Қобыланды батыр жыры
Қазақ халық эпосы
Жазылымсыз режим: 20-беттен кейін жазылым беті ашылады, әрі қарай әр 10 бет сайын (ең көбі 5 рет).
20 px
1.85
0.30 px
0.95 em
Қазақ халқының қаһармандық рухын паш ететін ең көне әрі ұлы батырлық жыры. Қобыланды батырдың Қазанға, Алшағырға қарсы ел қорғаған жорықтары.
«БАБАЛАР СӨЗІ» СЕРИЯСЫНАН
БАТЫРЛАР ЖЫРЫ
Қыдырбай деген бай болыпты. Төрт түлігі сай, байлығы жұрттан асқан екен дейді. Қыдырбай қыдырғанда он екі атты пар жегіп, он екі аттың ішіне желмая деген нар жегіп, әйелі Ақзарбапты қасына алып тойға барады екен. Екі жүз елу түйеге саба арттырып, оның піскегін алтыннан ойдырады екен.
Екі жүз елу түйеге саба артып,
Алтыннан піскек ойдырып,
Үстіне оны қойдырып,
Аспаһалы кілемді
Алтыннан піскек ойдырып,
Үстіне оны қойдырып,
Аспаһалы кілемді
Енді үстіне жаптырып,
Жібектен арқан тақтырып,
Мұның енді байлығы
Жібектен арқан тақтырып,
Мұның енді байлығы
Жаһаннан артық болады.
Артық демей не дейін
10. Арасына көше кіргенде,
Жарқырап жерді алады,
10. Арасына көше кіргенде,
Жарқырап жерді алады,
Жұрт бір таң қалады.
Мына отырған Қыдырбай
«Байлығы мұндай болды» деп,
«Байлығы мұндай болды» деп,
Байлар бір таң қалады.
Күншілік кіріп араға,
«Қыдырбайды кемітеміз, – деп, – қай жерден»,
«Қыдырбайды кемітеміз, – деп, – қай жерден»,
Бір-біріне ақыл салады.
Сонда тұрып Жаманбай,
20. Ақыл бір тапты осылай:
20. Ақыл бір тапты осылай:
– Қыдырбайды енді мен
Кемітіп саған берейін,
Маған салсаң ақыл-ой.
Сол уақытта Жаманбай
Ақыл бір тауып береді-ай.
– Жиылған енді көп халық,
Мен де бір той қылам, – деп,
Хабарлады Жаманбай.
Есітті жұрттың құлағы-ай.
30. Қыдырбайдай шалыңның
Дәнеңе жоқ ойында,
Дәнеңе жоқ ойында,
Жүре берді осылай.
Бір күндері болғанда,
Жаманбайдың уағдасы
Жаманбайдың уағдасы
Қалып еді жақындап.
Тағы соған баруға
Ойлады байғұс Қыдырбай.
Он екі атты пар жегіп,
Желмаясы тағы бар,
Желмаясы тағы бар,
40. Келе жатыр осылай.
Бұрынғыдай болады,
Сабаларын арттырып,
Сабаларын арттырып,
Түйелерін тағы алады.
Сол уақытта Жаманбай
Қой бағып жүрген қойшыны
Шақырып алды үйіне:
Қой бағып жүрген қойшыны
Шақырып алды үйіне:
– Айналайын қойшы жан, Тілімді менің ал, – деді.
Бір нәрсеге жұмсайын,
50. Жұмсаған жерге бар, – деді.
Келе жатыр Қыдырбай,
Қыдырбай кірсе көшеге
Қыдырбай кірсе көшеге
Болады тағы бұрынғыдай.
Қыдырбайға барып сен келсең,
Өз алдыңа қондырып,
Өз алдыңа қондырып,
Бір ауыл қылам өзіңді-ай.
Қыдырбайға бар, – деді,
Құлағына сал, деді.
«Ұлы барға орын бар,
60. Қызы барға қызық бар,
Ұлсыз, қызсыз Қыдырбай
Бұл жиында несі бар?!»
60. Қызы барға қызық бар,
Ұлсыз, қызсыз Қыдырбай
Бұл жиында несі бар?!»
Сол сықылды байларды
Шақырған жоқпын мен, – деді.
Бейшара болған Қыдырбай
Түсе салып арбадан,
Түсе салып арбадан,
Сол баланы қуады.
Балаға байғұс жете алмай,
Етпетінен құлады,
Етпетінен құлады,
70. Құлап жатып жылады.
Арбадан сүйеп алғаны,
Төсекті қағып салғаны,
Ақзарбап келіп қасына
Қыдырбайға толғады:
Төсекті қағып салғаны,
Ақзарбап келіп қасына
Қыдырбайға толғады:
– Әй, алғаным, алғаным,
Төсекті қағып салғаным,
Не болды саған жазғаным?!
Жатқан жерден тұр, – деді,
Не болды саған жазғаным?!
Жатқан жерден тұр, – деді,
Беті-қолыңды жу, – деді.
80. Қатындай болып бейшара,
Еңірей берген не? – деді.
Құрысын малың, пұл жинап,
Енді, шіркін, не етелік.
Дүниеден екеуміз
Жаяу қаңғырумен өтелік.
Айтқаны мұның шын екен,
Жұмыла кетсе екі көз,
Жұмыла кетсе екі көз,
Малға ие жоқ екен.
Біз не етелік,не етелік,
90. Осы арадан қайтып, елге кетелік.
Бар түйедегі сабаға
Енді пышақ салалық.
Ен даланың бойында,
Еш адам жоқ қасында
Ақзарбаппен екеуі
Еш адам жоқ қасында
Ақзарбаппен екеуі
Дүниені талқан қылады.
Бір баланың жоқтығынан
Тойға енді бара алмай,
Бейшара болған Қыдырбай
Тойға енді бара алмай,
Бейшара болған Қыдырбай
100. Еліне қайтып құлады.
Айғырын сойды ақыртып,
Бурасын сойды бақыртып.
Шал қошқарды сояды,
Садақасын қылады.
Кемпір менен шалыңыз
Бұрынғының бәрін тастады.
Темірден киіп шабата,
Темірден таяқ алады.
Қыдырбай мен Ақзарбап
110. Қаңғыруға қарады.
Күні-түні жол жүріп,
Қыдырбай мен Ақзарбап
Қыдырбай мен Ақзарбап
Сапар шегіп барады.
Маңдайы күнге күймеген,
Табаны жерге тимеген,
Жорғадан басқа мінбеген,
Жібектен басқа кимеген,
Табаны жерге тимеген,
Жорғадан басқа мінбеген,
Жібектен басқа кимеген,
Сондай болған Ақзарбап
Бір баланың жоқтығынан
Бір баланың жоқтығынан
120. Зарлап кетіп барады.
Жаулығын салып мойнына,
Құдайдан бала сұрады.
Енді ойласақ кемпір-шал
Бірнеше күн жол жүріп,
Бірнеше күн жол жүріп,
Шаршап бір байғұс тұрады.
Екеуі жатып бейшара
Сол араға құлады.
Жылап жатып екеуі,
Азырақ ұйықтап қалады.
130. Түрегеліп орнынан,
Беті-қолын жуады,
Беті-қолын жуады,
Қынайы белін буады.
Маңғыстаудың ойы еді,
Қара адымның бойы еді.
Әулиесі күңіренген
Екі жүз алпыс әулие сонда шіркін деп еді.
Қажыса болат сынады,
Өліп-талып кемпір-шал
Маңғыстаудың ойына
Өліп-талып кемпір-шал
Маңғыстаудың ойына
140. Келіп бір енді құлады.
Көлдің барып басына
Беті-қолын жуып ап,
Беті-қолын жуып ап,
Әулиенің барды қасына.
Шырағын жағып басына,
Барып бір түнеп қалады.
Білінбеді еш нәрсе,
Бұрынғыдай болады.
Түрегеліп орнынан
Қайтадан келіп Айқын көл
Қайтадан келіп Айқын көл
150. Қасына келіп құлады.
Дәретін алып көлдің басында,
Қайтып келді бөтен бір әулиенің басына.
Тағы түнеп қалады
Қыдырбай соның басына.
Пәруана болды Құдай-ай,
Кемпір мен шалың жылады.
Күні-түні зар қағып,
Бір баланы Құдайдан
Бір баланы Құдайдан
Күні-түні сұрады-ай.
160. Құбыла сарай бетінде,
Көп бейіттің шетінде
Мәуесі жерге төгілген,
Жапырағы жайқалған
Көп бейіттің шетінде
Мәуесі жерге төгілген,
Жапырағы жайқалған
Бәйтеректі көреді.
Кемпір менен шалыңыз
Дәретін алып тағы да,
Дәретін алып тағы да,
Бәйтеректің келді қасына-ай.
Шырағын жағып тағы да,
Түнеді келіп басына-ай.
170. Әлде өтірік, әлде рас
Бұрынғыдан нұсқау осы еді-ай.
Түн ортасы болғанда,
Төбеден жұлдыз ауғанда,
Таң мезгілі болғанда
Көк ешегі астында,
Төбеден жұлдыз ауғанда,
Таң мезгілі болғанда
Көк ешегі астында,
Ақ сәлдесі басында,
Дәретсіз жерді баспаған,
Еш нәрсе бұдан қашпаған
Дәретсіз жерді баспаған,
Еш нәрсе бұдан қашпаған
Аян берді осыны-ай.
180. «Айналайын, балам-ай,
Күні-түні еңіреп,
Келдің бір енді маған-ай?!
Сен тіледің біздерден,
Күні-түні еңіреп,
Келдің бір енді маған-ай?!
Сен тіледің біздерден,
Біз тіледік Алладан,
Қолыңды жай, ал, балам,
Қолыңды жай, ал, балам,
Берейін бата саған-ай.
Берейін отыз ұл, – дейді,
Көресің бұны бұ қалай?
190. Атса мылтық өтпеген,
Шапса қылыш кеспеген,
Көресің бұны бұ қалай?
190. Атса мылтық өтпеген,
Шапса қылыш кеспеген,
Қарғаса қарғыс жетпеген,
Суға салса батпаған,
Отқа салса күймеген
Суға салса батпаған,
Отқа салса күймеген
Берейін жалғыз мен, – деді.
Қайсысын мақұл көресің,
Келін-жан, енді, сен», – деді.
Сонда Қыдырбай ойлады:
«Отыз ұлды көп қылып,
Берекесін жоқ қылып,
200. Үй айнала сөз қылып
«Отыз ұлды көп қылып,
Берекесін жоқ қылып,
200. Үй айнала сөз қылып
Неғылайын мен, – деді.
Мылтық атса, өтпеген,
Қылыш шапса, кеспеген
Алайын, сірә, жалғызды,
Қылыш шапса, кеспеген
Алайын, сірә, жалғызды,
Енді, шіркін, мен, – деді.
Еңкүге біткен теректің
Екеу болса, бірі еді,
Екеу болса, бірі еді,
Біреу болса, бірі еді.
Өңкей жақсы қосылса,
210. Аузындағы сөзі еді.
Алайын жалғызды мен» – деді.
Батасын беріп бабасы,
Ғайып болды көрінбей.
Көзіне енді шамасы,
Түре келсе, түсі екен,
Түре келсе, түсі екен,
Түсінде көрген ісі екен.
«Өтірік пе, Құдай, шын ба, – деп,
Пәруана болды-ай Ақзарбап.
Қасындағы Қыдырбай
220. Енді шіркін алғаны,
220. Енді шіркін алғаны,
Төсекті қағып салғаны.
Бір баланың жоғынан
Қыдырбайдың көп арманы.
– Жатқан бір жерден тұр, – деді, Беті-қолың жу, – деді.
Құдай бір берді тілекті,
Өтірік емес, шын, – деді.
Сүйіншімді, шалым, бер, – деді.
Түрегеліп Қыдырбай,
230. «Өтірік пе, шын ба?» – деп,
230. «Өтірік пе, шын ба?» – деп,
Жылады байғұс тағыда-ай.
– Не болады мал, – деді, Бір шашылсын даң, – деді.
Қалағаныңды, Ақзарбап,
Сүйіншіңе ал, – деді.
Сонда тұрып Ақзарбап:
– Үстіме әйел алма, – деп,
Артыма қамшы салма, – деп,
Сүйіншіге соны алады.
240. Ақылы жоқ Ақзарбап
Дүниені алмай, қалады.
Қайтадан келіп көлдің басына,
Қолдарын, бетін жуады.
Бұрынғыдай емес кемпір-шал,
Енді бұлар қунады.
Өзінің келген ізімен,
Көк майсаның жүзімен
Көк майсаның жүзімен
Елге сапар қылады.
Күндіз-түні жол жүріп,
250. Өлдім-талдым дегенде,
Өштім-жандым дегенде,
Кемпір менен шалыңыз
250. Өлдім-талдым дегенде,
Өштім-жандым дегенде,
Кемпір менен шалыңыз
Қажыса болат сынады.
Аман-есен кемпір-шал
Еліне келіп құлады.
Төбел бие сойдырып,
Осы тұрған кемпір-шал
Осы тұрған кемпір-шал
Садақасын қылады.
Кемпір менен шалыңыз
260. Бұрынғыдай толмады,
260. Бұрынғыдай толмады,
Енді екеуі қунады.
Қунады демей не дейін,
Кемпір менен шалыңыз
Тай-құлындай тебісіп,
Аузы-басын өбісіп,
Кемпір менен шалыңыз
Тай-құлындай тебісіп,
Аузы-басын өбісіп,
Қалды дейді келісіп.
Қырық күні толады,
Осы тұрған Ақзарбап
Осы тұрған Ақзарбап
Болуға жерік қарады.
270. Көзі оттай жайнады,
Зығыры мұның қайнады.
«Неғылам» деп Ақзарбап,
Енді шіркін ойлады.
Жерде жатқан жыланды
Қолына алып шайнады,
Жерігі бұған қанбады,
Қолына алып шайнады,
Жерігі бұған қанбады,
Кесірткедей болмады.
Жеті күн жатып далада,
Ал жалаңаш аунады.
280. Қоңыр күздей болмады,
Жерігі бұған қанбады,
Жерігі бұған қанбады,
Күннен-күнге зарлады.
Ұланға жеріді, бұланға жеріді,
Жерігі бұған қанбады.
Тау басында қара тас
Қатұр-құтыр шайнады,
Қатұр-құтыр шайнады,
Қатты құрттай болмады.
Жерігі қанбай Ақзарбап,
Екі көзі жайнады.
290. «Мына тұрған, Қыдырбай
Жерік асым тап-ай», – деп,
Жерік асым тап-ай», – деп,
Ойға-қырға айдады.
Тағы тұрып Ақзарбап
Қыдырбайға толғады:
Қыдырбайға толғады:
– Енді менім алғаным,
Төсекті қағып салғаным,
Тағы да мен айтайын,
Айдаһардың жүрегі
Соған болдым жерік, мен, – деді,
Тағы да мен айтайын,
Айдаһардың жүрегі
Соған болдым жерік, мен, – деді,
300. Соны тауып бер, – деді.
Осы тұрған Қыдырбай
Неғыларын біле алмай.
Алпыстан асқан жасы бар,
Келер ме бұл іс қолынан.
Сол уақытта Қыдырбай
Көктен атқа мінеді-ай.
Сапар шегіп, жол тартып,
«Қарға бойлы Қазтоған,
Өзі тоқсан жасаған,
310. Азу тісі босаған,
«Қарға бойлы Қазтоған,
Өзі тоқсан жасаған,
310. Азу тісі босаған,
Айдаһарды Қазтоған
Білер ме екен осы», – деп,
Қыдырбай келіп құлады
Білер ме екен осы», – деп,
Қыдырбай келіп құлады
Қазтоғанның аулына.
Сол уақытта Қазтоған
Көп жасаған көне еді.
Жез құманы қолында,
Дәрет алып жүр еді.
Бір қараны Қазтоған
320. Енді көзі көреді.
Кім екенін білуге
Аз кідіріп тұрады.
Айтып ауыз жұмғанша,
Ескен бір желдер тынғанша
Ескен бір желдер тынғанша
Қыдырбай келіп құлады.
Үлкен еді Қазтоған,
Сәлем бір берді ал соған.
Осы тұрған Қазтоған:
– Айналайын, інім-ай, 330. Жоқ еді сенің мінің-ай.
Сенсіз менің жоқ еді,
Қарағым, менің күнім-ай.
Мінбейтін атты мініпсің,
Мезгілсіз уақытта
Мезгілсіз уақытта
Енді, інім, жүріпсің.
Қарасып қалды «інім» деп
Жұмысын оның сұрады-ай.
Сонда тұрып Қыдырбай
Бұған бір жауап қылады:
340. – Біздің үйдегі келінің
Жерік асы табылмай,
Бұған бір жауап қылады:
340. – Біздің үйдегі келінің
Жерік асы табылмай,
Ініңді енді айдады-ай.
«Айдаһардың жүрегі
Жерік болдым, – дейді, – соған-ай».
Айдаһарды Қазтоған,
Көрдіңбе, – деп, – енді сен,
Көрдіңбе, – деп, – енді сен,
Сұрай келдім соны мен.
Сонда тұрып Қазтоған
Айтады жауап ал соған.
350. – Ал, қолыңнан Қыдырбай,
Келмес деді мына іс.
Тұзбайырдың тауынан
Көріп едім айдаһар,
Көріп едім айдаһар,
Сонан енді, мен, – деді.
Тұзбайырдың тауында
Айдаһар сонда бар, – деді,
Айдаһар сонда бар, – деді,
Тілімді менің ал, – деді.
Бір келсе, келер қолынан
Айсаның ұлы Ахмет,
Айсаның ұлы Ахмет,
360. Былайғы ерден тақыл ет.
Бір жаулардың ішінде
Балтаны алпыс сындырған,
Дұшпанның көңлін тындырған,
Балтаны алпыс сындырған,
Дұшпанның көңлін тындырған,
Артық бір туған ер еді.
Бір-әй бір келсе соның қолынан
Келсе, бір келер деп еді.
Соған да хабар бер, – деді.
Көкмойнақ аты астында,
Құралай бөркі басында,
370. Көкала тазы соңында,
Көк қаршыға қолында,
Құралай бөркі басында,
370. Көкала тазы соңында,
Көк қаршыға қолында,
Дәл жиырма бес жасында,
Көптен де бері жау көрмей,
Көптен де бері жау көрмей,
Аңсырап жүрген ер, – деді.
Бір келсе, келер соның қолынан,
Соған-да хабар бер, – деді.
Осы тұрған Қыдырбай
Тілін бұның алады,
Тілін бұның алады,
Сөзіне құлақ салады.
380. Басын аттың бұрады,
Атына қамшы ұрады.
Айтып ауыз жұмғанша,
Ескен желдер тынғанша
Аңызақ болып, шөл болып,
Сағым болып, жел болып,
Ескен желдер тынғанша
Аңызақ болып, шөл болып,
Сағым болып, жел болып,
Қыдырбай келіп құлады.
Айтқаны мұның шын екен,
Ен даланың бойында
Ит жүгіртіп, құс салып,
Ен даланың бойында
Ит жүгіртіп, құс салып,
390. Аң аулап Ахмет жүр екен.
Қыдырбай келді қасына,
Пәруана болды басына.
Қыдырбайды көрген соң,
Ахмет келді қасына.
Ахмет сәлем береді,
Сәлемін алып Қыдырбай,
Сәлемін алып Қыдырбай,
Енді шіркін балады-ай.
– Он екі тәуба, жүз құлдық, Ахмет батыр, ерім-ай.
Ахметті көргенде
Күнінде тәуба біз қылдық,
Күнінде тәуба біз қылдық,
Жоқ еді сенің мінің-ай.
Сенсіз менің жоқ еді,
Қарағым, енді күнім-ай.
Біздің үйдегі жеңгеңнің
Жерік асын таба алмай,
Жерік асын таба алмай,
Ағаңның соры қайнады-ай.
«Барып кел, – деп, – қайныма,
Жеңгең мені айдады-ай.
410. «Айдаһардың жүрегі
Болдым, – дейді, – жерік соған-ай».
Қарға бойлы Қазтоған
Тұзбайырдың тауынан
Тұзбайырдың тауынан
Көрдім деп айтты маған-ай.
Тілімді алсаң, Ахмет,
Айдаһарға барып кел,
Жүрегін соның алып кел,
Айдаһарға барып кел,
Жүрегін соның алып кел,
Мен келдім, – деді, – саған-ай.
Сонда тұрып Ахмет
420. Бұны мақұл көреді:
420. Бұны мақұл көреді:
– Сенен енді ұл туса,
Өтірік емес, шын туса,
Керек болар о дағы
Керек болар о дағы
Енді, шіркін, маған-ай.
Енді үйіңе қайта бер,
Үш күннен соң барамын,
Үш күннен соң барамын,
Келмейді деп ойлама.
Көп түйенің ішінен
Айыр да емес, нар да емес,
430. Бал қоспақты ал, – деді,
Айыр да емес, нар да емес,
430. Бал қоспақты ал, – деді,
Жетелеп үйге бар, – деді.
Көп жылқының ішінен
Жеті жылғы ту бие
Жеті жылғы ту бие
Тауып, бір соны ал, – деді.
Ойдан алып он зергер,
Қырдан алып қырық зергер,
Кілең тілше қармақты
Күн бұрыннан соқтырып,
Қырдан алып қырық зергер,
Кілең тілше қармақты
Күн бұрыннан соқтырып,
Әзірлеп бәрін қой, – деді.
440. Қыдырбай қайтып жөнелді,
Көп түйенің ішінен
Айыр да емес, нар да емес,
Көп түйенің ішінен
Айыр да емес, нар да емес,
Бал қоспақты алады.
Көп жылқының ішінде
Жеті жылғы ту бие
Жеті жылғы ту бие
Бар ма екен деп қарады.
Ішінде оның нелер жоқ?!
Жеті жылғы ту бие
Жеті жылғы ту бие
Қыдырбай тауып алады.
450. Түйені, бие жетелеп,
Кесе бір қырды кеселеп,
Кесе бір қырды кеселеп,
Енді үйіне барады.
Ойдағы он зергерге,
Қырдағы қырық зергерге
Қырдағы қырық зергерге
Келсін деп хабар салады.
Хабар бұған тиген соң,
Барлығы да жиналып,
Барлығы да жиналып,
Қыдырбайға құлады.
Көрікті құрып зергерлер,
460. Әзірлігін қылады.
Кілең тілше қармақтың
Бәрін соғып зергерлер,
Әзірлеп соны тұрады
Баяғы айтқан Ахметтің
Бәрін соғып зергерлер,
Әзірлеп соны тұрады
Баяғы айтқан Ахметтің
Уағдасы толады.
«Қайным қашан келед» деп,
Жеңгесі оның Ақзарбап
Басынан таудың түспейді,
Жеңгесі оның Ақзарбап
Басынан таудың түспейді,
Аузына сусын ішпейді.
470. «Қайным қашан келед» деп,
Күтіп бір соны тұрады.
Уағдасы болғасын,
Қайнысы келіп құлады.
Келгенсін бұның қайнысы
Тізгінінен алады.
Жетектеп барып Ақзарбап,
Жіп бұйымды жияды,
Жіп бұйымды жияды,
Жібек бұйым жаяды.
Түйеден алып нар сойып,
480. Жылқыдан алып пар сойып,
480. Жылқыдан алып пар сойып,
Қайнысын қонақ қылады.
Сарғайып таң атқанда,
Қызарып күн шыққанда,
Түйе менен биені
Ахмет алып жетекке,
Қызарып күн шыққанда,
Түйе менен биені
Ахмет алып жетекке,
Кілең тілше қармақты
Бал қоспаққа таңады.
Ахметтей батырың
Күні-түні жол жүріп,
490. Тұзбайырдың тауына,
Күні-түні жол жүріп,
490. Тұзбайырдың тауына,
Үстінен келіп құлады.
Бие менен қоспақты
Сол араға буады.
Көкмойнақ атқа мініп ап,
Он екі қабат саланы
Он екі қабат саланы
Ахмет аралап қарады.
Айдаһарды көрмеді,
«Не қылам» деп ойлады.
Тұзбайыр таудың басына
500. Жақындап Ахмет келеді.
Үңірейіп жатқан бір інді
Ахмет батыр көреді.
Көзін салса сол інге
Бұрқырап жатыр буың-ай
Бұрқырап жатыр буың-ай
Айдаһардың Ахмет інде екенін біледі.
Осы тұрған Ахмет
Ту биені әкеліп,
«Исімен шығар» деп,
Ту биені әкеліп,
«Исімен шығар» деп,
Басына іннің сояды.
510. Кілең тілше қармақты
Шықса соны жұтсын деп,
Шықса соны жұтсын деп,
Ет қойып бәрін құрады.
Ахметтей еріңіз
Шыққанынша осыған
Шыққанынша осыған
Осындай амал қылады.
Мына тұрған айдаһар
Шыға қалса інінен,
Үш күншілік жерден нәрсені
Шыға қалса інінен,
Үш күншілік жерден нәрсені
Лебіменен тартады.
520. Осы тұрған Ахмет
Шығып енді алысқа,
Шығып енді алысқа,
Дем жетпейтін жерге барады.
Көкмойнақтың сыпырып
Енді ерін алады.
Алтын қазық қағады,
Жібек арқан тағады,
Жібек арқан тағады,
Мақпал жабу жабады.
Бес қаруын жастанып,
Ахмет ұйықтап қалады.
530. Бір күн өтіп арада,
Екінші күні бір дауыл
Екінші күні бір дауыл
Кереметтей болады.
Жерде жатқан дүниені
Ұшырып кетіп барады.
Мұндай желді адамзат
Көрмегендей болады.
Оныменен қоймады,
Аспаннан жауды тас бұршақ,
Аспаннан жауды тас бұршақ,
Атқан оқтай болады.
540. Жүрген енді жәндікті
Қырып кетіп барады.
Бұл неғылған керемет,
Батыр бір таң қалады.
Түрегеліп орнынан,
Қынайы белін буады.
Қынабы алтын ақ қылыш
Батыр бір қолға алады.
Қынапқа салса, бір құлаш,
Суырып алса, қырық құлаш
Суырып алса, қырық құлаш
550. Енді қылыш болады.
Қылышты қолға алады
Осы тұрған Ахмет.
Етек бір жеңін түрініп,
Не болса да көрейін,
Інге барып келейін,
Не болса да көрейін,
Інге барып келейін,
Жаяу бір талап қылады.
Келе жатса Ахмет
Шыққан екен айдаһар.
Айдаһар да көреді,
560. Ахмет те көреді.
Көрінгенсін Ахмет,
Лебімен тартып жөнелді.
Қолындағы ақ қылыш
Қолына ұстап Ахмет
Қолына ұстап Ахмет
Енді кетіп барады.
Қолындағы ақ қылыш
Тауға салса, тас алған,
Тауға салса, тас алған,
Шаш ал десе, бас алған.
Салса кеткен білінбей,
570. Көзіне жұрттың ілінбей,
570. Көзіне жұрттың ілінбей,
Нарға салса бүлк еткен.
Сол қылышты ұстап ап
Ахмет кетіп барады.
Лебіменен айдаһар
Ахметті алады.
Қанша батыр болса да,
Лебіне оның шыдамай,
Лебіне оның шыдамай,
Ахмет кетіп барады.
Қолындағы ақ алмас
580. Сырылдатып маңдайын тіледі.
Тала жаздап Ахмет
Аман-есен қалады.
Айдаһарды екіге
Жарған екен ақ алмас.
Түре келсе Ахмет
Екі жағы екі тау,
Екі жағы екі тау,
Ахмет қалды есен-сау.
Құдай бір тілек береді,
Жерік асы табылып
Жерік асы табылып
590. Ақзарбаптың қолына келеді.
Айдаһардың жүрегін
Енді Ахмет арқалап,
Құйымышағы қайқалап,
Енді Ахмет арқалап,
Құйымышағы қайқалап,
Орнына қайта келеді.
Осы тұрған жүректі
Бал қоспаққа таңады.
Көкмойнақ атқа ер салып,
Қайтайын деп оқталып,
Ахметтей батырың
Қайтайын деп оқталып,
Ахметтей батырың
600. Елге бағыт бұрады.
Өзінің келген ізімен
Ахмет қайтып барады.
Іздеген асы табылып,
Абройы жабылып,
Абройы жабылып,
Қуанышпен кетіп барады.
Ақзарбаптай жеңгесі
Қайнысын жеті күншілік жерден күтіп тұрады.
Аман-есен қайнысы
Ақзарбапқа құлады.
610. Баруға үйге шыдамай,
Түйедегі жүректі
Түйедегі жүректі
Ақзарбап енді алады.
Қоламтаға далада
Сол жүректі салады.
Шала-пұла пісіріп,
Жүректі жеп алады.
Жерігі мұның қанады.
Жүректі жеп алған соң,
Көзі оттай жанады.
620. Қайнысына енді еріп,
Үйіне қайтып барады.
Намаз ақшам болған соң,
Үйіне қайтып құлады.
Жіп бұйымды жиып ап,
Жібек бұйым жаяды.
Қайнысын тағы қонақ қылады,
Мақсаты оның болады.
Осы тұрған Ақзарбап
Жерігі оның қанған соң,
630. Тоғыз ай, он күн толған соң,
Кетті іші қампайып,
Жерігі оның қанған соң,
630. Тоғыз ай, он күн толған соң,
Кетті іші қампайып,
Бұты кетті талтайып.
Бір баланың зартынан
Отыра алмады жантайып,
Өлгенде көрген баланың
Отыра алмады жантайып,
Өлгенде көрген баланың
Қозғалады миы деп.
Алдындағы бұтаны
Бұталатып жұлғызып,
Бұталатып жұлғызып,
Жерді тегіс қылады.
640. Тоғыз ай, он күн толған соң,
Толғатуға қарады.
Алтыннан бақан құрады.
Қасындағы көл халық
Енді хабар қылады,
Енді хабар қылады,
Жиылып бәрі тұрады.
Сонда дағы Ақзарбап
Таба алмады баланы.
Сол уақытта Ақзарбап
Орақ, Мамай шешесі
Орақ, Мамай шешесі
650. Қараүлекті алдырды.
Осы тұрған Қараүлек:
«Ел көшті, – деп, – жау жетті»,
«Ел көшті, – деп, – жау жетті»,
Етегімен қағады.
Сонда дағы Ақзарбап
Таба алмады баланы.
Мына тұрған Қараүлек
Көпті көрген көне еді.
Әрбір жерін сипалап
Ақзарбаптың көреді.
660. – Жайшы деген бір кемпір
Сонда тірі жүр, – деді
Алдырмаса тан соны
Сонда тірі жүр, – деді
Алдырмаса тан соны
Туа алмайды бұл, – деді.
Орақтың үлкен баласы
Қарасайға хабар бер, – деді.
Шақырып соны келеді.
Шақырған соң Қарасай
Енді бір еріп келеді.
Қараүлек:
670. – Айналайын, Қарасай,
670. – Айналайын, Қарасай,
Қара атыңа мін, – деді.
Тастамай қару іл, – деді,
Дүбір-дүбір жел, – деді.
Осы арадан сол кемпір
Үш күншілік жер, – деді.
Хабарды соған бер, – деді
Шақырып алып кел, – деді.
Мына тұрған Қарасай
Қараүлектің тілін алады.
680. Қараша атқа ер салып,
Барайын деп оңдалды.
Үш күншілік жер еді,
Үстіне соның келеді.
Бір-ау сайдың бойынан
Түтін шықты деп еді.
«Не қылған бұл түтін», – деп,
Қарасай соған келеді.
Кемпірдің жолым үйі сол еді,
Қарасай хабар салады.
690. Хабарды кемпір есітіп,
Енді шықты далаға.
Көзінің алды іріңдеп,
Буындары дірілдеп,
Буындары дірілдеп,
Баланы кемпір көреді.
Мына тұрған Қарасай,
Кемпірге сәлем береді.
Сонда тұрып кемпірің
Қарасайға сөйледі:
Қарасайға сөйледі:
– Айналайын, жас бала, 700. Істеген ісің масқара.
Қайсы байдың ұлысың,
Білдірсең маған, – деп едім.
Сонда тұрып Қарасай:
– Мен Орақтың баласы-ай,
Іздеп келдім мен сені,
Шеше-еке, енді шамасы-ай.
Қыдырбайдың алған Ақзарбап
Күндіз-түні ал зарлап
Күндіз-түні ал зарлап
Таба алмады баласын. 710. Сол үшін келдім сізді іздеп.
Сонда тұрып бұл кемпір
Тас бұлақтың басында,
Алтын астау қасында
Қара қасқа тұлпарым
Тас бұлақтың басында,
Алтын астау қасында
Қара қасқа тұлпарым
Менің енді бар, – деді.
Алып келші, балам-ай,
Барайын енді, мен, – деді.
Осы тұрған Қарасай
Бұлақтың келді басына,
Бұлақтың келді басына,
720. Тұлпардың келді қасына.
Ұстайын деп оқталса,
Азырақ тұлпар қымсынып,
Азырақ тұлпар қымсынып,
Жаратпағандай болады.
Ұстатпаған соң бұл тұлпар,
Қамшыменен бір соғып,
Қамшыменен бір соғып,
Қарасай ұстап алады.
Осы тұрған кемпірің
Нұсқағанын көріп батырдың
Нұсқағанын көріп батырдың
Жаны шығып кеткендей болады.
730. Кемпір де келіп қалады,
Қара қасқа тұлпарды
Қара қасқа тұлпарды
Жетелеп үйге барады.
Ер-тоқымын салады,
Қара қасқа тұлпарды
Қара қасқа тұлпарды
Енді кемпір мінеді.
Қарасаймен екеуі
Елге қарап жүреді.
Екеуі соның жарысса,
Қара қасқа тұлпармен
740. Кейін қалған Қара атты
Қара қасқа тұлпармен
740. Кейін қалған Қара атты
Кемпір тосып алады.
«Бір жылқыдан қалдың, – деп,
Атым бар деп не етейін.
Басыңды кесіп кетейін», –
Деп ашуланды Қарасай.
Кемпірдің көзі көреді
Қарасайдың ашуланғанын.
Айналып кемпір келеді,
Қарасайға сөйлей береді:
750. – Әй, Қарасай, Қарасай,
Ердің Орақ баласы-ай,
Қарасайға сөйлей береді:
750. – Әй, Қарасай, Қарасай,
Ердің Орақ баласы-ай,
Түріне сөздің қарашы-ай,
Сенің әкең қанды Орақ
Сенің әкең қанды Орақ
Менің кіндік балам-ай.
Орақ пенен екеуміз
Талай салдық шабуыл
Талай салдық шабуыл
Бұл арада біз, – деді.
Қара қасқа тұлпардан
Қара, сірә, қалады.
760. Қашаннан мәлім бұл, – деді,
Ашуыңды, батыр, бер, – деді.
Мына тұрған Қара атты
Қысқа күнде қырық шауып,
Қара терге боялып,
Қысқа күнде қырық шауып,
Қара терге боялып,
Шапты талай бұл жерде.
Сенің енді ауылың
Астыңдағы Қара атқа
Астыңдағы Қара атқа
Үш күншілік жер, – деді.
Қара қасқа тұлпарға
770. Бір күншілік жер, – деді.
Қарағым, бұл айтқаным шын, – деді,
Ұлықсат маған бер – деді.
Кете берейін мен, – деді,
Асықпа енді, құлыным,
Асықпа енді, құлыным,
Келерсін кейін сен – деді.
Осы тұрған Қарасай
«Бара бер» деп кемпірге
«Бара бер» деп кемпірге
Енді ұлықсат береді.
Намаз ақшам болғанда
780. Аман-сау кемпір келеді.
Дөденеге ат байлап,
Үйге енді кіреді.
«Ел көшті, жау жетті» деп,
Етегімен қағады.
Толғақ деген бұйым ба,
Бұ да бізге қиын ба? –
Деп, кемпір сыртын
Бір сипап қарады,
Бұ да бізге қиын ба? –
Деп, кемпір сыртын
Бір сипап қарады,
Қарады да сынады.
790. Сонда кемпір тағы толғады:
– Қырық бірдей тұлпарды Жылқыдан ұстап кел, – деді.
Ақ киімді киіңдер,
Қырығың атқа мініңдер.
Жау да келіп қалды, – деп,
Енді жау алды, – деп,
Енді жау алды, – деп,
Айқайды сендер салыңдар.
Қырық тұлпардың дүбіріне тумаса,
Туа алмайды бұл, – деді. 800. Дүбірлі туған ер, – деді.
Қырығы атқа мінеді,
Қырық тұлпардың дүбірі
Қырық тұлпардың дүбірі
Көтеріп жерді барады.
Баяғы тұрған Ақзарбап
Баланы енді табады.
Ақ жібекке орады.
Алдына төрдің қояды.
Толғақ деген бұйым ба,
Бұ да бізге қиын ба?!
Бұ да бізге қиын ба?!
810. Ішін сипап қарады.
Аш күзендей бүгіліп,
Тал шыбықтай бұралып,
Тал шыбықтай бұралып,
Бір қыз туа қалады.
Құдіретіне Құдайдың
Енді, шіркін, қарашы!
Баласы жоқ Қыдырбай
Енді, шіркін, қарашы!
Баласы жоқ Қыдырбай
Бір ұл, бір қызды болады.
Қыдырбай балаларының туғанына үлкен той жасайды. Тойға келген көп халыққа Қыдырбай: – Сәбилерге ат қойып беріңдер, – деді.
Ат қоюға таласып,
Біреуі оны қояды,
820. Біреуі мұны қояды,
Біреуі оны қояды,
820. Біреуі мұны қояды,
Бір-біріне көнбей тұрады.
Оныменен қоймады,
Шығаруға жанжал ойлады.
Қолыңа дойыр аласың,
Төбелесті сендер саласың.
Біреуің өліп қаласың,
Жанжалға мені қоясың.
Қойылмаса аты бұл қалсын,
Халқым, енді тарашы?!
830. Піштана болып тұрады,
Халқым, енді тарашы?!
830. Піштана болып тұрады,
Қыдырбай енді жылады.
Балалардың атын қоя алмай,
Арманда енді болады.
Енді көзін салып қараса,
Садақа енді сұраған
Садақа енді сұраған
Бір диуана келіп құлады.
Қыдырбай диуанаға келеді:
– Айналайын, диуана, Кел соңымнан ер, – деді.
840. Екі бірдей сәби бар,
Атын қойып бер, – деді.
Не болады даң, – деді,
Шашылсын бір мал, – деді.
Қалағаныңды, диуана,
Менен енді ал, – деді.
Диуана үйге кіреді,
Екі бірдей баланы
Екі бірдей баланы
Диуананың көзі көреді.
Қолына алып баланы,
850. Диуана сөйлей береді:
850. Диуана сөйлей береді:
– Қояйын атыңды, шіркін, мен, – деді.
Шаппай ізі жосылған,
Желі тұрған оңынан,
Дұшпаны қашқан жолынан
Желі тұрған оңынан,
Дұшпаны қашқан жолынан
Аты болсын, – деді, – Қобылан.
Қандай қиын қарындас,
Баурың өлді дегенде
Баурың өлді дегенде
Шыдамайды екен тумалас.
Шыдамайды адам бауырға,
860. Шыдамайды түйе жауырға.
Қобыландыға қарындас
Аты болсын Қарлығаш.
Екі бірдей сәбидің
Атын қойып болады.
Дүниені не қылсын
Ғайып бір ерен қырық шілтен
Ғайып бір ерен қырық шілтен
Екен бір енді бабасы.
Көзіне жұрттың көрінбей,
Ғайып болды диуана.
870. Енді халық тарады,
Атын қойып баланың,
Атын қойып баланың,
Қыдырбай көңілденіп алады.
«Мына тұрған сәбиді
Саламыз, – деп, – бесікке»,
Саламыз, – деп, – бесікке»,
Қатындар шуды салады.
Алтыннан құйған бесікке
Қатындар баланы салады.
Қақпаның аузын кең ашып,
Шашуды Ақзарбап шашады.
880. Сонша келген қатындар
Дүниеге қарық болады.
Мына тұрған Қобыланның
Кереметін көрсейші,
Алтыннан құйған бесігі
Қобыландыға жарамай,
Кереметін көрсейші,
Алтыннан құйған бесігі
Қобыландыға жарамай,
Енді сынып қалады.
«Мұндай да жан болар ма» –
Деп, көргендер таң қалады.
Халайық барлығы тарады.
890. Бұл бала туған соң,
Бір жасында бірленді,
Екі жасқа келгенде,
Бір жасында бірленді,
Екі жасқа келгенде,
Онан жаман түрленді.
Үш жасына келгенде,
Үшкілсіз көйлек кимеді,
Үшкілсіз көйлек кимеді,
Берен тонға симады.
Көлденеңнен көрген жан
Оның сипатына тоймады.
Он бес асық, қос топай
900. Балаң алып қолына,
900. Балаң алып қолына,
Ойнайын деп ойлады.
Алтыннан құйған тақыр бар,
Қасындағы балалардың
Асығын енді қоймады,
Қасындағы балалардың
Асығын енді қоймады,
Бәрін ұтып алады.
Онан да асып бұл бала
Төрт жасына барады.
Берен бір тонға симады,
Белгілі ермен тең болды.
Бұнымен Қобылан осылай тұра тұрсын. Ендігі сөзді Көктен кемпірдің жалғыз қызы Құртқа жайында айтайық. Бұның сұлулығын адамзатта бар деп айтуға болмайды. Екеу болса бірі болған, біреу болса өзі болған. Жүз көріктік болса, тоқсан тоғызы мұнда болған. Сонда қалмақтың ханы Қанабоздың да құлағына Құртқаның сұлулығы шалынады. Қанабоз естіген соң, өзінің халқына хабар салды. Халқын Қанабоз жинап алды:
910. – Кел Құртқаға барамыз,
Берсе де, бермесе де
Берсе де, бермесе де
Біз тартып аламыз.
Қанабоз алты жасар баласын
Азамат қылып мінгізді.
Алты жасар аттарын
Арғымақ қылып мінгізді.
Қарамағындағы халқына
Хабарын тегіс білгізді.
Құртқаға Қанабоз аттанды,
920. Әскерін қырмен жүргізіп,
Әдірнеден оқ алды,
920. Әскерін қырмен жүргізіп,
Әдірнеден оқ алды,
Сахырнадан жақ алды.
Аттанып қалмақ келеді
Көктен кемпір еліне.
Көктен көріп әскерді,
Таң-тамаша қалады.
Көктен шығып алдынан,
Жөндерін олардың сұрады.
Ұялсын ба бұл қалмақ
930. Білгенін баян қылады:
930. Білгенін баян қылады:
– Қанабозды күйеу қыл, – деді, Қанабозға қызыңды бер, – деді.
Мына отырған Қанабоз
Еш адамнан кем емес,
Еш адамнан кем емес,
Қызыңды осыған бер, – деді.
Амал жоқ бұған көнеді,
Бермейміз деуге әлі жоқ,
Бермейміз деуге әлі жоқ,
Қалмақты қонақ қылады.
Болдым деп алмақ Қанабоз,
940. Қуанып енді тұрады.
Көктен келіп бір күні,
Қанабоздан сұрады:
Қанабоздан сұрады:
– Қанабоз батыр, ер, – деді,
Қызымды саған беремін,
Қызыммен сен қатар тең, – деді.
Сенен мықты адам жоқ,
Сенен батыр адам жоқ.
Отыз күн ойын қыламын,
Қырық күн тойын қыламын,
Қырық күн тойын қыламын,
950. Жұрттың бәрін жиямын.
Беремісің ұлықсат,
Сұрай келдім мен? – деді.
Осы тұрған Қанабоз
Бұған бір мәз болады.
Бұл кемпірдің сөзіне
Қанабоз әбден нанады.
«Істей бер, – деп, – тойыңды,
Шақыра бер, – деп, – еліңді»,
Шақыра бер, – деп, – еліңді»,
Қанабоз ұлықсат қылады.
960. Қанабоздай батырдың
Ұлықсатын алады.
Осы отырған Көктенің
Бір адамға хабар салады:
Бір адамға хабар салады:
– Бір тұлпарға мін, – деді, Тастамай қару іл, – деді.
Ұйқыңды, қалқам, бөл, – деді,
Ноғай деген халық бар,
Ноғай деген халық бар,
Барып бір хабар бер, – деді.
Ноғайдың ханы Шынтемір
970. Берейін соған бір қағаз,
970. Берейін соған бір қағаз,
Алып барып бер, – деді.
Бүтін ноғай баласы
Қалмастан келсін шамасы.
Онан шығып жағалап
Итқырылған белінде,
Жирен деген көлінде
Итқырылған белінде,
Жирен деген көлінде
Қыдырбайдан туды, – дейді, – Қобылан.
Бес-ақ жасар күні еді,
Алтыға қарап келеді,
980. Осы тұрған Қобыланға
Алтыға қарап келеді,
980. Осы тұрған Қобыланға
Арнап хабар бер, – деді.
Зәуелім шайтан болмаса,
Құртқамды Қобылан алар, – деп еді.
Баяғы тұрған елшіңіз
Қолына қағаз алады,
Қолына қағаз алады,
Ноғайға қарай жөнелді.
Намаз ақшам болғанда,
Шынтемірге құлады.
Дөденеге ат байлап,
990. Елшің үйге енеді.
Төрде отырған Шынтемірге
Келіп сәлем береді.
Сәлемін құптап алады.
Қолындағы қағазын
Шынтемірге береді,
Хатты алып Шынтемір,
Шынтемірге береді,
Хатты алып Шынтемір,
Оны ашып оқиды.
Қолына алып хат жазған,
Ноғай деген ат жазған.
1000. «Қапыда қалма, сен, ноғай,
Келіп жатыр көп қалмақ
Аламын деп қызымды,
Келіп жатыр көп қалмақ
Аламын деп қызымды,
Батырыңа хабар бер, – деді.
Батыр бәрін жинап кел», – деді.
Сол уақытта Шынтемір
Мұны мақұл көреді.
Жаңбыршыдан туған Телағыс
Соған хабар береді.
– Айналайын, ер Ағыс,
1010. Бір тұлпарға мін, – деді,
Қаруыңды енді іл, – деді,
Қаруыңды енді іл, – деді,
Ноғайлыға хабар бер, – деді.
Ағыс атқа мінеді,
Айсаның ұлы Ахмет
Айсаның ұлы Ахмет
Бұған да хабар береді.
Көкшенің ұлы Қосайға
Бұған да хабар береді.
Ақшабай ұлы Төрехан
Бұған да хабар береді.
1020. Жаманбайдың баласы
Әуезге де хабар береді.
Көрұғлының баласы
Бозайға да хабар береді.
Елші енді Қыдырбайдың еліне келеді. Кіргенін бір кісінің Қыдырбай көреді.
Бір қонақтың қонғанын,
Бір сұмдықтың болғанын
Бір сұмдықтың болғанын
Қыдырбай енді біледі.
Жөнін сұрай елшінің
Енді Қыдырбай береді.
– Қыдырбайдың ұл туған,
1030. Өтірік емес, шын туған,
Айы күні бір туған,
Желі тұрған оңынан,
Дұшпаны қашқан жолынан
Айы күні бір туған,
Желі тұрған оңынан,
Дұшпаны қашқан жолынан
Туды деп сенен есітіп,
Енді, шіркін, Қобылан
Енді, шіркін, Қобылан
Хабар бере мен келдім.
«Қыз Құртқаны алам», – деп,
Жатыр қамап көп қалмақ.
Қобыланға хабар саламын,
1040. Қобыланды ертіп елге барамын.
Қыдырбай мақұл көрмеді,
Елшіге Қыдырбай сөйледі:
Елшіге Қыдырбай сөйледі:
– Өлгенде көрген жалғызым,
Маңдайдағы құндызым,
Төбедегі жұлдызым,
Төбедегі жұлдызым,
Қобыланнан аулақ жүр.
Омыртасы өскен жоқ.
Қабырғқасы қатқан жоқ,
Жауды Қобылан көрген жоқ,
Жауды Қобылан көрген жоқ,
1050. Мәнісін жаудың білген жоқ.
Баяғы тұрған елшіні
Қамшыменен сабады,
Қамшыменен сабады,
«Қобыланнан аулақ жүр-ай», – деп.
Өлтіруге қарады,
Мойнына арқан салады.
Сол уақытта үйден шығып Ақзарбап:
– Не болды саған, алғаным,
Төсекті қағып салғаным?!
Елшіге өлім жоқ еді,
1060. Алжыдың ба сен? – деді,
Бір шыбықтай қанын,
Елшіге өлім жоқ еді,
1060. Алжыдың ба сен? – деді,
Бір шыбықтай қанын,
Бір шыбындай жанын
Жан саулыққа береді.
Айтқанына Зарбаптың
Енді шалың көнеді.
Күншілік жерге шығарып
Бұл елшіні жіберді.
«Енді қайтып келме», – деп,
Елшіге хабар береді.
1070. Елші кетіп қалған соң,
Шалың үйге барады.
Кемпір менен шалыңыз
Ақылдасып қарады:
Ақылдасып қарады:
– Мына тұран Қобыланды
Енді қайда бағамыз,
Қалайша айла табамыз?!
Есітсе жаудың хабарын,
Қалайша айла табамыз?!
Есітсе жаудың хабарын,
Қобылан кетіп қалады.
Кемпір менен шалыңның
1080. Енді тапқан ақылы:
«Кел не етелік, не етелік,
Жылқы баққан құлдарға
1080. Енді тапқан ақылы:
«Кел не етелік, не етелік,
Жылқы баққан құлдарға
Баланы алып екеуміз кетелік.
Біз құлдарға баралық,
Құлағына салалық,
Құлағына салалық,
Қобыланға енді мықты бол.
Еті мұның сенікі,
Сүйегі болсын біздікі.
Тіліңді Қобылан алмаса,
1090. Ортаға алып сабаңдар,
1090. Ортаға алып сабаңдар,
Бәрің бірдей қамаңдар.
Қобыландай баланы
Кешке қарай жатқанда
Кешке қарай жатқанда
Орталарыңа алыңдар.
Кілем жауып үстіне,
Іргесін басып жатыңдар».
Осының бәрін көп айтып,
«Еш адамды Қобыланға
Жолықтырма» деп айтып,
1100. Қодарқұл мен Оспанқұл,
«Еш адамды Қобыланға
Жолықтырма» деп айтып,
1100. Қодарқұл мен Оспанқұл,
Көктөбет пен Қаршабай,
Тапсырдым, – деді, – саған-ай.
Мықты болың, қарағым,
Сенің енді еңбегің
Ойыма мен аламын, –
Сенің енді еңбегің
Ойыма мен аламын, –
Деп кемпір-шалдар қайтып кетеді.
Бұл осымен тұрсын. Ендігі хабарды елші мен Көктен кемпірден тыңдайық.
Кемпірдің елшіге айтқаны:
– Қобыланнан хабар алдың ба? – Деп кемпір елшіден сұрады.
1110. Елшінің айтқан сөзі:
– Бере алмадым хабарды, Қыдырбай ұстап алады.
Мойныма арқан салады,
Қамшыменен сабады.
Бармақ түгіл жан қайғы,
Хабарсыз Қобылан қалады.
Осыны естіп Көктен,
Өзі естіртуге қарады.
Көктен жеті түрлі тілді біледі екен,
1120. Жеті түрлі сүгіретке кіреді екен.
Осы тұрған Көктенің
Бермек боп хабар Қобыланға,
Алтайы қызыл түлкі боп,
Бермек боп хабар Қобыланға,
Алтайы қызыл түлкі боп,
Қобыланға жөнелді.
Болып түлкі келеді,
Бір шетінен елінің
Бір шетінен елінің
Қобыланның кіреді.
Елін жүріп жағалап,
Таба алмада баланы.
1130. «Енді қайда кетті», – деп,
Көп жылқыға барады.
Сол арада Қобыланды
Енді тауып алады.
Түлкінің енді келгенін
Қобылан бала көреді.
Балалықтың зарпынан
Жетпеймін деген ойы жоқ,
Жетпеймін деген ойы жоқ,
Түлкіні жаяу қуып барады.
Баладан құлдар айырылып қалады.
1140. Тоқсаны мініп тоқсан ат,
Жан-жағына қарады.
Түлкі қуған баланы
Біреуі тауып алады.
«Кетесің неғып жаяу», – деп,
Баланы ұстап алады.
Бәрі ортаға қамады.
Ықтиярсыз баланы
Қосына алып кетіп барады.
Кешегі Көктен ойында
1150. Қобылан хабарсыз екені қалады.
Екінші түнде Көктен кемпір
Бір сұлу қыз болып барады.
Балаға хабар салады:
– Қобылан батыр, ер, – деді, Жатқаның сенің нең? – деді.
Дәнеңе жоқ ойыңда,
Жатырсың құлдың қойнында.
Жар қосағың Құртқаның
Қайда екенін білдің бе,
Қайда екенін білдің бе,
1160. Енді, шіркін, сен? – деді.
Жар қосағың Құртқаны
Аламын деп қоршап жатыр ел, – деді.
Білмейсің мұны сен? – деді,
Хабар бере келдім мен, – деді.
Менің балам сен едің,
Жар қосағың Құртқаны
Өзің тірі тұрғанда
Қалмаққа неғып бересің?
Жар қосағың Құртқаны
Өзің тірі тұрғанда
Қалмаққа неғып бересің?
Құрбы менен құрдастың
1170. Бетін неғып көресің?
Ендігін өзің білесің, – деп,
1170. Бетін неғып көресің?
Ендігін өзің білесің, – деп,
Ғайып боп кемпір жөнелді.
Қобылан енді тұрады,
Беті-қолын жуады,
Беті-қолын жуады,
Қынайы белін буады.
Ойына түсіп бір нәрсе,
Бұрынғыдай болмады.
«Көп жылқының ішінен
Мінетін тұлпар бар ма?» – деп,
Мінетін тұлпар бар ма?» – деп,
1180. Енді Қобылан қарады.
Бір жерде көрді аланы,
Ұстап алып Қобылан
Ұстап алып Қобылан
Мініп бір енді қарады.
Әу деген жерге жарамай,
Етпетінен құлады.
Мұны тастап бұл бала,
Тағы да тұлпар қарады.
Бір жерге келіп Қобылан,
Бір торыны ұстап алады.
1190. Оны да мініп қарады,
Бұ да құлап қалады.
Өтірік болса өзіне,
Кенелтейін сөзіне.
Сол арада Қобыланнан
Алты жылқы өледі.
Бір мезгілдер болғанда,
Жылқының құбыла жақ шетінен
Жылқының құбыла жақ шетінен
Бір аланы көреді.
«Бір мінуге осы жарар», – деп,
1200. Қасына бала келеді.
Бұғалық салып жіберді,
Бір тигізбей табанын,
Бір тигізбей табанын,
Баланы алып жөнелді.
Өлдім-талдым дегенде,
Өштім-жандым дегенде,
Кеттім-бардым дегенде,
Осы тұрған аланы
Өштім-жандым дегенде,
Кеттім-бардым дегенде,
Осы тұрған аланы
Өзіне қаратып алады.
Басына жүген салған соң,
1210. Азырақ жал алады.
Осы тұрған алаға
Астына тоқым салады.
Басында бар малақай,
Астындағы ала тай.
Тал құрығы қолында
Алмақ болып Құртқаны
Алмақ болып Құртқаны
Түсті соның соңына.
Ертемен тұрған тоқсан құл баланы тағы да іздеп таба алмайды. Бір уақыттар болғанда, құлдар аланың жерошақ болып қазылған ізін тауып алады.
Өлеңін айтып ақырын,
Бала кетіп барады.
1220. Осы тұрған тоқсан құл
Бір күн жүріп артынан
Бір күн жүріп артынан
Жетпек болды Қобыланға.
Қарасын бала көргенсін,
Кідіріп азырақ тұрады,
Кідіріп азырақ тұрады,
Құлдар келіп құлады.
– Барасың қайда, кетіп? – деп.
Жан-жағынан қамалап,
Құрықпен баланы сабады.
«Қой» деп еді, қоймады,
1230. Сонда да бала болмайды.
– Айналайын аға-еке, Бұл сөзіме сен, – деді.
Аян берді бабам-ай,
Неғылып енді қалам-ай.
Жар қосағым Құртқаны
Қамап жатыр қалмақ-ай.
Ұлықсат маған бер, – деді,
Қызығымды менің көр, – деді.
Айрылмасам барымнан,
1240. Кесілмесем қарымнан,
Жан қосағым Құртқаны
1240. Кесілмесем қарымнан,
Жан қосағым Құртқаны
Келермін алып мен, – деді.
Тілекші болып тұрыңдар,
Енді, шіркін, сіз, – деді.
Деді дағы Қобылан
Тарта берді оқына.
Келе жатқан жолына
Тап болды келіп бір қалмақ.
Қобыланның соңынан
1250. Қалмақ келіп тұрады,
Баланың жөнін сұрады:
1250. Қалмақ келіп тұрады,
Баланың жөнін сұрады:
– Жасың кіші баласың,
Қаулап бір оттай жанасың,
Білегің жуан артқышыл,
Бармағың қайқы тартқышыл,
Айналайын, жас бала,
Білегің жуан артқышыл,
Бармағың қайқы тартқышыл,
Айналайын, жас бала,
Қай жаққа кетіп барасың?
Қобылан батыр ер еді,
Қобылан батыр ер еді,
Шынын айта береді.
1260. – Білмесең, енді, сен, – деді,
Білдірейін мен, – деді.
Қыдырбай деген бабаңның
Маңдайынан күн қағып,
Табанынан жер қағып,
Бір бала деп зар қағып,
Маңдайынан күн қағып,
Табанынан жер қағып,
Бір бала деп зар қағып,
Тілеп алған Құдайдан
Қыдырбайдың баласы мен, – деді.
Тумай атым қойылған,
Шаппай ізім жосылған.
1270. Желім тұрған оңымнан,
Дұшпаным қашқан жолымнан.
Менің немді сұрайсың?
Менің атым – Қобылан, – деді.
Сонда қалмақ тұрады,
Қобыланның сыртынан
Қобыланның сыртынан
Естиді екен құлағы.
– Қобылан батыр, ер, – деді, Сөзіме менің сен, – деді.
Кешегі тұрған Құртқаға
1280. Келіп едім мен, – деді.
Алтын қабаққа байлаған
Қара тастан оғы өте алмай,
Теңгеге тура жете алмай,
Қара тастан оғы өте алмай,
Теңгеге тура жете алмай,
Бұлардың соры қайнаған.
– Астымдағы тұлпарды
Берейін саған мен, – деді,
Қарағым, бұған мін, – деді.
Үстімдегі бес қару
Мұны да саған берейін,
Мұны да саған берейін,
1290. Мұны да мойныңа іл, – деді.
Тоғыз қабат ақ сауыт
Мұны дағы берейін,
Үстіңе мұны ки, – деді
Тілегіңді тілеп соңыңнан,
Мұны дағы берейін,
Үстіңе мұны ки, – деді
Тілегіңді тілеп соңыңнан,
Жүрейін сенің мен, – деді.
Осыдан алсаң Құртқаны,
Сені өкіл күйеу қыламын.
Құртқаны қыз қыламын,
Тілекші болып тұрайын
Тілекші болып тұрайын
1300 Сыртыңнан сенің мен, – деді.
Қобыланды:
– Қалмақтан атты мінбеймін, Қалмақтан киім кимеймін.
Қалмақтан қару алмаймын,
Мен олай қылып бармаймын.
Ертең алсам Құртқаны
Менің атым міндің деп,
Менен киім кидің деп,
Менен қару алдың деп,
Менің атым міндің деп,
Менен киім кидің деп,
Менен қару алдың деп,
Соныменен сен барып,
1310. Құртқаны сен алдың деп,
1310. Құртқаны сен алдың деп,
Соның бәрін айтарсың.
Қалмақтан ештеңе алмаймын,
Оныменен мен бармаймын.
Астымдағы ала тай,
Басымдағы малақай,
Басымдағы малақай,
Осыменен де алып қайтармын, алақай, – дейді.
Ойлау жерден орғытып,
Тегіс жерден сырғытып,
Айтып ауыз жұмғанша,
1320. Ескен желдер тынғанша,
Тегіс жерден сырғытып,
Айтып ауыз жұмғанша,
1320. Ескен желдер тынғанша,
Қажыса болат сынады.
Жиылып тұрған көп жиын
Ала таймен Қобылан
Ала таймен Қобылан
Үстінен келіп құлады.
Жұрт жиылған көп еді,
Алқалаған ел еді,
Алқалаған ел еді,
Осының үстіне Қобылан енді келеді.
Көп ішінен ер Әуез
Қобыландыны көреді.
1330. Келе сөйлей береді:
– Жасың кіші баласың, Оттай қаулап жанасың.
Астыңдағы атыңның
Жүні болса қатулы,
Жүні болса қатулы,
Көп шабуыл көргенсің.
Қабағың сенің қатулы,
Түн ұйқыңды бөлгенсің.
Айналайын, жас бала,
Қай-ау жақтан келесің?
1340. – Осы тұрған Қобылан
Қашатұғын қатын ба?
Қай-ау жақтан келесің?
1340. – Осы тұрған Қобылан
Қашатұғын қатын ба?
Қорқатұғын батыр ма?
Жөнін айта береді.
– Білдірейін, білмесең, Сұрасаң менен сен, – деді.
Тумай атым қойылған,
Шаппай ізім жосылған,
Желім тұрған оңымнан,
Шаппай ізім жосылған,
Желім тұрған оңымнан,
Дұшпаным қашқан жолымнан.
1350. Қыдырбайдың баласы
Менің атым – Қобылан.
Сонда бұған сенеді,
Қолындағы қаруын
Қолындағы қаруын
Қобыланға береді.
– Айналайын, Қобылан,
Мұсылман, кәпір екі жақ
Енді, шіркін, тұр, – дейді.
Алтын қабақ ататын жерді
Көрсетейін мен, – дейді,
Көрсетейін мен, – дейді,
1360. Кел артымнан, жүр, – дейді.
Қобылан еріп келеді,
Алтын қабақ тұрғанын
Алтын қабақ тұрғанын
Қобылан батыр көреді.
Енді атынан түседі,
Қолына алып садағын,
Қолына алып садағын,
Бабаларына сыйынып.
Үстіндегі киімнен
Түгі тұтам өтеді.
Қабағынан қар жауып,
1370. Мұртынан мұз жауып,
Құм беттеніп қызарып,
Саз беттеніп сазарып,
1370. Мұртынан мұз жауып,
Құм беттеніп қызарып,
Саз беттеніп сазарып,
Сондай бір заһар етеді.
Қобылан атқан оқ
Қара тастан өтеді,
Қара тастан өтеді,
Ақ теңгеге жетеді.
Шылдыр етіп ақ теңге,
Енді жерге түседі.
Мұны көріп көп халық,
1380. Енді бір шу етеді.
Теңгені атып түсіріп,
Көңілдері тынады.
Ат шаптыруға
Енді халық қарады.
Орақтың қара атын да
«Шабамын, – деп, – бәйгіге»,
Мұны дағы салады,
«Шабамын, – деп, – бәйгіге»,
Мұны дағы салады,
Ақшабайдың баласы.
Сөздің жаңа шықты сарасы.
1390. «Шабамын, – деп, – бәйгіге,
Шықты мұның аласы.
Кешегі табылды
Табылдының баласы Қосай,
Табылдының баласы Қосай,
Мұнан шықты шал қасқа.
Кешегі Жаңбыршының баласы
Телағыстан да шықты бір тұлпар.
Кешегі Қобылан
Астындағы аласы
Бұ да кетіп барады,
Астындағы аласы
Бұ да кетіп барады,
1400. Қыдырбайдың баласы.
Несін айта берейін,
Бес жүз сексен бес ат болады
Бес жүз сексен бес ат болады
Шабатын аттың шамасы.
Кешегі Қосай менен Телағыс
Балалармен кетуге
Балалармен кетуге
Бұлар да кетіп барады.
Аттың бәрін айдады,
Қырық күншілік жерлерге
Қырық күншілік жерлерге
Айдаушы айдап барады.
1410. Шабатын жерге барып ап,
Бәрін санап түгелдеп,
Бәрін санап түгелдеп,
Аттың санын алады.
Ағыс пенен ер Қосай
Жеті күншілік жерде
Жолда бағып,
Жеті күншілік жерде
Жолда бағып,
Арттарында қалады.
Есебін аттардың түгел алған соң,
Айдап барған айдаушы
Айдап барған айдаушы
Енді шабуға ұлықсатын қылады.
1420. Ду қойып балалар барады,
Жүзін жердің шаң басты.
Бір-бірінен балалар
Шаңыменен адасты.
Бір күндері болғанда,
Ағыс пенен ер Қосай
Енді екеуі тұрғанда,
Алдыменен құлады
Ағыс пенен ер Қосай
Енді екеуі тұрғанда,
Алдыменен құлады
Бір қалмақтың баласы.
Кешегі тұрған Телағыс
1430. Қасына келіп баланың,
1430. Қасына келіп баланың,
Жоқ нәрсеге алдайды.
Ұзақтамай бұл жерге
Орақтың да қарасы,
Орақтың да қарасы,
О да келіп құлады.
Енді екеуі таласып,
Кетіп бір енді барады.
Екіден соңғы кім десең,
Қыдырбайдың баласы
Қыдырбайдың баласы
Қобылан батыр сол екен.
1440. Енді үш ат жөнелді,
Соңғы аттарды күтпеді.
Үшеуі талас құлады
Қарақшыға шамасы.
Сол арада көтерме
Әсер етті бұларға.
Орақтың келді қарасы,
«Қара ат бұрын келді» деп,
«Қара ат бұрын келді» деп,
Жайылды хабар халыққа.
Ендігі бәйге сұрасаң,
1450. Сементтеген көк-ай тас
1450. Сементтеген көк-ай тас
Күресетін жері екен.
Ортаға келіп отырды
Бір қалмақтың баласы.
Екі иінінде екі шоң,
Жаурынында қоңырау.
Он екі қабат шынжырды
Беліне енді орады.
Майдан қылған жерінде
Күресем деп тұрады.
1460. – Палуаныңды шығар, – деп,
Шынтемірдей ханыңа
Шынтемірдей ханыңа
Енді хабар қылады.
Мына тұрған Шынтемір
Жан-жағына қарады.
Бүтін енді батырдың
Бәрі де сонда бар еді.
«Қоңыраулы палуан,
Шығар-ай, – деп, – кісіңді»,
Үш мезгіл хабар қылады,
Шығар-ай, – деп, – кісіңді»,
Үш мезгіл хабар қылады,
1470. Ешкім бұған бармады.
Бәйгіден келген жас бала
Ісіне мұның қарашы,
Түс деген бұған адам жоқ,
Өзі түсіп атынан,
Ісіне мұның қарашы,
Түс деген бұған адам жоқ,
Өзі түсіп атынан,
Аяңдай басып аяғын,
Палуанға кетіп барады.
Палуанның қасына
Қобылан келіп тұрады.
Сонда қалмақ қарады:
1480. – Айналайын, жас бала,
1480. – Айналайын, жас бала,
Істеген ісің масқара.
Теңің сенің мен емес,
Менің теңім сен емес,
Менің теңім сен емес,
Сеніменен менің күресуім жөн емес.
– Айналайын, қалмағым,
Бар ма еді менде алмағың?
Таразыға тартқанда,
Басар-ау менің салмағым,
Таразыға тартқанда,
Басар-ау менің салмағым,
Батар-ау менің бармағым.
1490. Өзіңе-өзің баламай,
Сондай дырдай болсаң да,
Сендей, сендей қалмақты
Сондай дырдай болсаң да,
Сендей, сендей қалмақты
Оңай бір менің алмағым.
Бала деп мені аяма,
Қайсардың қара тауына
Иегімді сүйей сал, – деді,
Қайсардың қара тауына
Иегімді сүйей сал, – деді,
Білгеніңді қыл, – деді.
«Інісі бар дегеннің,
Тынысы бар деген сөз». 1500. Бұрынғыдан бар, – деді.
Інісі бұрын барады,
Інісінің сарқытын
Інісінің сарқытын
Ағасы оның алады.
Қалмақ айтты үш рет,
Балаң айтты үш рет.
Ашуланып баланың
Енді қалмақ сөзіне,
Енді қалмақ сөзіне,
Түрегеліп барады.
Баланың ұстап белінен,
1510. Зуылдатып үйірді,
1510. Зуылдатып үйірді,
Енді жерге ұрады.
Көтеріп жерге ұрса да,
Қобылан құламай тіке тұрады.
Осы тұрған қалмақ
Үш мезгіл үйірсе де көтеріп,
Үш мезгіл үйірсе де көтеріп,
Құламай бала қалады.
Сементтеген көк тастың
Ортасы жарылып,
Ортасы жарылып,
Арасына жік түсті.
1520. Ендігі кезек балаға
Қалмағың енді береді.
Мына тұрған Қобылан
«Айрылдым ба екен барымнан,
Кесілдім бе деп қарымнан»
Бар қуатын жинап ап,
«Айрылдым ба екен барымнан,
Кесілдім бе деп қарымнан»
Бар қуатын жинап ап,
Қанша мықты болса да,
Мына тұрған қалмақты
Мына тұрған қалмақты
Көтеріп жерден алады.
Енді бала үйіріп,
1530. Қалмақты жерге ұрады.
Таудай болған қалмағың
Сол баладан құлады.
Шынтемірдей ханыңыз
Шауып келіп қасына,
Қайратына баланың
Шауып келіп қасына,
Қайратына баланың
Енді риза болады.
Танымайды екен Шынтемір:
– Баласысың кімнің? – деп, Қобыланнан сұрады.
1540. Сонда тұрып Қобылан:
– Менің атым – Қобылан,
Қыдырбайдың ұлымын, –
Деп-ай баян қылады.
Бұл баланың бетінен
Үш қайтара сүйеді.
«Алып бір бердің бәйгемді», –
Деп риза болады.
Қайтадан барып халқына,
Қасындағы көл халық
1550. Соларға хабар қылады:
Қасындағы көл халық
1550. Соларға хабар қылады:
– Ат бәйгесі біздікі, Екі бәйге Қобыландынікі.
Ат бәйгесін бұған қиялық
Бәріміз түзеп пәтуа.
Мына тұрған Құртқаны
Қобыланға жұпты қылайық,
Қобыланға жұпты қылайық,
Осымен риза болады.
Мына тұрған Қобыланға
Құртқаны ноғай қияды.
1560. Ноғай деген көл халық,
Қобылан жалғыз екен ғой.
«Мына тұрған балаға
Неғылып береміз Құртқаны», – деп,
Неғылып береміз Құртқаны», – деп,
Ноғайлар күңкіл қылады.
Бірсыпыра күңкілдеп,
Өзіне серік жияды.
Ахметтей шалыңыз
Соны естіп тұрады.
Сонда тұрып Ахмет
1570. Күңкіл қылған ноғайдың
Барлығына толғады:
1570. Күңкіл қылған ноғайдың
Барлығына толғады:
– Қобыланның күшін, қарағым, Жоқпысын көрген сен? – деді.
Кешегі палуан ақырып,
Сендерді шақырып.
Мықты болсаң, қарағым,
Сонда неге бармадың?
Бара әй, деген Қобыланға
Сонда неге бармадың?
Бара әй, деген Қобыланға
Ешбір кісі жоқ еді.
1580. Байқасаң қайраты
Қобыланның көп еді.
Бұл Қобылан туғанда,
Жерік асын әкелген
Жерік асын әкелген
Тұзбайырдан мен еді.
Білмейсің бәрің деп еді.
Айдаһардың жүрегі
Соны жеген Ақзарбап
Соны жеген Ақзарбап
Жерігі қанды деп еді.
Сан болсаң да, көп ноғай,
1590. Қобыланға әлің келмейді.
Жалғыз да болса бұл Қобылан
Сендерге теңдік бермейді.
Мына тұрған Қобыланға
Атсаң бір мылтық өтпейді,
Шапсаң да қылыш кеспейді,
Шаныссаң да найза батпайды,
Атсаң бір мылтық өтпейді,
Шапсаң да қылыш кеспейді,
Шаныссаң да найза батпайды,
Салсаң бір отқа күймейді,
Салсаң да суға батпайды.
Қобыланның жайын, қарағым,
1600. Білмейсің бәрің сен, – деді,
1600. Білмейсің бәрің сен, – деді,
Тілімді алсаң қой, – дейді.
Алмасаң менің тілімді,
Тапсаң алтын бермеңдер.
Зиян көрсең, қарағым,
Мені қайтып көрмеңдер, – деп,
Мені қайтып көрмеңдер, – деп,
Ахмет айтып кетті.
Енді халық көнеді,
Көктен қызын береді.
Халайық бүтін тарады,
1610. Осы тұрған Қобыланның
1610. Осы тұрған Қобыланның
Енді өзі қалады.
Ақ отауын арттырып,
Аспаһалы кілем жаптырып,
Жібектен арқан тақтырып,
Қызық дәурен дүниеде
Аспаһалы кілем жаптырып,
Жібектен арқан тақтырып,
Қызық дәурен дүниеде
Кемпір енді арттырып,
Сондай бір қызық қылады.
– Не қалауың бар-ай? – деп, Күйеуінен сұрады.
1620. Сонда тұрып қыз Құртқа
Қобыланға сыбыр ете қалады:
Қобыланға сыбыр ете қалады:
– Мына тұрған жай бұлтын Соны сұрап ал, – деді.
Мұның енді қасиеті
Кісіге білген көп еді.
Қайдан білсін Қобылан
Құртқаның айтқан сөзімен
Құртқаның айтқан сөзімен
Енді Қобылан біледі.
Не қалауың бар десе,
1630. Жай бұлтыңды бер, – деді.
Сонда Көктен тұрады
«Қайдан білсін Қобылан,
Қыз Құртқадан болды», – деп,
«Қайдан білсін Қобылан,
Қыз Құртқадан болды», – деп,
Қызынан күдік қылады.
«Әй залым-ай, бұл қызды
Асырасаң да болар, – деп,
Асырамасаң да болар», – деп,
Амалы жоқ бұл кемпір
Асырасаң да болар, – деп,
Асырамасаң да болар», – деп,
Амалы жоқ бұл кемпір
Жай бұлтын Қобыланға береді.
1640. Мына жай бұлтының
Қасиеті көп еді.
«Қарның ашса қасыңда
Азық болар – деп еді.
Жалғыз болсаң далада,
Әскер болар, – деп еді.
Шөлдей қойсаң далада,
Сусын болар», – деп еді.
Өте алмайтын жер болып,
Дарияға кез болсаң,
Дарияға кез болсаң,
1650. Көпір болар, – деп еді.
Несін айта берейін,
Қасиеті көп еді.
Ырғап-жырғап Құртқаны
Ұзатқан осы жері еді.
Енді Құртқа, ал, көшіп,
Қыдырбайдың еліне қарай келеді.
Бір жерлерге келгенде,
Көп жылқының шетінен
Көп жылқының шетінен
Енді бұлар көреді.
1660. «Мынау кімнің малы», – деп,
Қобыланнан Құртқаның
Қобыланнан Құртқаның
Сұраған жері осы еді.
– Менің әкем Қыдырбай,
Соның малы осы, – деп,
Қобылан жауап береді.
Көп жылқыны жағалап,
Ішін соның аралап,
Ішін соның аралап,
Көш те жүріп келеді.
Бір жерлерге келгенде,
1670. Ішінен соның бір кер құлын
1670. Ішінен соның бір кер құлын
Құртқаның көзі көреді.
Келе жатқан келінге
Ата менен ананың
Көрімдікке бір қара
Ата менен ананың
Көрімдікке бір қара
Беретін жері еді.
«Енді берсе көрімдік,
Қулықты берсін» – деп еді.
Қыдырбайға бір жаушы
Осыны айтып келеді.
1680. Қыдырбай мақұл көрмеді,
Сұраған оның қулығын
Сұраған оның қулығын
Құртқаға енді бермеді.
Мына тұрған қыз Құртқа
Бір жылқысын қимады.
«Бір жылқыдай мені көрмеді», –
Деп-ай Құртқа еңіреді.
Енді Құртқа сол жерден
Ауылға қарай келмеді.
Сол жерге Құртқа қонады,
1690. Кер қулықты сұрады.
Есітеді мұны Сыпыра.
Сыпырадай жырауың
Көп жасаған көне еді.
Екеуінің сөзін есітіп,
Сыпыра жырау келеді.
Қыдырбайға ал келіп,
Сыпыра жырау сөйледі:
Сыпыра жырау сөйледі:
– Бейшара болған Қыдырбай,
Бір жылқыны Құртқаға
1700. Қимағаның нең? – деді.
Шалың байғұс еңіреді,
Шалың сонда шын айтты:
Шалың сонда шын айтты:
– Қимай оны не етейін,
Құлаша қулық ішінде
Тұлпар енді бар еді.
Таң мезгілі болғанда,
Судан шығып су айғыр,
Шауып жатқан жерінде
Судан шығып су айғыр,
Шауып жатқан жерінде
Көріп едім мен, – деді.
1710. Онан тұлпар туады,
Тұлпарға Қобылан мінген соң,
Қобылан кетіп қалады, – деп,
Тұлпарға Қобылан мінген соң,
Қобылан кетіп қалады, – деп,
Менің бермегенім сол еді, – дейді.
– Бұл сөзді, – Сыпыра, – қой, – деді, Тірі болсын бұл Қобылан.
Қайдан да болса Қобыланды
Ұстай алмайсың сен, – деді.
Сұраған енді кер қулық
Құртқаға бер, – деді.
1720. Сыпыра жырау оңдады
Келістіріп екеуін.
Құртқаны енді қозғады,
Құртқаны енді көшіріп,
Қыдырбайдың аулына
Құртқаны енді көшіріп,
Қыдырбайдың аулына
Келіп бір қонады.
Мақсаты бір болады,
Құлаша қулық жетелеп,
Құлаша қулық жетелеп,
Көшпенен бірге құлады.
Құлаша қулық бағуға
1730. Бір жақсы сарайын
1730. Бір жақсы сарайын
Енді соны алады.
Қулықтан басқа ешкім жоқ,
Ішіне соны бағады.
Сұлы менен сүт беріп,
Қулықтың бабын табады,
Қулықтың бабын табады,
Қырық кісі бағады.
– Құлындаған уақытта
Туғызыңдар, – деп – кілемге,
Кілемге туса бұл құлын
Кілемге туса бұл құлын
1740. Қанатты тұлпар болады.
Жерге тисе аяғы,
Ұша алмай құлын қалады.
Қырық кісіге тапсырып,
Осылайша уағда қылады.
Қырық кісі ал бағып,
Енді мұны тұрады.
Бір күні бие құлындап,
Торша құлын туады.
Қанша баққанмен де, торша құлынды кілемге туғызғанда, бір аяғы жерге тиіп кетеді. Сол себепті бұл тұлпар ұша алмайтын болады.
Осы туған тор құлын
1750. Көтеріліп ұша алмайды.
Жер басқаннан ешнәрсе құтқармайды.
Сол құлынды Құртқа бағады,
Оның бабын табады.
Ынжыңменен оятып,
Алуаменен ұйықтатып,
«Алысқа ақсап шапсын» деп,
Алуаменен ұйықтатып,
«Алысқа ақсап шапсын» деп,
Еріктің суын береді.
«Мейіз болып қатсын» деп,
Мейіздің суын беред.
1760. Осы тұрған торыша ат
Ат болуға қарады.
Еш адамға көрсетпей,
Құртқа оны бағады.
Маңдайына қарасаң,
Алтыннан соққан күректей.
Танауына қарасаң,
Түбі түскен шелектей.
Омырауына қарасаң,
Еділден шыққан аңғардай.
1770. Жау дегенде жайнатып,
Мінер ме еді заңғарды-ай.
Омыртқасы оқтаудай,
Қабырғасы көк таудай.
Саныңа сенің болайын,
Мырзалар киген шалбардай.
Құйрығыңа болайын,
Күлтеленген жібектей.
Көзіңе сенің болайын,
Қорлардың жаққан шырақтай.
1780. Құлағыңа болайын,
Көлге біткен құрақтай.
Ерініне қарасақ,
Оралып жатқан түбектей,
Оралып жатқан түбектей,
Берді ғой Құдай тілекті-ай.
Біздің Қобылан батырға
Осындай тұлпар керекті-ай.
Атты айтып болады,
Көңілі бұған толады.
Мерзімді күні серт қылып,
1790. Құртқа соны бағады.
Сертті күні болған соң,
Уағдасы толған соң,
Уағдасы толған соң,
Қобыланға береді.
Белгілі тұлпар бұл болып,
Қобылан батыр бұл торыға мінеді.
Осы тұрған Қобылан
Торшақ атқа мінген соң,
Торшақ атқа мінген соң,
Малын аралап жүреді.
Құлағына бір дауыс
1800. Малда жүрсе келеді.
«Бұл не қылған дауыс», – деп,
Құлағын сала береді.
Кідіруге шыдамай,
Дауысқа қарай жөнелді.
Тобылғы меңді торыша ат
Құбылып ойнап келеді.
Жақындаса қасына,
Бөтендігі жоқ еді,
Бөтендігі жоқ еді,
Бұ да өзінің бірі еді.
1810. Ер Қосайды ұстап ап,
Қалмақтардың кетпек болған үстіне келеді.
Қобыландыны көзі көрген соң,
Қосай түгіл бас қайғы,
Қосай түгіл бас қайғы,
Қалмақтар қашып жөнелді.
Қашқан қалмақ соңынан
Қобылан қуып жөнелді.
Құтылсын ба Қобыланнан,
Қобылан ұстап алады,
Қобылан ұстап алады,
Қамшыменен сабады.
1820. Мына тұрған қалмақтың
Екі қолын таңады.
Құлағын кесіп құнтитты,
Мұрнын кесіп сымпитты.
«Хабар бер, – деп, – ханына,
Қандыаюға айдады.
Мықты болса Қандыаю,
Барамын енді мен», – деді.
Мына тұрған қалмақ
Жаяулап байғұс келеді,
Жаяулап байғұс келеді,
1830. Қобыланнан қорлық көреді.
Жаяу келіп еліне,
Қандыаюға хабар береді:
Қандыаюға хабар береді:
– Қандыаю ханым, сен, – деді,
Көріп келдім Қобыланды
Енді, шіркін, мен, – деді.
Жатқан енді жыланның
Құйрығын басқан нең? – деді.
Қобыланға мен қарадым,
Әруағын байқап қарасам,
Әруағын байқап қарасам,
1840. Қаптаған қара борасын.
Батыр шенеп жүр екен
Таудың тамам арасын.
Бармағы қайқы тартқышыл,
Білегі жуан атқышыл,
Білегі жуан атқышыл,
Айтулы ердің бірі екен.
Қобылан келсе еліңе,
Бүлдірер, шіркін, бұл, – деді,
Бүлдірер, шіркін, бұл, – деді,
Өтірік емес, шын, – деді.
Күн бұрыннан Қобыланға
1850. Істемесең бір амал,
1850. Істемесең бір амал,
Қалмассың тірі сен, – деді.
Қалмақ бір халқын жинап алады,
Еліне хабар салады:
Еліне хабар салады:
– Келемін деп бұл Қобылан
Бізге хабар береді,
Өтірік емес, шын, – дейді.
Қобылан бізге келеді.
Қобыландай батырға
Қалайша амал етеміз,
Қалайша амал етеміз,
1860. Енді шіркін біз? – дейді.
Қандай екен қайраты,
Қобыланның күшін көрелік?
Қырық құлаш зындан қазалық,
Қырық бірдей ерлерді
Қобыланның күшін көрелік?
Қырық құлаш зындан қазалық,
Қырық бірдей ерлерді
Ішіне соның салалық.
Қырқына беріп қырық шынжыр,
Басына найза байлады,
Басына найза байлады,
Зынданның аузын жабады.
Қазғанын зындан білдірмей,
1870. Көрініп найза тұрады.
Қобыландының күшін көруге
Қалмақтар құмар болады.
Қалмақтың батыры Қорғанша
Айтулы туған ер екен.
«Қобылан қашан келер», – деп,
Қарауыл қарап жүр екен.
Торыша аттың басын бұрады,
Атқа қамшы ұрады,
Атқа қамшы ұрады,
Қайтып елге құлады.
1880. Өзімен қатар қырық ерге
Қобылан хабар береді.
Қырық кісіні ерітіп,
Өзіменен қырық бір
Өзіменен қырық бір
Жасыл туын қолға алды.
Қалмаққа қарсы жорыққа
Енді Қобылан оңдалды.
Шын кетерін білген соң,
Ақзарбап пен Қыдырбай
Ақзарбап пен Қыдырбай
Батасын беріп қалады.
1890. Мына тұрған Қобылан
Сапар шегіп барады.
Атқа қамшы басады,
Бір төбенің тозаңын
Бір төбеге қосады,
Бір төбенің тозаңын
Бір төбеге қосады,
Аспанға шаңы жосады.
Ауыздығы төрт елі
Соққан алтын жүгенді
Астындағы Торыша ат
Соққан алтын жүгенді
Астындағы Торыша ат
Қарш-құрш шайнады.
1900. Шапқан сайын торыша ат
Шабуылға тоймады,
Шабуылға тоймады,
Құбылып басып ойнады.
Қаздарменен қағысты,
Үйректермен жарысты.
Маядай мойнын созады,
Тарта-тарта қалбырап
Тарта-тарта қалбырап
Алақаны тозады.
Басын тартса, кетеді
Бөксе жағы қырындап.
1910. Ұшқан құстай боп Торыша ат,
Жөнеледі енді пырылдап.
Бұрылмайтұғын Бұрма тау
Бұдан да өтті есен-сау.
Құладан ұшпайтын құла ойдан
Құлазып өтіп барады.
Түлкі жортпас түлейден
Түнде өтіп барады.
Күнін-түнін бір етті,
Атаңа нәлет қалмаққа
Атаңа нәлет қалмаққа
1920. Жетуіне серт етті.
Шалбарының балағы
Сала құлаш масаты.
Жел соққан сайын жалпылдап
Тұлпардың аузынан шыққан ақ көбік
Жауған қардай жарпылдап,
Сауытының шашағы
Тұлпардың аузынан шыққан ақ көбік
Жауған қардай жарпылдап,
Сауытының шашағы
Тұс-тұсына жаудырап,
Екі беті албырап,
Қобылан батыр келеді
Екі беті албырап,
Қобылан батыр келеді
1930. Қалмақтың енді еліне.
Бір қараны көреді,
Бұл қараны көреген соң,
Торыша атпен Қобылан
Бұл қараны көреген соң,
Торыша атпен Қобылан
Қараға қарай жөнелді.
Құйындай болып бұрқырап,
Көзді ашып жұмғанша,
Көзді ашып жұмғанша,
Қасына қалмақ құлады.
Шетпер тоқым тоқынған,
Жезіне көп шоқынған,
1940. Балдыр-бұлдыр сөйлеген,
Тілін адам білмеген
Жезіне көп шоқынған,
1940. Балдыр-бұлдыр сөйлеген,
Тілін адам білмеген
Бір қалмақтың қасына
Қобылан келіп құлады.
Сонда қалмақ сұрады:
– Жасың бір кіші баласың, Қаулап бір оттай жанасың.
Атың да болса тер қатып,
Өзің де болсаң түн қатып
Қайда бір кетіп барасың?
1950. – Білмесең қалмақ сен, – деді,
Өзің де болсаң түн қатып
Қайда бір кетіп барасың?
1950. – Білмесең қалмақ сен, – деді,
Білдірейін мен, – деді.
Жирен деген көл, – деді,
Итқырылған бел, – деді.
Білдірейін білмесең,
Қыдырбайдың баласы
Қыдырбайдың баласы
Қобылан батыр мен, – деді.
– Келеді деп, Қобыланды есітіп, Жолыңнан сенің күткен мен, – деді.
Сен Қобыланның сыртынан
1960. Жеткізіп еді мақтауын.
«Қобыланға әлің келмейді,
Теңдікті Қобылан бермейді».
Батыр туған ер болсаң,
Мықты батыр сен болсаң,
Бір шанышқан найзамды
Мықты батыр сен болсаң,
Бір шанышқан найзамды
Ала алмай тұрмын мен, – деді.
Мықты болсаң Қобылан,
Суырып соны бер, – деді.
Қобылан мақұл көреді:
1970. – Найзаңды сенің суырып
1970. – Найзаңды сенің суырып
Мен бір саған берейін.
Қайдан білсін Қобылан,
Еріп бір соған келеді.
«Менің найзам мынау», – деп,
Қобыланға береді.
Найзаны Қобылан көреді,
Суырайын деп жақындап,
Суырайын деп жақындап,
Қасына соның келеді.
Суырайын деп найзаны,
1980. Қолымен ұстап көреді.
Мына найза, ал, саған
Қозғалмайды деп еді.
«Мынау неғылған найза», – деп,
Шыныменен суырып,
Шыныменен суырып,
Қобылан батыр қарады.
Мына найза онда да
Қобыланға болмады.
Қобылан батыр таң қалып,
Енді, шіркін, тұрады.
1990. Он екі қабат шынжырмен
Ол найзаны орады.
Торыша аттың үстінде
Тақымға салып тартады.
Тақымға салып шынжырды
Торышаң атқа «шу», – деді.
Астындағы торыша ат
Бұйым құрлы көрмеді.
Аузын жапқан қара тас
Бәрін соның аударып,
2000. Әр жағында қырық батыр
Бәрін де соның шығарып,
Бәрін соның аударып,
2000. Әр жағында қырық батыр
Бәрін де соның шығарып,
Тастай талқан қылады.
Адамзаттың баласы
Бұндай күшті болар ма?
Мына тұрған Қобыланға
Бұндай күшті болар ма?
Мына тұрған Қобыланға
Қалмақ бір таң қалады.
«Бұған тиіп болмас, – деп,
Тиген де кісі оңбас», – деп,
Бастың қамын қылуға
Тиген де кісі оңбас», – деп,
Бастың қамын қылуға
2010. Қалмағың қатты ойланды.
Қалмақты Құдай ұрады,
Төбеден жел тұрады.
Қобыланның қасында
Енді шіркін тұра алмай,
Қашып кетіп барады,
Енді шіркін тұра алмай,
Қашып кетіп барады,
Қобыланның көріп күшін-ай.
Істеген оның ісін-ай.
Қалаға қарай қашады,
Қашқанына қойсын ба,
2020. Қуып жетіп артынан,
Кісі жейтін қалмақты
Қашқанына қойсын ба,
2020. Қуып жетіп артынан,
Кісі жейтін қалмақты
Өлтіріп бір тынады.
Мақсаты болып Қобылан,
Қалаға қарай құлады.
Орлардың өтіп үстінен,
Торлардың өтіп үстінен,
Торлардың өтіп үстінен,
Қалаға келе құлады.
Құрттай болып қыбырлап,
Шөптей болып жыбырлап,
2030. Толып тұрған қалмақ
Сондай бір әскердің үстінен
Шөптей болып жыбырлап,
2030. Толып тұрған қалмақ
Сондай бір әскердің үстінен
Келіп бір Қобылан құлады.
Келген енді баланы
Ортаға алып қамады.
Қамаса да бұл қалмақ
Қамауына тоқтамай,
Қамауына тоқтамай,
Шығып кетіп барады.
Қобыландының қырық жолдасы
Тұс-тұсына барлығы тарады,
Тұс-тұсына барлығы тарады,
2040. Маңдайымен кетіп барады.
Жердің жүзін шаң басты,
Бірі-бірінен халық адасты.
Енді айқайды тұс-тұстан
Барлығы да салады.
Айқайлаған дауысы
Айлық жерді алады.
Күркіреген дауысы
Күндік жерді алады.
Таулар енді селкілдеп,
2050. Жер қозғалғандай болады.
Қобылан ерді қамалап,
Мойнына шынжыр салады.
Үстіне салған шынжырды
Үзіп кетіп барады,
Үзіп кетіп барады,
Жіптей дағы көрмеді.
Қобылан жаудың ішінде
Құтырғандай болады.
Бәтшәйі бешпет қырмызы,
Кәмшеттің бауын сыпырды.
2060. Қолына алып қылышты,
Қобылан жаман құтырды.
Қылышпенен шабады.
Алдын шауып тастаса,
Арты басым болады.
Өлгенінің орнына
Өлмегендер толады.
Сонда да бала болмады,
Шабуынан танбады.
Оңға да қылыш ұрады,
2070. Солға да қылыш ұрады.
Бұл қалмақтың ішіне
Сондай бір қырғын салады.
Қалмақтың қанын ағызып,
Қызыл қанмен суарып,
Астындағы торыны
Сондай қырып жүрсе де,
Қызыл қанмен суарып,
Астындағы торыны
Сондай қырып жүрсе де,
Ойда жатыр он мыңы,
Қырда жатыр қырық мыңы.
Сансыз қалмақ көп екен,
2080. Есебін мұның санауға
2080. Есебін мұның санауға
Жете алмас адам дер екен.
Ханның басын санасаң,
Тоқсан ханның елі екен.
Туғалы адам келмеген,
Бұрын жауды көрмеген
Бұрын жауды көрмеген
Тұнық бір жатқан ел екен.
Сол қалмақтың ішінде
Бекболат деген ер екен.
Аты оның – Бекболат,
2090. Қандай жан барса да,
Бекболаттың уысынан
2090. Қандай жан барса да,
Бекболаттың уысынан
Шыға алмай жоқ болад.
«Тәңір-ай» деп Бекболат
Қобыланға тап болад.
– Әй, жас бала, жас бала, Істеген ісің масқара.
Елді бір иесіз дедің бе
Жерді бір иесіз дедің бе?
Енді елге келесің,
2100. Мұнша неге қырғынды
Жерді бір иесіз дедің бе?
Енді елге келесің,
2100. Мұнша неге қырғынды
Неге елге бересің?
Неше жаның болса да,
Неше жаның болса да,
Мен қимылдасам, өлесің.
Мықты болсаң, Қобылан,
Менің кезегімді бересің.
Кезегін беріп тұрады,
Қобыландайын батырың.
Дәнеңе жоқ ойында,
Қорықпай батыр тұрады.
2110. Қорамсаққа қол салды,
Атайын деп қалмақ оқталды.
«Торыша аттың басы-ай», – деп,
Алтын ердің қасы-ай, – деп,
Қақ жүректің басы-ай, – деп,
Өлер жерің осы-ай, – деп,
Алтын ердің қасы-ай, – деп,
Қақ жүректің басы-ай, – деп,
Өлер жерің осы-ай, – деп,
Үзеңгіге шіреніп,
Көпшікке көтін тіреніп,
Көпшікке көтін тіреніп,
Жіберген атып жері еді.
Қалмақтың атқан бұл оғы
2120. Қобыланға келеді.
Тоғыз қабат сауыттың
Сегізінен өтеді.
Жыртыла жаздап тоғыздың
Енді ойласаң жағасы.
Аман сақтап қалады
Қобыланның бабасы.
Балаға кезек береді,
«Қу жебе» деген оқ алды,
Атайын деп қалмақты
«Қу жебе» деген оқ алды,
Атайын деп қалмақты
2130. Енді бала оңдалды.
«Сарала аттың басы-ай, – деп,
Шетперлі ердің қасы-ай, – деп,
Қақ жүректің тұсы-ай, – деп,
Өлер жерің осы-ай, – деп,
Шетперлі ердің қасы-ай, – деп,
Қақ жүректің тұсы-ай, – деп,
Өлер жерің осы-ай, – деп,
Үзеңгіге шіреніп,
Көпшігіне тіреніп,
Көпшігіне тіреніп,
Бұ да атып жіберді.
Тоғыз қабат сауыттың
Сегізінен өтеді,
Сегізінен өтеді,
2140. Тоғызға жетеді.
Тасқа тиген немедей
Шашырап оғы кетеді.
Қолына алып найзаны,
Істеді түрлі айланы.
Өлтіруге бір-бірін
Енді бұлар ойлады.
Ұңғысы сұлу ақ найза
Аямай-ақ бір-бірін
Аямай-ақ бір-бірін
Шұрқылтайдан салады.
2150. Найзаменен шанышып,
Екі батыр қағысып,
Екі батыр қағысып,
Сонда дағы болмады.
Қолындағы найзаның
Шығыршығы шиқ етіп,
Орта жері былқ етіп,
Шығыршығы шиқ етіп,
Орта жері былқ етіп,
Қармақ болып қалады.
Бұл қаруды қояды,
Ақ алмасын алады.
Қынапқа салса бір құлаш,
2160. Суырып алса қырық құлаш,
2160. Суырып алса қырық құлаш,
Ақ алмастан жан қалмас.
Салса тауға тас алған,
Шаш ал десе бас алған.
Салса кеткен білінбей,
Көзіне жұрттың көрінбей.
Нарға салса жылт еткен.
«Кесейінші басыңды,
Құртайыншы жасыңды», –
Құртайыншы жасыңды», –
Деп қылышпен шабады.
2170. Тасқа тиген немедей
Қайрылып жүзі қалады.
Қылыштан пайда таба алмай,
Екі батыр қамалды.
Алды қолға шоқпарды,
Ұруға енді оқталды.
Қалқан ұстап Қобылан
Енді сонда тұрады.
Аямай қалмақ ұрады,
Қалқан сынып, күл болып,
Қалқан сынып, күл болып,
2180. Жерге түсіп жанады.
Астындағы тұлпарлар
Жерге кіріп тізеден,
Жерге кіріп тізеден,
Бәрі де аман қалады.
Қобыландай батырың
Шоқпарын алып қолына,
Шоқпарын алып қолына,
Қалмаққа о да жетеді.
Қалқан ұстап қалмақ тұрады,
Бар қуатын жиып ап,
Бар қуатын жиып ап,
Қалмақты Қобылан ұрады. 2190. Бұ да аман қалады.
Ат үстінен екеуі
Жағаға қол салады.
Бірін-бірі ала алмай,
Енді екеуі талады.
Астындағы тұлпарлар
Жүрелей жата қалады.
«Атқа обал болды», – деп,
Беліне шынжыр орады.
Он екі қабат шынжырды
2200. Беліне орап алады.
Екеуі жаяу күрес салады,
Бірін-бірі екеуі
Алма кезек үйіріп,
Бірін-бірі екеуі
Алма кезек үйіріп,
Тізеден жерге кіріп қалады.
Ойпаң жерлер ой болды,
Екеуінің жүрген жерлері
Кісі бойы қол ұсыным,
Екеуінің жүрген жерлері
Кісі бойы қол ұсыным,
Енді ойласаң, жар болды.
Бірін-бірі жыға алмай,
2210. Жеті күн өтеді.
Қанша мықты болса да,
Жас бала енді талады.
Қабырғасы қайысып,
Омыртқасы майысып,
Жауды онша көрмеген,
Мәнісін жаудың білмеген,
Омыртқасы майысып,
Жауды онша көрмеген,
Мәнісін жаудың білмеген,
Сол уақытта Ақтікендей бабасы
Енді жәрдем қылады.
Бір ақсарбас кез болып,
2220. Маңдайынан Бекболаттың
2220. Маңдайынан Бекболаттың
Сипап өтіп барады.
Бар қуатын Бекболаттың алады.
Шөп тыққан местей боп,
Жеңіліп қалады.
Таудай болған қалмақты
Көтеріп жерден алады,
Көтеріп жерден алады,
Таудай болып қалмақ құлады.
Аяқ-қолын байлап ап,
Өлтіруге шыдамай,
2230. Қырық құлаш зынданға
Өлтіруге шыдамай,
2230. Қырық құлаш зынданға
Алып барып салады.
«Өлтірермін, – деп, – жайғасып,
Аузын жауып зынданның,
Аузын жауып зынданның,
Қалмаққа тартып барады.
Ойда жатқан он мыңға
Барып бір айқай салады.
Қырда жатқан қырық мыңға
Бұған да айқай салады.
Айқайлаған дауысы
2240. Айлық жерді алады,
2240. Айлық жерді алады,
Күркіреген жерді алады.
Тау мен тастар селкілдеп,
Бір сыпыра кемпір-шал
Жүректері жарылып,
Қорқып өліп қалады,
Бір сыпыра кемпір-шал
Жүректері жарылып,
Қорқып өліп қалады,
Қалмақтан кегін алады.
Қобылан батыр астындағы
Аттың борбайынан қоң кетті,
Аттың борбайынан қоң кетті,
Мойынынан жал кетті.
2250. «Аттар болса шалсын деп,
Ұйқы болса қансын» деп.
Елсіз майдан жер еді,
Сол араға келген соң,
Сол араға келген соң,
«Кел, ұйықтайық» деп еді.
Қасындағы жолдастар
«Біреу жүрген жерінде
«Біреу жүрген жерінде
Біреу жүрер» деп еді.
Айтқанына Қобылан олардың болмады,
Тілін олардың алмады.
2260. Қисая келіп көлбеді,
Ұйықтайын деп меңдеді.
Бір ұйықтаса Қобылан,
Ұйықтайды екен жеті күн.
«Жеті күнге дейін не етейік,
Көлге барып жетейік», – деп,
Қасындағы қырық жолдас
Көлге барып жетейік», – деп,
Қасындағы қырық жолдас
Қобыланды тастап кетеді.
Қалмақтар амал табады,
Зынданнан Бекболатты алады.
2270. Осы тұрған Бекболат
Бес жүз кісі қасына алып,
«Кешегі Қобылан кетті, – деп,
Демалысқа бір жерге,
Бес жүз кісі қасына алып,
«Кешегі Қобылан кетті, – деп,
Демалысқа бір жерге,
Ұйықтаған болса егерде,
Үстіне соның баралық,
Амал келсе біз оны
Үстіне соның баралық,
Амал келсе біз оны
Ұстап алалық» – деп еді.
Бес жүз кісі қасында,
Қобылан кеткен жобамен
Қобылан кеткен жобамен
2280. Бағыттап қалмақ келеді.
Атқа қамшы басады,
Екі-үш қырдан асады.
Бір жерлерге келгенде,
Көреді бір қараны.
«Ана жатқан Қобылан
Шығар енді» деп еді.
Сонда дағы қасына
Қобыланның келмеді.
– Бір кісіні Қобыланға 2290. Жіберейік біз, – деді.
Ұйықтады ма, ояу ма
Анығын біліп кел, – деді.
Айналайын, Қанбегі,
Бір тұлпарға мін, – деді,
Бір тұлпарға мін, – деді,
Қобыланға барып кел, – деді.
Ұйықтады ма Қобылан,
Ояу ма екен Қобылан?
Ояу ма екен Қобылан?
Соны барып біл, – деді.
Қанбегі енді келеді,
2300. Қасына келсе Қобыланның
2300. Қасына келсе Қобыланның
Ұйықтағанын біледі.
«Ұйықтады» деп айтса да,
Қасына қалмақ келмеді.
Оянып кетсе Қобылан
«Әл бермейді» деп еді.
Кел не етелік, не етелік,
Үстіне тоқсан қабат тор салып,
Қозғалмастай мол салып,
Үстіне тоқсан қабат тор салып,
Қозғалмастай мол салып,
Сыртынан бағып тұралық.
2310. Қобылан қалса шырмалып,
Сонда біз оған баралық.
Шырмалып жатқан Қобыланды
Амалдап ұстап алалық.
Қобыланды сырттан бағады.
«Тұрады, – деп, – бұл қашан»,
Бағып бір енді тұрады.
Бір кезекте оянып
Қобыландайын еріңіз,
Ұмытады бабасын,
2320. Жаңылады тобасын,
Қобыландайын еріңіз,
Ұмытады бабасын,
2320. Жаңылады тобасын,
Шырмалып торға қалады.
Шыға алмай Қобылан қалғанын
Қалмақтар көзі шалады.
Бәрі бірдей шуылдап,
Енді үстіне барады.
Шырмалып жатқан Қобыланға
Тағы торды салады.
Батыр аңқау, ер көдек
Сол сықылды батырлар
Сол сықылды батырлар
2330. Ұсталып енді қалады.
Атаңа нәлет қалмақтар
Барлығы енді қашады.
Қол-аяғын бек байлап,
Қозғалмастай қылады,
Қозғалмастай қылады,
Көк арбаға салады.
Сол сықылды батырды
Ұстадың деп қалмақтар,
Қандыаюдың алдына
Ұстадың деп қалмақтар,
Қандыаюдың алдына
Мақтанып алып барады.
2340. Бүтін халық тамаша
Қобылан ерді көреді.
Бұндай жанды туғалы
Көргені, сірә, жоқ еді.
Адамға біткен түрі жоқ,
Қалай мұны өлтіреміз деп еді.
Батыр туған Қобыланды
Темір үйге қамады.
Аузына кілт салып,
Темір үйде қалады.
2350. Айнала қоршап, сыртына
Тас көмірді үйеді.
Тоқсан түйе томарды
Енді үстіне төгеді.
Қобылан сынды батырың
Бұрын-соңды бұндайды
Бұрын-соңды бұндайды
Көргені, сірә, жоқ еді.
«Отқа күйіп өлсін» деп,
Жан-жағынан көмірдің
Жан-жағынан көмірдің
Көрікпенен үреді.
2360. Оттай болып темір үй
Енді сонда жанады.
Өлді ме деп Қобылан,
Тесігінен қалмақтар
Тесігінен қалмақтар
Сығалап келіп қарады.
Өлмек түгел, күйген жоқ,
Дәнеңемен ісі жоқ,
Дәнеңемен ісі жоқ,
Аман-есен тұрады.
«Бұл не қылған жан-ай? – деп,
Енді бір таң қалады.
2370. Ендігі сөзді тыңдаңыз,
Жар қосағы Қобыланның
Жар қосағы Қобыланның
Үйдегі қалған Құртқадан.
Ұйықтап жатып Құртқа түс көрді,
Қиыншылық іс көрді.
Тұрып Құртқа жылады,
Айтпаған нәрсе қалмады.
Қайдағы нәрсе қозғалды,
Көзінің жасы төгіліп.
Жағасының бауы сөгіліп,
2380. Өзінің туған анасы
Ақзарбапқа барады,
2380. Өзінің туған анасы
Ақзарбапқа барады,
Барады да жылады.
Жылады да толғады:
– Бүгін түнде түс көрдім, Түсімде жаман іс көрдім.
Кешегі кеткен балаңның
Қанатына қаз қонып,
Қанатына қаз қонып,
Қайрыла алмай барады.
Мұртынан мұз жауып,
2390. Бұрыла алмай барады.
Қараша таудай нас басып,
Көтеріле алмай барады.
Екі көзі балаңның
Жұмылыңқы көрінді.
Ақша беттің ажары
Құбылыңқы көрінді.
Балаңның аман еместігі
Мен залымға білінді.
Ақзарбап та жылады,
2400. Жылап тұрып қозғады:
2400. Жылап тұрып қозғады:
– Айналайын, құлыным,
Бауыр да, өкпе жұлыным,
Мен де бір түс көргенмін.
Өз қолымнан балама
Бір аяқ балды бергенмін.
Баламның аман емесін
Мен де енді білгенмін.
Батыр аңқау, ер көдек
Қобылан батыр ер еді.
2410. Ерлігінің белгісі
Қобыланның ұйықтап қалғаны
Қобыланның ұйықтап қалғаны
Қалмақтың жері еді.
Ұйықтап жатқан Қобыланның
Үстіне қалмақ келеді.
Жаңылып Қобылан тобасын,
Сол себептен қалмаққа
Сол себептен қалмаққа
Түскен шығар шамасы.
Бұл Қобылан енді өлмейді,
Өлімнің жолын көрмейді.
2420. «Кім барады оның артынан», – деп,
Кемпір мен Құртқа еңіреді.
Сонда Құртқа сөйледі,
Сөйлегенде не деді:
Сөйлегенде не деді:
– Мына тұрған ноғайдың
Қайсысына хабар береміз?
Ертең Қобылан шыққан соң,
Артыңнан мен бардым, – деп,
Зынданнан шығарып алдым, – деп,
Ертең Қобылан шыққан соң,
Артыңнан мен бардым, – деп,
Зынданнан шығарып алдым, – деп,
Бетіне салық қылады-ау!
2430. Мұнан да жақсы ғой өлгені,
2430. Мұнан да жақсы ғой өлгені,
Өлімді Құдайдың оған бергені.
Ұлықсат берсең, қан мама,
Мен соңынан барайын.
Тірі болса Қобыланның
Өзін тауып алайын.
Өлі болса Қобыланның
Сүйегін тауып алайын.
Ұлықсат болса, ене-ке,
Іздеп бір мен барайын.
2440. Қобыланнан жаным артық па,
Қобылан өлген жерінде
Қобылан өлген жерінде
Мен де өліп қалайын.
Ұлықсат кемпір береді,
Мұны мақұл көреді.
Мына тұрған Құртқа
Тас төбеге шашын
Тас төбеге шашын
Тарақтап енді түйеді.
Тоғыз қабат сауытты
Үстіне Құртқа киеді,
2450. Бес қаруды іледі,
Үстіне Құртқа киеді,
2450. Бес қаруды іледі,
Желмаяға мінеді.
Жеті айшылық жер еді,
Қырық күншілік шөл еді.
Оған барған адамның
Маңдайының соры еді.
Соның бәрін қыз Құртқа
Тәуекел етіп жүреді.
Желмаямен жол жүріп,
Азғана емес мол жүріп,
Азғана емес мол жүріп,
2460. Енді Құртқа келеді.
Құртқа мінген желмая
Желдей болып желеді,
Желдей болып желеді,
Қай тұлпардан кем еді.
Қалмаққа келіп жақындап,
Бір бұлақтың басына
Бір бұлақтың басына
Қыз Құртқа енді келеді.
Дәретін алып басында
Шаршап келген қыз Құртқа
Шаршап келген қыз Құртқа
Ұйықтап қалған жері еді.
2470. Сол бұлақтың басында,
Ұйықтап жатқан жерінде
Қобыланның бабасы –
Ұйықтап жатқан жерінде
Қобыланның бабасы –
Ақтікен енді түсіне енеді.
«Айналайын, балам-ай,
Болғай құтты талабы-ай!
Тоғыз қабат сауытты енді үстіңе киесің,
Бес қаруды байланып,
Болғай құтты талабы-ай!
Тоғыз қабат сауытты енді үстіңе киесің,
Бес қаруды байланып,
Қалмаққа қарай жүресің.
Осындай барып ерлікпен
2480. Сен қандай пайда көресің?
Кешегі Қобылан ол қандай?
2480. Сен қандай пайда көресің?
Кешегі Қобылан ол қандай?
О да қалды ұсталып.
Тілімді менің ал, – деді,
Қарағым, құлақ сал, – деді.
Желмаяны мініп ап,
Бара алмайсың сен, – деді.
Қарауылшы өте көп,
Кіре алмайсың сен, – деді.
Бір қойшыны өлтіріп,
2490. Есегін соның мін, – деді,
2490. Есегін соның мін, – деді,
Киімін соның ки, – деді.
Қойшы болып қой баққан
Солай барып кірмесең,
Солай барып кірмесең,
Қалаға кіре алмайсың сен, – деді.
Тілін мұның алады,
Тоғыз қабат ақ сауыт
Мұны шешіп қыз Құртқа
Бес қаруды тағып алып,
Тоғыз қабат ақ сауыт
Мұны шешіп қыз Құртқа
Бес қаруды тағып алып,
Желмаяның үстіне
2500. Бәрін соның таңады.
Желмаяның бір түгін
Алып бір Құртқа қалады.
Керек болса желмая
Түтетермін деп еді.
Жалаң қылыш қолға алып,
Аяғын басып ырғалып,
Қойшыға таман келеді
Басын кесіп қойшының,
Аяғын басып ырғалып,
Қойшыға таман келеді
Басын кесіп қойшының,
Бар киімін киеді,
2510. Көк есекке мінеді.
Қойшы болып қыз Құртқа
Қалаға қарай жөнелді.
Қойды айдап қыз Құртқа
Сол қалаға кіреді.
Неғылсын қойды қыз Құртқа,
Қалаға кірген соң
Қалаға кірген соң
Өз жөніне жөнелді.
Диуана болып жағалап,
Садақа сұрап аралап,
Садақа сұрап аралап,
2520. Диуана болып жүреді.
Таң сарғайып атқанда,
Күн қызарып шыққанда
Хан отырған ақ орда
Күн қызарып шыққанда
Хан отырған ақ орда
Азар іздеп табады.
Жағалап ханға қарай барғанда
Темір үйде тұрған Торыша ат
Темір үйде тұрған Торыша ат
Қыз Құртқаның иісін біледі.
Темір үйді қиратып,
Қыз Құртқаға келеді.
2530. Диуанаға келіп тұрғанын
Торыша атты уәзірлер көреді,
Торыша атты уәзірлер көреді,
Ханға хабар береді.
Естіген соң бұны хан:
– Иә, Қобыланның өзі шығар,
Иә, көзі шығар,
Жылдам алып кел, – деді.
Хан айтқан соң уәзірлер
Диуананы қамады,
Диуананы қамады,
Қамшыменен сабады. 2540. Ханға алып келеді.
Диуананы көрген соң,
Енді ханың сөйледі:
Енді ханың сөйледі:
– Сен Қобыланның өзімісің,
Иә көзімісің?
Мына Торыша ат саған
Мына Торыша ат саған
Қалай келіп тұр? – деді.
Диуана:
– Әй, тақсыр хан, – деді, Ақылың артық жан, – деді.
Қобылан қандай, мен қандай
2550. Көзіңді маған сал? – деді.
Қашаннан менің кәсібім
Ел қыдырып жүремін,
Ел қыдырып жүргенде,
Қобыланның да еліне барып ем,
Ел қыдырып жүремін,
Ел қыдырып жүргенде,
Қобыланның да еліне барып ем,
Осы тұрған Торыша ат
Ауру екен ол сонда,
Ауру екен ол сонда,
Торыны бағып ауруынан жазып ем.
Сол себептен Торыша ат
Исімді менің біледі.
2560. Темір үйді қиратып
Келуі де сол еді.
«Сонда қандаймын,
Мұнда қандаймын?» –
Мұнда қандаймын?» –
Деп тұрғаны бұл – деді.
Сонда хан тұрып: – Торының тілін сен білесің бе? Білсең осыны бізге бағындырып бер, – деп, хан диуанаға жабыса кетті.
Ханның бұл сөзін мақұл көреді,
– Алдияр, тақсыр хан, – деді,
Тіліңді сенің алайын,
Сөзіңе құлақ салайын.
Торыша атты саған бір
2570. Бағындырып берейін, – деді.
Қырық құлаш арқанмен
Торыша атты маған бер, – деді.
Бір ай бағып, баптап торыны
Үйретіп саған берейін.
Ас пісіретін күңің мен
Ақ отау және бер, – деді.
Ақ отауын алады,
Торыша атты жетелеп,
Намаз ақшам болған соң,
2580. Күн ұяға қонған соң,
Торыша атты жетелеп,
Намаз ақшам болған соң,
2580. Күн ұяға қонған соң,
Қаланы тегіс аралап,
Торыменен жүремін.
Біреуі есігінен,
Біреуі тесігінен қарап,
Біреуі тесігінен қарап,
Неғып жүрсің демесін.
Торыша ат онда бағынбайды, – деді.
Тілін мұның алады,
Елге хабар салады.
Осының бәрін тамамдап,
2590. Қыз Құртқа көшіп барады.
Ақ отауды тігіп ол,
Торыша атты бағады,
Торыша атты бағады,
Торының бабын табады.
Намаз ақшам болған соң,
Күн ұяға қонған соң,
Торыға мініп қыз Құртқа,
Күн ұяға қонған соң,
Торыға мініп қыз Құртқа,
Шаһардан енді қарады.
Қобыландыны таба алмай,
Бірнеше күн өтеді.
2600. Тарығып Құртқа жылады
Неғыларын біле алмай,
Жүрген сайын көшенің
Неғыларын біле алмай,
Жүрген сайын көшенің
Бәрін де жазып алады.
Араламаған көшені
Күнде келіп аралады.
Бір күндері болғанда,
Ызыңдаған бір дауысты
Ызыңдаған бір дауысты
Құртқаның құлағы шалады.
Қобыландай батырдың
2610. Жалғыздық түсіп есіне,
2610. Жалғыздық түсіп есіне,
Тарғып жатқан жері екен.
Алдынан өскен аға жоқ,
Артынан өскен іні жоқ.
Енді ойлап қарасаң,
Жалғыздықтан міні жоқ.
«Осылай болып өттің бе,
Дүние боқ?!» – деп,
Дүние боқ?!» – деп,
Налыған жері екен.
Осы шыққан дауысқа
Атының басын қыз Құртқа
2620. Енді оңдап бұрады,
Атының басын қыз Құртқа
2620. Енді оңдап бұрады,
Дауысқа қарап құлады.
Қобыланның дауысын
Қыз Құртқа енді таныды.
Қасына келіп Қобыланның:
– Жайың қалай батыр? – деп, Құртқа жайын сұрады.
Құртқаның танып дауысын
Қобылан хабар қылады.
Айтпаса да дауысын
2630. Енді Қобылан таныды.
– Шығарасың не қып зынданнан?
Торыдан басқа, енді, мал
Шығармайды, – деп еді.
– Әкеліп тұрмын Торыны, – деп, Құртқа хабар береді.
Қырық құлаш арқанды
Қыз Құртқа Қобыланға береді.
– Ұстадың ба батыр? – деп, Сырттан хабар береді.
2640. Арқанды алып қолына
Енді Қобылан орады.
– Ұстадым, – деп, – арқанды, Құртқаға хабар қылады.
Бұйым құрлы көрсін бе,
Сондай болған батырды
Шу деген соң Торыша ат
Сондай болған батырды
Шу деген соң Торыша ат
Жер бетіне шығарды.
Әйел де болса жолдасы
Осындай амал қылады.
2650. Аман-есен тірі екен,
Бірі аттылы, бірі жаяу
Бірі аттылы, бірі жаяу
Отауға қарай құлады.
Ас пісірген күңіне:
– Кәмелетке Қобылан келсін, – деп,
Ұйқысы болса қансын, – деп,
Батыр тыным алсын, – деп,
Батыр тыным алсын, – деп,
Дүниені береді.
Бір ай енді толған соң,
Уағдалы күні болған соң,
Уағдалы күні болған соң,
2660. Батырдың атын береді.
Мына тұрған қыз Құртқа
Баяғы желмаяның қылын тұтатты.
Иісімен желмая
Құртқаға келеді.
Баяғы дүниені киініп,
Батырменен қоштасып,
Желмаямен қыз Құртқа
Батырменен қоштасып,
Желмаямен қыз Құртқа
Еліне қарай жөнелді.
Қобылан Торыға мінеді,
2670. Бес қаруды іледі.
Кек алмақ болып қалмақтан,
Шетінен тиеді.
Айқайды Қобылан салады,
Айқайлаған дауысы
Айқайлаған дауысы
Айшылық жерді алады.
Қолына алды қылышты,
Батыр салды ұрысты.
Шанжау-шанжау шыққанын
Шаншып кетіп барады.
2680. Алқалы дуды көргенде
Ақ қылышты қолға алып,
Ақ қылышты қолға алып,
Шапты жауға оңдалып.
Алдын қырып тастаса,
Арты басым болады.
Өлгенінің орнына
Өлмегендер толады.
Мезгіл-мезгіл Қобыланды
Енді ортаға алады.
Үстіне салған торларды
2690. Үзіп кетіп барады.
Қасқырдай болып құтырып,
Қақпасын бұзып қаланың,
Қақпасын бұзып қаланың,
Қиратып кетіп барады.
Атаңа нәлет қалмақтан
Сүйтіп бір кегін алады.
Осы қалмақ та дем алмастан
Қобылан үш ай ұрысты дейді.
Хан отырған орданы
Аралап Қобылан қарады.
2700. Қандыаюды таба алмай,
Енді бір таң қалады.
Қандыаюды кеттіме деп,
Шаһардан ізін кесіп қарады.
Бір жерлерге келгенде,
Екі тұлпардың ізін табады.
Қашқанын Қобылан біледі,
Ізінен қуып жөнелді.
Екі күн жүріп соңынан,
Қарасын оның табады.
2730. Артынан келген Қобыланды
Қандыаюдың көзі шалады.
«Енді, қашсам, қашты дер,
Аруағым менің басты дер», – деп,
Аруағым менің басты дер», – деп,
Қандыаю күтіп тұрады.
Құбылып ойнап жер басып,
Төрт аяғын тең басып,
Торыша атпен Қобылан
Төрт аяғын тең басып,
Торыша атпен Қобылан
Қасынан келіп құлады.
Сонда тұрып Қандыаю
2720. Қобыландыға толғады:
2720. Қобыландыға толғады:
– Сыйлап едім мен, – деді,
Сыйлағанды білмедің
Енді, шіркін, сен, – деді.
Ажал айдап келді ме?
Қуып келдің нең? – деді.
Неше жансыз болсаң да,
Мені көзің көргенде
Өзің түсер көріңді
Мені көзің көргенде
Өзің түсер көріңді
Қаза берсең не етеді. 2730. Енді, шіркін, сен? – деді.
– Қандыаю ханым, сен, – деді, Қашқаның сенің нең? – деді.
Мықты болсаң Қандыаю,
Ақ ордаңның ішінде
Ақ ордаңның ішінде
Отырсаң не еттіп, сен? – деді.
Өледі деп мені аяма,
Қолыңнан енді келгенін
Қолыңнан енді келгенін
Аямай істе сен, – деді.
Кезегін алып Қандыаю,
2740. Атайын деп оңдалып,
2740. Атайын деп оңдалып,
Садағын қолға алады.
Кезегін беріп Қобылан,
Қасқайып қарап қалады.
«Торыша аттың басы», – деп,
Алтын ердің қасы, – деп,
Қақ жүректің басы, – деп,
Өлер жерің осы, – деп,
Алтын ердің қасы, – деп,
Қақ жүректің басы, – деп,
Өлер жерің осы, – деп,
Садағын тарта қалады.
Атқан оғы дарымай,
2750. Қобыланды аман қалады.
Қобыланға кезек береді,
Қобылан батыр оқталды.
Қобылан батыр ақырып,
Аруағын судай сапырып,
Садағын алып қолына,
Атайын деп қалмақты,
Аруағын судай сапырып,
Садағын алып қолына,
Атайын деп қалмақты,
Қобылан енді оқталды.
«Құлаша аттың басы-ай», – деп,
Шетперлі ердің қасы-ай, – деп,
2760. Қақ жүректің басы-ай, – деп,
Өлер жерің осы-ай», – деп,
Шетперлі ердің қасы-ай, – деп,
2760. Қақ жүректің басы-ай, – деп,
Өлер жерің осы-ай», – деп,
Садағын алып тартады.
Қобыланның атқан оғы
Қалмаққа енді дарыды.
Оғы өтіп қалмақтан
Бір төбені аударып,
Бір төбені аударып,
Кетіп енді барады.
Оқ тоқтаған мезгілде,
Оһ! деп қалмақ құлады.
2770. Қалмақты енді өлтіріп,
Көңілі әбден тынады.
Қалмақтың туы құлады,
Басын кесіп қалмақтың
Басын кесіп қалмақтың
Қанжығаға таңады.
Қандыаюдың жолдасы –
Еріп келе жатқан Бекболат
Астындағы қанатты тұлпармен
Еріп келе жатқан Бекболат
Астындағы қанатты тұлпармен
Қобыланнан аман қалады.
Атаңа нәлет қалмақтың
2780. Төрде отырған сұлуын
Құбылып тұрған қамқа тон
2780. Төрде отырған сұлуын
Құбылып тұрған қамқа тон
Тегін олжа қылады.
Қайтуға Қобылан ойлады,
«Ат-ай болса шалсын» – деп,
Ұйқы болса қансын, – деп,
«Ат-ай болса шалсын» – деп,
Ұйқы болса қансын, – деп,
Батыр Қобылан ойлады.
Кегін алып қалмақтан,
Аман-есен көп дүниемен
Аман-есен көп дүниемен
Еліне келіп құлады.
Бір таңғысы «Қобыланның»
Осы арадан тынады.
Аз айтты деп сөкпеңіз,
2793. Осыменен болады.
Пікірлер (0)
Пікір жазу үшін аккаунтқа кіріңіз. Кіру