Стивен Крайнның натуралистік туындысы арқылы билік иерархиясы мен жануарларға деген бейсаналы қатыгездіктің тамырын тереңнен барлайтын ауыр толғаныс. Бала мен иттің арасындағы адалдық пен сатқындыққа толы хикаяның қазіргі қоғамдағы көрінісі.
Көшедегі күтпеген серік: Кездесу тарихы
Стивен Крайн — американдық натурализм ағымының негізін қалаушылардың бірі, оның «Қоңыр ит» (A Dark Brown Dog) әңгімесі әлем әдебиетіндегі ең ауыр әрі терең мағыналы туындылардың санатына жатады. Сіз ешқашан өзіне еш жамандығы жоқ жанға неге қатыгездік танытатынымыз туралы ойландыңыз ба?
Бұл шығарма тек жануар туралы емес, адам табиғатының қараңғы қалтарыстары мен қоғамдағы әлсіздерге көрсетілетін қысымның айнасы іспетті. Крайнның стиліне тән салқынқандылық пен детальдарға назар аударуы оқырманды басты кейіпкер — кішкентай бала мен оның кездейсоқ тапқан досының арасындағы күрделі қарым-қатынасқа бойлатуға мәжбүрлейді. Бірақ бәрі қалай басталды?
Кішкене иттің үлкен қадамы: Үйге қарай жол
Көшеде мақсатсыз сенделіп жүрген кішкентай қоңыр ит аяғын әрең басқан бүлдіршінді кездестіреді; иттің мойнында үзілген арқанның қиындысы салбырап тұр еді. Ол баланы көре сала, құйрығын бұлғаңдатып, оған деген шексіз сенімін білдіре бастады. Оның көздерінде «мені тастамашы» деген үнсіз өтініш бардай еді.
Бала бастапқыда онымен ойнағысы келгенімен, кейіннен бейсаналы түрде оны ұрып, өзінің үстемдігін көрсете бастайды. Ит болса қарсылық танытудың орнына, арқасымен жатып, бағыныштылығын білдіреді. Осы сәттен бастап екеуінің арасындағы біртүрлі, қатыгездік пен адалдық араласқан байланыс орнайды. Бала итті үйіне қарай сүйрей жөнелді. Бұл құтқару ма әлде жаңа азаптың басы ма?
Екіжақты көзқарас: Баланың ойыны мен иттің азабы
Баланың итке деген көзқарасы — таза эмпатия емес, көбіне меншік иесінің билігін сезіну; ол итті жақсы көре тұра, оны негізсіз жазалау арқылы рахат табады. Бұл жерде Крайн адам бойындағы қатыгездіктің ерте жастан, тіпті бейкүнә ойындар арқылы қалай көрініс табатынын шебер суреттейді. Қатыгездік пен сүйіспеншілік қалайша бір жүректе өмір сүреді?
Иттің қорқыныш пен бағыныштылық арасындағы күйі оның жалғыз үміті осы бала екенін көрсетеді. Ол өзіне жасалған әрбір соққыны тағдырдың жазуындай қабылдап, баланың аяғын жалаудан жалықпайды. Бұл адалдық па, әлде басқа барар жері жоқ шарасыздың еріксіз көнуі ме?
Жануарлардың тілсіз әлемін түсіну өнері
Жануарлармен дұрыс қарым-қатынас орнату үшін олардың дене тілін түсіну маңызды; мысалы, иттің арқасымен жатуы — ол сізге толықтай сенетінін және өзінің дәрменсіздігін мойындайтынын білдіреді. Жас оқырман ретінде сіз бұл сенімді қатыгездікпен емес, қамқорлықпен өтеуіңіз керек.
Егер үй жануарыңыз сізден қорықса немесе жасқанып тұрса, демек, сіздің іс-әрекетіңізде агрессия нышандары бар. Нағыз достық билікке емес, теңдік пен құрметке негізделуі тиіс. Ұмытпаңыз, олардың бізден басқа ешкімі жоқ.
Психологиялық қысым: Арқасымен жатудың символикасы
Субмиссия немесе бағыныштылық — Крайн әңгімесіндегі иттің негізгі күйі; ол әрбір қауіп төнгенде арқасымен жатып, аяқтарын жоғары көтереді. Бұл қорғансыздықтың символы, ол кез келген соққыға дайын екенін білдіреді. Ол осы сәтте өзінің бүкіл өмірін басқаның қолына ұстата салады.
Бұл поза — иттің кешірім сұрау тәсілі ғана емес, сонымен бірге оның адамға деген шексіз, қисынсыз махаббатының белгісі. Автор осы деталь арқылы әлсіздердің күштілер алдындағы мүшкіл халін ашып көрсетеді. Иттің үнсіздігінде бүкіл әлемнің мұңы жатқандай.
Табалдырықтан аттау: Отбасындағы уақытша тыныштық
Бала итті үйге алып келгенде, отбасы мүшелері оны қабылдағысы келмей, наразылық танытады; алайда баланың еңіреп жылағаны мен қасарысқан мінезінен соң итті қалдыруға рұқсат береді. Ит үй ішінде өзін өте сақ ұстайды, кез келген дыбыстан сескеніп, бұрыш-бұрышқа тығылумен болады.
Уақыт өте келе отбасы оған үйреніп, тіпті кейде тамақ бере бастайды. Бала мен ит арасындағы достық нығайып, олар бір-бірінің жалғыздығын бөлісетін айнымас серіктерге айналады. Бірақ бұл бақытты шақ көпке созылмады. Қауіп қайдан келді?
Қиын сәттегі моральдық таңдау: Эмпатияны қалай сақтау керек?
Қоршаған ортадағы қатыгездікке куә болғанда немесе өзіңізге қысым жасалғанда, оның ашуын өзіңізден әлсіздерден алмау — үлкен адамгершілік. Баланың итті ұруы көбіне үлкендерден көрген қысымының салдары екенін түсінуіміз керек. Біз бұл тізбекті үзе аламыз ба?
Снини жағдайларда мына қадамдарды есте сақтаңыз: [LIST_STEPS]
- Тыныс алып, ашуыңызды басыңыз.
- Өзіңізді әлсіз жанның орнына қойып көріңіз.
- Күштің нағыз көрінісі — қорғау, зақымдау емес екенін ұмытпаңыз.
Адалдық – кешірімнің ең жоғарғы формасы
Иттер — биологиялық тұрғыдан өз иесіне ренжи алмайтын жаратылыстар; олардың миында кек сақтау механизмі жоқ. Стивен Крайн бұл фактіні көркемдік тәсіл ретінде пайдаланып, иттің балаға деген опасыздыққа толы адалдығын суреттейді. Неге ең адал жандар ең көп зардап шегеді?
Бұл адалдық — әрі мақтаныш, әрі қайғы. Иттің баланың әрбір қателігін кешіруі оны құтқаруы тиіс еді, бірақ, өкінішке орай, бұл оны одан сайын құрдымға итермелейді. Оның махаббаты — оның үкімі.
Трагедияның шарықтау шегі: Соңғы соққы
Бірде кешкісін үйге мас болып келген әкесі еш себепсіз ашуға булығып, итке тап береді; ол итті ұстап алып, бесінші қабаттың терезесінен лақтырып жібереді. Бала бұл сәтті көріп, айқайлауға да үлгермей қалады. Иттің ауадағы шарасыз күйі мен соңғы дыбысы оқырманның жүрегін тілгілейді.
Бала төменге жүгіріп түскенде, аулада қимылсыз жатқан кішкентай қоңыр денені көреді. Оның досы енді жоқ еді. Әңгіме баланың иттің өлі денесін құшақтап, үнсіз қатып қалуымен аяқталады. Осыдан кейін әлем бұрынғыдай бола ала ма?
Крайн әлеміндегі әлеуметтік иерархия мен билік
Әңгімедегі билік тізбегі өте айқын: Әке -> Бала -> Ит. Әкесі қоғамнан көрген қорлығын баласына, баласы итке көрсетеді. Бұл «қатыгездіктің эстафетасы» деп аталатын әлеуметтік құбылыс, мұнда ең соңғы шепте тұрған жануар ең үлкен соққыны қабылдайды.
Крайн натуралист ретінде адамның қоршаған орта мен инстинкттердің құлы екенін көрсетеді. Бұл хикая — билік құмарлықтың қаншалықты жойқын болатынының қатал ескертуі. Біз осы тізбектің қай жеріндеміз?
Жасөспірімдерге арналған гуманизм негіздер
Нағыз күш — өзіңді билей алуда. Стивен Крайнның бұл әңгімесі бізді қоршаған әлемге, әсіресе тілсіз жануарларға деген жауапкершілігімізді қайта қарауға шақырады. Сіздің мейіріміңіз біреудің өмірін сақтап қалуы мүмкін. Бүгін сіз кімге жақсылық жасай аласыз?
Әрдайым әлсіздердің жақтасы болыңыз. Егер сіз біреудің зорлық көріп жатқанын көрсеңіз, үнсіз қалмаңыз. Гуманизм — бұл тек сөз емес, бұл күнделікті жасалатын таңдау. Ол сіздің ішіңізде басталады.
Біздің ішіміздегі «қоңыр иттер» қайда кетті?
«Қоңыр ит» әңгімесі оқырманға жауаптан қарағанда сұрақты көп қалдырады: біздің қоғамда әлі де өз еркінен тыс құрбан болып жатқан қаншама «қоңыр иттер» бар? Бұл шығарма бізді бейжайлықтан оятып, мейірімділіктің маңызын ұғуға итермелейді.
«Қатыгездік — әлсіздердің күші». Стивен Крайн бізге адам болып қалудың қаншалықты қиын, бірақ қаншалықты маңызды екенін осы бір шағын ғана қайғылы хикая арқылы мәңгілікке аманат етіп қалдырды. Сіздің жүрегіңіз бұл үнсіздікке не дейді?
Пікірлер (0)
Пікір жазу үшін аккаунтқа кіріңіз. Кіру