Әлемге әйгілі психолог Джон Готтманның өмірі мен оның бала тәрбиесіндегі төңкеріс жасаған «Эмоциялық интеллекті жоғары бала өсіру» еңбегіне терең шолу.
Махаббат Эйнштейнінің феномені
Әлемдік психологияда «махаббат Эйнштейні» атанған Джон Готтманның есімі бүгінде әрбір саналы ата-анаға таныс. Оның зерттеулері отбасылық құндылықтар мен бала тәрбиесіне деген көзқарасты түбегейлі өзгертті.
Готтман – жай ғана теоретик емес, ол сан ондаған жылдар бойы мыңдаған жұптар мен балаларды бақылап, адамдар арасындағы байланыстың математикалық формуласын жасап шыққан ғалым. Бүгінде оның әдістері әлемнің түкпір-түкпіріндегі миллиондаған отбасының бақытты болуына көмектесіп келеді.
«Махаббат зертханасы»: Ғылым мен сезімнің тоғысуы
1970-жылдары Вашингтон университетінде Джон Готтман мен оның әріптесі Роберт Левенсон ерекше зертхана құрды. Бұл жай ғана кабинет емес, адамдардың шынайы сезімдері мен реакцияларын микро-деңгейде зерттейтін «Махаббат зертханасы» (The Love Lab) еді.
Ғалым жұптардың сөйлесу мәнерін, жүрек қағысын, тіпті бет-әлпетіндегі жылдам өзгерістерді бақылай отырып, олардың болашағын 90% дәлдікпен болжай алды. Дәл осы тәжірибе оның бала тәрбиесіне қатысты зерттеулеріне негіз болды.
Баланың сезімі – болашақ табыстың кепілі
Джон Готтманның ең басты жаңалығы – баланың болашақтағы бақыты мен табысы оның IQ деңгейіне емес, эмоциялық интеллектіне (EQ) байланысты екенін дәлелдеуі.
Ол балалардың сезімін «тәлімгерлік» (emotion coaching) арқылы басқаруды ұсынды. Егер ата-ана баланың мұңын, ашуын немесе қорқынышын жоққа шығармай, онымен бірге еңсерсе, баланың өзіне деген сенімі артып, күйзеліске төзімді болып өседі.
«Эмоциялық интеллекті жоғары бала өсіру» кітабы несімен құнды?
Біздің базамыздағы бұл еңбек – заманауи тәрбиенің алтын қазынасы. Готтман мен Джоан Деклер бұл кітапта ата-аналарға баланың ішкі әлеміне үңілудің нақты картасын ұсынады.
Кітапта ата-аналардың төрт түрі сипатталады: сезімді елемейтіндер, айыптайтындар, тым еркін жіберетіндер және «эмоциялық тәлімгерлер». Автор оқырманды соңғы топқа қосылуға, яғни баланың эмоциясын мәселе емес, жақындасуға мүмкіндік ретінде көруге шақырады.
Эмоциялық тәлімгерліктің 5 қадамы
Готтман ұсынған бұл әдіс қарапайым әрі тиімді:
- Баланың эмоциясын сезіну (кішкентай белгілерді байқау);
- Эмоцияны жақындасу мен үйрету мүмкіндігі деп білу;
- Баланың сезімін растау және мұқият тыңдау;
- Балаға сезімін сөзбен атауға көмектесу (мысалы, «сен қазір ренжулісің»);
- Мәселені шешуге бағыттау және қажет болса, шекара қою.
Бұл қадамдарды күнделікті өмірде қолдану – баламен арадағы сенімді нығайтып, оның психологиялық саулығын қамтамасыз етеді.
Ғалымның өмір жолы: Математикадан психологияға
Джон Готтман 1942 жылы Доминикан Республикасында дүниеге келген. Ол бастапқыда математика саласын таңдап, кейіннен психологияға ауысқан. Бұл оның зерттеулеріндегі нақтылық пен ғылыми негізді түсіндіреді.
Оның өмір жолындағы ең үлкен қиындықтардың бірі – адам қарым-қатынасын қалай «өлшеуге» болады деген сұраққа жауап іздеу болды. Ол психологияға математикалық модельдерді енгізіп, оны нақты ғылымға айналдырды.
Серіктестік пен махаббат: Джули Готтманмен одақ
Джонның жеке өмірі де оның еңбектерімен тығыз байланысты. Оның жары Джули Шварц Готтман – клиникалық психолог. Олар бірлесе отырып Готтман институтын құрды.
Джули мен Джон – тек ерлі-зайыпты емес, пікірлес әріптестер. Олар өз әдістерін өз отбасында да қолданып, шынайы тәжірибе жинақтады. Бұл зерттеулердің негізінде тек қағаз бетіндегі теория емес, өмірден алынған шындық жатыр.
Готтманның құндылықтары: Шынайылық және мейірім
Автордың ұстанымы – балаға «мінсіз» болу емес, «шынайы» болу маңызды. Ол ата-аналарға қателесуден қорықпауды, тек сол қателікті дер кезінде түзеп, баламен байланысты қалпына келтіруді үйретеді.
Оның ойынша, баланың сезімін түсіну – оған бәрін рұқсат ету деген сөз емес. Керісінше, сезімдерді қабылдау арқылы тәртіп орнату әлдеқайда оңай болады.
Тұлғалардың бағасы мен әлемдік ықпалы
«Джон Готтман – отбасы психологиясының тірі аңызы. Оның кітаптары кез келген үйдің төрінде тұруы тиіс», – дейді әйгілі психолог Даниэль Гоулман.
Оның еңбектері Time, Newsweek, The New York Times секілді басылымдарда жиі талқыланады. Готтман соңғы 25 жылдағы ең ықпалды 10 терапевттің бірі болып танылған.
Басқа да маңызды еңбектері
Джон Готтманның авторлығымен жарық көрген басқа да танымал кітаптар:
- «Неке жұмыс істеуі үшін жеті қағида» (The Seven Principles for Making Marriage Work);
- «Махаббаттың математикасы»;
- «Біз не үшін төбелесеміз?» (Why We Fight).
Бұл еңбектердің ішінде «Эмоциялық интеллекті жоғары бала өсіру» кітабы ата-ана мен бала арасындағы көпірді салуда ең ықпалдысы болып саналады.
Неге бұл кітапты оқуыңыз керек?
Елестетіп көріңізші: балаңыз дүкенде айқайлап жылап жатыр. Көптеген ата-ана бұған ұялып немесе ашуланып жауап береді. Готтман әдісі мұндай сәтте баланың ішкі «айқайын» түсінуге және жағдайды ұрыссыз шешуге көмектеседі.
Біздің базадағы бұл кітап – қазақ тілді оқырман үшін нағыз олжа. Ол балаңыздың тек «ақылды» емес, «бақытты» және «тұрақты» болып өсуіне бағыт береді.
Түйін: Сезімдерге сеніммен қарау
Джон Готтманның мұрасы – бұл тек психологиялық кеңестер емес, бұл мейірім мен түсіністік мектебі. «Эмоциялық интеллекті жоғары бала өсіру» кітабын оқи отырып, сіз балаңыздың ғана емес, өзіңіздің де ішкі әлеміңізді жақсырақ түсіне бастайсыз.
Баланың сезіміне құлақ түру – оның болашағына салынған ең үлкен инвестиция. Готтманның әдістерін қолданып көрсеңіз, отбасыңыздағы жылулықтың қалай артқанын байқайсыз. Ал сіз балаңыздың сезімін тыңдауға дайынсыз ба?
Пікірлер (0)
Пікір жазу үшін аккаунтқа кіріңіз. Кіру