Ұлы барға орын бар,
Қызы барға қымыз бар,
Ұлы менен қызың жоқ,

Қарлығаш ашуланып қайғы басты,
Көзінен ағызады қанды жасты.
Сен екі ит ешнәрседен хабарын жоқ,
Ойынға аударғансын ықыласты.

Келемін анда-санда көрейін деп,
Көңілімді жалын шалған болайын деп
Жан жеңгем Құртқа салшы құлағыңды,
Қарашы өзің ойлап жан-жағыңды.

Кемітпен өз басыңды
Көретін күн бар ма Жаппар Құдай,
Ойлаған персентіз деп көз жасыңды
Ойлаған ешнәрседен хабарың жоқ,

Не дейсін мына тұрған жолдасыңды.
Болама ойын бала күлгенменен,
Үміттің қызығына сендер түсіп,
Жинаған ата-анаңның мүлкіменен

Құдайдан бала сұра ойын бақпа
Жастарың келіп қалды осы уақта.
Зарлайды кемпір мен шал күндіз-түні,
Бір перзент жалғызымнан көрмедім деп.

Жасы жетіп қартайғанда мейірім қанып,
Балдардан бала туып сүймедім деп.
Көкемнің жасы асты жиырма жастан
Дұшпанның қарсыласқан көңілін басқан.

Кемпір шалдың зарланғанын естігенде,
Көңілі басылады судай тасқан.
Қу бедеу құлындамас қосты Құдай,
Жазғасын не амал бар, әуел бастан

Осылай айтты дағы жүре берді
Жылаумен бір кідірмей есік ашқан.
Есітіп қыздың сөзін асыл Құртқа,
Уайым қара тұман қайғы басқан.

Бұрында ойламайтын жоқты жері,
Қозғалды көңілінің қайғы шері.
Біреуі екі көздің мұндай дейді
Сырттағы не дейді екен бөтен елі.

Жанына бұрынғыдан қатты батты,
Балаға аз емес ет бұрын шөгініп,
Әл жетіп екі көзге асыл Құртқа
Бүркеніп алтын тақта жатты өзі.

Жылаумен күні-түні жатып Құртқа.
Ұйқыға таң алдында барды көзі,
Жатқанда тұнық ұйқы тыныш тауып,
Бір сұлу сәуелінде енді өзі.

Сүйеніп алтын таққа бас жағында,
Бір сұлу жауап қатпай тұрды өзі.
Қарады сонда Құртқа көзін ашып,
Уһ деп демін алды мауқын басып.

Сүйенген қасындағы қызды көріп,
Налыған ғаріп екен бұда мендей,
Жарамас енді сұрап жөнін білмей,
Жаным сенің өзің неткен жансың

Көрмеген бұл маңайда мәлірмесін,
Боласын қайсы жақтан қай рудан,
Жарқыным жүрісіңді баяндашы.
Илияның сөзі

Апажан мен айтайын жағдайымды,
Жат қылар бір жаратқан Құдайымды
Кез қылды он төрт жаста мені мұндай,
Табылмас жер жүзінен уайымды

Бір адам сауелімде болып пайда
Кездестім бұл сықылды қайғы жайда.
Тұрағын сұрамаппын қайда екенін
Таба алмай жер жүзінен қайғы жедім.

Зарлаймын ғашықтықтың дерті түсіп.
Екі жыл әуре болып сонша іздедім
Табалмай сол жоғымды зарыққаннан,
Жан апа білсең айтың сізге келдім.

Тапсырсам сіз жасырсаң бір Құдайға,
Қайғым бар кеткен асып осы жайда
Қызы едің сен деудің Көктен атты.
Басыңнан өтіп еді бұл ғашықтық,

Жаныңа сол мезгілде қандай батты.
Сарғайып запырандай жүзім солды
Ғашықтық дертімен ішім толды,
Жан апа данасы едің адамзаттың

Қайғысы ғашықтықтың жанға баттың
Ғаріппін жылап жүрген жөн табалмай
Білесіз берің маған шын хабарды
Қаһарлы түсі нұрлы көркем жігіт

Көрген жан ол адамнан қылар үміт,
Сөйлесең сыр жасырмай текке сізде
Қайғыға себеп болар ашсаң кілтін
Жан ашыр жас жаным деп келіп тұрмын.

Халыққа Құртқа атаң қылып үміт
Көңілім қара тастай қалды қатып,
Қайғысы бұл ғашықтың жанға батып
Үш рет сауелімді кездескен жан

Нұрына ғашық болдым ұйықтап жатып
Ішсем ас тарамайды өз бойыма,
Түседі бір қызыл шоқ күнде ойыма,
Зарлығымды жаңылдырмай түзу сілтеп,

Арамдық кір салмай апа ойыңа.
Құртқаның сөзі:
Зарықтың мұнша неге жан қарағым,
Орнына келсегей еді бұл талабың.

Атағы кім болады ол адамның
Әуелде сұрап па едің сен шырағым
Жан емен дүние кезген атым әйел
Жасырмай біле қойсам мен шырағым

Тұрағы қайда болат қандай адам
Білмесең аты-жөнін қайдан табам.

Апатай мен айтайын бастан-аяқ,
Басына берген Тәңірім әуелден бақ,
Бойыңды кейін тастап сөз сұрама
Қасыңа келіп тұрған мен бір қонақ.

Адамдай түсінбеген көп сұрайсын,
Айтайын әңгімемді мен бір құрап.
Екінші түсіме енген сапарында,
Қалғанмын аты-жөнін анық сұрап.

Білмейтін адам болсаң саған келмен,
Тыңдаңыз енді апа бермен қарап.
Айтты да осы сөзді қыз Илия,
Жіберді өксіп-өксіп қатты жылап.

Әй, апа мен ғаріппін болған мұңды,
Кез қылды жас кезімде мұндай күйді,
Атағын айтуға ұлықсат бер
Ол адам қашықта емес сіздің маңда,

Аяулық көрсетпедің маған тібет
Несіне құр айтайын сөзім тыңда
Тағыда тоқтап қалды қыз бейшара
Егіліп босағанын біліп Құртқа

Атай бер жарқыным деп қылды ишара.
Сайрады сонда тұрып Илия жазған,
Көңілінде ауыр мүдде болып арман.
Әй, апа мен айтайын тыңда өзің,

Сарарқа саласында деді жерім,
Тарқатам бастан-аяқ көңіл шерін.
Ұлықсат сіз бергесін енді өзім
Атағым Қобыланды деп айтып ет

Атасы бай Қыдырбай қәдден асқан,
Атанған Ер Қобылан жеке туған
Жері жоқ дұшпаннан ешбір сасқан
Алғаным асыл Құртқа деу қызы

Білігі тәжірибелі жаннан асқан.
Тұрғанда Илия сөйлеп осы сөзді,
Сұрланып ақ Құртқаның нұры қашқан
Илия Ақ Құртқаны тұрған бағып

Жан апа кеттің деді сіз бір нағып
Құртқа айтты айта берсең жан шырағым
Жайымды түгел айтам сен болғасын,
Арттан кезек келер әм шырағым.

Әй апа, мен айтайын ендігісін
Орнына келер енді бұл жұмысым
Жан апа қатты шошып сыр білдірдің,
Көнбеске ылаж барма Құдай ісін,

Жас басым жалын болып күйді жаным
Қалдырсаң менің босқа тілегімді
Алдында Тәңіріңнің күнәлісін.
Көргенсін Қобыландыны деп іздедім

Екі жыл күтіп едім ердің сертін,
Ішіме салып кетті ғашық дертін.
Зарыққан мен сықылды жас баланы
Аяман деген апа ердің сертін

Айтты да осы сөзді қалды Илия
«Уһ» деп демін алды сонда Илия.

Сөйледі Құртқа толғанып
Ашумен жатқан байғұстың
Қайғысы қалың қозғалып
Ай қарағым құлақ сал

Сыр жасырмай саған деп
Билік қалса қиын ба
Бұл жұмысың маған дерт.
Өзі жалғыз өзі жас

Жаңағы айтқан сөзіңнің
Өтірік емес бәрі рас.
Аға менен іні жоқ
Өзінен бөтен демі жоқ

Жалғыздың күні құрысын
Алай-бұлай болып кетсе
Тарылар деп қорқамын,
Сонда менің тынысым

Қартайған ата-ана бар
Теңдесі келмей отырған
Өзіммен туған Қарлығаш
Ондай адам жалғанда

Мұқтажды жанға табылмас.
Жалғыздықтың кесірі
Бермей отыр тегіне
Тұтқа болат демейді

Байтақ жатқан еліне
Қарасы жоқ қайтесін
Сонан бөтен ізінде
Бір Құдайға сен тапсыр

Жалғаны жоқ айтқан сөзімде
Жалғыз сағат көрмесе
Ата-енесі төзе алмайт
Нағып төзсін ол байғұс

Зарығып көрген баласы.
Қобыланды атаса
Құриды мұның шарасы
Алшағыр залым дос болып

Достықтың түбі бос болып
Алдап айдап жіберді
Көбектің еліне.
Барса сонда өлем деп

Барма дедім батырға
Қарамады Қобылан
Достар айтқан ақылға.
Егестірді бір залым

Саласың деп ақылды,
Қойныңда жатқан қатынға.
Сол сапарда қорлықты
Көріп едік біз талай

Қайырын берді соңынан
Жаратқан ие бір Құдай
Көңілденсе көнеді
Өз дегені болмаса

Қарсы айтатын жайым жоқ
Енді оған не дейін
Сен зарығып жылайсын
Менен көмек сұрайсын

Тірі жүріп сау болса
Маған сода болады.
Менде білем шырағым
Екі жылдан бері қарай

Батырдың да жүрегін
Сенің қайғың алады.
Әуелден маған серті бар
Сенсіз қатын алман деп

Көңілге жара салман деп
Қанша қатын алса да
Қарсылық қылман өзіне
Қарайып жүрсе болады,

Көрініп менің көзіме.
Жалын жансын тарықтың,
Жіберейін жалғызды
Тұрсаң айтқан сөзіме

Қарлығадай жәрдем ет
Қысылған жерде өзіне
Ата-аға деп аяма
Ер керек болса құмарлық

Ғашықтығың шын болса
Еремін десең ізіне
Жан ашырлық жан жолдас
Жамандықты сақтамас

Шын Құдай десе өзі еді,
Атасы менен інісін
Өлтіріп еді Қарлыға
Ғашықтықпен ізіне

Еге қайсы бір дезген
Беріп қойып отырмын.
Қарлыға жанның өзіне,
Сараңдық етті Құдайым.

Күң менен құлға көп берген
Баласын қимайды өзіме.
Жиырма екі де дәл жасы
Мұқтаж емес ешнәрсе

Жалғыз бала болмаса
Атаға біткен ең дәулет
Жалғыздың тайса табаны
Әліде кімнің олжасы

Ойлап ойға тоймаймын
Иесіз тұрған сықылды
Шырылдап жатқан бала жоқ
Бұл төренің ордасы

Ерте кеші белгісіз
Жуық жанға қыр басы
Жерің шалғай жол алыс
Қырымның аспас белі еді,

Арасы сусыз шөл еді
Бара қой деп мен айтсам
Еріксіз батыр жүреді,
Қиындық жерге кездессе

Пірлері көмек береді
Тәуекел еткен ер жігіт
Еш уайым жемейді
Едігенің тұқымы

Қарасай Қазы қос батыр
Асалмай келді тарығып
Өткен жылы деп еді
Алла берер бұл жолды

Жіберермін жөн сілтеп
Жол мәнісін елменен
Түгел айтшы қарағым
Естісін анық құлағым

Жасырмай сөйле сырыңды
Оңайсынып келсін деп
Құдайға менде тапсырдым
Сақтасаң ішкі кіріңді

Ақ тауықты алып қан
Даңқы озған халықтан
Жете алмай Қырым сол жерге
Сан батырлар зарыққан

Жалғыз Тәңірі жар болсын
Мен ондайдан қорықпан
Он төрт жасар Илия
Қосқан шығар Құдайым

Менде тілек сұрайын
Тірі жүрсе жалғызым
Неше сұлу, неше қыз
Алмас дейсін талайын.

Жан апа сен сұрадың жер мен елді,
Арада бірнеше айлық сусыз шөлді
Деп айтат қалмақ деу екі түрлі
Қызыл сор маңайында тұрған елді.

Келеді көптен бері сол қоныста
Қиындық жолы жаман сақтар Құдай
Жау алып шын көрмепті бұл қоныста
Күнінде Барсаланың бір барыпты

Мыса хан, Айса батыр, Ер Жаңбыршы
Бұлар да ала алмайтын қалы келіп
Сақтатып жау келер деп содан бері
Салыпты осы тауға шойын есік,

Батырлар өткен екен содан тесіп.
Тұқымы Барсаланың алып батыр
Алпыстан жасы асты осы кезде
Аман сау әлі күнге келе жатыр

Алыптың әрі ұлымын әрі қызы
Бала жоқ менен бөтен енді өзінде
Інісі Қасарма хан он сегізде
Беріпті тау атағын енді өзіне

Жан батып маңайына бара алмады
Не дәу не зәңгілер ала алмаған,
Қорқамын жалғыз ағам енді содан
Кәрі ғой өз атам кері қайтқан

Таусалман атап айтып бәрін бірдей
Бәле көп неше түрлі жолда жатқан
Жалғыз-ақ қанды өзен бар өткен бермес
Көпір бар жиылмалы адам білмес

Көпірге батыр түссе болар қарық
Сақтансын ондай жерді есіне алып,
Басында бір адам бар өзгерілмес
Жас жанмен тілегімді берсе Құдай

Қиын жер қорқынышты адам жүрмес.
Ғашықтық дертіменен ұшырадық
Бір құдай сақтамаса жөні келмес.
Аман сау таудан өтіп бара қойса

Қайламды менің еткен адам сезбес
Үш түрлі белгіменен көрінермін,
Батырға ескертерсін қылып кеңес.
Алдағы не бар, не жоқ көз жетпейді

Білмесе жалғыз Алла адам білмес.
Қиындық не ауырлық осы жолда
Жан апа зейінің қойып түгел тыңда.
Бір жаным пида қылып көргенімше

Жүрермін менде жылап бір Құдайға
Илия берік болың айтқан сөзге
Үш рет көрінгенде ер көзіне
Болады қандай белгің ескертіп кет

Қалыпсын айтпағанмен бәрі өзіңде.
Қыз айтты “Дұрыс апа сұрағаның
Жолында бір ғашықтың жылағаным.
Белгіміз осы болар ат жалынға

Енші атым көк қасқа ат бар өзі тұлпар
Көңілім бөтен малға болмайды іңкәр
Иілсін Ақ тауықтың күрең жорға
Талабын біз байғұстың Тәңірім онда.

Қайғылы қауіпті күн бола қойса
Киермін қара киім қара жорға,
Жанымды бірдей отқа саламын деп
Жан апа айтып тұрмын осы жолда.

Қан кешкен қабырғадан болар ұрыс.
Ойламас ешбір адам оңай қолға.
Түсет деп тереңдегі жатқан жұмыс
Еркекше сездірместен бір жүремін

Кейінгі қолдан келсе біздің жұмыс.
Құдайға арманым жоқ бір қосылсам
Ғашық дерт жүрегімді қайғы шалған
Әр хан да, қай батыр да қызың бер деп

Әкеме әр жерден де сөз салдырған.
Берем деп сүйгеніне жалғыз қызын
Халыққа маңайдағы жар салдырған.
Сүйгенім Ер Қобылан сенің иең

Жүрсемде күңдігіңде арманым жоқ
Адамды қор етеді дүние боқ
Жан апа аяқтадым мен сөзімді
Жүректе ғашық қайғы бір қызыл шоқ

Қобылан даңқы күшті дебесі зор
Келеді деп қауіп ойлайды біздің халық
Күзетші жол бойында қарауыл көп
Қарасай Қазы дейтін екі ерден

Қаубайлап алаңдайды атам өзі.
Дабылды күшті дейді тымақ өзі
Болмаса осы үшеуі бөтен жақтан
Жан батып тие алмайт саған өзі

Бір құла бар есік баққан тау қасында
Өнер көп айтарлықтай өз басында
Күші көп кеудесі зор үлкен дұшпан
Сақтансын ең әуелі осы тұстан.

Амалдап осы таудан өтіп кетсе
Ар жағын көре жатар талабынан.
Даңқына ғашық болып әуре болдым
Жер басқан артық қой деп адамынан.

Жана апа қарсылығың болмағансын
Оң болар деп те отырмын талайымнан.
Жан апа айтып болдым білгенше ақтап
Құсамен өлем бе деп мен қорқамын

Илия жан қарағым
Қайырлы болсын талабың
Бастан аяқ түсіндім
Әңгімеңе шырағым

Қиын екен жолдары
Алыстан талып барған ер
Оңай болмас алуға
Алланың бардай жазғаны

Жас жансың ғой шырағым
Бір Құдайдан сұрай көр
Тілегің оңға келуін.
Атақты дұшпан асқар тау

Асуын білмес арадан
Сауын айтып ел жинап
Жөні келмес жанадан
Сарыарқасындай саладан

Қырымнан шыққан ерлер көп
Ешкімнен көмек сұраман.
Өзі жалғыз өзі жас
Күтеді тағы Құдайдан.

Атасы қазақ елінде
Ізінен ерер ешкім жоқ
Жалғыз-ақ Шора ағасы
О да жатыр қияда.

Ноғайлының халқына
Күні түсіп үңілсін
Алыс екен жері деп
Жалғызбын деп түңілсін

Сырттағы дұшпан күлмей ме?
Ажалы жеткен жан болса,
Үйде отырса өлмей ме?
Сіз сықылды асылдың

Аузынан шыққан сөзіне
Біз сықылды апасы
Уәде етіп сенбей ме?
Жіберемін тездетіп

Тау менен тасты бұзуға
Қиын емес жігітке
Тәуекел етсе өзіне
Жеті ғайып қырық шілтен

Кәміл бәрі жар болса
Есікті бұзу қиын ба
Табармын амал өзіне
Торша тұлпар сау болса

Алысын жуық қылмайма
Айла тізген оңғарса
Тәуекел еткен ер жігіт
Жау санасып ұрыспас

Егескен жауын алмайма
Тәңірдің берген бағы бар
Абыройы тағы бар
Бірі басшы бірі қосшы

Жолдас болар қасына
Маңайдан ақ табылар
Саспа қалқам қамың же
Апаңның сөзі бір болар

Ерге жәрдем беретін
Әйелі Құдай екінші
Жәрдем берер пір болар.
Ажалдан Құдай сақтасын

Бейнетінен қорықпасын
Тірі жүрсе ер жігіт
Жұмысқа нендей жолықпас
Тілегін берсе Құдайым

Ықылас қойып еріме
Қосылам деген сен бір жас.
Алла ағлам сөзіме
Нансын балам бәрі рас.

Орнынан Құртқа тұрды ұйқысы қанып
Көрген түсі сауалында есіне алып.
Білмеді жын екені, пері екенін
Отырды көргеніне қайран қалып.

Қыз сөзі көңіліне енді түгел
Қапыда уәдені берген қалып.
Болат деп мұның арты әлде қандай
Отырды уайымдап есінен танып.

Кездесті бір қайғыға кесе түскен
Ойласа тоқтатпайды сағым салып
Жатады қайта таққа, қайта барып
Құсамен ойлағанда іші толып.

Ойласа ой жетпейді түбі терең
Ақылға салып көрді түбін шолып.
Болмас деп енді қайту айтқан серттен
Жасаған жазған шығар дәмін шеттен

Көремін неде болса талабымнан
Көрейін ақылдасып қарағыма
Жалғыздың жары Құдай деген сөз бар
Жәрдемдес болғай Алла талабыма

Қатты жау асу бермес бұл Қаратау
Құдайға сыйнайын неде болса
Сан батыр бара алмаған бұл Қаратау
Оңғарса Алла тізгін көрет тағы.

Батырдың шоши қоймас дер уағы.
Шақырып көргенімді баяндайын
Өзіне ақыл салып недер тағы
Шақырып Қарлығаны алды қасқа

Адам жоқ екеуінен тағы басқа
Қайғымен көзі толған мұның жасқа
Қарағым шақырып кел Қобыланды
Жүректі үлкен тұман қайғы басқан.

Бір дертке осы күнде ұшырадым
Сұрама мұның жайын Қарлыға жан
Жалынға салдым төзбей ғазез басты.
Қарлыға қайырмады жүре берді

Шақырып әкелмекке қырдағы ерді
Ерттеді ақбоз атты тез қамданып
Тұрмады бөтен затқа енді айналып.
Көк сауыт дулығаны алды киіп

Бес қару түгелінен беліне іліп
Жөнеледі кідірместен жолға түсіп
Құртқаның бұл сөзінен зәресі ұшып.

Жігіттер тұрың жатпаңыз
Аттарыңды алдыртып
Ер салындар тездетіп
Көрінеді бір қара

Еркелетіп келер ел жақтан
Жайшылық болса жарар ет
Аман ба екен кемпір-шал
Асығыс келет сол адам

Жан-жақта дұшпан көп еді
Оңайсынып қадаған
Бір жағдайда жүр шығар
Сендер келе жатарсын

Мен солай қарап барамын
Осыны айтып Қобылан
Жүре берді ілгері
Бет-бетіне жүгіріп

Ат жинады ерлері
Астына мінген батырдың
Тұлпардан туған көбекті
Не екенін біле алмай

Ердің көңілі зерікті.
Астына мінген боз атты
Қатты жүріп булапты.
Жақындады Қарлыға

Қобылан танып сонадан
Жүрісі қатты Қарлыға
Мінген атын булаған
Жау қаруын киініп

Етек-жеңін жиынып
Алысқа сапар еткенді
Келеді сұлу шүйіліп
Жақындап келіп батырға

Аттан түсе қалады
Ибалық етіп қырындап
Теріс қарап тұрады.
Жайшылық па жүріс не

Асығып батыр сұрады
Жасанып келген жау бар ма
Тұтанып жатқан дау бар ма
Ондай болса тәуекел

Жайшылық жаным саспа деп
Еңсеге келген жау да жоқ
Тұтанып жатқан дауда жоқ
Атам мен анам дені сау

Шақыр деп апам жіберді
Бүгін түнде ауырып
Азған болды бір сырқау
Көзінің жасын булаған

Тұрмайды тақтан құлаған
Сұрап едім айтпады
Шақырып жылдам кел деді
Тор атыңды мін деді

Жабысты бір дерт ішіме
Төзетін емес мен деді.
Қайыратын жағдай жоқ
Өзің төрем біл деді.

Ойланды батыр Қобылан
Найзасын жерге таянып
Налыды екен нағылып
Көзі жасқа боялып,

Қырық жігіті бытырап
Келіп қалды артынан
Батырға жақын таянып,
Қыдырхан, Шабай, Мысабан

Қырық жігіттің бастығы
Қобыланға барады
Бөтеннен жоқ достығы
Не хабар екен ер деді

Жайшылық деді Қобылан
Кетіндер жайлап соңымнан
Осыны батыр айтты да
Қарлығаны ертіп

Болады әлде қандай ойға алғаным
Жұмысты жүз қат ойға алғаным
Жалғызым не деп шешер мұның жөнін
Келгенде не деп айтам бұған өзім.

Құдая құдіретіңнен айналайын
Кез қылма осы жолда сақтағайсын
Ажал мен бейнетіңнің құрған кезін
Кездесіп сауелімді бір қызбенен

Жұмысқа ұшырадым енді мұндай
Ақыры қайырлы еткен патша Құдай
Айтты да осы сөзді асыл Құртқа
Тағыда жата берді енді жылай

Бұл сөзді түгел естіп болды батыр
Асығыс үйге кірді енді қапыл
Ақ Құртқа сасып қалды ерді көріп
Орнынан түре келді таппай ақыл.

Қылышқа беліндегі салды қолды
Сескентіп шошытпаққа ойлап өзін
Ақ Құртқа жылай берді ерді көріп
Суынған қанын тартып түсін көріп.

Әй Құртқа не себептен жаттың жылап
Құдайдан не тіледің бүгін сұрап
Жасырмай шынынды айтшы енді маған
Жалтарсаң қылыш жан тұр ғой жақын

Бас аман ден сауында мұнша жылап
Ырымың не себептен болды жаман.
Орынсыз зәбір берген жерім бар ма
Тарығып налығандай менің саған

Құртқа айтты әй бір жаным сал құлағың
Кемістік бір басымда аз ба еді менің
Сол үшін еске түсіп қайғыландым
Жаңылып ақылымнан сасып тұрмын.

Шешініп орныңа отыр жаным
Қылышқа қолды қойып шаппақ болып
Ажарың қатты суып кірдің өзің.
Шешініп қаруыңды ілші орнына

Сөйлейін баян етіп мұңымды өзім.
Артынан күнәм болса өлтірерсін
Ризамын сен өлтірсең енді өзім.
Батырдың рахымы түсіп кетті аяп

Келеді Ақ Құртқаға сонда қарап
Кіре алмай Қарлыға да далада тұр
Апамды қайтеді деп сырттан қарап.
Батырдың күлгендігін естігенсін

Есіктен кіріп келді кідірместен
Ай секілді бұл жарқырап
Батырды шешіндірді екі сұлу
Құртқа да қорқып дені қалтырап

Батырдың жайғасқанын көріп көзі
Жарқырап айдай түрі кірді жүзі
Батырдың қаруларын қойды іліп
Отырды тақ үстінде бірге күліп.

Әңгіме кеңінен сөйлеп көңілін бөліп
Сұрады жаныменен егірендеп
Мұншама егілгендей не болдың деп
Жасырмай айтшы маған бастан аяқ.

Шаршаттың мұнша неге қатты жылап
Сөйледі сонда Құртқа көрген жайын
Оңғарсын бұл мүддемді бір Құдайым
Батырым кейімесең сен ренжіп

Білесін атай қойсам мұның жайын.
Екі жыл болып еді түсіңе енген
Илия сұлу қыздың болған ғашық
Жабысып дерті келіп өз басыма

Отырмын уәдемнен берген сасып.
Батырым біле тұрып бұрын айтпай
Сіз жүрсіз неден қорқып мұнша сасып.
Сіз айтсаң сырыңызды бұрын маған

Көңілім байғығарма ет мұнша менің
Түңіліп сізден хабар алмағасын
Сөйлестім сауелімді араласып.
Серттесіп уәде бердім сол сұлуға

Ал кел енді соны жас санасып.
Алсаңда қанша қатын тарылмайсың
Қайғысы сондай күшті ғаріп жастың.
Жылайды ғашықтықпен сонша бағұс

Қой Құртқа пәле салмай енді маған,
Білгенім болса айтамын енді саған.
Түсіме сенен басқа жан енбейді,
Ондайды жасыртырып айтпа маған.

Жарқыным жалған сөйлеме
Білмейтұғын сырыңды,
Жатсамда үйде мен деме
Екі жылдан бері қарай

Ұйқыңды бөліп тыныштай
Тіліңді алған сол неме
Бастағы айтқан сертіңнен
Асалмай жүрген сен едің

Мұсылман кәпір екі ұлтан
Сені сүйген мен едім
Білдірсе Құдай жаңылман
Алдама жаным білемін

Қате айтып көрген жоқ едің
Жасырғанға күлемін
Сыр жасырма жолдасым
Жолында өлсем арман жоқ

Жалғыз-ақ менде кемістік
Әлі күнге бала болған жоқ
Ана менен атаның
Көңілінде арман көп

Көбікті қызы Қарлыға
Бұл келгелі жеті жыл
Бұдан да бала болған жоқ
Құдайлық сырым айтайын

Батырым бермен мойның бұр
Тоқсан қатын алсаң да
Екеумізде тарлық жоқ
Сақтама ішке айтпай сыр

Он төрт жасар жас бала
Илия сұлу бұл екен
Алыптың жалғыз қызы екен
Сүйгеніне берем дер

Әкесінің сертті сөзі екен
Екі жылдан бері қарай
Ғашық болып бір саған
Қайғы басып жүр екен

Арманым жоқ Құдая
Қосылсам саған дер екен.
Қасарма деген ағасы
Он сегіз жасар жас бала

Халықтан асқан ер екен.
Қасарманың Қаратау
Атағына арнаған
Жаннан қауіп қылмаған

Барсала ханның баласы
Заманында Алыптың
Шендескен жаны тарыққан
Даңқы озып халықтан

Жеті хандық байтақ ел
Қалмақ дәу аралас
Көптігі болған мас
Жау көрмеген қашаннан

Қаратаудай қорғаны
Ешкім онан асалмас
Қырымнан шыққан саңылақ
Барған екен сол маңға

Асалмай таудан тарыққан
Билігі асқан хан Мыса
Өз нағашың кешегі
Орақ пен Мамай әкесі

Сол Мыса екен тескен су тауы
Қасындағы жолдасы
Айса менен Жаңбыршы
Ақшаның ұлы Зарықбар

Дұшпанға салған тарықты
Жолдастарыменен Бөкен бар
Қырым деген халықтан
Қайсысын айтып тауысам

Мен батырмын деген бар
Қайтқан екен бөгеліп
Алынбасын жүрегің
Қабыл болар иншалла

Бұл сапарда тілегің
Қанды Орақ пенен Ахмет
Барған екен ер ағасы
Бұлар да қайтқан өте алмай

Мақсатына жете алмай
Орақтан туған қос батыр
Қарасай Қазы ер еді
Бұл сенмен қаттар үзеді

Өткен жылдың ішінде
Таудан әрі өте алмай
Бөгеліп қайтты деп еді
Таудан төте жол салып

Тас құлақтан ер Ғазы
Асамын деп көлденең
Жер ортаға барғанда
Қарауліктей аналы

Шайқы Пұрқыт бабасы
Баруға ерік бермеген
Ат артып, тон тозып
Тарғып қайтты деп еді.

Аттанам деп сол жерге
Қарасай Қазы қос берен
Қамданып жүрген кез еді
Әзелде жазған ырызық

Айдаған жерден Тәңірім
Қайда да болса тереді.
Жасқанба батыр сөзінен
Бәленше бәлен дегенменен

Тәуекел етсең кім артық
Ойланып қарашы өзіңнен.
Кессең тақсыр міне бас
Асалмай зарлап отырмын

Илияға берген уағдам
Түндегі айтқан сөзімнен
Осыны айтып тоқтады.
Қобылан басын шайқап қалды тоқтап

Көңілім дария сөз бұлақ
Естігесін хабарын
Жасыдың ба жан шырақ
Болған істі көп ойлап

Уайымнан пайда жоқ
Тәуекел етсең болмай ма
Жас кезіңнен бері қарай
Кездесіп жүрсін талайға

Жалғызбын деп жасқанып
Сәуін етсең күлмейме
Қазақ пенен ноғайға
Оңына Алла кетірсе

Ұзақ келер оңайға
Батырма екен деуші едім
Жасқанғаның тең бе еді
Болат ба екен деуші едім

Су келуі табылған
Жасық болған нең деді.
Ойлаған жерден шығар деп
Есітсе соған құмар деп

Егескен жауын алар деп
Сынасып жауын саспас деп
Екі аяқты бір басты
Баласынан адамның

Нағып кейін қалар деп.
Ойлаушы едім батырым
Жасып мұнша жасқанып
Тоқталып қалған нең деді.

Бірі баш бірі қош
Қасына жолдас еретін
Бұл маңайдан табылар
Біраз жатқан ел деді

Аға мен іні туған жоқ
Өзіңнен бөтен сенетін.
Тәуекел ет Аллаға
Ажал жетсе ер жігіт

Қайда да болса өлетін.
Жасыма мырзам жасқанып
Қалдың неге тоқталып.
Алла сапар оңғарса

Келерсін аман атқарып.
Әрдайымда жүргенде
Жаңылма жаным жадыңа ал
Көкшауыл Бүркіт бабаңды

Жаңылдырып кетпесін
Мен сілтеймін жан төрем
Қуық болмас жерлерді
Жамандықты көрінген

Жасырып қалман өзіңнен
Жасқанып батыр бас көтер
Жәрдемді жігіт жолдасты
Ертемін тауып ізіңнен

Барамын деген сөзіңді айт
Өтірікші болмайын
Илия сұлу мұңдыға
Зарғып жүрген ғаріп жас,

Бір сен үшін тарығып
Көзінен аққан қанды жас
Барғын келіп тұрса да
Өтінсін Құртқа дедің бе.

Орынсыз жерге оқ атып
Құртқа жөнсіз жалынбас
Құдай берсе бір нәрсе
Көремін деп ойлаймын

Тілегі қабыл болса жас
Ойланып батыр айтсайшы
Құдай бірде Құран шын
Айтқанымның бәрі рас

Бұл жалғанның жүзінде
Тани алмай қалмасам
Илиядай жан болмас.
Зарландырмай тұрсайшы

Ертеңді күнді кеш қылмай
Зарланып жүрген байғұстың
Еңбегі күйер еш болып
Ойна да батыр жата бер

Қамда зәмін керегін.
Үміт еткен жеріме
Тездетіп хабар беремін.
Тұлпардан туған торыны

Бақты дайын баптатып
Найзаны болат өзгертсем
Шеберлерге саптатып.
Батырың төзе алмады тұрды сонда

Әй Құртқа ақыл айтың арбап маған.
Тілеймін әрдайымда бір Алладан
Өтініп бір адамнан сауеліңді.
Салмақты салғаның ба енді маған

Қырық жігіт қасыма ерген тек сәні бар
Бірі жоқ қол беретін сасса маған
Тәуекел неде болса еттім деді.
Қосатын адамыңды айтшы маған деді

Күледі сонда Құртқа езу тартып
Болама я болмай ма кім біліпті
Болмайды ол сырымды ілгері айтып
Досыңыз ақіреттік белгілі адам

Қас ойлап жамандығы болмас саған
Жалғызым сен қойсаң енді өзіме
Келгенде көрсетермін сонда саған.
Болат деп Ер Қобылан тұрып кетті

Бұл жолдың керектерін міндеті етті
Барам деп кемпір-шалға салам бере
Баруға орда жаққа жүріп кетті.
Ағзарбап Қыдырбаймен қарсы алады

Жалғызын көріп көзі сағынғаннан
Екеуі ортаға алып сөз сұрады
Қарағым күнде-күнде келмейсін деп
Біздерде сенен бөтен не ермек бар

Жағдайын ата-анаңның білмейсін деп
Жалғызым жанын кезген болдың адам
Қорқамын кездеседі қандай заман
Құдайдан тілейтұғын тілегім жоқ

Сен жүрсең көз алдымда болды аман.
Қарлығаш тағы келді үйге кіріп
Еркелеп көкесіне көзін сүзіп
Алдына келді дағы құлай кетті

Жалғызым сағындым деп жасын төгіп.
Қарағым неге налып болдың мұндай
Келуге күнде-күнде уақыт жоқ
Жүремін қарауылда енді тынбай

Ренжіп жүрмедің бе сен шырағым
Көтермей ойынды екі
Алайын басын кесіп шашын қиып
Жасырмай айт сырыңды болса солай.

Жан көке ойлап зарығам
Зарыққан менен не пайда
Сағатында көрмесем
Ақ түріңді сағынам.

Әлде артында таяу жоқ
Өзің жалғыз болғансын
Өшіккен жауда аяу жоқ
Аңдыған дұшпан көп еді

Қайсын тапса аямас
Жаратты жоқта қарындас
Таңдап ерткен жігіттің
Ат ерттеуге жарамас

Алшағыр шауып алғанда
Әкем менен әжемді
Қой көтен салғанда
Болып едім арманда

Құртқа менен екеуміз
Жау қолында тұрғанда
Мұсылманың таппадым
Ара түсер баласын

Бұрынғыдан үдеді
Көке сенің бұл күнде
Қатар жатқан қалыптан
Осы күнде таласың

Жалғыздықтың зарына
Алысқа кетсең жол тартып
Кім көз салар деп қорқамын
Есіз қалған артыңа

Осындайды көп ойлап
Шаршаймын көке зарығып
Екі жеңгем не десін
Есен сау өзің тұрғанда

Төбесі көкке тиеді
Анда-санда барғанда
Құлағын кессем көнеді,
Құртқа адамның данасы

Отырса да далада
Осының бәрін біледі.
Олардан зәбір көрдім деп
Саған айтар мен бе еді

Жалғыз мұдда көңілімді
Ойды бұзып тербеді.

Олай болса Қарлығаш
Бұл айтуың жөн еді.
Сөзіңе жауап берейін
Ашуланба жалғызым

Бұл сөзіме сен деді.
Мына отырған анадан
Екеуміз бірдей туғанбыз
Неге жалғыз боламын

Сен тұрғанда соңымда
Жасық жаман болмасаң
Жүрмейсін бе жорықтың
Түн ұйқыңды төрт бөліп

Мен жоғында жолында
Аман тұрсақ Қарлығаш
Мені жоқтап дұшман қорима
Сипатпа сен піріңе

Сен де осал емессін
Екі аяқты бір басшы
Баталмас адам өзіңе
Шамданба жан қатты айттым

Еркеліктің қырсығы
Шықпай жүрсін жарыққа
Ертеде өткен дарияға
Ғали менен алысқан

Аяғында дос болып
Құдай қосып табысқан
Тәжірибе үшін айтамын
Көңілге алма қарағым

Сен бір аман сау тұрсаң,
Мен бөтендік ойламан.
Арнаулы екінші атың бар
Тұр тұлпарың иінсін

Қару сайман бәрі әзір
Біледі жеңгең Құртқа да
Жүре бер тас алысқа
Қорған бол өзің жұртқа да

Атағың шықсын қарағым
Мұсылман кәпір ұлтқа да
Құр жасытпа өзімді.
Кім екенін байқап қой

Еркеліктен пайда жоқ
Есітпейін екінші
Мұндай айтқан сөзіңді.

Қарлыға мында кел деді
Міндеттеймін бір жұмыс
Бітіре алсаң сен деді,
Келмейтін болса қолыңнан

Маңнан аулақ жүр деді.
Атың әйел дегенмен
Ақылың дана сен едің
Ат қадірін білетін

Әруақты ер едің.
Өлігер деп мұнымды
Шырағым саған сенемін
Бапта бағып торатты

Алысқа батыр жүреді.
Сапарын Алла оңғарсын
Үш айшылық алыс жол,
Жарауын түсір күйін тап

Күндегі айға жарасын
От пенен суды мұқтаж деп
Тілейтұғын болмасын
Шырын болат нағыздан

Қақтыр аттың тағасын
Сауры күнге күйместей
Құбылған гүл-гүл масаты
Жаптыр атың жабуын

Кіндігін жаратып
Басын көкке қаратып
Айшылық жерді алғандай
Жарауын тауып күте алсаң

Кетер торы ат бұдауға
Биіктегі көз жетпес
Ертеңгі ұшқан тұрымтай
Басына шығып қоналмас,

Кездеседі сонда тау
Сонда сырды бермесін
Жарауында тораттың
Жетпіс екі бабы бар

Кеміс болып жорғасын
Көз жетпейтін дария
Шалқар алыс ені бар.
Қарғи алмай жүрмесін

Осындай жерге сәйкестеп
Жаратудың мәні бар
Қарлыға жан есіңе ал
Ал жасырма ат күйін

Қатты болып ізімен сал
Белі қатпай жүрмесін
Қарсыласа ерменен
Талабы мықты дауы бар

Аударыспақ болғанға
Белі қатпай қайысса
Ер тарығып налыса
Обалына қаламыз

Осы араны есіңе ал
Жендетіп жолын
Омыртқаны өсерсің
Тартса талмас жануар

Шын тұлпардың тұқымы
Жабайы емес нәсілі
Сонан еді асылы
Еңбек етіп тапқанмын

Ердің серік аты деп
Жалынды сұлу қыздарың
Баласы еді тұлпардың
Енесі еді кәрі бие

Қасиеті неге тең
Жолы болса батырдың
Білінер нышан өзінен
Әр дайымда ұйықтаса

Шын жарауы түскенде
Кемісі жоқ жетілсін
Төрт аяғы көсіліп
Еш нәрседен шошынбас

Етін кесіп алсаңда
Қабағы қатып ашылмас
Құйрығын жайып жалменен
Кекілі жерге салбырап

Қабағы тіптен ашылмас.
Осы айтқаным түгелдей
Бола қойса төреден
Аман келет жалғызым

Осы сапар жолынан
Ықылас етіп қарасаң
Бәрі де келет қолынан.

Жан апа айтқанымды орындармын
Тор аттың бабын тауып неше түрлі
Жасырман жаным апа сізден сырды
Хайуанмен сөйлесе алам біліп тілді

Тор аттың жетпіс екі күйін тауып
Ат күйін таба алмасақ бізге қауіп
Жаңылып кетпес емес жарар еді
Жан апа сізде көрің ауық-ауық.

Жан апа бала жастан баққан атың
Әр қашан бабың өзің тапқан атың
Жанына жем берер де жуық барсам
Жаратпай бойын бағып сақтанатын

Тор атты сендер де қолыма бер.
Қарлыға бұл міндетті атқаратын.
Құртқа айтты олай болса жан қарағым
Адамға менен бөтен үйір емен

Айырып енесінен алдым талай
Аударды ықыласымды соған қыздай.
Аузына емшегімді салушы едім
Баладай бой ертіп сорушы еді

Балаң деп туды тұлпар сенің Құртқа
Мазақтап батыр маған келуші еді,
Білемін көптен бері ол жайыңды
Жатырқап сені тор ат жүруші еді.

Адамды мінезінен айырады
Хайуан деп айырып болмас білуші еді.

Жориын батыр түсіңді
Алла оңғарғай ісіңді
Бұл түсіңді көргенің
Ғажайып екен ойласам

Сауеңде ақ Құртқа
Түсіңе сіздің көрінген.
Ол шамданып жүру шарт
Менің айтқан сөзімнен

Қобыландыны бір ертіп
Ұлы жиын дүпірге
Аса ауыр қиынға
Салмақшы еді өзімен

Қобыландыдай досыңмен
Өз басында кінә жоқ
Қатыны Құртқа айлакер
Ат желгізіп келгенде

Ақыреттік дос болып
Қарындасың бергенде
Разы болып мен айттым
Өзіңе батыр белгілі

Көшекке атын жегізіп,
Жаяуласып жүрген біреуге
Мұнша неге қызығып,
Бикешті неге бердің деп

Сол сөзімді кектеген
Жібермей Құртқа тоқтатты
Жеті жылдан бері қарай
Нағып аты жетпеді

Ақыл салған қатынға
Ердің ісі қашанда
Шығарма сірә мақұлға
Достықтың шегін ұмытып

Ойламай кеткен біреуге
Барамын десең батырым,
Соқпасын мұның шамаға,
Қарны ашып ол неме,

Ерместей біреу қараға,
Еділ Жайыққа қайтадан,
Қалың жатқан ноғайлы,
Түсінсең айттым батырым,

Сонда Сайым сөйлейді
Қарағым Айша қарындас
Қобылан деген бар еді
Достым қалың жаңылмас

Ақіреттік сол достым
Барса келмес жеріне
Ақ тауықты алыптың
Барайын деп өзіне

Өзі жалғыз өзі жас
Көмегіне шақырды
Бармай қалсам жарамас
Өлгенде бірге иманым

Пірімен бірге жиғаным
Сол сықылды досыма
Барамын десем бұл залым
Қарсыласып сөз айтты

Жамандықты көп айтты
Ашуым келіп сол айтты
Өлтірмекші мен едім
Саған барып тығылып

Жаны қалды өзінде
Екінші де көрмеспін
Ертіп итті ізіме
Кідірме Айша қарағым

Тел күреңді алып кел
Ер тоқымын салып кел
Өз қолыңнан ертіп бер
Күн шықпай қалқам жүремін

Не салғанын Алланың
Талайымнан көремін
Жүгіріп Айша барады
Тел күренді шығарып

Сарайда тұрған алады
Ер тұрманын жабдықтап
Ат үстіне салады
Жетелеп келіп күреңді

Ағасына толғады.
Жаным көке сен деді
Күні өткен күреңмен
Жол жүрем деген нең деді

Сырт буын болған жазған ғой
Жасы келіп қалған ғой
Жүні қашып қарыған
Алтай жазға мінбедің

Көріктің белгісін
Алған еті мынау ғой.
Тіл алсаң мінбе жан көке
Алыс жолға жарамас

Жүрмей қалса мінген ат
Көңіліңе қарамас
Бөтенді тауып мін деді.

Ат барма басқа қарағым
Көптен мінген атым ет
Осыдан бөтен жылқыға
Сенім жоқ қарағым

Қапелімде ат болмас
Іздегенмен бөтен ат
Тездетіп тауып беретін
Табылып тұрма қолқанат.

Жан серігім қашан
Кәрі де болса күрең ат,
Ат керек деп бөтеннен
Сұрап жүру бізге ұят.

Сода Айша сөйледі
Терлікбайдың Кершабақ
Білмейтінін көкесі
Осы арада біледі

Салшы көке құлағың
Терлікбай жан шырағың
Жалшы аты бар бағулы
Жеті жасар Кершабақ

Алаулы қалмақ елінен
Тай күнінде әкелдің
Енші қыл деп балаларға
Ұмытпадың сен көке

Әкеліп соны берейін
Қуанып кетті ер сонда
Бар екен ғой ат қолда
Есіңде барма еді қарағым

Алып кел мінем шырағым
Жүгіріп Айша жөнелді
Жеңгесіне барады
Кілтті бер деп сұрады.

Кілтті Бике бермеді,
Жаяу кетсін бермеймін,
Баланың енші бір атын
Қартайғанда қаңғыртып

Алама мұны Құдайым
Жүре берсін атымен
Не болғанын қарайын
Ашуланды Айша қыз

Жігіт болса Терлікбай
Ат табылмас деп пе едің
Құдай қосқан жарыңның
Қатты сөзін кектедің.

Кер шабақтай тұлпарды
Естіген соң хан көкем
Мінбей кетер деп пе едің.
Осыны айтып Айша қыз

Үйден шығып барады
Тұлпар тұрған сарайдың
Есігін бұзып алады.
Алпыс құлаш ала арқан

Ішін жібектен иірген
Мойнына аттың тағулы
Тайынан бері бапталып
Бұл кер шабақ бағулы.

Болаттан таға қақтырған
Сауры күнге күйер деп
Біреудің көзі тиер деп
Құлақ пенен құйрықтан

Басқа жерін жаптырған.
Ерігіп тұрған тұлпарды
Шығарып сыртқа қарады.
Күн көрмеген жануар

Көтеріп қызды көкке алып
Ерік бермей барады.
Екі алып жерге түсірді
Қаңбақтай қызды ұшырып

Айрылып қалам деп састы
Айша сонда қысылып.
Далада көріп тұр екен
Батыр да келді жүгіріп

Арқаннан ұстап алады.
Я Алла деп басына
Аттың жүген салады.
Алып келіп ерттеді

Шуда менен желдіктеп
Мақпал менен терліктеп
Түзулеп ерттеп қарады.
Сапарым оңға келер деп

Атты көзі көрген соң
Сүйініп батыр тұрады.
Сымбаты сұлу Кершабақ
Ер көңіліне ұнады.

Ұйықтап жатқан баласын
Оятып алып Ер Сайым
Бұрынғыдан бірім деп
Тәуекел өзің мінің деп

Баланы сүйеп мінгізіп
Олай-бұлай жүргізіп
Ел қыдыртып жүреді.
Жасырынып есікте

Бике мұны көреді
Іштегі терін білген соң
Көзінің жасын төгеді.
Шақырып алып Айшаны

Табыстыр деп ерменен
Кінәмді кеш деп тіледі.
Шыдамды Айша қыз
Көкесіне келеді.

Келе сөйлей береді.
Құтты болсын жан көке
Кершабақтай тұлпарың
Алыс жерге барасын

Тағыда барма іңкәрің.
Көрсе көзің сүйінген,
Жеті жасар кер атқа
Емеспе шайқас жан көке

Қырық аршын семсер болатқа
Нағып мініп жүр демес.
Еш мүшесі кем де емес.
Көрген адам сүйінер

Құтты болсын бұл атқа.
Күнәсін кеш ғафу ет
Жан жеңгемді жылатпа
Терлікбаймен мен үшін

Ашуыңды таратта.
Амалсыз көнді Ер Сайым
Айшаның айтқан сөзіне
Хан қосылған қашаннан

Итте болса жолдассын.
Келсін деді өзі де
Кештім деді күнәсін
Өтіп еді айтқан сөзі де.

Аюбике келеді
Аяғына жығылып
Күнәмді кеш деп тіледі
Батыр кешті күнәсін

Түсіріп аттан отырды.
Терлікпайдай баласын
Жиналып келді халқыда
Жанға өлшеген қырық жігіт

Әзірленіп бұлар да
Түгел келіп көрінді.

Сайым сонда сөйлейді
Нұрқасын мен Шыныбек
Негізің еді асыл тек
Қиын қыстау жер келсе

Сеніштерім сен едің
Алла сапар оңдаса
Алысқа сапар шегемін
Сен екеуің бас қылып

Жиырма жігіт аламын
Әзіленің тездетіп
Я өлім деп я бейнет
Таланжа саламын.

Жасқансаң қалың ермей-ақ
Өздеріңе саламын.
Жалғыз да болсам тәуекел
Әзірлендім барамын.

Кеңесіндер серт беріп
Мәделсіз болсын біреуің
Разылық ал өзінен
Ренжу болып ермесін

Енді менің ізімнен.
Осыны айтып Ер Сайым
Қырық жігітін бөледі.
Халыққа қалған сөйледі

Жаман айтпай жақсы жоқ
Барасын қалып өздерің
Үлкен аға кіші іні
Аман болың келгенше

Сапарым алыс ұзақ жол
Дұғада болың кәрілер
Алдымда не бар екенін
Пендесі ғаріп не білер

Балдағы жауар көк семсер
Жауға арнап соқтырған
Ат тұяғы тимеген
Ешкім барып көрмеген

Барса келмес жеріне
Сондағы жатқан еліне
Алып пенен Қасарма
Атағы шыққан еріне

Қазақтан шыққан Қобылан
Аттанып жатыр қамданып
Қанша екенін білмеймін
Ер жинаған шақырған

Ақіреттік досым ет
Хабар салды келсін деп
Сонымен бірдей боламын
Артымда қалған байтақ ел

Жасымнан баққан жабдықтап
Деңіңе дұшпан келтірмей
Ешкімнен қорлық көрсетпей
Бақи болың қалған ел

Қатын мен бала қара орман
Байтақ халқым тапсырдым
Әуелі Құдай өзіңе
Киікбай мен Бөкенбай

Балдырғандай жас бала
Барады қалып ізімде
Аюбике жолдасым
Ақіреттік қосылған

Жан жолдасым сен едің
Налыма енді қолың бер
Сапарыма жүремін
Аман келсем оңғарып

Тіріде сені көремін
Ажалым жетсе бұл жаудан
Көре алмай халқым өлермін
Неде болса Алланың

Жазғанына көнемін.
Халқы шулап жылады
Ішінен тынып Ер Сайым
Сабырлықпен шыдады.

Халықтың мауқын басқан соң
Қарындасы Айшаға
Тағыда сөйлеп қарады.
Қарындасым қарағым

Артымда қалып барасын
Дәл он беске сен келдің
Толмаған ақыл баласын.
Інілерің басқарып

Ақыл салып жеңгене
Айтқанымды сен тыңдап
Халқымды бағып қарашы.
Атағы әйел дегенмен

Белгілі едің сен маған
Ақылың дана жан едің
Өзіңді өзің ұстаған.
Балалықпен аңдамай

Жаңылып жүрме жан Айша
Белгім бар саған тастаған.
Осыны айтып болған соң
Киікбай менен Бөкенбай

Екі бірдей баласын
Қол қусырып тұрады
Біз барайық бұл жолға
Бата бер деп сұрады

Шүкір қылды Ер Сайым
Мұны естіп Құдайға.
Риза болды көңілі
Өзінен туған балаға.

Разымын балаларым
Барам деген сөзіңе
Жеткен жоқсын ертерек
Аттанып жеріңе.

Адам болып ескерсең
Еліңді бақ қорған бол
Барасын қалып ізімде
Осы сөзбен тоқтатты

Қатын мен бала елдерін
Қатар құрды теңдерін
Жаранлар салсаң құлақты
Айтайын деп келемін

Нұрқасын мен Шыныбек
Қырық жігіттің сөздерін.
Келіс қылып арадан
Жиырмасы шықты бөлініп

Жүрегінде жігер бар
Жігіт болып туған жан.
Мұндай жерден бөлініп
Басын тартып қалама

Сайымменен жиырма бір
Бөлініп шықты елінен
Таңдап мінді тұлпар ат
Жарағанын елінен.

Садақ атып сандалып
Халқы қалды ізінен.
Аюбике жолдасы
Терлікбайды көтеріп

Батырдың жүрді ізінен.
Тоқтай тұр батыр сабыр ет,
Сапарыңды оңғарсын
Бір жаратқан құдірет

Бір-екі ауыз сөзім бар
Жадыңа батыр салайын
Ұнаса мұны аларсын
Қобыландыдай досыңмен

Баруға бірге құмарсын
Тізгінін бер өзіне
Қарсы келме сөзіне
Бабын тауып ұстасаң

Жолдасын жауға тастамас
Жамандық жолға бастамас
Мұсылманның баласын
Мінезі еді қыстамас.

Қарсысына келмесең
Кінә сақтап ұстамас.
Билікті берер өзіңе
Пір деп ерер ізіңе

Жамандық күнге кез келсе
Тастап кетіп сен жүрме,
Жолдасыңды ізіңе.
Ондай әдіс қолданба

Лайық болмас өзіңе.
Ханның қызы Илия
Ғашық болып барады.
Сарқыттап берсе алмаңыз

Қызды көріп қызығып
Ұятқа үлкен қалмаңыз
Сізге де бір қыз табылар
Сол болар батыр олжаңыз

Сәуелім шайтан болмаса
Бейнетің көп ұлың жоқ
Қайтарсыз аман бұл жолдан
Терлікпай жаның Кершабақ

Жас күнінен бағып ем
Күн тигізбей аялап
Төрт аяқты бір басты
Қала қоймас хайуаннан

Көңілің орта болмасын
Сапарың құтты оң болсын
Қош енді аман сау болың
Жолың болсын жолдасым

Қобылан Құртқа Қарлыға
Бізден сәлем айтарсың
Тілектеспін жолына
Осыны айтып әйелі

Қош болың деп жігіттер
Сайым бастап жөнелді
Маңдайын түзеп жөніне
Жиырма жігіт Ер сайым

Дәл бесінде аттанды.
Жаратқан хақты жатқа алды.
Астына мінген Кершабақ
Ойнақтап басын өнерлеп

Ешан беріп батырға
Көңілін ашып мақтанды.
Арасы айлық жер еді,
Жеті күнде жетем деп

Шарт қойып батыр жөнелді.
Көлденең жатқан Жайықтан
Сол күні жүріп күнімен
Тағы жүріп түнімен

Сәскеде келіп кесе етті
Ат суарып шалдырып
Шатырын құрып дем алып,
Түс ауа тағын жүреді.

Імпиті мен жімпитті
Сарайшық дөңдер саладан
Кеселеп өтіп келеді
Бірде желіп аяндап

Жүрісі қатты келеді.
Ыждиқатпен түн қатып
Амандықты Алладан
Батыр Сайым тіледі.

Теректі шалқар саладан
Қараға соқпай батырың
О да жүреді даладан.
Төрт күн жүріп құлады

Қобданың сала шетінен
Шыбындыны баса өтіп
Жүрісі қатты күн іссі
Ұйқыдан ерлер жүреді

Шығырлаудың қарасын
Сәскелік жерден көреді,
Бұрылып батыр маңдайлап,
Қобдаға төте жүреді,

Жүре тұрсын Ер Сайым
Жақындатты қарасын
Азғантай кеңес қылайық
Қыдырбайдың баласын.

Ақылы дана ақ Құртқа
Келе жатқанын біледі
Халыққа хабар береді
Соғым малын бөлгізіп

Әзірлетті деп еді
Ит жүгіртіп құс салып,
Еш нәрседен қауіпі жоқ
Қобылан қырда жүр еді.

Келе жатыр деп Ер Сайым
Батырға хабар береді
Енді халқым тыңдаңыз
Құртқа сұлу дананың

Құртқа айтты Қарлығаға есіңе алың
Тапсырған тапсырмамды орындағың.
Боз жорға көк аяқты түзу ертте
Жүреміз ертең ерте қызға барың.

Қаз мойын қаракүрең жорғаны алың
Үстіне ер тұрманын түгел салың
Яқұт пен інжу маржан нақыштатқан
Құралы қолында еді жан ананың.

Бардағы түгелінен сұрап алғын
Сауыты сайманымен бір кілемде
Білетін мұны тағы анам өзі
Тегістеп түгел берсін қаруларын.

Сонымен күреңді алып сен жетелеп
Таң ата Қарлығашқа хабар салың
Киінсін жан көрмеген асыл киім
Ер келсе ертең бүгін еңсемізге

Болады бір тамаша үлкен жиын.
Тапсырып Қарлығаға осы сөзді
Жабдық табып жинады тағы да өзі.
Боз жорға аты алтын жалды жарқылдаған

Үстіне киді киім асыл Құртқа
Күн көзі шағындатып жалтыраған.
Қарлыға көк аяққа мінді өзі
Асынып жау құралын көк сауытын

Үстіне көк сауытын киді өзі
Айбаты жаннан асқан Қарлығаның
Қалай деп күрең атты жетекке алып
Сынатып апасына келді өзі

Жарайды деді жаным осы түрің
Екеуің бір пормыда киініңдер
Ортанда мен жүремін сосын өзім
Қаз мойын қаракүрең жетекке алып

Ордаға келді сұлу хабар қылып.
Атынан жабу түсіп дыбыс бермей
Есіктің тұрды алдында қарсы барып.
Екі атты төбеп тастап сәлем етті

Атасы енесімен көзін салып.
Көп жаса бақытты бол жаным балам
Мезгілсіз нағып жүрсін қылдың алаң
Қарағым жүрмеуші едің бұл уақытта

Жағдайын жүрісіңнің айтшы маған
Ақзарбаб орнынан келді тұрып
Қарлыға жауап берді анасына
Бұралып бала қаздай мойнын бұрып.

Жан ана батырым Сайым келе жатыр
Алдына бару үшін келдім мұнда
Бикешті ерте кетем өзімменен
Ат тұрман керек болды қаруларын

Барады апам бірге біздерменен
Сөйлесіп айтқан жоқ па сіздерменен
Ақзарбап сонда тұрып берді жауап
Қарлыға келініне күле қарап,

Қарағым анық нәрсе мұның бәрі
Отырған бақыт ойлап біз бір кәрі
Досы ғой жалғызымның ақыреттік.
Барындар жолың болсын нағылайын

Айтты да осы сөзді үйге барды,
Төрдегі жүкті бұзып кілемді алды.
Салынған Қарлығаштың бар құралы
Кілемді көтере алмай тұрып қалды.

Қарағым өзің келіп көтеріп ал
Құрмағы ауыр екен белім талды.
Қарлыға сәлем етіп үйге кірді
Кілемді қолтыққа алып кетіп қалды.

Кілемді Ақзарбаппен бірге істеп
Күреңнің еңгерулі ерін алды.
Қараңғы таңның көзі көрінбесін
Сәулесі ер тоқымың жарқыраған

Далада жүрген шығып маңдайдағы ел
Бұл жарық не жарық деп қалтырапты.
Жан ана аруақты пір едің
Керегін өз қолыңнан берші салып.

Жүгенін жүгендеңіз өзің барып
Сіз бар да мен ерттеуге дұрыс болмас
Терлегін сен жүгенде де өзіме бер
Бөтеннен үлгірермін қолыма алып

Қарағым болады деп барды Зарбаб
Жүгенді жерден алып ат басына
Ей Алла құтты қыл деп салды Зарбап
Мақпалдан терегі бар зермен төккен

Тұтынбай жатқан зат қой көрмей көптен
Қарағым өзің ерте үйге барам
Атаңның дәрет суы соны жылытам
Ақзарбап үйге кетті осыны айтып

Қарлыға күрең атты ерттеді тез
Ертоқым сәулесінен ұялат көз
Әзірлеп атты болып Қарлығаш
Ордасына келіпті тез

Ақ сандық алтын аршын қолтыққа алып
Үстінен қару салған кілем салып,
Жетелеп екі тұлпар келіп тұрып
Бикешім есік аш деп дыбыстады

Қарлығаш есікті ашып кіргізді үйге.
Асынған жау құралын көріп көзі
Жарқыным не болды деп сұрады өзі
Алдынан Сайым ердің барымыз деп

Қысқалап әңгімесін айтты өзі
Киінді Қарлығаш та тездеп тұрып
Таранып тоты құстай Қобыланды
Шырайына кісі бойы қарап тұрып

Ақ сандық аузын ашып қойды жерге
Болың деп Құртқа келді кіріп үйге
Киінген қыз киімі түрі бөлек
Секілді екі көзі дөп-дөңгелек

Жан жеңге қару іліп не қыламын
Құртқаға қарап айтты күлімсіреп
Жылады сонда Құртқа қатты налып
Батырдың жалғыздығын есіне алып

Қарағым іні де сен бәрі де сен
Тілімді ал айтқанды істе мені десең
Қарлыға ер жолдасы жауға сергек
Ер Сайым көңілі болсын төрден көріп

Сендағы көкежан бірге тудың
Көз көріп көңілі тойсын сонда суып
Бес қару көк сауытпен тек жатама
Көкенде көзі көрсін шықсын буып

Жоғында көкең үйде келсе дұшпан
Намысты қолдан берме бірге туып
Балалық тастайтұғын болды мезгіл
Қарағым ойыңа алшы бұл сөзімді

Құдайым жан жұртқа жаратқансын
Қимайды білмесін бе көкең өзі
Қарлыға сонда тұрып әзілдеді
Бұл қыздың наурызы өтпейді деп

Еркелік бойға сіңген кетпейді деп
Досына көкесінің көрініске
Алдынан қарсы шығып бару үшін
Апамның айтқан сөзі бітпейді деп

Жан апа мен айтайын бір жағдайды
Бала деп біз санаймыз әлі мұны
Жігіттер мазамды алып кетпейді деп
Қарлығаш ала көзбен бір қарады.

Ұялып ақ Құртқадан қыз тұрады
Жетпейме оңашада әзілдесең
Кетші деп шапалақпен жаққа ұрады.
Күлімдей қойды Құртқа қырын қарап

Сұлу да киінеді шашын тарап
Асулы бес қаруын белге байлап
Шығады ордасынан я Құдайлап
Мінгізді өз қолынан сонда Құртқа

Күреңге, қазмойынға я Құдайлап
Сипаты Қарлығаштың жаннан асқан
Қобылан келіп тұр еді сол арада
Ой түсіп қара тұман қайғы басқан

Құдайым жат жұрттыққа жаратқаның
Аға жоқ ініменен жалғыз өзім
Жалғызым неғып қиям бөтенге өзім
Көрмесем жалғыз сағат тұра алмаймын

Адам болып қалған екен анда Құртқа
Кез болып Тәңірім жазып қандай ұлтқа
Қыз бала дегенменен бойы ер жетті деп
Дыбыс шашылып жүр әрбір тұсқа

Теңіне өзің тауып қоса көрші
Әуелде Құдай нашар жаратқансын
Болмайды бізге серік елге тұтқа
Айтты да осы сөзді жасын төгіп

Қобылан жүре берді үйге қарай
Құртқа жүріңіз деп жолға түсті
Қарлыға жалғыз қызды ортаға ала.

Жүрді Құртқа маңдайлап
Тумашының жалына
Күн шыға барып қарамақ
Ер Сайымның жолына

Қуанышы қойнында
Келет деп тілеп ойында
Қарлығаш пен Қарлыға
Балапан қаздай ылығып

Келеді еріп соңында.
Күн шыға тауға барады
Көзін салып қияға
Сұлулар қарап тұрады

Күн шарпып тұрғанда
Шатыраған шаң шықты
Шаң астына қараса
Бір топ адам бұл шықты.

Найзасына ту байлап
Кер шабақ ат алысқа
Дұлғасы жарқырап
Жиырма жігіт қасында

Батыр Сайым бұл шықты
Ер Сайымды көргесін
Аттан түсіп жаяулап
Үшеуі қарсы жүреді

Сайымды көріп қарасын
Бұларды танып сонадан
Жігіттерге сөйледі
Мынау тұрған үш адам

Құртқа менен Қарлыға
Қарындасы Қарлығаш
Алдан күтіп жүр екен
Аттан түсің жігіттер

Екі-екіден тең жүріп
Аттарыңды жетелеп
Бастайын алда мен жүріп
Осылай айтып Ер Сайым

Жігіттерге береді
Айтқанын мақұл көреді
Екі-екіден тең жүріп
Қаруларын асынып

Ер соңынан келеді
Сайым бастап кер атпен
Жүрді жолға құлатпен
Қарсы келіп бұлармен

Аттан түсіп көрісті
Амандықты білсін деп,
Сонда Сайым сөйледі
Бақытты бол қарақтар

Көктегі жүрген көк тұйғын
Саялы жерге қонақтар
Аманбысың, саумысың
Жан қарағым шырақтар

Қобылан сау ма қайда деп
Қуанады кемпір шал
Жақсымысың қалай қал?

Сонда Құртқа сөйледі
Жолың болсын жан аға
Келгеніңді есітіп
Алдыңнан шығып тұр едік.

Дәм шашылып шет елге
Бөлек жүрген ел едік.
Сіз ауылдан шыққан соң
Қауышбаққа аман-сау

Жаратқан Хақтан тіледік
Батыр да қазір келеді
Жалғыздың жайы өзіңде
Белгілі ғой жан аға

Ері тегіс жетеме
Арқаның алпыс салаға
Бір шаруамен айналып
Қалған шығар кідіріп

Келер уәде деді аға
Ата мен енем дені сау
Жалғызың үйде тұралмайт
Жалғыз ауыл болғасын

Айдалада қалмақ жау
Аюбике Айшамен
Балалар жүрме аман сау
Осыны айтып тұрғанда

Астына мінген тор шолақ
Қыл жіппен мінген ноқталап
Астына салып қом тұлақ
Тор шолақ шабан жүрмейді

Сабау мен келет сабалап
Жалаң аяқ жалаң бас
Басына тартқан орамал
Жігіттер көріп күледі

Мынау қалай адам деп
Тамаша қылып көреді
Қобыланды Ер Сайым
Нани қалды көргеннен

Ер көңілі босады
Мына түрмен жүргенге
Жігіттерге кейіді
Танымай тұрып күлгенге.

Жігіттерім күлме деп
Бұл келе жатқан Қобылан
Білмейтұғын жағдайын
Ақымақ адам менбе деп

Аттарың түйіп тастаңдар
Істеңіз қару жарақты
Қол қусырып тұрудан
Осыны айтып Ер Сайым

Аттан түсе қалады
Сағындым деп жалғызым
Алдынан кетіп барады
Қобылан менен екеуі

Құшақтасып көрісті
Ақыреттік достығын
Сол жерде халық білісті
Иба қылып жігіттер

Қол қусырып алдынан
Жігіттер келіп көрісті
Амандасып тұрады.
Жол болсын деп Қобылан

Батырларға қарады
Сонда сөйледі Ер Сайым
Ау Қобылан қарағым
Арамыз шалғай алыста

Болып жүр ғой тұрағы.
Мұншама көңілің басылып
Жасыдың нағып шырағым
Өздеріңдей шын достың

Тілегені қосылып
Менде бірге сұрадым
Жеті жылдан бері қарай
Бір-біреуді көрмедің

Амандықты білмедің
Жалғыздықтың жабасы
Ол жағдайды білмейтін
Адам емес мен деді

Ол жолыңнан қысылма
Енді жаным сен деді
Қарлыға, Құртқа, Қарлығаш
Алдымнан шығып тұрғасын

Разы болдым мен деді.
Мұнша түрің түсіріп
Налып келдің досым деп
Бірігіп тілек тілейік

Қарлыға, Құртқа қолың жай
Ақ батамды берейін
Қайырмаған жан едім
Қашаннан Алла мерейім

Батасын Сайым береді
Аумин деп қолын жайып
Қобылан, Құртқа, Қарлыға
Тілекті тілеп тұрады.

Бір перзенттің кемдігі
Көзден жасын төгеді
Тоқтау айтып Ер Сайым
Бұлардың көңілін бөледі

Ат сабылтып түн қатқан
Мезгілсіз жерден дәм татқан
Ұйқы бөліп түс қашып
Салғып ерлер келеді.

Күн ысып шөлдеп тұрғанын
Қобылан батыр біледі.
Жүріңдер енді қонақ деп
Әлден бастап жүреді.

Барыңыз деп ілгері
Қарлыға, Құртқа, Қарлығаш
Бұларға сылтау бар еді
Үшеуі кетті ілгері

Тамаша қылды жігіттер
Бөлек екен адамнан
Үшеуінің түрлері.
Береме адам қандай жан

Көзі ұялып тынғандай
Үшеуінің жүрісін
Бір адамнан туғандай
Қарлығаш қой кішісі

Құртқа мұның қайсы екен
Таныса алмай келеді
Нысанбай сонда сөйледі
Бозжорға атты Құртқа деп

Даңқы шыққан жұртқа деп
Жау қарағын асынған
Көбікті қызы Қарлыға
Тұласы бөлек адамнан

Балдырғандай жас бала
Қарындасы Қарлығаш
Қаз мойынды күреңмен
Жау жарағын асынған

Қобыланменен бір туған
Мұныңда келген келбеті
Еңкейіп жаннан шошымас
Не десеңде жігіттер

Құдай берген адам ғой
Құртқа менен Қарлыға
Мұндай тауып қосылмас.
Күңкілдеп ерлер соңынан

Әңгімелеп келеді.
Қыдырбай мен Ақзарбап
Алдынан шығып күтеді
Баланың досы Батбаң ер

Алдынан шығып тұралық
Үлкенді-кіші бұлдамай
Көтеріп аттан алайық.
Тамаша қылып қасында

Халқына тұрды қамалап
Жақсы менен жаманы
Қобылан мен Ер Сайым
Екеуі кеңінен кеңесіп

Халықтың айтып жағдайын
Келеді ерлер сөйлесіп,
Жігіттерді шұбыртып
Шал кемпірді көргесін

Аттан түсті жаяулап.
Алдына ерлер келеді
Қыдырбай Зарбап көрісіп
Екі жақтың адамы

Кезекпенен көрісті
Амандықты білісті
Көк шалғынды кепсенге
Масатты кілем салдырып

Мақпалдан көрпе жайғызып
Дем алысып отырды.
Шөлдеп келді балалар деп
Ортаға саба қойдырып

Үрбітті сары самарды
Ортаға қойған сабырды
Белгілі елдің адамы
Ақсақалдар жиылып

Конақпенен сөйлесіп
Қастарына отырды
Қыдырбай сонда сөйледі
Жолың болсын Сайым жан

Әкеңмен қатар тең едім
Атағынды естиін
Құмар болып көруге
Көптен бермен жүр едім

Баламның досы баламсын
Төрт жағың бірдей тең еді,
Құдай берген адамсын,
Сенде жалғыз ер едің,

Баламмен дос болғансын,
Нағылып бөтен көремін
Үйге жүрің қонақтар
Талығып келген күн өтіп,

Жол жүру оңай емес қой,
Ұйқы бөліп жүдетіп
Дем алған соң соғармыз
Әңгімені үдетіп

Төребай кел Ер Әшім
Қонақпен бірге болындар
Бөтенің қара жөніне
Тыным алсын қонағым

Той қыламын бір үлкен
Мойнымда жүрген міндет бар
Келген соң Сайым шырағым
Шақырамын сол тойға

Аттарың болса жаратып
Жүректі жігіт балуан
Бәйгем бар тігіп істейтін
Әрбір түрлі алуан.

Айтып болдым көп қараша
Қонағым ер соңымнан
Қонағын ертіп Қыдырбай
Ордасына енеді,

Ықласпенен тік тұрып
Қобылан күтті қонағын
Қысырдың тайын сойғызып
Түрлі жеміс қант пен шай

Араласты шарабы
Қонақ асы құрметтен
Сын таппады қонағы.

Сайеке салшы құлағың
Бұрын сонды болған жоқ.
Біздің үйде тұрағың
Ағалықтан мінің жоқ

Туыс бірге Айшамен
Тілегім бірге болған соң
Қарындасың салатын
Сізге барды қолқасы

Тыңдасаңдар айтамын
Жалғыз еді жекелі
Қобыланның бір басы
Бір адамның жаныма

Батып кетті көз жасы
Сол жылаған байғұстың
Ықыласын қимадың
Сауелімде көрініп

Уәде қылдым өзіне
Ғашық екен қайғылы
Алыптың қызы Илия
Дәл он төртте жасы бар

Қобыландыны көруге
Пенде болып еруге
Қашаннан бері ынтызар
Барсала ханның баласы

Алып пенен Қасарма
Аса туған ер дейді
Жеті хандық ел дейді
Қиындық жолы сондай-ақ

Барса келмес қалың сор
Бер жағында асырмайт
Асқар қара тауы бар,
Соған жүрет досыңыз

Жалғызбын деп жабығып
Жасығасын ер төрем
Ақіреттік дос қой деп
Хабарлаған мен деді.

Ендігісін жан аға
Келіпсін өзің біл деді.

Ер Сайым естіген соң мақұл деді
Кімім бар сенен артық жақын деді.
Көрерміз бір Тәңірімнің бір жазғанын
Қарағым көңіліндегі сол ма арманың

Жазуы бір Алланың сірә болар
Көңілі адамзаттың әр неде ғой
Қарағым билігі сенде жол қамының.
Әзірленші жүрмекке мақұл

Дегенмен затың әйел данасы едің
Қарағым білгеніңді айтшы маған
Қырымның талай барып аспас тауын
Құдайым берсіндағы деннің сауын.

Сайеке артық білім жоқ
Естіген ұзақ хабарым
Баяндайын сіз тыңда
Үш айшылық жолы бар

Арада сусыз шөлі бар
Жеті күн қонып шыққан соң,
Қандашының көлі бар
Сауелім шайтан болмаса

Сол көлден шығып ажыра
Сіздерменен ұрысат
Сол жыланды өлтірсең
Жол болмайтын несі бар

Осы айтқаным түс келсе
Бәрі де түгел табылар
Билікті берме батырға
Жол билігін өзің ал

Еркін берме әр жерде
Батыр аңқау ер күдер
Қызу еді жаңылар
Қара тауда есік бар

Қырымның барған ханшасы
Өте алмай сонан тарыққан
Сиыныңыз Аллаға
Шыққан соң шет кет халықтан

Оның берсе өзі де
Бұзбай таудың несі бар
Жаңылма Сайеке ескертем
Екі түрлі тапсырам

Сол араны есіңе ал
Қанды өзен дейтін өзен бар
Шалқыған үлкен дария
Жиылмалы көпір бар

Қапыда түсіп жүрмендер
Осыны аға есіңе ал
Екінші тағы тапсырам
Алып шығып соғысар

Бірнеше ауыр қолменен
Сол мезгілде Илия
Кездесер келіп көлденең
Елші болып жолығар

Әкесі мұны білмеген
Астына мінер көк аяқ
Ерекше киім киініп
Желкеге шашын түйініп

Ат жалында үкі бар
Белгісі осы есіңе ал
Екінші рет көрінер
Астына мінген күреңді

Сипаты бөлек атының
Ондада белгі үкісі
Зарланып жүрген байғұстың
Сөзінің болмас мүкісі.

Жазым қылып жүрмесін
Аңдамай батыр бір жерде
Сізге айтамын бұл сырды
Қайғылы күнге кез келсе

Астына мініп қараны.
Қалың ауыр әскер көп
Артықша дейді құрамы.
Алдырмайтын еш жанға

Бөлек рудың қыраны
Жар болсын Құдай сендерге
Аман келіп қауышсаң
Арман бар ма біздерге

Атымыз әйел нашармыз
Тілектестік болмаса
Қолдан келер жәрдем жоқ
Ере жүріп сіздерге

Сансыз жатқан ноғайлы
Алданып па едім бұл жайда
Пендесіне несібе
Өлшеулі берген ризық

Бір жаратқан Құдайды
Сайеке көріп келесін
Жасыңнан бері талайды
Амал айла сенде көп

Өзіңе өзің сақ болып
Күтінбесең жарай ма
Жетпіс екі бәле бар
Жолы жаман қиындық

Тәуекел етің жасыма
Кезек қусаң екеуің
Неде болса шошымай
Қысқартайын сөзімді

Білдім аға осындай
Бейнетің көп өлім жоқ
Дәм татасын жол жүріп
Ер тарықбай молықпас

Бақ пенен дәулет жолында
Ізденбей үйде жолықпас
Тәуекел етің төзіңіз
Ертеңгі күн таң ата

Қырық жігітті ертіп жүріңіз
Артыңнан жүрем кешікпей
Бірер күн кейін еніңіз.
Айтып болдым мен енді

Ағеке өзің біліңіз
Пана қылып Ер Сайым
Орнынан тұрып барады
Аттарыңды күтіңдер

Ерлерге жарлық салады
Сол күні қонып жайғасып
Күн шыға жүреді Ер Сайым
Кемпір шалмен қоштасып

Батасын беріп Қыдырбай
Садақасын сан айтып
Құда жолы Құдайға
Қошқар бура айғырдан

Кісесін салып мойнына
Жылатып тұрып тіледі
Балдардың аман келуін
Келіп елді көруін.

Батамды балам берейін
Жасым жетіп келгенде
Салынып көрген жалғызым
Жаратқан Хақтан аман-сау.

Келуіңді тілеймін
Өзің жалғыз өзің жас
Алысқа кетіп барасын
Әлде қандай боласын

Баламның Алла бағын аш
Тілектес еді сыртыңнан
Дін мұсылман қарындас.
Құдайдан тілеп алған соң

Елеулі сұлтан ер қылып
Білегі жуан ер қылып
Бергесін Алла тілегім
Барма деуім жарамас.

Жазғаны Хақтың бар шығар
Зарғып жүрген мұңды үшін
Қарағым кетіп барасын
Жолдас қылдың қасыңа

Бозмұнай ұлы Сайымды
Теңіңді тауып ерткесін
Жамаймын тағы уайым
Тірі жүрсең жалғызым

Көрерсін күннің талайын.
Шайқын бүркіт бабама
Қамқор едің балама,
Тәңірдің берген ен дәулет

Адалдан жиған малыма
Садақаға арнадым
Қабыл ет Жаппар Құдайым
Жол иесі Қызыр жардем бер

Балалар қайтып келгенше
Аман-сау келіп көргенше
Ажалыңа сабыр бер
Кауес, Қияс, Қызыр, Ілияс

Зарыққан жерде қолдан ал
Жол иесі Қамбар тапсырдым
Адасса тура жолға сал
Жеті әулие жеті пір

Жер астына қамыл пір
Жалғыздан бөтен кім бар
Зарланып Алла тілейін
Көз жасымды көрер ме

Артында қалып барамыз
Кемпір мен шал жас балдар
Жасаған сен жар болып
Бұл мұңымды есіңе ал

Ау Ақзарбап отыр ма
Жалғызыңның аузына
Балдан тәтті тәттісін
Мамаңды бер ақ сүтің

Емсін балаң егіліп
Босқа отырсын сен шіркін
Көзіңнің жасы төгіліп
Білдірсе Құдай білермін

Аман келет жалғызым
Шынарым тұр көрініп
Мамасын берді анасы
Емді жатып қойнында

Жас баладай Қобылан
Алпыс екі тамыры
Кемпірдің иіп сүт шықты
Ер мейірімі қанады

Бетінен сүйіп Ақзарбап
Жыламаймын жалғызым
Жолың болсын бар деді.
Есіңнен шығып жүрмесін

Кемпір менен шал деді.
Өз қолынан батырды Қыдырбай Зарбап мінгізіп қош айтысып қалады.

Көкежан соқпай кеткенің
Өкпем күйіп соңынан
Жан көке қуып жеткенім
Жазығым барма өзіңе

Жалғызыңа қайрылмай
Мұнша көке неткенің.
Мен жолыңа құрбан ылағың
Қарағым деген сөзіңді

Есіткен қашан құлағым
Кетеді деп есітіп
Қалмады сабыр тұрағым.
Шырылдаған дауысым

Көке естіп кідірдің
Сенің-ақ жалғыз құлағың
Екі бірдей залымның
Дұшпандығын көрдің бе

Қарындасың қалды деп
Есіңе алмай ортаға
Неге алып барады
Төбе шашын жұлармын

Ренжіме қан көке
Қой көтен салармын
Зәбірімді Құртқадан
Тірі жүрсем алармын

Жеке туған аға едің
Тілекші көке мен едім
Бір жанымды пида етіп
Тілегің келіп жүр едім.

Құртқа білмес не бар ет
Сол себепті көрермін
Сен келгенше жан көке
Қорлыққа неғып көнермін.

Осыны айтып жылады
Қобылан батыр егіліп
Қарлығашты көтеріп
Алдына алып жылады.

Қарағым жалғыз бауырым
Мен жоқ болсам сен қожа
Елсіз деме ауылың
Жеңгеңнен болған кінә жоқ

Ата-анамның зарымен
Есімді танып барамын
Зәбірлеме оларды
Өлтірсеңде көнеді

Айдауыңа жүреді
Ашуыңды бас жалғызым
Көкең саған сенеді
Еркелетіп өсірген

Өлгенде кетпес есіңнен
Бауырым жалғыз сен едің
Сенен бөтен кімім бар
Тапсырамын шырағым

Елің менен жұртыңды
Осы айтқанды есіңе ал
Қарлыға менен екеуің
Қатар жүрсең жан батпас

Ала қар көк шын тұлпар
Торша аттың інісі
Биыл шықты төрт жасқа
Жер астында бағулы

Жеңешең саған баптаған
Сол атыңды мініп ал
Ел шетіне жау келсе
Қарлыға менен бірге бар

Жөнсіз жерге сілтемес
Жеңгеңнің Құртқа тілін ал,
Сақтаса Құдай келермін,
Қош аман бол қарағым,

Жылама көзің жасын тый
Сансыз жатқан жылқынды
Жетісінде арала
Бала емессің шырағым

Бұл сөзімді шамала
Күнде соғып тұрғайсың,
Атаң менен анаңа,
Жазуы болар Алланың

Айтқаны адал бола ма
Сапар шығып жол тарттым
Барса келмес жеріне
Айтып болдым қарағым

Мен сөзімді өзіңе
Әуел Құдай тапсырдым
Екінші сенің өзіңе
Иесіз қалған ел жұрты

Аздырып алма ізімнен
Санаң болса жаңылма
Осы айтқан сөзімнен
Көкенде жалғыз арман бар

Табалмадым жалғанда
Өзіңмен қатар теңінді
Өз қолымнан бермедім
Қызығыңды көрмедім

Ат терлеген кептірмей
Алысқа қолды сермедім
Бір тәуекел Аллаға
Бұл емес жалғыз көргенім

Қош есен бол қарағым
Мақұл болар жүргенім
Қарлыға қайтар қазір-ақ
Құртқа жүрер азырақ

Құртқа менен Қобылан
Ілгері жүріп барады.
Құртқа сынды данышпан
Әңгіме дүкен құрады.

Жолың болсын ер деді
Осы кеткен жолыңнан
Аман есен кел деді.
Білгенімді баяндап

Ер Сайымға айтқаным,
Несін айтам сізге деді
Шығарып салған жолдасың
Жолдастыққа сәні жоқ

Дегені бар да бұрынғы
Берік ұста батырым
Бұл сапарда өзіңді
Сайымға бер қожалық

Не айтса да көне бер
Ақыреттік жолдасың
Ойламас қастық өзіңе
Кездесерсін бірталай

Бейнеттің қорған тезінен
Қашқан жауды қума деп
Қусаң батыр қор болдың
Бұл сөзімді анда деді

Илия сорлы айынбас
Жазым қылып алма деді
Түсіндірдім Сайымға
Осының бәрінен тегістей

Жеңіліп бұдан қалма деді
Жолың болсын ер төрем
Жүріс болды бір ұзақ
Разы болың күнім деп

Жасыңнан жауға мініскен
Атағың бар ер едің
Аңсыз қалып сен жүрме
Түрлі әдісті қолдан

Қолдан келсе он дұшпан
Өлтірмекке қамдандар
Өзіңе өзің мықты бол
Қашса қума соңынан

Жасырыңды жырамен
Жабулы жатқан түрі бар
Арқаның емес саласын
Еркінше шауып жүретін

Батпақ қалың сор болар
Ат шаршапты болдырып
Орғыл қызыл құм болар
Жер әдісін білмеген

Тұсыннан барған адамға
Қиындысы молы болар
Жаңыла көрме піріңді
Тастап жүрме аузыңнан

Ісін Алла жаңылмас
Сиынып жүрсең жол болар
Қош есен батыр аман бол
Көріскенше күн жақсы

Әлде қандай күн болар
Қорқыныш етпе бұл жолдан
Жазудан артық болмаған
Тілеймін зарлап Алладан

Қолынды бер жалғызым
Көрісейік көргенше
Жаным құрбан жолыңа
Қайтып аман келгенше

Сен келгенше қайғымен
Уайымды шегермін
Жеті ғайып қырық шілтен
Шынауыңнан қолдасын

Барып аман-есен қайт
Қызыр болсын жолдасың
Осыны айтып ақ Құртқа
Ағызып төкті көз жасын

Қолын алып батырдың
Аттың мойын бұрады
Қош айтысып екеуі
Айрылып барады

Қарасы асып кеткенше
Сол төбенің басында
Құртқа қарап тұрады
Сыр бермеді Қобылан

Сабырлық етіп шыдады
Бір Құдайға тапсырып
Қарамай кетіп барады
Күн сәскеге толғанда

Атқа үкім салады.
Кешегі кеткен Сайымның
Соңынан кетіп барады
Желе аяңдап шоқытып

Бұлан салып теңірегін
Жүріп батыр көреді
Түсінік деген шамада
Торша тұлпар терледі

Терлеген сайын жүрісі
Ілгері басып өрледі
Естіп тұлпар жер тарпып
Жүрісін тілеп жануар

Батырға ерік бермеді
Басын жерге салады
Жел маядай желігіп
Мойнын созып барады

Тарта-тарта батырдың
Алақаны тозады
Көктегі ұшқан құба үйрек
Қараша қаздар қаңқылдап

Қатар ұшқан мұнымен
Шаң астында бөгеліп
Қанатын қақпай қалады
Тозаңы көкті шалады.

Төрт аяғы жиналып
Бауырында барады.
Құйысқаны сартылдап
Саурына соғады.

Өмілдірік өрме алтын
Омырауда сартылдап
Тебенгі терге тиеді
Шапқан сайын шілпелдеп

Найзасы батыр қарында
Күн көзінде жылтылдап
Дүзі ғали көк сауыт
Үстіне киген секілді

Қозы жауырын қобып
Жанында дабыл жарқылдап
Тоғыз қабат қалғаны
Түнерген қара бұлттай

Суық демін алады.
Ер Қобылан қайғырып
Артында қалған жұртты
Атасы менен анасы

Қарындасы Қарлығаш
Әлде қандай болат деп
Келеді батыр ұмытпай
Зарланып айтқан сөздерін

Құртқа менен Қарлыға
Жалғыз еді өз басым
Бір Құдайға тапсырдым
Мекен еткен жерімді

Жалпы жатқан елімді
Ширатың көрінді.
Жан жолдасым тор атым
Көңілденіп жеттің

Еркіңді бердім жануар
Барынша шауып көр деді
Қалғандарды қайғырып
Нағылайын мен деді.

Жан жолдасым серігім
Жасыңнан баптап баққаның
Көрмеп едім мен сені
Көңілденіп мұнадай

Тізгінді созып шапқаның
Баратын жерім алыс жер
Өзің біл тор ат
Бастырмаған Құдайым

Дұшпанның жайған қақпанын
Осыны айтып Қобылан
Жинады бастан қалғанын
Ер қасына іледі

Шу жануар торы деп
Сайымның жүрген жолымен
Солардың жүрген ізімен
Батыспенен Құбыла

Екі ортасына маңдайлап
Батыр жүріп келеді.
Бірде шауып бірде жайлап
Ат жүрісін бөледі.

Ойнақтап басып торша ат
Ауыздыққа сүйеніп
Басын жерге түйеді
Тағыда жүріс батырдан

Ерік бермей тіледі
Дәл бесіннің кезі еді
Тор аттың беріп тілегін
Еркін берді өзіне

Кешегі кеткен Сайымды
Көрсетіп бүгін көзіме
Тасқан судай толқынды.
Бүктетіліп жануар

Илеуі жеткен қайыстай
Созылып тұлпар шабады.
Сай менен санжар кеп
Бұрайын десе көнбеді

Қарғып өтіп барады
Қате болып кетер деп
Ер қасынан берік ұстап
Бір қолымен Қобылан

Ағынына шыдамай
Я Құдайлап барады.
Сымбаты сұлу торының
Сырланып жонған сырықтай

Құйрық жалы суылдап
Екпіні күшті торының
Мезгілсіз соққан дауылдай
Омыраудан аққан тер

Екпінді жауған жауындай
Жүрісті торат жануар
Көрейін бүгін қызығың
Құртқа менен Қарлыға

Ерке жарды ұмытсын.
Өнеріңменен сені арбап
Ақ қудай болып таранып
Торда тұрған сұңқардай

Артымда қалды қаранып
Жүрісі торат ерінбе
Кешегі кеткен Сайымға
Бүгінгі күні баралық

Түсініп тұлпар сөзіне
Еснесіп екі алады
Жерді тарпып желігіп
Тағы да кетіп барады.

Өрге келсе үрледі
Алдында жатқан көк тасты
Тіктеп тиген тұяғы
Саз балшықтай болады

Толар сақтай қара тас
Екпініне шыдамай
Жұмсадыма етерін
Торытқа жазым болар деп

Қауып бір етіп бір соннан
Маңайдағы тас болып
Ойнасып тұлпар тебеді.
Тұяғы тиген тас болса

Күл-күл қылып бөледі.
Тас шашырап тараса
Таудағы жүрген аңдардың
Тигеніне өледі.

Тауда жүрген аңдарға
Үлкен қырғын сол болды.
Бұрқыраған қара тас
Аңдар қашты безіп

Тау маңында бола алмай
Ылдиға құлай екпіні
Бөлінген өрттен түтіні
Өзінің шыққан шаңымен

Алды-арты келет көрінбей
Ат шабысы ұнады
Ер көңілін жеренбей
Күн еңкейді кеш болды

Сескеде шапқан батырға
Отыруға дәретке
Торат ерік бермеді
Кемімейді жүрісі

Бұрынғыдан өрлейді
Сыйпай соғып қамшы
Ер қиқулап сермейді
Жетіп еді Сайымда

Кандашаның көліне
Жеткен екен Қобылан
Бұ да байқамай тозаңмен
Кандаштың деңіне

Сайым көріп сонадан
Ер қарасы қуанды
Көтерді туды алдалап
Шатырын құрып жігіттер

Алдынан қаптап барады.
Көтеріп аттан алады
Амандасып көрісіп
Қуанысып қалады.

Жолың болсын батыр деп
Бәрі шулап айтады
Шатырды құрды жабылып
Қалған екен Ер Сайым

Досын іздеп сағынып
Қыдырттырды торы атты
Жектіріп желіктеп
Жүрген жолын сүйеді

Батыр Сайым баяндап
Атты қинап келіпсің
Мұнша қатты жүрісің
Қашан шықтың ер деді

Сәскеде шықтым бағана
Ерлер қайран қалады
Дәл жеті күн жол жүріп
Шалғып жеткен жеріне

Жарты күнде жеткесін
Таң қалды оның өзіңе
Сайым қорқып сөйлейді
Дем алайық осы жерде

Бірер күн жатып тоқталып
Сонан кейін жүреміз
Осы жерден баллра аттанып
Мақұл деді Қобылан

Дем алып сөйлесіп
Отырды жайлап соңынан.

Батыр Сайым саспады,
Жыланнан қорқып қашпады.
Жалынын шашып бұл жылан
Лебімен тартып Сайымды

Жамандығын бастады.
Құртқаның айтқан жыланы
Осы екен деп Ер Сайым
Суырып алып қылышын

Қадам ұрып барады.
Тау менен тас жерді шөп
Лебінен күйіп жанады.
Я Құдай деп Ер Сайым

Пірлеріне сиынып,
Жыланмен ұрыс салады.
Будақ-будақ бу шығып
Көлден шалып су шығып

Арқанда тұрған тұлпарлар
Шыдай алмай қан сиіп
Қиындық үлкен болады.
Қырық жігітте төзе алмай

Құдайына сиынып,
Тездетіп ерлер киініп
Төзе алмады лебіне
Бара алмады Сайымның

Көмек бере өзіне
Ойығып жүзіп қырық жігіт
Қобылан жатқан шатырдың
Соқтықты келіп өзіне

Аяғын басып кетеді.
Шатырында өтеді.
Оянып кетті Қобылан
Дүбірімен бұлардың

Не болды деп жігіттер
Шатырдан басын шығарды.
Қыдырхан сонда сөйлейді,
Састық батыр біз деді.

Жатырсыз ұйықтап сіз деді.
Шапшаң киін жылдам деп
Судан шықты бір пәле
Сайым жатыр ұрысып

Көзіңді салып көр деді.
Ұрысып Сайым жүреді
Жыланмен алысып,
Алқымнан қолды салыпты

Алысу менен Ер Сайым
Күн шыққанша зарықты.
Бар қаруды шабалмай
Екі қолын босатпай

Ер көңілі жабықты.
Құйрығын соға сабапта
Бұрқатып борандай
Сайымдықтан төзіп жүр

Шыдатар емес болмаса,
Бұдан бөтен адымды.
Қобылан көзі көреді
Киінуге шама жоқ

Қылыш алып қолына
Жүгіре беред деп еді,
Сайым көрді сонадан,
Қобыланның келгенін

Киінбей батыр би ғапыл
Мұнша асығып жүргенін
Жан Қобылан қарағым
Асығып жүрген нең деді.

Ойнатып жүрген ағаң жоқ
Жыланның түрін көр деді.
Кейін қайтып қосқа бар
Киініп келші сен деді.

Кейін қайтты Қобылан
Сайымның тілін алады.
Қосқа қайтып барады
Шатырға кірді Қобылан

Шапшаң датып киінді
Әлде қайтып кетет деп
Батырдың іші күйінді
Қобылан бүйтіп жатқанда

Батыр Сайым ақырды.
Хан телбеген жабырды
Әруағын ұрандап
Бабасын кәміл шақырды.

Көтеріп алып жыланды
Былғалап жерге ұрады
Алты құлаш ақ семсер
Кеудесінен салады.

Басын кесіп жыланның
Лақтырып тастады.
Есінен қалмас ерлердің
Сол жыланнан сасқаны

Ашушы деп жігіттер
Қобыланнан сұрады
Есінен шығып қашқаны
Сайымның шығып алдынан

Ортаға ерлер алады.
Сақтады деп бір Құдай
Бәрі шулап тұрады.
Аузын желге толтырып

Маңдайдан терін сыпырып
Батыр демін алады.
Демін алып тынғансын
Шақырып алып қасына

Қобыландыдай жолдасын
Әр дайымда қарағым
Ер сасқанда сабыр қыл
Асығыстық қылмашы

Бір адамнан кем емес,
Жігітсін туған өз басың
Кереметтен құр емес,
Құртқа сынды жолдасың

Жолымыз болат шырағым
Айтқаны сірә көп еді.
Осы күйге төзсең
Жылан шығар деп еді,

Жыланды алсаң тарықпай
Айтқаным бәрі анық деп
Асылық болып жүрмесін
Көрерсіз аман бәріміз,

Деп еді қайтып халықты
Иншалла сау болсақ
Мәқсуд болып қайтамыз
Талқан қылып алыпты

Осыны айтты Ер Сайым
Қобыланменен күйіне
Енші алысар жер келді
Кел батырлар өзіңе

Қол билігін алыңыз
Құлшылық етем Қобылан
Аруақты ер едің
Арланбаймын ізіңе

Шошып кетті Қобылан
Сен тұрғанда Сайеке
Қол менен жолды билеген
Мен алғаным нем деді.

Өзің биле өзің ал
Мен соңанан еремін
Сіз айтқанға көнемін
Кешігіппін Сайеке

Қосқа тезек теремін
Сенің айтқан жеріңе
Өл десең де өлемін
Тілегім бірге досымсын

Осы айтқаным бөтенбе
Айтыңызшы қырық жігіт
Сайекең алда тұрғанда
Еш нәрседен тілеуім

Лайықпа мен үміт
Жігіттер шулап сөйлейді
Батырдың сөзі жөн деді.
Сайеке қашпа бұл жерден

Өзің басшы хан болдың
Ортамыздан сайлаймыз
Атағының жолы еді
Шариғатқа жөн деді.

Жаудан өлсек шейітпіз
Ақ кигізге аунатып
Қан қоямыз Сайеке
Қайтып елге барғанша

Басшы болсақ тұрамыз
Қансыз болсақ болар ма
Енді біздің қарамыз
Алыс сапар ұзақ жол

Жауға кетіп барамыз
Үкіміңе көнерміз
Соңынан тегіс ерерміз
Осыны айтып қырық жігіт

Басшы болып Қобылан
Ер Сайымды көтерді
Басшы қылып өздері
Хан сайлаған ерім деп

Өздерінше той қылып
Қуанышты шаттықпен
Мерекесін жасады.
Көп айтқан соң амал жоқ

Сайекең көніп қалады
Екі күн жатты дем алып.

Қобылан жолға түсті я Құдайлап,
Ат күйі керекболар ертең деп
Қинамай бір жүріспен жүрді жайлап
Торымен жел жорытып жүр дағы.

Алады біраз жерді ойдағыдай
Алыс жол ары шалғай деседағы
Торша ат шаршар емес келіп тынбай
Шалдырып анда-санда сол арада

Келеді ескілікті сүрлеу жолмен
Арада сусыз асқар таумен шулы
Алады желіктіріп торы тұлпарды
Батырдың тау көргенше көңіл іңкәрі

Араға жеті қонып көрді тауды.
Жолына үш айшылық жүрді жеті
Таусылды тауға келіп жолдың шеті
Күн болды намаздігер мезгіл өзі

Бір бұлақ ағып жатыр тастан шығып
Батырдың хошты келіп соған өзі
Әзірленіп дүмше қойып отын жағып
Артынан намазының тамақтанды.

Алланы бір жаратқан жадына алды
Сиынып Ер Қобылан піріне
Жіберіп атын отқа жатып қалды.
Жол жүріп неше күндей шаршаған ер

Оянды таң атқанда тыныш ұйықтап.
Намазын оқып алып етіп тамам
Таусылған жерге келіп тас қараған
Қар бойы жерден тапты қақпақ тасты

Тасты алып Ер Қобылан қайран қалды.
Жазыпты келген ерлер жолдың жөнін
Тақалып тау түбіне барың тіке
Қырық қадам күн шығысқа барсаң өзі

Сол жерде есік бар деп жазыпты өзі.
Ақыры Ер Қарасай Қазыменен
Ең соңы келген болар екен өзі.
Тастан оқып қанған соң

Осындай хабарды алған соң
Жат етті батыр Алласын
Тасты қайта көмеді
Атын ерттеп мінеді

Тауға тіке жүреді
Аттан түсіп Қобылан
Қырық қадам жүріп қадамдап
Есікті тесіп қарады

Табалмай таудан есікті
Қайран болып тұрады
Оқыранып торша ат
Үйілген тасқа барады

Аяқпен тартып көрсетіп
Шырат ерге жылады
Түсініп барды Қобылан
Тор аттың тауып тұрғанын

Он қадам артық кетіпті
Қобыланның қадамы
Артық екен бөтеннен
Өлшеуін жердің білмеген

Адамнан есті жануар
Есікті тапты іздеген
Қуанып кетіп батырың
Тауға шелгек салады

Құшақтап тасты алады
Тауды талқан қылады
Күрекпенен балталап
Көрінді есік жылтырап

Тегіс ашты жан-жағын
Шойын менен қара тас
Қайнатып қойған бұл есік
Аң-таң қалды Қобылан

Бозлатып бұлар нешік
Есікті аңдып қараса
Жетпіс екі таңба бар
Балтаның түскен белгісі

Қол қойыпты хат жазып
Келген ерлер тарығып
Ер Қобылан торықты
Бұза алмай кеткен болар деп

Маған қалай болар деп
Келген екен Едіге
Одан туған Нұрадын
Жеткізбей Алла мұрадын

Жасында өлді деп еді
Сонан бөтен тұқымы
Түгел келді деп еді
Айса менен Жаңбыршы

Келіпті Мұса данышпан
Ақылмен айласын
Бәрін бұған тауысқан
Орақ пенен хан Мамай

Ахмет пенен Телағыс
Ералы менен Ермекбай
Есқұлы менен Бұққарбай
Келіпті батыр саны жоқ

Асам деп таудан бірталай
Бәрініңде анты бар
Есікте жазған хаты бар
Бұзамын деп зарығып тарығып

Енді мұны апырмай
Ең ақырссы келгені
Қазы менен Қарасай
Қанды Орақтың баласы

Темірхан ұлы Төрехан
Алпамыс ұлы Жәдігер
Бүгілген мұнда сансыз ер
Мәліктің ұлы ер Шора

Қоянақ ұлы қарт Қожа
Қарыстың ұлы Ер Тарғын
Бақтың ұлы Жалмамбет
Зарлықтың ұлы Алмамбет

Әлібек пен жан Шора
Келмеген тауға шамасы
Төте жолды салыпты
Таудан тасты алыпты

Орақтың Қазы баласы
Жер ортаға барғанда
Ұлықсат бұған бермеген
Сиынып жүрген пірімен

Қара өліктей мамсын
Орақ пен Мамай анасы
Келмеген адам болған жоқ
Түгелді айтып таусылман

Осының бәрін көргенсін
Ер Қобылан долданды
Осының пірі менде деп
Балтамен келіп бір салды

Балтасы ердің өтпеді
Кешке дейін Қобылан
Бұзам деп есік өктеді.
Бұзылатын есік жоқ

Сызып таңба салады
Қайраты қайтып сал болып
Амалы құрып батырдың
Күн бата барды бұлаққа

Есін танып отырды
Намазын оқып жылады
Әуелі Құдай екінші
Пірлерден жәрдем сұрады.

Айшық оқып жастанып
Қару жарақ ер тоқым
Батырың жатып қалады
Көзі кірді ұйқыға

Таң мезгілі болғанда
Түсіне Құртқа енеді.
Егілме жаным ер деді
Басыңды көтер сен деді.

Масағының ішінде
Ақ жібекпен ораған
Салып едім бір оқты
Соны тауып көр деді.

Әзір етің жалғыз оқ
Жатушы еді өзімде
Есіктің біліп берекен
Беріп едім өзіңе

Үмітпен кетер де
Мәнісін саған айтуға
Тұрда батыр атқа мін
Көзіңді таңып көрместей

Ау деген жерге кейін бар
Тауға қарай текке сал
Аруаққа сиынып
Есіктегі оқты татып ал.

Аруақ Құдай жар болса
Бұзбай мұның несі бар
Бұзыла қойса бұл есік
Жоғалтпай оғың тауып ал

Әр дайымда керек ер.
Орнынан шошып оянды
Зарғып жатқан жалғыз ер
Ояна келсе түс екен

Торы атқа ер салды
Қоржынды қолға алды
Құралын төгіп қарады
Ақ жібекпен ораған

Жалғыз оқты табады
Е Құдайлап Қобылан
Өзінің көзін таңады
Жынды адамдай ақырып

Кейін шауып барады
Пірлеріне сиынып,
Қой жаурын көк жіп
Саржаны қолға алады.

Тауға шапты маңдайлап
Көкшауын бүркіт бабасы,
Жадына алып айқайлап
Төбесіне төрт бүркіт

Шүйілгіп ердің төнеді.
Есікке тура басқарып
Батырды алып келеді.
Жақындадың балам деп

Ерге хабар береді.
Үзенгіге шіреніп
Я Алла деп тартты оқты.
Есікке тура тиді оқ

Талқан болды тас есік
Кейін қашып барады
Атын жазым қылар деп
Шешкіл балам көзің деп

Дыбыс беріп қарады
Не екенін біле алмай
Қобылан аң-таң қалады.
Қорқып қашқан кісідей

Артына батыр қараса
Үңірейіп тесік тұр
Қайта шауып барады
Тақалып тұр бір тасқа

Ар жағына кетпеген
Оғын тауып алады
Пірлеріне сиынып
Қоржынан салады

Кірейін деді есікке
Шегініп тор ат жүрмеді
Түсе қалды атынан
Жасқанды деп бұл неден

Тағыда жатқан бар ма екен
Өткізбестен көлденең
Аттан түсіп батырың
Тесікті өзі қарады

Жебелі болат көк шеге
Қаққан екен жолына
Жүрсе аяққа кірсін деп
Қобылан мұны көреді

Білген екен жануар
Көрдің бе деп мынаны
Айтқан жандай жануар
Оқыранып егу қағып

Ер соңынан ереді.
Балта менен қиратты
Құрулы қорған жебені
Тор ат еріп соңынан

Пір батырмен бірге келеді.
Тау қалың сондай-ақ
Күні-түні жеті күн
Шаққа шықты деп еді

Қараңғыда жүрген ер
Қиындықты көрген ер
Күннің көзін көрген соң
Жарыққа шығып келген соң

Омақасып құлады.
Біраз жатып ес жинап
Уһ деп демін алады.
Қасында тор ат жүр екен

Атты көзі көреді.
Жағалап тауды қарады
Бір төбенің басында
Жан-жаққа қарап тұрады

Қалың орман көп тоғай
Ар жағына көз жетпес
Қалындығы ағаштың
Ортасынан оқ өтпес.

Ар жағында бір су бар
Қалың жатқан елі бар
Ар жағына көз салса
Қаптаған қалың мал екен

Көзі көрді бұларды
Барамын деп ертең
Түнде жүріп болмас деп
Жолы қиын жер екен

Осыны айтып Қобылан
Атының ерін алады
Арқан тағып аунатып
Атын жайлап болған соң

Намазын оқып қалады
Оқып болып намазын
Зікір айтып Аллаға
Отырады жас бала

Өзі жалғыз болған соң
Көңілді отыр жасыған
Тау жағалап тоқтамай
Бір кәрі шал келеді.

Қырық ешкісін айдаған
Жанына торсық байлаған
Асасы бар қолында
Өзі Хақтың жолында

Ақ сақалды кәрі адам
Барасын қайда балам деп
Батырдың жөнін сұрады.
Жөнін айтпай Қобылан

Мұнда сиқыр көп деуші ет
Соның бірі болар деп
Сынап келіп сұраған
Айтпаймын деді жөнімді

Сен сықылды шалдарға
Ешкінді бақ та жүре бер
Келдің бе мені алдарға
Сендей жанға сенбеймін

Тоқтамай жылдам кет деді.
Көп кідірсең бұл жерде
Өлтіремін мен деді
Оныменен қоймайды

Суырып оғын алады
Садаққа қолды салады.
Шын қаһарын көрген соң
Ғайып болып барады

Қайран болды Қобылан
Айыра алмай қалады
Апырау қақта қылдым деп
Көңілге күпті болады.

Ар жақта тұрған құдаша
Іздегенім тамаша,
Өткелі қайда суыңның
Жөн сілтеңіз ұнаса.

Сонда сұлу сөйледі
Ар жақта тұрған жолаушы
Өткелін судың біле алман
Жөніңді айтшы әуелі

Көрмеген жансың бұл маңнан.
Түрің бөлек көрінеді
Қай жерлерден келесін
Өз жөніңді айтпасаң

Ар жақта тұрған сұлу қыз
Ажарың айдай көрінген
Көргесін көңілім бөлінген
Керек болса жөніміз

Жасырмайын өзіңнен
Мен алыс жердің адамы
Шалғай жатыр бұл жерден
Еліміздің табаны

Шаршап келем ат соғып
Өткен соң судан айтамын
Өткелің сілте шырағым.

Жасырма батыр сырыңды
Айтпасаңда білемін
Кім екенің өзің де
Жардан ұшып өлсеңде

Сен жасырдың мен айтпан.
Көрініп тұрған сырыңды.

Ар жақта тұрған шырағым
Есітсін мұны құлағың
Сарарқада болады
Белгілі менің тұрағым

Негізім қалмақ пір енен
Мен Оңғар ханның баласы.
Атым Мұнар деуші еді
Қорлық көріп Қырымнан

Осылай қарай келемін
Жәрдем сұрап ханыңнан
Алыптың күшті дабылы
Келемін іздеп осыдан.

Қобылан дейтін ер шығып
Жолымды қиып айдады
Сансыз жатқан жылқымды
Пірімен емес ол жаққа

Қалмаққа күнде бермеген
Алыпқа барып айтпаппын
Жүріс көрдім көлдеңен

Ағеке сабыр етіп түзе түрің
Сөзіме менің айтқан сене тұрың.
Қызы едім Алмамбеттің Қалия атты
Зәбірің сіздің көрген жанға батты.

Түрі бөлек жерді басқан
Таныдым астындағы торша атты
Әкем БарСайекен жатса күні кеткен.
Қайғысы бастан асып

Жылаушы еді көрмедім деп бір адамды
Сол ма деп саған ай көңілім кеткен.
Ер болсаң сабыр етіп тұра тұрың
Әкеме хабар берем барып бұрын

Біледі кім екенің сені әкем
Бұл жерде қарауылдап жүрмін көптен
Тау бұздың күңіретіп келіп өзің
Таң қалдым сәулетіңе көріп көзім

Ер болсаң сабыр етіп тұра тұрсаң
Әкемді ертіп келем осы жерге өзім.

Қобылан қыз сөзіне қалды қайран
Мұндай жан кездесіп ет бұрын қайдан
Тәуекел неде болса көрейін деп
Қызбенен уағда қылды сол арадан

Қырық қызын ертіп алып қыз да кетті
Жегіпті павозкеге үш қара көк
Хайуаннан түрі бөлек дөп-дөңгелек
Үшеуі бір биеден туды ма деп

Қобылан қайран болып көз жіберді
Қырық қызды қоя берді жөн жеріне
Бәрінде бүгін барың енді үйге
Келерсін ертең ерте сарайыма

Жалғыз қалды жан жуытпай маңайына
Барады атасының ордасына
Есіктен кіріп киліп қыз сөйледі,
Алмембет жатыр еді алтын тақта.

Тау бұзған қандай адам болар ең деп
Көңілін қан жіберіп әр тарапқа.

Жан ата басың көтер жатпа өзің,
Бір адам тор аты бар көрді көзім
Сыр айтат ол жасырын енді маған,
Сол үшін жаным ата келдім саған.

Қалмақпын деп айтады ел қарағы
Қалмаққа ұқсамайды түрі түсі
Бөлекше адамзаттан мұның иісі.
Өзіңнің көп жылайтын Қобыланның

Ұқсайды бұған соның түр пішіні
Астында қос қанатты мінген торы
Беліне асыл гауһар ілген болат
Тоқтатып тастап кеттім сол араға

Ол адам күтіп отыр сізге қарап
Жегулі арбам ауыр далада тұр
Көрейік сіз сөйлесіп жүрші атам.
Тау бұзып талқандаған осы батыр

Тез киін жаным ата кідірмеші
Көрейік жан сезесін жүріп қапыл
Я Құдай бергеніңе мың шүкір деп
Орнынан Алмамбетхан түре келді

Көз жасын жерге төгіп дөңгеленді
Киініп шапшаң атып тәжін басқа
Қыз бенен пауескеге бірге мінді
Есігін павозкенің жауып тастап

Қыз бен хан елден аулақ суға келді
Батыр тұр ат үстінде найза таяп
Тұрады тамаша ойлап қызға қарап
Алмамбет жерге түсіп ерді көрді

Танысы сондайдан бұл пішімді
Тоқтамай балам өт деп бермен судан
Қол бұлғап айғай салды.
Өткелден қыз жүгірді бермен кел деп

Торатпен батыр жүрді бұл көлбеңдеп
Бар еді қайран өткен өте шықты
Құданың құдіретіне шек келтірме
Тамаша үлкен қызық бұл бір кепті.

Келді де ханға батыр сәлем берді
Қалмақша сәлем беріп тұрды өзі
Алмамбет ерді танып сөйлей берді.

Қарағым балам жас
Келдің бүгін қасыма
Дидар қайып нәсіппен
Дегені Хақтың осыма.

Менің атым Алмамбет
Дұшпаным деп шошыма.
Ұмыттың ба қарағым
Астыңа мінген көк ала

Аламын деп Құртқаны
Алты жасар күнінде
Бала ақырет сен бала
Тал құйрығың сүйреткен

Тарпаң еді көк алаң
Асаудан жаңа үйреткен
Қарсы соққан мен едім
Жеті ханның бірі едім

Әкеңмен құрдас Қыдырбай
Жасасып өскен тең едім
Өлтірем деп алып хан
Алшағыр мен екеуін

Ортаға алып тұрғанда
Айырып алған мен едім
Ұмыптпан деп жалғанда
Достасқан батыр сен едің

Қыдырбай мен Ақзардап
Өлгенде көрген жалғызын
Өлтірем деуің жол емес
Екі жақ болып сол жерде

Аман сақтап қалғаным
Сонан бермен жүр едім
Көруге сені арманым
Өлтіртпедің сен дейді

Ер жетіп тұрған балам жоқ
Өзім жалғыз болған соң
Күнім кеткен қарымын
Маңдайда барым жалғыз қыз

Мен көрмеген қорлық жоқ
Таратып алды елімді
Тартып алды жерімді
Осы араға бір келсе

Ұстап бер деп қарауыл
Етіп қойды өзімді
Жеті ханның қорымен
Күндіз-түні жыладым

Бір Құдайдан сұрадым
Тіріде көріп өзіңді
Жалғызымды тапсырып
Бер дер Хаққа ұлыңды

Мұсылман болдым дінім ақ
Өлтірем десең мен риза
Ұмытып батыр сөзіңді
Арманым жоқ Құдайға

Қалипа есімді жалғыз қыз
Айтып болдым сөзімді
Қоры бірде Құран шын
Сен ұмытсаң қайтейін

Қобыландай батырдың
Есіне түсті өткен іс
Өкініп батыр жылады
Жаным атам сен бе едің

Ажалдан аман сақтаған
Көрмегелі көп болды
Ұмытыппын жан ата
Олай болса тоқтаман

Күнәмді кеш деп балаңа
Аяғына жығылды.
Алмамбетпен Қылипа
Екеуі бірдей жылады.

Айналайын қарағым
Қайырлы болсын талабың.
Тілегімді берген соң,
Қобылан сені көрген соң

Сыртым бүтін іш жалын
Үлкейгенде қорлықты
Оны теңімнен көрген соң
Жанға сенімді қарағым

Сезіп қалса білдірер
Жөніңді айтшы тездетіп
Естиін түгел шырағым.

Жан ата келем елімнен
Өзің көрген Қобдадан
Әр не болса кім көлбейт
Бір жаратқан Алладан

Талабым бармақ алысқа
Даңқы жарып шыдатпақ
Арқада жатқан халыққа
Көрейін деп келемін

Қасымда бар қырық жігіт
Бозмынай ұлы Ер Сайым
Басшы болған аға бар
Олар келет кейіннен

Тауды бұзып шаққа өттім
Кім бар еді бұл тауда
Бір адамның ізі бар
Шошындық қорқып ізінен

Қос тігіп жатқан орны бар
Түгел ата баянда
Білгенің мен көргенің
Болса менен аяма

Алыпсың қайда қанша жер
Жақынба мұнан айтып көр.

Ау алғаным, алғаным
Орындалды жалғанда
Сұраған Хақтан арманым
Сүйінші бер ханымын

Қобыландыдай баламның
Бүгін келіп қалғанын
Алла тізгін оңғарса
Ертең көріп қуанам

Дұшпаныма ойранды
Қыса шауып салғанын
Атаң нәлет Алыптың
Өлгенде естен кетер ме

Елім менен жерімді
Тірідей тартып алғанын
Шын сұрасаң Құдайдан
Бермейтұғын жері жоқ

Сайып қыран қасында
Ерген жолдас ері көп
Көріп келдім көзбенен
Тауды бұзған сол екен

Қасындағы жолдасы
Батыр Сайым дер екен
Әзірленші тездетіп
Қалипамен екеуің

Алтындағы ақ шатыр
Тау басында ер жатыр
Әзірлеші азығын
Түрлі жақсы тағамды

Павозкеге салдырып
Күн батқан соң тездетіп
Жалғызыма барыңдар
Керек екен нендей зат

Өзінен сұрап қатындар
Кемпір байғұс қуанды
Қуанғанның белгісі
Жылап жүріп қамданды

Көк павозке арбаға
Жал менен жая шекер бал
Кемпір мен қыз жол салды
Түрлі алуан тағамын

Әзірлеп кемпір алады
Күн батуға шақ тұрды
Батқанын күннің көрген соң
Кемпір менен Қалипа

Қаладан шығып барады.
Дыбыстан біреу сезер деп
Қоңырауды сыпырып
Атқа таққан алады

Үш қара көк жымиып
Жолға түсіп жөнелді
Қобыланды төзе алмай
Арқандап тастап тор атты