Мəскеу
«Махаон»
Бүркеніш
Hіde_and_Seek_block.іndd 1

Hіde_and_Seek_block.іndd 1
21.10.11 14:37
21.10.11 14:37

Мазмұны
Қолтырауын . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4
Сақалды акула . . . . . . . . . . . . . . . . .6
Сүйел балық . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8

Көзге түспейтін жыландар . . . . . . .10
Клоун-амфиприон . . . . . . . . . . . . .12
Жолбарыс . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .14
Құндыздар . . . . . . . . . . . . . . . . . . .16

Шүберекші конек . . . . . . . . . . . . . .18
Ашық жəне қарапайым . . . . . . . . .20
Ін өрмекшісі . . . . . . . . . . . . . . . . . .22
Құс қауырсындары . . . . . . . . . . . . .24

Көзге түспейтін жəндіктер . . . . . . .26
Ағаш бақалары . . . . . . . . . . . . . . . .28
Ойлан! . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .30
Сөздікше . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .31

Hіde_and_Seek_block.іndd 2
Hіde_and_Seek_block.іndd 2
21.10.11 14:37
21.10.11 14:37

Көптеген жануарларды олардын табиғи түсіне
байланысты қоршаған орта ішінде көру өте
қиынға түседі. Кейде тек түсі ғана емес, соны-
мен қатар жануардың дене пішіні де оған

дұшпандарынан тығылуға немесе олжасына
білінбей жақындауғамүмкіндік береді.
Hіde_and_Seek_block.іndd 3
Hіde_and_Seek_block.іndd 3

21.10.11 14:37
21.10.11 14:37

Қолтырауын
Қолтырауын өз олжасын табуы үшін көп
тырысудың қажеті жоқ. Ол тек қана суда
қозғалмай жатып, қандай да бір жануар

барынша жақын келуін күтеді. Сол
кезде ол тап беріп, алымды жақтарымен
ұстап алады.
Бүркеніш

Қолтырауын суда
ағып бара жатқан
ағаш діңіне ұқсайды.
Hіde_and_Seek_block.іndd 4

Hіde_and_Seek_block.іndd 4
21.10.11 14:37
21.10.11 14:37

Су астында тасаланған
қолтырауынның тек көзі
мен танауы ғана су бетінде
қалады. Оны байқау

өте қиын.
Қолтырауын
олжасын
күтуде.

Hіde_and_Seek_block.іndd 5
Hіde_and_Seek_block.іndd 5
21.10.11 14:38
21.10.11 14:38

Сақалды акула
Теңіз түбінде жатқан сақалды акула
балдыр жапқан тастан аумайды. Бұл
жыртқыш балық Тынық мұхиттың тайыз

суларын мекендейді. Əртүрлі балықтар
мен теңіз түбінде өмір сүретін жануар-
лар оның олжасы болып табылады.
Сақалды акуланың

жалпақ тау денесі
көптеген өсімдермен
жəне тері қыртыс-
тарымен жабылған.

Балдырлар мен
тастар арасында
оса көзге түспейді.
Hіde_and_Seek_block.іndd 6

Hіde_and_Seek_block.іndd 6
21.10.11 14:38
21.10.11 14:38

Сақалды акула олжасын аңдып,
теңіз түбіне тасаланды.
Hіde_and_Seek_block.іndd 7
Hіde_and_Seek_block.іndd 7

21.10.11 14:38
21.10.11 14:38

Сүйел балық
Көптеген балықтар өте улы болады.
Олар уды қорғаныс үшін немесе олжасын
шабуылдау үшін қолданады. Скорпена

тұқымдастардың ішіндегі сүйел балық -
ең улы балық – тардың бірі. Олардың
арқасында шаққаны өлімге əкеліп
соғатын тікендері бар.

Су түбіндегі тастар мен балдырлар арасынан
денесінде өсімдері бар кедір-бұдыр ала-құла түсті
сүйел балықты байқау оңай емес. Теңізде суға түсіп
жүрген адамдар аңдамай осы балықты басып кет-

се, оның уынан апат болуы мүмкін.
Сүйел балық
Hіde_and_Seek_block.іndd 8
Hіde_and_Seek_block.іndd 8

21.10.11 14:38
21.10.11 14:38

Hіde_and_Seek_block.іndd 9
Hіde_and_Seek_block.іndd 9
21.10.11 14:38
21.10.11 14:38

Көзге түспейтін
жыландар
Бір жыландар тек жерде өмір сүрсе,
кейбіреулері ағаштармен де керемет

жорғалайды. Ағаш жыландары ұзын
жəне жіңішке болады. Олар лиана-
лардың икемді сабақтарына ұқсас.
Жасыл түсі өсімдіктер арасында көзге

түспейді.
Гүлдері бар бұтақты шырмап, ағаш жы-
ланы кесірткені немесе кішкентай құсты
аңдиды. Олжасы оны көрген кезде тым

кеш болады.
Қорқынышты аран
Дұшпандарын
қорқыта отырып,

жылан аранын
кеңінен ашып,
айбат шегіп
ысылдайды.

Hіde_and_Seek_block.іndd 10
Hіde_and_Seek_block.іndd 10
21.10.11 14:38
21.10.11 14:38

Ағаш
жыланы
Hіde_and_Seek_block.іndd 11
Hіde_and_Seek_block.іndd 11

21.10.11 14:38
21.10.11 14:38

Ашық түсі үшін амфиприонды
клоун деп атап кеткен.
Клоун-
амфиприон

Актиниялар (теңіз анемондры) гүлдерге
ұқсас. Дегенмен, олар жыртқыш жануарлар.
Олар қармауыштарының уымен жансыз-
дан – дырып, балықтарды жейді. Тек қана

амфиприон балығы ғана өзін үйіндегідей
сезінеді. Оның денесі олардың уынан
қорғайтын шырышпен жабылған.
Амфиприон жыртқыштардан қашып,

актиниялардың улы қармауыштарының
арасын тасалайды. Оның паналаған жеріне
жақын келуге батылы жетер жануар
кемде-кем.

Hіde_and_Seek_block.іndd 12
Hіde_and_Seek_block.іndd 12
21.10.11 14:38
21.10.11 14:38

Hіde_and_Seek_block.іndd 13
Hіde_and_Seek_block.іndd 13
21.10.11 14:38
21.10.11 14:38

Жолбарыстар
қабан, бұғы жəне
басқа ірі жануар-
ларды аулайды.

Əр аң аулау сəтті
аяқтала бермейді.
Олжалары жиі
қашып кетеді.

Hіde_and_Seek_block.іndd 15
Hіde_and_Seek_block.іndd 15
21.10.11 14:38
21.10.11 14:38

Құндыздар
Құндыздар – Солтүстік Америка мен
Еуропаны мекендейтін таңғажайып
жануарлар. Уақытының басым бөлігін суда

өткізеді. Олар кішкентай орман өзендеріне
үйшіктеріне кірер есік су астында болатын-
дай қетіп, бөгесіндер салады.
Hіde_and_Seek_block.іndd 16

Hіde_and_Seek_block.іndd 16
21.10.11 14:38
21.10.11 14:38

Құндыздар, ағаштарды кеміріп
құлатады, сонан соң бұтақтардан
бөгесіндер салады. Ең жас бұтақ-
тарды құндыздар қорек үшін

қысқа дайындайды.
Құндыздардың үйшігіне кіретін орын
əрдайым су деңгейінен төмен орналаса-
ды. Өзінің үйшігіне суасты кірер жер арқылы

өтіп, құндыз түлкі, қасқыр немесе аю тəрізді
жыртқыштардан толық қауіпсіздікте сезіне
алады.
Hіde_and_Seek_block.іndd 17

Hіde_and_Seek_block.іndd 17
21.10.11 14:38
21.10.11 14:38

Шүберекші конек
Бұл ерекше балықты судағы балдыр
арасынан көру өте қиын. Оның денесі
өзі арасында тасаланған теңіз

өсімдіктерінің бұтақтарына
ұқсаған тері өсімдерімен
жабылған. Жыртқыштарға
оны табу өте қиынға

түседі.
Бұл қызық
Теңіз конегінің ұрғашысы ерке-
гінің құрсағындағы «қалташа-

ға» уылдырық салады. Əкесі
кішкентай балықтар пайда
болғанға дейін, уылдырық-
тарды қамқорлықпен алты

аптадай көтереді.
Тері өсімдері
Hіde_and_Seek_block.іndd 18
Hіde_and_Seek_block.іndd 18

21.10.11 14:38
21.10.11 14:38

Шүберекші конектің созылыңқы
тұмсығы түтікшеге ұқсайды. Ол
осы түтікшенің көмегімен ұсақ
теңіз жануарларын жұтады.

Шүберекші конек
Созылыңқы
тұмсығы
Hіde_and_Seek_block.іndd 19

Hіde_and_Seek_block.іndd 19
21.10.11 14:38
21.10.11 14:38

Ашық жəне
қарапайым
Түстер жануарларды дұшпандарынан
əр қалай қорғай алады. Өздерінің ашық

түсімен улы жануарлар оларға тиіспеген
жөн дегендей ескертеді. Қорғансыз
тіршілік иелерінің қарапайым түсі жақсы
жасырынуға көмектеседі.

Бүркеніш
Бұтаққа ұқсас
дене
Қозғалыссыз қатып қалған таяқшашы құрғақ бұтақ-

шаға ұқсайды. Осылайша оны құстар көрмейді.
Hіde_and_Seek_block.іndd 20
Hіde_and_Seek_block.іndd 20
21.10.11 14:38

Құсқа көбелектің
қанатындағы дақтар
жыртқыштың көзіне
ұқсас болып көрінеді.

Мына көбелек түсінің
арқасында өзі отырған
бұтақтардың түсіні
сіңіп кеткен. Егер құс де-

генмен оны байқап қалса,
көбелек қанатын
жайып жіберіп, жыртқыш-
тың тұмсығына ұқсайтын

өрнегін көрсетеді.
Hіde_and_Seek_block.іndd 21
Hіde_and_Seek_block.іndd 21
21.10.11 14:38

Ін өрмекшісі
Ін өрмекшісі жердегі інде өмір сүреді.
Оған кірер жерді өрмектен тоқитын
қақпақшамен жабады. Қақпақшаны

сыртынан шөп пен жапырақпен жа-
уып, бүркеніш жасайды. Іннің ішінде
болғанда өрмекші өзін қорек қылатын
жыртқыштардан қорықпайды.

Бұл қызық
Кейбір өрмекшілер өрмектен
жасалған өз қақпақшаларын топы-
рақпен бекітеді. Қақпақша інді өте

тығыз жабады. Қақпақшаны ішінен
өрмекші тіреп тұрғанда оны ешкім
аша алмайды.
Орасан зор жыртқыш қырықаяқ өрмекшінің

ініне кірді.Бірақ өрмекші оны алдап соқты: ол
кіретін жері қақпақшамен жабылған бүйірден
қазылған іннің ішіне тығылып қалды.
Hіde_and_Seek_block.іndd 22

Hіde_and_Seek_block.іndd 22
21.10.11 14:38
21.10.11 14:38

Қырықаяқ
Өрмекші өрмек
«есік» артына
тығылып қалды.

Hіde_and_Seek_block.іndd 23
Hіde_and_Seek_block.іndd 23
21.10.11 14:38
21.10.11 14:38

Өзінің тамаша қауырсындануымен жұмақ
құсының еркегі ұрғашысының назарын аударуға
тырысуда. Ол денесінің бүйірлеріндегі желпуіш
тəрізді əдемі қауырсындарын жайып, бұтақта

«билейді».
Hіde_and_Seek_block.іndd 25
Hіde_and_Seek_block.іndd 25
21.10.11 14:38

Бұл қызық
Бір жəндіктерді түсі құтқар-са,
басқаларын денесінің пішіні құтқа-
рады. Бұл жерде жəндіктер жапырақ,

бұтақша, гүл немесе ағаш қабығының
кесегіндей болып көрінуі мүмкін.
Көзге түспейтін
жəндіктер

Жəндіктердің өмірі қауіп-қатерге толы.
Дұшпандары бастан асып жатыр.
Құстар, өрмекшілер, кесірткелер,
бақалар, тіпті, басқа жəндіктер алты

аяқты кішкентайды жеп қоюға дайын.
Жəндіктер шамасы жеткенше
тығылуға тура келеді.
Мына суретте 12 жəндік бейне-

ленген. Олардың бəрі тығылудың
шеберлері.Оларды табуға ты-
рыс. Олардың қайсысы неге
ұқсайды?

Hіde_and_Seek_block.іndd 26
Hіde_and_Seek_block.іndd 26
21.10.11 14:38
21.10.11 14:38

Hіde_and_Seek_block.іndd 27
Hіde_and_Seek_block.іndd 27
21.10.11 14:38
21.10.11 14:38

Ағаш бақалары
Біз бақаларды су қоймаларының: көл,
батпақ, өзендердің жанын мекендейтініке
үйренгенбіз. Ал Оңтүстік Американың

ылғал тропик ормандарындағы көптеген
бақалар ағашты мекендейді. Олардың
ашық бояуы өздері отырған өсімдіктің
түсімен тұтасып кетеді.

Көптеген ағаш бақаларының табандарында
тірек сорғылар бар. Осы сорғылардың арқасында
тропик өсімдіктерінің діңдерінде, бұтақтарында
жəне жапырақтарында оңай ұстана алады.

Қызылкөз бақбақыл бақа
Hіde_and_Seek_block.іndd 28
Hіde_and_Seek_block.іndd 28
21.10.11 14:38

Hіde_and_Seek_block.іndd 29
Hіde_and_Seek_block.іndd 29
21.10.11 14:38
21.10.11 14:38

Ойлан!
Əріптерден сөз құрап, оларға
суреттерді таңда.

Hіde_and_Seek_block.іndd 30
Hіde_and_Seek_block.іndd 30
21.10.11 14:38
21.10.11 14:38

Сөздікше
Актиниялар – едəуір төмен сатыда тұрған қармауышы
бар жұмсақ (қаңқасыз немесе бақалшықсыз) жануар-
лар. Су түбіне бекітіліп өмір сүреді. Маржан полиптері

мен медузалардың туысы.
Бөгесін – өзен ағысын бөгеп, ондағы су деңгейін
көтеретін құрылыс.
Жануарлардың бүркеніші – жануарлардың қоршаған

орта да қорғану үшін дененің түсі мен пішінін өз гертуі.
Жыңғыл – Азиядағы қалың ылғал тропик ормандар.
Қармауыштар – əр түрлі мақсаттарда қызмет жасай-
тын омыртқасыз (ішкі қаңқалары жоқ) жануарлардың

денесіндегі қозғалмалы, икемді өсімдер. Оны, олжасын
ұстап алу үшін пайдаланады.
Қолдайтын түс – жануардың көзге түспеуіне
көмектестін дененің түсі.

Қырықаяқтар – жəндіктерге туыс болатын үлкен топ
жануары. Көптеген мүшелерден (қысқа, бір-біріне ұқсас
бөліктер) құралатын созылыңқы денесі бар.
Лиана – басқа өсімдіктерді тек шырмап өсе алатын,

икемді жұмсақ сабағы бар өсімдік.
Таяқшашы – бұтақтарға ұқсаған қанатсыз жəндіктердің
үлкен тобы.
Үйшік – құндыздың үйшігі.

30-бетке жауаптар: сақалды акула, құндыз, қырықаяқ, қолтырауын.
Hіde_and_Seek_block.іndd 31
Hіde_and_Seek_block.іndd 31
21.10.11 14:38