(Саяхаттар кітабы)
Талантты лирик ақын М. Ерімбетов – ересектер-
ге арналған бірнеше өлеңдер жинағының авторы.
«Балқаймақ» оның балаларға арналған алғашқы тар-

туы.
Жас оқырман осы жинақтағы өлең-жырлардың
қиял қанатында бірге қалықтап, бейбіт, байтақ еліне
еркін саяхат жасағандай болады. Əр талапкер бақытты

болашақа барар бағыттағы өз үлесі төңірегінде
лирикалық кейіпкермен бірге ой толғап арманына
асыға түсері анық.

Ақырын айдарымнан аймалайды,
Аяулы атамекен желі келіп.
Шыдамас тентек кеуде селт етпеуге
Диқандар Отан үшін тер төккенде.

Даламның ұлан-асыр қуанышы,
Артық қой аңыздан да, ертектен де.
Даланы бала болып келген білер,
Даланы миллиардты берген білер.

Бақытын термен күрер, тербелдірер,
Даланы мекендейді орденділер.
Бірігіп, тер төгуге дос қолдары,
Білмейсің дала қане, аспан қане.

Аймалап алып күнді бара жатыр,
Ақ бидай, алтын бидай баспалдағы.
Қойыны кең даланың толған шебер,
Қалайша олар барда арман сөнер?

Даланың құдіретін түсінесің
Даладай қасиетің бар болса егер.
* * *
Бұл дала күлді талай, жылады да,

Келеді дкүй əуені құлағыма.
Чикаго қаласына қызықпаймын,
Құмартпаймын Альбион тұманына.
Алматы жеткізеді мұрадыма.

Төбесі ақша бұлтқа өрмелеген,
Көкке діңгек үйлерді көрмеген ем.
Сахарада кең басып жүремін мен,
Зəулімдерге илікпес кеудеменен.

Бауырым, жолдасымдай жалпы халық,
Болсын деп болашағым жарқын анық.
Аяймын Боливиялық бүлдіршінді,
Нан іздеген дорбасын артып алып!

Шетелде адам ұлы адамды алдап,
Жатқанда қорғасын оқ, ажал жалмап.
Қайғыдан – ауырамын жəне содан,
Жазыламын ырысты даламды ойлап!

Жүрген жерім серуендеп – қала маңы,
Жанған отқа құмарттым даладағы.
Шетке шығып шаһардан алаулатып,
Отыр өңшең қазақтың балалары.

Қайғы-мұңды түсінсін қайдан бұлар?!
Шеттерінен қиялшыл, армандылар.
Ертегіден шыға кеп ат шалдырған,
Алты жасар Алпамыс, Қобландылар.

Шыбық аттың тізгінін ерге таңып,
Көңілдерден сейілген өңге қауіп.
Тоңып кеткен жұлдыздар түсіп жатыр,
Күзгі аспанның төрінен жерге тамып.

Уқалайды көздерін түтін кірген,
Оңай жөнге келеді бітім бірден.
Ергежейлі тайпаға жəне ұқсайды,
«Аспан жақтың адамын» күтіп жүрген.

Қас батырдай қайтерсің, ғажаптардын,
Бұ жақтарын шолады, о жақтарын.

Жауға Отан намысын еш бермесіңе – сенемін!
Ошағымда от ешқашан сөнбесіне – сенемін!
Отаныңды жат табанға бермесіңе – сенемін!
Планета – бірақ Отан, егер адам қорғаса,

Уақытты бір шекаралар шырмағаны болмаса.
Сендер гүлге орайсыңдар адамзаттың тұрағын,
Төгілмесін қорғасындар, тер төгіңдер шырағым.
Біз қорғаған жеңісті алға апарыңдар, шырағым,

Сен қорғасаң, сені қолдар Отаның бар, шырағым.
Шетте елін шерменделер сағынып жүр, шырағым.
Əлпештеген Отаныңның қадірін біл, шырағым.

Туған жердің құмына,
Арнаған сан сапарды.
Тапты бала құмыра,
Мектебіне апарды.

Сол құмыра табылған,
Жіберілді қалаға.
Алғыс айтып, ғалымдар,
Хат жолдады балаға:

«Рақмет саған, балақан,
Іс істедің бағалы.
Ұлан-байтақ, кең Отан,
Құпиясы мол əлі.

Құмыраңнан сенің де,
Көп мəлімет алынды.
Қазып алған жеріңде,
Қала болған кəдімгі.

Аты Отырар делінді,
Көп еді үйлер ... көшелер.
Туып-өскен жеріңді,
Жақсы біліп өсе бер».

Дəшті Қыпшақтың.
Қолбасы болар əр ұлы,
Арыстан жүрек, жолбарыс білек – дала ұлы,
Керуенге еріп көкжиек асып кететін,

Неліктен саған көшпелі тірлік дарыды?
Сом кесек күміс, ұсынды саған алтынын,
Алтынға, сомға сатылмай кеткен жарқыным.
Сырдарияға құйылып тұрған Арыстай,

Еліңді ойлап өтіпті бала, əр күнің.
Сығанақ пенен Сауранды ойлап өттің бе?
Таразды, Шашты, Сайрамды ойлап өттің бе?
Исфаған менен Нишапур жақсы, дегенмен

Фарабтай шаһар жоқ мүлде.
Фарабтың аты өшпеді тегі, өшпеді!
Көшті де кетті Шыңғыстың даңқы көшпелі.
Өнерің қалды, өрнегің қалды – кестелі,

Алтын жалатқан Кирдің басы емес местегі.
От басы тұсап омалтып қойды-ау ақылды,
Дамаскі болып алатын демің ақырғы.
Ескі Бағдаттың төрт қақпасы да қол бұлғап,

Кір жуып, кіндік кесілген жерге шақырды.
Шемен боп қатып, шорланып шерің көңілде,
Неліктен көндің жатуға жаттың жерінде.
Өткір пышағы жарқырап жүрген белінде,

Қыпшағым маған опа тапсырмас дедің бе?
Садақ сілтем жер – туған ел тұрды көңілде,
Туған ел тартқан ақымағын да, ерін де.

... Сан ғасырдан соң, орнынан тұрды
Отырар Фарабың,
Шөліркеп келген ұлына сүтін беруге.

*тасқа қашалған суреттер
Өткенің маған бұлыңғыр,
Сырыңды айт, бəрін маған айт.
Отыз бес ғасыр бұрынғы,

Ойран боп кеткен қаланы айт.
Жер тектес қадым ғұмырлы,
Жартастың жұмбақ сырын айт.
Отыз бес ғасыр бұрынғы,

Бабаларымыздың жырын айт.
Үш мыңдай сурет ... тұр көк шың,
Күзетіп сонша жасақты.
Неліктен салды суретшің

Арбаға жеккен қос атты?
Қимастан ұзақ қарадым,
Қыздырды кенет денемді ой:
«Сəйгүлік қуған даланың,

Ұландарымыз» деген ғой.
Көңілімді, баба, қозғадың,
Əсерсіз өнер өнер ме?
Сəйгүлік қуған өз қаның,

Ойнақшып тұрды денемде.
Ғасырым бөлек, басқа кез,
Ырғағы бөлек тоқ жырдың.
Атымды бірақ тасқа емес,

Тойлайтұғын кез жетті,
Менің туған күнімді.
Көкем сурет көрсетті,

Алтыдасың бүгін сен,
Кім екенін айта ғой?
Ол суретті білуші ем,
Дедім:

Бар досымды жинады,
Көкем сурет сыйлады.

Бейбіт күн! О қандай əдемі!
Жайнайды кең аспан əлемі.
Күлімдеп көшеде келеді,
Бақытты заманның бөбегі.

Маңайда гүл көктем көгілдір,
Қарайды гүл көктен төгіп нұр.
Сəбидің күлкісін нұрлы еткен,
Гүлді еткен өмір бұл, көңіл бұл!

Қауызын жаңа ашқан гүлдер де
Бақыттан əн айтар бұл жерде.

Баяғы меңіреу дала ма?!
Жо-жоқ, олай санама!
Жүйткиді состав далада-
Өзің-ақ содан шамала.

Қай жаққа, мейлі, қарама,
Ақ шаңқан үйлер – шағала.
Шевченко, Өзен, Жетібай,
Шетпе мен Бейнеу ... ғана ма?

Талайдың қаны төгілген,
Талайлар кеткен өмірден.
Тарихтың көне беті – ол
Тағдыры елдің көрінген.

Көненің күйін шертпе, біл!
Ертегі өңір, ерке өмір.
Мұнайын құйған Отанға,
Маңғыстау деген өлке бұл!

Қос тамшыдай тағдыры
Екі кедей бар еді.
Бірі – қазақ, ал бірі,
Жас түрікмен бала еді.

Қанышер бай – иенің
Қолында еді өмірі.
Аттың жалы, түйенің
Қомында еді өмірі.

Көсем берген бақытқа,
Кенелеп еді екеуі –
Ел нығайған уақытта,
Теңеліп еді екеуі.

Барып құмға сол бала,
Болды түрікмен шопаны.
Қазаққа да – кең дала,
Ақтылы қой отары.

Арғымақтай желді ме?
Уақыт қалай өтеді!
Талай жылдан соң, міне,
Кездесіпті екеуі.

Қазақ қала, даланы
Аралатты досына,
Досы таңдай қағады,
«Уақыт деген осы да!»

Серпіп қойып сеңсеңін,
Зəулім үйге кіреді.
«Еңбегіңе мен сенің
Ризамын!» деп күледі.

«Өшсін қорлық іздері,
Бауырым, - деді түрікмен.
Білек түгіл, біздегі
Жүректер де біріккен.

Оралмайтын кетті ізбен,
Көне күндер, тегінде.
Мына күнге жеткізген
Мың рақмет, Ленинге».

Галстукке мойынына тағылған,
Сəл қызарған көздерімен қарады.
Балдырғандар аяп отыр қонақты,
Ол соғыста бір аяғын жоғалтты.

Жапырақтай жұқа ғана дəкені,
Жанталасқан достың қаны бояпты.
Соғыста өлген достарының қанына,
Мойнындағы галстугін балапты.

Соғыс өрті балқытты сан болатты,
Фашистер жас сəбиге де оқ атты?
Соғыс-қазан шынықтырған болатты,
Неге адамдар бір-біріне оқ атты?

... Көп ештеңе айта алмады, барлығын,
Қайта-қайта көзге барған қолы айтты.
«Əкем өле-өлгенше» Жұман тірі, ол əлі-ақ келеді», -
деп сендіруші еді. Бірақ, əлі хабар жоқ одан». Айтолқын

Нүрпейісова, «Лениншіл жас», 1983 жыл, 6 тамыз.
* * *
«Келеді Жұман əлі!» -
Деп əжем жұбанады.

Əжем даусы: «Иə, ол – тірі, тірі!»
Естілер үміт үні.
«Жұман тірі!» - деп ылғи қайталайды,
Айтады да жүреді күні-түні.

Əжемдегі осы бір саналы əдет,
Сағынышты құяды санама кеп.
«Жұман тірі!» - деп ылғи қайталайды.
Естерінен шығарып ала ма деп.

Адамдардай жеңістің Майын күткен,
Басқа сөздің қоя сап бəрін тіптен.
«Келеді Жұман əлі!» - деп қайталап,
Жүреді мерекеге дайындықпен.

Айтуымен əжемнің келе-келе,
Сол сағыныш ауысты немереге.
Келмейді деп айтпастан сол ағаны,
Сүйенгенін білмедім неменеге.

Сөтсем, сенім – əжемнің жолдасы екен,
Сол сенім – адамзатты қорғаса екен.
«Келеді Жұман əлі!»
Деп əжем жұбанады...

Соғыс болмаса екен!
Соғыс болмаса екен!

Күн қандай мейірімді!
Нұр төккен далаға да, қалаға да,
Нұр төккен далаға да, балаға да...
«В-29» ұшып келе жатыр.

Ұқсаған күміс қанат шағалаға.
«Тосико! Тосико! Қарашы,
Самолет қандай əдемі!»
Деп күліп жапон баласы,

Нұсқайды зеңгір əуені.
Ол əдемі самолет емес еді!
Күн шапағы алдады неге сені!
Алты жүз жиырма мыңның – келешегі,

Хиросима, Нагасаки – келешегі,
Елес еді, самолет елес еді...

Алтын күн,
Адамзатты аялаған.
Ажалға да дайын-ау, саяң əмəн?
Самолетке нұр шаштың, ана құсап,

Жаудан да қайырымын аямаған.
... Сасамори қалды екен қалай аман?!
Төңіректе ағаш та, үй де қалмай,
Өзі білмей жүргенін күйде қандай?

Адамдардың қарайды денесіне,
Қиналайын десе де қинала алмай.
Əзер-əзер жеткізіп он үшке құр.
Неге адам ғып жараттың келісті өмір?!

... «Тосико! Самолеттер əдемі!» - деп,
Он үштегі жылайды періште – гүл.
* * *
Қарашы əні, көрдің бе тамашаны,

Шеруде жүр қазақтың қара шалы.
Қара шалдың қоңырқай костюміне,
Қалай-қалай ордендер жарасады!
Еңкіш тартқан егде деп ескермеп ек,

Қатал қабақ қарады: «Төс керме!» деп
Жас кездегі жігері, қайсарлығы,
Мен ойладым мұртына көшкен бе деп.
Оза шауып бəйге алған қатарынан,

Дəл осындай айналсаң ата ұлынан.
Қара шалды қапсыра құшақтай ап,
Сүйіп алғым келеді сақалынан!

Жауыз ажал сеппесін деп,
Қайғысызға қол салып.
Бізге оқ тиіп кетпесін деп,
Кеудесімен қарсы алып.

Қатты батты-ау қара жерге,
Қорғасын да, бомба да.
Қиын болды-ау, Ана Жерге,
Біздер – көппіз, ол – дара.

Тіршіліктің айқасында,
Əділірек болайықшы!
Қызыл гүлдер алқасында,
Қара Жерді орайықшы!

* * *
«Ұя бұзба, жұмыртқаға тиме!» деп
Ұрсушы еді, анам болып күйгелек.
«Жас өскінді сындырма», - деп ұрсатын

Шыққанымда шыбық атты сүйрелеп.
Күндіз сылап, көйлегімді түймелеп,
Кешке жылап, кір-қожалақ үйге кеп.
Тұрсам, əкем айтушы еді: «Шырағым,

Өз бетіңмен балаларға тиме!» - деп.
Ұя бұзба, Бұзба! деймін балама,
Өсиетің қандай ғажап, жан ана!
Əлімжеттік көрсетпе деп əлсізге,

Бірі ұйқтамай, ал бірі тынықса да бір сағат,
Ешқайсысын тұрмады ездік бұлты тұмшалап!
Еңсегей ер жігіттер еніп кетті ұрысқа,
Қып-қызыл от алаулап көтерілді шығыста!

Əрқайсысы айбарлы арыстандай сыңайлы,
Қара түн мен аппақ таң алысқандай сыңайлы.
Ысылдаған ақтардан жылап қайың, боздап тал,
Қыршынынан қиылды талай-талай боздақтар.

Кек найзасы так алға емінгендей сыңайлы,
Жаудың алды жеңіліп, шегінгендей сыңайлы.
Намыс оты құйылды одан сайын бойларға.
Жау жеңілді, жеңілді, ұшырады ойранға...

Қара орман мұндайды көрмегендей сыңайлы,
Құшағына ап ерлерді тербегендей сыңайлы.
Жараланған жігітті абайсызда қапы қап...
Толас тапқан мезетте тауып алды отряд.

Қарап жүріп əр үйді, тапқан жігіт сəбиді,
Өліп жатқан қасында анасын да таниды.
Иісіне елтіп сəбидің, кегі тулап, тасынып,
Өліараны жамылып, отрядқа асығып,

Жетемін деп жүгірген, жетемін деп орманға,
Байқап қойып жауыздар нысанаға алғанда,
Жасырынар үміті орман болса керек-ті,
Ай тумаған қара түн қорған болса керек-ті.

Жараланып қалса да əзер-əзер тұрса да,
Жоғалтып қан қаншама жетіпті бір шыршаға,
Əлі құрып құлапты, бір бұтаға асылып,
Тербеліпті шыршалар жапырақпен жасырып.

Тастамапты қолынан, тастамапты баланы
Сөніп бара жатса да, соғын тартып жанары...
Көріп оны жанына жетіп келсе жігіттер,
Тірі екен жас жігіт. Енді айтқанын ұғып көр:

Алау күнді, ақ таңды жаңа көрген сияқты,
«Айтыңдаршы, «балақан тірі ме?» - деп сұрапты.
Табиғатты бұл кезде күміс көмей жыршы қып,
Қып-қызыл боп шығыстан сəуле төккен күн шығып!

Жанарынан жігіттің сөнген кезде тіршілік,
Құшағынан жас сəби қол созыпты құлшынып...
Осылайша сөнгенмен жүректегі тіршілік,
Тіршілікке өзіндей қадап кетті бір шыбық!

Қолын созған жас сəби Күнге биік орнаған,
Көзіне жас алмаған бір де солдат қалмаған.
Қабіріне бір жігіт соңғы сөзін арнаған:
«Құрдас еді ол маған, он жетіге толмаған»,

Сол қабірге бала да топырақты тастаған,
Көтерілген алау күн – көтерілген асқақ əн!
Жауынгерлер əні боп, жаудың бетін жасқаған,
Отрядты жас сəби жорықтарға бастаған!

Сол қабірге сен-дағы басыңды и, жас ұрпақ,
Жас жауынгер əр таңда қалмауы үшін тосырқап.
Асқақ басын ақ шалған əкелерден сұраңыз,
Əр солдаттың құтқарған сəбилері, мына – біз!

Мазалады жүректі, толғандырды қаншама,
Сол бір сəби есейіп, үлкен жігіт болса да.
Əкем айтқа осы сыр тіпті есімнен шықпады,
Жаздым өлең Жеңістің қасиетін ұққалы.

Туған жерін – ардағын,
Қорғап өткен кісінің
Алаңдардан əрдəйым,
Көріп жүрсің мүсінін.

Қаруын да, өзін де
Жасаса да қоладан,
Құрыштан да кезінде
Мықты болған сол Адам!

Көкке құсым жөнелді,
Қуанышпен зырлайды.
Білесің бе ол енді,
Не туралы жырлайды:

«Балаларым – көркемім,
Тойласын деп жырлайды.
Болашағын – ертеңін
Ойласын деп жырлайды.

Тербетілген гүл тегіс,
Солмасын деп жырлайды.
Жер бетінде сұм соғыс,
Болмасын деп жырлайды».

Өткен жыл, өтер айлар, өтер күндер,
Сендерге сыйланбайды бекер гүлдер.
Ақиқаттың сарайын тұрғыздыңдар,
Əділдіктің туларын көтердіңдер.

Білмедіңдер тынығып-шешінуді,
Көтердіңдер жетім қыз, жетім ұлды.
Егін егіп, мал бағып үйреттіңдер,
Жарақаттың іздерін кетіруді.

Ұқсап өсті сендерге ұландарың,
Ұлы көшке жалғасты ұрандарың.
Тым ертерек өздерің қартайғанмен
Жасарттыңдар, өлкені, қырандарым!

Қында жатқан қайраулы жарақсыңдар,
Басын иіп тұрғандай қарап шыңдар!
Ұрпақтарға əр ісін өнеге еткен
Ардагерлер, азайып барасыңдар!

Жылдар алыс: от ұшқан зеңбіректен,
Жайнап, күліп, сан мəрте келді көктем.
... Қолымызда Қызыл Ту алаулайды,
Құлап жатыр өздерің желбіреткен!

Бауыры сыз, сауыры мұзды Дала,
Талай рет көз жасын үзді Дала.
Есік болып ашылып дүниеге,
Бесік болып тербеген бізді Дала.

Бір тұщыдан бір ащы татқан Дала,
Сойыл тиіп, сор көріп жатқан Дала.
Ел ұрысыз болмайды, тау бөрісіз,
Қара қаны маңдайдан аққан Дала.

Қиындықты бабаммен көрген Дала,
«Ақ табан шұбырындыдан» келген Дала.
Ғасыр бойы қазынасын қымтап жүріп,
Еңбек сүйгіш ұрпаққа берген Дала.

Елін сүйген ерлерге ерген Дала,
Қызыл туға, Ленинге сенген Дала.
Бай- манаптың күлдерін көкке ұшырып,
Жүз сұрауға бір жауап берген Дала.

Көн етіктің ұлтаны қалған Дала,
Алақаннан ащы тер тамған Дала.

Алыс-алыс жұлдызды арман етіп,
Байқоңырда бағы енді жанған Дала.

Автобус зымырап тез,
Жолдарым жалғасуда.
Қапсағай, шүңірек көз,
Отырды шал қасымда.

Сұрады жол сыңайын.
Білген соң бағытымды:
«Е, мұның жөн, шырағым»
Деп шалым ағытылды.

«Еңбектен ерлік ізде,
Сөзімді, түсін, балам.
Табиғат жерді бізге,
Бекерге ұсынбаған.

Көгеріп əр таяғы,
Орман да болмақ əлі.
Адамдар қартаяды,
Жасартып шөл даланы».

Тамырлы білегінен,
Тірлігін оның ұқтым.
Жаны саз, жүрегі кең,
Диқанға жолығыппын.

* * *
Алғашқы қардың үстінде,
Ауылым анау – жыл күткен.
Қырқадан төмен түстім де,

Қойнына кеттім сүңгіп мен.
Қуаныш таптым ауылдан,
Құшаққа қысты ол қуатты.
Желбегей шапан жамылған,

Жалаңтөс бабам сияқты.
* * *
Қараша желі – əбігер,
Қаптатты қара, жай бұлтын.

Қапа сап жатыр қалың ел,
Қақтаған етін май, құртын.
Асықты ауыл от жағып,
Құлағын ұстап əр істің.

Мəслихат құрып, көп тауық,
Мекендеп жатыр там үстін.
Шөмеле шөпті түтер жел,
Бұзақы қылық – онысы.

Балауса шайнап, сүт емген,
Бұзаудың күзбен жоқ ісі.

Торқа көрпе арасына,
Тоқтышақтай енді бала.
Қымтап, орап көрпеменен,
Қасына оның келді де Ана.

Құлынына еркелеген,
Əңгіме айтып берді жаңа:

Алтын кекіл, тəмпіш танау,
Анасының ең еркесі.
Табаныңнан сыз өтпесе,
Маңдайыңнан күн өтпесе,

Күзгі боран, қысқы аязда,
Өне бойың дір етпесе,
Туған жерді сүю – қиын,
Ел қадірін білу – қиын.

Алтын тұяқ, жібек жал
Желінің сəні – құлыншақ.
Желден жүйрік жануар,
Елімнің сəні – құлыншақ.

Шіңгір-шіңгір кісінеп,
Əн сап жүрген құлыншақ.
Тəтті сүтті ішінен,
Аңсап жүрген құлыншақ.

Қымызға шөл қанған ба,
Сарқып ішті ұрыншақ.
Ноқтасын ол барғанда,
Тартып үзді құлыншақ.

Кең даланы бетке алып,
Шауып кетті құлыншақ.
Кетіп еді ноқта алып,
Тауып кетті ұрыншақ.

Тынышсыз боп бір сəтте кетті де ауыл,
Көк жүзінде қара бұлт соқты дабыл.
Содан кейін найзағай қылыштасып,
Қамшы үйіріп қатыгез жетті дауыл.

Жетті дауыл ай-шайға қарамастан,
Хас батырдай дұшпанмен жағаластқан.
Қырқа үстінде күркіреп, отын шашып,
Қаһарынан қалшылдап барады аспан.

Осылайша кең дала аспанында,
Басталды бір керемет қас-қағымда.
Келе жатқан жаңбырдан қатты қорқып,
Қозы-лақтар мамырап, қашты ауылға.

* * *
Қазына бар қарт түзде,
Саф алтынға бергісіз.
Іздеп өту – шарт бізге,

Табу, таппау – белгісіз.
Өз бағасын береді ел,
Кім көтерсе балғаны.
Маңдай терге теңелер,

Тапқаныңның салмағы.
Еңбек етіп байқарсың,
Қадам болсын оңыңнан.
Əуелі тап,

Айтарсың
Азабыңды соңыңнан.

* * *
Ғажап! – дейді жолдасым, - Ғажап! – дейді,
Мынау – дала, иесі – қазақ дейді.
Мынау – таулар, мына – көл, мынау аспан,

Кеңдігіне куəгер – өзі-ақ дейді.
Жолдар – анау, қырды орап, он бүктелген,
Ауылдарға еркелеп, орғып келген.
Қара тас та, кəдімгі қап-қара тас,

Демін алып жатқандай кеңдіктермен.
Дала – байлық, қарашы құтқа мына,
Ризамын, ауасын жұтқанымда.
Кең дала, аспан-тау аясында,

Шөп те риза шөп болып шыққанына.
Тұнық сыры жай көзге байқалмаған,
Ауасы – бал, жері құт, айхай далам.
... Мен далаға айналып кетемін де,

Кең даланың ежелгі тұрғындары –
Таңғы желмен тербелер гүлдің бəрі
Бір-біріне үнемі əлденені,
Айтады да, бой түзеп сəнденеді.

Сөйлеседі не жайлы бір-бірімен,
Араласаң – сезесің – гүлді кілең.
Таңғы желмен тербеліп кең алқабы,
Гүлдер дала туралы əн айтады.

Суыртпағын жел қадап,
Сар далада түнеген.
Суықбауыр табиғат
Сары аязбен іреген.

Бауырынан сыз өткен,
Сауырынан мұз өткен.
Қиыр жайлап, шет жүріп,
Қоғам малын күзеткен.

Ұлпа көбік ұлтанды,
Жасырғанда саспаған.
Боран орап отарды,
Ашынғанда саспаған.

Шопан ата – ер, тарлан,
Шелді малын төлді еткен.
Мал иесі – майталман,
Бақыт тапқан еңбектен.

Түйеден де қорқады:
«Ұзын екен» деп.
Сиырдан да қорқады:
«Сүзіп өтер» деп.

Айран ішсе, асықпай,
Тамсанып ішеді.
Қымыранға қасықпен,
Бал салып ішеді.

Қарасаң болды оған жай,
Қиялға кетер гүл енді.
Көз құртын жеген жағалай,
Көріп пе едің кілемді?

Бөрі бұлақ, қос тұмар,
Ирек, мүйіз, құсқанат.
Гүлбедерге қосылар,
Дария толқын тұспалап.

Қошақан мінез, ирелең,
Жалпайған түйе табан бар.
Оюмен, өлең-күйменен,
Өмірін жазған Адамдар!

Бұдырқай емес соншалық,
Буындас болып тұр бəрі.
Кілемші – ақын, мол шабыт
Жүрегін билеп, жырлады.

Қырмызы, торқа керексіз,
Торғынды жібек құбылмай.
Əдемі кілем – бөлек жүз,
Саф таза бұлақ суындай.

Жолақты баршын, жұн, жібек,
Атылас, мақпал, қамқасыз.
Батсайы бояу үлбіреп,
Шеберге алғыс айтасыз.

Əр жібі – зият алтыннан,
Əр түбі – асыл бір мектеп.
Айналайын, халқымнан,
Арманын салған өрнектеп!

Көкпарға апар, жан аға,
Көкпарды көргім келеді,
Көздерде оттар жана ма,
Шоқтарды көргім келеді.

Сіңірлі қолдар қарысып,
Тартқанды көргім келеді.
Құлай жаздап алысып,
Жатқанды көргім келеді.

Үрейі ұшқан жырақтан,
Жаттарды көргім келеді.
Танауы түйдек бу атқан,
Аттарды көргім келеді.

Додада жұбын жазбаған,
Əркімді көргім келеді.
Жігіт боп кете жаздаған,
Қартымды көргім келеді.

Салымды салып, су жұтқан,
Алтынды көргім келеді!
Қуаныш толы шындықтан,
Əр күнді көргім келеді!

Дастарқан жайып, ел күткен,
Салтымды көргім келеді.
Елдікпен егіз ерліктен,
Халқымды көргім келеді...

Жай желіспен жарты күндік жолды алар,
Жолды алмаса – жұлқи тартып, долданар.
Жотасына жалғыз бидай тастасаң,
Жетер жерге, жолға түспей, ол барар.

Жорға бірақ сирек туар, аз жасар,
Жақсы даңқы ерді шат қып айға асар.
Ардақталып, аңызға да айналар,
Деген сөз бар: ат тұяғын тай басар.

Нағыз тұлпар лайықты жүруге,
Шабандоздың, бəйгекердің тілінде.
Ат арыса – тулақ болар, амал жоқ,
Ер арыса – аруақ болар, түбінде.

Ер шаршаса – ердің орнын басыңдар,
Аттың даңқын алыс елге шашыңдар.
Шындағанда шаппай алар бəйгесін,
Шашасына шаң жұқтырмас асылдар.

Ашу – толқын, бір-біріңді басыңдар,
Айтар сезім: үленің бар, жасың бар.
Бес биенің сабасындай ісінбей,
Бір-біріңді сыйлап, құлақ асыңдар.

Түрлі тұлпар туа бітер заманда,
Ақыл айтпа, атты баққан адамға.
Ақсақалдың еш бетінен алмаңдар,
Беттен алар біреу туар саған да.

БƏЙГЕ ТҰЛПАР атын жайып халқына,
Күшке мінер, көзге түсер алтыда.
«Талдай салған талмай шабар» деген сөз,
Делебе сөз, тарап кеткен жалпыға.

Үлкен көкпар, бəйгелердің талайын,
Көрген, білген, қырғыз, қазақ ағайын.
Күрең, торы, жирен, сары, қасқалар,
Топты жарып жүлдені алған толайым.

Көктеміне дөнен шығар ерекше ат,
Шілдесінде азу жарар, бөлекше ақ.
Аяқтары мол келеді нағыздың,
Желпіп, қорып, жем-суын бер, бөлек сап.

Жемін көбейт, құр міне бер, ішін тарт,
Тоқ келеді, топқа мінер, пішінді ат.
Көкпар салсаң – сүйреп əкеп тастайды,
Бəйге қоссаң – сыр бермейді пышылдап.

Тойдырғанда қомағай қып, тоқ етпе,
Жеген жемі түгел тарап көк етке.
Түгі болсын – сылаң шайы секілді,
Төрт аяғы – ұқсап сүмбіл терекке.

Көбіне-көп көк шұнақ пен жирен де,
Бейқамдау ат, бап іздейді күй кейде.
Тарта берсең, - топқа кірер құлқы жоқ,
Топты бұзар ерік, тізгін тигенде.

Ақалтеке, жайнаң көзі арабтың,
Ақ боз орыс жал-құйрығын тараттың.
Зеректігі басым мал ғой бұл жылқы,
Қасиеті өзіне сай əр аттың.

КӨКПАР АТЫ – таңқалдырған талайды,
Қайсысы да қол, бапты көп қалайды.
Тілін білген адам ғана мініскер,
Тастай қатып, топқа кірген таралғы.

Көрінгеннен нан сұрап,
Жармасыпты бір күні.
Ақыл айтты бар адам,
«Еңбек істе, құр жатпа!»

Ешкім бермей нан оған,
Күлкі қашқан бір жаққа,
Ұйқы қашқан бір жаққа.
Кім көп күлсе сол Жалқау,

Келеді екен қасына.
Кім ұйқышыл самарқау,
Төнелі екен басына.
Күле берсе кім егер,

Қол сілте де жүре бер!
Көп ұйқтаса кім егер,
Сол Жалқау деп біле бер!

Сынамақ боп бірде атам,
Сауал қойды тым қатаң:

Ел үміті – ұланы.
Сауалдардың жауабы,
Осылардан тұрады.

Тағы да бар сауалым.
Қанша ердің қаруы,
Соны айтшы, қарағым?

Біздер – өсен өркені.
Ер қаруы – бес қару,
Білім – соның үлкені.

Енді айтарым қалған жоқ.
Сені өсірген біздерде,
Сұрақ түгіл арман жоқ.

Жамандама досыңды, жамандама!
Жаман сөзді айтады жаман бала.
Жақсы жігіт, білікті кісі болар,
Асыл сөзді жинаған адам ғана.

Жақсы бала – ұрлыққа үйір болмас,
Ұрлық қылған ұрынар, түбінде оңбас.
Барыменен бөлісер жомарт жақсы,
Көпшіл жанның тірлігі қиын болмас.

Ақиқатты қорғай біл, табанды бол,
Сұраншақтық, суайттық – қараңғы жол.
Үлкен сыйлап, кішіге қамқор болу,
Тура сөз, берік уəде – адамдық ол.

Сен біреуге тас атпа, басқа атса да,
Алып таста жолыңда тас жатса да.
Мүгедекке еш күлме, өсек айтпа,
Сəл нəрсеге менменсіп, асқақтама.

Пайдакүнем болмағын, не қыласың?
Енжарлық пен іштарлық – екі қасың.

Жолдас үшін қуан да, шалма аяқтан,
Шаламын деп жүргенде шалынасың.
Жалған сөзді басыңнан бір асырмай,
Сыпайы бол, жарқыра шын асылдай.

Отаныңды, тіліңді, қоғамыңды,
Сақта, қорға əкеңнің мұрасындай!...
Мамандықтарға саяхат

Құмартамын кəсіптің күллісіне,
Сеніп жүргім келеді шын күшіме.
Космонавт, мұғалім, шопан, ғалым –
Бəрі неге болмайды бір кісіде?

Түрлі-түрлі мамандық ел ішінде,
Қашан келем бірімен келісімге?
Бəрін біліп алуым керек менің –
Үздік оқып жатырмын сол үшін де.

Өңшең озат ұланның,
Кім білмейді еңбегін.
Ұлы Отан мұнайдың,
Беріп жатыр сол кенін.

Бақыт тілеп жолына,
Өз ұлындай ел сенер.
Барын беріп, жоғына,
Іздеу салған өңшең ер.

Ақ алғысын елінің,
Алған кісі – мұнайшы.
Қазба, байлық – кенінің,
Барлаушысы – мұнайшы.

Көк теңіз – кеннің көзіндей,
Көк теңіз – біздің қазан ғой.
«Ау толсын!» деп əзілдей,
Əуп деп, əуп деп жазар бой.

Қабаққа шаттық ұялап,
Көздері ұшқын атады.
Табандар таппай тиянақ,
Тайғанап бара жатады.

Тартады торды жұмыла,
Олжаға шылқып батады.
Теңіздің ащы суына,
Тамшылап тері жатады.

Еңбектің күйін шертер күн,
Балықшы сүйер мекенін.
Біледі халық сол тердің,
Қаншалық тəтті екенін!

Көк жұлдызы керемет,
Көп жұлдыздың біріндей.
Көкке ұшқан самолет,
Кетті алыстап білінбей.

Ілестірмей құстарды,
Желмен бірге жарысқан!
Бұлты көшкен тұстарды,
Жарып өтіп, əрі ұшқан.

Соңын ала сарғайған,
Ақ жолағы тіпті ұзын!
Қанатында жайнаған,
Жұлдызы бар қып-қызыл!

Ту көтеріп ерлікті,
Туындатқан өлеңді.
Əлемдегі ең мықты,
Ұшқыш болғым келеді!

Ақ қалпағы басында,
Ыстық оттың қасында.
Бір тамақты пісіріп,
Бір тамақты түсіріп,

Апам ылғи жүреді,
Жайраңдайды, күледі.
Түрін біліп тағамның,
Жолын қуып апамның,

Он жетіге толамын,
Мен де аспаз боламын.

Қысқа шаш па керегі,
Ұзын шаш па керегі –
Шаштаразға келсеңдер,
Бəрін жасап береді.

Қайшысы мен тарағы,
Қырқып, тарап алады.
Епті қолы шашыңды,
Тəртібіне салады.

Қорқатұғын жоқ түгі,
Жараспас шаш көптігі.
Шаштараз деп атайды,
Қолы жылдам, ептіні.

Қойдан қырқып жүн алып,
Жүнді суға он малып,
Бояуменен былғалап,
Тарақпенен жұлмалап,

Ұршыққа əкеп жүн тағып,
Иіріліп, зыр қағып,
Төбедей жүн ортайып,
Домаланып, томпайып,

Ширатылып, бүктеліп,
Үзілмейтін жіп болып.
Келін, қызға беріліп,
Саусақпенен теріліп,

Қайшы келіп кеміріп,
Тоқпақ келіп тебініп,
Адарғы, қылыш, арқаумен,
Өрмектермен өріліп,

Адырнадай жіптерден,
Алуан өрнек көрініп,
Гүл менен құс, шөптердің,
Суреттері төгіліп,

Күн артынан күн өтіп,
Түн артынан түн өтіп,
Төрт бұрышын түлетіп,
Əр табағын гүл етіп,

Соңғы жібі қиылып,
Жұрт көтеріп, жиылып,
Күнге жайып азырақ,
Тозаңынан ажырап –

Шыға келді жарқырап,
Көшкен қыздың көшінің,
Көркі болар – кілемім.
Өнерсіздің ішінің,

Өрті болар – кілемім.
Туған үйдің төрінде,
Көрік болар – кілемім.
Шаттығымда көңілге

Серік болар – кілемім.
Қойдан алған – кілемім,
Тойға раналған – кілемім,
Кілемімді ілемін!

Қар басып қара орманды,
Мұз басып сүрлеу жолдарды.
Қараңғы түндер қаусырып,
Тастаса-дағы бар маңды.

Жібермеу үшін жауларды,
Сайларды, бұта, тауларды,
Шолады шекарашылар,
Ұйқымыз біздің қорғаулы.

Алдауды дұшпан ойлайды,
Дегенің бірақ, болмайды.
Сүйікті Отан жұлдызы,
Жарқырап биік лаулайды!

Табылмаған көп елде,
Айбатына шыдар жан.
Əйгілі боп əлемге,
Қазақ атын шығарған.

Жерді жарған атағы,
Қажымұқан атаны,
Барлық халық құрметтеп,
«Күш атасы» атады.

Ұландары Отанның,
Өсіп келе жатырмыз.
Жырға қосып, атаның,
Мадақтаймыз атын біз.

«Жалаң аяқ жүрмесін,
Аяғын тас тілмесін,
Табанына баланың,
Тікенектер кірмесін.

Кірді тіпті білмесін,
Қыста суық тимесін.
Бəтеңкесін киіп ап,
Конькименен гулесін».

Деп етікші үнемі,
Аяқкиім тігеді.

Түрлі-түрлі матаны,
Көйлек етіп жатады.
Барлық адам біледі,
Киім тіккіш апаны.

Жіптің – қызыл, ағы бар,
Жасыл, көгі тағы бар.
Бір көйлектің өзінен,
Түрлі өрнек табылар.

Алып жіпті, инені,
Жарқырауық түймені.
Мен де көйлек тіккен ем,
Қуыршағым киді оны.

Өзі батыл,
Өзі батыр,
Өрлеп биік бара жатыр.
Терезеден – жанған отқа,

Кіріп кетті ол заматта.
Алып шығып бөбектерді,
Адамдарға көмек берді.
Ойлаған жоқ жанамын деп,

Отқа күйіп қаламын деп,
Ептілік те, күштілік те,
Сынға түсті үш минутта!
Аса мықты, алып адам,

Кім қалды оны танымаған?!
Өрт сөндіргіш арқасында,
Өрттен қалды бəрі де аман.

Кесіп өтсең көшені,
Тəртіп бұзып егер де.
Кенет жүзің түседі,
Милиционерге.

Ала таяқ көтеріп,
Ысқырығын шалады.
Ол жек көріп қалады,
Тыңдамаған баланы.

Жол тəртібі жөнінде,
Сірə, білмей бола ма?
Өміріңді сенің де,
Күзетеді сол аға.

Жанкүйер қауым шулады,
Алақан соғып дүр етті ел.
Доппенен бірге тулады,
Кішкентай бала жүректер.

Бапкердің көңілі көншімес,
Артады саған салмақты,
Асырып айла, еншілес,
Алданып қалма, ал допты.

Алыс теп, жеткіз, дəл, тура!
Досқа бер допты, алдың ба?
Шегінер жер жоқ, артыңда
Қақпаны жалғыз қалдырма.

Дегбірсіз елдің ықыласын,
Қайтесің, ерте қол соғу.
Қарсылас қақпа қақырасын,
Гол соғу керек, гол соғу!

Өзіңнен ізде көмекті,
Жеңіске жетер жолыңда.
Шеберлік үлкен керек-ті,
Кішкентай ғана ойынға.

Жеңілгенменен, жеңгенмен,
Тоқтамас ойын сапары.
Нығая берсін сендермен,
Отандық футбол қатары.

Қозы, қозы қошақан,
Көк шөп шықты, жей қойшы.
Қой өсірген момақан,
Құйтақандай мен қойшы.

Көкпектерді суырып,
Жайылыңдар далада.
Жаңбыр жауса, жүгіріп,
Тез келіңдер қораға.

Қозы, қозы, қошақан,
Қосылып кел, ойнайық.
Атам Батыр атанған,
Кішкентайдан қой бағып.

Кең дала, міне,
Қызғалдақ болып гүлденген.
Соғады самал,
Жан рақаты бұл деген!

Қарлығаш қанат,
Келеді көктем қол бұлғап,
Тамылжып таңы,
Шырайлы, ерке түрменен.

Шақырып алыс,
Кештердей сұлу жасанған.
Арманым менің,
Қанатты қолдап, бас алға!

Қарлығаш-көктем
Қалықтап ұшып, ауысып,
Бейбіт күн жыры
Таусыламай тұрсын қашанда!

Мекенім, ұям деп келді,
Сен өскен осы ауылды.
Көлдерді, гүлді, бөктерді,
Сағынды олар, сағынды.

Сабылған құстар қиқулы –
Аспан мен жердің арасы.
Саздауытты көріп ұмтылған
Сары ала қазды санашы.

Балдырлы батпақ, думан көл,
Сағындырған-ау, шамасы.
Құс екеш құсқа туған жер,
Бəрінен ыстық, қарашы!

* * *
Ой, жаңбырдың жауғаны-ай!
Көпіршіктер секірді.
Барлық үйлер, бар маңай

Сабынданған секілді.
Арық ақты далада,
Жер дүниені көпір ғып.
Терезеден далаға,

Қарадық та отырдық.
* * *
«Көктем» деп келген жар салып,
Есітіп тұңғыш құс əнін.

Көктемді күліп қарсы алып,
Жер – ана ашты құшағын.
Табиғат жарқын жайдары,
Жылуын төкті көктен күн.

Бұзылып қардың қаймағы,
Өрнегін салды көктемнің.
Қар еріп төмен жөңкілдеп,
Су ақты сайда сылдырлап.

Жасарып, жайнап өң кіріп,
Жанданды қайта сұлу бақ.
Қоштасты бұлттар жай ғана,
Орамал бұлғап əріден.

Бусанып жатыр айнала,
Құтылып қыстың кəрінен.
* * *
Жайнап тұрған қызыл гүл

Жұлдызшадан аумайды.
Жайнап тұрған қызыл гүл
Жалын құсап лаулайды.
Сары көйле секілді,

Сап-сары түс – сары гүл.
Қарашашқа, кекілге,
Жарасады бəрібір.
Аппақ гүлін даланың,

Жақсы көрем, расында,
Жұлдым-дағы мен оны,
Тағып алдым шашыма.

Бақшаға біз гүл ектік,
Ауылымызды түрленттік.
Бірақ біздің қозылар,
Гүлімізге қызығар.

Жақын келіп, ойнайды,
Тəтті екен деп ойлайды,
Қутыңдаған «бұзығым»,
Жеп қойыпты қызылын...

Гүлдер бəрін кешірді,
Гүлін қайта өсірді,
Бірақ, қозы ұқпады,
Гүл қасынан шықпады.

Ұшып келген араға,
Гүлдер айтып жылады.
Қозы қашты далаға,
Ісіп кетті құлағы.

Қияс, қиқар қозы ғой,
Тыңдамаған өзі ғой!

Ақ күшігім бар еді,
Өзі сондай əдемі.
«Кел» десең де – келеді,
«Кет» десең де – келеді.

Келтіреді күлкімді ,
Өзі қызық бір түрлі.
Құлақтары қап-қара,
Жүні аппақ, сүйкімді.

Су беріп ем – ішпеді,
Сүт беріп ем – ішпеді.
... Кəмпит əкеп беремін,
Шыққаннан соң тістері.

Майдалау желмен жоғалды,
Майсалы белдің маңызы.
Мал басып, өшті, омалды,
Шаң жұтып егін аңызы.

Аспанды ала бұлт алып,
Айдады жердің ыстығын.
Апам да қалың қымтанып,
«Түстердей, - дейді, - қыс бүгін».

Қыс жақын, күздің кірбіңі,
Шөпте де, малда, жəндікте...
Салқытөс қысқа күн нұры,
Асылды ұқсап сар жіпке.

Сар жіпке салқын жел жортып,
Сабалап жаңбыр кетер ме?
...Селдір мұрт, сұсты, кең қолтық,
Күз келді атамекенге.

Күз келіп,
Гүлдер солды да,
Сарғайды тіпті жол мына.
Аппақ қар ертең жауады,

Жапырақтардың орнына.
Айналып ұшты қыстақты,
Жылы жақтарға құс қайтты.
«Ертерек кетті, - деді апам –

Болатын шығар қыс қатты».
Колхозға бардық, топ болып,
Қарбызды жидық, шөпті орып.
Баулардан алма жинадық,

Қып-қызыл, тəтті, топ-толық.
Сабаны ұшып сар дала,
Салынды дəні қамбаға.
Сайранды қойып жаздайғы,

Аппақ еді не деген,
Жадырады жанымыз.
Жұмыртқадай төбеден,
Домаладық бəріміз.

Əсем əлди əуені естіледі,
Жырақтағы жастықтың жайлауынан.
Бар ашуын сабырға жеңдіретін.
Ана еді ол баламен тең жүретін

Тағдырының бораны теріс борап,
Қоштасудың тірлікпен келді реті.
Бітіп қайран ғұмырдың қуыспағы,
Кəрі саусақ топырақ уыстады.

Қара жердің қойнына бере салып,
Ұмытты туғандары,туысқаны,
Содан бері зырлады,көп өтті күн,
Немеренің мінезі бөлек бүгін.

Шуақта ойнап отыр,жалғыз өзі,
Бір əженің білдіріп керектігін.

Қарашы,əні,көрдің бе тамашаны,
Парадта жүр қазақтың қара шалы
Қара шалдың қоңырқай костюміне,
Қалай-қалай ордендер жарасады.

Еңкіш тартқан егде деп,ескермеп ек,
Қатал қабақ қарады: «төс керме» деп.
Жас кездегі жігері,қайсарлығы,
Мен ойладым:мұртына көшкен бе деп.

Оза шауып,бəйге алған қатарынан,
Дəл осындай айналсаң ата ұлынан.
Каңбақ шалды қысып ап құшағыма,
Сүіп алғым кеп кетті сақалынан!

Соғыс десе мұңаяды анашым,
Əлде біреу тырнағандай жарасын.
«Жылдар өтіп бара жатыр, əлі жоқ...»
Деп ақырын еске алады ағасын.

Жау етігі таптағанда гүл жерін,
Ауылыңда қала алмастан бір де күн.
Өз еркімен қан майданға аттанып,
Жазған жəне шайқасқа да кіргенін.

Қанға бөгіп туған Отан даласы,
Ерлер болды еңірегенге арашы!
Ерлігі аян жігіттер көп белгісіз,
Соның бірі-анашымның ағасы.

Бейбіт күндер қандай ғажап, арайлы!
Көк аспанды бұлт шалмаса жарайды!
...Анам болса «Қырық жылдан соң....»деген,
Газеттердің тақырыбын қарайды.

Ұзақтағы Жызақ тауы,
Медетіндей тілектің.
Күз аптабы сызаттарын,
Жазбады ғой жүректің.

Арнап қана, сəл мақтана,
Бермек едім жырымды.
Ақ мақтаңа жайлап қана,
Орап алдың гүліңді.

Маңдайым тасқа тиді, көз мұнартты,
Мұны ертерек білуге тиісті едім.
Тағы да жанды қинап сол мұң келді,
(Ей, тағдыр, мазақ етіп болдың ба енді?)

Қуаныш күткен күндер жалт бұрылып,
Қуарған сұм қайғыға орнын берді.
Берді де жалған екен-арман екен,
Бойымды сайтан жайлап алған екен.

У жайлап ми-жүректі, тілді заһар,
Сол заһар басқаға да тамған екен.
Сол заһар жүректі улап, миды жайлап,
Тілімді жақсы сөзден тынды байлап,

Күнəмді көтере алмай (тірі жүрмін)
Күніне жүз қайталап, бір құдайлап...
*** *** ***
26.8.92.

Мұң, мұң, мұң...
Бұл өмірдің бəрі мұң ба?
Мұң екен-қуану да, сағыну да!
Қу жаныма тыныштық табылатын,

Жер бар ма, бұл жалғанның жарығында?
**** *** ***
Ана деген-құдірет, ұлы екен ғой!
Мен оны қадірлемей жүр екем ғой.

Барлық жарық-қасыңда, оның күңгірт,
Нұр екен ғой, мейірімді күн екен ғой.
Ана деген-қуат-күш, əл екен ғой!
Ана деген-өмірдің бəрі екен ғой.

Басқа думан-өлең-жыр өз алдына,
Ана деген-бөлекше əн екен ғой.
11.5.92.
Ана деген құдірет, ұлы екен ғой,

Қарапайым боп қана жүр екен ғой.
Балам, жарым татымас ширегіне,
Ана-алып асқар тау, ірі екен ғой.
Сол құдірет көкте емес жерде екен ғой.

Құрметтеуден, сыйлаудан кенде екен ғой.
Тірісінде Анасын сыйлаушы аз,
Адам деген əлжуаз пенде екен ғой...
Мұны маған кім айтты, кім ұқтырды!

Қақ маңдайдан сұм ажал ұрып тынды.
...Армансыз өлең айтып отыр едім.
Ақсиып сол сұм ажал күліп кірді...
Біз-төрде, ол-есікте тұр екен ғой,

Бұл ажал опасыз да, сұм екен ғой.
Тіршілік ағып жатқан су екен ғой,
Уайым іше берсең-у екен ғой...
*** *** ***

Анашым қайтпасын білдім,
Маған сөз айтпасын білдім,
Əлі жер басып жүрмін ұялмай.
Тəңірге табынып жыладым,

Көзімнің жасын тия алмай.
Ұялмай, той-тойлап жүрмін,
Ұрандай, айқайлап жүрмін,
Тарағандай тіпті, бар қайғым.

Анам жоқ, мен енді бармын,
Салғанын көрем Құдайдың,
Неге жылаймын? Ұқтыра алмаймын...
*** *** ***

Адамы-көп, мейірімі жоқ қалада,
Ақыры жылай-жылай өтті Ана да!
...Келіннің қаперінде дəнеңе жоқ.
Келін түгіл, уайым, жоқ балада.

Немерелер ұмытып тез-ақ күнде,
Болмағандай ажалды азап мүлде.
Қыс кетіп, көктем келіп, жер жаңғырып,
Бау-бақша толып кетті ғажап гүлге.

Менің жаным, тек қана, жұбана алмай,
Қуанатын нəрсеге қуана алмай,
Əр белгіден Ананы көріп қалып,
Сорлы жүрек сене алмай жүр алаңдай.

Қалаға да сыймадым, далаға да!
Шошығыш болды жүрек бара-бара...
Əр белгіден іздерім Ана, Ана,
Жер-дүниеден іздерім-Ана ғана...

*** *** ***
Жылай-жылай дүниеден өтті Анам,
Көздің жасы мұра болды тек маған.
Ақ орамал тартқан момын жан көрсем,

Анам ба екен, панам ба екен деп қалам.
Талқан болған сансыз арман, бай үміт,
Мұнарланған көз жасы боп жайылып,
Ақ орамал тағатымнан айырып,

Мұңаямын дұға-бата қайырып.
**** *** ****
Білген ем бұл өмірдің мəңгі емесін,
Анамның жерге бердім жан денесін,

Ұядан ұзай алмас бозторғайдай,
Жоғалтқан адам құсап əлденесін,
Шарладым туған жердің əр белесін,
Ағарып атқан таңым «арма» десін,

«Қош» десін қоңырайын талма кешім.
Анамның іздей-іздей жанды елесін,
Абыржып ақыл ауды, қалмады есім,
Жаратқан кеспей қойды жанға кесім.

Қаралы таңба түсті шаңыраққа,
Мен неге іздей берем бəрі хақта.
Күбірлеп кəлимамды жатарымда,
Сарғайып неге оянам сəруақта,

Тағдырдың бұдан бөлек заңы жоқ па?
Мен неге жұбанбаймын, тыншымаймын,
Жанымды жаралады шымшылай мұң.
Езілген жүрегімді бір жұбатар,

Шыныменен емі жоқ па бұл Құдайдың?
Ал, болса неге, неге тыншымаймын?!
26 шілде, 92 жыл.

*** *** ***
11.5.92
Тоңмойынды Ақыл, сірə, жеңген бе?
Шетте жүрдім, елден кеткен шерменде.

Жылан болдым жылына бір келгенде,
Ит боп үрдім, айында бір көргенде.
Енді күшім жетеді екі көзіме,
Талықсимын, еңіреймін,езіле...

Жер-жаһаннан тең келер жан таппадым,
Жан анашым, сенің жалғыз өзіңе.
Зар болдым ғой жалғыз ауыз сөзіңе,
Өлер болдым жоқтығыңды сезіне,

Неге маған безінер сөз айтпадың,
Салмадың ба ақылыңның тезіне.
*** *** ***
Ана, сенсіз жер қаңырап бос қалған,

Жылу-шуақ таба алмадым аспаннан.
Бойым мұздап, жүрек сыздап, қаңғырам,
Қарсы алдымнан шығар жабық тас қорған.
Кімге керек, жылап азап шеккенім?!

Ұшты-кетті-анажаным, кептерім,
Өліміңе кінəлімін анашым,
Неге ғана жерге кіріп кетпедім.
Құр жүріппін, көкіректеніп, даурыға,

Неге керек ендігі бас, сау, мына.
Шайтан мінез, шаян тілді, бейбағың-
Мені сонша неге тарттың бауырыңа!
Жасым ағып, айналды əбден кермекке,

Жоқсың Анам, жаным панам-жер-көкте!
Мына тағдыр Анашымнан айырып,
Болғаннан соң, маған бақыт бермек пе?!
Түкірдім мен, ей тағдырым, бағыңа,

Одан-дағы жібер Анам жанына.
Мені күтіп жол қараған жылының,
Жалғыз күні қайтар ма еді, тағы да...
Өкінішпен жылап азап шегермін,

Жазылмайтын жаным жара, не дермін?!
Анашым-ау сағынумен өлермін,
Сөнгенімше көзім жасым төгермін.
...Тіріліп кеп түсіме ендің, Анашым.

Өлген болсаң тіріліп кеп неге ендің?!
*** *** ***
Жаным-жара, жұбатады мені кім?!
Жоқ анашым, таянышым, серігім.

Баласынан Ананы ерте айырған,
Ей, тіршілік, қызығыңнан жерідім.
Көңілім қара, жүрегім-тас, жаным-мұң,
Анашымды ай өтпей-ақ сағындым.

Мені сонша айыратындай Анамнан,
Бұл Құдайға, сұм Құдайға не қылдым?!
Адамдарды сүйгенмін мен, сүйгенмін,
Сүйе жүріп қуануды үйрендім.

Бақыт күйін асқақтата шалқытам,
Деп тұрғанда, қайғы жайлы күй бердің...
Көрсетпедім көз жасымды досыма,
Күлді олар, қосылып күй -хошыма!

...Үш арсыздың бірі-күлкі осы ма?
О, опасыз жалған деген осы ма?
11.05.92 жыл
*** *** ***

13.03.92.
Қамықты жаның, қара да шашың ағарып,
Əжімдеріңде жылдардың ізі бары анық.
Емхана ішін кезеді көктем самалы,

Дəрінің исі, бəрінің исі таралып...
Қарақшы ауру, қанжарын салған арқадан,
Қал-дірмəн қашқан, алпыстан асқан, шаршаған,
Төсекте жатып, терезе жаққа телміріп:

«Келді ме көктем, келді ме?» дейсің қарт анам.
Өтті ғой қыс та зілмауыр ойлар тұмшалап,
Келді ғой көктем, жылжуда күндер-құмсағат,
Аяулы анам, күншуақ жақта ойнаған,

Немерелеріңді көрер ең, сəлге тұрсаң-ақ!
Жарық өмірді жаңарта келген наурызым,
Көзайым көктем! Көгертші жанның саркүзін.
Бір-ақ, сілтесем бу болатұғын уайым,

Бітіспес жаудай жаныма салды қанды ізін.
Аяғы-ойран, опасыз дүние алдында,
Анашым менің-панашым менің қалдың ба?
Көктем де келді! Күннен де қалқан болайын,

Болайын сая-бұршақтап жауса жаңбыр да!
Өлеңім жазсын жаныңның барлық жарасын!
Қабағыңды ашшы, қайғы мен мұңым тарасын!
«Келгенде көктем орнымнан тұрам» деп ең ғой,

Орныңнан тұршы, орныңнан тұршы, анашым!
Келді де көктем, ел- жұрттың бəрі жадырап,
Көкжасыл талға жалауын ілді шаңырақ,
Жетімдер өсіп, жесірлер келін алуда,

Қашанғы қайғы-уайымынан ажырап.
Қарашы анау, терезе жаққа қарашы!
Жасарып кетті қазақтың жайсаң даласы!
Ғажайып мынау өмірдің əнін айтуда.

Жер менен көктің, көк пенен жердің арасы!
Ауырмаса екен анасы бардың баласы,
Ауырмаса екен баласы бардың анасы!
*** *** ***

Ей, қаракөк түн!
Мелшиген қаракөк түн.
Анашымнан айырып жаралы еттің.
Ақ сүт берген анасын сыйламаған,

Жақсылық жасамаған –қара бетпін!
Ай, қара түн! Тұңғиық түнегіңе,
Мəңгілікке жанымды ала кеткін!
Сабырсыз қып, шақырса сайтан ымдап,

Желөкпемін, жөнелер байпағымды ап...
...Соңғы түндер шақырып жанына Анам,
«Отыр,-деген балам-ау-айтарыңды айт».
Үкі болып ұштым да, ғайып болдым,

**** *** ***
«Əйел-Өмір анасы, Əйел -Халық анасы».
Бөлінбеген ешқашан бір-бірінен арасы.
Тал бесікте тербеліп жер бесікке жеткенше,

Ана жайлы адамның айнымаған бағасы.
Еңбегің де, күлкің де -тірлігіңнің əр күні,
Ардақтырақ Ананың мейірімі арқылы.
«Өмір сұлу əйелмен, əйел сұлу өмірімен».

Осылай деп келеді дене сөздің алтыны.
Қара шашы ағарып түскенінше қырауы.
Бел бүгіліп, əжімін салғанша жыл сынағы-
Туған тілің-Ана тіл /ата тілі демейді/.

Аналардың аузында-«айналайын» тұрады.
Қара жердің өзін де Ана демей. Нет дейсің?!
Анаң барда- кеңпейіл. Анаң жоқта-кедейсің.
Замананың бақытты Аналары жасасын,

Бейбіт күннің бүлдіршін бөбектері көбейсін!
15.4.92.

Жетеді ажал күйін шақырғаның,
Өмірдің жырын жырла, Ақындарым.
Аруақтың мазаламай пақыр жанын,
Жырға қос, тіршіліктің батырларын.

Жетеді! Мені мұңға батырмағын!
Түтіндемей келеді лапылдағым.
Жетеді! Ажал күйін шақырмағын,
Толқынды шабытыңды шақыр, жалын!

Жоқтауға жоғалтқанды хақың барын,
Білемін, түсінікті аһ ұрғаның.
Жоғалтқан гауһар тасың-дарияда
Тым қиын, тыныс алмай, жақындауың.

Жетеді! Сына тағы Ақын бағын,
Күй, өртен-Тіршілік деп лапылдағын!
Қорқыттың көрін даяр еткен Ажал,
Ақынның да таңдайды батылдарын...

(аңыз)
Құмда бар жалғыз түп жиде,
Бəйтерек сынды саялы.
Бейшара шопан бір күнде,

Өліпті жылда баяғы.
Байынан алған ақысын,
Байғұсың түйіп белбеуге.
Қатын мен бала қамы үшін,

Сапарға шыққан шерменде.
Жаушықұм менен Көктөбе,
Жол жалғап жатты арасын.
Желортада, көрді, жеткенде,

Жолаушылардың қарасын.
Жолаушы екі салт атты,
Жөндесті, жағдай сұралып.
Ал, шопан жаяу, жан тəтті,

Жібітті ернін кезерген,
Торсықтан сусын сұрап ап.
Жолаушы жөншіл ежелден,
Сөйледі бірі тұра қап:

-Ызалы қасқыр жолықты,
Дəл мына қырдың астында.
Жоламай торып, қорықты,
Болған соң атым астымда,

Жеткізбей кетті шапқан ат,
Қамшы бар-дырау қорғасын.
Тыңдасаң сөзді, артқа қайт,
Жазым етер болмасын!

Азат қып басты келемін.
Қасқырдан болса ажалым,
Маңдайдағыны көремін.
Депті сол шопан шорт кесіп:

Қос жолаушы «қап!» десіп,
Тауыпты тура жөндерін.

Бəледен Құдай сақтасын!
Қырасып барып: Жоқ болмас!
Деп бұрынғы ат басын!
Құм жолын басып безерген,

Жоғалып жолшы, жалды асты.
Аспай-ақ тағы кезеңнен,
Арлан мен Адам арбасты!
Бізді ғой əзер босатты,

Сау қоймас оны сірə! –деп.
Шошынды кенет қос атты,
Шоқытып қырға шыға кеп.
Қос атты, қасқыр жеп жатқан,

Тыңдамай кеттің беталды!
Қиқулап атпен қызу тез,
Жүгіріп түсіп, шынында.
Қанталап кеткен қызыл көз.

Шоқиып аулақ отырды.
Шалқалап жатқан сорлы ерің,
-Мұсылмандар-ау, құрметті,
Пəленің жүзін көрмейін,

Бетімді теріс бұр!-депті.
Деді де демі басылды.
Иманын екеу үйірді.
Топырақпен жүзін жасырды,

Құмнан бір қабір үйілді.
Бет сипап содан тұрады екеу,оты ұрып,
Басына шаншып таяғын.
-Бұл белгі болсын, бір жетер,

жүргінші адам аяғы....
Сол шопан қалды далада,
Ақ, адал тері бұйырмай...
...Көп жылдар өтті арада,

Қызылқұмдағы құйындай.
Құмда бар жалғыз түп жиде,
Бəйтерек сынды саялы.

Бейшара шопан бір күнде,
Өліпті, жылда, баяғы.
Тоқтатадым мен де сол маңда,
Шілденің ыстық оты ұрып,

Хикаятты айтты бір қария,
Көленкесінде отырып...

Аспандағы тіреуім,
Құладыңдар біреуің.
У шалғандай жүрегім,
Су шайғандай реңім.

Жұмсақ көңіл тас болды,
Көздің жасы ас болды.
Асқақ даусым басылып,
Асыл басым пəс болды.

Ай-күніндей аспанның,
Анашымнан жас қалдым.
Жоспарындай ой быт-шыт,
Жазылмаған дастанның.

Аш өзекті талдырып,
Ақ арманды дал қылып,
Жетім болып жетілмей,
Жетімін жəне қалдырып...

Анашым өтті дүниеден,
Жан анам өтті дүниеден,
Табармын ба дүниеден,
Анашым өтті дүниеден...

10.07.92
14.4.92.
*** *** ***
Мен тоңғанмын Анам қайтқалы,

Бүгін сезіндім сəуір самалын.
Мені жұбатты гүлдер бақтағы,
Гүлдей еді ғой нұрлы жамалың.
Білем бəрін де –бəрін түсінем,

Гүлдің төгіліп, жеміс берерін.
Көктем мен жаз да қайтып күшінен,
Білем, түсінем-қыстың келерін.
Білем, түсінем, сезем жаныммен,

Адам тым қысқа ғұмыр сүрерін.
Сен алысып жүрсең зарыңмен,
Кейбіреулердің қуанып, күлерін.
Тоңғам, тоңғанмын, əбден тоңғанмын,

Шолақ, тым келте өмір сырынан.
Бірақ, есімді жиып болған күн,
Неге құладың өмір шыңынан?
Ана, анашым, жаным анашым,

Неге ертерек кеттің тірліктен.
Өз аралары танымағансын,
Бақта төгіліп жатыр гүл біткен.
Анашым жоқ қой, қайтейін бақты?!

Айтады жүрек-тіптен кеткенін.
Қайтейін, гүл емес мұң болып қайтты,
Қырық жыл қыстай күткен көктемім.
14.4.92.

Ауылдан, өткен талай бала жасым,
Барамын, жалғыз қайтып жан анашым.
Қабірің қарауытып қала берді,
Қайырылып қайта-қайта қарағасын.

Жол бойы, көше, үйлер-дара, бөтен,
Жазылмас жүректегі жараға тең.
Ауылымды өгей ұлдай жатырқадым,
Ауыл емес, мен сенің балаң екем.

Тас жолға айналған соң борпылдағы,
Қалды ауыл қайық құсап толқындағы.
Ішімде нала кетті, жара кетті,
Өзіңе кейін айтам ол туралы.

Ажал тұр, көзің жасын себеле деп,
Бақыттың орнын қайғы егелемек.
О кешір, ауыл сенен безінемін,
Анасыз ауыл маған неге керек?!

Тауаға да, тасқа көнген қара басым,
Асылық айтсам, менде-нала басым.
Адамның аз өмірі неге жетсін,
Жұлдыз емес-жылменен санағасын?!

14.04.92.
*** *** ***
Жетімдік тақсыретін тартып келіп,
Көрді өмір қиындығын артып беріп.

Бес ұлың, үш қызыңды жөнге салып,
Өмір көш келеатқанда тəртіптеліп-
Бақиға жөнеп бердің бір-ақ күнде,
Бар екен тағдыр тосқан сынақ мүлде.

Бас шайқап, бармақ тістеп қала бердік,
Бұл өмір болар дейсің тұрақ кімге?!
Несіне сенен қалдық біз кейінге,
Тіршілік гүлін ерте үзгенің не?!

Үш ұлың, бір қызыңды ерте кеткен,
Сағындың ба, анашым, іздедің бе!
О, ана, жеткен жоқ ең, күзге мүлде,
Өмірдің бақытында жүзбедің де-

Өмірден ерте кеткен, еркелеткен,
Асығып, ата-анаңды іздедің бе?!
Бұйырды дейсің ана, жүз де кімге...
Жөн-жоба, жосық едің қыз-келінге.

Із жатыр енді қайтып оралмайтын,
Зіл жатыр жылымайтын мұз-көңілде!
14.04.92.
*** *** ***

Сіз маған ана болдыңыз.
Пана болдыңыз маған.
Мен сізге бала болдым,
Пана бола алмадым, қайтейін, Анам?!

Құмырсқа қорғап баласын,
Су тисе-тасыр тістелеп.
Қарлығаш тапқан бар асын,
Ұяда берер, ішке кеп.

Жарбиған шақа жарқанат,
Жалаңаш келдім өмірге.
Жəрдемдеп, жемдеп, арқалап,
Бейнетің сіңді сенің де.

Талтаңдай жүріп, тəй-тəйлап.
Табанды тіреп, түргеліп,
Тамды ғой, жасың, ой ойлап,
Қуанғаныңда бір көріп.

Бездім де, кездім жер бетін,
Қуанып, тамсап, сүйіне,
Бесікке сыйған перзентің,
Сыймадым, қайтем, үйіме.

Сіз маған ана болдыңыз.
Ал, бала болдым мен Сізге!
Ауылыңыз бөлек қондыңыз
Мен қалып кеттім елсізде!

Құмырсқа ғұрлы болмадым,
Қарлығаш ғұрлы болмадым,
Панаң бола алмадым,
Панаң бола алмадым...

27.08.95.
Жете алмай қойдым мен Сізге,
Өңім түгіл, түсімде.
Жүргендеймін елсізде-

Қызылқұмның ішінде.
Қалды бəрі,қалды артта,
Сүйейтінім болар кім?
Кеткен ұлдай солдатқа,

Кештеу, мұңды оралдым.
Өтті, бітті, бəрі енді,
Жандай-жарым ақылы.
Жаулаймын деп əлемді,

Жалғыз қалдым, ақыры.
*** *** ***
Ананың қолы, Ананың қолы,
Жылылық содан таралып еді.

Аязды суық қысқанда келіп,
Арашалағандай болады мені.
Маңдайды төсеп оған жəйімен,
Ұмытқандайын болам бəрін мен,

Қара жұмыстан қатайған қолдар,
Қымбат көрінді маған бəрінен.
Күлемін-дағы жұмамын көзді,
Ауыстырмаспын сірə, бұл кезді.

Алтынға да мен айырбастамаспын,
«Айналайындай» бір ауыз сөзді.
Əлдиге əлди жалғанса дəйім,
Бақытқа менің толғанша жаным.

Мұңаймас ана баласын сүйіп,
Ойламас қырау шалған самайын!
*** *** ***
14.04.92.

Тауқыметін салатын басқа бірде,
Не айтамын мелшиген қабірге.
Бауыры суық қара жер ұмыттырып
Айналдың ба адамға басқа мүлде.

Жоқ анашым, сен емес, мен басқамын,
Бұрынғыдай білемін болмас халім.
Енді сені орныңан тұрғыза алмас,
Еділ –Жайық егілген көз жастарым.

15.04.92
Өмірден бізді туған ана кетті,
Сөндіріп мың үмітті ала кетті.
Өшіріп мың арманды жəне кетті,

Асқар тау, асыл бұлақ -пана кетті.
Тағыда мұңайтам деп жылдар əлі,
Қабағын қатал түйіп бір қарады.
От түсті өзегіме өкініштен,

Көзімнен аққан жасым құрғамады.
«Ертең-ақ қар басады гүл даланы,
Тақырда тақырлығын бұлдар əлі.
Ашты-тоқ, қайғы - шаттық тірлік көші,

Жылжиды бұл өлімнен кім қалады?»
Дейді жел, бəйіт айтып тербеп талды,
Анашым бір төмпешік -жер боп қалды.
Өзім де бала едім, байсал тарттым,

Шаш түсіп, əжім жүзге өрнек салды:..
Жоқ! Тірлік тоқтайды деп шошыныппын,
Тіршілік тоқтамайды осыны ұқтым,
Өмірге сəби келді-Адам келді!

Ай толды күн артынан қосылып күн.
Өмірден бізді туған ана кетті,
Сөндіріп мың үмітті ала кетті,
Өшкен арман қасынан үміт жағып,

Өмірге немересі-бала кепті...
16.04.92.
Сапарға шығарымда қарасам-ақ.
Маңдайымнан сүйетін бала санап.

Мейірімі көл-дария меһрибаным-
Ажалдан қала алмадым арашалап.
Бір аунап сөне берді мына жалған,
Түн болды жарық таңым нұры ағарған.

Асылым, ақ сүт беріп əлпештеген,
Мен Сізді қаға алмадым, сұм ажалдан.
Ұқпадым тағдырымның амалдарын,
Бұзды ол төзімімнің қамалдарын.

Аузынан ажал деген айдаһардың,
Ақ құсым, Сізді алып қала алмадым.
Басталып жүре берді-ғұрпы мəлім,
Бұл өмір қайғысы көп, бұлты қалың.

Ал аспан: «анаң жоқ!» деп күркірейді,
«Сенбеймін! Сенбеймін!» деп шырқырадым.
19.4.92.
Өлді Жүрек!

Талап бəрін Мұң,
Сөнді Көңіл.
Көзі ашық соқырмын.
Саған қимай кеткен сағаттарымның

Минутына зар боп жылап отырмын.
Жаңа берсе не қалады шақпақтан,
Өткеніңді қайтара алмас жас деген!
Кешір ана, сөздерімді қатты айтқан,

Тілім-мылқау, енді құлақ – тас керең.
О, бейбақ тіл!
Жылан тілім- кесілгір,
Сен тілдесең, одан бөлек жау аз ба?

Көр молаға көңіл айтқыш, кесір Жыр,
Қай бетіңмен төгілесің қағазға?!
Қайғы жайлы жыр жазуды доғаршы!
Қалам, қалам- қарақұстай айналмай.

...Жан жүрегім сусап өлген-Жолаушы,
Көңілім менің-суы кепкен қайнардай.
15.04.92.
Сапары тəмəмдалып мəңгі біткен,

Талайлар алып жатқан мəңгілік дем.
Қараойда дуа оқып қабіріңе,
Кетіп барам өзіңді қалдырып мен.
Сен енді басқалармен сапарлассың.

Мəңгілік рухтармен қатарластың.
Енді қайтіп ашылмас сарайыңның,
Есігін қағуға да бата алмаспын.
Арылып ащы арман, сан күдіктен,

Сен енді сырлас болдың мəңгілікпен
Қарайлап кетіп барам, жан анашым,
Қараойда бір өзіңді қалдырып мен.
Бұл қалыс, бөтен қалыс, басқа қалыс,

Жер суық, дала сұсты, аспан алыс-
Ақыры, қара жерді жастанамыз,
Жер-сарай, қабір-бесік баспанамыз.
Қатты айтқан кездерімді кешір, Анам,

Өмірдің ұнар сенсіз несі маған?!
...Өзіңді ойлап өмірді есіме алам,
Өмірді ойлап өзіңді есіме алам.
16.04.92.

*** *** ***
Бейсенбі. Апамның басына барып қайттық. Атам
қасынан өзіне жер еншіледі...
Бір апта бұрын, бейсенбіден жұмаға қараған таңда,

түнгі үште Апамның жүрегі тоқтады...
Көндігемін Анашым, көндігемін,
(Көнбейтұғын нем қалды енді менің?)
Сені іздеген жүрегім сағынышын,

Көз жасымды себелеп сөндіремін.
Сенем, көнем тағдырдың жазғанына,
Қайыр берсін дейміз де азға-Хұда.
Ұмтылмас өлгенше, өмірімнің,

Өзіңмен өткен қысы, жаздары да.
Естен шықпас күлкің де, мейірің де,
Жүрер барлық балаңның зейінің де.
Жүрегіңнен бөлініп түсе қалған,

Жан Анашым, қалдырдың мені кімге?
Сөнгеніне сенбестен асыл ғұмыр,
Жүрек тулап, өкініш тасиды құр.
Бейсенбіде дуа оқып келіп тұрмын,

Құт-берекем, көтерші басыңды бір.
Сен мені жылады деп қиналмашы,
Бас иіп өміріңнің тұр жалғасы.
Төгілсін, төгілсінші топырағыңа,

Жүрегімнің көзіме сыйған жасы.
*** *** ***
16.04.92.

Ес екеу, төртеу түс менде,
Жүрекке есік-тас бекем.
Қайғының уын ішкенде,
Артынан білдім-ащы екен.

Өзекті жалап өрт өтті,
Тиген де жерін күйдіріп.
Өзім жасаған ертекті,
Өзіме қайта жидырып.

Бəрі де жалған, бос кетті,
Баяғы бала қиялдың.
Ажалдың жүзі сескентті,
Айылымды енді жиярмын.

Көзімнің жасы көл болды,
Көйлегі қара қайғымның.
«Айналайын!» ада болды енді,
Анашымнан айырылдым!

16.04.92.
Жас едің анашым, жақсы едің,
Жаныма егіп ең ақ сенім.
Жемісі жесе-тіл үйірген,

Саялы, мейірімді бақша едің.
Кеше гөр, кеше гөр, құрметтім,
Барыңда-бағалай білмеппін.
Мен қалай басқаны «апа» деп,

Басқаны бас иіп, сүймекпін?!
Жасанды сүюге жоқ ебім!
Өзің деп жылайды өлеңім!
...Ақ сүтің бойыма нəр берген,

Өлеңім! Мен саған сенемін!
Сүрініп, шыдап-ақ келемін,
Жылаймын, жұбанам, көнемін.
Өзіңдей мейірім егемін,

Мейірімді басқаға беремін.
Үмітім үзілсе өлемін,
Жібінен айырылмай еремін.
...Дүниеде керегім сен едің,

Анашым, не дейін, не дейін?!
13.4.92.
Өрбіткен бауырынан он баласын,
Өмірден сен де кеттің сорлы анашым.

Жылайсың, өкінесің-бекінесің,
Тағдырға қылар айла болмағасын.
Дүниеден сен де кеттің сорлы анашым,
Балаңның сүйрей-сүйрей төрге басын.

Көнесің, көндігесің, ойланасың,
Көргенде көп қабірді қор боласың.
Анашым, айта берем несін, несін,
Тағдырың басқа ауылға көшіргесін.

Анашым, есімдесің, есімдесің,
Есімдесің, аяулым, кешір, кешір...
19.4.92.
Қайғы деген қара тас екен,

Қанжар ем, шауып қайырылдым.
Аз дəуренге мас екем,
Азымнан да айырылдым.
Алмады кімді бұл дөңдер,

Бірінші рет туған жер,
Жақпады жаңа көктемің!
14.04.92.
Жаным Анам!

Жоқтығыңа сенбейді əлі балаң.
Жылы сөзбен сипалап жас жанымды,
Көңіл айтып жатыр ғой бəрі маған.
Көңілім əлі де алаң!

Өмірдің бұйырыпты зары маған.
...Мен сияқты туған жер перзенті едің,
Тартып алды қойнына кəрі Далам!
Бала қалды артыңда аңыраған,

Қызың қалды –құлаққа зары жаман.
Көтеріліп көңілден еш кетпейсің.
Көңіл айтып жатыр ғой, бəрі маған...
19.04.92.

Саған қаза-маған жаза берді өмір!
Өтеуіне ойсыз-қамсыз күндердің.
Ауыздыға сөз бермейтін өр көңіл,
Аяқасты, еңсең түсіп үлгердің.

Енді кімді місе тұтпақ көңіл-хош?
Тағдырының тас үкімін естіді.
Айдай Анам отыратын төрім бос-
Басқалардың толтыра алмас ешбірі.

Титтей гүлім еркелейді - жан қызым!
Қабағымның түскендігін байқаған.
...Анашым-ау!
Таянышым, жалғызым!

(Əкем Мамыттың аруағына)
Қаңбақтай қара шал барып,
Арыстанбаптың алдына.
Кемсеңдей жылап, жалбарып,

Дұғасын оқып алды да:
«Жалбарынам жалғыз хақ,
Сайрамда бар сансыз бап,
Түркістанда түмен бап,

Ең үлкені-Арыстан баб,
Сізге қылдым мінəжат,
Ауырып жатқан баламды,
Аяққа тұрғыз саламат.

Жетімге тиді көмегім,
Асымды адал жеп едім,
Тауқымет қанша көрсем де,
Ауыр болды демедім.

Тоқсаннан асқан жасым бар,
Ағарып кеткен шашым бар,
Алдыңа, баба, кеп едім.
Ауырып жатқан баламды,

Қолтығынан демегін.
Мен кəрінің соңы едім,
Бұйрықты күні өлемін,
Пірлердің пірі өзіңсің,

Бір керек боп тұр көмегің».
Алдына барып бабаның,
«Аман қыл» деп қарағын.
Қайыстай қатқан қара шал,

Келді де ауруханаға,
Баласын сүйді: «Қарағым,
Дұға-тілекпен толтырдым,
Даланың барлық тарабын,

Шарапаты бір тиер деп,
Арыстанбабтай бабаның».
Мейірімді ата көкірек ,
Мың тілек тілеп жетіп ед,

Арыстанбабтың аруағы,
Баласын емдеп кетіп ед...
«Алла деп белді буайын,
Ауруды бойдан қуайын.

Аластап ауру тəнімді,
Ащы терменен жуайын.
Бас иіп саған құдайым,
Басыма саулық сұрайын.

Аруақты бабам медет бер,
Аз күнде аунап тұрайын».
Ендіріп Алла шырайын,
Күбірлеп айтып Құдайын,

Орнынан тұрды баласы,
Баптардың күшін қарашы,
Сиқырлы емге толып тұр,
Сыры көп қазақ даласы.

Ағузу биллəһи минəш шəйтəнир-рожим.
Бисмиллəһир-рохманир-рохим.
Əл-хамду лиллəһи роббил-əлəмиин.
Əр-рохманир-рохиим.

Мəлики иəумиддиин.
Ий əкə нағбуду уə ий əкə нəстағиин.
Иһдинас сыратол мустақим.
Сыротол-лəзина əн-ғамта əлейһим.

Ғойрил-мағзуби ғалейһим.
Уəлəз-золлин (Əмин).
(Əминді əр уақытта іштен айтады).

Бисмиллəһир-рохманир-рохим.
Қул-һуаллаһу ахад. Аллаһус сомəд.
Лəм йəлид уə лəм йулід, уəлəм-иəкун
Лəһу куфан ахад. 3 рет қайталаңыз

Садақал-лаһул-азиим.
Сүбханə роббикə роббил ғиззəти ғəммə
Йəсифун уə сəлəмун ғəлəл-мурсəлин
Уəлхамду-лиллəһи роб-бил ғалəмиин.

(Əминді əр уақытта іштен айтады).
Тоқсан
жастағы
Оразкелді

Бұғышы
Мамыт
ақсақалдың батасы:
Той бер, шырақтарым,

Бəріңді құдай бай етсін.
Бақ қарасын,
Қыдыр дарысын,
Аруақтарға құдай рахмет ейелесін!

Елге тыныштық берсін.
Дастархандарыңа береке берсін!
Жастарыңа мен құсап, ұзақ өмір берсін!
А, айналайын жастар!

Қыдыр əлейкисалам жолдастарың болсын!
Оңға жүрсең құдай оңласын!
Солға жүрсең аруақ қолдасын!
Е, құдай, жастарды сақта, бəле-жаладан!

Соғыс болмасын!
Шайтанның шəрінен сақтасын!
Патшаның кəрінен сақтасын!
Жаладан сақта!

Бəледен сақта!
Аман-сау саламат,
Мен құсап бала-шағаларыңды тəрбиелеп,
Бала-шағаларыңды оқытып,

Өздерің мен құсап,
Дендерің сау болып,
Тоқсан емес жүзге келіп,
Бəрің де мен құсап той жасап,

Дүниеден армансыз өтіңдер!
Аумин!
Құдай беріп жетпегенді жеткеріп,
Тілектеріңе –

Апа, мені шақырма,
Маған əлі ертерек...
Балапаным жүр əлі,
Бауырымда еркелеп.

Қанатымды жаяйын,
Мехрибаным, киелім,
Əруағыңмен қолдашы,
Айығайын, бер көмек.

Апа, мені шақырма,
Алтын күндей жарығым.
Енбей-ақ түсіме,
Пенде өмірді таныдым.

Тірілердің асығыс,
Өлгендермен ісі не?!
Ағалардың алдында,
Жүрейінші кішіре.

Қол көмегім созайын,
Арттан ерген кішіге.
Апа, əзірше енбеші,
Енбей-ақ қой түсіме.

Апа, енбе түсіме,
Түсіме енбе қорқамын.
Тірлікте бар берешек,
Алашағым, ортағым.

Алаңдамай біздерге,
Тыныш ұйықта асылым.
Жатқан жерің жайлы боп,
Жеңіл болсын топырағың.

Суылдайды жүрегім,
Түске кірме, қорқамын.
Апа, кірме түсіме,
Керегі жоқ, керегі.

Түске кірсең қозғалар,
Жан-дүниемнің тереңі.
Өзің жақтан-ғарыштан,
Там-тұм хабар келеді,

Жүрегіңнен мен сенің,
Жаралғанмын, себебі.
Көктем келді, нөсерден,
Топырағың көгерсін.

«Көктей қаулап ұрпағың,
Өсе берсін» дегенсің.

Рахман нұрлы Алланың,
Рахымынан нəр алып,
Жұраттарың жайнасын,
Жұраттарың көбейсін!

Аруағыңмен демерсің,
Көгерсін жер, көгерсін!
Хүкіміне Алланың,
Бар адамдай көнерсің.

Ахыретте Анажан, дидарымды көрерсің!
15.03.2001ж.

Той бер,шырақтарым,
Бəріңді Құдай бай етсін.
Бақ қарасын,
Қыдыр дарысын,

Аруақтарға құдай рахмет ейлесін!
Елге тыныштық берсін,
Дастархандарыңа береке берсін!
Жастарыңа мен құсап ұзақ өмір берсін!

А, айналайын жастар! Жорытқанда жолдарың
болсын!(Əумин!)
Қыдыр əлейксалам жолдастарың болсын!
Оңға жүрсең құдай оңласын!

Солға жүрсең аруақ қолдасын!
Е, құдай жастарды сақта,бəле-жаладан!
Соғыс болмасын!
Шайтанның шəрінен сақтасын!

Патшаның кəрінен сақтасын!
Жаладан сақта!
Бəледен сақта!
Аман-сау, саламат,

Мен құсап бала-шағаларыңды тəрбиялап,
Бала-шағаларыңды оқытып,
Өздерің мен құсап,
Дендерің сау болып,

Тоқсан емес жүзге келіп,
Бəрің де мен құсап той жасап,
Дүниеден армансыз өтіңдер!
Əумин!

Құдай беріп жетпегенді жеткеріп,
Тілектеріңе-
Жеткелекке жетіңдер, айналайын!

Əкесіз көп күндер өтті…
Мəпесіз көп түндер өтті,
Ақ тілеу сөз, мейірімді көз,
Қара Жерге бірге кетті.

Ажал-адам жауы сынды,
Алар демің тауысылды.
Айналайын, асыл Əкем,
Естімейсің дауысымды.

Торқа болсын топырағың,
Жайнап өссін жапырағың.
Мазараттың басына кеп,
Мылқау құсап отырамын.

Армансыз боп өтіп едің,
Арман толы көкірегім-

Арыздаса алмай қалдым,
Кешір, Əке, өтінемін.
Күн батады, таң атады,
Соғар Ажал сағаты əлі.

Тудыруды білген Алла,
Өлу үшін жаратады.
Қысқа ғұмыр-бес күн, дүние,
Белбеуіңді шештің, міне!

Орыныңа қоя алмадым,
Осы өмірде ешкімді де!
Ақжүрегім сағынулы,
Алласына бағынулы-

Иманыңды саламат қып,
Жарық етсін қабіріңді!
4.02.2002ж.

Ағайын жоқ кезімде бере алмады,
Бар болып, бас көтердім, көре алмады.
Нақақтан жала жауып жіберді де,
Артымнан біреуі іздеп келе алмады.

Дос түгіл қашып кетті дұшпаным да,
Басымнан бақыт құсы ұшқанында.
Жаттан жəрдем көп тиді, себеп болып,
Жабылған тас түрмесі қысқанында.

Шымкенттің қағаз түсіп қаласына,
Тексерді істің анық қарасын да.
Істі қарап, бекітпей бос қалдырды,
Əбден көзі жеткен соң жаласына.

Үш реттен хат жаздым аман ба деп,
Алысымен хабар айт маған да деп.
Үкіметтен не жəрдем болар екен,
Тас түрмеден шығарып қалар ма деп.

Саламат аман-есен жүрміз тірі,
Қорқамын кетпей ме деп жүрек кірі.
Хат жазар ел жайынан бір адам жоқ,
Біткен бе, Шымқорғанның жігіттері?!

Тағдырдан ешкім əлі оза алған жоқ,
Алладан бұрын ешкім сөз алған жоқ.
Тұлпардың өзі өлсе де ізі қалар,
Бүгінше Мамыт атым жоғалған жоқ?

Ағайын, қажығанда сіздерді ойлап,
Ішім оттай өртенер, жүрек қайнап.
Көктебеде көп құрдас еске түссе,
Бозарып отырамын көзім жайнап.

Əдейі арнап хат жаздым бауырларға,
Тілекті берші тəңір, а құдайлап!
Алысымен хат жібер ел жайынан,
Күтемін, төзіп, шыдап, сабыр айлап.

Бəріне де сəлем айт сұрағанға,
Шымқорғанды ел қылып құрағанға.
Менен сізге аманат, ей, жігіттер,
Жəрдеміңді аяма жылағанға!

Алланың тозақ оты, сыратында,
Сұраусыз қалмайды екен бір адам да!

Сабыр түбі-сары алтын, сарғаярмыз,
Бақ беремін депті ғой шыдағанда.
Жəрдемді тарыққаннан аямаңдар,
Өз халқың, өз ұлтыңды қанамаңдар.

Ұлтына қызмет еткен артық дейді,
Пəлені бір-біріңе жамамаңдар!
Астында көк аспанның халық боп жүр,
Адам Ата, Хауадан тарағандар!

Алланы хақ деп біліп, үмбеті боп,
Пайғамбарым жолына қарағандар!!!
Ауыз бірлік күшейтіп, елге пана,
Болыңдар бір Қазақтан жарағандар!

Сəлемменен хат жаздым,
Ахмет, сендей бауырға.
Аман-есен, саламат,
Бала-шаға тəуір ме?

Тағы да сəлем бізден айт,
Көктебеде қалған қауымға!
Балабек жəкем, Раман,
Майлыбай біткен бауырға.

Хат жазамын сағынып,
Қалдар інім қайда екен,
Жүрме екен тарығып,
Жоқ көңілі жай ма екен?!

Жат жердің тасын басқанмен,
Хат жазбастай не қылдық,
Сапарəлі, Сапар, Оспан мен,
Əбілданы сағындық.

Күн санаймыз елеңдеп,
Күтіңдер бізді келер деп.
Қарияларға көп сəлем,
Хат жазыңдар бізді елеп!

Арғы атам Көктің ұлы-Тəңірберген,
Оразкелді, Бұғышы одан бермен.
Ерімбеттің жалғызы Мамыт едім,
Жақсы деп талай адам соңына ерген.

Туған жер, өскен елім артта қалып,
Жылжып жүре берді ғой өмір-керуен.
Қарай-қарай зарығып сабыр кетті,
Бұрынғы бір адам жоқ өзім көрген.

Қараймын тор тесікке көзім талып,
Атар таң, батар күнім өтпейді анық.
Бұрынғы өткен өмір еске түссе,
Қамығып, қайғырасың жылап,налып.

(Қиыр Шығыстан келген өлең хаттар
əке əңгімелерінің əсерімен жазылған)
Сағынсаңыз əке деп,
Сөкпегін жолың қате деп.

Күте алмадым мен сізді,
Қасыңызда мəпелеп.

Кезіп кеттік жер ұшын,
Заңменен болмай келісім.
Есіміз екеу, түс төртеу,
Елжіреп жүрек сен үшін.

Күтіңіз мені бағалап,
Болыңыз жақсы азамат.
«Пəленшенің ұлы» деп,
Шығармаңыз жаман ат!

Тыңдайтын болса шын құлақ,
Сөзім сізге-ғибрат.
Балабек жəке, бар болсаң,
Балам Сізге аманат!

Амандық болса барармын,
Қызметіңе жарармын.
Балабек жəке, баламды,
Аманат қолдан алармын.

Ой жеткенге бой жетер,
Қапалық тілді сөйлетер.
Жаман ат етке жабыспас,
Еркіндікке қол жетер.

Осы сөзім біл рас,
Шетте қалса ғазиз бас.
Бірдің де түбі-мың деген,
Перзентім қалған бір мирас.

Жүруші ек Шымқорғанда дабырласып,
Жатырмын енді үстімді бит, кір басып,
«Ерден-бақыт құтылмас» деген рас,
Жарыққа бір шығармын есік ашып.

Даңғыл жолға шығармын көңіл тасып,
Дос, туыс құшақтарсың анталасып.
Қаратып ауызыма қауым елді,
Сөйлермін бұрынғыдай асып-сасып.

Келемін тас боп жеңіп қиынды да,
Жаламен осы нəубет бұйырды да.
Баласын аз мұсылман алаламай,
Қандасым, жəрдем еттім, жиындыға.

Шалабын қиыншылық жұттық талай,
Төзімді қылыш қылып тұттық талай!
Өзіммен қатар жатқан бөтендердің,
Алдынан есе бермей ұттық талай!

Бұйырған несібені теріп жүрмін,
Ажалдың алдына жүз еніп жүрмін.
Бастығымыз Сталин біліп отыр,
Жарық күн туарына сеніп жүрмін!

(Əнші Юлдуз Усманованы тыңдағанда)
Жайнамазға жауған нұрда,
Ұлым, менің көзім бар.
Елге қылған сауабыңда,

Білсең, жарқын жүзім бар,
Арамдықтан алыс жүрсең,
Ұятыңда Өзім бар!

Балам, Атам, өлген деме,
Мен өзіңде жасаймын!
Кім артымнан дуа қылса,
Мен өзінде жасаймын!

Берген Батам, айтқан Сөзім,
Тілегімде жасаймын!
Ұмытпасаң, Балам, өзің,
Жүрегіңде жасаймын!

Пендесінен қорықпа балам,
Тек Құдайды білерсің.
Əр ісіңе бір Алладан,
Шафхат-мейір тілерсің.

Мынау жалған тіршілікте,
Өлімді ойлап жүрерсің!
Балам, Атам, өлген деме,
Мен өзіңде жасаймын!

Кім артымнан дуа қылса,
Мен өзінде жасаймын!
Қиын, қызық күндер келеді,
Мен өзіңде жасаймын!

Ділің, Тілің бір болса егер,
Мен сөзіңде жасаймын!
Перзент Адам артындағы,
Жанып қалған шырақ бір.

Шаңырағыңа əр күн жаны,
Мен боп келіп Аруақ тұр.
Сен ұмытпа! Ахыретте-
Əр күнəңа сұрақ тұр!

Балам, Атам, өлген деме,
Мен өзіңде жасаймын!
Қайсы балам дуа қылса,
Мен өзінде жасаймын!

Атам жоқ деп күйме, ұлым,
Мен өзіңде жасаймын!
Жаннан артық сүйген ұлың,
Хəм қызыңда жасаймын!

Бос ұстама қамысты ұлым,
Қолды кесер-сөзім дəл.
Еш жіберме, намысты ұлым,
Тастан берік төзімді ал!

Көп босама, пəруана боп,
Шыр айналған өзім бар!
Балам, Атам, өлген деме,
Мен өзіңде жасаймын!

Кім артымнан дуа қылса,
Мен өзінде жасаймын!
Шал боп өзің көнергенде,
Арманыңда жасаймын,

Немерең мен шөбереңде,
Жан-жағыңда жасаймын!
Пешенеге тас тиген соң,
Ажал-кесе толады.

Қара жерге бас тиген соң,
Тəн топырақ болады.
Дүние шолақ, тағдыр сол-ақ,
Адам-өмір қонағы!

Балам, Атам, өлген деме,
Мен өзіңде жасаймын!
Атымды айтып дуа қылсаң,
Мен сөзіңде жасаймын!

Сағынғанда жасаймын-
Бір Алланың панайында,
Кəлимаңда жасаймын!
Дүние деген-аққан дария!

Ақыр соңы-өлім бір.
Қара жерге бос келген бұл,
Бос қайтқан қос қолым дүр!
Бір Алланы һеш ұмытпа,

Діні Ислам жолың-гүл!
Балам, Атам, өлген деме,
Мен өзіңде жасаймын!
Кім артымнан дуа қылса,

Мен өзінде жасаймын!
Аман болсын, халқың, жаным,
Мен өзіңде жасаймын!
Халал наның, тапқан малың,

Дəм-тұзыңда жасаймын!
29.03.2002ж.

Адасқақ өмір кез келіп,
Алыстап кеттім бəріңнен.
Ми шатасып, ойлар басып,
Ет азайды тəнімнен.

Алдың ашық, басың бос деп,
Қоштасып кеттім жарыммен.
Əбдімəлік-бала жас,
Жанашыр əке табылмас.

Көзінің қырын салар ма,
Қаны бірге қарындас.
Жалтақтап жүріп біреуге,
Жетпейді-ау арман, тілеуге.

Келмегендей өмірге,
Жетімдік көрер есіл жас.
Жалынамын Аллаға,
Жар бол деп жаңғыз балаға.

Еріксіз елден айырылған,
Əкеде ақыл бола ма?!
Жастығымды жоқтайын,
Сабыр етіп тоқтайын-

Кеткен өмір келер ме,
Мылтықтан шыққан оқтайын!

(Əкем Мамыттың аруағына)
Қаңбақтай қара шал барып,
Арыстанбаптың алдына.
Кемсеңдей жылап, жалбарып,

Дұғасын оқып алды да:
«Жалбарынам жалғыз хақ,
Сайрамда бар сансыз бап,
Түркістанда түмен бап,

Ең үлкені-Арыстан баб,
Сізге қылдым мінəжат,
Ауырып жатқан баламды,
Аяққа тұрғыз саламат.

Жетімге тиді көмегім,
Асымды адал жеп едім,
Тауқымет қанша көрсем де,
Ауыр болды демедім.

Тоқсаннан асқан жасым бар,
Ағарып кеткен шашым бар,
Алдыңа, баба, кеп едім.
Ауырып жатқан баламды,

Қолтығынан демегін.
Мен кəрінің соңы едім,
Бұйрықты күні өлемін,
Пірлердің пірі өзіңсің,

Бір керек боп тұр көмегің».
Алдына барып бабаның,
«Аман қыл» деп қарағын.
Қайыстай қатқан қара шал,

Қалаға басты қадамын.
Келді де ауруханаға,
Баласын сүйді: «Қарағым,
Дұға-тілекпен толтырдым,

Даланың барлық тарабын,
Шарапаты бір тиер деп,
Арыстанбабтай бабаның».
Мейірімді ата көкірек ,

Мың тілек тілеп жетіп ед,
Арыстанбабтың аруағы,
Баласын емдеп кетіп ед...
«Алла деп белді буайын,

Ауруды бойдан қуайын.
Аластап ауру тəнімді,
Ащы терменен жуайын.
Бас иіп саған құдайым,

Басыма саулық сұрайын.
Аруақты бабам медет бер,
Аз күнде аунап тұрайын».
Ендіріп Алла шырайын,

Күбірлеп айтып Құдайын,
Орнынан тұрды баласы,
Баптардың күшін қарашы,
Сиқырлы емге толып тұр,

Сыры көп қазақ даласы.
26.03.2000ж.

Я, Алла, Əкемді алдың, сынақ беріп,
Жүруші ем, таудай медет, қуат көріп.
Жалғанның тұтамдығын сезінген ол,
Жылап кетті өмірден, жылап келіп.

Тағдырдың диірменінен бүтін шығып,
Жандыға жасамады күпіршілік.
Ғұмыры біздерменен жалғасуда,
Я, Алла, бергеніңе шүкіршілік!

Тəубə! Тəубə! Тəубе!
27.03.2003ж.

Анашым менің, өзіңмен өткен күн қайда?
Мейірімің-Күндей, ажарың тең ед нұрлы айға.
Перзентті түгел азамат етіп өсірдің,
Сұңқардан сұңқар, тұлпардан тұлпар тумай ма?

Мінезің нұрлы, тамаша еді ұстамың,
Бір-бір үй болды балапандарың-құстарың.
Орнында барлар оңалар деген осы ғой,
Əділдік пенен адалдық жолын нұсқадың.

Енді сен жоқсың парасатты Анам асқардай,
Көңілде қайғы, көзімде ыстық жас қалды-ай.
Артыңда қалған ұрпағың шүкір, өсуде,
Жұлдызы, айы жарқырап тұрған аспандай.

Көп көріп, көпті тоқыған білгір дана едің,
Көктемдей нəзік, жайдары жаздай Ана едің.
Дастарханы ашық, пейілі таза үлгілі,
Айнала жұртқа абыройлы болған жан едің.

Нұрыңның балын тамызып аруақ боп кеттің,
Қиындықтарға шыдадың, гүлдей көктеттің.
Перзенттік антым: атыңа еш кір жұқтырмай,
Өзіңе ұқсап, жүректе сақтап өтпекпін!

Іздейді Ана, өзіңді жүрек дүрсілдеп,
Еске алмаған, дұға қылмаған күн сирек.
Торқалы топырақ, саламат иман тілейміз,
Алдыңыз пейіш, артыңыз кеніш болсын деп.

Қарындасым Халзада,
Қолға алдым қалам жазбаға.
Сондағы ойым немене,
Сізге нұсқау жазғанда.

Туған сіңлің Ақ Кенжеш,
Өспеген ойы ол бір жас.
Анамыз өліп, мінеки,
Бейуақытта қалды жас.

Ұлығы еді Анасы,
Сізсіз енді панасы.
Əркімнің кетіп қолында,
Болмасын жауға табашы.

Əрине, бар ғой ағасы,
Əпшенің бөлек бағасы.
Анасының өзіндей,
Көзінің ақ пен қарасы.

Қарындасың сондай деп,
Түкірмесін бетіне.
Күндіз-түні үгіттеп,
Көп алыңыз күтімге.

Бірге туған бауырың,
Арқалайсың ауырын.
Ұзын арқау, кең тұсау,
Кенжетайың-тəуірің.

Аяқта сөзім қалмасын,
Жүрегіңе байларсың.
Қарындасым Халзада,
Ағаңның көңілін жайларсың.

Ойы болса басында,
Өзі де ойлар расында.
Білмесе сөзді, амал не,
Баспағайсыз ашуға.

Екі көжек ержетсе,
Бақыт қонар басына!
23.03.2002ж.

Анадан тудым шырылдап,
Азапкер анам терлепті.

Аша алмай көзім, бір уақ,
Іңгəлап Аллам еңіретті!
Былғаныш бойым түп-түгел,
Жарқ етіп көрдім жер-көкті!

Бесігім болды құтты жер-
Шаңырағымды Алла тербетті!
Шешелер кесіп кіндікті,
Дайындап біреу жөргекті,

Хабар беріп жақынға,
Қуантуға кім кетті?!
Шүйінші деп əлдекім,
«Шүкірін» айтып ел кет

Қуаныш етіп сойып қой,
Басталып кетті жиын той.
Шілдехана күзетіп,
Əндетіп жатқан қызық қой!

Маңайда туыс көп еді,
Бесікке салды бөледі.
Ақ мамыққа орады,
Тəрбиелеп денемді.

Соншалық құрмет еткендей,
Анашым, балаң не берді?
Тоғыз ай күйіп ыстыққа,
Суығыма көгерді...

Түн ұйқысын төрт бөліп,
Жүрегі иіп от болып,
Осынша неге қуанды,
Бейнетіне шат болып,

Есейіп барып, ес жиып,
Анаға кеттік жат болып,
Жат болған емей немене,
Сəлемнің өзі сəт болып!

Маңдайыңнан сүйдіру,
Тұла бойын идіру-
Анасы үшін қат болып!
Бейнетпен өстіп өсірген,

Қарызын қайтіп өтедім-
Пəни де жалған бетінен,
Қарыздар болып кетемін.
Естияр болса балаңыз,

Еңбегің жанар анамыз.
Ата-ананың қадірін,
Өскенде білер наданбыз.
Ата-анадан айырылып,

Айдалада қалармыз-
Ақ сүтін ақтай алмастан,
Ақ кебінмен жабармыз!!!
Тірі жүріп, өлмейік,

Тереңге қол сермейік-
Адамдық қарыз, парызды,
Аяқасты ете бермейік!
Арлы боп бетті жудық қой,

Арлы боп көрге барармыз.
Адам болып тудық қой,
Адам болып қалармыз!
18.03.2002ж.

Бір кісі қазған құдықтан,
Мың кісі сусын ішпей ме?
Ұйқыңды таста, ұйқыңды,
Жер бапта, дəнді терлеп, ек!

Боламын десең сүйкімді,
Ұйқыңды қойып, еңбек ет!
Өзгенің терме ырысын,
Еңбексіз өмір құрысын.

Туылған күнім, ағайым,
Сыйлады авто қаламын.
Өзіндей оқып ағаның,
Тек қана «бестік» аламын.

Аққу мойын кекілді,
Жарасымды құлыншақ.
Ойын білгіш не түрлі,
Бала сынды құлыншақ.

Құйып қойған қасықтай,
Сурет сынды құлыншақ.
Суда жүзген асықпай,
Үйрек сынды құлыншақ.

Су қаймағын таңдаған,
Сəнді қонақ – құлыншақ,
Тұра шапқан жалма-жан,
Жамбы тұяқ құлыншақ.

Шөбі шүйгін кең дала,
Асы болған құлыншақ.
Атқа құмар – ер бала,
Досы болған құлыншақ.

Бүлк-бүлк еткен бүргеннен,
Селк-селк еткен селеуден,
Үрей буған құлыншақ.
Шегірткеге шамданып,

Көбелекке таңданып,
Жүре қуған құлыншақ.
Күндіз бірге жайылған,
Түнде бөлек жусаған,

Қара судан май айырған,
Көзін салмас кім саған?
Құлаш құйрық, доға жал,
Шоқ секілді құлыншақ.

Бір өзіңе жетер мал,
Жоқ секілді құлыншақ!

Қозы, қозы, қошақан,
Көк шөп шықты, жей қойшы.
Қой өсірген момақан,
Құйтақандай мен қойшы.

Көк шөптерді суырып,
Жайылыңдар далада.
Жаңбыр жауса, жүгіріп,
Тез келіңдер, қораға.

Қозы, қозы, қошақан,
Қосылып, кел, ойналық.

Қар жамылып, мұз басып
Табанынан сыз өткен.
Қимылдап сақ, із басып
Шекараны күзеткен.

Елдің сенген ұланы,
Сергек қарап тұрады.
Бейбітшілік шуағын
Күзетеді қырағы.

Сабыр, ақыл серігі,
Қиындыққа көндіккен.
Шекарашы – ел ұлы,
Егіз туған ерлікпен!

Шекарада кімдер бар?
Шепке берік ерлер бар!
Төзімдері – тереңдей,
Қайсарлығы – емендей,

Олардан жау аса алмас,
Қарыс қадам баса алмас,
Граниттей қамалы,
Біздің совет адамы!

Аялайды гүлді олар,
Аймалайды күнді олар,
Ел ұйқысын күзетіп,
Ұйықтамайды түнде олар.

Қиындыққа көндіккен,
Егіз туған ерлікпен,
Шекарашы кім болар?
Отан сүйген ұл болар!

Елдің сенген ұланы,
Сабыр, ақыл ұраны.
Бейбітшілік шуағын,
Күзетеді қырағы.

Қиындыққа көндікен,
Егіз туған ерлікпен!
Қайсар шекарашыға,
Сүйсінежді ел бткен!

Қар жамылып, мұз басақан,
Қара түнмен сырласқан.
Шекарашы қорғайды,
Ұйқымызды бұзбастан.

Елдің сенген ұланы,
Шекарашы тұрады.
Бздің бейбіт өмірді,
Күзетеді қырағы.

Назарда жер, нұрлы аспан,
Күнмен, түнмен сырласқан.
Шекарашы қорғап тұр
Сергек қалпын бұзбастан.

Қиындыққа көндіккен
Егіз туған ерлікпен.
Шымыр шекарашыға
Сүйсінеді ел біткен.

Елдің сенген ұланы,
Сабыр, ақыл ұраны.
Бейбітшілік шуағын
Күзетеді қырағы.

Шопан
Он өлшеп, бəрін бір кскен,
Қар кешіп, мұз төсенген.
Маң дала, млмен бірге өске,

Отармен таңда қоса өрген.
Өрге жайған ақ құрттай,
Түлегін тыңға қайырған.
Дауы жоқ – даңқта, дақпыртта,

Сары майдан қлшық айырған.
Қой құрттап, айран ұрттаған,
Күндіз-түн үйді көрмеген.
Өрісте ойын жұтпаған,

Желаяқ аттай желдеген.
Қасқырды қаққан қарулы,
Аюды соғып сорлатқан.
Атан жілік, ура сауырлы,

Бақан білек, сом батпан.
Құлан жал, шоқпар кекілді,
Ат мінген – жалпақ жаясы.
Жайылған қой секілді,

Жанынан қымбат даласы,
Шопандар – Дала баласы!
Сардала-жайлау, сол үшін,
Сйлайды халық шопанды,

Сүйеді ол туған қонысын,
Сүйеді байтақ Отанды!

Он өлшеп бəрін бір кескен,
Қар жамылып мұз төсенген.
Маң дала, малмен бірге өскен,
Отармен таңда қоса өрген.

Құлаш жал, шоқпар кекілді
Ат мінген – жалпақ жаясы.
Жайылған қойы секілді,
Жанынан қымбат даласы.

Нұсқау алған көсемнен,
Күрестерде есейген.
Жақсылыққа жүрегі,
Толып жүрер үнемі.

Қамқор адам кішіге,
Адал адам ісіне.
Тізгінбасы қоғамда,
Ізгі жолдас адамға.

Сүйеміз асыл мектепті,
Сүйеміз күзгі өңірді.
Оқушы ұл-қыздардың,
Асыққан тобы көрінді.

Сеніммен алға барамыз
Төрт жəне бестік аламыз.
Жанашыр туған Отанда,
Жадырап өсер баламыз.

Төрінен орын аламыз
Жаңалық та көп, қызық көп,
Сеніммен алға барамыз.
Біздерге достық керегі,

Əр істе көмек береді,
Əркімге керек достықпен,
Сүйікті Отан кең ұя,
Достасқан тату семья –

Жетелеп бізді келеді,
Білімнің биік жолына.

Модель бар бізде не түрлі,
Шетінен қыран құс кілең.
Самғайыз құстар секілді,
Кең дала, оран үстімен.

Өздері сондай жеп-жеңіл,
Көк төсін еркін құшады.
Ақша бұлт досы бейне бір,
Үйірілееркін ұшады.

Тақтайдан жасап тең қанат,
Сүргілеп, кертіп, жонамыз.
Келеміз өсіп, ертең-ақ,
Космонавт-ұшқыш боламыз!

Арманын жердің арқалап,
Айға да ертең қонамз!
Жұмбағын шешіп береміз.
Бірақ, жер-біздің анамыз,

Жайнаған асыл мекебім,
Жап-жарық, жарқн класым.
Өзіңде Отан көктедім,
Қамқорым болып тұрасың.

Бақытты еркін баламын,
Туғамын бейбіт ғасырда.
Көп оқып, блм аламын,
Отаным барда қасымда.

Үйретті ғылым сүюді,
Батыр да дана халқымыз.
Сүйемін ұлы Ленинді,
Қалдырған бізге жарқын із.

Төнбесін бұлт түнерген,
Болмасын соғыс сірə да!
Лайықты болып ұлы елге,
Əсемін алтын ұяда!

Айнала түгел күміс қар,
Аяқтың асты қатып тұр.

Қолғапты кемпір уыстап,
Қып-қызл гүлдер сатып тұр.
Гүлдер де бейне балапан,
Бұтада туып көгерген.

Суық-ау мұнда тек оған,
Суық-ау қанш дегенмен....
Аяздан қорқар түрі жоқ,
Суыққа несін қарасын!

Барады бір-бір қызыл от,
Аралап елдің арасын!
Солмады бірақ, тіпті олар,
Самолеттерден шықты олар,

Хабаршы көктем гүл боп.
Мереке үйде, дала – қар!
Қуанту үшін мамасын.
Алуда сыйлық балалар!

Қыс клді, міне қыс келді!
Бораны, құйын, қары бар.
Қайыңға ақ қар түсті енді,
Шырша да, тал да – бəрі қар.

Əйнектен сыртқа қарашы,
Өрнекке толып жүр əне,
Бұрқырайды ау, орасан,
Қарбыздың иісі шығады.

Ақжұлдыз қары жауғалы,
Қыс салды жерге көп белгі.
Шаруаның барлқ сайманы,
Күтуде келер көктемді.

Дем алай таңнан біруақ,
Тракторларн жөндеуде.
Тұруы үшін зырылдап,
Егістің кезі келгенде.

Өзеннің мұзын қақ бөліп,
Келгенде көктем жарқырап.
Сауыты темір көп көлік,
Алқапқа шығар арқырап.

Отыра сап партама,
Сөмкемді аштым асыға.
Мама берген екі алма,
Бірін бердім досыма.

Мағн қызқ көрінді,
Апыл-ғұпыл жегені.
Досым мені жеді де,
Маған рақмет демеді.

Жақсы көре мен досты,
Жақсы оқиды – бұл анық.
Рақмет деген алғысты,
Тыңдар едім қуанып.

Тыңға келді ағалар,
Жалын жүрек, сан ада!
Ақ түтегі ғана бар,
Алып тұрған жағадан.

Қазақ жері-кең өріс,
Достық отын жағсты.

Сақталып ғасырлардан келген мұрам
Титімдей шанағынан өрген жыр  əн.
Пернеңде сенің қазақ тағдырың бар,
Сен барсың жүректерде  беу, домбырам!

“Қазақтың бар даласы əн салғандай!”
Деп бізге болса достар тамсанғандай.
Күйіңнен екпінімен, көп тілімен,
Боламын бір мұхитты тауыса алғандай.

Сендегі арман қандай, аңсау қандай,
Жүрегім жер  жаһанға жар салғандай.
Домбырам, сөйле, сайра, тебіренейін,
Алдымнан атамекен қарсы алағандай.

Қорқыттан Ықыласқа келіп көшкен,
Қайғыны, қуанышты бөліп кешкен.
Тартсаң да замананың ащы күйін,
Мен сені тыңдай берем зерікпестен.

Қылқобыз  қия шапқан жеңіскерсің,
Халқыммен ұлы күнді тең ішкенсің.
Бақыттың күйін шерткен қылқобызым,
Сен бүгін əлпештеген періштемсің.

Шаңқобызда  қайғы, арман,
Шаңқобызда бір сыр бар.
Қос аққуға айналған,
Қоса өрілген жырсыңдар.

Көз алдымда көлбеңдеп,
Өмір болып тыұрсыңдар.
Өлеңдейін өрге өрлеп,
Өрімделіп тұрсыңдар.

Шал сипады жанарын,
Төмен қарап қысылып.
Он сегіздің сауабын,
Тоқсанында түсініп.

Шаңқобыз да  домбыра,
Зарын айтса  сен, сенбе.
Жүйелі саз орнына,
Жүрегімді берсем бе?!

Оймақ ерін, ақ саусақ,
Бір  біріне жұқпады.
Келе  жоқты аңсап,
Барды місе тұтпады.

Шаңқобызда қосылып,
Екі қыздың жұптары.
Өңірлерін асырып,
Белгіленді  ұтпағы.

Енді бір күй тартылса,
Екі қыздың ұтқаны.
Еріндегі ысқырық,
Екі шекті жұтқаны.

Ер жігіттің намысы,
Жібермеді  құптады.
Домбыраның дауысы
Шаңқобыз боп шыққаны!

Екі шебер сұлудың,
Қашып кетті құттары.
Алдарына құйылған.
Қымыздан да жұтпады.

Күй танабын қуырып,
Жігіт алды тұтқаны.
… Домбырада туылып,
“Шаңқобыз” боп шықты, əні!

Киіз үй шыныменен ескі ме еді,
Ескіден де жаңалық естіледі.
Абайдың алты қанат боз үйінде,
Айтылған асыл жүрек дос тілегі.

Мұнымен атам қазақ көшіп қонған,
Оттардан шошымайық өшіп қалған.
Шығыстың алты қанат ақ боз үйі,
Алтын маңдай Шоқанға бесік болған.

Халқыңның жалаңаяқ бала шағын,
Кетпесін ұмыттырып тамаша күн.
Ыпыны құрым киіз пана болған,
Қарынан желтоқсан мен қарашаның.

Маусымда мазаласа құрғақшылық,
Киізді құрған қазақ қырға ап шығып.
Тірлігін жалғастырған етік тігіп,
Ши тоқып, киіз басып, сырмақ сырып.

Кешегі қадым заман толқындары,
Біздерге үйреткен жоқ қорқуды əлі.
Қорқытпас жеңіл күпі, қаптал шекпен,
Бабамның саптама етік, ер-тұрманы.

Көмескі барлығы да көне өлеңдей,
Суалды сұлу сөздер ол да көлдей...
Бабамның мəсісі мен тақиясын,
Неліктен сағынамын мен өлердей.

Кейбіреу бұл сөзіме, бəлкім қарсы,
Мен болдым ескілікті алтындаушы.
Кешегі деңмент белбеу, кмер белдік,
Белімнен неге түсті айтыңдаршы?

Өрбиді осындайда ойдан арман,
Қазақы қасты ерлер қайда қалған?
Зергерлік, етікшілік, ағаш өңдеу,
Шашырап шашпау, теңге, ол жоғалған...

Менжатпын қызыл өңеш керісуден,
Айырылман қанмен келген жеңісімнен!

Атыңнан адалбақан айналайын,
Қой баққан қазағымның тері сіңген.
Кейбіреу киіз үйді қосты демес,
Ошақта от өшуін дос тілемес.

Киіз үй – жаңа да емес, ескі де емес,
Киіз үй – менен басқа ешкім емес!..

Қазанат тектес бір атпен,
Қайқайып көкпар ілерсің.
Білекке біткен қуатпен,
Серкені жерден бүрерсің.

Сипалай салсаң сауырға,
Тықыршып тұлпар бура сан,
Ұйыған сүттей ауылға
Ұлы бесінде құласаң.

Болғандай бейне жол соқты,
Сусынға қымыз сұралып,
Бабында толған торсықты,
Қыз алып шықса бұралып.

Қамшының жыңғыл сабымен,
Тымақты кейін түрерсің.
Бойжеткен қызға бабымен,
Басыңды изеп күлерсің.

Қылықпен сырын ұқтырып,
Қымсына қарап тұрса қыз.
Əдіра қалып мықтылық,
Сөйлеуге келмес мұршаңыз!

Бөяуыңды сал, гүлді сал,
Қатар да, қатар жіп сана!
Өмір де – кілем бір мысал,
Өзге кілемге ұқсама.

Бипаздап майда қолыңмен,
Бұралған жіпті қиып көр!
Айнадай таза көңілмен,
Аялы сезім құйып көр.

Түбіт жіп көнсін байлауға,
Тоқпақпен теріс тебілсін!
Батырсың шыққан майданға,
Айқасқан жауың жеңілсін.

Түрікмені қалың кілем бе,
Парсының төзімдісі ме?
Оюхат жазсаң біреуге,
Оқиын сөзін түсіне.

Бұранда мүйіз, шоң қошқар,
Кілемдес – саусақ қырлаған.
Көсемдей бейне жол бастар,
Түксие қарап тұр маған.

Өзбектің мөйін, əнін сал,
Қырғыздың келтір сенімін.
Тау, өзен, жайлау-бəрін сал,
Ұмытпа қазақ көңілін!

Мыңдаған жіптің ішінде,
Жібегі – сенсің кілемнің.

Шыңдаған əдіп пішінде,
Жүрегі – сенсің кілемнің.
Арманым, аңсарым бəрі,
Өрт жалын – жаным іңкəрі.

Мен болдым саусағыңдағы,
Үзілер жіптің бір талы!

Түсінген күйді сезіммен,
Таныған, терең білетін.
Тау қыран бүркіт өзің бе ең,
Түлкіні тастан ілетін.

Телміріп, аңқау балаша,
Таңқалып таңдай қағыстық.
Тартылған күй де тамаша,
Тартушы адам тағы ыстық.

Тойған қозыдай монтиған,
Танадай көзің томсарып,
Тұрысың, тұла бой тұлғаң,
Тұрғылас, туыс соншалық.

Темірдей төзім керекті-ті,
Тебіренбей тыңдап шығуға,
Тазалық дейтін теректің,
Тамырын басып ұғуға.

Тайғанақ құзбен жүргізді ой,
Тітірентіп ойлар беріле.
Тек əттең, біздер жүрміз ғой,
Түсінбей күйді көбіне.

Халық əнін жүрегім сағынады,
Қазынаның қымбаты – халық əні.
Зман мұңы жүрегін жаралаған,
Қалдырыпты əндерін дана бабам.

Халық əні - əн емес жалығатын,
Арқалап тұр, өйткені, ол – халық атын!

Ай нұрына шомылып, аппақ бота туғанда,
Аппақ таңға жете алмай қара көзін жұмғанда.
Тұлыпқа да иімей боздап інген турғанда,
Мөлт-мөлт етіп көзіңде моншақ жасы тұнғанда.

Бозінгеннің мұңынан асқан сірə, мұң бар ма,
Ащы даусын ананың жүрек бар ма тыңдарға.
Бозінгенді иіткен доомбыраның күйі екен,
Мəңгі өмірдің суындай тамып түскен шыңырауға!

Қаңбақтай қара шал барып,
Арыстанбаптың алдына.
Кемсеңдей жылап, жалбарып,
Дұғасын оқып алды да:

«Жалбарынам жалғыз хақ,
Сайрамда бар сансыз бап,
Түркістанда түмен бап,
Ең үлкені-Арыстан баб,

Сізге қылдым мінəжат,
Ауырып жатқан баламды,
Аяққа тұрғыз саламат.
Жетімге тиді көмегім,

Асымды адал жеп едім,
Тауқымет қанша көрсем де,
Ауыр болды демедім.
Тоқсаннан асқан жасым бар,

Ағарып кеткен шашым бар,
Алдыңа, баба, кеп едім.
Ауырып жатқан баламды,
Қолтығынан демегін.

Мен кəрінің соңы едім,
Бұйрықты күні өлемін,
Пірлердің пірі өзіңсің,
Бір керек боп тұр көмегің».

Алдына барып бабаның,
«Аман қыл» деп қарағын.
Қайыстай қатқан қара шал,
Қалаға басты қадамын.

Келді де ауруханаға,
Баласын сүйді: «Қарағым,
Дұға-тілекпен толтырдым,
Даланың барлық тарабын,

Шарапаты бір тиер деп,
Арыстанбабтай бабаның».
Мейірімді ата көкірек ,
Мың тілек тілеп жетіп ед,

Арыстанбабтың аруағы,
Баласын емдеп кетіп ед...
«Алла деп белді буайын,
Ауруды бойдан қуайын.

Аластап ауру тəнімді,
Ащы терменен жуайын.
Бас иіп саған құдайым,
Басыма саулық сұрайын.

Аруақты бабам медет бер,
Аз күнде аунап тұрайын».
Ендіріп Алла шырайын,
Күбірлеп айтып Құдайын,

Орнынан тұрды баласы,
Баптардың күшін қарашы,

Сиқырлы емге толып тұр,
Сыры көп қазақ даласы.
26.03.2000 ж.
х х х

Ескерту:
Пайғамбарымыз с.ғ.с туралы бұл дастанның араб
əрпімен жазылған нұсқасын Шымкентте жасаған
Құлшығаш Ысабек атадан алған едім.

Қазақшаға (кирилицаға) анық түсіріп, оқып берген
жазушы Жанат Ахмадиге Алла разы болсын айтамын.
Жарияланымды оқыған соң, авторын табатын адам
болса-алғыстан басқа айтарым жоқ.

Мылтықбай Ерімбетов,
Жазушылар одағының мүшесі.

Бисмилла, демек бір алла
Екі əріп «кəф» не «нон» болды.
Көндірмек сөзде мағна бар.-
Алладан арабқа тіл келді.

Дана гауһар жаратты
Назар ғып тəңірім арабты.
Гауһар тас еріп су болды,
Суға желді кіргізіп.

Көпіршітіп тұрғызды...
Көбіктен желді жаратты,
Түтіннен аспан бу болды.
Ыдырыстан басқа пейішке

Тірі барған кім болды.
Ыдырыс пен Ғайса, қызыр бар,
Бұрыннан бұлар жүрген-ді.
Бұдан басқа халықтар

Жер қойнына кірген-ді.
Адам-Ата өлген соң,
Мама-Хауа кеткен соң,
Көп жылдарға жеткен соң

Анхазірет деген бір кісі
Шарапаты көп ол келді.
Тауменен тастар иіліп,
Бəрі де сажда қылды енді.