«Үлкен мақсаттарға қол жеткізу туралы сөз болғанда, қалыптасқан түсініктердің көбі мүлдем қате болып шығады. "Сенің ең керемет жылың" кітабында Майкл Хаятт армандарыңызға жету үшін ең үздік заманауи зерттеулерге негізделген қарапайым бағдарламаны ұсынады!» — Тони Роббинс, Unshakeable кітабының авторы, New York Times рейтингі бойынша №1 бестселлер
Өміріңдегі ең үздік жылың
Michael Hyatt
Жазылымсыз режим: 20-беттен кейін жазылым беті ашылады, әрі қарай әр 10 бет сайын (ең көбі 5 рет).
20 px
1.85
0.30 px
0.95 em
«Ауқымды мақсаттар жұмыс істейді (егер оларды жазып алсаңыз), және қуатты кітаптар жұмыс істейді (егер оларды оқысаңыз). Майкл Хаятт армандарыңызды тауып, оларды шындыққа айналдырудың қызықты әрі жылдам жолын жасап шығарды». — Сет Годин, Linchpin кітабының авторы
«"Сенің ең керемет жылың" кітабы қарапайым адамдардың ерекше нәтижелерге қол жеткізген шынайы оқиғаларына толы. Менің кеңесіме құлақ асып, бұл кітапты тек он екі айдан кейін артқа қарап: "Міне, бұл менің ең керемет жылым болды!" деп айтқыңыз келсе ғана сатып алыңыз». — Джон С. Максвелл, жазушы, спикер және көшбасшылық бойынша сарапшы
«Бұл кітаптың ең жақсы жері — Майкл оны жазбас бұрын, ондағы дүниелермен ондаған жылдар бойы өмір сүрген. Бұл Майкл Джорданның баскетбол туралы кітап жазғанымен бірдей». — Джон Экафф, Soundtracks және All It Takes Is a Goal кітаптарының авторы, New York Times бестселлері
«Шынын айтайықшы... жаңа жылдық уәделер жұмыс істемейді. Сол себепті жыл сайын Әулие Валентин күніне қарай көптеген жаттығу залдары босап қалады және одан да көп бюджет желге ұшады. Егер сіз алдағы он екі айда жағдайдың шынымен өзгергенін қаласаңыз, "Сенің ең керемет жылың" кітабының не айтатынына қараңыз — содан кейін онда айтылғанды орындаңыз». — Дэйв Рэмси, бестселлер авторы, ұлттық радиобағдарлама жүргізушісі
«Майкл ұзақ уақыт бойы менің сенімді досым әрі жол көрсетушім болды. Бұл — қарым-қатынаста, іс-әрекеттерде және өзіңіз бен жақындарыңыз үшін көздеген әдемі амбицияларда табысқа жетудің ойын кітабы». — Боб Гофф, Love Does кітабының авторы, New York Times бестселлері
«Көп адамдар мақсаттар туралы айтады, бірақ Майклды тыңдаңыз. Ол бұл кеңестерді нақты зерттеулерге негіздейді. Тамаша нұсқаулық». — Доктор Генри Клауд, психолог, New York Times бестселлер авторы
«Мен тек FranklinCovey-дегі бүкіл командама "Сенің ең керемет жылың" кітабын оқытып қана қоймай, колледж жасындағы үш балама да оқытып жатырмын. Майкл бізге үміт пен жетістікке арналған терең жол картасын ұсынады! Бұл — мен досым деп атауға мақтанатын ерекше көшбасшының сирек кездесетін даналығы!» — Крис МакЧесни, The 4 Disciplines of Execution кітабының тең авторы
«Өмір бойы сіз көшбасшылардың үш түрін кездестіресіз. Біріншісі нәтижесіз амбицияны шабыттандырады. Екіншісі нәтижені жақсартады, бірақ рухты елемейді. "Сенің ең керемет жылың" кітабында Майкл Хаятт өзінің сирек кездесетін үшінші типтегі көшбасшы екенін дәлелдейді — ол біздің өнімділігімізді арттырып қана қоймай, жанымызды да көтереді». — Салли Хогсхед, How to Fascinate авторы, New York Times бестселлер авторы
«Соңғы бірнеше жылда мен жүздеген адамды ең керемет жылын жасауға көмектесу үшін Майкл Хаяттқа жібердім. Неге? Оның жұмысы қолжетімді ең үздік ғылымға және жиырма бес мыңнан астам адамға идеалды жылын жобалауға көмектескен шынайы тәжірибеге негізделген. Оның өз жұмысының ең жақсы тұстарын осы кітапқа жинақтағаны маған қатты ұнайды». — Джефф Уокер, Launch кітабының авторы, New York Times рейтингі бойынша №1 бестселлер
«Он жылдан астам уақыт бойы мен Майклды табысты көшбасшы және кәсіпкер ретінде білемін. "Сенің ең керемет жылың" кітабында ол өзінің ең маңызды мақсаттарына жету үшін қолданатын қарапайым, дәлелденген жүйесімен бөліседі. Бұл кітап сізге ойлағаныңыздан да көп нәрсеге қол жеткізуге көмектеседі». — Энди Стэнли, North Point қауымдастық шіркеуінің аға пасторы, Visioneering авторы
«Жиырма бес мың студент. Жиырма жылдық түсінік. Мұқият таңдалған он бес тарау. Бес дәстүрлі емес қадам. Барлығы сізді ең керемет жылыңызға жетелейтін бір кітапта. Бұдан маңызды не болуы мүмкін?» — Грег МакКеон, Essentialism кітабының авторы, New York Times бестселлері
«Майкл Хаятт дұрыс мақсат қою және оны аяғына дейін жеткізу туралы ақылды, дәлелдерге негізделген және жиі таңқаларлық трактат жазды. Өмірін жақсартуға бағытталған жүйелі қадамдар жасағысы келетін кез келген адам оқуы тиіс». — Кэл Ньюпорт, Deep Work кітабының авторы, New York Times бестселлері
«Майкл Хаятттың "Сенің ең керемет жылың" кітабы — мен оқыған мақсат қою туралы ең жақсы ресурс. Ол сондай-ақ негізгі мақсатыңызға (purpose) назар аударуға көмектеседі, бұл өте маңызды, өйткені мағыналы мақсаттарға жету ықтималдығы жоғары. Бұл кітапты алыңыз. Ол сізге мақсаттарыңызды шындыққа қалай айналдыру керектігін көрсетеді». — Джон Гордон, The Energy Bus кітабының авторы, New York Times бестселлері
«Біз бәріміз жақсы нәрселерді қалаймыз: бақытты неке, бизнес, отбасы, рухани өмір. Бірақ оларға қол жеткізу — басқа әңгіме. Бақытымызға орай, Майкл Хаятт тек өзі үшін ғана емес, сонымен қатар оның "Ең керемет жыл" курсының ондаған мың студенттері үшін не жұмыс істейтінін бөліседі. Мен бұл жүйені жылдар бойы бір қарапайым себеппен қолданып келемін: бұл қолжетімді жүйелердің ең жақсысы». — Дональд Миллер, StoryBrand негізін қалаушы және бас директоры, New York Times бестселлер авторы
«Майкл Хаятттың күрделі нәрсені қарапайым етуге деген ебі бар. Одан да жақсысы, ол оны пайдалы етеді. Мұны "Сенің ең керемет жылың" кітабынан артық ешнәрсе дәлелдей алмайды. Кез келген адам бүгін осы бес қадамды өз өмірінде қолдана алады». — Дэн Салливан, The Strategic Coach Inc. президенті
«Мен Майкл Хаятттың ізбасарымын. Мен оның үйреткендерінің мүмкіндігінше көбін өміріме енгіздім. Мен барлық қарызымды өтедім, оның шабытынсыз ешқашан жарық көрмейтін кітаптар жаздым және өмірімнің басқа да көптеген салаларында оның кеңесін алдым. Енді сіз де солай жасай аласыз. "Сенің ең керемет жылың" кітабының бағасы — ең жақсы кеңес үшін өте арзан». — Стивен Артерберн, New Life негізін қалаушы, New York Times бестселлер авторы
Сенің ең жақсы күндерің әлі алда
Сенің міндетің — болашақты болжау емес, оны мүмкін ету. — АНТУАН ДЕ СЕНТ-ЭКЗЮПЕРИ
Қайдан келгенің емес, қайда бара жатқаның маңызды. — ЭЛЛА ФИЦДЖЕРАЛЬД
Эдмунд Хиллари бір күні Эверест шыңына шығамын деп шешкенде, оның бұл істі жасайтынына ешкім сенбеді. Неге сенсін? Ол Жаңа Зеландиядағы жай ғана омарташы болатын, әлемнің арғы шетінде. Альпинизм Хиллари үшін тек хобби еді. Әлемдегі ең биік, ең қауіпті тауға шығу туралы кез келген әңгіме ақылға сыйымсыз болып көрінетін. Оның үстіне, Эверестке бұған дейін бірнеше рет әрекет жасалған болатын. Ешқайсысы сәтті болмады және көптеген альпинистер сол жолда қаза тапты. Дегенмен, Хиллари арманынан бас тартпады.
1945 жылы желтоқсанда жарақатына байланысты әскерден босатылғаннан кейін, Хиллари сол арманын шындыққа айналдыруға кірісті. Ол жартасқа және мұзға өрмелеудің озық әдістерін үйренді, мұз жарғышты, арқандарды және шыңға жету үшін қажетті басқа да жабдықтарды, соның ішінде биіктікке арналған оттегі жабдықтарын пайдалануды меңгерді. Ол Жаңа Зеландия мен Еуропадағы шыңдарға шығу арқылы жаттықты. Ақырында, 1951 жылы ол Гималайға, Эверестке жол іздеу экспедициясына шақырту алды.
Жарыс басталды. Топтағы басқалар да шыңға бірінші болып жету мәртебесі үшін таласты. Шерпа жолсеріктерімен жұмыс істей отырып, экспедиция тауға шығатын ең жақсы жолды анықтады. Олар қар көшкіндері мен мұз құлауынан, қатыгез суықтан және оттегі жетіспеушілігінен аман қалды. Содан кейін, 1953 жылы олар тағы бір әрекет жасады. 26 мамырда сол экспедициядағы екі альпинист шыңға жетуге жақын қалды, бірақ олар шыңнан жүз ярд (шамамен 90 метр) жерде сәтсіздікке ұшырады.
Бірақ Хиллари емес. Үш күннен кейін, 29 мамырда Эдмунд Хиллари шыңға жетті. Ол және оның шерпасы Тенцинг Норгей ақыры 29 000 футтық (8848 метр) шыңды бағындырды. «Мұз жарғышпен тағы бірнеше соққы, тағы бірнеше өте шаршаңқы қадам, және біз Эверест шыңында тұрдық», — деді Хиллари соңғы сәттер туралы. Біздің білуімізше, олар тау шыңына шыққан әлемдегі ең алғашқы екі адам болды. «Біз жоғары көтерілдік», — деді Норгей. «Біз сол жерде болдық. Арман орындалды».
Ал сіз ше? Сіздің арманыңыз қандай?
Сіздің бағындырғыңыз келетін Эверестіңіз бар ма? Бұл жаңа бизнес бастау ма? Денсаулығыңызды қалпына келтіру ме? Отбасылық табысты екі есе арттыру ма? Кітап жазу ма? Қарыздан құтылу ма? Отбасыңызбен және достарыңызбен көбірек уақыт өткізу ме? Күрделі жаңа спорт түрін немесе хоббиді меңгеру ме? Әлемнің басқа бөлігін — немесе өзіңіз өмір сүріп жатқан әлемді көбірек тану үшін екінші тілді үйрену ме?
Армандар армандаушылар сияқты әртүрлі. Менің ойымша, сізді шабыттандыратын және өміріңізді жақсартатын кез келген арман қууға тұрарлық. Мүмкін сіз қазірдің өзінде бірнешеуін қуып жүрген шығарсыз. Бірақ бәріміз сәтсіздіктерге тап боламыз. Бұл — ізденістің бір бөлігі. Ешқандай үйкеліссіз, қарсылықсыз — мүмкін үлкен қарсылықсыз — жетістік болмайды.
Мүмкін сол сәтсіздіктер сіздің өткеніңізде жатыр және бүгінгі тәжірибеңізге әсер етіп жатқан шығар. Мүмкін сіз қазір үлкен сәтсіздікпен күресіп жатқан боларсыз. Егер солай болса, сіз Хизер Кампфты түсінесіз. Меніңше, бәріміз түсіне аламыз.
Өмір сүріндіргенде
Хизер Кампф — көптеген жетістіктері бар, соның ішінде жол милясы бойынша АҚШ-тың үш дүркін чемпионы атағын алған жоғары дәрежелі жүгіруші. Бірақ ең әсерлісі — оның 2008 жылғы Big Ten жабық трек чемпионатында 600 метрлік финалда етпетінен құлағаннан кейін бірінші орынды жеңіп алуы. 600 метрлік жарыста жүгірушілер 200 метрлік жолды үш рет айналып өтеді. Үшінші және соңғы айналым жақындағанда, Кампф екінші орында келе жатты және бірінші орынды алуға дайын еді. Содан кейін, қас қағым сәтте бәрі өзгерді.
«Мен басып озуға әрекет жасадым... және ұзын адымым үшін жеткілікті орынды есептемеген сияқтымын», — деп еске алады ол. «Мен өкшемнің бір рет ілініп қалғанын сездім, ал екінші рет ілінгенде құлайтынымды білдім». Жай ғана құлау емес, ол сұлап түсті. Кампф жермен сырғанап кетті, инерция оның аяқтарын артқа лақтырғанда беті қызыл жолға соғылды. Көрермендер демдерін ішіне тартты. Бұл оны бірден топтың соңына лақтырып жіберген қатты құлау болды, қуып жетуге іс жүзінде үміт жоқ еді.
Мақсаттарымызға жету туралы сөз болғанда, көбіміз осылай сезінетінімізді білемін. Біз күшті бастаймыз және үлкен қадамдар жасаймыз, бара жатқанда қарқын аламыз. Содан кейін біз жолдан шығып кетеміз немесе үмітімізді ақтай алмаймыз. Әрқашан емес — бірақ жиі болатыны сонша, көбіміз көңілсіздік пен өкінішпен бірнеше сәтсіздіктерді немесе қателіктерді көрсете аламыз.
Жаңа жылдық уәделер сияқты бұл көңілсіздікті ешнәрсе бейнелей алмайды. Адамдар оларды ежелден бері жасап келеді. Кейбіреулер оларды жыл сайын жасайды, және көбіміз оларды бұрын жасағанбыз — он америкалықтың алтауы кем дегенде кейбір жылдары уәде береді. Бірақ бір нәрсенің танымал болуы оның жұмыс істейтінін білдірмейді.
Ақаулы жүйе
#resolutionfail (уәде орындалмады) сияқты хэштегтер жаңа жыл басталғаннан кейін бірнеше сағаттан соң әлеуметтік желілерде трендке айналады. «Спортзалға дайындалдым, заттарымды жинадым, бірақ орнына бургер жеуге бардым #resolutionfail», — деп әзілдеді бір әйел 3 қаңтарда. «Егіз әпкеме туған күнімізге жаттығу киімдерін сатып алдым, бірақ біз әлі шанышқыдан басқа ештеңе көтерген жоқпыз», — деді келесі күні тағы біреуі.
Менің ойымша, көптеген адамдар мұны түсінеді. Біз әдетте бірнеше апта шыдай аламыз, бірақ алты айдан кейін жартысынан азы ғана жалғастырады. Біздің жартымыз уәделерді мағынасыз деп санайтыны, ал төрттен біріміз ғана уәделер өмірімізді жақсартуға көмектесті деп келісетіні таңқаларлық емес. Сандар сіз қараған сауалнамаларға байланысты өзгереді, бірақ түпкілікті жетістікке санаулы адамдар ғана жетеді. Шын мәнінде, көбіміз уәде беруді тоқтатамыз, өйткені бұрын сәтсіздікке ұшырағанбыз.
Клубқа қош келдіңіз. Біз мұхитқа жету үшін құм төбелерден өтуге бел буған жаңа шыққан тасбақалар сияқтымыз. Содан кейін шағалалар келіп, бізді бір-бірлеп теріп ала бастайды.
Кейбір салалар біздің сәтсіздігімізден пайда табады. Фитнес орталықтары клиенттердің көпшілігі бірнеше аптадан артық келмейтінін біле отырып, жылдық келісімшарттарды сатады. NPR бір жерде 6500 мүшесі бар, бірақ бір уақытта тек 300 адамға орын бар желі туралы хабарлады. Спортзалдар өз сыйымдылығынан әлдеқайда артық сата алады, өйткені олар біздің алаңдайтынымызды немесе көңіліміз қалып, қызығушылығымызды жоғалтатынымызды біледі. Адамдар бізді сәтсіздікке ұшырайды деп болжап, содан кейін біз сәтсіздікке ұшырағанда пайда табатынын білу қандай сезім?
Бұл күлкілі твиттер мен қайғылы статистикадан да маңыздырақ. Біздің мақсаттарымыз біздің ең маңызды тілектеріміз бен ұмтылыстарымызды — өзгеріс жасауға және өмірімізді жақсартуға деген шешімімізді көрсетеді. Адамдар қоятын кейбір жалпы уәделерді қарастырыңыз:
- Салмақ тастау және дұрыс тамақтану
- Жақсырақ адам болу
- Аз жұмсау, көбірек жинау
- Құдаймен қарым-қатынасты тереңдету
- Отбасымен және достармен көбірек уақыт өткізу
- Жиі жаттығу жасау
- Жаңа нәрсе үйрену
- Стрессті азайту
- Басқаларға көбірек жақсылық жасау
- Өмірлік махаббатын табу
- Жақсырақ жұмыс табу
Жалпы алғанда, біз денсаулығымыз, байлығымыз, қарым-қатынастарымыз және жеке дамуымыз туралы айтып отырмыз. Мен мұны түсінемін. Бұл кітаптағы менің басты болжамым — сіз жеке, кәсіби, қарым-қатынас, зияткерлік және рухани жағынан жоғарылауды қалайтын, өсуге бейім адамсыз. Және бұл маңызды.
Сіз сияқты адамдар өздерінің толық әлеуетіне жеткенде, әлемде бақытты некелер көбейеді, балалардың жанында кешкісін аналары мен әкелері болады, бизнесте таңдануға және үлгі алуға тұрарлық көшбасшылар болады, ал сізде армандарыңызды қуаттандыруға қажетті денсаулық пен өмірлік күш болады. Бір уақытта бір саналы таңдау арқылы сіз айналаңыздағы әлемді жақсартасыз. Міне, сондықтан бізге әлдеқайда жақсы жоспар қажет. Мұндай ұмтылыстар ақаулы жүйеге сеніп тапсыру үшін тым маңызды.
Әлдеқайда жақсы жоспар
Кейбір адамдар мақсаттарымызға жетудің ең жақсы жолы — қауіпсіз ойнау және тек бір немесе екі мақсат қою дейді. Бірақ мен үшін бұл тым көп нәрсені қалдырып кету — мүмкін сіз үшін де солай шығар. Сіз кәсіпкер, басшы, заңгер, сатушы, дизайнер, маркетолог, дәрігер, жаттықтырушы, ана немесе әке, күйеу немесе әйел болсаңыз да, немесе осылардың бірнешеуі болсаңыз да, біз өмірдегі ең маңызды нәрселер туралы айтып отырмыз. Сонымен, неге соншама үмітті орындаусыз қалдыру керек? Қысқартудың орнына, бізге жұмыс істеуге бейімделген жүйе қажет. Бізге мақсаттар қою және оларға қол жеткізудің дәлелденген әдісі қажет.
Мен ондаған жылдар бойы жеке даму мен кәсіби жетістіктерді зерттеп келемін. Және мен екеуін де үйде және жұмыста қолданып келемін. 250 миллион долларлық корпорацияның бұрынғы бас директоры және бүгінде мақсатқа жету және коучингпен айналысатын Full Focus компаниясының негізін қалаушы және төрағасы ретінде мен әдеттегі мақсаттар мен уәделердің көптеген тұзақтары мен кемшіліктерінен қорғауды қамтитын дәлелденген жүйені қолданамын.
Жылдар бойы мен өз өмірімде және осы жүйені бөліскен сансыз адамдардың өмірінде таңғажайып нәтижелерді көрдім. Мен жыл сайын мыңдаған адамдарды жыл сайынғы Your Best Year Ever Live! іс-шарамыз және Full Focus Goal-Setting курсымыз арқылы осы процестен өткіземін. Жүздеген мың адамдар біздің Full Focus подкасттарымыз — The Double Win және Focus on This арқылы жүйенің бөліктерін үйреніп, оны осы жазба кезінде миллионнан астам данасы сатылған Full Focus Planner™ арқылы өз өмірлерінде қолданғанын айтпағанда.
Бұл кітап сол оқу, өмір сүру және үйретуден туындады. Ондаған жылдық практикалық тәжірибеге және мақсатқа жету мен адам жетістіктері туралы ең жақсы ағымдағы зерттеулерге негізделген бұл кітап сізге айқындылықты табуға, батылдықты дамытуға және ең маңызды жеке және кәсіби мақсаттарыңызды орындау үшін қажетті міндеттемені пайдалануға көмектесу үшін жасалған.
Сіздің серпіліс жылыңыз
Хизер Кампф жерге құлаған кезде, ол сол жерде қала алар еді. Ол оңай көңілі қалып, бәрі ойлап тұрған нәрсені — жарысының аяқталғанын мойындай алар еді. «Бұл шаңсорғыш жердегі барлық энергияны сорып алғандай болды», — дейді ол құлаған сәті туралы. Дикторлардың бірі тіпті соққыны жұмсартуға тырысты. Кампфтың командаласы алға шыққандықтан, ол соңғы болып келсе де ештеңе етпейді деді.
Бірақ ол олай етпеді.
«Құлап бара жатқандай сезінгеннен кейін есімде қалған бірінші нәрсе — қайта жүгіру үшін итерілген кезде қолдарымды тректе көргенім», — дейді Кампф. Ол қаншалықты тез құласа, соншалықты тез орнынан атылып тұрып, арақашықтықты қысқарта бастады. Көпшілік жауап қатты. «Мен қарқын ала бастағанда, бұл шу мен толқудың крещендосы сияқты болды», — деп еске алады ол. Дикторлар мен көрермендердің таңданысына орай, ол бір жүгірушіні, содан кейін екіншісін, ақырында өз командаласын басып озып, бірінші орынды алды!
Кампфтың оқиғасы біз ойында қалып, алға ұмтылғанда не болатынының күшті көрінісін береді. Мүмкін сіз бірнеше қадам артта қалғандай сезінетін шығарсыз. Мүмкін сіз топтың соңындасыз және жоғалтқан жеріңізді қалай қайтарып, мақсаттарыңызға қалай жететініңізді көре алмайтын шығарсыз. Сол ойды ұстап тұрыңыз.
Оның орнына мен сіздің нағыз серпіліс жылыңыз қандай болатынын елестеткеніңізді қалаймын. Қазірден бастап он екі ай өтті деп елестетіңіз және сіз өмірдің барлық салаларындағы (бұл туралы сәл кейінірек) басты мақсаттарыңызды орындадыңыз. Денсаулығыңыз туралы ойланыңыз. Өміріңіздегі ең жақсы формада болу қандай сезім? Балаларыңызбен сағаттап ойнауға, сүйікті хоббилеріңізбен айналысуға күш-қуатыңыздың болуы және артық энергияның қалуы қандай сезім?
Сіз үйленгенсіз бе? Ең маңызды қарым-қатынасыңызды тереңдетіп, байыту, бірге уақыт өткізуге асығу қандай? Өміріңізді ең маңызды басымдықтарыңызды, ең маңызды мақсаттарыңызды бөлісетін және сіз ұзақ уақыт бойы армандаған қолдау мен жігер беретін адаммен жақындыққа, қуанышқа және достыққа толы деп елестетіңіз.
Қаржыңызды қарастырыңыз. Қарызсыз болу, айдың соңында ақша қалуы қандай сезім? Шығындарыңызды жабуға, күтпеген жағдайлардан қорғануға және болашаққа инвестиция салуға қажетті ресурстарыңыз бар деп елестетіңіз. Терең жинақтардың болуы қаншалықты тыныштандыратынын және отбасыңызға олар қалайтын және лайықты өмірді қамтамасыз ету қаншалықты қанағаттанарлық екенін ойлаңыз.
Рухани өміріңіз туралы бір сәт ойланыңыз. Сізде трансцендентті нәрсеге, үлкен мақсатқа және үлкен оқиғаға байланысты тұрақты сезім бар деп елестетіңіз. Ризашылықпен оянып, қанағаттанып ұйықтауды елестетіңіз. Өмірдің құлдырауы мен өрлеуіне жаныңыздың терең түкпіріндегі тыныштықпен қарау қандай сезім?
Бұл мүмкіндіктерді елестету кейбіреулер үшін қиын болуы мүмкін. Өмір хаосты және белгісіз болып көрінуі мүмкін, ал сенімсіздік — өзімізді ең жаманына дайындаудың бір жолы. Бірақ менің ойымша, себеп одан да тереңде. Көбіміздің өмірден қалағанымызды ала алмау тарихымыз ұзақ. Мүмкін біз қол жеткізе алмаған үлкен мақсаттар қойған шығармыз немесе болашақ біз жоспарлағаннан басқаша болған шығар. Өмір тосынсыйлар жасайды. Біз бәріміз сондай жағдайда болғанбыз. Көңіл қалу ашуға, қайғыға ұласады және ақырында цинизмге айналады. Сіз оның қазір бас көтеріп келе жатқанын сезуіңіз мүмкін.
Мен түсінемін — және бұл мүлдем қалыпты, тіпті қажет. «Үйрену үшін сәтсіздік қажет болуының себебі қарапайым», — дейді Солтүстік Каролина университетінің профессоры Брэдли Стаатс. «Үйрену жаңа нәрселерді байқап көруді талап етеді, ал кейде жаңа нәрселер күткендегідей жұмыс істемейді». Жақсы жаңалық, дейді ол, «сәтсіздік жаңа идеяларды жаңа ақпаратпен және эксперимент жасауға деген ынтамен араластыратын қуатты оқу коктейлін жасайды». Бірақ егер сіз ашық ойда болсаңыз ғана.
Менімен бірге болыңыз. Өткеніңізде не болса да — жақсы немесе жаман — тіпті ауыр сәтсіздіктерге ұшыраған салаларда да бұл жылды ең керемет жыл ету шынымен мүмкін. Мен сізге қалай екенін көрсетемін. Бұл кітапты алдағы он екі айды өміріңіздегі ең мағыналы және маңызды етуге шақыру деп қабылдаңыз. Сізде бір немесе бірнеше Эверест болуы мүмкін — және сіз осы кітаптың жүйесі мен қағидаларын жүзеге асыру арқылы шыңға жете аласыз.
Сіздің LifeScore көрсеткішіңіз қандай?
"Сенің ең керемет жылың" бес негізгі болжамға негізделген. Біріншіден, шынайы өмір көп қырлы. Біздің өміріміз жұмысымыздан да артық. Олар тіпті отбасымыздан да артық. Менің көзқарасым бойынша, біздің өміріміз тоғыз өзара байланысты саладан тұрады:
- Тән: біздің физикалық денсаулығымыз
- Сана: біздің психикалық денсаулығымыз және зияткерлік қатысуымыз
- Рух: Құдаймен немесе өзімізден үлкен нәрсемен байланысымыз
- Махаббат: жұбайымыз немесе сүйіктіміз
- Отбасы: балаларымыз, ата-анамыз және басқа да жақын адамдарымыз
- Қауымдастық: достарымыз, серіктестеріміз және біз мүшесі болып табылатын кеңірек топтар
- Ақша: жеке немесе отбасылық қаржымыз
- Жұмыс: кәсібіміз немесе мансабымыз
- Хобби: бос уақытымыз және жеке қызығушылықтарымыз
Екіншіден, әрбір сала маңызды. Неге? Өйткені әрқайсысы басқаларына әсер етеді. Мысалы, сіздің физикалық жағдайыңыз жұмысыңызға әсер етеді. Ал жұмыстағы стресс үйдегі өмірге әсер етеді. Бұл өзара әрекеттесудің барлығы өмірде прогреске жеткіңіз келсе, әр салаға тиісті назар аударуыңыз керек дегенді білдіреді.
Үшіншіден, прогресс сіз қазір қай жерде екеніңізді анықтаған кезде ғана басталады. Мүмкін сізде мансабыңызда бірдеңе дұрыс емес деген бұлыңғыр сезім бар шығар, бірақ жағдайыңыздың шындығымен бетпе-бет келмеген боларсыз. Немесе некеңіз жаттанды немесе күнделікті әдетке айналғанын сезетін шығарсыз, бірақ тығырыққа тірелгеніңізді мойындауға батылдығыңыз жетпеген болар.
Төртіншіден, кез келген өмір саласын жақсарта аласыз. Әлемде не болып жатқанына немесе өзіңізді қаншалықты жолдан тайған және көңілсіз сезінсеңіз де, бар нәрсеге қанағаттанудың қажеті жоқ. Прогресс және айтарлықтай жеке өсу шынымен мүмкін. Иә, кейбір нәрселер сіздің бақылауыңыздан тыс. Бірақ сіздің қолыңызда сіз ойлағаннан да көп нәрсе бар; тек бастау керек.
Және бұл мені бесінші және соңғы болжамға әкеледі: сенімділік, бақыт және өмірге қанағаттану — жеке өсудің жанама өнімдері. Әлемде бастан кешіретін барлық белгісіздікті жеңудің және ең маңызды мақсаттарыңызға жетудің ең жақсы жолдарының бірі — сізде қаншалықты агенттік пен бақылау бар екенін толық түсіну. Бұл сіз ойлағаннан әлдеқайда көп және оны қолданған сайын ол өседі.
Қазір қай жерде екеніңізді түсіну үшін мен сізді LifeScore® Assessment деп аталатын жылдам және оңай онлайн тесттен өтуге шақырамын. Сіз алдағы жылы өмірдің ең маңызды салаларында жаппай өсуді әдейі жобалай аласыз. Бірақ қай салаларға көбірек назар аудару керектігін анықтау үшін қазір қай жерде екеніңіз туралы бастапқы деректер қажет. Мүмкін сіз жұмыста табыстысыз, бірақ денсаулығыңыз сыр беріп жатқан шығар. Немесе үйде жақсы қарым-қатынас орнатып жатырсыз, бірақ төтенше жағдайға жинақ жасаудың нақты жоспары жоқ шығар.
Мен LifeScore бағалауын жақсарту аймақтарын тез анықтауға және уақыт өте келе жеке өсуіңізді өлшеуге көмектесу үшін жасадым. Егер сіз әлі өтпеген болсаңыз, осы тараудың соңындағы QR кодын немесе URL мекенжайын пайдаланып, ұпайыңызды алыңыз. Бұл жылдам және оңай — бар болғаны он минут. Ең бастысы, ол сізге ең керемет жылыңызды бастау үшін қажетті түсінік береді.
Бірақ бұл тек бастамасы. Келесіде қайда баратынымыз туралы шолу жасауға рұқсат етіңіз.
Алдағы жол
Мен мақсатқа жету процесімді бес қарапайым қадамға бөлдім. 1-қадамда мен сізге ең керемет жылыңызды бастан кешіруге қатысты кез келген күмәнді жеңуге көмектесемін. Мақсаттарымызға жете алатынымызға сенбесек, біз міндетті түрде мүлт кетеміз. Бұл қадам шектеуші сенімдерден арылуға және серпіліс жылы сіздің өміріңіз үшін нені білдіретінін елестетуге көмектеседі.
2-қадамда мен сізбен өткенді аяқтау туралы сөйлесемін. Өткеннің ең жаманын болашақтың ең жақсысына сүйреу — мақсаттарымыздың сәтсіз болуының тағы бір себебі. Егер біз өткенді, әсіресе байқалмай және марапатталмай қалған әрекеттерді жапсақ, біз Эвересттерімізге шығып, болашаққа қадам баса аламыз. Мен балалық шағыңызды қазу туралы емес, тек соңғы бірнеше жыл туралы айтып отырмын. Мен сізге не жұмыс істегенін және не істемегенін талдау үшін төрт кезеңдік жүйені беремін, осылайша сіз келесі жылды жобалау үшін қажетті даналық пен түсінікпен алға жылжи аласыз. Мен тіпті өткен жылғы ең үлкен көңілсіздіктеріңіздің кейбірі келесі жылғы ең үлкен мүмкіндіктеріңізді қалай көрсететінін көрсетемін.
Содан кейін, 3-қадамда мен сізге шынымен жұмыс істейтін мақсаттар қоюдың жеті бөліктен тұратын құрылымын беремін. Бұл жерде сіз алдағы айларға көзқарасыңызды қалыптастыра отырып, армандарыңыздың өмірге келгенін көресіз. Әдеттегі мақсаттар мен уәделердегі мәселенің бір бөлігі — олардың нашар жобалануында. «Жиі жаттығу жасау» немесе «аз жұмсау, көбірек жинау» сияқты мақсаттар бірнеше себептерге байланысты сәтсіздікке ұшырайды. Басқа нәрселермен қатар, тиімді мақсаттар нақты және өлшенетін болады. Нашар тұжырымдалған мақсаттар — оңай ұмытылатын мақсаттар. Ал бұл дәлелденген құрылым сізге мағыналы, тиімді мақсаттар портфолиосын береді.
Мақсаттардың сәтсіз болуының тағы бір негізгі себебі — біз оларға жетуге жеткілікті ынталы емеспіз. Табандылық танытуға дәлелді себеп болмаса, біз қызығушылықты жоғалтамыз, алаңдаймыз немесе не істеуге ниеттенгенімізді ұмытамыз. 4-қадамда мен сізді өзім білетін ең күшті мотиватормен таныстырамын: сіздің "неге"-ңіз. Осы бөлікті шегелеп алғаннан кейін, сіз тоқтаусыз боласыз, тіпті жағдай қиындап, жолыңызда кедергілер пайда болғанда да. Мен сондай-ақ пайдалы жаңа әдеттерді қалыптастыру кезінде ынталы болудың сенімді әдісін көрсетемін.
Ақырында, 5-қадамда біз барлық бөліктерді біріктіреміз және сіз қойған мақсаттарды орындау үшін мен білетін ең жақсы үш тактикамен әрекет етуге мүмкіндік береміз. Көптеген мақсаттар сәтсіздікке ұшырайды, өйткені бізде дәлелденген іске асыру тактикасы жоқ. Шайқаста жеңіске жету үшін стратегия да, тактика да қажет. Бірақ біреу бізге мақсаттарымызға жету үшін не жақсы жұмыс істейтінін көрсетпесе, біз оны өз бетімізше анықтау үшін сәттілік пен қиындықтарға тап боламыз. Бұл қадам оқу қисығын тегістеуге көмектеседі. Бұл жерде сіз төменгі деңгейдегі келесі қадамдардың, мақсатты жүйелі түрде қараудың және жолда тұрған кедергілерді жеңу үшін белсендіру триггерлерінің күшін үйренесіз.
Бұл келесі жыл жай ғана басқа жылдардан айырмашылығы жоқ тағы бір жыл бола ма, әлде сіз мұны серпіліс жылы жасайсыз ба? Сіз қалаған прогреске жете алмай жатқаныңызға көңіліңіз қалып немесе ренжіп тағы бір жыл өткізудің қажеті жоқ. Егер сіз көңілсіз және шатасқан күйден айқын, сенімді және күшті күйге өткіңіз келсе, "Сенің ең керемет жылың" кітабында сіз іздеген жауаптар бар екеніне сенімдімін.
Кеттік, бастайық.
LifeScore® бағалауынан өтіңіз BestYearEver.me/LifeScore
ІС-ҚИМЫЛ ЖОСПАРЫ АРМАНДАРЫҢЫЗДЫ ОЯТЫҢЫЗ
Дәл қазір жеке Эверестіңізге қарай бір қарапайым қадамнан бастайық. Блокнот, күнделік немесе Full Focus Planner алыңыз да, бірнеше арманыңызды жазып алыңыз. Тоғыз саланың әрқайсысын қарастырыңыз: тән, сана, рух, махаббат, отбасы, қауымдастық, ақша, жұмыс және хобби. Егер сіз LifeScore бағалауынан өткен болсаңыз, есебіңізге қараңыз. Қай салаларда қиындық көріп жатырсыз? Қайсысында гүлденіп жатырсыз?
Армандап, жазған кезде сол сізге бағыт берсін. Сіз неге ұмтыласыз? Қандай тау(лар)ды бағындырасыз? Егер сіз Эдмунд Хиллари сияқты өршіл Эверестке тап болсаңыз, шыңға жету үшін тек бір аяқты екіншісінің алдына қою маңызды екенін біліңіз. Егер сіз сәтсіздікке ұшырасаңыз, Хизер Кампфтан шабыт алыңыз. Ешқандай сәтсіздік түпкілікті емес; олар тек келесі жасайтын ісіңіздің бастамасы ғана.
Армандар тізімін бастаңыз және оқуды жалғастырған кезде оны жаныңызда ұстаңыз. Жаңа идеялар келген сайын оған қосып отырыңыз.
1-ҚАДАМ МҮМКІНДІККЕ СЕНУ
Ескі бір мақал бар: «Тарих қайталанбайды, бірақ ұйқасады». Бұл әсіресе жеке тарихымыз туралы ойлағанда өте орынды. Неге? Өміріміздің жағдайлары апта сайын, жыл сайын өзгереді. Бірақ біз сол баяғы бізбіз. Және біздің ойлау әдеттеріміз жұмысымызда, қарым-қатынастарымызда немесе айналамыздағы әлемде не болып жатқанына қарамастан тұрақты нәтижелер беруге бейім.
Егер ойлау әдеттеріміз пайдалы болса, біз бақыт, жеке қанағаттану, тіпті материалдық табыс сияқты оң нәтижелерге қол жеткізуге бейімбіз. Егер ойлау әдеттеріміз кері әсер етсе, керісінше, біз әдетте қарама-қарсы нәрсені бастан кешіреміз: бақытсыздық, қанағаттанбаушылық және палуба бізге қарсы жиналғандай, біз жай ғана шеңбер бойымен жүріп, ешқайда бармайтындай мазасыз сезім.
2009 жылы Макс Планк атындағы Биологиялық кибернетика институтының зерттеушілері адамдардың сыртқы белгілерсіз немесе нұсқауларсыз түзу сызықпен жүре алатынын анықтауға кірісті. Қатысушыларға тәуліктің әртүрлі уақытында далада, шөлде және орманда сағаттап жүру тапсырылды. Егер олар күнге немесе айға ере алса, адамдар салыстырмалы түрде түзу жолда қалуға бейім болды. Бірақ бұлттар аспанды жапқаннан кейін, адамдар түзу жүріп келе жатырмыз деп ойласа да, олардың қабылдауы қате болды. Кішкентай, кездейсоқ қателіктер оларды жолдан тайдырды. Уақыт өте келе олардың жолдары қиылысып, тұйықталып жатты.
Зерттеу адамдардың «тура алға қарай бағыттың қайда екендігі туралы белгісіздіктің артуына» байланысты шеңбер бойымен жүретінін қорытындылайды.
Өмір бойы бізден жолбасшысыз түзу сызықпен жүру сұралады. Егер сіз шеңбер бойымен жүруден шаршасаңыз, өмірде аз прогреске жетсеңіз, жақсы жаңалық — сіз жолыңызды өзгерте аласыз. Сіздің ұмтылыстарыңыз сізді дұрыс бағытта жылжыту үшін компас қызметін атқара алады, әсіресе егер сіз оларды нақты мақсаттарға айналдыру үшін қосымша қадам жасасаңыз, бірақ — және бұл маңызды нүкте — егер сіз сол мақсаттардың орындалатынына сенсеңіз ғана. Сенімдер сондай күшті және біз мұның себебін алдағы тарауларда ашамыз.
Сенімдеріңізді жаңарту, тіпті ойлау әдеттеріңіз сізге жақсы қызмет етіп тұрса да көмектесе алады. Сіз тығырыққа тірелсеңіз де немесе жай ғана өміріңіздің бір саласын деңгейлегіңіз келсе де, мүмкін нәрсе туралы түсінігіңізді кеңейту арқылы өміріңіздің барлық салаларында трансформациялық жеке жақсартуды бастан кешіре аласыз. Бастайық.
1 Сенімдерің шындықты қалыптастырады
Біз көргенімізбен емес, сенгенімізбен өмір сүреміз. — АНЖЕЛА АРЕНДТС
Болып жатқан нәрсенің маңызы, болып жатқан нәрсе туралы өзімізге айтатын әңгімелерімізбен салыстырғанда шамалы. — РАБИХ АЛАМЕДДИН
Бірнеше жыл бұрын әйелім Гейл екеуміздің Нельсон атты ағылшын сеттеріміз болды. Ол жұмсақ, шыдамды және немерелерімізбен жақсы тіл табысатын. Оның бір ғана кемшілігі бар еді. Алдыңғы есік ашылған сайын, ол түрмеден қашқан қашқын сияқты атылып шығатын. Оны қуып жетіп, үйге қайтару үшін жиырма минут кетуі мүмкін еді. Ең қорқыныштысы — оның келе жатқан көліктен әрең қашып құтылғанын көру болатын. Біз не істерімізді білмедік. Invisible Fence (Көрінбейтін қоршау) тапқанға дейін.
Бұл бізге қажетті серпіліс болды. Ол жер астындағы периметрлік сымды электронды қарғыбаумен жұптастыру арқылы жұмыс істейді. Егер Нельсон шекараға жақындаса, оның қарғыбауы кері қайту туралы ескерту дірілін беретін. Қосымша жаттығулармен ол сызықтың қай жерде екенін тез үйреніп, одан аулақ болды. Есіктен атылып шығу тоқтады. Біз оны қашып кетеді деп қорықпай аулада қалдыра алатын болдық.
Бірақ қызығы мынада. Біраз уақыттан кейін біз қарғыбаудың енді қажет емес екенін түсіндік. Егер біз тосқауылдың арғы жағында тұрып шақырсақ, ол келмейтін. Егер балалар оны тәттімен қызықтыруға тырысса, ол қозғалмайтын. Тосқауыл электронды құрылғының сыртқы әлемінен Нельсонның басындағы ішкі әлемге ауысқан еді.
Сенімдердің күші
Біздің сенімдеріміз өмірге деген көзқарасымызда үлкен рөл атқарады. Неге? Біз не күтсек, соны бастан кешіруге бейімбіз. Және біз мұны көптен бері білеміз.
«Егер адамдар жағдайларды шынайы деп анықтаса, олар өз салдары бойынша шынайы болады», — деді әлеуметтанушы Уильям И. Томас 1928 жылы. Жиырма жылдан кейін «Томас теоремасы» туралы ойлана отырып, әлеуметтанушы Роберт К. Мертон «өзін-өзі ақтайтын болжам» (self-fulfilling prophecy) тіркесін енгізді. 1957 жылы философ Карл Поппер оны өмірі қайғылы болжамды орындаған мифтік кейіпкердің құрметіне «Эдип эффектісі» деп атады. Жақында ғылыми жазушы Дэвид Робсон өзі «күту эффектісі» (expectation effect) деп атаған нәрсені сипаттап, ойлау жүйесі мен көзқарастың біз алатын нәтижелерге әсерін терең зерттеді.
Крис Бердик, тағы бір ғылыми жазушы, өзінің Mind Over Mind кітабында айтқандай: «Біздің нақты әлеміміз көп жағынан күтілетін әлем болып табылады. Біз көретін, еститін, дәм тататын, сезетін және бастан кешіретін нәрселер төменнен жоғары қарай қаншалықты болса, жоғарыдан төмен қарай соншалықты өндіріледі. Біздің санамыз хаосты ұйымдастырады. Біз бос орындарды жақсы үйренген формалармен, үлгілермен және болжамдармен толтырамыз. Біздің жақын және алыс болашаққа арналған болжамдарымыз шындықты майыстырады». Қалай?
Бұл қиял емес. Сондай-ақ, кейбіреулер ойлағандай, бұл тартылыс заңына да қатысты емес. Шын мәнінде бұл әлдеқайда қарапайым. Біздің үміттеріміз мүмкін деп санайтын нәрселерімізді қалыптастыратындықтан, олар біздің қабылдауымыз бен әрекеттерімізді қалыптастырады. Бұл олардың нәтижелерді де қалыптастыратынын білдіреді. Және бұл олардың біздің шындығымызды қалыптастыратынын білдіреді.
Ескі Тайгер Вудс есіңізде ме? Жыл сайын рекордтар кітабын өртеп жіберетін, құлдырауға дейінгі Вудс? Оның кейбір шешуші соққылары аңызға айналған. Мысалы, 2003 жылы Оңтүстік Африкада өткен Президенттер кубогында ол қараңғы түсе бастағанда он бес футтық (4,5 метр) қашықтықтан допты шұңқырға түсірді. Бұл мүмкін емес соққы сияқты көрінді. Бәрі солай ойлады — бірақ Вудс емес. Оның командаласы Майк Вейрдің сол соққы туралы не айтқанын тыңдаңыз: «Ол оны жасайтынын білді... Бұл оны басқалардан ерекшелендіретін нәрсе шығар: оның сенімі». Вейрдің не айтып тұрғанын естідіңіз бе? Көптеген басқа гольф ойыншыларында сол соққыларды жасауға шеберлік болды, бірақ оларда оны жасай алатынына сенім жетіспеді.
Бұл көбіміз үшін шындық.
Біздің үміттеріміз ойлау жүйемізден (mindset) туындайды. Стэнфорд университетінің психологы Кэрол Дуэктің айтуынша, екі негізгі бағдар бар: тұрақты ойлау жүйесі (fixed mindset) және өсу ойлау жүйесі (growth mindset). Жағдайымызға байланысты бізде екеуінің қоспасы болуы мүмкін.
Екеуінің де табиғатынан жақсы немесе жаман емес екенін айту қауіпсіз шығар, бірақ өсу ойлау жүйесі мақсатқа жетуге жақсырақ қызмет ететіні дәлелденген. Осы идеяға сүйене отырып, психолог Келли МакГонигал «ойымызды өзгерту өмірімізде жасағымыз келетін барлық басқа өзгерістер үшін катализатор бола алады» дейді, бірақ қулығы сол, біз алдымен «мұндай өзгерістің мүмкін екеніне өзімізді сендіруіміз керек». Біз оны жасай алатынымызға сенуіміз керек.
Күмәндану мәселесі
Мақсаттарымызға жете алмауымыздың ең үлкен себептерінің бірі қандай? Біз жай ғана жасай алатынымызға күмәнданамыз. Біз олар қолжетімсіз деп санаймыз.
Сауалнама жүргізушілер Economist/YouGov сауалнамасына қатысушылардан жаңа жылдық уәделерін орындауға қаншалықты сенімді екендерін сұрағанда, тек 37 пайызы «өте сенімдімін» деп жауап берді. Он адамның алтауы тек біршама сенімді, онша сенімді емес немесе мүлдем сенімсіз болды. Прогресс жасауға қиналатынымыз таңқаларлық па?
Сауалнамалар көрсеткендей, жиырма жастағы адамдардың жаңа жылдық уәделеріне қол жеткізу пайызы елуден асқандарға қарағанда әлдеқайда жоғары. Шын мәнінде, миллениалдардың оннан сегізі уәде берсе, алпыс бес жастан асқан ересектердің оннан жетеуіне жуығы уәде беруді «уақытты босқа өткізу» деп санайды (Harris Poll деректері бойынша). Неге? Өкінішті, бірақ өмірде неғұрлым көп сәтсіздікке ұшырасақ, жеңіске жете алатынымызға соғұрлым аз сенеміз. Күмән — мақсаттың уы.
Өзімізді болашақ көңілсіздіктен қорғау үшін біз өмірге цинизммен, өзін-өзі қорғау көзқарасымен қараймыз. Біз менің итім Нельсон сияқтымыз. Біз бұрын сыртқа шығуға тырыстық және соққы алдық — немесе одан да жаманы. Мүмкін бұл тек бір рет болған шығар. Немесе бірнеше рет. Қалай болғанда да, қазір біз нақты кедергі болмаса да бір орында тұрмыз. Басымыздағы кедергі бізді ұстап тұруға жеткілікті күшті.
Сіз мұның қандай екенін білесіз: Сіз: «Маған сол жаңа жұмысқа өтініш беру керек», — дейсіз. Бірақ содан кейін: «Мүмкін емес. Менде тәжірибе немесе білім жеткіліксіз», — деп ойлайсыз. Досыңыз: «Эй, сен және Билл осы демалыста неке семинарына баруларың керек», — дейді. Ал сіз: «Қалжыңдап тұрсың ба? Мен оны кешкісін диваннан тұрғыза алмаймын, демалыс туралы айтпай-ақ қояйын», — деп ойлайсыз. Біреу: «5 шақырымға жүгіру керемет болар еді деп ойлаймын», — дейді. Ал сіз: «Мүмкін маған да керек шығар», — деп ойлайсыз. Бірақ содан кейін цинизм басталады. «Менде 40 фунт (18 кг) артық салмақ бар», — деп ойлайсыз. «Тізем ауырады. Менің 5 шақырымға жүгіруім мүмкін емес».
Бұл үш мысалдың ортақ бір нәрсесі бар: күмән. Тағы бір нәрсе: кейінгі әрекетсіздік. Сізді тарихыңыздың келесі тарауына апаратын кез келген идеяны алыңыз, оған біраз күмән қосыңыз, сонда бәрі қурап, өледі.
Кейбір күмәндар өзін-өзі қорғаудан туындайды. Егер сіз ешқашан үміттенбесеңіз, үмітіңізді үзу қиын. Мұндай нәрсені сандардан көруге болады. Жаңа жыл алдыңғы жылмен салыстырғанда қалай болады деп ойлайтындарын сұрағанда, сауалнамаға қатысушылардың тек 38 пайызы өмірлері жақсарады деп ойлайтынын айтты. 62 пайызы өмірлері өзгеріссіз қалады немесе тіпті нашарлайды деді. Ойлап қараңызшы: халықтың көпшілігі тоқырауды немесе құлдырауды күтеді!
Мұндай көзқарас жанымызды улайды және нәтижелерімізге зиян тигізеді. Мүмкін нәрсе туралы сенімдеріміз қазіргі мінез-құлқымызға және болашақта бастан кешіретін шындыққа тікелей әсер етеді. Бірақ егер сіз мүмкін нәрсе туралы түсінігіңізді өзгерте алсаңыз ше?
Басқа жақтау
Triple-A бейсбол құмырашысы (питчер) Стив Мура бір түні сырт алаңдағы ойынды бастағалы жатты, бірақ ол қосалқы орындықтан шықпай жатып жеңіліп қала жаздады. Неге? «Мен бұл төмпешікте ешқашан жеңе алмаймын», — деді ол өзінің лақтыру жаттықтырушысы Харви Дорфманға. Дорфман бұған бір секунд та сенбеді. Бірақ ол Мураның жеңілуге дайындалып жатқанын көрді. Сондықтан Дорфман Мураны өз сенімін түсіндіруге итермеледі. Құмырашы төмпешіктің бұрышы дұрыс емес екенін айтты. Мура үшін бұл мәселені шешті. Бірақ жаттықтырушысы үшін емес. Бұл жай ғана бастапқы нүкте болды.
Дорфман қандай түзетулер жасай алатынын сұрады. Қарапайым естіледі, білемін. Бірақ бұл қосқыш сияқты болды. Сол бір ұсыныс жаңа мүмкіндік сезімін тудырды. Ойын алдында Мура төмпешіктің қолайсыз еңісімен күресудің жаңа стратегиясын ойлап тапты. «"Мен жеңген жоқпын" және "Мен жеңе алмаймын" дегеннің арасында айырмашылық бар», — деді Дорфман Мураға.
Өткен шақ болашақты анықтамады — егер Мураның сенімі оны солай әрекет етуге итермелемесе. «Нәтиже сөзсіз деп ойлаған кезде стратегиялар туралы ойламайсың», — деді Дорфман. Бірақ сенімін өзгерту арқылы Мура стратегиясын және нәтижені өзгерте алды. Ол сол түні дерлік мінсіз ойын көрсетті — бар болғаны екі соққы және нөл ұпай.
Мура үлкен қиындыққа тап болды. Бірақ Нельсон сияқты, бұл алаңда емес, оның басында болды. Мен мұның өмірдің барлық дерлік салаларына қатысты екенін байқаймын. «Күнделікті өмірімізде бізге кедергі болып көрінетін көптеген жағдайлар біз өзімізбен бірге алып жүретін болжамдар шеңберіне негізделгенде ғана солай көрінуі мүмкін», — дейді Розамунд Стоун Зандер және Бенджамин Зандер. «Сол жағдайларға басқа жақтау сызыңыз, сонда жаңа жолдар пайда болады». Ойыңызды өзгерту қосқышты басқанмен бірдей; ол жаңа мүмкіндік сезімін және басқа нәтижелерді тудырады.
Африкаға нарықты бағалау үшін екі сатушы жіберген етікші туралы танымал әңгіме бар. Біріншісі: «Мұнда ешкім аяқ киім кимейді. Нарық жоқ», — деп хабарлады. Бірақ екіншісі: «Мұнда ешкім аяқ киім кимейді. Үлкен мүмкіндік! Тауар жіберіңіз!» — деді. Факт — факт. Бірақ біз оларға әртүрлі жолмен қарай аламыз.
Мен бұл оқиғаның ойдан шығарылғанына шамамен 99,9 пайыз сенімдімін, бірақ дәл осы ойды көрсететін оқиғаның нақты нұсқасы бар. 1999 жылы Ник Свинмурн интернетте аяқ киім сата аламын деп ойлады. Бірақ инвесторлар бұл ешқашан жүзеге аспайды деп ойлады: тым көп логистикалық және тұтынушыларға қызмет көрсету қиындықтары бар. Және мүмкіндік мардымсыз болып көрінді; ол кезде ең жақын салыстырма пошта арқылы аяқ киім сату болды, бұл нарықтың небәрі 5 пайызын құрады. Таңқаларлық емес, инвесторлардың көпшілігі оның қоңырауларына жауап бермеді.
Алайда бір инвестор Свинмурнның ұсынысынан құлағын елең еткізетін бірдеңе естіді. Пошталық тапсырыс бизнесі нарықтың небәрі 5 пайызын құрады, бірақ бұл нарық 40 миллиард доллар болды! Егер каталогтық сатылымдар қазірдің өзінде 2 миллиард доллар болса, логистикалық және тұтынушыларға қызмет көрсету қиындықтары соншалықты үлкен мәселе болмауы керек еді. Нарық әлеуетті түрде ауқымды болды. Және дәл осылай Zappos дүниеге келді. Amazon компанияны он жылдан кейін 1,2 миллиард долларға сатып алды. Инвесторлардың барлығы бірдей бастапқы ұсынысты естіді. Тек біреуі фактілерге басқа мүмкіндік сезімін әкелді.
Тарих осыған ұқсас оқиғаларға толы. Бір қызығы, адамдар бір нәрсенің мүмкін екенін түсінгеннен кейін, басқалары тез арада келіп, сол ерлікті қайталайды немесе тіпті асып түседі. Біз кітапты Эдмунд Хиллари мен Тенцинг Норгейдің Эвересттегі жетістігімен бастадық; осы жазба кезінде алты мыңнан астам адам бір кездері мүмкін емес болған нәрсені жасап, Эверест шыңына шықты.
Ұшқыштар бір кездері сағатына 768 мильден (теңіз деңгейіндегі дыбыс жылдамдығы) жылдам ұшу мүмкін емес деп ойлаған. Бірақ Чак Йегер мұны жасай алатынын түсініп, 1947 жылы 14 қазанда дыбыс тосқауылын ресми түрде бұзды. Ұшақтар содан бері тек дамыды, ал ұшқыштар үнемі дыбыс жылдамдығынан екі, төрт, тіпті алты есе жылдам ұшады.
1954 жылға дейін жүгірушілер бір мильді төрт минуттан аз уақытта жүгіру мүмкін емес деп есептеді. Содан кейін Роджер Баннистер оны үш минут, елу тоғыз секунд және біраз уақытта жүгіріп өтті — бұл рекордты содан бері басқа жүгірушілер жаңартты.
Ұзақ уақыт бойы марафонды екі сағаттан аз уақытта жүгіру идеясы мүмкін емес болып көрінді. Бірақ 2019 жылы кениялық жүгіруші Элиуд Кипчоге рұқсат етілмеген көрме марафонында екі сағаттық тосқауылды бұзып, әлемді таң қалдырды. Ол бір сағат, елу тоғыз минут және қырық секундта мәреге жетті. Бұл рекордқа есептелмейді, бірақ бәрібір күлкілі дәрежеде жылдам.
Рұқсат етілген жарыстарға келетін болсақ, Кипчоге әлемдегі кез келген адамнан жылдам. 2022 жылдың қыркүйегінде Кипчоге Берлин марафонын екі сағат, бір минут және тоғыз секундта жүгіріп өтті. Кипчогенің ресми рекорды мен оның мүмкін емес деп саналған нәрсені жасауының арасындағы қашықтық — сіздің әр таңда тісіңізді тазалауға кететін уақыттың жартысына жуығы.
Оның құпиясы неде? Ол өз ойлау жүйесіне сенеді. Ол 2017 жылы бір тілшіге айтқандай: «Айырмашылық тек ойлауда... Сіз мұны мүмкін емес деп ойлайсыз, мен мүмкін деп ойлаймын». Ол Runner’s World басылымына: «Жеке өзім шектеулерге сенбеймін», — деді. Ол тоқтамайды да; Кипчоге өз ойлау жүйесін үнемі өз көрсеткіштерінен асып түсу үшін пайдаланады. Кипчогенің көзқарасы оған ерекше нәрсеге қол жеткізуге мүмкіндік береді және дәл сол көзқарас сансыз басқа адамдарға өз өмірлерінде мүмкін емес нәрсеге қол жеткізуге мүмкіндік берді.
Міне, тағы бір мысал. Адамдар мыңдаған жылдар бойы адам күшімен ұшуды армандады, бірақ бұл әрқашан қиял-ғажайып нәрсе сияқты көрінетін. Содан кейін, 1977 жылы біреу тұрақты, басқарылатын ұшуға қабілетті қозғалтқышсыз ұшақты жасап шығарды. Бұл тек бастамасы болды. 1988 жылы грек велоспорт чемпионы Канеллос Канеллопулос ашық теңіз үстімен жетпіс мильден астам қашықтықты тек педаль күшімен ұшып өтті. Және ол жалғыз емес; адам күшімен ұшатын ұшақтарды жасау және ұшу қазіргі уақытта кейбіреулер үшін демалыс күнгі хобби болып табылады.
1980 жылдардың ортасында скейтбордшы Майк МакГилл өз спортында алғаш рет 540 градустық әуе бұрылысын жасады. Бұл толық айналым және жартысы. Ешкім мұны жасауға болады деп ойламады, бірақ МакГилл ақыры «McTwist» жасағаннан кейін, басқалар да оны жасай бастады, оны одан әрі итермеледі. Тони Хок алғашқы 720 градустық бұрылысты, содан кейін 900-ді жасады. Содан кейін, 2012 жылы Том Шаар — небәрі он екі жасында — алғашқы 1080-ді жасады. Бұл ауада үш толық айналым! Шаар ESPN-ге айтқандай: «Бұл мен жасаған ең қиын трюк болды, бірақ» — және мұны тыңдаңыз — «бұл мен ойлағаннан оңайырақ болды». Таңқаларлық, 2019 жылы Митчи Бруско сол рекордты жаңартып, алғашқы 1260-ты жасады!
Сенімдердің өздігінен жеткіліксіз екені рас. Әрине, дағдылар қажет. Жеке өнімділіктің шыңына ұмтылатын спортшылар туралы жаза отырып, Алекс Хатчинсон былай дейді: «Жаттығу — бұл торт, ал сенім — бұл глазурь, бірақ кейде жұқа глазурь қабаты барлық айырмашылықты жасайды». Жарыста тең дәрежелі спортшыларды жұптастырыңыз; артықшылығы бар адам — басындағы ойыны жақсырақ адам.
Мүмкін емес нәрсе тек бастапқыда солай көрінеді. Йегер, Баннистер, Канеллопулос, МакГилл, Хок және Шаар — олар бізге бұрын сенгенімізден гөрі көп нәрсеге қол жеткізуге болатынын көрсетті. «Тарихтағы ең үлкен өзгерістер біреудің әлі жоқ нәрсені қалауының нәтижесі», — дейді Люк Бургис, «және басқаларға ойлағаннан да көп нәрсені қалауға көмектесу». Бұл сіз бола аласыз.
«Сіз жасауға болмайды деп ойлаған кез келген нәрсені біреу келіп жасайды», — деді джаз пианисі Телониус Монк. Сіз келесі Кипчоге немесе Бруско болып, оны одан әрі қарай алып кетесіз бе? Сіз басқаларды да солай етуге шабыттандырасыз ба?
Қиялдың жетіспеушілігі
Орындалмаған мақсат пен жеке табыстың арасындағы бірінші негізгі айырмашылық — оған қол жеткізуге болатынына сену. Әйгілі футурист, ғылыми-фантаст жазушы және өнертапқыш Артур К. Кларктың не айтқанын тыңдаңыз: «Белгілі, бірақ егде жастағы ғалым бір нәрсенің мүмкін екенін айтса, ол сөзсіз дерлік дұрыс айтады. Егер ол бір нәрсенің мүмкін емес екенін айтса, ол қателесуі әбден мүмкін». Кларк айтқандай, бұл «қиялдың жетіспеушілігі».
Және бұл тек ғалымдарға қатысты емес. Бұл қиялдың жетіспеушілігі спортшыларға, ата-аналарға, көшбасшыларға, менеджерлерге, мұғалімдерге және қалғандарымызға қандай да бір дәрежеде әсер етеді. Біз ойлау жүйемізді өзгертуден бастауымыз керек. Жалпы айтқанда, өмірге қараудың екі жолы бар. Біреуі тікелей қиялдың жетіспеушілігіне әкеледі. Бірақ екіншісі біздің мүмкіндік сезімімізді жандандырып, күшейте алады. Біз айырмашылықты келесіде қарастырамыз.
2 Кейбір сенімдер сені тежейді
Біз қаншалықты аз көреміз! Не көретініміз негізінен не іздейтінімізге байланысты. — ДЖОН ЛУББОК
Өмір — бұл өзгеріс. Өсу — таңдау еркінде. Ақылмен таңдаңыз. — КАРЕН КАЙЗЕР
Бірде менде Чарли деп атайтын клиентім болды. Бұл оның шын аты емес. Кінәліні қорғау үшін оның жеке басын өзгерттім делік. Чарли өзін ренжіген, қысым көрген және қудаланған сезінуден маңыздылық табатын. Ол бәріне шағымданатын. Өзінен басқаның бәрі ақымақ еді. Ешкім ештеңені дұрыс істей алмайтын. Өмір әділетсіз болды. Егер біз түскі асқа барсақ (мен одан қорқатынмын), ол кездесуді өзі шақырса да, ешқашан есепшотты төлемейтін. Мен оның жанынан әрқашан қажып, кішірейіп шығатынмын.
Және бұл тек маған қатысты емес еді. Чарли бәрімен сондай болатын. Мен оның атын атағанда қызметкерлері мен достары көздерін алайтатын. Ол әрбір қарым-қатынасқа жинақтау (hoarding) менталитетімен қарайтын. Оның айналасындағы адамдар үнемі өмір сүру құралдары мен әл-ауқатына қауіп төніп тұр деген қорқынышпен өмір сүретін. Және білесіз бе? Ол аңсаған табыс әрқашан қолжетімсіз болып көрінетін. Чарли мен «таршылық ойлауы» (scarcity thinking) деп атайтын нәрсенің үлгісі.
Енді Чарлиді менің басқа досыммен салыстырыңыз. Эми — мен білетін ең жомарт адамдардың бірі. Ол мені әрқашан ынталы күлкімен, үлкен құшақпен және жігерлендіретін сөзбен қарсы алады. Мен оның жанынан әрқашан қуаттанып, өзімді керемет сезініп шығамын. Және ол бәрімен сондай. Ол достарына, қызметкерлеріне, клиенттеріне, сатушыларға және басқалардың бәріне, тіпті бизнес бәсекелестеріне де жомарттықпен және мейіріммен қарайды. Ол үнемі олардың табысына инвестиция салады және бұл оған мың есе болып қайтады. Эми мен «молшылық ойлауы» (abundance thinking) деп атайтын нәрсенің үлгісі.
Таршылық пен Молшылық
Кез келген нәрсеге қол жеткізу үшін біз қиындықты жеңе алатынымызға сенуіміз керек. Бұл оңай болады дегенді немесе біз оны қалай жүзеге асыратынымызды білеміз дегенді білдірмейді — әдетте біз білмейміз. Бұл жай ғана біз қабілетті екенімізге сенетінімізді білдіреді; біз жеңіске жету үшін қажет нәрсе бізде бар деп сенеміз.
Бұл неге маңызды? Өйткені әрбір мақсаттың кедергілері бар. Кейбір адамдар сол кедергілерден өтуде қиындыққа тап болғанда, олар өздерінде қажетті қасиет бар екеніне күмәнданады. Чарлиді ойлаңыз. Бірақ басқалары, егер олар қаттырақ жұмыс істесе немесе мәселеге басқа жағынан келсе, жеңіске жететініне сенімді. Эмиді ойлаңыз.
Зерттеушілер бірінші топты «болмыс теоретиктері» (entity theorists) немесе тұрақты ойлау жүйесі бар адамдар деп атайды. Олар өз қабілеттері тасқа қашалған (өзгермейді) деп ойлайды. Сіз адамдардың былай дегенін естігенсіз: «Мен x, y немесе z-ке жай ғана ебім жоқ». Бұлар — таршылықпен ойлайтындар. Олар егер бір нәрсе оңай келмесе, бұл оларға арналмаған деп болжайды. Таршылық ойлауы табиғи түрде шектеуші сенімдерге әкеледі. Бағалаулар көрсеткендей, студенттер мен ересектердің шамамен оннан төртеуі осы ойлау жүйесіне ие.
Зерттеушілер екінші топты «өсу теоретиктері» (incremental theorists) немесе өсу ойлау жүйесі бар адамдар деп атайды. Олар кедергімен күрескенде, жай ғана мәселені шешудің жаңа жолдарын іздейді. Олар егер үзбей жұмыс істесе, уақытша шешім немесе түпкілікті шешім бар екенін біледі. Егер бір нәрсе қолжетімсіз болып көрінсе, оған ұмтылуға тұрарлық болуы керек; олар тырысу барысында оны қалай жүзеге асыру керектігін анықтайды. Бұлар — молшылықпен ойлайтындар, және олардың ойлау жүйесі табиғи түрде шектеуші сенімдерге емес, азат етуші шындықтарға әкеледі. Зерттеулер көрсеткендей, бұл ойлау жүйесіне ие адамдардың саны басқаларымен шамалас. Он адамның екеуі екі ортада тұрады.
| ТАРШЫЛЫҚПЕН ОЙЛАЙТЫНДАР |
| МОЛШЫЛЫҚПЕН ОЙЛАЙТЫНДАР |
ТАРШЫЛЫҚПЕН ОЙЛАЙТЫНДАР МЕН МОЛШЫЛЫҚПЕН ОЙЛАЙТЫНДАР
ТАРШЫЛЫҚПЕН ОЙЛАЙТЫНДАР
Талап қойғыш және қорқақ келеді.
Ешқашан ештеңе жеткілікті болмайды деп сенеді.
Білімімен, байланыстарымен және мейірімімен бөлісуге сараң.
Өздерінің болмысы өзгермейді деп есептейді.
Әдепкі бойынша күдікшіл және тұйық келеді.
Бәсекелестікті ұнатпайды, ол "бәлішті" кішірейтеді және өздерін әлсіретеді деп санайды.
Болашаққа пессимистік көзқараспен қарайды, алда қиын кезеңдер күтіп тұр деп сенеді.
Қиындықтарды кедергі ретінде көреді.
Ұсақ ойлайды және тәуекелден қашады.
"Бәліштің" өз бөлігін қорғағысы келеді.
МОЛШЫЛЫҚПЕН ОЙЛАЙТЫНДАР
Ризашыл және сенімді келеді.
Бар нәрсенің орны толатынына сенеді.
Білімімен, байланыстарымен және мейірімімен басқалармен бөлісуге қуанышты.
Үйреніп, өсіп, дами алатындарына сенеді.
Әдепкі бойынша сенім мен ашықтықты таңдайды.
Бәсекелестікті құптайды, ол "бәлішті" үлкейтеді және өздерін жақсартады деп санайды.
Болашаққа оптимистік көзқараспен қарайды, ең жақсысы әлі алда деп сенеді.
Қиындықтарды мүмкіндік ретінде көреді.
Ауқымды ойлайды және тәуекелге барады.
Үлкенірек "бәліштер" пісіргісі келеді.
Осы екі ойлау дағдысының бірі сәтсіздікке, қорқынышқа және наразылыққа әкеледі. Екіншісі сәттілікке, қуанышқа және қанағаттануға бастайды. Негізгі айырмашылық неде? Чарли сияқты тапшылық санасындағылар әлем, басқа адамдар және өздері туралы шектеуші сенімдер шырмауында әрекет етеді, ал Эми сияқты молшылық санасындағылар азат етуші ақиқаттар негізінде әрекет етеді.
Қазіргі үлкен сұрақ мынау: Сіздің ойлау жүйеңіз қандай? Мақсаттарымызға жету осы екі ойлау жүйесі мен оларды сипаттайтын сенімдер арасындағы айырмашылықты түсінуден басталады. Тапшылық ойлауы шектеуші сенімдермен белгіленсе, молшылық ойлауы азат етуші ақиқаттармен қоректенеді.
Бойыңыздан Чарлидің де, Эмидің де белгілерін тапсаңыз, таңғалмаңыз; бұл бәрімізде бар. Шын мәнінде, бұл біз тап болған жағдайға байланысты өзгеруі мүмкін. Біреу өмірінің бір саласында тапшылық ойлау белгілерін көрсетсе, басқа саласында молшылықты көрсетуі мүмкін. Мәселе — тапшылық ойлауы пайда болған кезде оны тани білуде.
Шектеуші сенімдердің 3 түрі
Егер мұқият болсақ, өз ойлауымыздағы шектеуші сенімдерді байқау оңай. Әлем туралы болжамдарымыздан бастайық. Біреу: "Мен қазір жаңа бизнес бастай алмаймын; нарық сұмдық нашар", — деуі мүмкін. Немесе: "Мен басшылыққа сенбеймін; олар үнемі бізді алдауға тырысады". Немесе: "Ана саясаткерлер экономиканы құрдымға жіберіп, менің алға жылжуыма мүмкіндік бермейді".
Бұл өте тереңге тамыр жайған сенімдер болуы мүмкін. Бірақ олар әрдайым шындық емес және дәл болып көрінгенімен, сирек жағдайда ғана толық ақиқат болып табылады. Біз оларға күмәнмен қарауды және тіпті оларды жоққа шығаруды үйренуіміз керек, әйтпесе олар біздің еркіндігіміз бен әрекет ету мотивациямызды шектейді.
Сондай-ақ бізде басқалар туралы да шектеуші сенімдер бар. "Сұраудың пайдасы жоқ", — деуіңіз мүмкін. "Ол менімен кездесуге тым бос емес". Немесе: "Ей, ол жай ғана есепшот қаққыш қой. Ол нені білуі мүмкін?". Немесе: "Ол әлі жауап берген жоқ. Меніңше, ол маған ренжулі болуы керек". Немесе: "Ол сияқты адам мен сияқты адаммен ешқашан кездеспес еді". Бұлар міндетті түрде шындық емес. Бұл жай ғана біздің өзімізге әсер етуіне жол берген сенімдеріміз.
Сақ болыңыз: шектеуші сенімдер әлемге, басқаларға, тіпті өзімізге деген көзқарасымызды бұрмалайды.
Шектеуші сенімнің үшінші түрі — көпшілігіміздің жанымызға қатты бататыны. Мен өзіміз туралы сенімдерді айтып отырмын. Біз былай деуіміз мүмкін: "Мен тастап кете беретін адаммын. Бастаған ісімді ешқашан аяқтамаймын". Немесе: "Мен ештеңе істей алмаймын. Мен ешқашан физикалық тұрғыда шымыр болған емеспін". Немесе: "Мен ақшаға келгенде әрқашан олақ болдым". Немесе: "Мен шығармашыл адам емеспін". Бұл сенімдер көбінесе жалған, ең жақсы жағдайда жартылай шындық. Және олар өмірде қол жеткізгіңіз келетін кез келген прогреске тосқауыл болады.
Шектеуші сенімдер тұзағына түсіп қалғаныңызды қалай білуге болады? Джереми Дин өзінің Making Habits, Breaking Habits кітабында үш айқын белгіні атап өтеді:
Ақ немесе қара деп ойлау. Бұл — егер кемелдікке жетпесек, сәтсіздікке ұшырадық деп болжау. Шындық әдетте ауыстырып-қосқыш емес, жылжымалы шкала сияқты.
Жеке қабылдау. Бұл — кездейсоқ жағымсыз оқиғалар үшін өзімізді кінәлау.
Апатты жағдай жасау (Catastrophizing). Бұл — дәлелдер аз болса да, ең жаманын болжау.
Бұл тізімге төртіншісін қоса аламыз:
Жалпылау. Бұл — бір жаман тәжірибені алып, оны барлық жағдайға қатысты шындық деп қабылдау.
Біздің тіліміз шектеуші сенімдердің айқын белгісін береді. Егер сөздеріміз әлемді, басқаларды немесе өзімізді "не олай/не былай" деп бағаласа, біз қиындыққа тап болдық деген сөз — жағымсыз немесе қажетсіз оқиғаға бола өзімізді қорласақ немесе үрейге бой алдырсақ та солай. Қызым Меган еске салғандай, егер сіз ешқашан, әрқашан, алмаймын, болмайды сияқты жалпылама сөздерді қолдансаңыз (неке терапевті жұбайыңызбен сөйлескенде аулақ болу керек дейтін сөздер), сіздің сөздік қорыңыз ойлау жүйеңіз туралы белгі беріп тұр: сіз шектеуші сенімдер аймағындасыз. Кілт — тәжірибелеріңіз бен сол тәжірибелер туралы өзіңізге айтатын әңгімелеріңіздің арасына "жылдамдықты тежегіш" қою.
Сонымен, бұл сенімдер қайдан келеді?
Шектеуші сенімдердің қайнар көзі
Айтып өткенімдей, кейбір шектеуші сенімдеріміз алдыңғы сәтсіздіктерден немесе кедергілерден туындайды. Қайталанатын сәтсіздіктер бізді ең жаманын болжауға үйретуі мүмкін. Олар бізді барымызды жасырып ұстауға және тәуекелдерден қашуға баулиды.
Бірақ егер байқампаз болсақ, басқа да әсер етуші факторларды көре аламыз. Мысалы, жаңалықтар медиасында негативке басымдық беру үрдісі күшті. Дж. Р. Р. Толкин әзілдегендей, онда көбінесе кісі өлтірулер мен футбол есебі көрсетіледі. "Зерттеулер көрсеткендей, жаңалықтардың шамадан тыс көптігі сізді күйзеліске, мазасыздыққа ұшыратуы мүмкін және көбінесе хабарланған нәрсені өзгертуге немесе оған әсер етуге қабілет бермейді", — дейді Майкл Гротаус (және ол кәсіби журналист).
Қосылып қалсаңыз, әлемнің барған сайын нашарлап бара жатқанына — қылмыстың, кедейліктің, зорлық-зомбылықтың бұрынғыдан да көп екеніне сену оңай. Бұл қорқынышты медициналық жағдайлар туралы жарнамалармен үзілетін уайым мен қорқыныштың ұзақ тізбегі сияқты. Жаңалықтар ұйымдары сізге жағымсыз жаңалықтарды көрсетуге бейім, өйткені қорқыныш миымыздың неғұрлым қарапайым бөліктерін іске қосады және көзімізді қауіпке қадап ұстайды. Жағдайды ушықтыратыны, олардың индустриясы құлдырауда. Сондықтан медиа жарнама берушілеріне аудиторияны жеткізу үшін қорқынышқа көбірек жүгінеді.
Содан кейін әлеуметтік желілер бар, олар осы негативті бейімділікті көрсете алады. Сайлау кезеңінен кейін бұл негативтің шексіз ағыны сияқты көрінуі мүмкін. Бірақ сіз позитивті бейімділікті де байқай аласыз.
Instagram-ды тексерсеңіз, бәрі керемет өмір сүріп жатқандай көрінуі мүмкін. Бақытты балалар, әдемі достар, керемет демалыстар, қанағаттандыратын жұмыс. Біз бірден, әдетте түйсік деңгейінде, өзіміздің оларға сәйкес келмейтінімізді сеземіз. Біз басқалар сияқты ақылды, шығармашыл, білімді, табысты, жолы болғыш, спортшы немесе өнерлі емеспіз.
Ғалым Донна Фрейтас оннан астам колледж кампусында әлеуметтік желілер мен студенттерге қатысты ауқымды зерттеу жүргізді. "Facebook — бұл қызғаныштың CNN-і, кімнің керемет, кімнің емес, кімнің жоғарыда, кімнің төменде екендігі туралы тәулік бойы жұмыс істейтін жаңалықтар циклі", — деп жазады ол өз нәтижелерін баяндайтын The Happiness Effect кітабында. "Егер сізде мызғымас өзін-өзі бағалау болмаса, қызғанышқа төзімді болмасаңыз немесе адамдар өздерінің жетістіктерін әлеуметтік желілерде жариялағанда [яғни, позициялау және мақтану] дәл не істеп жатқанын өзіңізге еске түсіретін ерекше ұтымды қабілетіңіз болмаса, мән бермеу қиын". Мен әлеуметтік желілерді қатты қолдаймын, бірақ Facebook-те уақыт өткізу өміріміз туралы жаман сезінуге әкелетіні таңқаларлық емес.
Содан кейін жағымсыз қарым-қатынастар бар: достар мен әріптестерден бастап отбасымызға немесе діни қауымдастығымызға дейін. Біз көбінесе балалық шақта басқа адамдардан шектеуші сенімдерді қабылдаймыз. Бұл сенімдер Вирджиния университетінің психология профессоры Тимоти Уилсон атаған өмір туралы "негізгі әңгімелеріміздің" (core narratives) бір бөлігіне айналады. Бұл негізгі әңгімелердің көбі жақсы және пайдалы. Бірақ кейбіреулері олай емес және олардан арылу қиын болуы мүмкін, ал тырысқан кезде кедергі келтіреді. Басқа кездері біз шектеуші сенімдерді кейінірек өмірде — шіркеуде, колледж ауласында немесе кеңседе қабылдаймыз. Оларды қашан немесе қайдан алғанымызға қарамастан, сенімдеріміз әлемді көретін линзаны қалыптастырады.
"Бұлтартпас шындық мынада: өмірде және бизнесте қаншалықты жақсы нәтиже көрсететініңіз тек не істейтініңізге және қалай істейтініңізге ғана емес... сонымен қатар мұны кіммен бірге немесе кімге қатысты істеп жатқаныңызға байланысты", — дейді психолог Генри Клауд The Power of the Other кітабында.
Чарли сияқты адамдармен аралассаңыз, әлемді оның түнеріңкі, өзін-өзі жеңетін көзқарасымен көре бастайсыз. Екінші жағынан, өзіңізді Эмилермен қоршасаңыз, бәрі жақсара бастайды.
Бұл ойлау жүйелерінің өзін-өзі күшейтетінін атап өткен жөн. Когнитивті нейробиолог және журналист Кристиан Джарретт егер байқампаз болсақ, өмірімізде жұмыс істеп тұрғанын көре алатын динамиканы сипаттайды. Оның айтуынша, біздің тұлғамыз — табиғат пен тәрбиенің қоспасы. Гендеріміз бен биологиямыз өмірлік тәжірибелерімізбен бірігіп, тұлғамызды қалыптастырады, оған әлем, басқалар және өзіміз туралы сенімдеріміз кіреді. Содан кейін тұлғамыз қалаған нәрсемізге ұмтылу барысында әлемде қалай әрекет ететінімізді және реакция жасайтынымызды басқарады.
Джарретт моделінің таңқаларлық жері — цикл. Біздің іс-әрекеттеріміз бен реакцияларымыз әлемді қабылдауымызды қалыптастырған сайын, сол тәжірибе тұлғамызға кері әсер етеді. Бұл өзін-өзі күшейтетін шеңбер: сенімдеріміз тәжірибемізді қалыптастырады, ал тәжірибеміз сенімдерімізді қалыптастырады, бұл біз қабылдаған және жүзеге асырған сенімдерге байланысты ізгі немесе тұйық циклды құрайды.
Түсіну керек нәрсе — позитивтілік пен негативтілік белгілі бір дәрежеде үйренілген және өзгермелі нәрселер. Олар фактілер емес, көзқарастар. Есіңізде ме, мен бәрімізде аздап Чарли мен Эми бар деп айтқан едім? Мұны мойындау маңызды, сонда біз әлсірететін сенімдердің еніп бара жатқанын байқаған кезде (өйткені бұл мезгіл-мезгіл сөзсіз болады), ойлау жүйемізді әдейі күш беретін нәрсеге ауыстыра аламыз.
Егер біз ең жақсы жылымызды өткізгіміз келсе, осы екі ойлау түрінің қайсысы басым екенін танудан бастап, әдейі молшылыққа қарай жылжуымыз керек. Шектеуші сенімдердің бізді тежеуіне жол беруге ешқандай себеп жоқ.
Сіз таңдайсыз
2011 жылы Apple басшысы Стив Джобс қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай отбасы, достары және басқалар Стэнфорд университетінің кампусындағы Мемориал шіркеуіне жиналды. Тек шақырумен ғана кіретін іс-шараға жүздеген адам жиналып, өздері таңданатын, құрметтейтін және жақсы көретін көреген инноватор әрі көшбасшыға құрмет көрсетті. Журналист Брент Шлендер Becoming Steve Jobs кітабының соңында сол сәтті еске алады.
Боно, Джоан Баэз және Йо-Йо Ма өнер көрсетті. Oracle негізін қалаушы Ларри Эллисон сөз сөйледі, сондай-ақ Apple-дің бас дизайнері Джони Айв та сөйледі. Бірақ Шлендерге ең қатты әсер еткені Джобстың әйелі Лорен Пауэллдің сөздері болды. "Ол менің әлемге деген көзқарасымды қалыптастырды", — деді ол күйеуі туралы және былай деп қосты:
"Бар нәрсені көру, шындықты анық көруге кедергі келтіретін көптеген бөгеттерді алып тастаудың өзі қиын, бірақ Стивтің сыйы одан да зор еді: ол жоқ нәрсені, не болуы мүмкін екенін, не болуы керек екенін анық көрді. Оның санасы ешқашан шындықтың тұтқыны болған емес. Керісінше. Ол шындыққа не жетіспейтінін елестетіп, оны түзетуге кірісетін".
Нәтижесінде, оның айтуынша, Джобс "мүмкіндіктің эпикалық сезіміне" ие болды.
Сонымен, өзіңізден сұраңыз: Қазір сіздің әлеміңізде жоқ, бірақ болуы мүмкін, болуы керек не нәрсе бар? Қарым-қатынасыңызда, денсаулығыңызда, мансабыңызда немесе рухани өміріңізде тек сіз түзете алатын не жетіспейді? Біз ең жақсы жылымызды жобалау туралы ойлана бастағанда, біз кездесетін кедергілердің көпшілігі қиялда ғана екенін мойындауымыз керек.
Кейде бұл кедергілер өзгермейтіндей, нақты сияқты сезіледі. Эверест шыңының биіктігі 29 000 фут. Альпинистер оның шыңына шығуға көп рет әрекет жасады, бірақ соңғы 1000 фут биіктіктен өте алмайтын сияқты көрінді. Кейбіреулер талпыныс кезінде қайтыс болды. "28 000 фут биіктікте адам баласы өте алмайтын көрінбейтін тосқауыл бар сияқты көрінді", — деді Эдмунд Хиллари. Егер ол және басқалар сол кезге дейінгі нәтижелерге қарап, бұл шынымен мүмкін емес деп шешсе не боларын елестетіп көріңізші.
Басымызда миллиондаған ойлар жүгіріп жүр, бірақ неге сенетінімізді тек өзіміз ғана таңдаймыз. Шектеуші сенімдерді жеңудің ең жақсы жолы — оларды азат етуші ақиқаттармен алмастыру. Сенімдерімізді жаңартуға болады. Бұл туралы келесі бөлімде.
3. Сенімдеріңізді жаңарта аласыз
Мүмкін емес — бұл факт емес. Бұл пікір. — ЭЙМИ ЛЕХТО
Орындалғанға дейін бәрі мүмкін емес емес пе? — ДЭНИЕЛ УИЛСОН
1954 жылы Мартин Лютер Кинг кіші Алабама штатының Монтгомери қаласындағы Декстер авеню баптисттік шіркеуінің министрлік шақыруын қабылдады. Ол небәрі жиырма бес жаста еді. Бірақ Кингтің келесі онжылдықта атқарған істері Америка қоғамын түбегейлі өзгертті.
1955 жылы Роза Паркс автобустағы орнын беруден бас тартқаннан кейін, Кинг Монтгомери автобус бойкотын басқарды. АҚШ Жоғарғы соты 1956 жылы бойкот жариялаушыларды қолдады. Бір жылдан кейін Кинг Оңтүстік Христиан Көшбасшылары Конференциясын құрып, оған жетекшілік етті, бұл өсіп келе жатқан азаматтық құқықтар қозғалысын ұйымдастыруға көмектесті. Ол сондай-ақ өзінің алғашқы ұлттық аудиториясы алдында сөз сөйлеп, Time журналының мұқабасына шықты. Бірақ бұл тек бастамасы ғана еді.
Кингтің ұйымдастырушылық және наразылық жұмыстары елуінші жылдардың аяғы мен алпысыншы жылдардың басында отырықшы ереуілдер мен наразылықтармен жалғасып, 1963 жылғы оқиғалармен шарықтау шегіне жетті. Сол сәуірде Кинг Бирмингемде демонстрацияларға тыйым салуды бұзғаны үшін тұтқындалды. Жергілікті министрлер тарапынан сынға ұшыраған кезде, ол өзінің ең маңызды және есте қаларлық еңбектерінің бірі — "Бирмингем түрмесінен хатпен" жауап берді. Бірнеше айдан кейін ол екі жүз мыңнан астам адам қатысқан Вашингтонға жорықты басқарды.
Бұл Линкольннің Эмансипация прокламациясының жүз жылдығы еді және Кинг Линкольн мемориалының баспалдақтарынан өзінің әсерлі "Менің арманым бар" сөзін сөйледі. Демонстрация азаматтық құқықтарды жалпыұлттық қолдауды жандандырды. Сол жаздың басында Президент Джон Ф. Кеннеди елдің осы күнге дейінгі ең ауқымды азаматтық құқықтар заңнамасын ұсынған болатын, ал жорық пен Кингтің насихатының әсері оның 1964 жылы қабылдануында шешуші рөл атқарды.
Бұл жеткіліксіз болғандай, Time Кингті жыл адамы деп таңдады, ал Нобель комитеті оны Бейбітшілік сыйлығының ең жас иегері етті. Әлі де атқарылатын жұмыстар көп еді, бірақ ол әлемді төңкеріп үлгерген болатын. Ол небәрі отыз бес жаста еді. Оның құпиясы неде?
Шектеуші сенімдер тұзағынан аулақ болу
Кингтің Бирмингемдегі сыншылары оның әрекеттерін "ақылға қонымсыз және уақытсыз" деп санады. Бірақ Кингтен айырмашылығы, бұл министрлер шектеуші сенімнің ықпалында еді: олар әлем туралы мүмкіндіктер ауқымын шектейтін идеяны ұстанды. Кингтің әрекеттерін өзгеріске жол ашу деп көрудің орнына, олар оны кері нәтиже береді деп санады. Олар оның әрекеттері позицияларын жоғалтуға әкеледі деп алаңдады. Бірақ бұл өмірдегі "қабылданған даналық" жай ғана "кең таралған түсініспеушілік" екенін көрсететін миллиондаған мысалдардың бірі ғана.
Өткен тарауда білгеніміздей, шектеуші сенім — бұл болашағымызды қысқартатын қазіргі уақыт туралы түсініспеушілік. Кинг мынадай шектеуші сенімдермен қоршалған еді:
Азаматтық құқықтар қозғалысы тым көп және тым тез сұрап жатыр.
Қозғалыс қажетсіз дүрбелең тудыруда.
Зорлық-зомбылықсыздық нәтиже бермейді. Қарулы қарсылық қажет.
Ақ адамдар өзгермейді. Нәсілдік келісім мүмкін емес.
Расизм мәдениетке сіңіп кеткен. Біз заңды былай қойғанда, оны ешқашан өзгерте алмаймыз.
Сенімдер бізді тұсап ұстауы мүмкін. Бірақ біз сенімдерімізді жаңарту арқылы босап шыға аламыз.
Қозғалыстың ішінде де, сыртында да ақ және қара нәсілді адамдар бөліскен басқа да көптеген сенімдер болды. Кинг пен басқалардың айырмашылығы — ол бұл сенімдерді жалған деп қабылдамады. Оның орнына ол уақыт шұғыл әрекет етуді талап етеді деп сенді. Ол зорлық-зомбылықсыз демонстрациялар қажет және тиімді деп сенді. Ол нәсілдік келісім нақты үміт екеніне және жүректер — және бүкіл қоғам — шынымен өзгере алатынына сенді.
Шектеуші сенімдердің орнына Кинг азат етуші ақиқаттарды қабылдады. Ол басқалар сияқты фактілерге қарады, бірақ Зандерлердің тілімен айтқанда, басқа "жақтауды" (frame) қолданды. Оның "Менің арманым бар" сөзінің мәні осында еді.
Кинг кейбір адамдардың не айтқанына немесе сенгеніне қарамастан, жақсы болашақты көре алды. Оның жақтауы оған жеңісті елестетуге мүмкіндік берді және ол бір күні оны жүзеге асыратынын жан-тәнімен білді. Бұл азат етуші ақиқаттар оны табандылықпен әрекет етуге босатты — және біз де солай істей аламыз.
Жақтауыңызды ауыстырыңыз
Біздің ұмтылыстарымыздың азы ғана Мартин Лютер Кинг кішінің жетістіктерімен теңесе алады. Бірақ олар біздің жалғыз өміріміз үшін маңызды. Және олар біз үшін және бізге ең жақын адамдар үшін әлемдегі барлық айырмашылықты жасай алады.
Шектеуші сенімдерді азат етуші ақиқаттармен алмастырудың менің сүйікті мысалдарының бірі Анонимді Алкоголиктер (АА) қауымдастығынан келеді. Браун университетінің, Калифорния университетінің (Беркли) және Ұлттық денсаулық сақтау институттарының зерттеушілері ірі зерттеуде бірлесіп жұмыс істеді. Олар салауатты өмір салтын ұстануға тырысатын адамдар үшін шешуші фактор сенім екенін анықтады.
"Мен ішімдікке қарсы тұра алмаймын" деудің орнына, АА-дағы адамдар іс жүзінде қарсы тұра алатындарын байқайды. Неге? Өйткені қазір олар "Өзгеріс мүмкін" деген азат етуші ақиқатқа сенеді. Немесе "Мен сауыға алмаймын" деп ойлаудың орнына, АА қатысушылары оны "Мен өмірдің қиындықтарын ішімдіксіз басқара аламын" деген азат етуші ақиқатқа ауыстырады.
Міне, менің досым Дональд Миллерден тағы бір мысал. Дон — бестселлер авторы және керемет кәсіпкер. Бірақ бірқатар сәтсіз қарым-қатынастардан кейін ол махаббатта жолы болмайды деп шешті. Содан кейін күтпеген жерден Боб Гофф қоңырау шалды.
Боб: Дон, сен туралы не байқағанымды білесің бе? Мен сенің қарым-қатынаста жақсы екеніңді байқадым.
Дон бұған сенбеді. Ол қарым-қатынаста өте нашар еді және мұны нақты білетін. Бірақ Боб оған қоңырау шалып, керісінше айтуды жалғастырды.
Ол Донның адамдармен шынымен жақын болған кездерінен мысалдар келтірді. "Келесі бірнеше айда Бобтың растауы мен менің өзім туралы сезімімнің арасында үлкен тұңғиық болды", — деді Дон. Бірақ Бобтың табандылығы өз жемісін берді. "Сот адвокаты сияқты, ол апта сайын менің жаныма өз дәлелдерін енгізді, ақыры тұңғиық жабыла бастады".
Дон Бобтың дұрыс екенін түсінді. Және ол мұны неғұрлым көп түсінген сайын, соғұрлым ол бойынша әрекет етіп, өзіне дәлелдей алды. Жаңа сенім оған осал, үмітті болуға және сенімді әрекет етуге мүмкіндік берді. Сөйтсе, Дон қарым-қатынаста керемет екен — және ол өмірінің махаббатымен кездесіп, үйленді.
Өз өмірімнен бірнеше мысал келтірейін. Мен бұрын қолымнан іс келмейді деп сенетінмін. Механикалық нәрселерден әрқашан қорқатынмын. Жағдайым келе салысымен, мен ондай жұмысты істеу үшін басқа адамдарды жалдайтынмын. Маған ол тапсырмалар ұнамайтын — немесе мен солай ойладым. Бірақ соңғы жылдары ыдыс жуғанды ұнататынымды байқай бастадым; бұл біртүрлі естілуі мүмкін, бірақ мен оны өте жақсы істеймін. Және бұл маған жетістік пен үлес қосу сезімін береді. Мен мұны миыма түйіп алдым.
Содан кейін мен автоматтандырылған жарықтандыру жүйесін орнатып көруді шештім. Менде электрмен жұмыс істеу тәжірибесі мүлдем жоқ еді, бірақ мен өзіме: "Мен мұны YouTube видеоларын көру арқылы үйрене аламын деп бәстесемін", — дедім. Шынында да, мен дұрыс айтқан екенмін. Мен бүкіл жүйені орнаттым. Маған жаңа нәрсені үйрену ұнады және жобаны жасау маған үлкен қанағат сыйлады. Мен әлі күнге дейін сол жүйенің қызығын көріп келемін. Содан бері мен кеңсемде тікелей эфир студиясын орнаттым, бұл біршама күрделі сымдар мен орнатуды қажет етті.
Жағдай қалайша толығымен өзгерді? Мен қолымнан іс келмейді деген ойды шектеуші сенім ретінде таныған кезде, оны азат етуші ақиқатпен алмастырдым. Аз Чарли, көп Эми. Мен: "Менің қолымнан іс келеді. Мен кез келген нәрсені үйрене аламын", — деп айта бастадым. Басында олай сезілмеді. Бірақ тапшылықтан әрекет етудің орнына, мен молшылық орнынан әрекет етуді таңдадым. Ал қазір жаңа жоба пайда болған сайын өзіме әлдеқайда сенімдімін.
Мен бұрын ақшаға қатысты шектеуші сенімдермен де күрескенмін. 1992 жылы банкротқа ұшырай жаздадым. Бизнесім сәтсіздікке ұшырап, шіркеудегі адамдар отбасымыздың күн көруі үшін азық-түлік әкелуге мәжбүр болды. Сонымен қатар, бір тәлімгер маған: "Сен ақшаға онша жақсы емессің, солай ма?" — деген еді. Мен сол екі тәжірибені алып, оқиға құрастырдым: "Мен ақшаға онша жақсы емеспін". Бұдан құтылу үшін маған жылдар қажет болды, бірақ мен құтылдым. Мен ақшаны жақсы басқарған кездерімді байқай бастадым. Мен сондай-ақ жиілікті байқадым — көп жағдайда. Мен әдейі өзіме ақшаға жақсы екенімді және одан да жақсы бола алатынымды айта бастадым.
Сол сияқты, мен отбасымыздың қажеттіліктерін өтеуге әрең ақша табатындықтан, алға жылжи алмаймын деп сенетінмін. Мен бұл ойды шектеуші сенім ретінде таныған кезде, оны азат етуші ақиқатпен алмастыруға бел будым. Сөйтіп мен: "Менде міндеттемелерімізді орындауға, мақсаттарымызға жетуге және басқаларға жомарт болуға жететін ақша бар", — деп айта бастадым. Басында олай сезілмегені анық. Бірақ тапшылықтан әрекет етудің орнына, мен молшылық орнынан әрекет етуді таңдадым. Бұл сиқыр емес еді. Бірақ ол маған алға жылжуға мүмкіндік беретін жаңа жолдарды ашты. Және мен неғұрлым көп қозғалған сайын, жағдайымды жақсарту үшін соғұрлым көп ресурс таптым.
Тағы біреуі: "Менің қазір оны істегім келмейді", — дейтінмін. "Мен шаршадым". Мен энергиямды бақылай алмаймын деп ойладым. Мен не қуатты сезінемін, не сезінбеймін. Бірақ содан кейін менде таңдау бар екенін түсіндім. Мен бастан кешіретін нәрсеге әсер ете аламын. Сондықтан мен сол шектеуші сенімді мынадай азат етуші ақиқатқа ауыстырдым: "Менде қолға алған тапсырмаларды орындауға жететін энергия бар". Мен мұны шаршаған немесе қажыған сайын өзіме қайталадым. Көп ұзамай менің шындығым сөздеріме қуып жетті.
Осы мысалдардың барлығында сенімдерді өзгерту жақсы нәтижелерге қол жеткізуге мүмкіндік берді. Бұл сиқыр емес. Сізде өміріңізді өзгертуге қажетті нәрсе бар.
Әркім әртүрлі және бәріміздің шектеуші сенімдер қоржынымыз бар. Бірақ коучинг барысында мен көбімізге ортақ екеуін кездестірдім. Біріншісі — біздің жағдайды өзгертуге күшіміз жоқ, екіншісі — оны істеуге ресурстарымыз жетіспейді. Мен осы екеуіне кезекпен тоқталғым келеді.
Біз өзімізді дәрменсіз сезінгенде
Эрин Грувелл Калифорнияның Лонг-Бич қаласындағы қиын, жаңадан біріктірілген орта мектепке тағайындалған жас мұғалім еді. Оның әртүрлі сыныбы қауіп тобындағы балаларға толы болды, олардың кейбіреулері бір-бірін жек көргеннен гөрі мұғалімін көбірек жек көретін қарсылас банды мүшелері еді.
"Менің сыныбым тәртіптік ауысулар, оңалту орталығындағы балалар немесе шартты түрде сотталғандар үшін қоқыс полигонына айналды", — деді Грувелл.
Бұл студенттерден барлығы дерлік күдер үзген еді. Әкімшілік оның өзгеріс жасай алатынына көп үміт артпады. Тіпті әкесі де оған жаңа жұмыс табу керек деп ойлады. Бақытымызға орай, Грувелл басқалар сәтсіздікке ұшыраған жерде осы балалармен жетістікке жете алатынына сенді.
Ол стандартты оқу бағдарламасын лақтырып тастап, дағдарысқа ұшыраған жасөспірімдер туралы кітаптарды, соның ішінде Анна Франктың Жас қыздың күнделігін және Злата Филиповичтің Златаның күнделігі: Сараево соғысындағы баланың өмірі кітаптарын тапсырудан бастады. Ең маңыздысы, ол олардан өз тәжірибелері туралы күнделік жазуды талап етті. Осы процесте және жылдар өте келе оның балаларының өмірі өзгерді. Қиындықтарға қарамастан, ол 150 студентке оқуға, өсуге және мектеп бітіруге көмектесті. Көбі колледжге түсті. Кейбіреулері өздері мұғалім болды.
Бәрімізде кейде өзіміз ойлағаннан да көп күш бар. Стэнфорд университетінің психология профессоры Альберт Бандураның айтуынша, бұл күш мақсаттарымызға жетуге көмектесетін төрт қасиеттен тұрады.
Ниет. Біз қазір бастан кешіріп жатқан шындықтан жақсырақ шындықты елестете аламыз. Және оған жету үшін басқалармен және өз жағдайымызда жұмыс істей аламыз.
Болжам. Болашақты елестету арқылы біз қазіргі мінез-құлқымызды басқара аламыз және іс-әрекеттерімізге мақсат пен мән бере аламыз.
Әрекет. Біз жоспарларымыз бойынша әрекет етуге, ынталы болуға және бағытта қалу үшін сәт сайын жауап беруге қабілеттіміз.
Өзін-өзі рефлексиялау. Біз тек әрекет етіп қана қоймаймыз; әрекет ететінімізді білеміз. Бұл дегеніміз, біз қалай жұмыс істеп жатқанымызды бағалай аламыз, түзетулер енгізе аламыз және тіпті жоспарларымызды қайта қарай аламыз.
Біз бұл қасиеттерді суперкүштер деп санауымыз керек. Олар соншалықты қарапайым, біз олар туралы сирек ойланамыз, бірақ сіз осы тізімнен әрбір адам жетістігінің дәнін таба аласыз. Егер мұқият болсаңыз, оларды "Ең жақсы жыл" әдістемесінің барлық бес қадамында жасырын немесе ашық түрде көресіз.
Эрин Грувелл осының бәрін оқыту барысында іске қосты. Ол балалардың өміріне араласуы өзгеріс әкелетінін білді. Ол өз ниетін жүзеге асыратын бағдарлама құрды. Ол бастады, жол бойында түзетулер енгізді және бірте-бірте, әйтпесе артта қалатын 150 студенттің өмірін өзгертті — өзінің өмірін өзгерткенін айтпағанда.
Жағдайымыз қандай болса да, бізде жақсы болашаққа ұмтылуға күш бар. Кейбіреулер бұған сенбейді. Олар бәрін бақылай алмайтындықтан, ештеңені бақылай алмаймыз деп ойлайды. Бірақ бұл тек шектеуші сенім. Таңдауларымыз арқылы біз бастан кешіретін нәтижелердің белсенді қатысушыларына айналамыз.
1956 жылғы автобус бойкотының соңғы қиын айларында Кинг өз қауымын шығармашылық әрекетке толы үмітті өмір сүруге ынталандыру үшін уағыз айтты. "Тәңірім, маған құралдарымды қабылдауға көмектес", — деп дұға етуді бұйырды ол. "Олар қаншалықты өтпейтін болса да, оларды қабылдауға көмектес. Содан кейін, Тәңірім, құралдарымды қабылдағаннан кейін, жолға шығып, құралдарыммен қолымнан келгенді істеуге көмектес".
Қарапайым құралдарымыздың қаншалықты күшті болатынын көрсету үшін Кинг өз шектеуші сенімдерін тастап, халқын бостандыққа жетелеген Мұсаның мысалын келтірді. Көргеніміздей, Кинг өз мысалымен өз пікірінің дұрыстығын дәлелдеді.
Ресурс мәселесі
Грувеллдің оқиғасы мақсаттарымызды ағымдағы ресурстарымызбен шектемеуді еске салады. Ресурстар ешқашан — мен ешқашан деп айтамын — армандарымызға жетудегі негізгі қиындық емес. Шын мәнінде, егер сізде мақсатыңызға жету үшін қажет нәрсенің бәрі бар болса, онда сіздің мақсатыңыз тым кішкентай болуы мүмкін.
Грувелл алғаш бастағанда, оның кітаптарға бюджеті болмаған. Бірақ егер оның жоспары жұмыс істеуі керек болса, студенттеріне белгілі бір кітаптар қажет еді. Жауабы? Ол екінші жұмысқа тұрып, кітаптарды өзі сатып алды. Мақсаттары өскен сайын, ресурстарға деген қажеттілігі де өсті. Оның студенттері Анна Франк пен оның отбасын нацистерден жасырған голланд әйелі Мип Гисті мектепке дәріс оқуға шақырғысы келді. Мектепте бюджет болмады, сондықтан студенттер оны жүзеге асыру үшін бірқатар қайырымдылық шараларын өткізді. Бұл бәрі емес еді. Олар сондай-ақ кітабын оқыған Злата Филиповичті Америкаға әкелу үшін қаражат жинады.
Олар қадам жасауға неғұрлым бел буған сайын, қажетті ресурстар соғұрлым пайда бола бастады. Олардың табандылығы шешуші фактор болды. "Адами ресурстарда тапшылық жоқ", — деді Кинг 1964 жылғы Нобель дәрісінде, — "тапшылық адам еркінде".
Ресурстар қажет, бірақ олар ешқашан сәттіліктің алғышарты емес. Ресурстардың жетіспеушілігі болып көрінетін нәрсе көбінесе жасырын пайда болып табылады. Шын мәнінде, шектеулермен күресу күтпеген сыйақылар легін тудыруы мүмкін. Біріншіден, олар бізді жағдайға бейімделуге және мақсатқа жету үшін барымызды салуға мәжбүр етеді. Оңай ресурстар әлсіз нәтижеге әкеледі. Экономист Джулиан Саймон адам шығармашылығын "түпкілікті ресурс" деп атайды. Бірақ қызығы, оны ашу үшін көбінесе шектеулер қажет. Ресурстардың жетіспеушілігі тапқырлықты оятады. Шектеулі ресурстар төзімділік пен сенімділікті арттырады. Қиындықтарды неғұрлым көп жеңсек, келесі келетін нәрсені жеңуге соғұрлым қабілетті боламыз.
Қысқасы, ресурстардың айқын жетіспеушілігі біздегі ең маңызды ресурс болуы мүмкін. Шектеуші сенімдеріміз мұны көруге кедергі келтіреді. Бірақ міне, азат етуші ақиқат: біз нағыз молшылық әлемінде, ең маңызды мақсаттарымызға жету үшін қажетті ресурстарға толы әлемде өмір сүріп жатырмыз. Бұл сізге қазір жетіспейтін ресурстар түбінде қажет болмайды дегенді білдірмейді. Егер мақсатыңыз жеткілікті үлкен болса, бастаған кездегіден гөрі көбірек және басқаша ресурстар қажет болуы мүмкін. Бірақ бастаңыз. Ресурстардың жетіспеушілігі ешқашан бір орында тұруға жақсы сылтау емес. Оның орнына оны мақсатыңызға қарай келесі қадам ретінде шешуге түрткі ретінде қарастырыңыз.
Альпинистер Эверестке алғашқы әрекеттерін жасай бастағанда, тек 28 000 футтық шекке тіреліп, кері қайтарылған еді, олар Тибет арқылы
таудың солтүстік беткейлерінен келетін. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Тибет альпинистерге жабылды. Олар толық биіктікке көтеріле алмағаны былай тұрсын, кенеттен тауда мүлдем бола алмайтын болды. Бәрі үйлеріне қайтуы керек деп ойлайсыз ба?
Қателесесіз. Өйткені Эдмунд Хиллари және басқа альпинистер 28 000 футтық шекті бұза алатындарына сенді, олар шектеуді өз тәсілдерін өзгерту үшін пайдаланды. Бұрын тым қиын деп саналған Непал арқылы оңтүстік жолды қайта бағалағаннан кейін, Хиллари мен оның экспедиция жетекшісі Эрик Шиптон шыңға апаратын ықтимал жолды байқады. Шектеу оларды тоқтатпады; ол оларға басқа жол табуға көмектесті.
Сенімдеріңізді қайта қараңыз
Сіз шектеуші сенімдермен қоршалуға міндетті емессіз. Оларды азат етуші ақиқаттарға айырбастай аласыз. Мұны істеуге көмектесу үшін мен қарапайым төрт қадамдық өзін-өзі коучинг процесін ұсынғым келеді. Бұл қызым Меган Хаятт Миллер екеуміз Mind Your Mindset кітабында сипаттаған әдіс.
Кітаптың басында жасаған ұмтылыстар тізімін шығарудан бастайық. Ойлануға көбірек уақыт болғандықтан, қазір сізде тағы бірнешеуі болуы мүмкін. Бұл тамаша. Сол ұмтылыстарға қараған кезде, кез келгені қол жетпейтін, мүмкін емес болып көріне ме? Процесс осы жерде іске қосылады. Ілесу үшін осы тараудың соңындағы QR кодын сканерлеу немесе URL мекенжайы арқылы біздің Full Focus Self-Coacher™ жүктеп алуыңызға болады.
Біріншіден, реакцияңызбен байланысты шектеуші сенімді анықтаңыз. Мен өткен тарауда бірнеше белгілерді атап өттім. Егер сенім ақ-қара ойлауды көрсетсе, бұл шектеуші сенім болуы мүмкін. Жеке қабылдау, апатты жағдай жасау немесе жалпылау болса да солай. Тіліміз бізге қиындықты байқауға көмектеседі. Теріс немесе әмбебап түрде айтылуы мүмкін кез келген нәрсені іздеңіз: алмаймын, жоқ, болмайды, ешқашан, әрқашан, үнемі және т.б.
Бұл сенімдер өткен тәжірибеден, медиадан немесе әлеуметтік ортаңыздан келуі мүмкін. Сенімнің мазмұны қандай болса да, ол қаншалықты шын болып көрінсе де, оның шындық туралы жай ғана пікір екенін — және оның қате болу ықтималдығы жоғары екенін мойындау маңызды. Бұл мынадай болуы мүмкін:
"Менің тәжірибем жеткіліксіз".
"Менде дұрыс тәжірибе жоқ".
"Мен жаза алмаймын".
"Мен әрқашан тастап кетемін".
"Мен шығармашыл емеспін".
"Мен түбінде әрқашан сәтсіздікке ұшыраймын".
"Мен ақшаға онша жақсы емеспін".
"Мен онша тәртіпті емеспін".
"Мен технологияға шорқақпын".
Шынын айтайық. Бұл әлем, басқалар немесе өзіміз туралы ойлайтын кез келген нәрсе болуы мүмкін. Бәріміздің өз қиындықтарымыз бар. Бұл жаттығуды бірінші рет жасағанда, Натали, менің "Ең жақсы жыл" курсымның түлектерінің бірі, екі баланың шаршаған жас анасы еді. Ол жақында жұмыстан шығып, отбасымен жаңа қалаға көшкен болатын. "Менің шектеуші сенімдерімнің бірі — менде энергия жеткіліксіз", — деді ол маған. "Мен бұған кірісе алмаймын, өйткені мен осы екі кішкентай адамды қамтамасыз етуге тырысып жатырмын". Бұл тек бастамасы ғана еді. Наталидің тағы бір шектеуші сенімі: "Мүмкін мен орташа болуға жаралған шығармын және мүмкін мен елеусіз өмір сүруге жаралған шығармын".
Менің елудің ортасында жұмыстан қысқартылған досым болды. Мен оны Грег деп атаймын. Ұлы рецессия қызып тұрған кезде, оған қайта жұмысқа орналасу өте қиын болды. Үш жыл ішінде мен оның ойлауында мынадай оқиғаның тамыр жайғанын көре бастадым. Ол: "Мен тым кәрімін", — дейтін. Оның екі жоғары дәрежесі де бар еді. Содан кейін әңгіме: "Мен тым көп оқығанмын", — дегенге ауысты. Грегтің жағдайы қиын болды, сөз жоқ. Бірақ кінәлі оның жасы немесе білімі емес еді. Бұл оның жасы мен білімі туралы сенімдері еді.
Сіздің қиындығыңыз туралы әңгімеңіз қандай болса да, оны ауада қалқып жүруіне жол бермеңіз. Мен оны жазып қоюды әрқашан пайдалы деп санаймын. Жазып қою арқылы сіз оны сыртқа шығарасыз. Содан кейін оны бағалауға еріктісіз.
Екіншіден, сенімді тергеңіз. Бұл кезде біз сенімнің нақты дәл екенін бағалаймыз. Меган екеуміз Mind Your Mindset кітабында талқылағандай, біз сенетін нәрселердің көпшілігі іс жүзінде болжам және жорамал. Біз бір нәрсені білуіміз мүмкін, бірақ оның біз білетін басқа нәрселерге қалай сәйкес келетіні көбінесе интерпретациялық секірістер мен болжамдардың өнімі болып табылады. Егер біз сенетін нәрсеге объективті түрде қарасақ, сол болжамдардың көбі құлайды. Сондай-ақ сенімнің пайдалы екенін сұраған жөн. Ол сізге қалаған нәтижелерге қол жеткізуге мүмкіндік бере ме, әлде бұған кедергі келтіре ме?
"Қағаз бетінде сол сөздерді көру қиын болды", — деп мойындады Натали. Шектеуші сенімін жазып алғанға дейін, ол оның ойлауын тұмандандырды. Оны сыртқа шығару арқылы ол оған қарсы тұруға ерікті болды. Сіз де солайсыз. Қулық — фактілерді әңгімелерден ажырату. Фактілер тексерілетін, объективті және нақты. Олар эмоциялар, пікірлер немесе қорытындылар емес. Сіз интерпретацияларды, себеп-салдарлық байланыстарды, әмбебаптарды немесе тіпті контекст өзгерістерін іздегіңіз келеді. Бұл жұмыс жаңа және жақсырақ сенімді елестетуге негіз қалау үшін өте маңызды.
Кейде біз жоғарыдағы Чарли сияқты шектеуші сенімдерімізге тәуелді екенімізді атап өткен жөн. Мүмкін олар белгілі бір сенімділік сезімін беретін шығар. Мүмкін олар драма немесе маңыздылық сезімін беретін шығар, өйткені біз әлемді түсіндік деп ойлаймыз. Бірақ ол жерде тұрып қалмаңыз. Адал бағалау — бостандықтың кілті.
Үшіншіден, жаңа, күш беретін сенімді елестетіңіз. Егер шектеуші сенім жай ғана жалған болса, оны қабылдамауға болады. Кейде бұл теріс нәрсені оң етіп қайта айтуды немесе жоғарыдағы менің жеке мысалдарымдағыдай қарапайым ауыстыруды білдіреді.
Натали солай істеді. "Мен өзім туралы жазған шектеуші сенімдерді көргенде, олардың қандай қараңғы жерден шыққанын түсіндім", — деді ол. "Бұл мен емес едім. Бұл басқа жақтан келгендей болды. Оған қарама-қарсы нәрсені — сол азат етуші ақиқаттарды жазу — өзім туралы жағымды нәрсе айту және сол сенімділіктің дәмін татып, өзіме шынымен сене бастасам, кім бола алатыным туралы үміт пен мүмкіндікті көру өте жақсы сезім болды".
Алайда кейде бұл оңай емес. Көптеген шектеуші сенімдерде шындық дәні бар; бұл оларды сенімді етеді. Бірақ олар толық шындық емес. Егер шектеуші сенім шын немесе ішінара шын болса, оған көнудің қажеті жоқ. Сіз әрқашан оқиғаны қайта құра аласыз немесе қайта жақтай аласыз. Боб Гофф Дон Миллер үшін жасағандай, сізге дәлел келтіру қажет болуы мүмкін. Боб Донның шектеуші сенімін ("Мен қарым-қатынаста жақсы емеспін") алып, оған айырбас ретінде азат етуші ақиқатты ұсынды ("Мен қарым-қатынаста жақсымын"), содан кейін растайтын мысалдармен өз ісін алға тартты.
Медиадағы негатив шектеуші сенімдердің тағы бір көзі болып табылады. Иә, ол жерде жаман жаңалықтар көп. Бірақ бұл суреттің бір бөлігі ғана. Сарапшылардың айтқанына қарамастан, дәлелдер әлемнің бірқатар негізгі салаларда жақсарып келе жатқанын көрсетеді:
Әлемдегі өмір сүру ұзақтығы өсуде.
Әйелдерге берілетін жалақы мен колледж дәрежелері өсуде.
Жылдық жұмыс сағаттарының саны азаюда.
Әлемдегі демократиялар саны өсуде, ал автократиялар саны азаюда.
Әлемде құлдықтағы адамдар саны азаюда.
Зорлық-зомбылық қылмыстарының деңгейі төмендеуде.
Соғыстар саны азаюда.
Әлемдегі ағаштар саны өсуде.
Табиғи апаттардан болатын өлім-жітім 1960 жылдары күрт төмендей бастады және төмен деңгейде қалып отыр.
Тізім жалғаса береді.
Жұмыссыздығын жасына жапқан Грегке жауап ретінде мен егде жастағы жұмысшылардың жұмыс берушілер қалайтын және кәсіпкерлік ортаға өте қолайлы активтерге, соның ішінде өмірлік тәжірибеге, зияткерлік капиталға және терең әлеуметтік желілерге ие екенін көрсеттім. Дьюк және Гарвард зерттеушілері кемінде 1 миллион доллар табатын стартаптарды зерттеп, құрылтайшылардың орташа жасы отыз тоғыз екенін анықтады.
"25 жастан кішілерге қарағанда 50 жастан асқандар екі есе көп болды", — дейді зерттеу тобын басқарған Вивек Вадхва. "Келесі жобада біз 12 жоғары өсімді индустриядағы 549 табысты кәсіпкердің өмірбаянын зерттедік", — деп қосады ол. "Бұл топтағы ер құрылтайшылардың орташа және медианалық жасы 40 болды, ал айтарлықтай бөлігі 50-ден асқан еді". Жастың өз артықшылықтары бар.
Жастық шақпен де солай. Мансабымның басында мен табысқа жету үшін тым жаспын деп сезінетінмін және адамдардың осыған ұқсас нәрселерді айтқанын үнемі естимін. Бірақ бұл ыңғайлы сылтау. Мен коучинг жасаған ең жігерлі және тиімді бизнес иелерінің кейбірі жиырманың соңы мен отыздарында. Мен Наталидің кәсіпкерлік тарихына кейінірек ораламын, бірақ ол да сол қайықта. Отызға да толмаған тағы бір досым миллиондаған долларлық онлайн мүліктерге және жүзге жуық дүкен мен жанармай құю станцияларына иелік етеді. Егер сіз мәселе жасыңызда деп ойласаңыз, қиялыңыз сізге қарсы жұмыс істеп тұр. Бұл — жас сіздің әрекеттеріңіздегі табыс әлеуетіңізді анықтайды деген шектеуші сенім. Жасымызға беретін мағынамыз? Толығымен ерікті.
Біз не дұрыс емес екеніне тым көп мән берсек, не дұрыс екенін жіберіп аламыз. Бұл біздің көзқарасымызды бұрмалайды және айналамыздағы мүмкіндіктерге соқыр етеді. Мүмкін сіз: "Мен егжей-тегжейге мән беретін адам емеспін", — деп ойлайтын шығарсыз. Жақсы. Егжей-тегжейге мән беретін адам болу қажет пе? Сіз мұны қабылдап, тоқтап қалуыңыз мүмкін. Немесе оны қайта жақтап, былай деуіңізге болады: "Мен егжей-тегжейге мән беретін адам емеспін, бірақ мен әрқашан сондай адаммен бірлесіп жұмыс істей аламын немесе егжей-тегжейлерді аутсорсингке бере аламын".
Егер сіз: "Мен ол жұмыс мүмкіндігіне қаралу үшін тым кәрімін", — деп ойласаңыз, оның орнына: "Менде басқа үміткерлерге қарағанда тәжірибе көбірек", — деуіңіз мүмкін. Керісінше, егер сіз: "Мен ол жұмыс үшін тым жаспын", — деп ойласаңыз, оның орнына: "Менде басқа үміткерлерге қарағанда энергия мен ынта көбірек", — деуіңіз мүмкін. Көзқарастың жұмыс сұхбатында қандай айырмашылық жасайтынын қарастырыңыз. Ескі сенім сізді тежейді; жаңасы нақты прогресс үшін тірек береді.
Басында жаңа сенімге толық сенбеуіңіз мүмкін. Бұл қалыпты жағдай. Оны киіп көріңіз. Бұл тым үлкен пальто киген сияқты ыңғайсыз сезілуі мүмкін. Бірақ егер сіз өзіңізге шындықты айта берсеңіз, ақырында ол сәйкес келеді және сіз оған үйренесіз. Біздің шектеуші сенімдеріміз оларды "емдей" бастағаннан кейін бірден жоғалып кетпейді; олар тұрақты назар аударуды қажет етеді. Олар біз сәттілік жолағында немесе құлдырау кезінде жасырын түрде еніп кетуі мүмкін. Сондықтан мен жолдан тайып бара жатқаныңызды сезген сайын Self-Coacher-ді қолдануды ұсынамын. Пайдасыз сенім пайда болған сайын, оны тергеңіз және күш беретін шындықты елестетіңіз. Және төртінші қадамды қосып жіберейін. Жүзеге асыру. Жаңа жоспарыңыз бойынша әрекет етпесеңіз, алдыңғы қадамдардың ешқайсысы маңызды емес.
Сіздің шектеуші сенімдеріңіз қандай?
Сонымен, сізден сұрайын: Сіздің шектеуші сенімдеріңіз қандай? Олар әлем, басқалар немесе өзіңіз туралы сенімдер болуы мүмкін. Сіз қалаған өмірді, сіз сүруге жаралған өмірді сүруге кедергі келтіретін әңгімелер мен үміттер қандай?
Мен сізді бірнеше шектеуші сенімдеріңізбен Self-Coacher арқылы өтуге шақырамын. Егер шектеуші сенімдерді жеңу үшін қосымша ресурстар іздесеңіз, мен біздің Mind Your Mindset кітабын ұсынамын. Меган екеуміз шектеуші сенімдердің неге соншалықты кең таралғанын түсіндіріп қана қоймай, сонымен қатар оларды тергеу және жаңа азат етуші ақиқаттарды елестету туралы тереңірек айтамыз.
Сізде қажеттінің бәрі бар. Сенімдеріңізді жаңарту — ең жақсы жылыңызды бастан кешірудің алғашқы қадамы. Келесі қадам — болашаққа сеніммен қадам басу үшін өткенді шешу.
Full Focus Self-Coacher™ жүктеп алыңыз BestYearEver.me/SelfCoacher
| ШЕКТЕУШІ СЕНІМДЕР МЕН АЗАТ ЕТУШІ АҚИҚАТТАРДЫҢ МЫСАЛДАРЫ | ||
| ӨМІР САЛАСЫ | ШЕКТЕУШІ СЕНІМ | АЗАТ ЕТУШІ АҚИҚАТ |
| :--- | :--- | :--- |
| Дене | "Менде теннис ойнауға төзімділік жоқ." | "Мен теннис ойнау үшін жоғары кардио жаттығулары арқылы төзімділігімді |
| арттыра аламын." | ||
| Сана | "Менде үнемі оқуға уақыт жоқ." | "Мен жұмысқа барып-келе жатқанда аудиокітаптар тыңдай аламын." |
| Рух | "Мен жалғыз адаммын және нақты өзгеріс жасай алмаймын." | "Мен өзім таңдаған бір адамның өміріне үлкен өзгеріс |
| енгізе аламын." | ||
| Махаббат | "Мен жұбайыма сыйлық жасауға шорқақпын." | "Мен жұбайымның қызығушылықтары мен ұнататын нәрселеріне назар |
| аударып, жыл бойы сыйлық идеяларының тізімін жүргізе аламын." | ||
| Отбасы | "Мен ешкімнің туған күнін ешқашан есте сақтамаймын." | "Мен отбасымның туған күндерін еске салу үшін |
| телефонымның күнтізбесін қолдана аламын." | ||
| Қоғам | "Мен қаладағы жасыл аймақтардың жойылып жатқанына ештеңе істей алмаймын." | "Мен барлығына ләззат алу үшін |
| қоғамдық бақ отырғызып, күтіп-баптай аламын." | ||
| Ақша | "Мен қарыздан ешқашан құтылмаймын." | "Мен бюджет құруды үйреніп, ай сайын қарызымды өтеуге тұрақты сома бөле |
| аламын." | ||
| Жұмыс | "Мен басшыларыммен бір үстелде сөйлей алмаймын, өйткені олар менен көп біледі." | "Мен әңгімеге үлес қосу үшін |
| қолда бар кейбір тақырыптарды дайындай аламын." | ||
| Хобби | "Мен гольф ойнай алмаймын." | "Ойынымды жақсарту үшін интернеттен таба алатын ресурстар көп." |
1-ҚАДАМ: ІС-ӘРЕКЕТ ЖОСПАРЫ
Сенімдеріңіздің күшін мойындаңыз Серб монахы Витовницалық Фаддей айтқандай: "Біздің ойларымыз өмірімізді анықтайды". Оң және теріс жағынан да, сіздің сенімдеріңіз өмірлік тәжірибеңізге орасан зор әсер етеді. Бұл фактіні мойындау — ең жақсы жылыңызды бастан кешірудің бірінші кезеңі.
Шектеуші сенімдеріңізбен бетпе-бет келіңіз Бәрімізде әлем, басқалар және өзіміз туралы шектеуші сенімдер бар. Шектеуші сенімнің тұзағына түскеніңіздің төрт көрсеткіші — сіздің пікіріңіз мыналар арқылы қалыптасқан ба: ► Ақ-қара ойлау ► Жеке қабылдау ► Апатты жағдай жасау (Catastrophizing) ► Жалпылау Байқаудың бір кеңесі — өз тіліңізді тыңдау. Сондай-ақ шектеуші сенімдеріңіздің көзін анықтау маңызды, мейлі ол өткен тәжірибе, жаңалықтар медиасы, әлеуметтік желілер немесе жағымсыз қарым-қатынастар болсын.
Сенімдеріңізді жаңартыңыз 3-тараудың соңындағы QR кодын сканерлеу немесе URL мекенжайы арқылы Full Focus Self-Coacher көшірмесін жүктеп алыңыз. Немесе дәптер, күнделік немесе Full Focus Planner алып, параққа үш сызық сызыңыз, сонда төрт баған болады. Енді шектеуші сенімдеріңізді азат етуші ақиқаттарға ауыстыру үшін осы төрт қадамдық процесті қолданыңыз:
Шектеуші сеніміңізді АНЫҚТАҢЫЗ. Ойлауды жаңарту хабардар болудан басталады, сондықтан сізді қандай сенімдер тежеп тұрғанын ойлануға бір минут бөліңіз. Сол жақ бағанға сенімді жазыңыз. Оны жазып алу оны сыртқа шығаруға көмектеседі.
Сенімді ТЕРГЕҢІЗ. Сенім сізге қалай қызмет етіп жатқанын бағалаңыз. Ол нақты дәл ме? Бұл жағдайды көрудің жалғыз жолы ма? Ол күш бере ме? Ол мақсаттарыңызға жетуге көмектесе ме? Ол шындық па? Ортаңғы бағанға шектеуші сенімнің несі дұрыс емес екенін жазыңыз.
Жаңа, күш беретін сенімді ЕЛЕСТЕТІҢІЗ. Кейде шектеуші сенімді жай ғана төңкеріп тастауға болады. Теріс нәрсені оң етіп айтып көріңіз. Басқа кездері оған қарсы іс қозғау немесе кедергілеріңізге жақсырақ қырынан қарау қажет болуы мүмкін. Ұмтылыстарыңызға жетуде не шындыққа жақынырақ немесе пайдалырақ болуы мүмкін? Үшінші бағанға ескі шектеуші сенімге сәйкес келетін жаңа азат етуші ақиқатты жазыңыз.
Жаңа стратегияны ЖҮЗЕГЕ АСЫРЫҢЫЗ. Соңында, сіз құрған жаңа оқиғаға негізделген келесі қадамдарыңызды анықтаңыз. Сіз қалай алға жылжисыз?
2-ҚАДАМ: ӨТКЕНДІ АЯҚТАУ
Наполеон Динамит фильміндегі Рико ағай есіңізде ме? Орта жасында оның өмірінде көрсететін ештеңесі жоқ. Бірақ ол Наполеонның пошта арқылы тапсырыс беретін уақыт машинасы туралы естігенде, сағынышқа бөленеді. "Оххх, шіркін, уақытты кері қайтара алсам ғой. Мен штат чемпионы болар едім", — дейді ол.
Оның бүкіл өмірі орта мектеп футболында жеңіске жету мүмкіндігін ала алмағанына өкінумен шектелген. "Бапкер мені төртінші кезеңде шығарғанда ғой. Біз штат чемпиондары болар едік", — дейді ол. "Оған күмәнім жоқ".
Бәріміз де осындай тұйыққа тірелген адамдарды білеміз, солай емес пе? Шынын айтсақ, бұл белгілі бір дәрежеде бізді де қамтуы мүмкін. Шектеуші сенімдерден кейін біз кездесетін келесі ең көп таралған кедергі — өткен шақ. Біз оны сынған жиһазға толы тіркеме сияқты сүйреп жүреміз. Біз болашақты толық қарастыра алмаймыз, өйткені болған оқиғаларға тым қатты байланғанбыз.
Себебі? Біз алға жылжу үшін қажетті шешімді қабылдаудың, яғни менің айтуымша, өткенді аяқтаудың орнына, жеке тарихымызға реакция білдіреміз. Мұны істеуге болады. Бәріміз де жақсы және жаман тәжірибелерден өттік. Бірақ психолог Бенджамин Харди айтқандай: "Сіздің өткеніңіз — бұл оқиға. Сол оқиғаны қалай жақтауыңыз сіздің Болашақ Меніңізге үлкен әсер етеді".
Егер біз өткенге тапшылық санасымен емес, молшылық санасымен қарай алсақ, өткен оқиғаларды біздің зиянымызға (толығымен) емес, пайдамызға (кем дегенде орташа есеппен) жұмыс істеп тұрғандай етіп жақтай аламыз. Осылай істегенде, біз болашаққа үлкен үмітпен және сеніммен қадам баса аламыз. Егер, керісінше, біз әділетсіздікке ұшырағанымызға, мүмкіндікті жіберіп алғанымызға немесе бірінен соң бірі сәтсіздікке ұшырағанымызға баса назар аударсақ, біз сәттілікке жете алмайтынымызды растайтын баяндауды құрастырамыз. Бұл онша күш бермейді.
Өткенде тұрып қалу болашаққа деген көзқарасыңызды шектейді. Мен сізбен мұндай жағдайдың болғанын қаламаймын. Егер бұл орын алса, ол сізге ең жақсы жылыңызды бастан кешіруге кедергі келтіреді. 2-қадам сізге қажетті шешімді қалай алуға болатынын түсіндіреді.
4. Кері ойлау — міндетті нәрсе
Біз болашаққа тек артқы көрініс айнасын қолданып барамыз. — МАРШАЛЛ МАКЛУЭН
Сіз әрқашан өткеннен ең жақсысын алып, ең жаманын сол жақта қалдырып, болашаққа алға жылжуыңыз керек. — БОБ ДИЛАН
Мен кәсіби өмірімнің көп бөлігін баспа саласында өткіздім. Мен бизнестегі барлық жұмысты — маркетинг, редакциялау, басқару — істеп көрдім. Мен тіпті әдеби өкілдік және әртістерді басқару саласында біраз уақыт жұмыс істедім. Клиенттерімнің бірінің қоржынында бірқатар өте сәтті жобалар болды және мен оны бизнес серіктесім екеуміз үлкен жаңа келісім болады деп үміттенген нәрсеге дайындап жаттық.
Мен тек осы бір клиентке назар аудара отырып, шамамен бір жыл бойы тынбай жұмыс істедім. Оның жаңа кітабын баспагерлерге апармас бұрын, бизнес серіктесім екеуміз клиентімізбен тоқсан күндік, отыз қаланы қамтитын тур өткіздік. Қатысушылар саны керемет болды. Біз түн сайын мың бес жүз бен екі мың адам арасында жинадық. Бәрі біткенде, командам екеуміз шаршап қалдық. Бірақ бұл соған тұрарлық еді. Клиентіміздің қазіргі баспагері мұны байқап, әр кітапқа 1 миллион доллардан екі кітапқа алдын ала келісім ұсынды. Уау! Серіктесім екеуміз қатты қуандық. Біз бұл келісімге көп қаражат салған едік және ол үлкен нәтиже бергелі тұрған еді.
Біз клиентімізге айттық және ынталы жауап күттік. Бірақ содан кейін қоңырауларымызға жауап ала алмадық. Тастай суық үнсіздік. Бірдеңе болып жатты. Бірнеше апта тырысқаннан кейін, ақыры жауап алдым. Ол заң тілінде жазылған, бірақ хабарлама анық еді. Осы күнге дейінгі ең үлкен келісімімнің қарсаңында мен жұмыстан шығарылдым.
Клиентіме дайындаған келісімім үлкен болды, бірақ бұл оған одан да үлкен балық ұстай аламын деп ойлауға түрткі болды. Ол жақсырақ жасай аламыз деп уәде берген агенттікпен қол қойды. Ал мен бір жылдық инвестициямнан ештеңе көрмей, тақырға отырып қалдым. Бұл мені есеңгіретіп тастады. Мен эмоционалды күйзеліске ұшырадым. Мансабым аяқталғандай сезіндім.
Кері ойлау
Өткенді аяқтау — жақсы болашақты жобалаудың маңызды бөлігі. Психологтар Даниэль Канеман мен Дэйл Миллер айтқандай: "Ойлау тек алға қарай ғана емес, сонымен қатар артқа қарай, тәжірибеден оның бізге нені еске түсіретініне немесе не туралы ойландыратыніна қарай ағады". Олар мұны "кері ойлаудың күші" деп атайды. Егер біз ең жақсы жылымызды бастан кешіргіміз келсе, өзіміз үшін кері ойлаудың күшін пайдалануымыз керек. Неге?
Біз бастан кешкенімізді мойындамайынша, өткенді аяқтай алмаймыз. Бір досым маған айтқандай: "Тәжірибе еске алынбайынша аяқталмайды". Біз оны жай ғана елемей немесе жоқ болып кетуін тілей алмаймыз. Соңғы он екі айда — немесе одан да бұрын — бастан кешкеніміздің бәрі қарастырылуы керек. Егер біз оны елемеуге тырыссақ, ол түбінде бізге кесірін тигізеді. Қалай? Кейде біз өзімізге айтатын пайдасыз әңгімелердің ішінде өмір сүреміз. Басқа кездері біз қазіргі әрекеттерімізді ақтау үшін реніштерді сақтаймыз немесе қандай да бір жолмен елеусіз қалғанымыз немесе ескерілмегеніміз үшін өзімізді бағаланбаған сезінеміз. Егер біз шешім таппасақ, біз барлық аяқталмаған істерімізді болашаққа сүйрейміз және ол алға қарай құрғымыз келетін барлық нәрсені бүлдіреді.
Біз алға және артқа ойлай аламыз. Кері ойлау бізге үйренуге және өсуге мүмкіндік береді, бұл болашақта үлкен прогреске ықпал етеді.
Енді әрі қарай жүрмес бұрын, мен бір нәрсені баса айтқым келеді. Мен төменде сипаттайтын процесс сәтсіздіктер мен көңілсіздіктермен күресуге көмектесу үшін жасалған. Ол ауыр жарақатпен (травма) күресуге арналмаған. Көпшілігіміз нақты соққыларға, тіпті апаттарға төздік. Мүмкін сіз некеңізден айырылған шығарсыз. Мүмкін жақыныңыздан айырылған шығарсыз. Мүмкін сіз апатты, ауруды, зорлық-зомбылық шабуылын немесе бизнесіңіздің толық жоғалуын бастан кешірген шығарсыз. Травматикалық оқиғалармен жұмыс істемесеңіз және жұмыс істегенге дейін, олар сіздің болашағыңызға терең зиянды жолдармен әсер етуі және тіпті анықтауы мүмкін.
Мен төменде егжей-тегжейлі сипаттайтын нәрсе сізді тек белгілі бір жерге дейін ғана апара алады. Егер сізге терапевт сияқты сыртқы ресурстарды тарту қажет болса, мен солай істеуді ұсынамын. Брене Браун айтқандай, бұл "таза батылдық". Қалғандарымыз үшін көңілсіздіктерімізді тізіп, оларды өңдеу жеткілікті болуы мүмкін. Сонымен қатар, біз жетістіктеріміз бен жеңістерімізді де өңдеуіміз керек екенін асығыс қосқым келеді; істер жақсы жүрген кезді атап өту өте маңызды. Боб Дилан айтқандай, біз өткеннен ең жақсысын алып, болашаққа өзімізбен бірге алып жүреміз.
Әрекеттен кейінгі шолу
АҚШ армиясында пайдалы кері ойлау әдісі бар. Ол әрекеттен кейінгі шолу деп аталады. Алғаш рет 1981 жылы әзірленген ол содан бері Американың қарулы күштерінде өнімділікті жақсарту және өз істерінде жақсырақ болу үшін қолданылып келеді. Оқиғадан кейін мақсат — не болғанын, неге болғанын және қалай жақсартуға болатынын түсіну. Көптеген кәсіпорындар бұл процесті қолданады және біз де қолдана аламыз. Кері ойлаудың бұл түрі сізді болашағыңызды жобалауға және ең жақсы жылыңызды бастан кешіруге дайындалу барысында тамаша көңіл-күйге бөлейді.
Мэрилин Дарлинг, Чарльз Пэрри және Джозеф Мур Harvard Business Review үшін әрекеттен кейінгі шолу процесін зерттеді. Олар Калифорния шөліндегі жаттығу шайқасының мысалын келтіреді. Мен екі тарапты 1-команда және 2-команда деп атаймын. 1-команда жоғары деңгейлі болды және сирек жеңіліске ұшырайтын. Олардың міндеті 2-команданы өмірге жақын сценарий арқылы өткізу арқылы жаттықтыруға көмектесу болды. Бірақ бұл жағдайда 2-команда жаттықтырушыларды күтпеген шабуыл жоспарымен таңғалдыра алды. Ойбу! 2-команда 1-команданың қорғанысын бұзып, оларды қарусыз және айласыз қалдырды.
Жаттықтырушылар ұяттан бастарын салбыратып, жеңілісті мойындады ма? Жоқ. Оның орнына олар әрекеттен кейінгі шолу жүргізді. Олар не дұрыс болмағанын зерттедіды.
Ал сіз ше? Өзіңізден сұраңыз: Өткен жылы мен қандай маңызды өмірлік сабақтар алдым? Тәжірибелерімізден сабақ алмасақ, өсе алмаймыз. Сіз испан философы Джордж Сантаянаның мына сөзін естіген боларсыз: «Өткенді есіне түсіре алмайтындар оны қайталауға мәжбүр».
Егер жылдың негізгі сабақтарын анықтау қиынға соқса, оларды табудың бір жолы — жетістігіңізге не жетіспегенін сұрау. Мүмкін бұл стратегиялық жоспарлау шығар — бизнесіңізде мұны көбірек жасағыңыз келген болар. Мүмкін көбірек ақша жинағыңыз, жұбайыңызбен көбірек уақыт өткізгіңіз, балаларыңызбен көбірек ойнағыңыз, шығармашылық демалыс алғыңыз немесе көбірек кітап оқығыңыз келген шығар. Осы жетіспейтін компоненттерді тізімдеу — ненің дұрыс болмағанын және болашақта ненің дұрыс болуы керектігін білудің тиімді жолы.
Сантаяна сондай-ақ: «Прогресс... есте сақтау қабілетіне байланысты», — деген. Осы сабақтарды есте сақтау үшін жаңалықтарыңызды қысқа, нұсқа тұжырымдарға айналдырғыңыз келетін шығар. Бұл сіздің біліміңізді болашақ жолыңызға бағыт беретін даналыққа айналдырады.
Мысал ретінде, мен екі жыл бұрын жазып алған бір ойымды келтірейін: «Әрбір тәжірибеде тастап кетуге тым кеш, бірақ аяқтай алатыныма сенімсіз болатын сәт келеді. Егер алға жылжи берсем, түбінде арғы бетке өтемін». Бұл сол кезде мен үшін маңызды өмірлік сабақ болды және бүгінде ұқсас жағдайларға тап болғанда мен оны есіме түсіре аламын. Міне, тағы біреуі: «Нәтижені тым көп ойлама; жай ғана келесі дұрыс қадамды жаса». Немесе: «Мен қалаған нәрсемнің бәрін істей аламын. Бірақ қалағанымның бәрін бірдей істей алмаймын». Мен бұл сабақты әлі де үйреніп келемін!
Ойды түсінген шығарсыз. Тәжірибелеріңізден алған сабақтарды жоғалтып алмас үшін және олар алға жылжу құралы ретінде қызмет етуі үшін оларды сүзіп алыңыз.
4-кезең: Мінез-құлқыңызды реттеңіз
Егер сіздің сенімдеріңіз бен мінез-құлқыңыздағы бір нәрсе қалаған нәтиже мен нақты болған жағдай арасындағы алшақтыққа ықпал етсе, бірдеңені өзгерту керек. Шын мәнінде, егер бағытты өзгертпесеңіз, бұл алшақтық тек кеңейіп, нашарлай береді. Алшақтықты мойындау жеткіліксіз. Тіпті тәжірибеден сабақ алу да жеткіліксіз. Егер сенімдеріңізді және оларға негізделген әрекеттеріңізді өзгертпесеңіз, сіз бастаған кезден де нашар жағдайда қаласыз.
Егер мен бизнесімнен айырылудан алған сабақтарымның нәтижесінде мінез-құлқымды өзгертпегенімде, барлық қайғы-қасірет бекер болар еді. Мен қайта-қайта сол жағдайға тап бола берер едім. Оның орнына, мансабымда ілгерілеген сайын, мен сол сабақтарға сүйеніп әрекет еттім және соның нәтижесінде өзімді көптеген қиындықтардан құтқардым.
Мен бұған дейін бизнестердің өнімділігін жақсарту үшін іс-әрекеттен кейінгі шолуларды жиі қолданатынын айтқан едім. Бірақ жақсарту әрдайым бола бермейді, солай емес пе? Harvard Business Review мәліметтері бойынша, мұның себебі — ұйымдардың соңғы кезеңде істі аяқсыз қалдыруында. Олар әдетте үйренгендерін қолданбайды, сондықтан олардың тұжырымдары сөреде шаң басып қалады немесе бір жердегі серверде жоғалып кетеді. Сізбен бұлай болуына жол бермеңіз.
Алға жылжу
Бастапқы қиындықтарға қарамастан, іс-әрекеттен кейінгі шолуды аяқтағаннан кейін Рэй бұл ол үшін «курстың ең күшті бөлігі» болғанын айтты. Неге? «Бұл процесті аяқтаған кезде менде бәрі айқын болды. Бұл менің компьютерімде бір уақытта мыңдаған кішкентай терезелер ашылып тұрғандай еді, ал мен олардың барлығын — шерт — жаба алдым. Бұл өте жеңілдететін сезім болды».
Бұл сіз үшін де солай болатынына сенімдімін. Осылайша кері ойлау бізге өткеннен сабақ алуға және болашағымызды оңтайлы құруға көмектеседі. Тиімді іс-әрекеттен кейінгі шолудың төрт кезеңі өткенді аяқтау үшін пайдалы. Бірақ сонымен бірге біздің ең үлкен көңілсіздіктеріміз жаңа жылдағы ең үлкен мүмкіндіктерімізге жол ашуы мүмкін екенін мойындау да пайдалы. Мен бұл туралы келесі бөлімде айтамын.
5. Өкініш мүмкіндікті ашады
Менің жаңа ережем: бірдеңе дұрыс болмай қалса, күтіңіз және қандай жақсы нәрсе келе жатқанын көріңіз. — СКОТТ КЭРНС
Егер бәрі мінсіз болса, сіз ешқашан үйренбес едіңіз және ешқашан өспес едіңіз. — БЕЙОНСЕ НОУЛЗ
Мансабымның басында мен баспа индустриясында өз ізімді қалдыруға тырысқан, қолы бос емес басшы болдым. Кітаптар менің әлемім еді, және мен жұмысымды жақсы көрдім. Мен алға жылжуға құштар әрі ынталы болдым. Бірақ жұмыс өмірімнің бір бөлігі ғана еді. Әйелім Гейл екеуміз үйленгеннен кейін бірнеше жылдан соң балалы бола бастадық. Он жылға жетпейтін уақытта біз бес қызды болдық. Елестетіп көріңізші, өмір қарбалас болды. Отбасымның үлкендігін ескере отырып, мен үлкен қаржылық қысымды сезіндім. Бұл менің табиғи амбицияммен қосылып, күшті қоспаға айналды. Мен тағы бір жоғарылау мен онымен бірге келетін жалақының өсуіне үміттеніп, ұзақ сағаттар бойы жұмыс істедім. Сол жылдардың көпшілігінде қажеттіліктерімізді өтеу және қаржылық жағдайымызды жақсарту үшін қосымша жұмыстарды да атқардым.
Қысқаша айтқанда, мен жиі атқаруым керек істердің көптігінен қажып жүрдім. Үйде көбірек уақыт өткізбегенім үшін өзімді кінәлі сезіндім және күйзелістің (burnout) аз-ақ алдында тұрдым. Жұмыстағы жауапкершілік тым жоғары болды. Бірақ үйдегі жауапкершілік одан да жоғары еді. Қалай болғанда да, мен бірнеше маңызды бизнес дағдарыстарына қарамастан, бәрін алып жүрдім. Бірақ ақырында мен қыздарыммен байланысымды жоғалту қаупінде тұрғанымды білдім, ал Гейл кейде өзін менің жұмысымның кесірінен жесір қалған жалғызбасты ана сияқты сезінетін.
Шынымды айтсам, жағдай кейде өте тұрақсыз болды. Жұмысқа беріліп кетуімнің отбасыма тигізген зардабын түсінген кезде, бұл құшағымда үлкен өкініш бомбасы жарылғандай болды. Сіз де белгілі бір дәрежеде мұны түсінетін шығарсыз.
Автор Дэниел Пинктің айтуынша, өкініш — біздің «когнитивті бағдарламалауымыздың» бір бөлігі. Ол жақында өкініш тақырыбында ауқымды зерттеу жүргізді. Пинктің командасы 4500-ге жуық америкалықтан көптеген сұрақтар сұрады, олардың арасында адамдардың өміріне қаншалықты жиі қарап, бірдеңені басқаша жасағысы келетіні туралы сұрақ та болды. «Респонденттеріміздің тек бір пайызы ғана мұндай әрекетпен ешқашан айналыспайтынын айтты, — дейді Пинк, — және 17 пайыздан азы мұны сирек жасайды». Бірақ ең таңқаларлығы — өкінішті мойындаудың қаншалықты әмбебап екендігі. «Шамамен 43 пайызы мұны жиі немесе үнемі жасайтынын хабарлады, — дейді ол. — Жалпы алғанда, 82 пайызы бұл әрекет кем дегенде кейде олардың өмірінің бір бөлігі екенін айтады, бұл америкалықтардың тіс тазалаудан гөрі өкінішті жиі бастан кешіретінін көрсетеді».
Татуировка инелері үшін автотүзету (autocorrect) жоқ
Мен жас кезімде татуировкасы бар адамдар тек байкерлер, сотталғандар және теңізшілер болатын. Соңғы бірнеше онжылдықта бұл үлкен өзгеріске ұшырады. Мен тұратын Теннесси штатындағы Нэшвилл маңында ашық көрсетілген немесе жейде жағасынан, жеңдерден және шалбардан сығалап тұрған күрделі, түрлі-түсті суреттерді байқамау мүмкін емес. Және бұл барлық жерде солай.
Harris Poll сауалнамасына сәйкес, қазіргі күндері американдық ересектердің үштен біріне жуығында татуировка бар. Үйде бұл пайыз жоғарырақ. Менің үш қызымның татуировкасы бар.
Әзірге менің қыздарым өз татуировкаларын жақсы көреді. Бұл көпшілік үшін рас, бірақ өкініштер де қалыпты жағдай. Шамамен төрт адамның бірі татуировка жасату шешіміне өкінеді. Неге? Татуировкалар оны жасатуға деген құлшыныстан әлдеқайда ұзақ сақталуы мүмкін. Оның үстіне, сия тапаншасы бар кез келген адам Микеланджело емес, және татуировка инелерінде автотүзету (autocorrect) болмайды.
Міне, қате жазылған бірнеше мысал: “Never Forget God isint Finished with me Yet” (Құдай менімен әлі бітірген жоқ екенін ешқашан ұмытпа — қатемен жазылған) “Everything happends for a reason” (Бәрі бір себеппен болады — қатемен жазылған) “Life Is a Gambee So Take the Chance” (Өмір — құмар ойын, сондықтан тәуекел ет — қатемен жазылған) “No Dream Is To Big” (Ешбір арман тым үлкен емес — қатемен жазылған) “Keep Smileing” (Күлімдеуді тоқтатпа — қатемен жазылған) “Regret Nohing” (Ешнәрсеге өкінбе — қатемен жазылған)
Harris Poll мәліметтері бойынша, сапасыз орындау — адамдардың татуировкаға өкінуінің негізгі себептерінің бірі. Мен тексерген веб-сайтта сәтсіз дизайндардың тоғыз жүзден астам мысалы болды, оның ішінде жоғарыдағылар да бар. Татуировканы өшіру қазір әлемдегі ең жылдам дамып келе жатқан косметикалық процедура екені таңқаларлық емес. Және сәтсіз татуировкалардың өкініштің осындай дәл символы болуы да ғажап емес. Бірақ бұл суреттің бір бөлігі ғана.
Брене Браун өзінің «Rising Strong» кітабы үшін өкініш тақырыбын зерттеп жүргенде, досы оған ұқсас мысал жіберді — Дженнифер Энистонның «We’re the Millers» фильміндегі ата-ананың қорқынышты түсіндей жігіт, ол өзінің «No Ragrets» (Ешқандай өкініш жоқ — қатемен жазылған) татуировкасын мақтанышпен көрсетеді. «Бұл менің үйренгенімнің тамаша метафорасы, — дейді Браун. — Егер сізде өкініш болмаса немесе сіз әдейі өкінішсіз өмір сүруді мақсат етсеңіз, менің ойымша, сіз өкініштің құндылығын жоғалтып аласыз».
Құндылық? Өткенді аяқтау кезінде көпшілігіміз кездесетін бір қиындық — қандай да бір жолмен сәтсіздікке ұшырадық деген мазасыз сезім. Бұл татуировка емес. Бұл экзистенциалды мәселе. Егер сіз әлі де тыныс алып жатсаңыз, сіз кем дегенде бір талапқа сай болмаған жеріңізді білетін шығарсыз. Өткен тараудың көмегімен аздап кері ойланғаннан кейін, бұл сан оңай ондаған, тіпті жүздегенге дейін өсуі мүмкін. Бұл көңіл-күйді түсіруі мүмкін.
Бірақ бұл трагедия емес. Кейбір адамдар өкініштің қандай да бір құндылығы бар екенін ойлап таң қалады. Біздің мәдениетіміз мұны жиі байқамайды. Мен өкініштің азабын азайтқым келмейді. Ауырсыну шынайы және күшті болуы мүмкін. Мәселе — біз одан қаншалықты тез алыстайтынымызда. Біз оның пайдасын алу үшін сол сезіммен ұзақ өмір сүргіміз келмейді. Бірақ бұл үлкен қателік.
Ең ғажап жылды бастан кешіруге келгенде, біз өкініштерімізді басқа жағдайда жіберіп алатын мүмкіндіктерді ашу үшін қолдана аламыз. Дұрыс қарасаңыз, өкініш — Құдайдың сыйы. Мичиган университетінің психологы Джанет Ландманның осы тақырыптағы кітабынан дәйексөз келтірсек: «Бәрі онымен не істейтініңізге байланысты».
Өкініштің пайдасы
Артықшылықтарды қарастырмас бұрын, өкініштің кең таралған, бірақ пайдасыз бір қолданысын қарастырайық: өзін-өзі айыптау. «Мен ақымақпын және мен ақымақтық жасадым дегеннің арасындағы айырмашылық кішкентай болып көрінуі мүмкін, — дейді Браун, — бірақ шын мәнінде ол орасан зор». Біз назарымызды өнімділігімізге емес, өзімізге аударған кезде, келесі жолы жақсартуды қиындатамыз, себебі жақсарту басты назарда болмай қалады.
Айталық, сіз балаларыңыздың біріне немесе досыңызға ашуландыңыз делік. Немесе бизнесіңізді табысты жаңа клиенттен айырған есепті бүлдіріп алдыңыз делік. Сіз өзіңіздің қаншалықты жаман адам екеніңіз туралы айта беруіңізге болады. Бұл досыңызға немесе әріптестеріңізге жұбаныш болмайды және болашақ мінез-құлыққа қатысты ештеңені өзгертпейді. Немесе сіз нашар өнімділікті анықтай аласыз. Осылайша, сіз қазіргі олқылықты түзетіп қана қоймай, оның қайталануына жол бермейтін жағдайда боласыз.
Өзіне бағытталған өкініштер біздің өнімділігімізді жақсартуға көмектеспейді, сонымен қатар олар біздің санамыздың қылмыстық сотындағы дәлелдемелер үстелінде өзіміз туралы ең нашар шектеуші сенімдерімізді дәлелдейтін үнемі өсіп келе жатқан айғақтар үйіндісі ретінде жатады. Растау қателігін (confirmation bias) айтпағанда. Біз бәріміз қателесеміз, сондықтан егер сіз өзіңізді сәтсіз адаммын деп санасаңыз, сізде дәлелдер ешқашан таусылмайды. Әрбір жаңа жағдай оқиғаны одан әрі бекіте түседі. Және біз күткен нәрсені бастан кешіруге бейім болғандықтан, сіз дәл сондай жағдайларды көбірек аласыз.
Егер сіз, керісінше, кейде жай ғана сәтсіздікке ұшырайтыныңызға сенсеңіз, өнімділігіңізде не жетіспейтінін бағалап, түзету шараларын іздей аласыз. Мынадай нақыл сөз бар: «Жетістік — бұл ынтаны жоғалтпай сәтсіздіктен сәтсіздікке өту». Сіз сәтсіз адам емессіз, сондықтан сіз бастан кешірген сәтсіздік шешу үшін назарыңызды қажет ететін диссонанс тудырады.
Менің жұмысқа деген көзқарасым отбасымды менен алыстатып жатқанын түсінгенде, менде дәл осылай болды. Әйелім мен қыздарым мен үшін маңызды еді — жұмысымнан да маңызды — бірақ менің әрекеттерім керісінше көрсетті. Сол диссонанс мені тәсілімді өзгертуге және сол қарым-қатынастарды қайта құруға итермеледі.
- Ландман өкініштің бірнеше пайдасын анықтайды. Олардың үшеуін осы жерде атап өткен жөн:
Нұсқаулық, бұл іс-әрекеттен кейінгі шолу процесінің 3-кезеңіне қатысты. Өкініш — бұл ақпараттың бір түрі, және қателіктеріміз туралы ойлану болашақта сол қателіктерден аулақ болу үшін өте маңызды.
Өзгеруге мотивация. Ландман былай дейді: «Өкініш бізге бірдеңенің дұрыс емес екенін айтып қана қоймайды, сонымен қатар ол бізді бұл туралы бірдеңе істеуге итермелеуі мүмкін». Мен мұны Гейл мен қыздарыммен болған жағдайда анық сезіндім.
Тұтастық (Integrity). Өкініш біз жолдан тайып кеткен кезде белгі беретін моральдық компас сияқты жұмыс істей алады.
Осы үш себептің өзі өкінішті бірден жоққа шығаруды қайта қарауға жеткілікті болуы керек. Өмірімде өкініш бомбасы жарылған кезде, мен басымдықтарымды қайта бағалап, қайта бағдарлай алдым. Ең маңызды қарым-қатынастарымды қалпына келтіру ауыр жұмыс болды, бірақ өкінішсіз бұл мүмкін емес еді. Мен қажеттілікті байқамас едім немесе басқалар өз міндеттерін атқармай жатыр деп ренжыр едім. Өкініш мені сәтсіздіктегі өз үлесімді мойындауға және оны түзетуге мәжбүр етті, ал қыздарыммен қарым-қатынасым бүгінгідей ешқашан жақсы болған емес. Бірақ бұл жерде одан да көп нәрсе бар.
баланы тәрбиелеу туралы ойлаған сайын қорқыныш сезінді. Ол жұмыста зейінін жоғалтты және сәтсіздігімен бөлісуден жасырыну үшін достарынан оқшауланды.
Ақырында, Лена терапияны бастады және патронаттық тәрбиеге қатысты шектеуші сенімдерін түсінді. Ол азат етуші шындықтарды жасады және ата-аналық өсу мен үмітті тәжірибелер төңірегінде мақсаттар қоя бастады, ал терапевті оған жарақаттарын және әрбір жаңа асырап алынған баланың өміріндегі үлкен өзгерістерді өңдеуге көмектесті.
Лена мен оның күйеуі содан бері (осы жазылып жатқан уақытта) бірінші баласының ауыр кетуінен кейін есіктерінен тағы сегіз баланы кіргізді. Оларда бір жастан он жеті жасқа дейінгі балалар болды. Лена қазір бұл сапардың оған әкелетін жайсыздығын қуана қабылдайды. Бұл көпшілігіміздің жеңіл өмірді, тіпті жеңіл ата-аналық өмірді қалайтын қалыпты реакцияларымызға қайшы келеді.
"Мен бір уақытта бір балаға, бір уақытта бір отбасына өзгеріс енгізуге деген құлшыныспен жүремін", - деп бөлісті Лена. Оның дұрыс уақытта жеткілікті болу қорқынышы оған ілгерілеп жатқанын және әртүрлі жастағы балалар үшін күштірек ата-ана болып жатқанын айтады. Енді ол жайсыздыққа сүйенеді, өйткені ол оны жаңа мүмкіндіктерге жетелейтінін біледі.
Адамдардың көпшілігі жағымсыз эмоцияларды сезінгенде шегінеді. Олай етпеңіз. Олар жай ғана сіздің дұрыс жолда екеніңізді білдіретін белгілер болуы мүмкін. Ақыр соңында, жайлылық аймағынан жайсыздық аймағына баратын жол — өсу орын алатын жер.
Бірақ мақсатыңыздың қиын немесе жай ғана ессіз екенін қалай білуге болады? Тәуекелдер қашан тым үлкен? Ақыр соңында, жайсыздық пен елес арасында айырмашылық бар.
Елес аймағы (The Delusional Zone)
GM қателігіне қайта оралайық. GM өзінің 29 пайыздық мақсатын орындай алмай, компания ретіндегі өміршеңдігіне нұқсан келтіргенде, сыншылар мұны мақсат қоюдың қауіптілігі туралы ескерту ретінде пайдаланды. Олар мақсат қою жұмыс істемейді немесе ол шешкеннен гөрі көп мәселе тудырады деді. Бірақ GM қиын мақсат қойғаны үшін сәтсіздікке ұшыраған жоқ. Ол елес аймағына еніп кеткендіктен сәтсіздікке ұшырады.
Мақсат туннельдік көруді және ойланбаған стратегияларды ынталандырды. GM 29 пайызға жетуге соншалықты назар аударғаны сонша, бизнесінің қалған бөлігін бақылаудан шығарып алды және ақырында қаржылық денсаулығына нұқсан келтіретін стратегияларды қолданып мақсатқа жетуге тырысты. SMARTER құрылымында талқылағанымыздай, өзектілік мұндай өзін-өзі жоятын мақсат іздеудің алдын алады. Кейбір мақсаттар жай ғана мүмкін емес және біздің басқа басымдықтарымызбен сәйкес келмейді. Олар шабыттандырмайды; олар сәтсіздікті қамтамасыз етеді.
Егер абай болмасақ, бәріміз де елес аймағына қадам басуымыз мүмкін. Мысалы, менің PGA ардагерлер турында ойнай аламын деп ойлауым — бұл елес. Менімен гольф ойнаған кез келген адамнан сұраңыз. Ал төрт шөлді жүгіріп өтуді шешкен жігіт ше? Бұл елес сияқты естіледі, солай ма? Оның әрқашан спортқа жақын болғанын, өте табанды болғанын және қолдау көрсететін жақын серіктестер тобымен жүгіргенін ескергенге дейін солай көрінеді.
Ал сіз ше? Сіз "жындылар қаласына" бұрылып бара жатқаныңызды қалай білесіз? Кейде бұл жай ғана математика. Мен бірде Дэйв Рэмсидің өз қызметкерлерінің біріне, сатушыға қатысты сын айтқанын естідім. Жігіт күн сайын белгілі бір мөлшердегі клиенттерге қоңырау шалуды мақсат еткен. Дэйв оған дұрыс ойланбай тұрғанын айтты; иә, мақсат өршіл болды, бірақ оны орындау үшін тәулікте уақыт жеткіліксіз еді. Сатушы жайсыздық аймағынан бірден елес аймағына секіріп кеткен еді. Ақырында ол оны азайтты. Өткізу қабілетіне және т.б. негізделген ақша немесе басқа көрсеткіштерге қол жеткізу мүмкін емес параллель жағдайларды ойлау оңай. Біз мүмкіндікке сенуіміз керек (1-қадам), бірақ кейбір шектеулер шынайы.
Басқа уақытта жұбайыңызбен немесе жақын адамыңызбен сөйлесу көмектесуі мүмкін. Біз өз соқыр дақтарымызды анықтауда басқалар сияқты жақсы емеспіз. Басқа адамдар кейде мақсаттың біз ойлағандай өзектілігі жоқ екенін көре алады.
Тәуекелді мақсаттар міндетті болып табылады. Бұл жайсыздық оң көрсеткіш екенін білдіреді. Мақсат қойғанда, жайлылық аймағында қалудан аулақ болыңыз. Елес аймағынан да аулақ болуды ұмытпаңыз.
Міне, ескерту. Елес аймағына түсу үшін бір ессіз секіріс жасаудың қажеті жоқ. Кейде біз бірнеше мақсаттың жинақталған талаптарымен сол жаққа қарай жылжып кетуіміз мүмкін. Мен мұны адамдар бір уақытта негізгі мерзімдерді жоспарлағанда немесе жеткілікті маржасыз жобаларды бірінен соң бірін үйіп тастағанда көремін. Кейін не болатынын білесіз. Бұл күтіп тұрған апат.
Жайсыздық аймағындағы мақсаттар бізді сынайды және ең жақсы өнімділігімізді шақырады. Елес аймағындағы мақсаттар жеңіліске шақырады және бізді тек көңілсіздік пен үмітсіздікке қалдырады. Менің істегенді ұнататыным — дерлік елес болып табылатын мақсат қою, содан кейін оны бірнеше деңгейге төмендету. Сонда мен жайсыздық аймағыма түсемін.
Сапарға дайындық
Мен "Your Best Year Ever" түлегі Наталидің оқиғасына қайта оралғым келеді. Отбасымен жаңа қалаға көшпес бұрын, ол онлайн брендинг және маркетинг бойынша кеңес беру қызметін іске қосты. Ол бұрын бір рет басқа бизнес бастаған және оны қайтадан жасауға дайын еді.
Натали алдыңғы кәсіби қарым-қатынасын өзінің алғашқы клиентіне айналдыра алды, бірақ бастапқыда ілгерілеу қиын болды. "Мен бизнесімді дамытуды жалғастырғым келетінін білдім және кәсіпкерлікпен айналысқым келді", - деді ол. Бірақ көшу және кішкентай балалармен бұл оңай болмады. Қиындықтар мен белгісіздікке қарамастан, ол тәуекелге бел буып, бизнесін дамытуды мақсат етті. Сапардың ой-шұңқырлары мен бұрылыстары болды, бірақ ол жол бойында шешімін тауып, бизнесін бір клиенттен алтыға дейін жеткізді. "Маған кәсіпкер болғаным ұнайды", - деді ол. "Әрқашан армандаған нәрсемен айналысу — өте азат етуші сезім. Мен сыртқа шығып, мұны жасағанымды мақтан тұтамын. Мен әлемде құндылық жасадым".
Өз бизнесін жүргізу арман ретінде басталды. Содан кейін ол қорқынышты мақсатқа айналды. Одан кейін бұл оның күнделікті жұмысы болды. Бір жылы ол бір айда бизнесінен 10 000 доллар табыс табуды мақсат етті. Бұл созылмалы мақсат еді және ол оның елес аймағына жақын деп ойлағанын мойындады. "Мен бұл желтоқсанға дейін созылады деп сенімді болдым", - деді ол. Бірақ жоқ. Ол шын мәнінде оны 30 наурызға дейін орындады. "Мен қатты таң қалдым", - деді ол. "Шектеуші сенім: талқандалды".
Натали қиын, тәуекелді мақсаттардың өнімділікті арттыруынан тікелей пайда көрді. Және сіз де көре аласыз. Сіздің ең жақсы жылыңыз жайлылық аймағыңыздан тыс жерде өмір сүреді. Егер бұл рас болса, ал мен бұған сенемін, сапар барысында сізге міндетті түрде әсер ететін жағымсыз эмоцияларға қалай дайындала аласыз? Маған төрт жолды ұсынуға рұқсат етіңіз.
Біріншіден, құндылықты мойындаңыз. Біз бағалайтын нәрсеге қарай жылжимыз. Бірінші қадам — жайлылық аймағынан шығу жақсы нәрсе екенін мойындау. Бұл шектеуші сеніміңізді азат етуші шындыққа айырбастау туралы. Қажет болса, дауыстап айтыңыз: "Жайлылық аймағымнан шығу мен үшін жақсы!" Есіңізде болсын, егер сіз олай етпесеңіз, сіз қалаған өсуді, қажетті шешімді немесе қалаған қанағаттануды сезінбейсіз. Қауіпсіз ойнау онша қауіпсіз емес.
Екіншіден, тәжірибеге сүйеніңіз. Көптеген адамдар ауырсынуды сезінген сайын шегінеді. Мәселе мынада: бұл әдетке — немесе одан да жаманы, өмір салтына айналуы мүмкін. Оның орнына, жайсыздықты қабылдаңыз. Оған қарай жылжыңыз. "Мен байқағаным, мен итеріп, ауырсынуды сезініп, жоғары жетістікке ұмтылған кезімдегідей ешқашан тірі болған емеспін", - дейді Карназес. "Сол күресте сиқыр бар деп ойлаймын". Бұл кез келген маңызды нәрсені орындаудағы маңызды қадам. Өмірде қалаған нәрсеңізге қол жеткізу үшін жайсыздық әлемінен өтуіңіз керек.
Үшіншіден, қорқынышыңызды байқаңыз. Егер сіз мазасыздықты, қобалжуды немесе белгісіздікті сезсеңіз, бұл қалыпты жағдай. Бірақ сіз оның басқаруында болмауыңыз керек. Иә, қорқыныш қауіпті білдіруі мүмкін. Бірақ ол сондай-ақ сіздің серпіліс жолында екеніңізді көрсетуі мүмкін. Мен бірде Швейцарияда BASE секірушісін кездестірдім. Ол маған секірген сайын дерлік төзгісіз қорқыныш сезінетінін айтты. Аяқтары таудан ажыраған сәттен бастап бірнеше секундтан кейін парашюті ашылғанға дейін ол қорқынышқа бой алдырады. Неге? Мүмкін бүгін менің парашютім ашылмайтын күн шығар деп ойлайды ол. Алайда, қорқынышына қарамастан, жүлде уайымнан үлкенірек. Жағымсыз эмоциялар пайда болған кезде (ал олар сөзсіз пайда болады), ол өзін олардан бөледі, секіруге назар аудару үшін оларды азайтады, содан кейін секіреді. Көбінесе қорқынышты жеңу қабілеті — табысқа жеткендерді сәтсіздікке ұшырағандардан ерекшелендіретін жалғыз нәрсе.
Төртіншіден, тым көп ойланбаңыз. Бұл менің ең үлкен азғыруым. Мен бүкіл жолды білгім келеді. Мен баратын жердің картасын қалаймын. Өкінішке орай, мен оны сирек аламын. Бірақ бұл қалыпты жағдай. Сізге шынымен керегі — келесі қадам үшін айқындық. Оны алған кезде, келесі қадамды жасау үшін қажетті жарық берілетініне сеніп, келесі қадамды сеніммен жасаңыз.
Сапардағы өсу
Егер сіз өміріңізде маңызды нәрселерді орындауға кіріссеңіз, сіз жайлылық аймағынан тыс жерде көп уақыт өткізесіз. Одан барынша пайда алғаныңыз жөн. Сіз не жайлылықта болып, тоқырауға ұшырай аласыз, не өзіңізді созып — жайсыз болып — өсе аласыз. Сіз жайлылық бақытқа әкеледі деп ойлауыңыз мүмкін. Олай емес. Бақыт өсуден және ілгерілеп жатқаныңызды сезінуден келеді.
Тәуекелді мақсаттар қоюға тырысқанда, мақсаттардың не үшін қажет екенін есте сақтау маңызды. Олар істі бітіру туралы, иә. Бірақ бұл одан да көп нәрсе. Мақсат тек не орындағаныңыз туралы емес. Бұл сіздің кім болғаныңыз туралы. Мақсаттар өсу туралы. Жақсы мақсат бізді өсуге және жетілуге мәжбүр етеді. Себебі әрбір мақсат баратын жер сияқты — тіпті одан да көп — сапар туралы. Міне, сондықтан жайлылық аймағынан тыс мақсаттар қою өте маңызды.
9-тарау. Жетістіктер мен Әдеттер бірге жұмыс істейді
Маған прогресс жолы жылдам да, оңай да емес деп үйретті. — МАРИЯ КЮРИ
Отырып алып, мүмкіндіктердің келуін күтпеңіз. Тұрыңыз да, оларды жасаңыз. — МАДАМ С. ДЖ. УОКЕР
Сюзанна өміріндегі ең жақсы физикалық қалыпта. Ол отызыншы жылдарында жүйелі түрде жүгіруді бастады және бірнеше жылдан кейін өзінің алғашқы марафонын аяқтады. Қырыққа толғанда қиын, шабыттандыратын мақсат іздеп, ол елу жасқа толғанға дейін елу штатта елу марафон жүгіруді шешті. Ол мұны өзінің "50/50×50 сынағы" деп атайды және ол жақсы қарқынмен келе жатыр. Қазір қырық төртте, ол тізіміндегі жиырма штатты белгілеп қойды.
Ричард бес жыл бұрын Әуе күштеріндегі белсенді қызметтен зейнетке шықты және қазір жергілікті қоғамдық колледжде тарих пәнінен сабақ береді. Студенттерде сыни ойлаудың да, көшбасшылыққа қажетті әлеуметтік дағдылардың да жоқ екенін байқағаннан кейін, ол мәселе бойынша кеңесшілер кеңесімен кездесті. Қажеттілікпен келісе отырып, кеңес одан күзгі семестрге дейін жаңа көшбасшылық оқу бағдарламасын жасауды сұрады. Ричард жобамен жұмыс істеу үшін шығармашылық демалыс алды, жазда аяқтады және жаңа курсты кесте бойынша оқыта бастады.
Том өзінің интерьерді безендіру бизнесі үшін меншікті түстерді жұптастыру жүйесін жасап шығарғанда, оның серіктесі Изабельде бір идея пайда болды. Ол телефон немесе планшет камераларын пайдаланып түстерді сәйкестендіретін және үйлесімді палитралар үшін опцияларды ұсынатын мобильді қосымша жасауға көмектесетін әзірлеушіні тапты. Бұл бірнеше кемшіліктерді түзету үшін бірнеше ай қажет болды. Бірақ бета-пайдаланушылардың пікірлерінен кейін олар іске қосу күнін 1 наурызға белгіледі. Олар бұл межені екі апта бұрын орындауға жақын.
Осы гипотезалық жағдайлардың әрқайсысы — 50/50×50 челленджі, көшбасшылық бағдарламасы және қосымшаны іске қосу — бір реттік жетістікті білдіреді. Сіз негізгі ерекшеліктерді байқаған боларсыз. Әрқайсысының нақты, анықталған ауқымы және аяқталу мерзімі бар. Біз бұларды жетістік мақсаттары деп қарастыра аламыз. Бірақ біз ескеруіміз керек мақсаттың тағы бір түрі бар.
Билл мен Нэнсидің некесі керемет. Бұл олардың жолы болып, дұрыс адамға үйленгендігінен ғана емес. Олар жақындықты әдейі дамытқан. Қарапайым естілсе де, олар жиырма жылдан астам уақыт бойы апта сайын кездесуге (date night) шығып тұрған. Бұл әдет оларға ең маңызды нәрселер туралы терең, мағыналы әңгімелесуге жағдай жасады.
Спенсердің денсаулығы мықты және сымбатты. Жыл сайынғы медициналық тексеруге барған сайын дәрігері таңғалады. Ол соңғы бес жылдың әрқайсысында жақсаруды жалғастырды. Ең таңқаларлығы, Спенсер былтыр ғана алпыс беске толды. Бірақ оның денсаулығы кездейсоқтық емес. Мұның бәрі ол аптасына төрт күн күш жаттығуларын жасау әдетін қалыптастыра бастағанда басталды.
Клэр қысқартуға байланысты жұмысынан айырылғаннан кейін, небәрі үш жыл ішінде жеті таңбалы табысы бар цифрлық бизнесті құрды. Сіз оның жетістігін дәл уақытында тамаша идея тапқанымен байланыстырғыңыз келуі мүмкін. Әрине, бұл рөл атқарды. Бірақ егер сіз одан жетістігінің сырын сұрасаңыз, ол мұны сатуды жабу, өз саласында жаңа байланыс орнату немесе бизнесін ұсыну үшін апта сайын бес қоңырау шалу әдетімен түсіндірер еді.
Алғашқы үш мысалдан айырмашылығы, соңғы үшеуінде нақты ауқым немесе шектеулі уақыт шеңбері жоқ. Оның орнына олар тұрақты әрекетті білдіреді. Бұлар әдет мақсаттары деп аталады. Жетістік мақсаттары да, әдет мақсаттары да біз қалаған болашақты жобалауға көмектеседі, әсіресе егер біз дұрыс үйлесімді тауып, олардың айырмашылықтарын тиімді пайдалана алсақ.
Маңызды айырмашылықтар
Жоғарыдағы мысалдар көрсеткендей, жетістік мақсаттары бір реттік нәтижелерге бағытталған. Олар несие карталарын жабуды, қаржылық межеге жетуді немесе роман жазуды аяқтауды көздеуі мүмкін. Жетістік мақсаттарының мерзімдерді қамтуы өте маңызды.
Ал әдет мақсаттары күнделікті медитация, досыңызбен ай сайынғы кофе ішу немесе түскі астан кейін күнделікті серуендеу сияқты тұрақты, үздіксіз әрекеттерді қамтиды. Мұнда нақты мерзім жоқ, өйткені сіз тек бір нәрсені орындауға тырыспайсыз. Сіз тәжірибені сақтауға тырысасыз. Оның орнына басталу күні бар, ол бастаманы іске қосады.
Төмендегі тізімдегі сәйкес келетін үш жетістік және әдет мысалдарын жылдам салыстыру үшін қараңыз. SMARTER жүйесіне сүйене отырып, кестедегі жетістік мақсаттары нақты, өлшенетін және уақытпен шектелген, бұл назар мен күш-жігерді шоғырландырады. Мерзім аяқталғанда, біз мақсатқа жеткен-жетпегенімізді білеміз.
| ЖЕТІСТІК МАҚСАТТАРЫ | ӘДЕТ МАҚСАТТАРЫ |
| :--- | :--- |
| 1 маусымға дейін алғашқы жартылай марафонды жүгіріп өту. | 15 қаңтардан бастап жұмыс күндері сағат 19:00-де 3 миль |
| жүгіру. | |
| Үшінші тоқсанның соңына дейін сату кірісін 20%-ға арттыру. | 1 наурыздан бастап әр апта сайын 4 жаңа клиентке қоңырау |
| шалу. | |
| Осы жылы 31 желтоқсанға дейін 50 кітап оқу. | Дереу бастап, әр кеш сайын сағат 20:00-де 45 минут оқу. |
Тізімдегі әдет мақсаттары да SMARTER жүйесіне сәйкес келеді. Бұл біз қандай әрекетті сақтауға тырысып жатқанымызды және қажетті жиілікті білу үшін маңызды. Әдет мақсаттарында аяқталу мерзімі болмаса да, олар уақытпен байланысты болуы керек. Ең тиімді әдет мақсаттарында төрт уақыт кілті бар:
Басталу күні. Бұл әдетті қалыптастыруды бастауға ниеттенген уақытыңыз.
Әдет жиілігі. Бұл әдетті қаншалықты жиі орындайтыныңызды білдіреді. Бұл күнделікті, аптаның белгілі бір күндері, апта сайын, ай сайын және т.б. болуы мүмкін.
Уақыт триггері. Бұл әдетті орындағыңыз келетін уақыт. Бұл күннің немесе аптаның нақты уақыты болуы мүмкін. Сондай-ақ, ол "таңғы астан кейін" немесе "төсекке жатар алдында" сияқты басқа тұрақты оқиғаға байланысты болуы мүмкін. Егер сіз әдетті әр жолы бір уақытта жасай алсаңыз, тұрақтылыққа қол жеткізу оңайырақ болады.
Сериялық мақсат (Streak target). Бұл әдет орнатылды деп санау үшін (яғни, әрекет екінші болмысыңызға айналғанға дейін) оны қатарынан қанша рет орындау керектігін білдіреді.
Көптеген әдет мақсаттарында бұл орын алғаннан кейін, оларға назар аударуды тоқтатуға болады. Тәуекел факторы серияңызды сақтаудан туындайды. Әдетті орнату белгілі бір уақытты алады және ол сіз ойлағаннан ұзағырақ болуы мүмкін. Мен бұл идеяға 4-қадамда қайта ораламын.
Уақыт кілттері мақсатқа жету үшін өте маңызды. Мерзімдер жетістік мақсаттары үшін жақсы жұмыс істейді. Әдет мақсаттары үшін басталу күнін, әдет жиілігін, уақыт триггерін және сериялық мақсатты біріктіріп көріңіз.
Егер сіз өзіңіз үшін тиімді әдет мақсаттарын жазуға көмек іздесеңіз, кітаптың соңындағы үлгілік мақсат шаблондарында осы уақыт кілттері қамтылған. Мен сондай-ақ Full Focus Planner жоспарлаушысынан бірнеше мақсатты егжей-тегжейлі жазу парақтарын қостым, оларда прогресті белгілеуге арналған StreakTracker™ бар.
Қайсысы жақсы жұмыс істейді?
Егер сіз сегіз жылдық мақсат құрғыңыз келсе, сізде жетістік және әдет мақсаттарының қоспасы болуы керек. Мәселе оларды қашан және қалай қолдану керектігін білуде.
Жетістік мақсаты анықталатын ауқымы немесе шектеулі уақыт шеңбері бар кез келген жоба үшін жұмыс істейді. Айталық, сіз кірісіңізді арттырғыңыз келеді. Сіз бұған анықтама беріп, өзіңізге мерзім белгілей аласыз. Сіз мынадай жетістік мақсатын қоя аласыз:
"Қаржы жылының соңына дейін сатудан түсетін комиссияны 20 пайызға арттыру". Немесе жаңа бизнес бастағыңыз келеді делік. Сіз мынадай жетістік мақсатын қоя аласыз: "1 маусымға дейін консалтингтік қызметті іске қосу".
Сонымен қатар, әдет мақсаты анықталатын ауқымы немесе шектеулі уақыт шеңбері жоқ тілектер үшін жұмыс істейді. Айталық, сіз Құдайға жақындағыңыз немесе рухани жағынан дамығыңыз келеді. Бұл бір реттік жетістік емес; бұл тұрақты шындықты көрсетеді. Сіз мынадай әдет мақсатын қоя аласыз: "1 қаңтардан бастап, аптасына 5 күн, таңғы сағат 6:00-де Киелі кітапты оқуға және дұға етуге күніне 20 минут бөлу және мұны қатарынан 70 күн бойы жасау". Немесе жұбайыңызбен жақындықты дамытқыңыз келеді делік. Сіз мынадай әдет мақсатын қоя аласыз: "1 наурыздан бастап, аптасына бір рет, жұма күндері сағат 18:00-де жұбайымды кешкі асқа және әңгімелесу кешіне шақыру және мұны 52 апта бойы үзбей жасау".
Әдет мақсаттарын пайдаланудың тағы бір жолы — жетістік мақсатын аяқтау құралы ретінде. Мысалы, сіз 30 маусымға дейін 50 000 сөзден тұратын кітап жазғыңыз келеді делік. Сіз бірнеше келесі қадамдарды анықтай аласыз немесе жай ғана жазу әдетін орнатуға назар аудара аласыз. Мысалы, "1 ақпаннан бастап, аптасына 5 күн, таңғы сағат 6:00-де күніне 500 сөз жазу және мұны 20 апта бойы үзбей жасау".
Немесе қарыздан құтылғыңыз келуі мүмкін. Бұл күшті әдеттерді қажет ететін құнды жетістік мақсаты. Мысалы, сіз төлем кестесін (жетістік мақсаты) белгілей аласыз, бірақ бұл күш-жігер сырттан тамақтанудың орнына үйде тамақтану немесе спортзалға ақша төлеудің орнына өз ауданыңызда серуендеу сияқты үнемді әдеттермен айтарлықтай қолдау табады.
Тағы бір мысал: Жыл соңына дейін кірісіңізді 30 пайызға арттырғыңыз келеді делік. Бұл межеге жету үшін сізге стратегия қажет. Осы тараудың басындағы Клэрдің мысалы есіңізде ме? Жетістік мақсатыңызға жету үшін келесі әдет мақсатын қоя аласыз: "1 қаңтардан бастап білікті клиенттерге апта сайын 5 қоңырау шалу және мұны 52 апта бойы жасау".
Әртүрлі мақсаттар әртүрлі адамдар үшін жұмыс істейді және сіз міндеттемелеріңізді жеке эмоционалдық және физикалық қажеттіліктеріңізге сәйкес бейімдей аласыз. Кейбір адамдар үшін денсаулыққа қатысты жетістік мақсаты — оларға ең қажетсіз нәрсе. Кейбіреулер үшін бұл қозғалуға мотивация береді. Басқалар үшін қандай да бір ауқымды жетістік мақсаты туралы уайымдамай, әдет арқылы салауатты режимге көшу оңайырақ. Бұл қалыпты жағдай. Және тағы да, кейбір адамдар екі түрдің қоспасы оларға қалаған нәрсесіне жетуге көмектесетінін байқайды.
Ең кереметі, жетістік және әдет мақсаттары икемді; сіз оларды қажетінше құрылымдай аласыз. Ең бастысы — өзіңізге қолайлысын табу. Бұл айқын болуы мүмкін немесе ең жақсы жолды табу үшін тәжірибе жасап, екеуін де байқап көру қажет болуы мүмкін.
Жаман әдеттерден арылу
Көптеген адамдар әдеттерді қалыптастыруға емес, бұзуға қызығушылық танытады. Бұл сіз болуыңыз мүмкін. Егер сізде мақсаттарыңызға кедергі келтіретін әдеттер болса, ең жақсы жылыңызды өткізу қиынға соғуы мүмкін. Мысалы, сіз:
- Телефоныңызды немесе әлеуметтік желілерді тым жиі тексересіз
- Маңызды жобаларды кейінге қалдырасыз
- Тұрақсыз уақытта ұйықтайсыз
- Өмірдің қиындықтарына тым жиі шағымданасыз
- Стрессті немесе басқа эмоцияларды басқару үшін тамақтанасыз
- Тамақтану арасында тіскебасар жейсіз
- Қалағаныңыздан көбірек ішімдік ішесіз
- Телехикаяларды тоқтаусыз көресіз (binge-watch)
- Басқалардың өтініштеріне тым көп "иә" дейсіз
- Достарыңызбен бірге болғанда басқалар туралы өсек айтасыз
Осы және басқа да әдеттегі мінез-құлықтар кең таралған және тұрақты — және олар біздің өмірімізді бүлдіруі мүмкін. Сізде бұл мінез-құлықты өзгертуге деген ұмтылыс болуы мүмкін, тіпті оларды біраз уақытқа тоқтатуыңыз да мүмкін, бірақ кейін ескі үлгілерге қайта ораласыз.
Әдеттер біздің мінез-құлқымызды автоматтандырады. Бұл артықшылық, өйткені ол бізді әрекетіміз туралы саналы түрде ойлау және шешім қабылдау машақатынан құтқарады. Біз көбінесе жай ғана жасаймыз. Бірақ бұл екі ұшты семсер. Біздің миымыз мінез-құлықты автоматтандырғаннан кейін, оны өзгерту қиын болуы мүмкін. Біз бағдарламалауымызды қайта жазуға тырысамыз.
Әдеттер біз қандай да бір белсендіру триггеріне (бұл зат, идея, кез келген нәрсе болуы мүмкін) жауап беріп, сыйақыны сезініп, содан кейін сыйақыны қайтадан сезіну үшін әрекетті қайталаған кезде қалыптасады. Мұнда бірнеше неврологиялық механизмдер жұмыс істейді, бірақ негізгі элементтер мыналар: белсендіру триггері, жауап, сыйақы, қайталау.
Әдетті бұзудың ең сенімді жолдары — триггерді алып тастау немесе жауапты өзгерту. Жауап негізінен автоматты болғандықтан, оны өзгерту қиын болуы мүмкін. Бұл мүмкін, бірақ кейде адамдар триггерді алып тастау арқылы жақсы нәтижеге жетеді.
Жоғарыдағы тізімімізге қарасақ, мысалы, тамақтану арасында тамақтанбаудың бір жолы — қойманы тіскебасарлардан тазарту; әлеуметтік желілерді тексермеу үшін телефонды оңай қол жетпейтін жерге, тартпаға салып қою; достармен өсек айтудан аулақ болу үшін, сол мінез-құлыққа түрткі болатын достармен кездесуден үзіліс алу деп айта аламыз. Мұндай ситуациялық шешімдер жұмыс істейді, өйткені олар біз әдетте жауап беретін белгілерді өшіреді. Бұл көбінесе ерік-жігерден гөрі жақсы жұмыс істейді.
Егер сіз өз жауабыңызды саналы түрде қабылдасаңыз, ережелер құру арқылы оны өзгерте аласыз. Мысалы, кез келген жаңа міндеттемелерге келіспес бұрын, әрқашан "Маған ойлануға рұқсат етіңіз. Мен күнтізбемді және басқа міндеттемелерімді тексеруім керек" деп айту ережесін бекітіңіз. Немесе күніне үш мезгіл тамақтану кезінде тек отырып тамақтану туралы қарапайым ереже орнатуыңыз мүмкін; бұл жалғыз ереже эмоционалды тамақтану мен тіскебасар жеуге тыйым салады. Немесе әрбір шағымыңыз үшін ризашылық білдіретін бір нәрсе туралы твит жазу ережесін орнатуыңыз мүмкін. Бонус: Жай ғана ереже құру сізді өз мінез-құлқыңызға мұқият болуға мәжбүр етеді. Мәселе қалыпты жауабыңызды өзгертуде — негізінен жаңа және пайдалырақ әдет құруда.
Бұл стратегиялардың екеуі де алдын ала міндеттеме алудың (precommitment) нұсқалары болып табылады, яғни триггерге немесе триггерге ықтимал жауабыңызға қатысты не істейтініңізді алдын ала шешу. Тағы бір танымал алдын ала міндеттеме құралы — әдет үшін айыппұл белгілеу. "Боқтау құтысы" (swear jar) — классикалық мысал. Өзіңізге ұнамайтын іске ақша беруге келісу де жақсы жұмыс істеуі мүмкін.
Джон Доннның танымал өмірбаянының авторы, профессор Кэтрин Ранделл докторлық диссертациясын жазуды кейінге қалдыруды жеңу үшін осы әдісті қолданды. Ол досымен келісімге келді: егер ол күн сайын 1000 сөз жазбаса, есектер панасына 100 фунт стерлинг аударуы керек болды. "Бұл шынымен жұмыс істейді", - деді ол. "Мен есектердің менің ақшамды алғанын қаламадым. Мен тек бір рет қана сәтсіздікке ұшырадым".
Әрине, міндеттемеңізді орындау қиын болуы мүмкін. Мен 4-қадамда есеп берудің (accountability) рөлі туралы айтамын.
Сіз үшін дұрыс қоспа
Сіз іздеген нәрсе — сіз үшін дұрыс келетін жетістік мақсаттары мен әдет мақсаттарының қоспасы. Мақсаттар тізіміңізге қараңыз. Мүмкін ол жетістік мақсаттарына тым толы шығар. Егер солай болса, біреуін немесе бірнешеуін әдет мақсатына ауыстырғыңыз келуі мүмкін. Мүмкін сізде әдет мақсаттары тым көп шығар. Оны өзгертіңіз. Және әдет мақсаттарын жетістік мақсаттарындағы келесі қадамдар ретінде пайдаланудың пайдасын ұмытпаңыз. Бұл стратегия әсіресе біз "қиын орта жолға" (messy middle) тап болғанда жақсы жұмыс істейді. Біз іс-қимыл жоспарыңыздан кейін, келесі кезекте сол жаққа бет аламыз.
3-ҚАДАМ. ІС-ҚИМЫЛ ЖОСПАРЫ
Мақсаттарыңызды қойыңыз Жыл ішінде қол жеткізгіңіз келетін сегіз мақсатты белгілеңіз. Оларды SMARTER етіңіз: [LIST_DOT] • Specific (Нақты) • Measurable (Өлшенетін) • Actionable (Әрекетке негізделген) • Risky (Тәуекелді) • Timebound (Уақытпен шектелген) • Exciting (Жігерлендіретін) • Relevant (Өзекті) [LIST_DOT] Жақсартуды қажет ететін өмір салаларына назар аударыңыз. Тоқсанына бірнешеуін ғана тізімдеңіз; осылайша сіз назарыңызды шоғырландырып, жыл бойы тұрақты қарқынды сақтай аласыз.
Жайсыздық аймағында мақсаттар қойыңыз Өмірдегі ең жақсы нәрселер әдетте біз өзімізді қинап, өскен кезде болады. Бұл біздің ең жақсы жылымызды жобалау үшін сөзсіз шындық. Бірақ бұл біздің инстинктерімізге қайшы келеді, солай емес пе? Қарсылықты жеңу үшін мына төрт қадамды орындаңыз:
Жайлылық аймағынан шығудың құндылығын мойындаңыз. Мұның бәрі ойлау жүйеңізді өзгертуден басталады. Жайсыздықтың құндылығын қабылдағаннан кейін, алға жылжу әлдеқайда жеңілдейді.
Тәжірибеге ден қойыңыз. Қарсылықтың көп бөлігі біздің санамызда, бірақ бізге ойлауды өзгертуден гөрі көбірек нәрсе қажет. Ден қою арқылы біз ерік-жігерімізді де өзгертеміз.
Қорқынышыңызды байқаңыз. Жағымсыз эмоциялардың пайда болуы сөзсіз. Оларды елемеңіз. Оның орнына сезімдерді қол жеткізгіңіз келетін нәрсемен салыстырыңыз. Сыйақы қорқыныштан үлкен бе?
Тым көп ойланбаңыз. Талдау сал ауруы (Analysis paralysis) — шынайы нәрсе. Бірақ сізге соңын басынан бастап көрудің немесе мақсаттың қалай жүзеге асатынын дәл білудің қажеті жоқ. Сізге тек келесі қадамыңыз туралы анықтық қажет. (Бұл туралы толығырақ 13-тарауда.)
Жетістіктер мен әдеттердің дұрыс қоспасын шешіңіз Жетістік мақсаттары бір реттік нәтижелерді білдіреді. Әдет мақсаттары жаңа тұрақты, үздіксіз әрекетті білдіреді. Екеуі де ең жақсы жылыңызды жобалау үшін пайдалы, бірақ сіз жеке қажеттіліктеріңіз үшін дұрыс тепе-теңдікті шешуіңіз керек. Жалғыз дұрыс жауап — сіз үшін жұмыс істейтін жауап.
4-ҚАДАМ. ӨЗ "НЕГЕ"-ҢДІ ТАБУ
Дональд Миллер өзінің "Мың жылдағы миллион миль" (A Million Miles in a Thousand Years) кітабында су айдынын кесіп өту туралы айтады — жай ғана жағадан шығып, екінші жағына жету емес, сонымен қатар "орта жолдың ауыр жұмысы" туралы. Бұл біз қолға алатын кез келген мағыналы іс үшін метафора. Жағадан итеріліп шығу бізге үміт пен прогресс лебін береді. Бірақ үміт сөніп, прогресс баяулағандай болады. Көп ұзамай біз "қиын орта жолда" (messy middle) қалып, екінші жағына өтуге күшіміз бар ма, жоқ па, немесе бастапқыда не үшін бастағанымызға күмәнданамыз.
Соңғы қадамда біз қуатты, тиімді мақсаттарды жазуға арналған менің жеті бөлімнен тұратын SMARTER жүйем туралы сөйлестік. Оларды нақты, өлшенетін, әрекетке негізделген, аздап тәуекелді, уақытпен шектелген, жігерлендіретін және нақты жағдайларыңызға сәйкес ету өте маңызды. Енді 4-қадам әрбір мақсатыңыз үшін мотивацияларды анықтау және олармен байланысу маңыздылығы туралы.
Бұл маңызды, өйткені сөзсіз сіз өзіңізді "қиын орта жолда" табасыз. Бұл әрбір үлкен арманның, әрбір мақсаттың, жақсартуға бағытталған әрбір талпыныстың бөлігі. Кейде біз жақсырақ жоспарласақ, ауырсынудан аулақ болып, мәреге оңай жетеміз деп ойлаймыз. Бірақ бұл ешқашан дерлік олай болмайды. Жауап — мотивацияларыңызды тиімді пайдалануда. Бұл жағдай қиындап, тастап кеткіңіз келгенде аяқтауға күш пен төзімділік береді.
Сіздің "Не"-ңізге "Неге" қажет
Адамдар өздерінің "неге"-сін жоғалтқанда жолдан адасады. — ГЕЙЛ ХАЯТТ
Мұның бәрі мотивацияға келіп тіреледі. Егер сіз бір нәрсені шынымен қаласаңыз, ол үшін аянбай еңбек етесіз. — ЭДМУНД ХИЛЛАРИ
Бұл менде аптасына бірнеше рет болады. Мен тастап кеткім келеді. Жақында ғана мен дәрігерім ұсынған жаттығуларды тастағым келді. Жақында маған ота жасалды. Отадан кейін тұрып, қозғалу инфекция қаупін азайтатынына, қан қысымы мен қан айналымын қалыпты ұстайтынына және ойық жаралардың пайда болу ықтималдығын төмендететініне дәлелдер жеткілікті. Мен отадан кейінгі таңертең тұрып, медбикелер бекетінің айналасында жүрдім!
Ауруханадан шығарда маған қатаң нұсқаулар берілді. Мен дәрігеріммен күшімді қалпына келтіру мақсаттары туралы сөйлестім, бірақ сауығуға ұмтыла отырып, асыра сілтемеу керектігін де талқыладым. Бірақ үйге келгеннен кейін мотивациямның төмендеуі көп уақытты алмады.
Әсіресе бір күні мен күнделікті созылу жаттығуларын немесе ауданды айналып серуендеуді қажет етпеймін деп шештім. Мен демалыс күнін ала аламын. Мен осы уақытқа дейін қатты жұмыс істедім және маған жеткілікті болды. Күн өткен сайын мен тігістерімде ыңғайсыз және ерекше тартылуды, ал қолдарым мен аяқтарым қан айналымының жоқтығынан мұздап қалғанын байқадым. Мен ауырсынуларым туралы шағымданғанда, әйелім Гейл мені қалпына келтіру мақсаттарыма қайта бағыттады. Мен жеңілгенімді мойындап, оқып жатқан кітабымның аудиосын жүктеп алып, далаға шықтым.
Тастап кетуге азғырылу — қайталанатын тақырып. Егер бұл менің денсаулығым болмаса, басқа нәрсе: некем, бизнесім, достығым, тіпті Құдай. Бұл өмірдің заңдылығы. Егер басымыздағы дауыстар жеткіліксіз болса, мәдениетіміздегі дауыстар да бізді "бәрін тастауға", "өзгеріс жасауға" немесе "өзіңе жеңіл қарауға" шақырады. Бұл дауыстардың сізге айтпайтыны — арман мен оған жету үшін қажетті жұмыстың арасында айырмашылық бар.
"Бастапқы сызықта бәрі жақсы көрінеді", - деп ән салады американа әншісі Пол Торн. Бастау оңай. Прогресс қиын. Төбе сіз ойлағаннан тік. Жол сіз болжағаннан ұзақ. Сіз аяқтауға күшіңіз жететініне сенімді емессіз. Мен бұл жағдайда талай рет болдым. Мен мұны әр жартылай марафонда жүгіргенде бастан өткердім. Мен мұны мансабымда және кәсіпкер ретінде көрдім. Мен мұны тіпті некемде және ата-ана болуда бастан өткердім. Әсіресе ата-ана болуда.
Біз жобаны бастағанда, әртүрлі ынта-жігер болады. Біз жаңалықтан және өз шығармашылығымыздан келетін толқу толқынынан қуат аламыз. Бірақ бұл толқын тұтандырғыш сұйықтық сияқты; бұл бізді сапар бойы алып жүретін отын емес. Сондықтан көптеген Жаңа жылдық шешімдер бірнеше аптаға ғана созылады. Мақсаттарымызбен ұзақ жол жүру үшін бізге күштірек нәрсе қажет.
Көңілді, Жылдам және Оңай туралы миф
Маңызды нәрсенің бәрі жұмысты талап етеді, кейде арман мен оның жүзеге асуы арасында ұзақ доға болады. Кейбіреулеріміз мұны қабылдауға басқаларға қарағанда дайынбыз. Брене Браун өзінің "Кемелсіздік сыйлықтары" (The Gifts of Imperfection) кітабында біздің құлықсыздығымызды көңілді, жылдам және оңай мәдениетіне жатқызады. Біз нәтижелерді қазір — ең кеш дегенде ертең алуға дағдыланғанбыз. Біз оларды көп күш жұмсамай алғымыз келеді. Және, әрине, біз мұны істеу барысында көңіл көтеруіміз керек; әйтпесе, біз келесі нәрсеге көшеміз. Бірақ бірнеше сәтті ерекшеліктерді қоспағанда, көптеген нәтижелер бірден келмейді.
Біз күткен лезде табысқа жете алмағандықтан, біздің көңіліміз қалып, бас тартуымыз мүмкін. Мен мұны ондаған контексте жүз рет көрдім: [LIST_DOT] • бірнеше жылдық некеден кейін шаршаған және кетіп қалуға дайын жұбай • байланыссыз жасөспіріммен күресіп жүрген және берілгісі келетін ата-ана • жаңа бастамаға айлар, мүмкін жылдар бойы инвестиция салған, бірақ қозғалыстың жоқтығынан көңілі қалған кәсіпкер • жаңа идеяға қуанған, бірақ кітап жазудың төртінші айында тоқтап қалған автор • кіріс мақсаттарына жете алмаған және жұмыстан шығуды ойлай бастаған қызметкер • бизнес бөлімшесін өзгертуге тырысып, ақыры қолын бір сілтеген көшбасшы
Менде жеке мысалдар өте көп, сізде де бар екеніне сенімдімін. Шындық мынада: жасауға тұрарлық кез келген нәрсе тек көңілді емес, ол ешқашан дерлік жылдам емес және ол сөзсіз оңай емес. Алия Крамға IT маманының не айтқанын есіңізге түсіріңізші? "Эверест баурайындағы тағы бір суық, қараңғы түн". Қандай Эверестке шықсаңыз да, сіз жолда қиын сәттерді, мүмкін бірнешеуін бастан өткересіз.
Тастап кетуге деген құлшыныспен күресудің 5 элементі
Мен тастап кетуге азғырылғанда, бес элементті қолдану арқылы төтеп беремін. Біріншісі — перспектива. Ұлы көшбасшылардың, инноваторлардың немесе спортшылардың мансабына қараңыз. Олардың кез келгені үшін шыңға жету сәтсіздіксіз, бірден болды ма? Әдетте олай емес. Кедергілер, кері кетулер және тіпті сәтсіздіктер — олардың жетістік жолының бір бөлігі. Бұл бәріне қатысты. Біз ерекшелік боламыз деп үміттене алмаймыз — бұл бізді кездескен проблемалардан да бетер ренжітіп, жолдан тайдыратын иллюзия.
Екіншіден, жаңа көзқарас (frame). Бұрын талқылағанымыздай, біздің үміттеріміз тәжірибелерімізді қалыптастырады. Біз реніштерімізді қайта қарастырғанда, әдетте алға жылжу үшін тірек таба аламыз. Ең нашар суреттің үстемдік етуіне жол берудің орнына, мен кездескен қиындықты жеңуге көмектесетін күш беретін сұрақтар қоямын. Мысалы, Бұл кедергі нені мүмкін ете алады? Мен бұл жағдайда қалай өсе аламын? Мен бұл қиындықтан не үйренуім керек?
Үшіншіден, өзіне деген жанашырлық. Перфекционизм мен өзін-өзі сынау бізді жолдан тайдыратыны сөзсіз. "Егер бір нәрсе жасауға тұрарлық болса, оны нашар жасауға да тұрарлық", - деген екен Г.К. Честертон. Бұл сөз мені әрқашан күлдіреді. Бірақ онда маңызды шындық бар: Мүлдем жасамағаннан гөрі кемелсіз жасаған артық. Азат етуші шындықтардың күшін еске түсіріп, алға жылжыңыз. Өзіңізге демалыс беріп, әрекет етуді жалғастырыңыз.
Төртіншіден, агенттік сезімі (sense of agency). Мұны назардан тыс қалдырмаңыз. Құқықтылық (entitlement), Браун айтқандай, біз жетістікке лайықпыз деп сезіну туралы. Агенттік — бұған қарама-қарсы нәрсе. Бұл оған жету үшін жұмыс істеуіміз керек екенін түсіну. Агенттік кедергіні көріп: "Мен мұны жеңе аламын", - дейді, ал құқықтылық әлі бітпегеніне шағымданады. Егер біз агенттігімізді сақтасақ, армандарымыз көңілді, жылдам немесе оңай болуды тоқтатқан кездерден аман өте аламыз.
Соңында, бесінші элемент, сіздің "неге"-ңіз. Бұл өте маңызды болғандықтан, мен тараудың қалған бөлігін осыған арнағым келеді. Менің тәжірибемде мені алға жетелейтін нәрсе — мына сұраққа жауап беру: Мен мұны не үшін бастадым? Содан кейін мен арманды еске түсіруге тырысамын. Мен бастапқы көзқараспен байланысуға тырысамын, өйткені бұл жағдай қиындап, тастап кеткім келгенде мені алға жетелейді. Ешкім жайсыздықтың арғы жағындағы нәрсені шынымен қаламаса, мақсаттарына жету үшін "қиын орта жолды" кесіп өтпейді. Ата-ана болу, дене шынықтыру немесе үлкен кәсіби мақсатқа жету туралы ойланыңыз. Бұл қиындықтардың барлығы біздің табандылығымызды сынайды. Бұл зерттеушілер кейде "автономды мотивтер" деп атайтын нәрсемен — біз терең, жеке өзіміз үшін маңызды деп санайтын себептермен байланысуымыз керек дегенді білдіреді. Бұл сіз үшін неге маңызды?
Негізгі мотивацияларыңызды анықтаңыз
Мақсатқа ұмтылу қиын болған кезде, назарды жоғалту немесе жай ғана мақсаттан бас тартқыңыз келу оңай. Егер біз "неге"-мізбен байланыста болмасақ, бір зерттеуде айтылғандай, "мақсаттарға энергия құю өкінішке орай уақытша болуы мүмкін". Басқаша айтқанда, біздің жанып кетіп, бас тарту ықтималдығымыз жоғары.
Бірақ тағы бір зерттеу анықтағандай, "Автономды мақсат мотивтері барған сайын қиындай түсетін мақсатқа қарай объективті түрде бағаланған табандылыққа әкеледі... Егер адамдар көбірек автономды мотивтермен ұмтылса, олар мақсатқа жету жолындағы қиындықтарды жеңуге жақсырақ дайындалған болады". Сіздің "неге"-ңіз әлемдегі барлық айырмашылықты жасайды.
Блейк — "Ең жақсы жылыңыз" бағдарламасының түлегі, оның үйіне үлкен ағаш құлағанға дейін екі күн бұрын қызы тастап кеткен. Ол көпшілігіміз сияқты күресті: стрессті жеңу үшін тамақ ішіп, ішімдік ішті. Жаттығу режимін тастап, 45 фунт салмақ қосты. Ол мұның өзгеруі керек екенін білді. Курсты орындау барысында ол әрбір мақсатына негізгі мотивацияларды бекітті. "Мен олармен жұмыс істей бастағанда, мен үшін оның маңыздылығын анықтай алдым", - деді ол. "Қандай да бір сыртқы күш немесе нәтиже үшін емес, бұған қол жеткізу мен үшін неге маңызды екенін түсіндім. Міне, сол кезде мен олармен шынымен байланыса бастадым және олардың жай ғана қағаз бетіндегі сөздер емес, менің қатысым бар нәрсе екеніне сене бастадым".
Блейк ішкі мотивациялардың күші туралы айтып отыр. Бұл драйверлер біздің үміттерімізден, құндылықтарымыздан, амбицияларымыздан туындайды. Сыртқы мотивация қоғам, достарымыз, бастықтарымыз және т.б. сияқты сыртқы әсерлерден келеді. Сыртқы мотивациялар сирек жағдайда ішкі мотивация сияқты ұзаққа созылады немесе тиімді болады. "Мақсатқа ұмтылу жеке мақұлдаумен және мақсатты бағалаумен қуатталғанда, міндеттеме мен табандылық жоғары болады", - деп жазады жоғарыда келтірілген екінші зерттеудің ғалымдары. "Керісінше, мақсатқа ұмтылу қысымның немесе сыртқы жағдайлардың нәтижесі болғанда, міндеттеме әрқашан 'қыл үстінде' болады және мақсатқа жету ықтималдығы салыстырмалы түрде аз болады". Егер сіз ұзақ жол жүргіңіз келсе, сізге күшті және жеке әсер ететін себеп табуыңыз керек.
Чарли Джабали — күшті ішкі мотивациясы бар адамның тамаша мысалы. Ол жиырма жасында музыка индустриясында ерекше жетістіктерге жетіп, топ-әртістерді басқарып, тіпті Грэмми сыйлығын жеңіп алды. Ол адамдардың көпшілігі тек армандай алатын нәрселерге қол жеткізді, бірақ ол жеңе алмайтын бір қиындық болды. Ол өте сау емес және қатты артық салмақты болды.
Джабали өмір бойы салмағымен күресіп, зиянды тағамға деген тәуелділігінен ешқашан арыла алмады. Ол диета ұстап көрді. Ол тіпті үш марафон жүгірді, бірақ әрқашан ескі әдеттеріне қайта оралатын. Жиырма тоғыз жасында оның салмағы 300 фунттан асты. Бірақ кейін оған ми ісігі диагнозы қойылды. Кенеттен оның сауығуға деген күшті жаңа "неге"-сі, күшті мотивациясы пайда болды: аман қалу. Ол жағдайды өзгерту керек екенін білді. Және ол өзгертті. Ол өзі бастаған табысты компанияны тастап, жаңа қалаға көшті, онда ол тамақпен қарым-қатынасын түбегейлі өзгертті және тамақтану әдеттерін қоздыратын эмоционалды мәселелер бойынша көмек алды. Ол өзінің алғашқы Ironman жарысына дайындала бастады және бір жыл ішінде 120 фунттан астам салмақ тастады. Ақырында, дәрігерлер оның ми ісігі бақылауда екенін хабарлады. Бүгінде Чарли бұрынғыдан да бақытты және сау, және ол басқаларға шабыт беру деген жаңа "неге"-мен жұмыс істеп жатыр. Күшті, жеке "неге"-ні табу оның өмірін толығымен өзгерту үшін қажет болды.
Мен алғашқы жартылай марафонымды жүгіргенде, мен өз "неге"-ммен байланысуым керек болды. Бұл менің денсаулығыма қатысты басқа біреудің менен не қалайтыны туралы емес еді. Бұл біреудің өз ұйымына ақша жинау үшін мені жүгірткісі келген қайырымдылық шарасы емес еді. Оның орнына мен өзім үшін маңызды бірқатар мотивацияларды анықтадым. Мысалы, мен мыналарды жазып алдым:
Мен артық салмақтан шаршадым.
Мен өмірімдегі ең жақсы формаға келгім келеді.
Мен мүмкіндігінше өнімді болу үшін төзімділік пен қуатқа ие болғым келеді.
Мен өз "неге"-мді анықтауым керек болды. Егер мен оған қол жеткізсем, не ұтатынымды көруім керек болды. Және егер қол жеткізбесем, не жоғалтатынымды көруім керек болды. Бұл маған ауыр жаттығулардан өтуге көмектесті. Жарыстың өзі үшін маған одан да көбірек қажет болды. Шындығында, мен бұрын-соңды соншалықты ұзақ жүгірмеген едім. Жаттығуларымда мен ешқашан тоғыз мильден артық жүгірмедім. Жаман идея, білемін. Он бірінші мильге жеткенде қатты тастап кеткім келгені есімде. Кейде "қиын орта жол" соңына дейін күтеді. Бірақ солай болды. Енді менде көбірек себептер болды — және олар мені алға жетеледі.
Мен жүгіруге деген міндеттемемді көпшілікке жарияладым. Біріншіден, мен ұятқа қалғым келмеді. Сонымен қатар, мен көптеген әріптестерімді менімен бірге жүгіруге көндірдім. Егер бұл идеяны бастаған бас директор оны аяқтамаса, бұл қалай көрінер еді? Сондықтан мен: "Мен аяқтауым керек. Менің көшбасшылығым таразыда тұр", - дедім. Бұл негіздемелерді бір нәрсе біріктіреді — олардың барлығы терең жеке және ішкі болды.
Мен Стив Джобсты ішкі мотивацияның күшті мысалы деп санаймын. Ол тоқсаныншы жылдардың аяғында Apple-ге қайта оралғанда, компания банкротқа ұшырауға жақын қалған еді. Егер Джобс компанияны құтқаруға кіріспегенде, бүгінде Apple болмас еді. iPhone жоқ. iPad жоқ. iMac жоқ. MacBook Pro жоқ. Apple TV жоқ. Apple Watch жоқ. Бұл менің күнделікті өмірімде қолданатын құралдар. Бірақ Джобстың "неге"-сі тереңірек болды. Ол компанияның негізін қалаушы ғана емес, сонымен қатар қарапайым, талғампаз машиналардың ішкі құндылығына деген радикалды көзқарасы болды. Бұл көзқарас өнім желісін қайта қарауға және жаңа маркетингтік стратегияға түрткі болды, бұл компанияны құтқарып қана қоймай, оны үстемдікке жеткізді. Джобс пен оның командасы өздерінің "неге"-сімен байланысып, әлемді өзгертті.
Сонымен, сіздің мақсаттарыңызға қандай "неге"-лер тіркелген? Негізгі мотивацияларыңызды анықтаудағы бір қиындық — тілектің әлеуметтік тұрғыдан делдал болуы. Кейде біз бір нәрсені қалаймыз деп ойлаймыз, бірақ шын мәнінде бұл тілек айналамыздағы адамдардың қалауының көрінісі ғана. Біздің "неге"-леріміз — еліктеушілер. Люк Бергис өзінің "Қалау: Күнделікті өмірдегі миметикалық тілектің күші" (Wanting: The Power of Mimetic Desire in Everyday Life) кітабында бұл туралы ескертеді. "Миметикалық тілек — көрінетін мақсаттардың артындағы жазылмаған, мойындалмаған жүйе", - дейді ол және біз "жұқа" емес, "қалың" тілектерге назар аударуымыз керек деп санайды. Біз мотивациямыздың шынымен маңызды немесе жай ғана үстірт екенін сұрау арқылы айырмашылықты біле аламыз.
Негізгі мотивацияларыңызды жазып алыңыз және басымдық беріңіз
Мен негізгі мотивацияларды тармақтар сериясы ретінде жазамын және әдетте бес пен жеті аралығында болады. Мен әрқайсысын таусылғанша тізімдеуді ұсынамын. Содан кейін оларға басымдық бергіңіз келеді. Бірақ бәріне емес. Ең жақсы үшеуін анықтаңыз. Сізде одан да көп болуы мүмкін, бірақ мен мотивациялар тізімін сізді шынымен шабыттандыратын бірнешеуіне дейін қысқарту ең тиімді екенін байқадым. Тізімді қарап шығып, оларды реттеңіз. Бұл неге маңызды? Сіз мақсатыңызға жету үшін қысым жасауды жалғастыруға дайын бірнеше сенімді себептерге ие болу үшін ең қызықты мотивацияларыңызды анықтағыңыз келеді.
Мысалы, Гейл екеуміз ұрысып қалғанда — иә, бізде ұрыстар болады — мен өзімнен сұраймын: Сонымен, мен неге бұл некеде қалуым керек? Бұл сұрақты жағажай добын су астында ұстағандай төмен басудың орнына, мен оның бетке шығуына мүмкіндік беріп, оны қабылдаймын. Не таразыда тұр? Байқаңыз, мен Неге мен кетуім керек? деп сұрамаймын, өйткені мен бұл сұраққа да жауап аламын. Ақыл-ой осылайша қулық жасайды. Ол сіз қойған кез келген сұраққа жауап беруге тырысады, сондықтан сұрақты қалай қоятыныңызға мұқият болыңыз. Оның орнына мен позитивке назар аударамын. Мен жалғастыруға себептер іздеймін.
Міне, менің некем үшін сақтайтын тізім. Жағдай қиындап, Мен неге бұл некеде қалуым керек? деген сұрақ туындағанда, менде өзімді қайта бағдарлауға дайын ресурс бар:
Өйткені мен махаббаттың өмірімнің айқындаушы сипаттамасы болғанын қалаймын.
болмас па еді? Олар парақтарды қарап шыққанда, ер адам бір қызық жайтты байқады. Твен шеттерге кішкентай сандар жазып қойған екен. «Біз бұлардың не екенін білмейміз», — деп мойындады әлгі адам. Жазушы ретінде Лебовиц мұны түсінді. «Мен Твенді зерттеуші ғалым емеспін, бірақ мен жер-жерде жазылған кішкентай сандарды зерттеушімін», — деді ол. «Ол сөздерді санаған».
— Бұл ақылға қонымсыз! — деді ер адам.
— Кез келген нәрсеге бәстесемін, — деді Лебовиц. — Санап көріңіз.
Олар санап көрді — және ол дұрыс айтқан болып шықты.
— Твенге әр сөзі үшін ақы төленген болуы керек, — деп болжады ер адам, бірақ Лебовиц олай ойламады.
— Мұның сөз үшін ақы төлеуге еш қатысы болмауы мүмкін, — деді ол. — Твен өзіне күн сайын осынша сөз жазуым керек деп
айтқан болуы мүмкін және ол «Мен межеге жеттім бе?» деп ойлаған шығар. Көліктің артқы орындығындағы кішкентай бала
сияқты: «Біз жеттік пе?»
— Кез келген нәрсеге бәстесемін, — деді Лебовиц. — Санап көріңіз.
Олар санап көрді — және ол дұрыс айтқан болып шықты.
— Твенге әр сөзі үшін ақы төленген болуы керек, — деп болжады ер адам, бірақ Лебовиц олай ойламады.
— Мұның сөз үшін ақы төлеуге еш қатысы болмауы мүмкін, — деді ол. — Твен өзіне күн сайын осынша сөз жазуым керек деп
айтқан болуы мүмкін және ол «Мен межеге жеттім бе?» деп ойлаған шығар. Көліктің артқы орындығындағы кішкентай бала
сияқты: «Біз жеттік пе?»
Том Сойер және Гекльберри Финн сияқты шығармаларды тұтас күйінде қабылдау оңай. Бірақ олар да үлкен, қорқынышты армандар ретінде басталып, күн сайын жазу және жол-жөнекей бақылау арқылы шындыққа айналды.
Бақылаудың тағы бір нұсқасы — әрекетті ойынға айналдыру (геймификация). Айелет Фишбах өзінің «Get It Done» кітабында Pokémon Go ойыны досының қант диабетімен ауыратын қызына көбірек жаттығу жасауға қалай көмектескенін сипаттайды. Оның күнделікті екі миль жүру әдеті ескіріп, жалықтыра бастаған еді. Ол үздіксіз тізбегін тоқтатып, мүлдем жаттығу жасамайтын болды. Ата-анасы мен дәрігерлері оның диабетін бақылауда ұстау үшін денсаулық жоспарына араласуға мәжбүр болмақ еді. Pokémon Go ойынын қызығушылықпен жүктеп алғаннан кейін, қыз күнделікті жүру мақсатына қайта кірісті — ол тіпті жаттығу мотивациясын арттырды, өйткені ойын өте қызықты болды. Бұл оқиға сирек кездесетін жағдай емес. Есептеулер бойынша, Pokémon Go ойынының 2016 жылдың жазындағы шарықтау шегінде АҚШ бойынша жасалған қосымша қадамдарға әсері 144 миллиардты құраған.
Бірнеше жыл бұрын мен күні бойы жүйелі түрде су ішу әдетін қалыптастырғым келді. Мен Plant Nanny деп аталатын iPhone қосымшасын қолдандым. Маған цифрлық өсімдік сеніп тапсырылды және мен бір стақан су ішіп, оны қосымшаға тіркеген сайын, өсімдік суарылғандай әрекет етті. Бірақ егер мен кесте бойынша су ішпей, оны тіркемесем, өсімдік ауырып, ақырында өліп қалатын еді. Бұл ақымақтық болып естілуі мүмкін, бірақ мен өсімдігімді тірі қалдыруға тырыстым. Ойын тоқсан күндік үздіксіз тізбекті сақтауды қызықты етті. Қазір бұл әдет ішкі қажеттілікке айналды және су балансын сақтаудың өзі — марапат. Менде қуат көбірек.
Менің ойлау қабілетім жақсарып, зейінім өткірленді. Әрекетті ойынға айналдыру оны қызықты етті және әдетті орнықтыруға жеткілікті уақыт бойы тізбекті сақтауға көмектесті. Әдетті қалыптастыру уақытты талап етеді және бұл сіз ойлағаннан да ұзағырақ болуы мүмкін. Күнтізбелік тізбекті жүргізу әдет толық орныққанша күш-жігерді сақтауға көмектеседі. Мақсатты ойынға айналдыру жұмыс істейді, өйткені ол біздің жетістікке деген ішкі мотивациямызды арттырады. Pokémon Go немесе Plant Nanny қосымшасы сияқты элементті қосу «мұны қызықты ет» стратегиясына сәйкес келеді. Ең жақсы жаңалық сол, мақсатты ойынға айналдыруды айналамыздағы қызықты нәрселерді байқау арқылы-ақ жүзеге асыруға болады. Әлгі қызға серуендеуге шығу үшін ойын ойлап табудың қажеті жоқ еді. Маған көбірек су ішу үшін цифрлық өсімдікті тірі қалдыруға арналған қосымша жасаудың қажеті жоқ еді. Фишбах және басқа да көптеген зерттеушілер тоқырап қалған мақсатқа қайта кірісудің жолын іздегенде, «велосипед ойлап табудың» қажеті жоқ екенін айтады.
Жетістікті өлшеңіз (Measure the Gain)
Біз үлкен, қиын мақсаттар қойғанда, қаншалықты алыс жүру керектігін көріп, ынтамызды жоғалту оңай. Біз өзімізді сынай бастаймыз және көңіліміз түседі. Егер сіздің мақсатыңыз кітап жазу, ипотеканы өтеу, зейнетақы қорын жинау немесе басқа нәрсе болса, жоғары қарап, әлі қанша жол бар екенін түсіну қорқынышты болуы мүмкін. Бұл — аралық (gap). Дэн Салливаннан үйренген бір нәрсе маған бұл мәселені қайта қарауға көмектесті. Дэн аралықты емес, жетістікті (gain) өлшеу туралы айтады.
Сонымен, бір минут уақыт бөліп, жетістікке қараңыз. Қаншалықты алысқа барғаныңызды көріңіз және сіздің прогресіңіз табандылығыңызға шабыт берсін. Бұл — межелерді белгілеудің пайдалы болуының бір себебі.
Олар үлкен мақсатты басқарылатын бөліктерге бөлуге көмектесіп қана қоймайды, сонымен қатар бізге өлшейтін нәрсе береді — алға немесе артқа. Жетістіктерді өлшеу арқылы біз табандылықты дамытып қана қоймай, сонымен бірге қарқынымызды сезінеміз.
Айелет Фишбах «кіші аймақ қағидасы» деп аталатын толықтырушы тұжырымдаманы ұсынады. Біз мақсатқа жету барысында қаншалықты ілгерілегенімізге байланысты алға немесе артқа қарап мотивация ала аламыз. «Кіші аймақ қағидасы бойынша, — дейді ол, — мотивацияны сақтау үшін біз келесі әрекетімізді қайсысы кішірек болса, сонымен салыстыруымыз керек: біз жасап қойған прогресс пе, әлде мақсатқа жету үшін әлі жасалуы керек прогресс пе. Мақсатқа ұмтылудың басында біз аяқталған әрекеттерімізге қарауымыз керек. Ортадан асқаннан кейін біз әлі жетіспейтін нәрсеге алға қарауымыз керек».
Егер сіз, мысалы, күніне 10 000 қадам жасау әдетімен жұмыс істеп жатсаңыз, күнді бастағанда 10 мыңға назар аудармаңыз; оның орнына есебіңіздің қалай өсіп жатқанын байқаңыз. Сіз қазірдің өзінде 2 500 қадам жасадыңыз! Бірақ 5 000 қадамнан асқан кезде, назарыңызды аралықты жабуға аударғаныңыз жөн, әсіресе мақсатыңызға жақындаған сайын.
Немесе қаржылық мақсатты ойлаңыз. Айталық, сіз төтенше жағдай қорын 50 000 долларға жеткізгіңіз келеді. Бастапқыда сіз қаншалықты алысқа барғаныңызға назар аударасыз — 5 000, 10 000, 15 000 доллар және т.б. Бірақ мақсатыңызға жақындаған сайын, аралықты жабуға көбірек ынталанасыз. Қырық мың доллар — көп ақша, бірақ оған жеткеннен кейін, бар болғаны 10 000 доллар қалса, сіз баяуламайсыз! Бастапқы 10 000 доллар үлкен болып көрінуі мүмкін еді, бірақ соңғы 10 000 доллар салыстырмалы түрде оңай — және қызықты — өйткені сіз айтарлықтай прогреске қол жеткіздіңіз.
Қарқынымызды сақтаудың бір жолы — жетістікті нақты уақытта өлшеу. Қалай? «Орындаудың 4 пәні» (The 4 Disciplines of Execution) кітабында авторлар Крис МакЧесни, Шон Кови және Джим Хулинг жетекші (lead) және нәтижелік (lag) көрсеткіштерді ажыратады. Нәтижелік көрсеткіштер мақсатқа жеткен-жетпегеніңізді анықтау үшін артқа қарайды. Мерзімдерді, мәре сызықтарын немесе нысаналарды ойлаңыз. Мысалы, сіз дипломдық жұмысыңызды кесте бойынша тапсырдыңыз ба, жоқ па? 10 шақырымды жүгіріп өттіңіз бе, жоқ па? Сату мақсатына жеттіңіз бе, жоқ па? Нәтижелік көрсеткіштер жетістік мақсаттарын өлшеудің тамаша тәсілі, өйткені олар соңғы нүктелерге байланысты. Бірақ олар бір реттік — және әдетте оларға жетуге көп уақыт бар. Олай ету арқылы қарқынды сезіну қиын.
Жетекші көрсеткіштер басқаша жұмыс істейді. Артқа қараудың орнына, олар алға қарайды. Олар сіздің нысанаға тигізу-тигізбеуіңізге әсер ететін әрекетті өлшейді. Мысалы, егер сату мақсатына жету сіздің нәтижелік көрсеткішіңіз болса, онда апта сайын белгілі бір сату қоңырауларын шалу жетекші көрсеткіш болуы мүмкін. Неге? Өйткені бұл әрекеттер сату мақсатына жетуге мүмкіндік береді. Дұрыс өлшемдерге назар аудару арқылы біз мақсаттарымызға қарай прогресті сақтап, тіпті жеделдете аламыз.
Мақсаттың басында және соңында, әсіресе ортасында назарды сақтау үшін кіші аймақ қағидасын қолданыңыз.
Инкременталды жеңістер
Табыс — бұл біртіндеп өзгеру, бірақ біз лезде қанағаттану мәдениетінде өмір сүріп жатырмыз, онда біз күткіміз келмейді. Дегенмен, мотивациямызды бақылауға алған кезде, біз сол біртіндеп өзгерістердің үлкен жетістіктерге қалай қосылатынын көру үшін ойында ұзақ қала аламыз. Және мақсаттарымызға жету үшін құрдастарымызбен біріккенде, өзімізге тағы бір жақсылық жасай аламыз. Мен бұл туралы келесі бөлімде айтамын.
OceanofPDF.com
12. Сапар достармен жақсырақ
Қолыңыздан келгенше ең ақылды адамдарды табыңыз және өзіңізді солармен қоршаңыз. — МАРИССА МАЙЕР
Біз қарым-қатынас жасайтын адамдар біздің түпкілікті жетістігіміз немесе сәтсіздігіміз үшін ажырамас бөлік болып табылады. — БРЭДЛИ СТААТС
Дж. Р. Р. Толкиннің «Хоббит» атты балалар романы 1937 жылдың күзінде күтпеген жерден сәтті шыққаннан кейін, баспагер одан жалғасын жазуды сұрады. Ол жұртшылық «сізден Хоббиттер туралы көбірек естуді талап етеді!» деп жазды. Толкиннің бастапқыда жалғасы үшін ешқандай жоспары болмаған. «Мен аздап мазасызданып тұрмын», — деп жауап берді ол. «Хоббиттер туралы айтатын басқа ештеңе ойыма келмей тұр». Мәселе осымен аяқталуы мүмкін еді, бірақ олай болмады. Толкин «Хоббит» оқиғасы өтетін қиял-ғажайып әлем — Орта Жер туралы көбірек жазғанын атап өтті. Ол баспагеріне материалды оқуға ұсынды, дегенмен онда басты тартымдылық жоқ еді. «Мен К. С. Льюис пен балаларымнан басқа біреудің пікірін білгім келеді, оның өзіндік құндылығы бар ма... хоббиттерден бөлек».
Толкиннің санасында бір тетік іске қосылды. Жиырма жылға жуық уақыт бойы ол қаржылық жағдайын түзеу үшін қызықсыз, қосымша жазу жобаларымен айналысқан еді. Бірақ енді, жалғасы үшін нақты жоспарлары болмаса да, ол оны қалай жүзеге асыруға болатынын елестете бастады. «Сіздің хатыңыз менде әлсіз үміт оятқанын мойындауым керек», — деп жалғастырды ол. «Мен болашақта міндет [ақшаға деген қажеттілік] пен тілек [өзі жақсы көретін оқиғаларға деген құштарлық] бір-бірімен тығыз байланысты бола ма деп ойлай бастадым».
Сіз мұны екіұшты тілден байқай аласыз: Міне, ақырында оның сүйікті оқиғаларын айтуға және сонымен бірге отбасының қаржылық жағдайын жақсартуға үлкен мүмкіндігі туды. Толкин мұның өмірді өзгертетін мүмкіндік екенін білді. Оған бар болғаны тағы бір роман жазу керек еді — дұрысы, көбірек хоббиттермен. Оңай, солай ма? Бастапқыда солай көрінді. Рождествоға қарай ол жалғасының бірінші тарауын аяқтады. Ол жолға шықты! Бірақ содан кейін өмір өз дегенін істеді.
Жеке алаңдаушылықтар, кәсіби міндеттер және денсаулық дағдарыстары үйіліп, оның қандай да бір прогресс жасауына кедергі келтіргендей болды. Ол бірнеше рет жобадағы жұмысты тастап кетті. «Мен онымен не істерімді білмеймін», — деп мойындады ол. Оның хаттарын оқи отырып, сіз таныс ирек сызықты үлгіні байқай аласыз. Ол өзін сенімді сезіну мен аяқтауға жақын қалу және жобаны аяқтауға шабыт пен қуаттың таусылуы арасында әрі-сәрі күйде болды. Бір сәтте ол өзінің «қуаныш еңбегі» «қорқынышты түске айналғанын» айтады.
Мен мұны таныс деймін, өйткені біз маңызды мақсаттарға ұмтылған кезде бәріміз осыған ұқсас нәрсені бастан өткердік. Мотивация мен сенімділік толқындар сияқты ауытқиды. Сонымен, Толкин жиырмасыншы ғасырдағы ең көп сатылған кітаптардың бірі — «Сақиналар әміршісін» аяқтау үшін алаңдаушылық пен көңілсіздікті қалай жеңді? Жауап басында, Толкиннің досы К. С. Льюистен басталады.
Бірнеше сыни сәттерде Льюис Толкинді жобадан бас тартқан кезде оны жалғастыруға шақырды. «Тек оның қолдауы мен достығының арқасында мен еңбектің соңына дейін күрестім», — деді Толкин 1954 жылы, алғашқы пікірлер келе бастағанда. Он жылдан астам уақыт өткен соң, ол Льюистің қолдауын әлі де жоғары бағалады:
Оған деген өтелмес қарызым... таза жігерлендіру болды. Ол ұзақ уақыт бойы менің жалғыз аудиториям болды. Тек одан ғана мен «дүниелерім» жеке хоббиден артық болуы мүмкін деген ойды алдым. Егер оның қызығушылығы мен толассыз құштарлығы болмағанда, мен ешқашан «Сақиналар әміршісін» аяқтамас едім.
Толкиннің алдында орасан зор мақсат тұрды және ол досының көмегінсіз оны ешқашан жүзеге асыра алмас еді. Ұнаса да, ұнамаса да, біз де сол қайықтамыз.
Жетістік — бұл сіздің әлеуметтік ортаңыз
Біздің мәдениетімізде өте күшті миф бар: өзін-өзі жасаған (self-made) ер немесе әйел туралы миф. Бірақ шынын айтайық. Ондай нәрсе жоқ. Жетістік көмекті қажет етеді — және әдетте көп көмекті. Әлеуметтік ортамыздың ықпалын жоққа шығару мүмкін емес. Сондықтан Сүлеймен Нақыл сөздерде достыққа баса назар аударады. «Темірді темір қайрайды, ал адамды адам қайрайды», — дейді ол бір жерде. Сондай-ақ ол жағымсыз қарым-қатынастар туралы ескертеді: «Ашуланшақ адаммен дос болма және қаһарлы адаммен жүрме, әйтпесе оның жолдарын үйреніп, жаныңа тұзақ құрасың».
Біздің құрдастарымыз маңызды. «Әсіресе өзін-өзі жетілдіруге келгенде — мысалы, салмақ тастау немесе тәуелділікті жеңу — бізге бағдарламада қалу үшін қуат беретін қауымдастықтың энергиясы қажет», — дейді психолог Генри Клауд. «Зерттеулер көрсеткендей, егер сіз сауығып жатқан немесе қиын нәрсені жеңіп жатқан қауымдастықта болсаңыз, сіздің табысқа жету мүмкіндігіңіз айтарлықтай артады... Позитивті энергия жұқпалы».
Бастапқы кезеңде әдейі әрекет ету арқылы біз сол позитивті, вирустық энергияны өзіміздің ең жақсы жылымызға енгізе аламыз. Әдетте біз құрдастар тобына кездейсоқ қосыламыз. Олар жұмыстағы әріптестер, балаларымыздың мектебіндегілер, шіркеудегілер және т.б. болуы мүмкін. Бұл қарым-қатынастардың қаншалықты жиі кездейсоқ болатынын байқау маңызды. Олар әдейі жасалмаған. Бірақ егер темірді темір қайрайтын болса, біз басқалардың бізге қандай жүз беретініне абай болуымыз керек. Кездейсоқ қарым-қатынастардың орнына біз Льюис пен Толкин сияқты қатысушылардың барлығына мақсаттарына бірге жетуге көмектесетін қауымдастықтар құра аламыз. Ешкімнің өмірін жалғыз сүруге күші жетпейді. Шынын айтайық, бұл кем дегенде екі адамның жұмысы. Біз басқалармен жұмыс істегенде мақсаттарымызды орындау мүмкіндігіміз жоғары болады.
Бұл мақсатты қарым-қатынастар кем дегенде төрт салада баға жетпес құндылыққа ие. Біріншіден, оқу. Жақсы топпен байланыс орнату оқуыңызды тездетеді, негізгі түсініктерді береді, маңызды ресурстарды табуға көмектеседі және озық тәжірибелерді үйретеді. Зерттеулер көрсеткендей, басқалармен бірге болу біздің оқу қабілетімізді арттырады. Брэдли Стаатстың айтуынша, біз жаңа біліммен қоршалған кезде, «сол білімді үйреніп, соған сәйкес әрекет ету» ықтималдығымыз жоғары. Басқалармен бірге болғанда ақпаратты өңдеуіміз де жақсырақ болады. Стаатс: «Олар бізбен ақпарат бөлісіп қана қоймайды, сонымен қатар біз мәселелерді бірлесіп шеше аламыз», — дейді.
Жігерлендіру. Бизнес, отбасылық өмір немесе сенім сапары болсын, біздің мақсаттарымызға жету мүмкін еместей қиын болып көрінуі мүмкін. Жақсы құрдастар тобы сізге жалғастыруға және дауылдардан өтуге қажетті растау мен қолдауды бере алады.
Есеп беру (Accountability). Бізге өмірімізге араласып, жолдан тайып бара жатқанда көмектесетін адамдар қажет. Дұрыс құрдастар бұл үшін өте маңызды. Біз Эдмунд Хилларидің Эверест шыңын өзінің шерпа жолбасшысы Тенцинг Норгейдің көмегінсіз бағындыра алмайтынын білеміз. Хиллари мойындаудың көп бөлігін алғанымен, Норгей оның жанында болып, жағдай қиындаған кезде оны алға жетеледі. Олар бір-бірінсіз ешқашан жете алмас еді.
Бәсекелестік. 1-қадамнан есіңізде болса, молшылық ойлаушылары бәсекелестіктен қорықпайды және тіпті оны бағалайды. Неге? Әлеуметтік қысым — мақсаттарымызға жету үшін нақты және жиі пайдалы күш. Пенсильвания университетінің зерттеушілері он апта бойы жаттығу жасаған төрт топты салыстырды. Бір топта адамдар жеке жаттықты. Екіншісінде олар әлеуметтік қолдаумен жаттықты. Үшіншісінде адамдар жеке тұлғалар ретінде бәсекелесе отырып жаттықты. Төртіншісінде олар командалар ретінде бәсекелесе отырып жаттықты. Соңғы екі топ басқа қатысушылармен ұпайларын салыстыра алды, ал алғашқы екеуі олай ете алмады. Нәтижелер қандай? Екі бәсекелес топ бәсекелес емес топтарға қарағанда екі есе жақсы нәтиже көрсетті, тіпті бәсекелес емес топта әлеуметтік қолдау болса да.
Және, әрине, бұл тек сіздің не алатыныңыз туралы емес. Сіз топтағы басқаларға дәл сондай оқуды, жігерлендіруді, есеп беруді және бәсекелестік қысымды ұсына аласыз. Бұл дегеніміз, сіз мақсаттарыңызды оларға жетуге көмектесе алатын адамдармен іріктеп бөлісуіңіз керек. Мен іріктеп дедім, назар аударыңыз.
Ортаңызды ақылмен таңдаңыз
Шынымды айтсам, мен бұған әрқашан сене бермейтінмін. Мен бұрын мақсаттарымды тыңдайтын кез келген адаммен бөлісе беретінмін. Тіпті оларды бүкіл әлем көрсін деп блогыма жариялайтынмын. Содан кейін мен CD Baby негізін қалаушы Дерек Сиверстің TED дәрісін тыңдадым. «Қайталанған психологиялық сынақтар біреуге мақсатыңызды айту оның орындалу ықтималдығын азайтатынын дәлелдеді», — деді ол. Неге? Өйткені сіздің миыңыз оны іс жүзінде орындағандай қанағаттану сезімін бастан кешіреді. Бұл сізге қарсы жұмыс істейді. Бірақ мен бұл толық шындық болуы мүмкін емес екенін білдім, солай емес пе?
Мен Гейл Мэттьюстің жұмысына қайта оралдым. Оның зерттеулеріне сәйкес, мақсаттарын жазып, оларды қолдаушы достарымен бөлісетін адамдар оларды құпия ұстайтындарға қарағанда жақсы нәтиже көрсетеді. Біз бұл қарама-қайшы көзқарастарды қалай үйлестіруіміз керек? Былай: Біз мақсаттарымызды бөлісеміз, бірақ барлығымен емес. Оның орнына біз оларды қолдаушы достарымызбен іріктеп бөлісеміз. Мақсат қою процесін түсінетін адамдармен. Бізден есеп алуға дайын адамдармен. Біз сылтау айтқан кезде бізді жөнге салуға дайын адамдармен. Біз қиын кезеңге тап болғанда бізді жігерлендіріп, қуат бере алатын адамдармен.
Мұның классикалық мысалы — Анонимді Алкоголиктер (AA). Чарльз Дахигг өзінің «Әдет күші» (The Power of Habit) кітабы үшін ұйымның жетістігін зерттеді. Мен 1-қадамда атап өткенімдей, сабырлылық мүмкіндігіне деген сенім сәттілік пен сәтсіздіктің арасындағы айырмашылықты жасайды. Бірақ бұл сенім қолдау тобының динамикасы арқылы мүмкін болады. «Бір сәтте АА-дағы адамдар бөлмеге қарап: Егер бұл ана жігіт үшін жұмыс істесе, мен үшін де жұмыс істей алады деп ойлайды», — деді бір зерттеуші Дахиггке. «Топтар мен ортақ тәжірибелерде шынымен күшті бір нәрсе бар».
Дахигг бұл желіні әрі қарай жалғастырып, «әлеуметтік топтарға ену» жеке өзгерістер мен трансформацияға әкелген бірнеше мысалды келтіреді. Бір әйел топқа қосылуды Пандора жәшігінің қақпағын ашумен салыстырды — жақсы мағынада. Топқа қосылып, көзқарасын жаңартқаннан кейін, артқа жол болмады. «Мен бұдан былай статус-квоға төзе алмадым», — деді ол. «Мен түбегейлі өзгердім». Дахигг өз тұжырымдарын былай қорытындылайды: «Сенім қауымдастық ішінде болған кезде оңайырақ болады».
Менің «Ең жақсы жыл» түлектерімнің бірі Скотт құрдастарымыздың күшін көрсетеді. Мақсаттарына сәтті жеткеннен кейін ол: «Менімен бірге жүріп, жол бойында мені жігерлендірген достарыммен бірге мұны істеу керемет болды», — деді. Және пайда бір жақты ғана болған жоқ. «Мен оларға да көмектесе алдым», — деді ол. Скотт пен оның достары Google-да ортақ мақсаттар парағын құрастырып, бір-бірін үнемі тексеріп отырды. «Менің ең үлкен кеңесім — басқаларды тартыңыз», — деді ол. «Бұл мен үшін ең тиімді нәрсе болды — басқалардың мені тексеруі және менің де басқаларды есеп беруге шақыра алуым. Бұл сөзсіз соған тұрарлық».
Дұрыс құрдастар біздің азат етуші шындықтарымыз үшін қолдау құрылымы ретінде қызмет етеді. Олар біз қиын кезеңге тап болған кезде сеніміміз бен міндеттемемізді сақтауға көмектеседі. Негізгі мәселелер — қауымдастықтың құрамы және оның ұстанатын ортақ сенімдері. Егер сіз өзіңізді тапшылық ойлаушыларымен қоршасаңыз, мақсаттарыңызға ұмтылуда мотивацияны сақтауға қиналасыз. Егер, керісінше, сіз өзіңізді молшылық ойлаушыларымен қоршасаңыз, сіз жігерлендіруге, эмоционалды және материалдық қолдауға, шешімдерге, түсініктерге және т.б. қол жеткізесіз.
Идеялар жайдан-жай пайда болмайды. Олар әдетте әңгімелесудің өнімі. Біз дұрыс адамдардың жанында болғанда, ойлар арасында жақсырақ, пайдалырақ байланыстар жасаймыз және қиындықтарымызға жаңа және инновациялық тәсілдерді ойлап табамыз. Экономист Энрико Моретти айтқандай: «Ақылды адамдардың жанында болу бізді ақылдырақ, шығармашыл және сайып келгенде өнімдірек етеді. Адамдар неғұрлым ақылды болса, әсер соғұрлым күшті болады».
Мен бұл тарауды Толкин мен Льюисті атап өтумен бастадым. Басқа шығармашылық жұптар да осыған ұқсас динамиканы көрсетеді. Пол Маккартни мен Джон Леннонның қарым-қатынасы кейде бәсекелестік сипатта болды. Басқа уақытта ол ынтымақтастық болды. Бірақ қалай болғанда да, олар бір-бірінсіз қол жеткізген нәрселерін жасай алмас еді.
Қандай топтар жақсы жұмыс істейді?
Бұл құрдастар топтары біздің олардың қаншалықты жақын болғанын қалайтынымызға байланысты әртүрлі пішіндер мен конфигурацияларды қабылдауы мүмкін. Міне, сіз үшін жұмыс істеуі мүмкін әртүрлі топтардың мысалдары.
Онлайн қауымдастықтар. Мен оқырмандарым мен подкаст тыңдаушыларымның FullFocus.co сайтында құруға көмектескен қауымдастығын мақтан тұтамын. Бұл мыңдаған жоғары жетістіктерге жеткен кәсіпкерлер мен көшбасшылар үшін, соның ішінде мен үшін де ақпарат пен жігер көзі. Біздің Full Focus Planner үшін құрған жеке Facebook қауымдастығымыз туралы да солай айтуға болады. Қатысушылардың өмірінде апта сайын көретін серпілістер мен өзгерістер таңқаларлық. Таңдаған мақсаттарыңыз қандай болса да, мәре сызығына жетуге көмектесетін осындай топтар бар.
Жүгіру және жаттығу топтары. Сіз жаттығу сыныбына немесе жүгіру клубына қосылу арқылы бар қауымдастықты пайдалана аласыз. Мен алғашқы жартылай марафонымды жүгіргенде, мен жалғыз жаттықтым. Бірақ екінші және үшінші рет мен топпен жаттығудың пайдасын көргім келді. Қызым Меган жергілікті қайырымдылық қоры үшін жүгіру командасын ұйымдастырды. Жарысқа дейінгі төрт ай бойы отызға жуық адам әр сенбі күні таңертең жүгіру үшін кездесіп тұрдық. Көптеген қауымдастықтарда осыған ұқсас нәрсе бар. Егер сіздің аймағыңызда ондай болмаса, неге өзіңіз бастамасқа?
Мастермайнд топтары. Бұл тең дәрежелі коучинг топтары — озық тәжірибелерді үйренудің, қиындықтар бойынша кері байланыс алудың және басқалардың сіз кездесіп отырған кедергілерден қалай өткенін естудің негізгі жолы. Бұл топтар өз салаларында жоғары жетістіктерге жеткен және басқалармен бөлісуге ыңғайлы адамдар арасында бөлісу үшін жақсы жұмыс істейді. Мен жылдар бойы бірнешеуіне қатыстым және жеке және кәсіби мақсаттарыма жетуде үлкен жетістіктерге қол жеткіздім.
Коучинг немесе тәлімгерлік шеңберлері. Әркімге жолбасшы қажет, дұрысы бірнешеу. Тәлімгерлер бізге жеке немесе виртуалды түрде кеңес беру, шабыттандыру және сынау үшін өз тәжірибесі мен кемелдігімен бөліседі. Мен қазір қатысушы ретінде осындай бір топқа мүшемін. Және мен жылдар бойы бірнеше тәлімгерлік топтарды басқардым, соңғы рет бизнес-коучинг бағдарламамда кәсіпқойларды өмірдің қиын және қызықты сәттері арқылы өсу үшін біріктірдім. Мұның сыры — біз бәріміз бір сапарда екенімізді және кейбіреулер сіз қазір бастан кешіріп жатқан нәрсені көріп немесе бастан өткеріп қойғанын түсіну. Жақсарту мен өсудің ең жылдам жолы — жолда бізден сәл алда келе жатқандардан үйрене отырып, мұны бірге жасау.
Оқу немесе зерттеу топтары. Өмір, сенім, отбасы және бизнес туралы үйренетін нәрсе көп, кейде ең жақсы жол — үстел басына бір топ адамды жинап, тақырып бойынша кітапты бірге оқу. Кітап топқа бағыт береді, ал мүшелер арасындағы дұрыс химия кітаптың өзінен әлдеқайда асып түсетін әңгімелерді тудыруы мүмкін.
Есеп беру топтары. AA немесе Самсон қоғамы сияқты өте ресми есеп беру топтары бар, бірақ олар Скотт пен оның достары сияқты бейресми де болуы мүмкін. Мұндағы идея — мүшелер қажет болған жағдайда жігерлендіру және сынау үшін, әдетте алдын ала анықталған күрес жиынтығы төңірегінде бір-бірінің өміріне араласуға шақырылады.
Жақын достық. Ештеңе жақсы достықты алмастыра алмайды. Льюис пен Толкиннің қарым-қатынасы жылдар бойы жалғасты, тіпті ол шиеленіскен кезде де екеуіне де пайдалы болып қала берді. Толкиннің білуінсіз, Льюис тіпті «Сақиналар әміршісін» әдебиет саласындағы Нобель сыйлығына ұсынды. Ол жеңбеді, бірақ Льюис досының жұмысына осындай сенім артқан еді. Мен өз достарымның арасынан да соны таптым. Мұндай қарым-қатынастардан жұмысты немесе отбасын жоғары қою оңай, бірақ жақсы достық өміріміздің басқа салаларын ұстап тұратын тіректер сияқты. Дос біздің армандарымыз бен мақсаттарымызды түсінгенде, мотивацияны сақтауға қиналған кезде бізді қолдау үшін көп нәрсе жасай алады.
Құр қалмаңыз
Мақсатты қарым-қатынастар бізді жалғыз өзіміз бола алатыннан гөрі өнімдірек, шығармашыл және пайдалы етеді. Егер сіз маған ұқсасаңыз, бұл қарым-қатынастарды құру қиын болуы мүмкін. Кәсіби және отбасылық талаптар, әсіресе неғұрлым жақын және қарқынды болса, мұндай топтарды құруға және қолдауға оңай кедергі келтіруі мүмкін. Бірақ егер сіз өзіңіздің ең жақсы жылыңызды өткізуге үміттенсеңіз, құр қалмаңыз! Олар сондай-ақ сіздің кәсіби және отбасылық өміріңізге сіз ешқашан өлшей алмайтындай үлкен пайда әкелуі мүмкін.
4-ҚАДАМ ІС-ӘРЕКЕТ ЖОСПАРЫ
Өз «Неге»-ңізбен байланысыңыз Негізгі мотивацияларыңызды анықтаудан бастаңыз. Неліктен сіз мақсатыңызға жеткіңіз келеді? Неліктен бұл жеке сіз үшін маңызды? Дәптер немесе қағаз алып, барлық негізгі мотивацияларды тізіп жазыңыз. Бірақ оларды жай ғана тізіп қоймаңыз, оларға басымдық беріңіз. Сіз ең жақсы себептердің тізіміңіздің басында болғанын қалайсыз. Соңында, осы мотивациялармен зияткерлік және эмоционалдық тұрғыдан байланысыңыз.
Мотивацияңызды меңгеріңіз Мақсаттарыңызға қол созған кезде мотивацияны сақтаудың бес негізгі жолы бар:
Марапатыңызды анықтаңыз және оны күтуді бастаңыз. Ақыр соңында, тапсырманың өзі осылайша өз марапатына айналуы мүмкін.
Жаңа әдетті орнату бірнеше аптадан ұзағырақ уақытты алуы мүмкін екенін мойындаңыз. Бұл тіпті бес немесе алты айға созылуы мүмкін. Күтулеріңізді соған сәйкес белгілеңіз.
Процесті әдет қосымшасы немесе күнтізбелік тізбек арқылы ойынға айналдырыңыз.
Дэн Салливан маған үйреткендей, жетістіктерді өлшеңіз. Инкременталды жеңістердің құндылығын мойындаңыз.
Ортадан өткеннен кейін, аралықты жабудан қуат алыңыз. Сіз жетуге жақынсыз!
Командаңызды құрыңыз Егер сапарда достарыңыз болса, мақсатқа жету әрқашан оңайырақ. Мақсатты қарым-қатынастар табысқа жету үшін қажетті төрт ингредиентті қамтамасыз етеді: оқу, жігерлендіру, есеп беру және бәсекелестік. Сізге өсуге және мақсаттарыңызға жетуге көмектесетін мақсатты қарым-қатынастардың кем дегенде жеті түрі бар:
Онлайн қауымдастықтар
Жүгіру және жаттығу топтары
Мастермайнд топтары
Коучинг және тәлімгерлік шеңберлері
Оқу және зерттеу топтары
Есеп беру топтары
Жақын достық Егер сізге қажет топты таба алмасаңыз, күтпеңіз. Өзіңіз бастаңыз.
OceanofPDF.com
5-ҚАДАМ ОНЫ ЖҮЗЕГЕ АСЫРЫҢЫЗ
Азамат соғысының басында генерал Джордж Б. МакКлеллан сияқты әскери мансабы жарқын көрінгендер аз болды. Алғашқы жеңістер тізбегі оған «Америка Республикасының Наполеоны» деген лақап ат әкеліп қана қоймай, сонымен қатар Вашингтондағы көшбасшылардың назарын аударды. Линкольн көп ұзамай оны Потомак армиясының қолбасшысы, ал кейінірек Одақ армиясының бірінші бас қолбасшысы етіп тағайындады. Солтүстік МакКлелланның басшылыққа келгеніне қуанды. «МакКлеллан басқаратын әскерлер... жеңілмейтін болады», — деді Philadelphia Inquirer оның жоғарылатылғаны туралы жаңалықта. Бірақ ынта ұзаққа созылмады. Жаңа қолбасшы адамдарын жаттықтыруға кірісті, бірақ жауға шабуыл жасау уақыты келгенде тартыншақтады. МакКлеллан үнемі ұйымдастырумен және дайындалумен болды. Оның айтуынша, әскер ешқашан дайын болмаған. Оның барлық жоспарлауы мен дайындығы тым аз әрекетті, тым кеш жасауды білдірді.
МакКлелланның Антиетамда генерал Роберт Э. Лиді тоқтата алмауы оның құлықсыздығының тікелей кінәсі болды. «Өзінен екі есе көп жауға қарсы Джордж МакКлеллан жеңуге емес, жеңілмеуге тырысты», — дейді тарихшы Стивен Сирс. «Ол келесі күні шайқасты жаңартуға да батылы бармады». МакКлеллан алға жылжу керек кезде орнында қатып қалды. Бір сәтте Линкольн МакКлелланға әйгілі хатын жазды: «Егер сіз әскерді пайдаланғыңыз келмесе, мен оны біраз уақытқа қарызға алғым келеді». МакКлелланның мәселесінің бір бөлігі — ол үнемі жаудың санын асыра бағалайтын. Жау оның санасында неғұрлым қорқынышты болып өссе, ол далада соғұрлым аз сенімділік танытты.
Ақырында, ол Линкольннің сенімінен айырылды, мүмкіндігін босқа жіберді, соғысты ұзартты және қақтығыстың екі жағындағы ондаған мың сарбаздың өмірін қиды. МакКлеллан біздің ең жақсы жылымызды бастан өткеруге келгенде негізгі шындықты көрсетеді: Мақсат қою — жұмыстың жартысы ғана. Екінші жартысы — нақты әрекет ету. Бірақ біз мұны нақты қалай жасаймыз? Бұл туралы біз келесі соңғы қадамда қарастырамыз. Армандау және жоспарлау жеткіліксіз. Мақсаттарымызды жүзеге асыру әрекетті талап етеді. Қалай екенін көрейік.
OceanofPDF.com
13. Бір сапар — көп қадам
Армандар мен шындық — қарама-қайшылықтар. Әрекет оларды біріктіреді. — АССАТА ШАКУР
Ұлылық тек серпіліс арқылы болмайды, ол бір жерге жиналған кішкентай нәрселердің тізбегі. — ВИНСЕНТ ВАН ГОГ
Біз бұл кітапты Эверест шыңынан бастадық. Бұл біз қол жеткізгіміз келетін мақсаттар үшін тамаша метафора. Менің ойыма келетін тағы бір бейне — Эмпайр-стейт-билдинг. Тротуарда тұрып, оның ұзындығына қараңыз. Ол орасан зор. Шатыры жерден ширек мильге жуық биіктікте — 1200 футтан астам — және ғимараттың биіктігі 1400 футтан сәл асады. Оны бекерге зәулім ғимарат (skyscraper) деп атамайды. Ғимараттың түбінде тұрып, сіз шыңды көре алмайсыз. Біздің мақсаттарымыз сондай болып сезілуі мүмкін. Сіз соңын елестете аласыз, бірақ оны бұл жерден көре алмайсыз. Кәсіпорынның ауқымдылығы біздің батылдығымызды жойып, сенімділігімізге нұқсан келтіруі мүмкін. Айталық, біз жайсыздық аймағында өршіл мақсат қойдық. Біз оны бір деммен орындай алмаймыз. Және кәсіпорынның қиындығы туралы ойлана отырып, біз оған ешқашан жете алмаймыз деген күмәнға бой алдыруымыз мүмкін. Біз «биік ғимараттардан бір секіріспен өте алатын» Супермен емеспіз. Бірақ біз мұны бірнеше секіріспен жасай аламыз.
Адамдар Эмпайр-стейт-билдингтің басына үнемі шығып тұрады. Шын мәнінде, сіз баспалдақпен көтеріле аласыз. Бақылау алаңына дейін 1576 баспалдақ бар және жүгірушілер ол жерге кім бірінші жететінін анықтау үшін үнемі жарысады. Егер сіз жылдам болсаңыз, оны он немесе он екі минутта жасай аласыз. Ойлап көріңізші. Ешкім зәулім ғимараттың басына бір секіріспен жете алмайды. Бірақ оны бір қадамнан алу сізді мәре сызығынан өткізе алады. Джон Корфф Эмпайр-стейт-билдингке жүгіру жарысына тоғыз рет қатысқан. Бірнеше жыл бұрын жамбасын ауыстырып, тізесі ауырғаннан кейін, жетпіс бір жастағы кәсіпкер, спорт промоутері және бұрынғы ультрамарафоншы шыңға соңғы сапарында жаяу жүруге мәжбүр болды. Бірақ ол мұны жасады, және мақсаттарымызға келгенде, егер біз сол стратегияны ұстансақ, біз де жасай аламыз: бір уақытта бір қадам жасау. Біз қалай бастау керектігін келесіде қарастырамыз.
Бастау өнері
Мен үнемі жоспарлау мен дайындыққа батып қалған адамдарды кездестіремін. Олар жаңа өнім шығарғысы келеді, басқа жұмыс тапқысы келеді, формаға келгісі келеді, алғашқы кітабын жазғысы келеді — бірақ олар шүріппені баса алмайтын сияқты. Генерал МакКлеллан сияқты олар өздерін сенімсіз және дайын емес сезінеді. Сондықтан олар уақыттарын армандауға, зерттеуге және жоспарлауға жұмсайды. Мені дұрыс түсініңіз. Егжей-тегжейлі іс-қимыл жоспарлары керемет — егер сіз ядролық сүңгуір қайық жасап жатсаңыз. Дегенмен, сіз бен біз қоятын мақсаттардың көпшілігі үшін егжей-тегжейлі жоспарлау кейінге қалдырудың (прокрастинацияның) сәнді тәсіліне оңай айналады.
Ойынның осы кезеңінде оны жүзеге асырудың ең маңызды аспектісі — бастау өнерін жаттықтыру. Сіз соңын басынан көрудің қажеті жоқ. Шын мәнінде, егер сіздің мақсатыңыз жеткілікті үлкен болса, көре алмайсыз да. Және жақсы жаңалық — сізге оның қажеті жоқ. Ешкім Эмпайр-стейт-билдингтің төбесін төменнен көруге міндетті емес. Сізге тек келесі қадамды көру керек. Кез келген мақсат бір әрекетпен басқарылады. Бірақ, МакКлеллан сияқты, біз тапсырманың өсуіне және санамызда қорқынышты болуына жол берсек, бұл бізді шешімсіз, көңілсіз және тіпті дүрбелеңмен сал болып қалуға әкелуі мүмкін. Баламасы қандай?
Ең оңай тапсырманы бірінші орындаңыз
Жылдар бұрын мен мотивациялық спикердің өз аудиториясын «сол бақаны жеуге» шақырғанын естідім. Бұл тіркестің тарихы ұзақ. Және оның өз мағынасы бар: Кейінге қалдыруды доғарыңыз және жай ғана өзіңіз қорқатын нәрсені жасаңыз. Мұны жасағаннан кейін бәрі оңай болады. Бұл кейінге қалдыруды жеңуге пайдалы болуы мүмкін болса да, үлкен мақсаттар мен жобалар үшін бұл мүлдем керісінше. Оның орнына сіз ең оңай тапсырманы бірінші қолға алуыңыз керек.
Мен қазір бірнеше кітап жаздым және менің әдісім әрқашан дерлік бірдей. Мен ең оңай тапсырмадан бастаймын. Мен титулдық парақты, арнауды және мазмұнды жазамын. Содан кейін мен тарауларды ойластырамын, ең оңай тарауды таңдап, алдымен соны қолға аламын. Кітап қорқынышты болып көрінеді. Бірақ бір тарау орындалатын нәрсе, әсіресе ол ең оңайы болса. Мен жаңа өнімді шығарғанда, жаңа бағдарлама жасағанда немесе кез келген үлкен мақсатты қолға алғанда, мен дәл осылай жұмыс істеймін.
Біз мақсаттарды жайсыздық аймағында қоюымыз керек болса да, мақсатты шешудің жолы — жайлылық аймағындағы тапсырмадан бастау. Тапсырмалар тізімін қозғалыстан бастап, оңай элементтермен толтырудың кем дегенде үш себебі бар. Кез келген жобадағы бірінші қадам әдетте ең қиыны. Бірақ сіз оңай қадамдардан бастағанда, әрекет ету шегін төмендетесіз. Осылайша сіз миыңызды бастауға алдайсыз.
Екіншіден, эмоция. Жылдам жеңістерге жету көңіл-күйіңізді көтереді. Зерттеушілер Франческа Джино мен Брэдли Стаатстың айтуынша, «жедел, қарапайым тапсырмаларды аяқтау шын мәнінде қиынырақ, маңызды нәрселерді шешу қабілетіңізді жақсартады. Мақсаттарға жеткенде миыңыз дофамин бөледі. Дофамин зейінді, есте сақтауды және мотивацияны жақсартатындықтан, тіпті кішкентай мақсатқа жету де оң кері байланыс цикліне әкеліп, алға қарай көбірек жұмыс істеуге ынталандырады». Менде дәл осылай болады. Жұмыс істеген сайын менің қозу деңгейім жоғарылайды және сенімділігім де солай.
Үшіншіден, импульс (momentum). Бастау және прогресс туралы жақсы сезіну импульс құру оңай екенін білдіреді — дәл мен қолжазбаммен жасағандай. Джино мен Стаатс тізімдегі элементтерді белгілеу басқа жобаларға назар аудару үшін ақыл-ой және эмоционалдық энергияны босататынын айтады. Сондай-ақ, жүрген сайын қиын нәрселердің жеңілдейтінін байқауыңыз мүмкін. Керісінше де шындық. Ең қиын жобалардан бастағанда, сіз ақыл-ой және эмоционалдық энергияңызды сарқуыңыз мүмкін. Енді сіз артта қалып тұрсыз — және әлі де істер тізіміңіздегі бірнеше шағын жұмыстарға қарап тұрсыз. Кенеттен оңай нәрсе қиын болып көрінеді. Бұл импульсті өлтіреді. Сіз көңіліңіз қалып, бүкіл мақсатты терезеден лақтырып жіберу қаупіне ұшырайсыз. Бұл менің жаттығу залына кіргенім сияқты, ал жаттықтырушым қыздырынбай жатып, скамейкаға барып, 150 фунтты көтерейік дегендей. Бұл ақымақтық болар еді. Алдымен қыздырыну керек. Жайлылық аймағындағы келесі қадамды анықтау дегеніміз осы.
Фитнес мысалын алайық. Айталық, сіз биыл жартылай марафон жүгіруді мақсат етіп қойдыңыз. Бұл мақсат сіздің жайсыздық аймағыңызда. Сіз оны қалай орындайтыныңызды нақты білмейсіз. Мүмкін сіз осындай физикалық сынақты бұрын байқап көріп, сәтсіздікке ұшыраған шығарсыз. Арманның өлшемі оның жойылуына жол бермеңіз. Қалай табысқа жетемін деп уайымдаудың орнына, жай ғана оңай келесі қадамға міндеттеме алыңыз — мысалы, жаттықтырушыға қоңырау шалу.
Үлкен мақсаттар табиғатынан қорқынышты. Егер абай болмасаңыз, олардың сізді жігерсіздендіруіне жол беруіңіз мүмкін. Шешім? Мақсаттарыңызды жайсыздық аймағында қойыңыз, бірақ оларды жайлылық аймағындағы кішігірім қадамдар сериясына бөліңіз.
Сіз бір нақты тапсырманы іздеп отырсыз. Сіз негізінен тосқауылды соншалықты төмен қойғыңыз келеді, тіпті одан сүрініп кетуге болады. Содан кейін бұл тапсырма орындалғаннан кейін келесісін қоя аласыз. Мақсаттың қаншалықты үлкен екені маңызды емес — егер сіз оны бір қадамнан алсаңыз, оны орындауға болады. Артындағы үлгілік мақсат шаблондарында үлкен мақсаттарыңызды келесі қадамдарға бөлуге арналған орын бар. Егер келесі қадамыңыз белгісіз болып көрінсе ше? Терлемеңіз. Жай ғана бірдеңе жасап көріңіз және оның қате екеніне алаңдамаңыз. Мақсат қауіпті болуы мүмкін, бірақ келесі әрекет олай емес. Бұл әдейі жасалған. Сіз қадам жасап жатырсыз, бірақ алысқа емес. Егер ол нәтиже бермесе, сіз жай ғана басқа қадам жасайсыз.
Жүгіру мысалында қалайық. Айталық, сіз қоңырау шалып, жаттықтырушы таба алмадыңыз. Ештеңе етпейді. Енді Facebook-те жариялап, достарыңыздың ұсынысы бар-жоғын көріңіз. Мүмкін сіз қосылып, бірге жаттығатын жергілікті жүгіру клубы бар шығар. Жағдай қандай болса да, бірдеңе жасап көріңіз, егер тығырыққа тірелсеңіз, басқа нәрсені байқап көріңіз. Кейде біреуі жұмыс істемес бұрын бірнеше түрлі нәрсені байқап көру керек.
Сырттан көмек іздеңіз
Кейде біз келесі қадамға тоқтай алмаймыз, өйткені біз нұсқаларымызды білмейміз немесе қалаған прогреске жету үшін не қажет екенін білмейміз. Жақсы жаңалық сол, сіз орындағыңыз келетін әрбір мақсат үшін басқа біреу ол жерге қалай жетуге болатынын біледі — немесе кем дегенде сізден гөрі жақсырақ болжамы бар. Бұл дос, есеп беретін серіктес немесе кәсіпқой болуы мүмкін. Сізге нөлден бастаудың қажеті жоқ.
Бірнеше жыл бұрын мен күш жаттығуларымен қатты қиналдым. Мен жылдар бойы жүгіріп жүрдім, бірақ салмақпен жұмыс істеу өз бетіңше қиын болуы мүмкін. Мен өмірімнің басқа кезеңінде күш жаттығуларын жасағанмын, бірақ бұл жолы ешқандай прогресс жасай алмадым. Мен бастау үшін жеткілікті мотивация жинай алмадым. «Мен тығырыққа тірелдім», — дедім мен досыма. «Бұл менің мақсаттар тізімімде соңғы екі жыл бойы тұр және мен көп ілгерілемедім». Ол: «Майк, саған сыртқы ресурс тарту керек. Жаттықтырушы шақыр», — деді. Мен маңдайымнан ұрғым келді, өйткені бұл өте айқын еді, бірақ мен бұл туралы ойламаппын.
Мен жақсырақ білуім керек еді. Ақыр соңында, мен фотосуретті үйренуді шешкенде, курс таптым. Гитарада ойнауды үйренгім келгенде, гитара мұғалімін жалдадым. Шыбынмен балық аулауды үйренуді шешкенде, гид таптым. Мұнда еш айырмашылық болған жоқ. Сонымен, досыммен сөйлескеннен кейін мен фитнес жаттықтырушысын жалдадым және онымен аптасына үш рет жаттыға бастадым. Кенеттен мен импульс алдым және оң нәтижелерді сезіне бастадым. Сыртқы ресурстар дұрыс келесі қадамды табуда және жетістігіңізді жеделдетуде әрқашан дерлік пайдалы. Және сыртқы көмек әртүрлі кейіпте болуы мүмкін. Бұл кәсіби жаттықтырушы болуы шарт емес. Бұл кітап, мақала немесе подкаст болуы мүмкін. Бұл дос немесе шіркеудегі біреу болуы мүмкін. Ресурстарыңыз қандай болса да, сізді орныңыздан қозғап, әрекетке көшіруге қажетті көмекті таба алатыныңызға бәстесемін.
Егер сіз некеңіздегі жағдайды қалай өзгертуді, жаңа бизнесіңізді қалай бастауды, сол триатлонда қалай жарысуды, жасөспірім балаңызбен қарым-қатынасты қалай қалпына келтіруді, зейнетке қалай ақша жинауды немесе басқа шешкен нәрсеңізді қалай жасауды білмесеңіз, менде жақсы жаңалық бар: Біреу ол тауда болып көрген. Сіздің шыңыңыз олардікінен өзгеше болса да, олар көмектесе алады. Не істеу керектігін білетін адам бар, тіпті сіз білмесеңіз де. Сіздің келесі қадамыңыз кім екенін білу үшін Google-дан іздеу сияқты оңай болуы мүмкін.
Әрекет етуге міндеттеме алыңыз
Келесі қадамыңызды өзіңіз анықтасаңыз да, сыртқы көмекке жүгінсеңіз де, келесі кезекте оны жоспарлап, әрекет етуге міндеттеме алуыңыз керек. Егер ол сіздің Full Focus Planner-іңізге, күнтізбеңізге немесе сіз қолданатын кез келген тапсырмалар менеджеріне кірмесе, ол орындалмайтын шығар. Сіз мақсаттарыңызды орындау үшін күннің қалған сағаттарынан ешқашан уақыт таба алмайсыз. Сіз оған уақыт бөлуіңіз керек. Сіз оны басымдыққа айналдырып, басқа кез келген адаммен кездесуді қалай сақтасаңыз, солай сақтауыңыз керек.
«Мен бірдеңе жасауға тырысамын» деу мен «Мен бірдеңе жасаймын» деудің арасында үлкен айырмашылық бар. Біріншісі: «Мен көріп көремін. Егер нәтиже берсе, керемет. Бірақ түпкілікті нәтижені көрмейінше, мен толық міндеттеме алмаймын», — дегенмен бірдей. Мәселе мынада, сіз толық міндеттеме алмайынша, ол болмайды. Шын мәнінде, зерттеушілер біз қосалқы жоспарлар құрған кезде, бастапқы мақсатымызға жету мүмкіндігін азайтатынымызды анықтады. В жоспарының болуының өзі А жоспарына нұқсан келтіруі мүмкін. Қалай? Біз күш-қуатымызды бөлуіміз немесе екінші орынға тым ерте қанағаттануымыз мүмкін.
Шотландиялық альпинист У. Х. Мюррей мұны былай деп тұжырымдады: «Адам міндеттеме алғанға дейін тартыншақтық, шегіну мүмкіндігі, әрқашан тиімсіздік болады. Бастамашылық пен шығармашылықтың барлық актілеріне қатысты бір қарапайым шындық бар... адам өзін нақты міндеттеген сәтте, Жаратушы да қозғалады. Адамға көмектесу үшін басқаша ешқашан болмайтын барлық нәрселер орын алады. Шешімнен оқиғалардың тұтас ағыны туындайды, бұл адамның пайдасына ешкім армандамаған кездейсоқ оқиғалар мен кездесулерді және материалдық көмекті көтереді».
Жұмыстың екінші жартысы
Генерал МакКлеллан өзінің мақсаты маңызды екеніне сенімді болды. «Құдай менің қолыма үлкен жұмыс берді», — деді ол Потомак армиясын басқарған кезде. «Менің алдыңғы өмірім осы ұлы мақсатқа еріксіз бағытталған сияқты». Бірақ содан кейін ол тоқтап қалды. Және бұл кез келгенімізбен болуы мүмкін. Үлкен мақсат — теңдеудің жартысы ғана. Егер сіз ең жақсы жылыңызды бастан өткеруді күтсеңіз, әрекет етуіңіз керек. Келесі екі тарау сізге мұны қалай жасау керектігін көрсетеді. 14-тарау жетістік мақсаттары үшін келесі қадамдарды бақылаудың практикалық әдісін көрсетеді. Ал 15-тарау әдет мақсаттары бойынша тиімді әрекет ету әдісін ұсынады.
OceanofPDF.com
14. Көріну өте маңызды
Жақсы нәрсені екі-үш рет қайталап, қарап шыққан жақсы. — ПЛАТОН
Жоспарлау — бұл болашақты қазіргі уақытқа әкелу, сонда сіз қазір ол туралы бірдеңе жасай аласыз. — АЛАН ЛАКЕЙН
Генерал «Джимми» Дулиттл Перл-Харборға жасалған тосын шабуылдан төрт ай өткен соң Токиоға жасаған батыл бомбалау рейдімен есте қалды, бірақ Дулиттлдің авиацияға қосқан ең маңызды үлесі көп жылдар бұрын болған. 1922 жылы ол АҚШ-ты жиырма төрт сағаттан аз уақытта ұшып өткен алғашқы ұшқыш болды. Ол айдың жарығымен ұшуды жоспарлаған еді, бірақ қатты дауылдар оны бірнеше өте қауіпті сағаттар бойы толық қараңғылықта ұстады. Бақытымызға орай, оның ұшағында бұрылу және қисаю көрсеткіші орнатылған еді. «Мен бес жылға жуық уақыт бойы «түйсікпен» ұшқаныма және бұл салада біраз дағдыға ие болдым деп санағаныма қарамастан, бұл нақты ұшу мені нашар ауа-райында ұшуға арналған дұрыс аспаптарға берік сенуші етті», — деді Дулиттл. Аспаптармен ұшу ол кезде жаңа және сирек болатын, бірақ көрсеткішсіз ол «секіруге» немесе басқа ұшқыштар сияқты жай ғана «сәттілікке сенуге» мәжбүр болар еді.
Жақсырақ жол болуы керек еді. «Ұшақтардың ұшу және навигациялық аспаптары мен радиобайланыс дизайнында прогресс жасалып жатты. Егер бұл ғылымдарды біріктіруге болатын болса, мен ауа-райында ұшуды меңгеруге болады деп ойладым», — деді ол. Аспаптардың дұрыс қоспасы оған қараңғыда қажетті бағытты бере алар еді. Бұл бірнеше жылға созылды, бірақ ол радио мен гироскоптардың тіркесімі көріну жағдайына қарамастан қауіпсіз ұшуға мүмкіндік беретінін анықтады. Және ол мұны 1929 жылы кабинасы толығымен қараңғыланған ұшақпен ұшу арқылы дәлелдеді.
Мен Дулиттлдің оқиғасында біздің мақсаттарымызға жетуге қатысты бірнеше маңызды параллельдерді ұсынғым келеді. Біріншісі — біз жиі баратын жерімізге жеткілікті қолдаусыз жетуге тырысамыз. Дұрыс аспаптарсыз, біз нашар ауа-райына тап болған кезде — бұл сөзсіз болады — біз секіруге немесе жай ғана жетеміз деген сәттілікке сенуге мәжбүр боламыз. Біз әдетте жете алмаймыз, сондықтан Жаңа жылдық шешімдер туралы қайғылы статистикалар бар. Дулиттл анықтағандай, біздің ең жақсы жылымызды бастан өткеруге келгенде, бізге аспаптардың дұрыс қоспасы қажет.
Бұл тарау жылдық мақсаттарыңызды күнделікті тапсырмаларыңызбен байланыстыру үшін қажетті бақылау тақтасын ұсынады. Сіз жай ғана мақсаттар мен мотивацияларды жаза алмайсыз. Оларға жету үшін қандай әрекеттер жасайтыныңызды алдын ала қарастыра отырып, оларды басты назарда ұстау үшін қайта қарап шығуыңыз керек. Лафборо университетінің профессоры Шерил Дж. Трэверс мақсаттарын жазып қана қоймай, сонымен қатар прогресі туралы күнделік жүргізген студенттерді бақылады. Ол олардың мақсаттары мен прогресі туралы, соның ішінде бір мақсатқа ұмтылу басқаларына ұмтылуға қалай әсер еткенін ашу арқылы үлкен өзін-өзі тануға келгенін анықтады. Олар өздерін не ұстап тұрғанын және алға жылжу үшін не қажет екенін жақсырақ талдай алды.
Мақсаттарыңыз бен мотивацияларыңызды қайта қарау сізді идеялар тудыруға, өзін-өзі тексеруге және талдауға итермелейді. Және бұл сіздің шешіміңізді арттырады және келесіде не істеу керектігін жоспарлағанда шығармашылық мәселелерді шешуге ынталандырады. Мен бұл бірлескен шолу-алдын ала қарау процесін төрт бөлек көкжиекке бөлемін: күнделікті, апталық, тоқсандық және жылдық. Күнделіктіден бастайық.
Күнделікті көкжиек
Мақсаттарға жетуде кездесетін негізгі қиындықтардың бірі — оларды жоғалтып алу. Біз өмірге алаңдап, жолдан тайып кетеміз және олар назардан тыс қалады. Біз прогресс жасамай жатқанымызды түсінгенше жылдың айларын жоғалтуымыз мүмкін. Күнделікті мақсатты қайта қарау процесі бұл мәселені шеше алады. Ол мақсаттарыңыздың қарапайым тізімінен, мақсаттың қысқаша мазмұнынан басталады. Мен Full Focus Planner-ді жобалағанда, оңай және жүйелі қарау үшін мұны дәл алдыңғы жағына қойдым. Бірақ сіз мұны кез келген аналогтық дәптерде немесе Notion, Nozbe немесе Evernote сияқты цифрлық шешімде жасай аласыз. Сіз тіпті мақсаттарыңызды жақтап, қабырғаға іліп қоя аласыз. Мен аналогтық және цифрлық құралдардың қоспасын қолданамын; сіз өзіңізге ең қолайлысын табуыңыз керек. Күнделікті көріністің толық пайдасын алу үшін сіз бұл тізімді күн сайын қарап шығуыңыз керек. Бұл көп сияқты естілетінін білемін, бірақ бұл бар болғаны бір минутты алады — ақыр соңында, сізде сегіз мақсат қана бар, солай емес пе? Мен мұны таңғы рәсімімнің бір бөлігі ретінде жасаймын.
Көптеген адамдар тығырыққа тірелгендей сезінеді немесе прогресс жасай алмайды, өйткені олар жылдық мақсаттары мен күнделікті тапсырмалары арасында байланыс жасай алмайды. Олардың барлық үміттері бір жердегі тартпада мыжылған қағаз бетінде қалады. Мен мұны корпоративтік стратегиялық жоспарлауда үнемі көретінмін. Маңызды мақсаттық міндеттемелері бар ауқымды стратегиялық құжаттар жасалатын. Бірақ сол жылдық және тоқсандық міндеттемелерді күнделікті әрекеттерге аударатын механизм болмады. Соңында үлкен папка басқа үлкен папкалардың арасында сөреге тығылып, сирек қаралып, негізінен ұмытылатын.
Күнделікті көрініс мақсаттар мен тапсырмалар арасындағы байланысты орнатуға арналған. Тізімді қарап шыққанда, мен сәйкес келесі әрекеттерді іздеймін. Мен өзіме сұрақ қоямын: Бүгін мені мақсатқа қарай жылжытатын не істей аламын? Сондықтан мен мұны шолу-алдын ала қарау процесі деп атаймын. Бұл артқа және алға қарау. Мен мақсаттар тізімімді тапсырмалар тізіміме, өткен міндеттемелерімді болашақ әрекеттеріме байланыстырамын. Және мен бұл тізімнің күрделі немесе ұзақ болуына жол бермеймін. Мен Free to Focus курсым мен кітабымда үйреткенімдей, тапсырмаларымды Күнделікті Үлкен Үштік (Daily Big 3) деп атайтын нәрсемен шектеймін. Сондықтан менде бір күнде орындауға тиіс үш маңызды тапсырмадан артық болмайды. Бірақ сол үш тапсырманың көпшілігі мақсаттарыма жетуге көмектесу үшін арнайы таңдалады.
Көптеген адамдар күнін он немесе жиырма тапсырмамен бастайды. Жұмыс күнінің соңында олар элементтердің жартысын ғана белгілеп үлгереді және өздерін сәтсіз сезінеді. Олар өздері жеңе алмайтын ойын құрып жатыр. Мұндай демотивацияға кімнің уақыты бар? Егер сіз шынымен ең маңызды мақсаттарыңызға қарай ілгерілегіңіз келсе, үлкен мақсаттарды қолжетімді күнделікті тапсырмаларға бөлудің жылдам және оңай әдісі қажет. Бұл бізді апталық көкжиекке апарады.
Апталық көкжиек
Апталық көкжиек сәл тереңірек және сәл ұзағырақ, шамамен жиырма-отыз минутты алады. Апталық көріністің үштік фокусы бар. Бірінші бөлім — шағын әрекеттен кейінгі шолу. Сіз 2-қадамдағы кезеңдерді есіңізде сақтайсыз, бірақ бүкіл жыл үшін процестен өтудің орнына, сіз өткен аптаны қорытындылағыңыз келеді. Прогресіңізді қарап шығыңыз. Жеңістеріңіз бен қателіктеріңізді тізіңіз. Содан кейін, алған сабақтарыңызды және нені басқаша немесе жақсырақ жасайтыныңызды тізіңіз. Мінез-құлқыңызды қалай түзетесіз? Оны да жазып қойыңыз. Өзгеріске қағаз жүзінде (немесе экранда) міндеттеме алу сізге анықтық табуға және қажетті шешімді қабылдауға көмектеседі.
Апталық көріністің екінші бөлігі мақсаттарыңызды мұқият қарауды қамтиды. Мақсат мәлімдемелерінің тізімін қарап шығудың орнына, мен сіздің мақсат мәлімдемесін, негізгі мотивацияларыңызды және кез келген сәйкес келесі қадамдарды қарап шыққаныңызды қалаймын. Сіз мотивацияларыңызбен зияткерлік және эмоционалдық тұрғыдан байланыста болғыңыз келеді. Біз оларды 4-қадамда анықтадық. Бұл академиялық жаттығу емес еді. Түпкілікті мақсат — «неге»-ңізді назарда ұстау үшін сол тізімді қарап шығу. Бұл — тастағыңыз келген кезде алға жылжуды жалғастырудың құпиясы. Апталық шолу сол негізгі мотивацияларды санамызда сақтайды. Біз істің ортасында болғанда, оларды еске түсіру қиын болуы мүмкін. Бірақ біз апта сайын негіздемемізді қарап шыққанда, себептер соншалықты ішкіленіп кетеді, біз не нәрсеге қауіп төніп тұрғанын білеміз.
Апталық шолудың үшінші және соңғы бөлігі — алдағы аптада не істеу керектігін түсіну — алдын ала қарау. Генерал МакКлелланның жағдайында көргеніміздей, үлкен мақсаттарды іске асырылатын келесі қадамдарға бөлу өте маңызды; әйтпесе, мақсаттарыңызға жету үшін қажетті прогресті жасай алмайсыз. Енді сол келесі қадамдарды алдағы аптада орындау керек мақсаттарға айналдыратын уақыт келді. Мен мұны Апталық Үлкен Үштік (Weekly Big 3) деп атаймын және бұл сол келесі қадамдарда тартым күшін алудың және импульсті сақтаудың мен білетін ең жақсы жолы. Апталық Үлкен Үштік менің мақсаттарыма жақындау үшін орындауым керек нақты нәтижелерді білдіреді. Бұл менің Күнделікті Үлкен Үштігіме қалай қатысты? Мен Апталық Үлкен Үштігімді Күнделікті Үлкен Үштігімді белгілеу үшін қолданамын. Жалпы алғанда, процесс келесідей жұмыс істейді:
Мақсаттар ↓ Келесі әрекеттер ↓ Апталық Үлкен Үштік ↓ Күнделікті Үлкен Үштік
Міне, оны іс жүзінде көру үшін мысал. Айталық, сіздің мақсатыңыз — қызыңыздың он алты жасқа толған туған күніне, яғни 18 қазанға классикалық Volkswagen Beetle көлігін қалпына келтіру. Қазір 1 наурыз. Бұл көп уақыт емес, бірақ орындауға болады. Және қысым бар, өйткені сіз оның өміріндегі осы маңызды кезеңді атап өту үшін ерекше бірдеңе қалайсыз. Ең маңызды келесі әрекеттер — бюджетіңізге сәйкес келетін көлікті сатып алу және оны үйіңізге жеткізу, сол жерде сіз жұмысты бастай аласыз. Сонымен, сіз қалай жалғастырасыз? Сіз толық жоба кестесін жасай аласыз, бірақ оның қажеті жоқ. Бірінші қадам — Bug сатып алу; бұл анық. Және дәл осы жерде апталық шолу мақсаттарыңызды күнделікті кестеңізбен байланыстыруға көмектеседі.
Мақсатыңызға қарай жылжу үшін, апталық шолу кезінде сіз сатып алуды Апталық Үлкен Үштік мақсаттарының бірі ретінде анықтай аласыз. Сол аптадағы басқа басымдықтарыңызға байланысты, сіз дүйсенбіде жұбайыңызбен бюджет туралы сөйлесуге, сәрсенбіде eBay және Autotrader-де зерттеуге және бейсенбіде сатып алуға уақыт белгілей аласыз. Осы тапсырмалардың әрқайсысы сіздің Күнделікті Үлкен Үштігіңіздің бөлігі болады. Мақсаттан бастап жеке күнделікті тапсырмаларға дейін, идея — әрекеттеріңізді әрқашан алға жылжитындай етіп бағыттау. Күнделікті және апталық шолулар мұны мүмкін етеді. Мен Full Focus Planner-ді осы процесті қарапайым және түсінікті ету үшін біріктірілген мақсаттан-күнделікті-тапсырмаға шешімін ұсыну үшін жобаладым. Бірақ оны жүзеге асыру үшін қандай құралдарды қолдансаңыз да, егер біз әдейі әрекет етсек, шолу процесі мақсатқа жетудің жол картасы сияқты жұмыс істейді.
Эмпайр-стейт-билдинг аналогиясына қайта оралсақ, әрбір Апталық Үлкен Үштік зәулім ғимараттағы қабат сияқты, ал әрбір Күнделікті Үлкен Үштік сол қабатқа жету үшін қажетті баспалдақтар жиынтығы сияқты. Ең қызығы мынада: Мұның бәрі қосылады. Қадам сайын, қабат сайын сіз шыңға дейін жол таба аласыз.
Тоқсандық көкжиек
3-қадамда айтқанымдай, мен мақсаттарды тоқсан бойынша қоюды ұсынамын, осылайша сіз оларды жыл ішінде бөлесіз және сонымен қатар алыс мерзімнің көрінуін күтудің орнына бірден әрекет етуге итермелейсіз. Тоқсандық мақсат қою табиғи түрде тереңірек шолуға және алдын ала қарауға әкеледі.
үш ай сайын. Full Focus Planner әр тоқсанның соңында осындай шолуды қамтиды. Мен апталық шолу-алдын ала қарау сияқты, бірақ бүкіл тоқсанға бағытталған «әрекеттен кейінгі талдауды» (after-action review) жасауды ұсынамын. Одан бөлек, тоқсандық шолудың негізгі мақсаты — мақсаттарыңызды талдау және олардың өміріңізге әлі де сәйкес келетінін шешу, егер сәйкес келмесе, түзетулер енгізу. Мен тоқсандық шолуға толық бір күнімді арнағанды ұнатамын. Бірақ уақыт тығыз болса, мұны әдетте бір-екі сағатта орындай аламын.
Тоқсандық көріністе кем дегенде бес әрекетті орындауға болады: қуану (rejoice), қайта кірісу (recommit), түзету (revise), алып тастау (remove) және алмастыру (replace).
Біріншіден, сіз қуана аласыз. Айталық, сіз мақсаттарыңыздың біріне жету жолында маңызды кезеңге жеттіңіз. Оны мойындап, атап өту үшін кідіріңіз. Мен жеңістерімізді тойлауға қатты сенемін.
Мақсатқа толық жеткенше күтудің қажеті жоқ. Шын мәнінде, мақсаттарымыз неғұрлым үлкен болса, жол бойындағы кішігірім жеңістерді тойлау соғұрлым маңызды бола түседі. Жаратылыс кітабындағы жарату тарихы Құдайдың өзі жаратқан барлық нәрсеге қарап, оны жақсы деп атағанын айтады. Ол бүкіл жаратылыс аяқталғанша күткен жоқ. Ол мұны әр кезеңде жасады. Бұл біз үшін де жақсы үлгі.
Прогресімізді мойындау және оған қуану ұзақ жолда эмоционалды түрде белсенді болуға көмектеседі. Тойлау мидың марапаттау жүйесін іске қосады.
Төзімділік спортшысы Кристофер Бергландтың айтуынша, бұл «алға ұмтылуға және мақсаттарға жетуге көмектесетін негізгі ынталандырушы күш... Өзін-өзі құттықтау эго немесе тәкаппарлық туралы емес, бұл сіздің марапаттау тізбегіңізді іске қосу және дофамин құбырын пайдалану туралы».
Жеңіс бізді ойында ұстап тұруға көмектеседі. Сондықтан ұпай жинаған кезде қуануға байыппен қарауымыз керек.
- Екіншіден, сіз мақсатқа қайта кірісе аласыз. Бұл беріліп, алаңнан кетіп қалғыңыз келгенде қиын болуы мүмкін. Бірақ
- содан кейін сіз ойынның бітпегенін түсінесіз. Сөзбе-сөз айтқанда, бәрі мүмкін. Не боларын ешқашан білмейсіз. Сіз нақты
- біле алатын жалғыз нәрсе — қазір тастап кетсеңіз, жеңілесіз.
Менің қызым Мариссаның сату бойынша мақсаты болды, ол оған жетуге тырысты, бірақ айдың соңына дейін беріліп қойған еді. Ол межеге жетуге уақыт жеткіліксіз деп ойлады. Мен оған қарсы шығып, мақсатқа жету үшін не қажет екенін сұрадым. Бұл 1-қадамдағы Мура мен Дорфманның оқиғасына ұқсас болды. Оның прогресіне кедергі келтіретін шектеулі сенімі болды. Бірақ сағатта әлі уақыт бар еді! Оның айдың нәтижесіне әсер етуге әлі де мүмкіндігі болды. Осы азат етуші шындықты мойындаған сәтте, бұл оған жаңа жауапкершілік пен мүмкіндік сезімін берді. Ол мақсатқа қайта кірісті, командасын жұмылдырды және санаулы минуттар қалғанда жеңіске жетті.
Бұл жағдайдағы кілт — бастапқы мақсатқа қайта назар аудару және «неге» деген сұрақпен қайта байланысу. Басқаша айтқанда, таразыда не тұрғанын тізімдеңіз. Сондықтан мен мақсат қою кезінде және апталық алдын ала қарау процесінде осы қадамға баса назар аударамын. Сіз не ұтасыз? Не жоғалтасыз? Осыларды көз алдыңызға келтіргеннен кейін, жаңа стратегияларды қарастыра аласыз немесе қосымша ресурстар таба аласыз. Бірақ сіз жүрегіңіздің түбінде «Мен бұған барамын» деп шешім қабылдауыңыз керек.
Адамдардың осы кезеңде жасайтын тұрақты қателігі — өз стратегиясына «үйленіп алуы». Мақсаттар мен стратегияларды шатастырмаңыз. Сіздің мақсатыңыз — «не», ал стратегияңыз — «қалай». Стратегияңызда киелі ештеңе жоқ. Егер ол нәтиже бермесе, оны кез келген уақытта өзгерте аласыз. Егер біз стратегияларымызға жабысып қалсақ және олар бізді сәтсіздікке ұшыратса, мақсаттарымыз зардап шегеді. Бірақ егер біз мақсаттарымызға адал болсақ, межеге жету үшін стратегияларымызды қажетінше жиі және сенімді түрде өзгерте аламыз. Қызым Меган екеуміз Mind Your Mindset кітабын дәл осы бағытты өзгерту (pivoting) қиындығына көмектесу үшін жаздық.
- Егер сіз мақсатқа бұдан былай адал болмасаңыз, үшінші нұсқаңыз — оны түзету. Бұл толығымен орынды. Өйткені, жоспарлау
- кезінде сізде шектеулі білім болады. Мүмкін сіз мақсатты қолайсыздық аймағында емес, елес аймағында қойғаныңызды
- түсінген шығарсыз. Сіз біле алмаған басқа фактілер немесе жағдайлар орын алуы мүмкін — және олар сіздің бақылауыңыздан
- тыс болуы мүмкін. Мақсатты түзету кезінде абай болуыңыз керек. Сіз мұны жай ғана жайлылық аймағында қалу және қиналмау
- үшін жасағыңыз келмейді. Бірақ сонымен бірге, бір нәрсені дәлелдеу үшін өзіңізді ұтылыс жағдайына қоюдың қажеті жоқ.
- Жеке өзім, егер мақсатқа жету мүмкін болса, қайта кірісуді, ал мүмкін болмаса, түзетуді жөн көремін.
Егер мен қайта кірісе алмасам және түзеткім келмесе, төртінші нұсқа — алып тастау. Өшіргішті алыңыз. Жою түймесін басыңыз. Бұл сізді шошытпасын. Бұл соңғы шара, бірақ кейде қажет. Мен мақсаттарға жетуді қолдаймын. Бірақ «Демалыс күні адам үшін жаратылған», керісінше емес. Бұл сіздің ойыныңыз. Мен мақсат полициясын ешқашан кездестірген емеспін, бірақ сіз тізімнен мақсатты сызып тастағанда олардың келмейтініне сенімдімін. Егер мақсат енді өзекті болмаса, егер ол енді тартымды болмаса, егер сіз оны түзетуге тырысып, бірақ жасай алмасаңыз, оны алып тастаңыз. Егер олай етпесеңіз, мақсат жай ғана сол жерде тұрып, сізді айыптайды. Өз тізіміңізде мұндай эмоционалды салық төлеудің қажеті жоқ.
Егер сіз мақсатты алып тастауды шешсеңіз, мен оны қол жеткізгіңіз келетін басқа мақсатпен алмастыруды ұсынамын.
Егер мақсатқа жете алмасаңыз ше? Оған бола қатты уайымдамаңыз. Уақытты белгілеу ең жақсы жағдайлардың өзінде қиын. Ал үлкен мақсаттармен бұл екі есе қиын. Мен әрқашан белгіленген мерзімде мақсатыма жете бермеймін. Егер сіз үлкен мақсаттарға ұмтылсаңыз, кейде межені жіберіп алу қалыпты жағдай. Ең бастысы — ойында қалу.
Қорытындылай келе, мен бес тоқсандық шолу нұсқасын шешімдер ағашы ретінде қарастыруды ұсынамын: ► ҚУАНУ, егер сіз мақсатыңызға/кезеңге жетсеңіз. Егер бітпесеңіз, онда ► Оған жетуге ҚАЙТА КІРІСУ. Егер қайта кірісе алмасаңыз, онда ► Мақсатты ТҮЗЕТУ, сонда оған жете аласыз. Егер түзете алмасаңыз, онда ► Мақсатты тізіміңізден АЛЫП ТАСТАУ. Егер оны алып тастасаңыз, онда ► Оны қол жеткізгіңіз келетін басқасымен АЛМАСТЫРУ.
Жылдық Көкжиек
Бұл көріністі түсіндіру ең оңайы, өйткені сіз оны жасап қойдыңыз. Құттықтаймыз! «Сіздің ең жақсы жылыңыз» (Your Best Year Ever) бағдарламасының бес қадамы жылдық көріністі құрайды: мүмкіндік сезімін жандандыру, өткен жылды аяқтау, келесі жылға мақсаттар қою, негізгі мотивацияларыңызды анықтау және жоспарды орындалатын келесі қадамдарға бөлу арқылы жүзеге асыру.
Жетістік — бұл мақсатыңызға қарай бір-бір қадам жасау сияқты қарапайым. Тоқсандық, апталық және күнделікті шолулар мен алдын ала қараулар арқылы мақсатыңыздың көрінуін қамтамасыз ете отырып, сіз күнделікті әрекеттеріңіздің жылдық мақсаттарыңызға жинақталуына және жетістікке қосылуына кепілдік бересіз.
Неге тойлау керек?
Бұл тарауды аяқтамас бұрын, мен қуану тақырыбына қайта оралғым келеді. Жоғары жетістікке жеткендер кейде бұл мәселеде қиналады. Мен де сондай едім. Жеңістен кейін мен келесі жобаға кіріспес бұрын тойлау үшін сирек тоқтайтынмын. Бірақ психология профессоры Тимоти Пичилдің жоғарыда келтірілген байқауын еске түсіріңіз: «Біз ең қиын мақсаттарымызға қарай ілгерілегенде ең күшті жағымды эмоционалды реакцияны сезінеміз». Бұл тек байқау үшін тоқтаған жағдайда ғана шындық. Біз мақсаттарымызға жеткенде немесе жол бойындағы кезеңдерге жеткенде, тойлауға тиісті уақыт бөлуіміз керек.
Жеңістеріңізді тойлау жұмысыңызды растайды. Және бұл толыққанды, мағыналы өмір сүрудің негізгі құрамдас бөлігі. Грекиядағы Navarino Challenge деп аталатын жарысқа қатысқаннан кейін, ультрамарафоншы Дин Карназес қала тұрғындарының жеңімпаздарды тойлауға қалай шыққанына таң қалды. Олар жұмыстарын тастап, дүкендерін жауып, билей бастады. «Бұл адамдардың барлығы істеп жатқан істерін шетке ысырып, бірігуге дайын болды», - дейді Карназес.
«Егер біз әрқашан жүрегімізбен емес, басымызбен шешім қабылдасақ, біз әлдеқайда тәртіпті өмір сүрер едік, — деп ойлайды ол, — бірақ олар әлдеқайда аз қуанышты болар еді... Қаншама адам өмір бойы бір нәрсеге ұмтылып, тынбай еңбек етеді де, бір күні оянып, шын мәнінде мүлдем өмір сүрмегенін түсінеді?»
Тойлауды өткізіп жібергенде, біз күш-жігерімізді арзандатамыз. Және біз өз өмірімізді және жақындарымыздың өмірін қысқартамыз. Сондықтан миль белгілерінде билеу өте маңызды. Отбасыңызды қатыстырыңыз. Достарыңызды қатыстырыңыз. Бірақ тойлауға уақыт бөліңіз. Оны бекітіңіз. Оның жүйке жүйеңізге сіңуіне және сізді мәре сызығынан өткізуге қуат беруіне мүмкіндік беріңіз. Сізге көмектесу үшін мен артқы жағындағы мақсат үлгілеріне марапаттау сұрауын қостым, осылайша сіз мақсаттарыңызды орындаған кезде қалай тойлайтыныңызды алдын ала анықтай аласыз.
OceanofPDF.com
15. Сіз табысқа түрткі бола аласыз
Жеңістің кілті — дұрыс тәртіптерді құру. — ЧАРЛЬЗ ДАХИГГ
Берік тәртіп адамның ақыл-ой қуаты үшін жақсы қалыптасқан арнаны дамытады және көңіл-күйдің үстемдігінен сақтануға көмектеседі. — МЕЙСОН КАРРИ
Менде қалыптастырғым келген әдет мақсаты болды: дүйсенбіден жұмаға дейін таңғы сағат 6:00-де отыз минут жаттығу жасау. Тек бір мәселе болды. Мен оны орындай алмайтын сияқты болдым. Егер сіз Жаңа жылдық шешімге жете алмаған болсаңыз, мүмкін мұны түсінесіз. Мен әдетте аптаны жақсы бастайтынмын. Дүйсенбіде және сейсенбіде жаттығу жасайтынмын. Бірақ сәрсенбіге қарай мен ұйықтағым келетін — және жиі солай істейтінмін.
Егер мақсатыма жеткім келсе, бірдеңені өзгерту керек екені анық болды. Сол кезде мен назарымды мақсаттың өзіне емес, жаттығу киімдерімді алдыңғы түнде дайындап қоюға аударуды шештім. Бұл күлкілі қарапайым естіледі, бірақ сол бір тәжірибе маған тұрақты жаттығу әдетін еш қиындықсыз дерлік дамытуға мүмкіндік берді.
Кейінірек мен мақсатқа жету зерттеушілері «іске асыру ниеттері» (implementation intentions) деп атайтын нәрсенің бір нұсқасын қолданғанымды білдім. Мен оларды белсендіру триггерлері (activation triggers) деп атаймын. Бұл терминді 9-тараудан әдеттер туралы талқылаған кезімнен есіңізде сақтаған боларсыз; бұл әдейі жасалған. Өткен тарауда егжей-тегжейлі сипатталған шолу-алдын ала қарау процесі жетістік мақсаттарында келесі қадамдарды жасауға әсіресе пайдалы болса, белсендіру триггерлері әдет мақсаттарымызбен алға жылжуға көмектесу үшін әдет қалыптастыру механикасын пайдаланады.
Бұл мақсаттарымызға жету процесін оңтайландыратын қарапайым мәлімдемелер немесе әрекеттер. Қалай? Кез келген күтпеген жағдайларды немесе кедергілерді алдын ала болжау арқылы біз қажетті реакцияны белгілей аламыз. Сол сәттегі шешім қабылдауға (ақыл-ой және эмоционалдық ресурстарымыз ең төмен болуы мүмкін кезде) сүйенудің орнына, белсендіру триггерлері шешімдерімізді алдын ала бекітеді. Бұл алдын ала міндеттеменің тағы бір қолданылуы.
Мінез-құлықтық дағдыларға кептеліп қалғанда алға жылжу қиын. Белсендіру триггерлері бізді сол дағдылардан шығарып, мақсаттарымызға жетуге көмектесетін жаңа және жақсырақ мінез-құлықтарды еске салады.
Олар күтпеген жағдайларды шешетіндіктен, біз оларды қарапайым егер-онда (if-then) немесе қашан-онда (when-then) мәлімдемелері ретінде қарастыра аламыз. Әлеуметтік психолог Хайди Грант Халворсонның айтуынша, олар жұмыс істейді, «өйткені күтпеген жағдайлар біздің неврологиялық сымдарымызға енгізілген... Адамдар мақсаттарын нақты қашан, қайда және қалай орындайтынын шешкенде, олар миында белгілі бір жағдай немесе белгі («Егер немесе қашан x орын алса») мен одан кейінгі мінез-құлық («онда мен y жасаймын») арасында байланыс жасайды. Осылайша, олар әрекет ету үшін күшті триггерлер орнатады».
Жоспарлаудың бұл түрі қарқынды сақтауға тырысқанда кездесетін үйкелісті тегістейді және кедергілерді жеңуге жол береді. Зерттеушілер Томас Уэбб пен Паскаль Ширан атап өткендей, белсендіру триггерін пайдалану бізді әрекет етуге «қабылдауға дайын» етеді. «Дәлелдер көрсеткендей... егер-онда форматында жоспарланған жауаптар тезірек, тиімдірек және саналы ниетті аз қажет ете отырып басталады», - деп жазады олар. Мыңдаған қатысушылары бар екі жүзден астам зерттеулерге сәйкес, егер-онда жоспарлаушылары бұл қадамды өткізіп жіберетіндерге қарағанда мақсаттарына жету ықтималдығы шамамен үш есе жоғары.
Сонымен, бұл артықшылықты өзіңіз үшін қалай пайдалана аласыз? Үш кезеңді орындау арқылы мақсаттарыңызға жету үшін белсендіру триггерлерін қолдана аласыз.
1-кезең: Кедергілерді болжау және жауабыңызды анықтау
Алдымен мақсатқа жету үшін ең жақсы жұмыс істейтін триггерлерді анықтауымыз керек. Жеңіл келесі қадамдар рухында белсендіру триггерлеріңіздің нақты мақсаттарыңызға қарағанда орындалуы оңай екеніне көз жеткізіңіз. Мәселе осында. Сіз қолайсыздық аймағындағы мақсатты орындау үшін жайлылық аймағында тапсырмалар жасап, дайындалып жатырсыз. Сіз қиынды орындау үшін оңайды пайдаланасыз.
Менде кеңседен сағат 17:00-де дәл шығу әдеті бар. Бірақ хабарлама немесе өтініш соңғы сәтте мақсатыма оңай нұқсан келтіруі мүмкін. Ең бастысы — осы кедергілердің әрқайсысын қалай шешетінімді алдын ала шешу. Мәлімдеменің егер немесе қашан бөлігі — триггер; онда — жауап. Бұл 9-тараудан талқылаған ережелер сияқты. Міне, мен ойлап тапқан нәрселер:
Егер маған 16:45-тен кейін қоңырау шалса, онда мен оны дауыстық поштаға жіберемін.
Егер команда мүшелері шыға берісте сөйлесуді сұраса, онда мен оларға ертең сөйлесуге қуанышты екенімді айтамын.
Егер маған 16:00-де жиналысқа қатысу керек болса, онда мен ұйымдастырушыға жиналыстан 16:55-те кетуім керек екенін айтамын.
Қашан маңызды электрондық хат келсе, мен оған 16:45-ке дейін жауап беремін және сол уақыттан кейін электрондық поштаны қайта тексермеймін.
Егер-онда жоспарлауының бұл түрі сол сәттегі шешімді алдын ала анықталған белгімен және идеалды жауаппен алмастырады. «Адамдар іске асыру ниетін қалыптастырған кезде, олар қашан және қалай әрекет ету керектігін ойланбастан [автоматты түрде] әрекет ете алады», - дейді мақсат теоретиктері Питер Голлвитцер мен Габриэле Эттинген. Ауыр жұмыс қазірдің өзінде орындалды.
2-кезең: Белсендіру триггерлерін оңтайландыру
Ықтимал белсендіру триггерлерінің қысқа тізімін жасағаннан кейін, жою, автоматтандыру және тапсыру (делегация) арқылы қайсысын оңтайландыруға болатынын анықтаңыз. Жаттығу киімдерімді дайындау — соның бір мысалы. Міне, мен бұрын қолданған немесе қазір қолданып жүрген басқа да бірнеше белсендіру триггерлері:
Кеңседегі шамдарды 17:00-де автоматты түрде өшетіндей етіп бағдарламалау, осылайша мен жұмысты 17:00-де тоқтату мақсатымды орындаймын.
Көмекшімнен әр жұма күні кешкі сағат 18:00-ге автоматты түрде кешкі асқа тапсырыс беруін сұрау, осылайша мен Гейлмен апта сайынғы кездесу түні мақсатымды орындаймын.
Телефонымда фокус режимін орнату, ол хабарландыруларды өшіреді және тыныш уақытым үшін қажет қолданбаларды басты экранға шығарады, осылайша мен күнді дұға ету, Киелі кітапты оқу және ой жүгіртумен бастау мақсатымды орындаймын.
Күш жаттығулары бойынша менімен жұмыс істеу үшін фитнес жаттықтырушысын жалдау, осылайша мен дүйсенбі, сәрсенбі және жұма күндері күш жаттығуларын жасау мақсатымды орындаймын.
Тоңазытқыш пен қоймадан барлық өңделген тағамдарды лақтырып тастау, осылайша мен тек таза, тұтас, органикалық тағамдарды жеу мақсатымды орындаймын.
Жинақ шотыма автоматты депозит орнату, осылайша мен белгілі бір мөлшерде ақша жинау мақсатымды орындаймын.
Ноутбугымды үйден алып кету, осылайша мен кешке компьютерге қайта отыруға азғырылмаймын және көбірек демалу уақытына ие болу мақсатымды орындаймын.
Бұл мысалдар ойыңызды қозғайды деп үміттенемін. Сіздің триггерлеріңіз менікінен мүлдем басқаша болуы мүмкін. Ең бастысы — оларды анықтау және өміріңізге енгізу. Белсендіру триггері процесінің негізгі бөлігі — ерік-жігеріңіз жоқ кезде оған сүйенудің орнына, ең күшті кезіңізде ойлану. Осыны ескере отырып, табысқа жету үшін триггерлеріңізді оңтайландыра аласыз. Жоғарыдағы мысалдарда жою, автоматтандыру және тапсыру арқылы триггерді бақылауымнан қалай шығарғаныма назар аударыңыз. Мысалы:
Мен жолдан тайдыратын азғыруларды жойдым. Ас үйімдегі барлық өңделген тағамдарды лақтырып тастадым. Ноутбугымды үйден алып тастадым.
Технологияны қолдана отырып, белсендіру триггерімді автоматтандырдым. Тыныш уақытыма дайындалу үшін автоматтандырылған телефон мүмкіндігін орнаттым. Кеңсемдегі шамдарды бағдарламаладым. Жинақ шотыма автоматты депозит орнаттым.
Белсендіру триггерімді көмекшіме тапсырдым. Ол кешкі асқа тапсырыс береді.
Триггерді бақылауыңыздан шығару арқылы сіз енді сол сәтте өзіңізге сенбейсіз. Сіз күтпеген жағдайларды және кедергі келтіретін азғыруларды (мысалы, кеш жұмыс істеуге құмарлық немесе брондауды ұмытып кету) анықтап, оларды алдын ала шешесіз. Күтпеген жағдай туындаған кезде, сіз оны шешіп қойған боласыз.
Әлеуметтік желілерге тәуелділігін мойындаған жас миллениал Жасминнің оқиғасын алайық. Ол жұмысын кейінге қалдырып, телефонын үнемі тексеретін. «Мұны істегенде мен автопилотта жүргендей боламын», - деді ол. Жасмин өзгергісі келді. Ол экран уақытын күніне екі сағатқа дейін шектегісі келді. Телефоны жұмысына кедергі болып тұрды, ал ол жоғарылауды қалады. Ол жай ғана телефонсыз жүре алмайтынын түсінді. Ол смартфонының барлық жағымды жақтарын ұнатты және қолжетімді болуы керек еді. Бірақ ол жұмыс істеуі керек кезде телефонды тексеруді тоқтату үшін сол сәттегі өз ерік-жігеріне сене алмайтынын білді. Сондықтан ол өзіне тәуелді емес белсендіру триггерін таңдады. Ол белгілі бір уақыт аралығында немесе экран уақытының шегіне жеткеннен кейін әлеуметтік желі қолданбаларын ашуға тыйым салатын қолданба тапты. Жасмин бақылау қолданбасын орнатты және ешқашан артқа қарамады. Бастапқыда бұл әрине бейімделуді қажет етті, бірақ Жасмин содан бері сол жоғарылауға қол жеткізді және қазір күнінде көбірек уақыты болғандықтан басқа шығармашылық мақсаттарға жұмыс істеуде.
3-кезең: Нәтижеге жеткенше тәжірибе жасаңыз
Бұл — табыстың кілті. Сіз сәтсіздіктерге тап боласыз — әсіресе егер сіз қалыпты адам болсаңыз. Қабырғаға соғылған кезде, бағытты өзгертетін уақыт келді. Мақсатыңыз киелі болуы мүмкін, бірақ стратегияңыз олай емес. Мақсатыңызды тастамаңыз; жай ғана тәсіліңізді өзгертіңіз. Бұл белсендіру триггерлері сіз үшін дұрыс жұмыс істегенше оларды өзгертуді білдіреді. Кейде кішкене түзету жеткілікті болады. Мысалы, мен алғаш рет кешке көбірек демалу уақытын өткізу туралы әдет мақсатын қойғанда, ноутбукты жауып, бірақ оны қонақ бөлмеде қалдыру жеткілікті деп ойладым. Бұл алғашқы бірнеше күнде жұмыс істеді, бірақ өкінішке орай, мен көп ұзамай қақпақты ашып, әлеуметтік желілерді тексеру арқылы алдай бастадым. Мен мәселені ноутбукты үйден шығару арқылы шештім. Қазір ол кеңсемде қалады.
Мақсатыңыз қандай болса да, қулық — оған жетуге кедергі болатын күтпеген жағдайлар мен кедергілерді жай ғана ойластыру. Ең ықтимал кідірістерді ойластырғаннан кейін, олар орын алған сәтте не істеу керектігін білу үшін алдын ала жауап бере аласыз. Мақсаттарыңызға кедергі келтіретін ықтимал кедергілерді ойластыру үшін аздап қиял қажет болуы мүмкін, бірақ бұл соған тұрарлық. Белсендіру триггерлерін бірнеше рет қолданғаннан кейін, олар екінші табиғатыңызға айналады.
5-ҚАДАМ: ІС-ӘРЕКЕТ ЖОСПАРЫ
Үлкен мақсаттарды басқарылатын келесі қадамдарға бөліңіз Ескі «бақаны жеу» тұзағына түспеңіз. Мақсатыңыз қолайсыздық аймағында басталуы керек болса да, келесі қадамыңыз жайлылық аймағында болуы керек. Ең оңай тапсырманы бірінші орындаңыз. Егер тығырыққа тірелсеңіз немесе кептеліп қалсаңыз, сырттан көмек сұраңыз. Сіз жылдам жеңістермен ерте қарқын алғыңыз келеді.
Тұрақты мақсат шолуларын жоспарлаңыз Күнделікті шолу үшін мақсаттар тізімін қарап шығыңыз. Мақсаттарыңызды жадыңызда жаңартып отырғыңыз келеді, сонымен қатар оларға жетуге жақындататын күнделікті бірнеше нақты тапсырманы ойластырыңыз. Мен мұны Күнделікті Үлкен Үштік (Daily Big 3) деп атаймын. Апталық шолу үшін негізгі мотивацияларыңызға ерекше назар аудара отырып, мақсаттарыңызды қарап шығыңыз. Өткен аптаға жылдам әрекеттен кейінгі шолу жүргізіңіз. Әрбір мақсатыңыз үшін келесі әрекеттерді алдын ала қарап шығыңыз және оларға жету үшін алдағы аптада қандай үш нәтижеге қол жеткізу керектігін анықтаңыз. Мен мұны Апталық Үлкен Үштік (Weekly Big 3) деп атаймын және оларды Күнделікті Үлкен Үштікті анықтау үшін қолданамын. Тоқсандық шолу үшін кілт: (1) егер мақсатыңызды орындасаңыз немесе межеден өтсеңіз, қуану, (2) егер орындамасаңыз, қайта кірісу, (3) егер қайта кірісе алмасаңыз, мақсатты түзету, (4) егер түзете алмасаңыз, мақсатты алып тастау және соңында, (5) мақсатты қол жеткізгіңіз келетін басқасымен алмастыру.
Белсендіру триггерлерін қолданыңыз Сіз үшін ең жақсы белсендіру триггерлерін ойластырыңыз. Қиын нәрсені істеу үшін оңай келетін нәрсені пайдалануды ұмытпаңыз. Сол сәттегі ерік-жігеріңізге сенбеңіз. Сіз кедергілерге тап боласыз, сондықтан оларды болжап, алдын ала ең жақсы егер-онда жауабын анықтаңыз. Идея — кедергі сізді жолдан тайдырмас бұрын шешімдерді жоспарлау. Содан кейін жою, автоматтандыру және тапсыру арқылы белсендіру триггерлерін оңтайландырыңыз. Егер басында дұрыс болмаса, нәтижеге жеткенше тәжірибе жасаңыз.
OceanofPDF.com
2-ҚАДАМ
LEAP Принципі
Мен батылдық қорқыныштың жоқтығы емес, оны жеңу екенін білдім. — НЕЛЬСОН МАНДЕЛА
Жеңістің құпиясы құпия емес. Бұл мақсат бағытындағы тұрақты орындау. — АЛИ ШВАНКЕ
Гейл екеуміз үйленгенімізге екі жылдай болғанда, Техас штатының Уэйко қаласынан бірге үй сатып алдық. Жаңа ауданға көшкеннен кейін көп ұзамай, бір әдемі көктемгі сенбі күні таңертең есік қоңырауының соғылғанын естідім. Есікті Гейл ашты. «Жаным», - деп дауыстады ол бір сәттен кейін, - «Меніңше, саған алдыңғы есікке келу керек». Мен тұрып, алдыңғы есікке бардым. Егер сіз менен кім болуы мүмкін деп сұрасаңыз, менің бірінші болжамым полиция болмас еді. Бірақ олар сол жерде тұрды, форма киген екі офицер. «Сіз мистера Хаятсыз ба?» - деп сұрады олар. «Иә», - дедім мен. «Мырза», - деді олар, және мен мұның жақсы болмайтынын сездім, - «біз сізді тұтқындауға келдік». «Не?!» - деп айқайладым мен.
«Ал», - деп түсіндірді олар, - «сізде төленбеген жылдамдықты асырғаны үшін айыппұл бар, сондықтан біз сізді тіркеп, қала орталығына алып кетеміз». Сонымен, сенбі күні таңертең барлық көршілерім сыртта көгалдарын шауып, балаларымен ойнап, әдеттегі демалыс күндеріндегі істермен айналысып жатқанда, екі полиция қызметкері мені патрульдік көлігіне қарай алып жүрді, мені артқы орындыққа отырғызды, шамдарын жағып, мені ішінде алып кетті.
Біз Уэйко орталығындағы бекетке келгенде, өмірімде бірінші рет саусақ ізім алынды және барлық заттарымды тапсырдым. Олар мені камераға қайта алып бара жатқанда, Гейл чекі кітапшасымен кіріп келді. «Мен жай ғана сомаға чек жаза аламын ба?» - деп сұрады ол. «Иә, жаза аласыз», - деп жауап берді офицерлер. Сонымен Гейл соманы біліп, чекті толтырды. Ол қол қойып, тапсырған бойда мен босатылдым. Бұл керемет ұят болды — және сонымен бірге мүлдем болдырмауға болатын еді. Бұл әрекет етпеудің салдары болды. Менде жылдамдықты асырғаны үшін айыппұл бар екенін білдім. Мен жай ғана оны төлеуге қолым тимеді. Мен не істеу керектігін білсем де, жасамадым. Оның орнына кейінге қалдырдым.
Қаншама адамның мақсаттарымен осылай жасайтынын айтып жеткізе алмаймын. Жаңа жылдық шешімдер қабылдап, кейін тастап кететіндер ше? Жоғары жоспарлар құрып, бірақ ешқашан орындамайтындар ше? Барып, оны жүзеге асырудың орнына келесі үлкен оқиғаның болуын күтетін сияқты көрінетін барлық таныстарыңыз ше? Мұның бәрі әрекет етпеуге келіп тіреледі.
Әрі қарай жүрмес бұрын, осы уақытқа дейінгі сапарымызды қорытындылағым келеді. Біз көп нәрсені қамтыдық. 1-қадамда біз ең жақсы жылыңызды құру үшін сенімдеріңізді жаңартып, өміріңізде не мүмкін екендігі туралы азат етуші шындықтарды қабылдау керектігін айттық. 2-қадамда біз өткенді аяқтау үшін кері ойлаудың күшін, болашақ мүмкіндіктерді ашу үшін өкінішті пайдалануды және жеңіске жету үшін қажетті молшылық ойлауын дамыту үшін ризашылық артықшылығын пайдалануды аштық.
Содан кейін 3-қадамда біз SMARTER жетістік және әдет мақсаттарының қоспасын қолдана отырып, тартымды болашақты қалай жобалау керектігін және неге сіздің ең жақсы жылыңыз жайлылық аймағыңыздан тыс жерде жатқанын көрдік. 4-қадамда біз ішкі мотивацияның күшін пайдалану, мақсатқа жетудегі «неге» деген сұрақты қуаттандыру және қиын орта жол арқылы бағытты ұстап тұру үшін достармен бірге саяхаттау туралы сөйлестік. Соңында, 5-қадамда біз әрекет ету және сол мақсаттарды шындыққа айналдыру жолдарын қамтыдық. Ал қазір сағат қанша болғанын білесіз бе?
Егер сіз осы кітаптағы әр қадам үшін іс-әрекет жоспарларын орындасаңыз, қазір сізде өз мақсаттарыңыздың тізімі бар. Айталық, сіз кәсібіңізді, некеңізді және психикалық денсаулығыңызды жақсартқыңыз келеді. Үлкен нәтижелерді армандау эмоционалды түрде қанағаттанарлық және интеллектуалды түрде ынталандырушы болуы мүмкін. Бірақ бастау әрекетті талап етеді. Ал бұл қиын болуы мүмкін. Өйткені, қалайша сіз... кездесу түні үшін кестеңізден орын табасыз? көрегендік танытуға және стратегиялық жоспарлауға уақыт табасыз? салыстыру тұзағын артта қалдырып, әлемге әкелетін құндылыққа назар аударасыз?
Бұл жақсы сұрақтар. Және оларға жауап беру маңызды. Бірақ барлық жауаптарсыз алға жылжу бұл жердегі нақты қауіп емес. Тіпті жақын да емес. Нақты қауіп мынада: осындай қиындықтарға тап болған кезде, әрекет етудің орнына, біз оны жүзеге асыру үшін қажетті қадамдарды жасамай, арманның жақсы сезімімен жүре беруіміз мүмкін. Бұрынырақ мен Артур К. Кларктың қиялдың сәтсіздігі туралы пікірлерін келтірген едім (1-тарауды қараңыз). Біз кейде ұлы мақсаттарға жете алмаймыз, өйткені оларды немесе оларды қалай орындайтынымызды елестете алмаймыз. Олар мүмкін емес сияқты көрінеді. Бірақ Кларк тағы бір мәселені атап көрсетеді, оны ол «жүйкенің сәтсіздігі» (failure of nerve) деп атайды. Джим Рон біз әрекет етуді неғұрлым ұзақ күтсек, ниетіміз соғұрлым төмендейтінін атап өтті.
Кейде біз не істеу керектігін дәл елестете аламыз. Біз оны анық көре аламыз. Біз оны анықтадық; бізде тіпті орындаудың егжей-тегжейлі жоспары болуы мүмкін, бірақ біз орындамаймыз. Біз генерал Макклеллан сияқтымыз — барлығы жоспар, бірақ соққы жоқ. Көп ұзамай сіз Ниеттің Төмендеу Заңына (Law of Diminishing Intent) бейім боласыз. Ол былай дейді: әрекет етуді неғұрлым ұзақ күтсеңіз, оны қабылдау ықтималдығы соғұрлым аз болады. Джим Рон бұл құбылысты алғаш байқап, терминді енгізген. Бірақ сіз Ниеттің Төмендеу Заңын жеңіп, мен LEAP Принципі деп атайтын нәрсені қолдану арқылы ең жақсы жылыңызды жасай аласыз:
АНЫҚТЫҚ КӨРІНІСІНЕН ЕШҚАШАН ШЕШУШІ ӘРЕКЕТСІЗ КЕТПЕҢІЗ.
Бұл маған Макклеллан сияқты тағдыр сезімі бар, бірақ нәтижесі мүлдем басқа болған тағы бір АҚШ генералын еске салады. Жас кезінен бастап Джордж С. Паттон өзін әскери қолбасшы ретінде үлкен істерге елестеткен. Ол әскери отбасында дүниеге келген және атқа міну мен басқа да спорттық жарыстарда, соның ішінде семсерлесуде үздік болған. Макклеллан сияқты ол да мансабының басында жұлдызға айналды. Ол Бірінші дүниежүзілік соғысты капитан ретінде бастап, подполковник ретінде аяқтады. Танк соғысының пионері Паттон өз адамдарын шабыттандыру үшін бригадасының алдында жүруімен немесе тіпті танктерінің үстінде жүруімен танымал болды. «Джордж бөлімшені тозақ пен су тасқыны арқылы алып өтеді», - деп атап өтті оның қолбасшысы генерал Джордж К. Маршалл.
1942 жылы Маршалл Паттонды «Факел» операциясын, яғни ось елдері бақылауындағы Солтүстік Африкаға басып кіруді басқаруға таңдады. Паттон Макклеллан кездескен барлық шектеулерге тап болды. Лауазымға кіріскеннен кейін Паттон әскерлері мен жабдықтарының жеткіліксіз екенін білді. Мұны әрекетсіздікке сылтау ретінде пайдаланудың орнына, ол қолбасшылықты өз қолына алып, өзінің шағын армиясын өзі басқара алатын ең тиімді жауынгерлер тобына айналдырды. Және ол тарихтың бағытын өзгертті. «Менің бүкіл өмірім осы сәтке бағытталған сияқты», - деп жазды Паттон Солтүстік Африкаға қонбас бұрын. «Егер мен өз міндетімді толық орындасам, қалғаны өз орнына келеді».
Және ол солай етті. Оның стратегиясы? «Біз шаршағанша шабуылдаймыз және шабуылдаймыз, содан кейін қайтадан шабуылдаймыз», - деді ол өз адамдарына. Әрекет етуге деген сол шешім барлық айырмашылықты жасады. Паттон Солтүстік Африкада, содан кейін Сицилияда жеңіске жетті. Нормандияға басып кіргеннен кейін Паттон өз адамдарын Еуропа арқылы алты жүз мильге алып жүріп, 1945 жылы Германияны нацистік бақылаудан азат етті.
Паттон әрекет етті. Біз де солай істеуіміз керек. Егер сіз үлкен өзгерісті көргіңіз келсе және Ниеттің Төмендеу Заңымен күрескіңіз келсе, үлкен LEAP (секіріс) жасауға дайын болуыңыз керек. Бұл аббревиатураның әрбір әрпі үшін бір қадам сияқты қарапайым:
L - Lean (Күту/Ұмтылу): Өзгеріске үмітпен ұмтылыңыз. Өзгерістің қажет немесе міндетті екенін байқаған кезде, бұл сіздің жасыл шамыңыз. Газ педалін басыңыз. Сол түйсік — іске кірісу үшін қажет нәрсе. E - Engage (Араласу/Анықтық): Тұжырымдамамен анықтыққа жеткенше жұмыс істеңіз. Сезімнің өтіп кетуіне жол бермеңіз. Не істеу керектігін түсінгенше онымен жұмыс істеңіз. Миыңыздың түкпіріндегі сол мазасыз ой мүлдем жаңа шытырман оқиғаның бастамасы немесе терең ойықтан шығу үшін қажет баспалдақ болуы мүмкін. A - Activate (Белсендіру): Іске қосыңыз және бірдеңе істеңіз — кез келген нәрсе. Кейде біз барлық ақпаратқа ие болғанша қозғалуды күтеміз. Бұл қателік. Анықтық біртіндеп келеді. Ал сізге келесі қадам үшін жеткілікті жарық қана керек. Тіпті қате аяқпен бастасаңыз да, сапардың қалған бөлігі жүрген сайын айқындала түседі. P - Pounce (Шұғыл кірісу): Бас салыңыз және оны қазір жасаңыз. Келесі қадамыңызды анықтағаннан кейін, оны жасаңыз. Күтпеңіз. Күту қауіпсіз болып көрінеді, бірақ күту армандарды өлтіреді.
Мен жоғары жетістікке жеткендердің LEAP Принципін қайта-қайта қолданғанын көрдім. Мен Inner Circle деп аталатын кәсіпкерлер мен басшылардың mastermind тобын жүргізгенімде, мүшелердің бірі өзі мүше болған кәсіби ұйымнан шығу керектігін түсінді. Міндеттеме оның ресурстарын жеп жатты және жеткілікті қайтарым бермеді. Бұл «шам жанған» сәт болды және ол бірден әрекетке көшті. Ол мұны сол аптаның кейінгі уақытына жоспарлаған жоқ. Бұл мәселені шешілмеген күйде қалдырар еді және кешіктіру оның ниетінің төмендеуіне мүмкіндік берер еді. Неге? Ол өз ойында жұмыстан шығудың қиындықтарын құрастырған сайын, қалуға себептер табар еді. Оның орнына ол бөлмеден бірінші үзілісте шығып, қоңырау шалып, жұмыстан шықты. Ол LEAP жасады.
Енді сіздің кезегіңіз. Сіздің ең жақсы жылыңыз — артқа сүйеніп, көретін фильм емес. Бұл қазірден бастап құрылуы керек көрініс, әйтпесе ол орындалмайды. Сіздің бұл кітапқа тартылғаныңыз және соңына дейін қалғаныңыз кездейсоқ емес. Бұл сіздің жылыңыз; бұл сіздің сәтіңіз. Армандарыңызды кейінге қалдырмаңыз. Мақсаттарыңызды кешіктірмеңіз. Жеке немесе кәсіби өміріңізде мағыналы прогреске жету үшін бүгін істеу керек бір нәрсені кейінге қалдырмаңыз. Келесі қадамыңызды анықтағаннан кейін, оны жасаңыз. Күтпеңіз. LEAP жасаңыз.
Қосу және Ойнату (Plug-and-Play) Мақсат Үлгілері
Мұнда сіз Full Focus Planner бағдарламасында мен қолданатын үлгілерді пайдаланатын мақсат үлгілерін табасыз. Бұл мақсат қою процесін бағыттау үшін пайдалануға болатын гипотетикалық мақсаттар. Мен жетістік және әдет мақсаттарының қоспасын қостым. Сіздің нақты қоспаңыз басқаша көрінеді; бұл жай ғана мүмкін нәрсені сезіну үшін. Бұл үлгілер «Ең жақсы жыл» жүйесінің әртүрлі элементтерінің бір-біріне қалай сәйкес келетінін көрсетеді, соның ішінде SMARTER мақсаттары (7-тарау), негізгі мотивациялар (10-тарау) және келесі қадамдар (13-тарау). Осындай үлгілерді пайдалану мақсатты шолу процесін (14-тарау) жылдам және оңай етеді.
OceanofPDF.com
Ұсынылатын әдебиеттер
Тереңірек үңілгісі келетіндер үшін мен әдістеменің әр қадамын толықтыруға көмектесетін кітаптарды, сондай-ақ бірнеше құнды жалпы еңбектерді тізімдедім. Сондай-ақ ескертпелерден көптеген пайдалы кітаптарды таба аласыз.
Жалпы
Fishbach, Ayelet. Get It Done: Surprising Lessons from the Science of Motivation. New York: Little, Brown Spark, 2022.
Halvorsen, Heidi Grant. Succeed: How We Can Reach Our Goals. New York: Plume, 2012.
Locke, Edwin A., and Gary P. Latham, eds. New Developments in Goal Setting and Task Performance. New York: Routledge, 2013.
Milkman, Katy. How to Change: The Science of Getting from Where You Are to Where You Want to Be. New York: Penguin, 2021.
Napper, Paul, and Anthony Rao. The Power of Agency: The 7 Principles to Conquer Obstacles, Make Effective Decisions, and Create a Life on Your Own Terms. New York: St. Martin’s, 2019.
Sullivan, Dan, with Benjamin Hardy. The Gap and the Gain: The High Achievers’ Guide to Happiness, Confidence, and Success. Carlsbad, CA: Hay House, 2021.
1-қадам: Мүмкіндікке сену
Dweck, Carol S. Mindset: The New Psychology of Success. 2nd ed. New York: Ballantine, 2016.
Hyatt, Michael, and Megan Hyatt Miller. Mind Your Mindset: The Science That Shows Success Starts with Your Thinking. Grand Rapids: Baker Books, 2023.
Robson, David. The Expectation Effect: How Your Mindset Can Change Your World. New York: Henry Holt, 2022.
Seligman, Martin E. P. Learned Optimism: How to Change Your Mind and Your Life. New York: Vintage, 2006.
Sonenshein, Scott. Stretch: Unlock the Power of Less—and Achieve More Than You Ever Imagined. New York: Harper Business, 2017.
2-қадам: Өткенді аяқтау
Pink, Daniel H. The Power of Regret: How Looking Backward Moves Us Forward. New York: Riverhead, 2022.
Roese, Neal. If Only: How to Turn Regret into Opportunity. New York: Broadway, 2005.
Smith, Jeremy Adam, Kira M. Newman, Jason Marsh, and Dacher Keltner, eds. The Gratitude Project: How the Science of Thankfulness Can Rewire Our Brains for Resilience, Optimism, and the Greater Good. Oakland: New Harbinger, 2020.
3-қадам: Болашағыңызды жобалау
Burgis, Luke. Wanting: The Power of Mimetic Desire in Everyday Life. New York: St. Martin’s, 2021.
Dean, Jeremy. Making Habits, Breaking Habits: Why We Do Things, Why We Don’t, and How to Make Any Change Stick. Boston: Da Capo, 2013.
Easter, Michael. The Comfort Crisis: Embrace Discomfort to Reclaim Your Wild, Happy, Healthy Self. New York: Rodale, 2021.
Magness, Steve. Do Hard Things: Why We Get Resilience Wrong and the Surprising Science of Real Toughness. New York: Harper, 2022.
Wood, Wendy. Good Habits, Bad Habits: The Science of Making Positive Changes That Stick. New York: FSG, 2019.
4-қадам: Өз «Неге» сұрағыңызды табу
Duckworth, Angela. Grit: The Power of Passion and Perseverance. New York: Scribner, 2016.
Grant, Heidi. Reinforcements: How to Get People to Help You. Boston: Harvard Business Review Press, 2018.
Hoey, J. Kelly. Build Your Dream Network: Forging Powerful Relationships in a Hyper-Connected World. New York: TarcherPerigree, 2017.
5-қадам: Оны жүзеге асыру
Hardy, Benjamin. Willpower Doesn’t Work: Discover the Hidden Keys to Success. New York: Hachette, 2018.
Hyatt, Michael. Free to Focus: A Total Productivity System to Achieve More by Doing Less. Grand Rapids: Baker Books, 2019.
McChesney, Chris, Sean Covey, and Jim Huling. The 4 Disciplines of Execution: Achieving Your Wildly Important Goals. New York: Free Press, 2012.
Moran, Brian P., and Michael Lennington. The 12 Week Year: Get More Done in 12 Weeks Than Others Do in 12 Months. Hoboken, NJ: Wiley, 2013.
Oettingen, Gabriele. Rethinking Positive Thinking: Inside the New Science of Motivation. New York: Current, 2014.
OceanofPDF.com
Ескертпелер
(Аудармашы ескертпесі: Төмендегі тізім түпнұсқа дереккөздерге сілтемелерді қамтиды және техникалық сипатта болғандықтан, түпнұсқа тілінде қалдырылды немесе қажет болған жағдайда ғана бейімделді).
- Your Best Is Yet to Come
Edmund Hillary, High Adventure: The True Story of the First Ascent of Everest (New York: Oxford University Press, 2003), 226.
Tenzing Norgay, “The Great Mystery,” in Peter Gillman, ed., Everest: Eighty Years of Triumph and Tragedy (Seattle: Mountaineers, 2000), 73.
Brent Yarina, “A Race to Remember,” BTN, June 3, 2015, http://btn.com/2015/06/03/a-race-to-remember-i-had-no-idea-i-fell-like-that-in-inspirational-2008-run. Several videos of the race can be found online.
Allyssa Birth, “Americans Look to Get Their Bodies and Wallets in Shape with New Year’s Resolutions,” Harris Poll, January 26, 2017, https://www.prnewswire.com/news-releases/americans-look-to-get-their-bodies-and-wallets-in-shape-with-new-years-resolutions-300397268.html.
Laura House, “Got Ready for the Gym, Packed My Gear, Went for a Burger Instead,” Daily Mail, January 7, 2016, http://www.dailymail.co.uk/femail/article-3388106/New-Year-s-resolutions-broken-just-one-week-2015.html.
Matthew Smith, “Only One in Five Making New Year’s Resolutions for 2019,” YouGov, December 31, 2018, https://yougov.co.uk/topics/society/articles-reports/2018/12/31/only-one-five-intend-make-new-years-resolu tions-20. For full poll results, see “NYRs2019,” YouGov, December 6–7, 2018, https://d25d2506sfb94s.cloudfront.net/cumulus_uploads/document/307bcd90p8/Results%20for%20Editorial%20(NYRs2019)%20293%207.12.2018.xlsx%20%20[Group].pdf.
Stacey Vanek Smith, “Why We Sign Up for Gym Memberships but Never Go to the Gym,” NPR, January 15, 2015, http://www.npr.org/sections/money/2014/12/30/373996649/why-we-sign-up-for-gym-memberships-but-don-t-go-to-the-gym.
Composite list adapted from Mona Chalabi, “How Fast You’ll Abandon Your New Year’s Resolutions,” FiveThirtyEight, January 1, 2015, https://fivethirtyeight.com/datalab/how-fast-youll-abandon-your-new-years-resolu tions/; Nichole Spector, “2017 New Year’s Resolutions,” NBC News, January 1, 2017, http://www.nbcnews.com/business/consumer/2017-new-year-s-resolu tions-most-popular-how-stick-them-n701891; Lisa Cannon Green, “God Rivals the Gym among New Year’s Resolutions,” Christianity Today, December 29, 2015, http://www.christianitytoday.com/news/2015/december/god-rivals-gym-among-new-years-resolutions.html; “NYRs2019,” YouGov; Martin Armstrong, “Top US New Year’s Resolutions for 2022,” Statista, January 11, 2022, https://www.statista.com/chart/26577/us-new-years-resolutions-gcs.
Yarina, “Race to Remember.”
Bradley R. Staats, Never Stop Learning: Stay Relevant, Reinvent Yourself, and Thrive (Boston: Harvard University Press, 2018), 20.
Step 1: Believe the Possibility
Jan L. Souman et al., “Walking Straight into Circles,” Current Biology 19, no. 18 (August 20, 2009): 1538–42, https://doi.org/10.1016/j.cub.2009.07.053.
Chapter 1: Your Beliefs Shape Your Reality
William I. Thomas and Dorothy Swaine Thomas, The Child in America (New York: Knopf, 1928), 572; Robert K. Merton, “The Self-Fulfilling Prophecy,” The Antioch Review 8, no. 2 (Summer 1948); Karl Popper, The Poverty of Historicism (1957; repr., New York: Routledge, 2002), 11.; David Robson, The Expectation Effect: How Your Mindset Can Change Your World (New York: Henry Holt, 2022).
Chris Berdik, Mind Over Mind: The Surprising Power of Expectations (New York: Current, 2012), 9.
Quoted in Alan Shipnuck, “What Happened?,” Sports Illustrated, April 4, 2016, http://www.golf.com/tour-and-news/what-happened-tiger-woods-it-remains-most-vexing-question-sports.
Carol S. Dweck, Mindset: The New Psychology of Success (New York: Ballantine, 2016).
Kelly McGonigal, The Upside of Stress: Why Stress Is Good for You, and How to Get Good at It (New York: Penguin Random House, 2015), 27.
The Economist/YouGov Poll, YouGov, December 12–14, 2021, p. 189, https://docs.cdn.yougov.com/pnu6yfcz0j/econTabReport.pdf.
Birth, “Get Their Bodies and Wallets in Shape.”
Economist/YouGov Poll, 191.
H. A. Dorfman, The Mental ABC’s of Pitching: A Handbook for Performance Enhancement (Lanham, MD: Rowman, 2000), 212–13.
Rosamund Stone Zander and Benjamin Zander, The Art of Possibility: Transforming Professional and Personal Life (New York: Penguin, 2002), 1.
“Zappos Milestone: Q&A with Nick Swinmurn,” FootwearNews.com, May 4, 2009, https://footwearnews.com/2009/business/news/zappos-milestone-qa-with-nick-swinmurn-90543; “Amazon Closes Zappos Deal, Ends Up Paying $1.2 Billion,” TechCrunch, November 2, 2009, https://techcrunch.com/2009/11/02/amazon-closes-zappos-deal-ends-up-paying-1-2-billion.
“13 Facts about Everest Expedition,” Amigo Treks and Expedition, accessed February 6, 2023, https://www.amigotrekking.com/blog/everest-expedition-fact.
For September 2022 Berlin Marathon time, see “Marathon Results of Eliud Kipchoge,” MarathonView, accessed March 21, 2023, https://mara thonview.net/marathon-results-of-Eliud-Kipchoge.
“Kenyan Star Prepares ‘Crazy’ Sub-2 Marathon Bid,” News24, April 4, 2017, https://www.news24.com/Sport/kenyan-star-prepares-crazy-sub-2-marathon-bid-20170403.
Rick Pearson, “Eliud Kipchoge: ‘Breaking the two-hour marathon barrier would be like man landing on the moon,’” Runner’s World, August 14, 2019, https://www.runnersworld.com/uk/news/a28701853/eliud-kipchoge-ineos-challenge-man-on-moon/.
Eric Wills, “Marathon Man,” American Scholar, September 21, 2018, https://theamericanscholar.org/marathon-man; Sean Gregory, “‘I Don’t Believe in Limits.’ Marathoner Eliud Kipchoge on Breaking the 2-Hour Barrier,” Time, October 22, 2019, https://time.com/5707230/eliud-kipchoge.
“Real-Life ‘Daedalus’ Unveils Plaque to Historic Human-Powered Flight,” FAI, June 11, 2016, http://www.fai.org/ciaca-slider-news/41366-real-life-daedalus-unveils-plaque-to-historic-human-powered-flight.
Keith Hamm, “12-Year-Old Tom Schaar Lands 1080,” ESPN, March 30, 2012, http://www.espn.com/action/skateboarding/story/_/id/7755456/12-year-old-tom-schaar-lands-skateboarding-first-1080.
Nick Schwartz, “Watch Mitchie Brusco Become the First Skateboarder to Land a 1260,” For the Win, USA Today Sports, August 3, 2019, https://ftw.usatoday.com/2019/08/watch-mitchie-brusco-become-the-first-skateboarder-to-land-a-1260.
Alex Hutchinson, Endure: Mind, Body, and the Curiously Elastic Limits of Human Performance (New York: William Morrow, 2018), 260.
Luke Burgis, Wanting: The Power of Mimetic Desire in Everyday Life (New York: St. Martin’s, 2021), 15.
From a page in saxophonist Steve Lacy’s notebook, published by Jason Kottke, “Advice on How to Play a Gig by Thelonious Monk,” Kottke.org, February 13, 2017, http://kottke.org/17/02/advice-on-how-to-play-a-gig-by-thelonious-monk.
Arthur C. Clarke, Profiles of the Future: An Inquiry into the Limits of the Possible (New York: Harper, 1962), 14.
Chapter 2: Some Beliefs Hold You Back
Heidi Grant Halvorson, 9 Things Successful People Do Differently (Boston: Harvard Business Review Press, 2012), 54–63. See also Carol S. Dweck’s discussion of fixed vs. growth mindsets in her book Mindset, as well as her book Self-Theories: Their Role in Motivation, Personality, and Development (New York: Routledge, 2016). For additional insight, including populations of fixed vs. growth mindsets, see Carol S. Dweck and Daniel C. Molden, “Mindsets: Their Impact on Competence Motivation and Acquisition,” in Andrew J. Elliot, Carol S. Dweck, and David S. Yeager, eds., Handbook of Competence and Motivation: Theory and Application (New York: Guilford, 2018), 136.
Dweck and Molden, “Mindsets,” 136.
Jeremy Dean, Making Habits, Breaking Habits: Why We Do Things, Why We Don’t, and How to Make Any Change Stick (Boston: Da Capo, 2013), 89–90.
Megan and I cowrote Mind Your Mindset: The Science That Shows Success Starts with Your Thinking (Grand Rapids: Baker Books, 2023) to help with this very problem. Part 2 of that book is all about interrogating our stories.
J. R. R. Tolkien, Roverandom (London: Harper, 2013), 110.
Michael Grothaus, “Here’s What Happened When I Gave Up Following the News for a Week,” Fast Company, October 25, 2016, https://www.fastcompany.com/3064824/heres-what-happened-when-i-gave-up-following-the-news-for-a-week. See also David Robson, “Catastrophising: How Toxic Thinking Leads You down Dark Paths,” BBC Worklife, July 26, 2022, https://www.bbc.com/worklife/article/20220725-catastrophising-how-toxic-thinking-can-lead-down-dark-path.
Donna Freitas, The Happiness Effect: How Social Media Is Driving a Generation to Appear Perfect at Any Cost (New York: Oxford, 2017), 39.
Andrea Shea, “Facebook Envy: How the Social Network Affects Our Self Esteem,” WBUR, February 20, 2013, http://legacy.wbur.org/2013/02/20/facebook-perfection.
Timothy D. Wilson, Redirect: Changing the Stories We Live By (New York: Back Bay, 2015), 52.
Dr. Henry Cloud, The Power of the Other: The Startling Effect Other People Have on You, from the Boardroom to the Bedroom and Beyond—and What to Do About It (New York: Harper, 2016), 9.
Christian Jarrett, Be Who You Want: Unlocking the Science of Personality Change (New York: Simon & Schuster, 2021), 25–52; see especially page 47, where he includes a schematic to illustrate the process.
Brent Schlender, Becoming Steve Jobs: The Evolution of a Reckless Upstart into a Visionary Leader (New York: Crown Business, 2015), 408.
Hillary, High Adventure, 7.
Chapter 3: You Can Upgrade Your Beliefs
Martin Luther King Jr., “Letter from Birmingham Jail,” April 16, 1963, https://www.africa.upenn.edu/Articles_Gen/Letter_Birmingham.html.
Charles Duhigg, The Power of Habit: Why We Do What We Do in Life and Business (New York: Random House, 2012), 84–85.
Donald Miller, Scary Close: Dropping the Act and Finding True Intimacy (Nashville: Thomas Nelson, 2014), 12–13.
Erin Gruwell, The Freedom Writers Diary: How a Teacher and 150 Teens Used Writing to Change Themselves and the World Around Them (New York: Broadway, 2009), 49.
Albert Bandura, “Toward a Psychology of Human Agency,” Perspectives on Psychological Science 1, no. 2 (June 1, 2006), https://doi.org/10.1111/j.1745-6916.2006.00011.x.
Martin Luther King Jr., “Living Under the Tensions of Modern Life,” in The Papers of Martin Luther King Jr., vol. 6, ed. Clayborne Carson and Susan Carson (Berkeley: University of California Press, 2007), 265.
Martin Luther King Jr., “The Quest for Peace and Justice,” Nobel Lecture, December 11, 1964, https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1964/king/lecture.
Julian L. Simon, The Ultimate Resource (Princeton: Princeton University Press, 1983).
Hillary, High Adventure, 7, 33.
See Peter H. Diamandis and Steven Kotler, Abundance: The Future Is Better than You Think (New York: Free Press, 2014) and Ronald Bailey and Marian L. Tupy, Ten Global Trends Every Smart Person Should Know: And Many Others You Will Find Interesting (Washington, DC: Cato Institute, 2020). See also Matt Ridley, The Rational Optimist: How Prosperity Evolves (New York: Harper, 2011); Hans Rowling, Factfulness: Ten Reasons We’re Wrong about the World—and Why Things Are Better Than You Think (New York: Flatiron Books, 2018); Andrew McAfee, More from Less: The Surprising Story of How We Learned to Prosper Using Fewer Resources—and What Happens Next (New York: Scribner, 2019); and Marian L. Tupy and Gale L. Pooley, Superabundance: The Story of Population Growth, Innovation, and Human Flourishing on an Infinitely Bountiful Planet (Washington, DC: Cato Institute, 2022).
Vivek Wadhwa, “Why Middle-Aged Entrepreneurs Will Be Critical to the Next Trillion-Dollar Business,” VentureBeat, October 31, 2014, https://venturebeat.com/2014/10/31/why-middle-aged-entrepreneurs-will-be-critical-to-the-next-trillion-dollar-business.
Step 2: Complete the Past
Jeremy Coon et al., Napoleon Dynamite (Beverly Hills, CA: 20th Century Fox Home Entertainment, 2004).
Dr. Benjamin Hardy, Be Your Future Self Now: The Science of Intentional Transformation (New York: Hay House, 2022), 22.
Chapter 4: Thinking Backward Is a Must
Daniel Kahneman and Dale T. Miller, “Norm Theory: Comparing Reality to Its Alternatives,” in Heuristics and Biases: The Psychology of Intuitive Judgment, ed. Thomas Gilovich, Dale Griffin, and Daniel Kahneman (Cambridge: Cambridge University Press, 2002), 348.
Brené Brown, Rising Strong: The Reckoning. The Rumble. The Revolution. (New York: Spiegel & Grau, 2015), 270.
“Bob Dylan Sees Changes Blowin’ in the Wind,” Mail & Guardian, June 7, 2008, https://mg.co.za/article/2008-06-07-bob-dylan-sees-changes-blowin-in-the-wind.
Marilyn Darling et al., “Learning in the Thick of It,” Harvard Business Review, July–August 2005, https://hbr.org/2005/07/learning-in-the-thick-of-it.
Sonja Lyubomirsky, Lorie Sousa, and Rene Dickerhoof, “The Costs and Benefits of Writing, Talking, and Thinking about Life’s Triumphs and Defeats,” Journal of Personality and Social Psychology 90, no. 4 (April 2006), https://doi.org/10.1037/0022-3514.90.4.692.
5-тарау. Өкініш мүмкіндікті ашады
Daniel H. Pink, The Power of Regret: How Looking Backward Moves Us Forward (Нью-Йорк: Riverhead, 2022), 23–24.
Larry Shannon-Missal, “Tattoo Takeover,” Harris Poll, 10 ақпан, 2016, http://www.theharrispoll.com/health-and-life/tattoo_takeover.html.
Сәтсіз татуировка мысалдары TattooNow.com сайтындағы “bad tattoos” (жаман татуировкалар) айдарынан алынды, бастапқыда 2017 жылы қаралған. Іші пысқан немесе қызыққұмар жандар Google арқылы тағы миллиондаған мысалды таба алады.
Beatrice Aidin, “Rethinking Ink,” London Telegraph, 23 қаңтар, 2016, http://www.telegraph.co.uk/beauty/body/rethinking-ink-how-tattoos-lost-their-cool.
Brown, Rising Strong, 211.
Janet Landman, Regret: The Persistence of the Possible (Оксфорд: Oxford University Press, 1993), 15.
Brown, Rising Strong, 213.
Landman, Regret, 21–29.
Neal J. Roese және Amy Summerville, “What We Regret Most . . . and Why,” Personality and Social Psychology Bulletin 31, № 9 (Қыркүйек 2005), https://doi.org/10.1177/0146167205274693.
Pink, Power of Regret, 202–3.
Roese және Summerville, “What We Regret Most.”
Sarah Graham, “Brain Region Tied to Regret Identified,” Scientific American, 8 тамыз, 2005, https://www.scientificamerican.com/article/brain-region-tied-to-regr. Түпнұсқа зерттеуді мына жерден қараңыз: Giorgio Coricelli және басқалар, “Regret and Its Avoidance: A Neuroimaging Study of Choice Behavior,” Nature Neuroscience 8 (Тамыз 2005): 1255–62, https://doi.org/10.1038/nn1514, сонымен қатар жалғасы мына жерде: Angela Ambrosino, Nadège Bault және Giorgio Coricelli, “Neural Foundation for Regret-Based Decision Making,” Revue d’économie politique 118, № 1 (Қаңтар–Ақпан 2008): 63–73, https://doi.org/10.3917/redp.181.0063.
Neal Roese, If Only: How to Turn Regret into Opportunity (Нью-Йорк: Broadway, 2005), 196–97.
6-тарау. Ризашылық өзгеріс әкеледі
Don Yaeger, “Welcome to Krzyzewskiville,” Success, 10 тамыз, 2015, http://www.success.com/article/welcome-to-krzyzewskiville.
Robert A. Emmons және Anjali Mishra, “Why Gratitude Enhances Well-Being,” Designing Positive Psychology кітабында, ред. Kennon M. Sheldon және басқалар (Оксфорд: Oxford University Press, 2011), 254.
David DeSteno, Ye Li және Jennifer S. Lerner, “Gratitude: A Tool for Reducing Economic Impatience,” Psychological Science 25, № 6 (Сәуір 2014): 1262–67, https://doi.org/10.1177/0956797614529979.
Дәйексөз алынды: Martha C. White, “Be Thankful, Save More,” Today, 13 маусым, 2014, http://www.today.com/money/be-thankful-save-more-study-says-gratitude-helps-us-reach-1D79801892.
Michele M. Tugade және Barbara L. Fredrickson, “Resilient Individuals Use Positive Emotions to Bounce Back from Negative Emotional Experiences,” Journal of Personality and Social Psychology 86, № 2 (Ақпан 2004): 320–33, https://doi.org/10.1037/0022-3514.86.2.320.
David DeSteno, “How Gratitude Can Help You Achieve Your Goals,” The Gratitude Project: How the Science of Thankfulness Can Rewire Our Brains for Resilience, Optimism, and the Greater Good кітабында, ред. Jeremy Adam Smith, Kira M. Newman, Jason Marsh және Dacher Keltner (Окленд: New Harbinger, 2020), 53–54.
Emmons және Mishra, “Why Gratitude Enhances Well-Being,” 250.
John Kralik, 365 Thank Yous: The Year a Simple Act of Daily Gratitude Changed My Life (Нью-Йорк: Hachette, 2015), 14.
Michael Hyatt, Set Yourself Up for Your Best Year Ever (өзіндік басылым PDF, 2014) жарияланған сұхбаттарға негізделген.
Hyatt, Set Yourself Up кітабындағы сұхбаттарға негізделген.
Jeremy Adam Smith, “How to Cultivate Gratitude in Yourself,” Smith және басқалар, Gratitude Project, 76–79.
Wilson, Redirect, 62–63. Айтпақшы, Jeremy Adam Smith дәл осы тәжірибені ұсынады; қараңыз: Smith, “How to Cultivate Gratitude,” 75–76.
3-қадам. Болашағыңызды жобалаңыз
“Biltmore Estate’s Secret Passages,” Atlas Obscura, 8 тамыз, 2018, https://www.atlasobscura.com/places/biltmore-secret-doors-hidden-passages.
Robin Abcarian, “California Journal: Guns, Ghosts and Guilt: Helen Mirren Portrays the Widow Whose Winchester Mystery House Defies Logic,” Los Angeles Times, 10 мамыр, 2017, https://www.latimes.com/local/abcarian/la-me-abcarian-winchester-mystery-20170510-story.html.
7-тарау. Ұлы мақсаттар жеті талапқа сай келеді
Micheline Maynard, “Incentives Still Leave GM Short of Market Goal,” New York Times, 22 қазан, 2002, http://www.nytimes.com/2002/10/22/business/incentives-still-leave-gm-short-of-market-goal.html.
Drake Bennett, “Ready, Aim . . . Fail,” Boston Globe, 15 наурыз, 2009, http://archive.boston.com/bostonglobe/ideas/articles/2009/03/15/ready_aim_fail; Chris Woodyard, “GM Bailout Played Out over Five Years,” USA Today, 9 желтоқсан, 2013, https://www.usatoday.com/story/money/cars/2013/12/09/gm-bailout-timeline/3929953.
Мысалы, қараңыз: Lisa D. Ordóñez, Maurice E. Schweitzer, Adam D. Galinsky және Max H. Bazerman, “Goals Gone Wild,” Academy of Management Perspectives 23, № 1 (Ақпан 2009), http://www.hbs.edu/faculty/Publication%20Files/09-083.pdf.
Lawrence Tabak, “If Your Goal Is Success, Don’t Consult These Gurus,” Fast Company, 31 желтоқсан, 1996, https://www.fastcompany.com/27953/if-your-goal-success-dont-consult-these-gurus.
Gail Matthews, “The Effectiveness of Four Coaching Techniques in Enhancing Goal Achievement,” Афина білім және зерттеу институты демеушілік еткен Психология бойынша тоғызыншы жыл сайынғы халықаралық конференцияда ұсынылған, 25–28 мамыр, 2015, http://www.dominican.edu/academics/ahss/undergraduate-programs/psych/faculty/assets-gail-matthews/researchsum mary2.pdf.
Robson, Expectation Effect, 165. Сондай-ақ қараңыз: Cheryl J. Travers, Reflective Goal Setting: An Applied Approach to Personal and Leadership Development (Чам, Швейцария: Palgrave Macmillan, 2022), 33–44.
SMART аббревиатурасының бастапқы мағынасы туралы әртүрлі нұсқалар бар: Specific (Нақты), Measurable (Өлшенетін), Achievable (Қолжетімді), Realistic (Реалистік), Timeline (Уақытпен шектелген) Specific (Нақты), Measurable (Өлшенетін), Attainable (Қол жететін), Results-Oriented (Нәтижеге бағытталған), Timely (Уақытылы) Specific (Нақты), Measurable (Өлшенетін), Attainable (Қол жететін), Relevant (Өзекті), Timely (Уақытылы) Тұжырымдамалық жағынан бұлардың бәрі бір-біріне өте жақын. Бірақ, көріп отырғаныңыздай, ешбір тізім барлық қажетті элементтерді қамтымайды. Steve Kerr және Douglas LePelley, “Stretch Goals: Risks, Possibilities, and Best Practices,” New Developments in Goal Setting and Task Performance кітабында, ред. Edwin A. Locke және Gary P. Latham (Нью-Йорк: Routledge, 2013), 23; P. J. Matre және басқалар, “Working with Goals in Therapy,” Locke және Latham, New Developments, 479; Charles Duhigg, Smarter Faster Better (Нью-Йорк: Random House, 2016), 116.
Johnmarshall Reeve, Understanding Motivation and Emotion, 7-басылым (Хобокен, Нью-Джерси: Wiley, 2018), 188.
Edwin A. Locke және Gary P. Latham, “Goal Setting Theory,” Locke және Latham, New Developments, 5.
Gabriele Oettingen, Karoline Schnetter және Hyeon Ju Pak, “Self-Regulation of Goal Setting: Turning Free Fantasies about the Future into Binding Goals,” Journal of Personality and Social Psychology 80, № 5 (Мамыр 2001): 736–53, https://doi.org/10.1037/0022-3514.80.5.736.
Scott G. Wallace және Jordan Etkin, “How Goal Specificity Shapes Motivation: A Reference Points Perspective,” Journal of Consumer Research 44, № 5 (Ақпан 2018): 1033–51, https://doi.org/10.1093/jcr/ucx082.
Timothy A. Pychyl, “Goal Progress and Happiness,” Psychology Today, 7 маусым, 2008, https://www.psychologytoday.com/blog/dont-delay/200806/goal-progress-and-happiness.
Charles S. Carver және Michael F. Scheier, On the Self-Regulation of Behavior (Кембридж: Cambridge University Press, 1998), 123.
Reeve, Understanding Motivation and Emotion, 190.
John Doerr, Measure What Matters: How Google, Bono, and the Gates Foundation Rock the World with OKRs (Нью-Йорк: Penguin Random House, 2018), 234–44.
Locke және Latham, “Goal Setting Theory,” 5.
Daniel Kahneman, Thinking, Fast and Slow (Нью-Йорк: FSG, 2011), 302–3.
Heidi Grant, “Here’s What Really Happens When You Extend a Deadline,” Harvard Business Review, 19 тамыз, 2013, https://hbr.org/2013/08/heres-what-really-happens-when.
Locke және Latham, “Goal Setting Theory,” 9.
Sarah Milne, Sheina Orbell және Paschal Sheeran, “Combining Motivational and Volitional Interventions to Promote Exercise Participation,” British Journal of Health Psychology 7, № 2 (2002): 163–84, https://doi.org/10.1348/135910702169420.
Alice G. Walton, “What Happened to Your Goals?,” Chicago Booth Review, 23 ақпан, 2017, http://review.chicagobooth.edu/behavioral-science/2017/article/what-happened-your-goals.
Mike Gayle, The To-Do List (Лондон: Hodder & Stoughton, 2009).
8-тарау. Шынымен, тәуекел — сіздің досыңыз
Dean Karnazes, The Road to Sparta: Reliving the Ancient Battle and Epic Run That Inspired the World’s Greatest Footrace (Нью-Йорк: Rodale, 2016).
Katie Arnold, “Drafting Dean: Interview Outtakes,” Outside, 8 желтоқсан, 2006, https://www.outsideonline.com/1885421/drafting-dean-interview-outtakes.
Қараңыз: D. Christopher Kayes, Destructive Goal Pursuit: The Mount Everest Disaster (Нью-Йорк: Palgrave, 2006), сонымен қатар Ordóñez және басқалар, “Goals Gone Wild.”
“The Quantified Serf,” The Economist, 5 наурыз, 2015, https://medium.com/s/creative-destruction/the-quantified-serf-413ad8619a99.
Charles Moore, Daniel H. Burnham: Architect, Planner of Cities (Бостон: Houghton Mifflin, 1921), 147.
Desert Runners, режиссері Jennifer Steinman (Окленд, Калифорния: Smush Media, 2013).
Roy M. Wallack, “Why Magician Penn Jillette Fasts 23 Hours a Day to Maintain His 100-Pound Weight Loss,” Los Angeles Times, 15 маусым, 2019, https://www.latimes.com/health/la-he-penn-jillette-weight-loss-20190615-story.html.
Katherine Mangu-Ward, “Interview: Penn Jillette,” Reason, Қаңтар 2017, https://reason.com/2016/12/21/penn-jillette.
Kerr және LePelley, “Stretch Goals,” 21.
McGonigal, Upside of Stress, 86.
Kerr және LePelley, “Stretch Goals,” 23–24.
Kerr және LePelley, “Stretch Goals,” 29.
Дәйексөз алынды: Arnold, “Drafting Dean.”
9-тарау. Жетістіктер мен әдеттер бірге жұмыс істейді
Қараңыз: Wendy Wood, Good Habits, Bad Habits: The Science of Making Positive Changes That Stick (Нью-Йорк: FSG, 2019), 83–144; Russell A. Poldrack, Hard to Break: Why Our Brains Make Habits Stick (Принстон: Princeton University Press, 2021), 45–59; Duhigg, Power of Habit, 31–59; және Dean, Making Habits, 131–70.
Poldrack, Hard to Break, 165–66.
“Katherine Rundell on the Art of Words (Ep. 168),” Tyler Cowen сұхбаты, Conversations with Tyler подкасты, 11 қаңтар, 2023, https://conver sationswithtyler.com/episodes/katherine-rundell.
4-қадам. Өз «Неге» сұрағыңызды табыңыз
Donald Miller, A Million Miles in a Thousand Years: What I Learned While Editing My Life (Нэшвилл: Thomas Nelson, 2009), 177–79.
10-тарау. Сіздің «Не» дегеніңізге «Неге» қажет
Brené Brown, The Gifts of Imperfection: Let Go of Who You Think You’re Supposed to Be and Embrace Who You Are (Сентер-Сити, Миннесота: Hazelden, 2010), 66.
Kennon M. Sheldon және Andrew J. Elliot, “Goal Striving, Need Satisfaction, and Longitudinal Well-Being,” Journal of Personality and Social Psychology 76, № 3 (1999), https://selfdeterminationtheory.org/SDT/docu ments/1999_SheldonElliot.pdf.
Nikos Ntoumanis және басқалар, “When the Going Gets Tough: The ‘Why’ of Goal Striving Matters,” Journal of Personality 82, № 3 (Маусым 2014): 225–36, https://doi.org/10.1111/jopy.12047.
Ntoumanis және басқалар, “Going Gets Tough.”
Aisha Nga, “Hip-Hop Mogul Leaves His Business Behind to Focus on Health,” CNN, 30 шілде, 2018, https://www.cnn.com/2018/07/27/health/turning-points-charlie-jabaley-hip-hop-music-mogul-inspirational-athlete.
Burgis, Wanting, 137, 157–58.
Duhigg, Power of Habit, 51.
11-тарау. Сіз өз мотивацияңызды басқара аласыз
Kaitlin Woolley және Ayelet Fishbach, “The Experience Matters More Than You Think: People Value Intrinsic Incentives More Inside Than Outside an Activity,” Journal of Personality and Social Psychology 109, № 6 (2015): 968–82, https://doi.org/10.1037/pspa0000035.
Duhigg, Power of Habit, 51.
Anders Ericsson және Robert Pool, Peak: Secrets from the New Science of Expertise (Нью-Йорк: Houghton Mifflin, 2016), 172.
Dean, Making Habits, 5–7.
Дәйексөз алынды: Brad Isaac, “Jerry Seinfeld’s Productivity Secret,” LifeHacker, 24 шілде, 2007, http://lifehacker.com/281626/jerry-seinfelds-productivity-secret. Сондай-ақ қараңыз: Dean, Making Habits, 131.
James Linville және George Plimpton, “Fran Lebowitz, A Humorist at Work,” The Paris Review, Жаз 1993, https://www.theparisreview.org/miscellaneous/1931/a-humorist-at-work-fran-lebowitz.
Ayelet Fishbach, Get It Done: Surprising Lessons from the Science of Motivation (Нью-Йорк: Hachette, 2022), 58–61.
Fishbach, Get It Done, 61.
Қараңыз: Dan Sullivan және Benjamin Hardy, The Gap and the Gain: The High Achievers’ Guide to Happiness, Confidence, and Success (Нью-Йорк: Hay House, 2021).
Fishbach, Get It Done, 106–7.
Chris McChesney, Sean Covey және Jim Huling, The 4 Disciplines of Execution: Achieving Your Wildly Important Goals (Нью-Йорк: Free Press, 2012).
12-тарау. Сапар достармен бірге жақсырақ
J. R. R. Tolkien, The Letters of J. R. R. Tolkien, ред. Humphrey Carpenter (Бостон: Houghton Mifflin, 1981), 23–24.
Tolkien, Letters, 38.
Tolkien, Letters, 166.
Tolkien, Letters, 184.
Tolkien, Letters, 362.
John Swansburg, “The Self-Made Man,” Slate, 29 қыркүйек, 2014, http://www.slate.com/articles/news_and_politics/history/2014/09/the_self_made_man_history_of_a_myth_from_ben_franklin_to_andrew_carnegie.html.
Нақыл сөздер 27:17 ESV.
Нақыл сөздер 22:24–25.
Cloud, Power of the Other, 78.
Staats, Never Stop Learning, 157.
Walton, “What Happened to Your Goals?”
Derek Sivers, “Keep Your Goals to Yourself,” TED, Шілде 2010, https://www.ted.com/talks/derek_sivers_keep_your_goals_to_yourself.
Duhigg, Power of Habit, 85.
Duhigg, Power of Habit, 88–89.
Enrico Moretti, The New Geography of Jobs (Нью-Йорк: Mariner, 2013), 141.
Joshua Wolf Shenk, “The Power of Two,” Atlantic, Шілде–Тамыз 2014, https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2014/07/the-power-of-two/372289.
The Samson Society (SamsonSociety.com) — Nate Larkin негізін қалаған ерлерге арналған халықаралық христиандық есеп беру тобы.
5-қадам. Оны жүзеге асырыңыз
Дәйексөз алынды: Rick Beard, “The Napoleon of the American Republic,” Opinionator, New York Times, 31 қазан, 2011, https://opinionator.blogs.nytimes.com/2011/10/31/the-napoleon-of-the-american-republic.
Stephen Sears, “McClellan at Antietam,” American Battlefield Trust, қаралған уақыты 15 ақпан, 2023, https://www.battlefields.org/learn/articles/mc clellan-antietam. Толық оқиғаны қараңыз: Stephen Sears, George B. McClellan: The Young Napoleon (Нью-Йорк: Ticknor & Fields, 1998), 270–323.
13-тарау. Бір сапар — көп қадам
Robert Marchant, “Greenwich Man, 71, to Run up Empire State Building’s 1,576 Stairs—despite Replaced Hip, Busted Knee,” Greenwich Time, 4 қазан, 2022, https://www.greenwichtime.com/news/article/Old-Green wich-1-576-stairs-Empire-State-Building-17478237.php.
Қараңыз: “Eat a Live Frog Every Morning, and Nothing Worse Will Happen to You the Rest of the Day,” Quote Investigator, 3 сәуір, 2013, http://quoteinvestigator.com/2013/04/03/eat-frog.
Francesca Gino және Bradley Staats, “Your Desire to Get Things Done Can Undermine Your Effectiveness,” Harvard Business Review, 22 наурыз, 2016, https://hbr.org/2016/03/your-desire-to-get-things-done-can-undermine-your-effectiveness.
Chris Napolitano, “Having a Backup Plan Might Be the Very Reason You Failed,” Aeon, 16 маусым, 2016, https://aeon.co/ideas/having-a-backup-plan-might-be-the-very-reason-you-failed.
W. H. Murray, The Scottish Himalayan Expedition (Лондон: J. M. Dent & Sons, 1951), 6–7.
Beard, “Napoleon of the American Republic.”
14-тарау. Көріну — маңызды
James H. Doolittle және Carroll V. Glines, I Could Never Be So Lucky Again (Нью-Йорк: Bantam, 1991), 130.
Doolittle, Never Be So Lucky, 132.
Doolittle, Never Be So Lucky, 150.
Cheryl J. Travers, “Using Goal Setting Theory to Promote Personal Development,” Locke және Latham, New Developments, 603–19.
Christopher Bergland, “The Neuroscience of Perseverance,” Psychology Today, 26 желтоқсан, 2011, https://www.psychologytoday.com/blog/the-ath letes-way/201112/the-neuroscience-perseverance.
Karnazes, Road to Sparta, 108–9.
15-тарау. Сіз сәттілікті іске қоса аласыз
Heidi Grant, “Get Your Team to Do What It Says It’s Going to Do,” Harvard Business Review, Мамыр 2014, https://hbr.org/2014/05/get-your-team-to-do-what-it-says-its-going-to-do.
Thomas Llewelyn Webb және Paschal Sheeran, “How Do Implementation Intentions Promote Goal Attainment? A Test of Component Processes,” Journal of Experimental Social Psychology 43, № 2 (Наурыз 2007): 295–302, https://doi.org/10.1016/j.jesp.2006.02.001.
Grant, “Get Your Team to Do What It Says.”
Peter M. Gollwitzer және Gabriele Oettingen, “Planning Promotes Goal Striving,” Handbook of Self-Regulation, 2-басылым, ред. Kathleen D. Vohs және Roy F. Baumeister (Нью-Йорк: Guilford, 2011), 165.
LEAP қағидасы
Clarke, Profiles of the Future, 1–11.
Дәйексөз алынды: Steven J. Zaloga, George S. Patton: Leadership-Strategy-Conflict (Оксфорд: Osprey, 2010), 12.
Michael Keane, Patton: Blood, Guts, and Prayer (Вашингтон, Колумбия округі: Regnery, 2012), 156.
“Patton’s Career a Brilliant One,” New York Times, 22 желтоқсан, 1945, http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/1111.html.
Алғыс
Бұның қалай болғанын айтып берейін: Меган Хаятт Миллер — менің үлкен қызым және Full Focus компаниясының бас атқарушы директоры. 2013 жылдың күзінде ол: «Әке, сенің мақсат қоюға деген ерекше көзқарасың бар. Менің ойымша, біз сенен Platform University [менің бұрынғы мүшелік веб-сайтым] үшін осы тақырыпта сұхбат алуымыз керек. Біз оны қаңтар айында шеберлік сағаты ретінде қолдана аламыз», — деді. Маған бұл ой ұнады, сондықтан келістім.
Бірнеше күннен кейін Меган бұл идеяны Platform University®-дегі серіктесіміз Стю Макларенге айтты. Оған идея қатты ұнады, бірақ ол мұны жеке онлайн курсқа айналдыруды ұсынды. Бәріміз қатты қуандық, сөйтіп бірнеше аптадан кейін Торонтода түсірілім жасадық. Осылайша 5 Days to Your Best Year Ever™ (Ең жақсы жылға 5 күн) дүниеге келді.
Содан бері жүзден астам елден елу мыңнан астам студент бұл курсты оқыды. Оның сәттілігінен біз қаңтар айында өткізетін тікелей іс-шараны құрдық. Мен сондай-ақ бірнеше жыл бойы ең адал студенттеріміз үшін тоқсан сайынғы бетпе-бет семинарлар сериясын өткіздім, ол ақырында толыққанды коучинг бағдарламасына айналды. Және, әрине, осы кітап — міне, екінші басылымы.
Егер Меган мен Стюдің көрегендігі, шығармашылығы, қолдауы және қажырлы еңбегі болмағанда, мұның ешқайсысы жүзеге аспаған болар еді. Екеуіңе де рақмет.
Жұбайым Гейл — үнемі қолдау көрсететін жан. Ол өз ойын ашық айтудан және пікірін білдіруден ешқашан қорықпайды. Бірақ ол мұны әрқашан сүйіспеншілікпен және мейірімділікпен жасайды, бұл оны білетін әрбір адаммен қарым-қатынасында оның ерекше белгісіне айналды.
Джоэл Миллер — Full Focus компаниясының өнім жөніндегі бас директоры. Ол маған курстың, блог жазбаларының, подкасттар мен вебинарлардың шикізатын және клиенттермен онлайн және оффлайн қарым-қатынасымды пайдалана отырып, осы қолжазбаны құрастыруға көмектесті. Ол шын мәнінде менің шығармашылық серіктесім және әріптесім болды. Мен оның менің мазмұнымды талдау, жинақтау және соңғы пішінге келтіру қабілетіне ризамын. Онсыз қандай да бір шығармашылық іске кірісуді елестете алмаймын.
Джоэл Джессика Роджерс және Лианна Нельсонмен бірге осы екінші басылымды аяқтау үшін жұмыс істеді — мен олардың қосқан үлестері үшін ризамын.
Alive Communications агенттігіндегі менің әдеби агентім Брайан Норман біздің командамыздың баға жетпес бөлігіне айналды. Ол идеядан бастап жарияланымға дейінгі осы жобаның әр кезеңіне қатысты. Ол менің баспа ісіне қатысты барлық мәселелер бойынша сенімді кеңесшім. Ол ақылды ғана емес, сонымен қатар өте жауапты және өз ісін мінсіз атқарады. Оның ұшқыр ойы мен ақкөңілдігі — қосымша бонус.
Мен Baker Books баспасындағы алғашқы редакторым Чад Алленге оның көрегендігі, шығармашылық үлесі және осы жобада бізбен жұмыс істеудегі шыдамдылығы үшін ризамын. Ол маған осы жобаны дүниеге әкелуге көмектескен әдеби акушер болды.
Сондай-ақ Baker Books-тегі барлық достарыма, әсіресе Дуайт Бейкерге, Брайан Восқа, Марк Райсқа және Кристин Адкинсонға алғыс айтқым келеді. Олардың баспа ісіне деген көзқарасы авторға ерекше қолайлы. Your Best Year Ever кітабының бірінші басылымы біздің бірлескен екінші жобамыз болды. Содан бері біз тағы бірнешеуін жасадық және алда тағы да жоспарларымыз бар. Мен біздің баспа серіктестігімізге терең ризамын.
Rainey Media компаниясынан Дин Рейнидің де осы жобада қолтаңбасы бар. Ол курстың бастапқы мазмұнын қалыптастыруға көмектесті және оның әрбір қайталануында бізбен серіктес болды. Оның коучингі мен маған деген сенімі баға жетпес болды.
Мен әсіресе 5 Days to Your Best Year Ever курсының түлектеріне, соның ішінде осы кітапта өз оқиғаларымен бөліскендерге алғыс айтқым келеді: Natalee Champlin (NataleeChamplin.com) Ray Edwards (RayEdwards.com) James “J. R.” Reid (JamesReid.com) H. Blake Edwards (www.HBlakeEdwards.com) Sundi Jo Graham (SundiJo.com) Scott Kedersha (ScottKedersha.com) Сіздер менің студенттерім ғана емес, ұстаздарым болдыңыздар.
Соңында, Full Focus-тегі тамаша командамды атап өтпесем болмас.
BAKER BOOKS БАЙЛАНЫС Веб-сайт email Жаңалықтар хаты Instagram Twitter Facebook Санына қарай жеңілдіктер
Пікірлер (0)
Пікір жазу үшін аккаунтқа кіріңіз. Кіру