Таласбек Әсемқұлов

Таласбек Әсемқұлов (1 тамыз 1955, Таңсық (теміржол станциясы), Аягөз ауданы, Шығыс Қазақстан облысы-23 қыркүйек 2014, Алматы) — қазақ жазушысы, кинодраматург, күйші, әдебиет және музыка сыншысы, мифология, тарих және этнография зерттеушісі, домбыра шебері, қазақ тілінен орыс тіліне, орыс тілінен қазақ тіліне тәржіме жасаған аудармашы.

«Талтүс» романы үшін Сорос-Қазақстан қорының «Қазіргі заманғы Қазақстан романы» әдеби бәйгесінің лауреаты атанған (2002 ж.). Бұл – жазушының көзі тірісінде жазып кеткен жалғыз кітабы. 2019-жылы романды Shelley Fairweather Vega (Шэлли Фейруэзер Вега) ағылшын тіліне аударып, ол A Life at Noon Мұрағатталған 29 тамыздың 2019 жылы. деген атпен Индиана Университетінің Slavica Pub баспасынан жарық көрді. Сонымен қатар, роман қазақстандық “Рухани Жаңғыру” мемлекеттік бағдарламасы аясында БҰҰ-ның ресми тілдеріне аударылған.

Таласбек Әсемқұлов 1955-жылы тамыздың 1-күні Семей облысының Таңсық теміржол бекетінде тігіншілер отбасында дүниеге келген. Туа сала бауырына басқан нағашы атасы, атақты күйші Жүнісбай Стамбаев тың (1891-1973) қолында, Семей облысының (қазіргі Шығыс Қазақстан облысы) Айғыз ауылында өскен.

Атасы оны 7 жасынан бастап 11 жыл бойы, өзінің көзі жұмылғанша, дәстүрлі музыкалық өнерге баулиды. Сонымен бір мезгілде ол әнші Кәрім Баймұратовтың, күйші Ғазиз Нұрпейісовтің, есепші Мырзахан Оңғаров, домбыра шебері Төлеутай, ұста Ахметжаннан да тәлімін алады. Кейінірек атақты Атығай, Аққыз, Бағаналы Саятүлеков, Мағауия Хамзин, Әпике Әбенова сынды күйшілерден дәріс алған.

Таласбек Әсемқұлов - Байжігіт (XVIII ғасыр), Тәттімбет (XIX ғасыр) сияқты күйшілердің жолын қуған шертпе күй мектебінің өкілі. Аталмыш мектеп өкілдерінің ұстаздық-шәкірттік сабақтастығы: Байжігіт – Қызыл Мойын Қуандық – Тәттімбет – Кенжебай – Бодау мен Қызай – Жүнісбай Стамбаев болып келеді. Ж.Стамбаев - М.Мағауиннің «Көкбалақ» романындағы, сондай-ақ, Т.Әсемқұловтың өзінің «Талтүс» романындағы бас кейіпкердің түптұлғасы.

Т.Әсемқұлов Байжігіттің, Тәттімбеттің, ұстазы Жүнісбайдың және басқа да шертпе күй шеберлерінің күйлерін орындаған, өзі де күй шығарған. Таласбектің орындаушылығының арқасында бертінге дейін музыкатану ғылымына белгісіз болып келген Байжігіттің көптеген күйлері, Кет-Бұғаның «Жансауға» күйі (13 ғасыр), Қотан тайшының (15 ғасыр) күйі, сол сияқты, Тәттімбет, Қызылмойын Қуандық, Сақбике, Қасабай, Ақай қажы ның сирек кездесетін бірқатар күйлері мәлім болды.

Т.Әсемқұловтың көкірегінен туған 8 авторлық күйі бар, олар: «Аққозым», «Азапкер», «Тәттімбет сері», «Қара өткел», «Кемеңгер», «Жеңеше», «Еңлік», «Әбікенді жұбату».

1979 жылы Абай атындағы ҚазҰПУ, «Қазақ тілі мен әдебиеті» мамандығы бойынша бітірген.

Калинин атындағы колхоздағы қой өсіруші комсомол-жастар бригадасы,

1977-1982 – Алматы халық университеті музыкалық лекториясының оқытушысы (жоғары оқу орнындағы оқуымен қатар),

1980-1982 – Ықылас Дүкенұлы атындағы музыкалық аспаптар мұражайының ғылыми қызметкері, «Сазген» этнографиялық ансамблінің солисі. Мұражайдың іргесін қалаушылардың бірі (әуелгіде, экспозиция құрылғанға дейін мұражайдың тұңғыш директоры, музыкатанушы Жарқын оны шаруашылық ісінің меңгерушілігіне (завхоз) жұмысқа қабылдаған),

1984-86 – «Жазушы» баспасының редакторы,

1987-1999 – Құрманғазы атындағы Алматы ұлттық консерваториясының (қазіргі Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы) қазақ тілі оқытушысы, әдеби редакторы, фольклор кабинетінің меңгерушісі,

1996—1998 — халықаралық «Zaman - Қазақстан» газетінің орысша бөлімінің редакторы,

1998—2006 — «Жұлдыз» әдеби журналы, сын бөлімінің редакторы,

2004—2006 — ҚР Ұлттық кітапханасы жанындағы «Рух-Мирас» мәдениеттанушылық альманағының бас редакторы,

2006—2014 — фрилансер, «Алтын Орда», «Алматы Ақшамы» газеттерімен, «Қазақфильм» киностудиясымен бірлесіп жұмыс істеген.

«Мелодия» бүкілодақтық фирмасының «Байжігіттің күйлері» атты жеке винилді гранд-дискі (1976),

«Мәңгілік сарын» қазақ күйлерінің антологиясына енген («Мәңгілік сарын», «Қазақстан» ТРК, 2004, № 5-, 6-, 7-дисктер, Т. Әсемқұловтың орындауында жиыны 14 күй назарға ұсынылған).

«Қазақтың 1000 күйі» қазақ күйлерінің антологиясына енген (2010, Т.Әсемқұловтың орындауында 30-дан астам күй, соның ішінде, өзінің шығарған күйі де ұсынылған).

«Dombra du Kazakhstan: L`heritage de Tattimbet» («Қазақ домбырасы — Тәттімбеттің мұрасы») атты CD-альбомына (2010, Buda Musique) орындаушы және құрастырушы ретінде үлес қосқан.

Қайтыс болғаннан кейін жарық көрген «Талтүс» Мұрағатталған 28 қаңтардың 2021 жылы. аты жеке альбомына оның орындауындағы 73 күй енген (2015).

Байжігіттің «Көкбалақ» күйі сарынымен.

Байжігіттің «Алмажай» күйі сарынымен.

«Қоңыр қаз»] - Ж.Стамбаевтың «Қоңыр қаз» күйі сарынымен.

«Аққозым»] - Т.Әсемқұловтың «Аққозым» күйі сарынымен.

«Атайы», «Болмашы әңгіме» (1980-жылдар),

«Кәрі күйші» әңгімелері (2002),

«Шымдан» хикаяты («Ерте келген күз» ұжымдық жинағына енген, «Жалын» баспасы, 1988),

«Талтүс» романы,

«Бекторының қазынасы» хикаяты (2011),

«Тәттімбет сері» романының бірінші бөлімі.

«Біржан сал» (2004-жылы жазылған, 2009-жылы «Казақфильм» киностудиясында тұсауы кесілген),

«Құнанбай» (2015-жылы «Қазақфильм» киностудиясында тұсауы кесілген), автор қайтыс болғаннан кейін «2016 жылғы ең үздік сценарий» номинациясы бойынша «Тұлпар» ұлттық сыйлығы берілген,

«Тұмар падиша» (2010).