Әлемдік философиялық мұра 2 том

Авторы: Әбішев Қажымұрат

“Ì°ÄÅÍÈ ÌμÐÀ” ÌÅÌËÅÊÅÒÒIÊ ÁÀ±ÄÀÐËÀÌÀÑÛÍÛ³ ÊIÒÀÏ ÑÅÐÈßËÀÐÛ ²ÀÇÀ²ÑÒÀÍ ÐÅÑÏÓÁËÈÊÀÑÛÍÛ³ Òμ³±ÛØ ÏÐÅÇÈÄÅÍÒI ÍμÐÑμËÒÀÍ ÍÀÇÀÐÁÀÅÂÒÛ³ ÁÀÑÒÀÌÀÑÛ ÁÎÉÛÍØÀ ØÛ±ÀÐÛËÄÛ Àëìàòû “Æàçóøû”

“̸äåíè ì½ðà” ìåìëåêåòòiê áà¹äàðëàìàñûíû» êiòàï ñåðèÿëàðû Áàñ ðåäàêöèÿñûíû» àëºàñû Òàñìà¹àìáåòîâ È.Í., áàñ ðåäàêòîð Ò¸æèí Ì.Ì., áàñ ðåäàêòîðäû» îðûíáàñàðû Ò¸óåêåë Ñ.Ò., æàóàïòû õàòøû °áäiëäèí Æ.Ì. °óåçîâ Ì.Ì. Áàéïàºîâ Ê.Ì. Çèìàíîâ Ñ.Ç. ʸëåòàåâ Ä.À. ²àñºàáàñîâ Ñ.À. Êåêiëáàåâ °. Êåíæå¹îçèí Ì.Á. ²îéãåëäèåâ Ì.². ²îñûáàåâ Å.Ì. ”°ëåìäiê ôèëîñîôèÿëûº ì½ðà” ñåðèÿñûíû» ðåäàêöèÿëûº àëºàñû °. Íûñàíáàåâ (ò¼ðà¹à), Æ. °áäiëäèí, Ò. °áæàíîâ, ². °áiøåâ, ². °ëæàí (ò¼ðà¹à îðûíáàñàðû), ±. Åñiì, Ò. ±àáèòîâ, Ä. Êåíæåòàé, ±. ²½ðìàí¹àëèåâà, Æ. Ìîëäàáåêîâ (ò¼ðà¹à îðûíáàñàðû), Ñ. ͽðì½ðàòîâ, Ì. Ѹáèò, Í. Ñåéñåíîâà (æàóàïòû õàòøû), À. Òàéæàíîâ. ²½ë-̽õàììåä Ì.À Ìà¹àóèí Ì.Ì. ̸ìáååâ Ñ.À. ͽðïåéiñîâ °.Ê. Íûñàíáàåâ °.Í. Ðàõìàäèåâ Å.Ð. ѽëòàíîâ ².Ñ. Ѿëåéìåíîâ Î.Î. Õ½ñàéûíîâ Ê.Ø. °ëåìäiê ôèëîñîôèÿëûº ì½ðà Æèûðìà òîìäûº 2-òîì Àíòèêàëûº ôèëîñîôèÿ Àëìàòû “Æàçóøû”

ÀË±Û Ñ´Ç Å» åæåëãi, áiç íàòóðôèëîñîôòàð äåï àòàéòûí, ãðåê ôèëîñîôòàðûí çåðòòåóøiëåðäi» àëäûíäà ò½ð¹àí íåãiçãi ºèûíøûëûº – á½ë ä¸óiðäåãi îéøûëäàðäû» áiðäå-áið å»áåãi òîëûº ê¾éiíäå áiçãå æåòïåãåí. Êåéáið æà¹äàéäà îëàðäû» å»áåêòåði òîëû¹ûìåí æî¹àëûï êåòêåí, êåéáiðäå àçäû-ê¼ïòi ôðàãìåíòòåði ¹àíà ñàºòàëûï ºàë¹àí. Îñû ñàºòàëûï ºàë¹àí ôðàãìåíòòåðäi» êåéáiðåóëåðiíi» ìà¹ûíàëû áîë¹àíäû¹ûíàí îë îéøûëäàðäû» íåãiçãi èäåÿëàðûí ºàëïûíà êåëòiðóãå äå áîëàäû. Êåé êåçäå îë ôðàãìåíòòåð êåçäåéñîº, áið-áiðiìåí áàéëàíûññûç áîë¹àíäûºòàí, æàëïû îéäû æèíàºòàï, íåãiçãi ê¼çºàðàñòàðûí ê¼ðñåòó ì¾ìêií áîëìàéòûí æà¹äàéëàð¹à äà êåçäåñåìiç. Îë ôðàãìåíòòåðãå ºîñà îñû îéøûëäàð òóðàëû äåðåêòåð Àðèñòîòåëüäi» å»áåêòåðiíäå ê¼ïòåï êåçäåñåäi. Ñîíûìåí ºàòàð å» åæåëãi Ñîêðàòºà äåéiíãi ôèëîñîôòàð æ¼íiíäå, ¸ñiðåñå îëàðäû» ¼ìiði æ¼íiíäå, òiïòi êåéäå îëàðäû» ¼ìiðáàÿíûíà ºàòûñòû ê¾ëêiëi æà¹äàéëàð òóðàëû áiçãå äåéií æåòêåí Äèîãåí Ëàýðöèéäi» æèíà¹ûíàí ì¸ëiìåòòåð àëó¹à áîëàäû. Àë¹àø ðåò ôðàãìåíòòåðäi æèíàºòàóäû ÕIÕ ¹àñûðäà Ô. Â. À. Ìóëëàõ iñêå àñûðäû. Îäàí ñî» 1903 æûëû íåìiñ ôèëîëîãû Ãåðìàí Äèëüñòi» “Ôðàãìåíòû äîñîêðàòèêîâ” äåãåí êiòàáûíû» áiðiíøi áàñûëûìû æàðûº ê¼ðäi. Îñû å»áåêòi îðûñ òiëiíå 1914-1919 ææ. À. Î. Ìàêîâåëüñêèé àóäàðûï, áàñûï øû¹àðäû. Êåéiííåí 1989 æ. Ìîñêâàäà “Íàóêà” áàñïàñûíäà “Ôðàãìåíòû ðàííèõ ãðå÷åñêèõ ôèëîñîôîâ” äåãåí àòïåí À. Â. Ëåáåäåâòi» äàéûíäàóûìåí æà»à àóäàðìà æàðûº ê¼ðäi. Ñiçäåðäi» ºîëäàðû»ûçäà¹û æèíàºòà îðûñ òiëiíåí àóäàðûë¹àí Ôàëåñ, Ãåðàêëèò, Ïàðìåíèä, Äåìîêðèòòåí áåðiëãåí ¾çiíäiëåð À.Î. Ìàêîâåëüñêèéäi» êiòàáûíàí æ¸íå ñû àòàë¹àí êiòàïòàí àëûí¹àí. Åæåëãi Ãðåêèÿíû» íåãiçãi øàðóàøûëûº-ñàÿñè á¾òiíäiãi ïîëèñ, ÿ¹íè ºàëà-ìåìëåêåò, áîë¹àí. Á¾êië åæåëãi Ýëëàäà ÁÁÊ 87.3(0) ° 52 ²àçàºñòàí Ðåñïóáëèêàñû ̸äåíèåò, àºïàðàò æ¸íå ñïîðò ìèíèñòðëiãiíi» áà¹äàðëàìàñû áîéûíøà øû¹àðûëäû ° ° 52 03010300000-052 402(05)-05 ISBN 9965-764-03-4-(ò.2) ISBN 9965-764-01-8 © “Жазушы” баспасы, 2005 ÁÁÊ 87.3(0) 2-òîì åæåëãi ãðåê äàíûøïàíäàðû Ôàëåñ, Ãåðàêëèò, Ïàðìåíèä, Äåìîêðèò, Ïëàòîí å»áåêòåðiíåí ò¾çiëãåí. Êiòàï ñòóäåíòòåðãå, îºûòóøûëàð ìåí ¹ûëûìè ºûçìåòêåðëåðãå, ñîíäàé-ຠæàëïû îºûðìàí ºàóûì¹à àðíàë¹àí. ²½ðàñòûðóøûëàð ². °. °áiøåâ, Ò. Û. °áæàíîâ Ñàðàïøû Ò. ±àáèòîâ ²àçàºñòàí Ðåñïóáëèêàñû Áiëiì æ¸íå ¹ûëûì ìèíèñòðëiãi Ôèëîñîôèÿ æ¸íå ñàÿñàòòàíó èíñòèòóòûíû» ¹ûëûìè êå»åñi ½ñûí¹àí “°ëåìäiê ôèëîñîôèÿëûº ì½ðà”. Æèûðìà òîìäûº. 2-òîì. Àíòèêàëûº ôèëîñîôèÿ.– Àëìàòû: Æàçóøû, 2005. – 568 áåò. ISBN 9965-764-03-4

îñûíäàé ñàëûñòûðìàëû ò¾ðäå æàáûº ºàëà-ìåìëåêåòòåðäåí ò½ð¹àí. Ïîëèñòåðäi» ¼ìiði äåìîêðàòèÿëûº ïðèíöèïòåðãå áà¹ûí¹àí. °ðèíå, îëàðäà¹û äåìîêðàòèÿíû» ¼çiíäiê åðåêøåëiêòåði áîë¹àí. Äåìîêðàòèÿíû» º½ëäàð¹à, ¸éåëäåðãå, àçàìàòòû¹û æîº æàòæ½ðòòûºòàð¹à ºàòûñû áîëìà¹àí. Îë òåê æàñû æèûðìàäàí àñºàí åðêií åð àäàìäàð¹à ¹àíà ºàòûñòû. Ñîëàé áîëà ò½ðñà äà, äåìîêðàòèÿíû» ì½íäàé øåêòåóëi ò¾ðiíi» ¼çi èíäèâèäóàëäûëûºòû», æåêå ò½ë¹àíû» äàìóûíà, îéëàó åðêiíäiãiíå, ¸ðêiìíi» ¼ç ê¼çºàðàñûíû» ïàéäà áîëóûíà ê¼ï ¸ñåðií òèãiçãåí. Ôèëîñîôèÿäà á½ë ê¼ïò¾ðëi ê¼çºàðàñòàðäû» òóóûíà æîë àøàäû. Ñîíäûºòàí åæåëãi ãðåê ôèëîñîôèÿñû òóðàëû îíû áiðò½òàñ æ¾éå äåï àéòó¹à áîëìàéäû. Êåðiñiíøå, ºàíøà ôèëîñîô áîëñà, ñîíøà ôèëîñîôèÿëûº iëiì áîë¹àí. Îëàðäû æàëïû áà¹ûòòàð ìåí ìåêòåïòåðãå áiðiêòiðóãå áîëàäû, áiðຠñîíû» ¼çiíäå ¸ëåìäiê ôèëîñîôèÿäà ¸ð ôèëîñîô åðåêøå îðûí àëàäû. Æàëïû åæåëãi ãðåêòåðäi» ä¾íèåãå ê¼çºàðàñû îíû» Êîñìîñ äåï ò¾ñiíäiðiëåòií ¸ëåìãå ê¼çºàðàñûìåí åðåêøåëåíåäi. Êîñìîñ, îëàðäû» ò¾ñiíiãi áîéûíøà, àÿºòàë¹àí áiðò½òàñ ä¾íèå. Îë øåêòi, áiðàº, áiðiíøiäåí, îë æåòiëãåí, åêiíøiäåí, Êîñìîñòàí òûñºàðû åøí¸ðñå æîº. Á½ë ä¾íèåãå ê¼çºàðàñòà ýñòåòèêàëûº òàíûì áàñûì. Ñîíäûºòàí Êîñìîñ ¼òå ¸äåìi ê¼ðêåì øû¹àðìà – ñêóëüïòóðà æ¸íå ñîíûìåí ºàòàð, ê¾éi êåëãåí ìóçûêàëûº àñïàï ò¸ðiçäi. Îë òiði, æàíû áàð, òiïòi ðóõòû. Åæåëãi ãðåêòåð ºàçiðãi ¹ûëûìäà¹û (õèìèÿ, ôèçèêà, àñòðîíîìèÿ) ñèÿºòû ¼ëi òàáè¹àòòû áiëìåãåí, îëàð ¾øií ¸ëåìäå áàðëû¹û òiði, ¼ñiìäiê, æàíóàð, àäàì ò¸ðiçäi ¼ñiï-¼íåäi. Êîñìîñ øåêòi æ¸íå àÿºòàë¹àí áîë¹àíäûºòàí ¼ëøåì, øåê, ¾éëåñiìäiëiê ñèÿºòû ½¹ûìäàð î» ìà¹ûíà¹à èå. Êåðiñiíøå, øåêñiçäiê, ¼ëøåìñiçäiê ñèÿºòû ½¹ûìäàð¹à ê¼çºàðàñ òåðiñ. Åæåëãi ãðåêòåðäi» ä¾íèåòàíûìûíäà¹û á½ë ê¼çºàðàñòàð ôèëîñîôèÿñûíäà äà îðûí àëàäû. Êëàññèêàëûº ãðåê ôèëîñîôèÿñû åêi ïåðèîäºà á¼ëiíåäi. Á½ëàé á¼ëó Åæåëãi Ãðåêèÿíû» äàíûøïàíû – Ñîêðàòòû» ôèëîñîôèÿëûº iëiìiíå áàéëàíûñòû: Ñîêðàòºà äåéiíãiëåð, Ñîêðàòòàí êåéiíãiëåð. Ñîêðàòºà äåéiíãi ôèëîñîôèÿíû» åðåêøåëiãi, îíäà ê¼ïøiëiê æà¹äàéäà æàëïû ¼ëøåìãå áàéëàíûñòû ñ½ðàºòàð ºàðàñòûðûë¹àí, ÿ¹íè îíòîëîãèÿëûº ì¸ñåëåëåð áàñûì áîë¹àí. Îëàðäû» iëiìäåði áiðò½òàñ ¸ëåìíi» íåãiçiíäå íå æàòûð äåãåí ñ½ð຺à æàóàï áåðóìåí åðåêøåëåíåäi. Áiðò½òàñ ¸ëåì ê¼ïò¾ðëi º½áûëûñòàðäàí ò½ðàäû. °ëåì áiðêåëêi åìåñ, ê¼ïò¾ðëi. ʼïò¾ðëiëiêòi» íåãiçiíäå íå æàòûð, á½ë ê¼ïò¾ðëiëiê íåäåí ïàéäà áîëàäû? Êîñìîñ äåï àòàëàòûí à¹àø íåäåí ¼ñiï-¼íåäi? Åæåëãi Ãðåêèÿäà¹û àë¹àøºû ôèëîñîôèÿëûº ìåêòåï ðåòiíäå á.ä.ä. VI ¹. ïàéäà áîë¹àí ìèëåòòiê ìåêòåï åñåïòåëåäi. Ìèëåòòiê äåï àòàëàòûí ñåáåái – îíû» ¼êiëäåði Ìèëåò ºàëàñûíû» àçàìàòòàðû áîë¹àí. Ìèëåòòiê ìåêòåïòi» íåãiçií ºàëàóøû Ôàëåñ á.ä.ä. 585 æûëû áîë¹àí ʾí ò½òûëóûí áîëæà¹àí äåãåí ì¸ëiìåòòåðãå ñàé ñîë óàºûòòà ¼ìið ñ¾ðãåíäiãi áåëãiëi. °ëåìíi» ê¼ïò¾ðëiëiãi íåäåí ïàéäà áîëàòûíûí ò¾ñiíóãå òûðûñºàí Ôàëåñ îíû» íåãiçi – ñó äåãåí ò½æûðûì¹à òîºòàë¹àí. °ëåìäåãi áàð í¸ðñåíi» á¸ðií ñóäû» ¸ðò¾ðëi ê¾éäå áîëóûìåí ò¾ñiíäiðóãå áîëàäû äåéäi Ôàëåñ. Òà¹û áið åæåëãi ãðåê ôèëîñîôû – Àíàêñèìåí àë¹àøºû ýëåìåíò ðåòiíäå àóàíû àëàäû. Áàðëû¹û àóàíû» ñ½éûëóû ìåí ºîþëàíóûíàí ïàéäà áîëàäû. Àóà ñ½éûëûï áàðûï, àëäûìåí îòºà, ñîäàí ñî» ýôèðãå àéíàëàäû, àë ºîþëàíûï, æåë, á½ëò, ñó, òîïûðàº, òàñ áîëàäû. Àóàíû» ñ½éûëóûí Àíàêñèìåí æûëóìåí, àë ºîþëàí¹àíûí ñàëºûíäàóìåí áàéëàíûñòûðàäû. Òà¹û áið ôèëîñîô, ¸ði àºûí Êñåíîôàí áàðëûº çàòòû» áàñòàóû ðåòiíäå òîïûðàºòû (æåðäi) àë¹àí. Æåðìåí áiðãå îë ñóäû äà àëàäû. Æåð ìåí ñóäû» àðºàñûíäà á¸ði ¼ñiï-¼íåäi äåï åñåïòåãåí Êñåíîôàí. Á½ë ýëåìåíòòåðäåí áàñºà åæåëãi ãðåê ôèëîñîôèÿñûíäà îò òà àë¹àøºû áàñòàóëàðäû» áiði äåï åñåïòåëãåí. Îíû Ýìïåäîêë ìåí Ãåðàêëèò ìîéûíäà¹àí. Îëàð ò¼ðò àë¹àøºû áàñòàó, àë¹àøºû ýëåìåíò – ñó, àóà, æåð æ¸íå îò – áàð äåï åñåïòåãåí. Ýìïåäîêë îëàðäû áiðäåé, òå» ä¸ðåæåäå ºàðàñòûð¹àí. Ãåðàêëèò áîëñà, áàðëû¹û îòòàí æàðàëûï, å» ñî»ûíäà ºàéòàäàí îòºà àéíàëàäû äåéäi. Á½ë áàðëû¹ûíà, á¾êië ¸ëåìãå, ÿ¹íè Êîñìîñºà äà ºàòûñòû. Àë¹àøºû ýëåìåíòòåð òóðàëû ñ¼ç áîë¹àíäà, ìûíàíû åñêåðó êåðåê: åæåëãi ãðåê ôèëîñîôèÿñûíäà æåð, ñó, àóà, îò òiði, æàíû áàð áàñòàóëàð áîëûï åñåïòåëåäi, õèìèÿ, ôèçèêàäà ò¾ñiíäiðiëåòií çàòòàð ñèÿºòû åìåñ. Ìûñàëû, Ýìïåäîêë îëàðäû “òàìûðëàð” äåï àòàéäû. Îñû òàìûðëàðäàí Êîñìîñ äåï àòàëàòûí à¹àø ¼ñiï øû¹àäû. Áiðຠåæåëãi ²ûòàé ôèëîñîôèÿñûíäà¹û àë¹àøºû ýëåìåíòòåðìåí ñàëûñòûð¹àíäà á½ëàð çàò áîëûï åñåïòåëåäi. (²ûòàé ôèëîñîôèÿñûíäà¹û áåñ ýëåìåíò (ñó, æåð, îò, ìåòàëë, à¹àø) “öè” ýíåðãèÿñûíû» ¸ðò¾ðëi ê¾éëåði áîëûï òàáûëàäû).

Åæåëãi Ãðåêèÿäà àë¹àøºû ýëåìåíò òóðàëû á½ëàðäàí áàñºà äà ê¼çºàðàñòàð áîë¹àí. Ìûñàëû, Ôàëåñòi» içáàñàðû Àíàêñèìàíäð àë¹àøºû áàñòàó ðåòiíäå áåëãiëi áið í¸ðñåíi àëó¹à áîëìàéäû äåï åñåïòåãåí. Îíû» îéûíøà àë¹àøºû áàñòàó íàºòû, áåëãiëi áið í¸ðñåäåí ò½ðìàéäû, îë – áåëãiñiç, øåêñiç í¸ðñå, ãðåêøå îíû “àïåéðîí” äåï àòà¹àí. Ñîë àðºûëû ¹àíà ¸ëåìíi» ê¼ï ò¾ðëiëiãií ò¾ñiíäiðóãå áîëàäû. Àïåéðîí øåêñiç, ò¾ïñiç, îäàí çàòòàð ïàéäà áîëûï ºàíà ºîéìàéäû, êåéií ºàéòà ñî¹àí àéíàëûï, îäàí òóûï îòûðàäû. Àíàêñèìàíäðäû» îéûíøà ¸ëåì øåêòåóëi: îë ïàéäà áîëàäû, êåéií ºèðàï, æî¹àëàäû, îíû» îðíûíà àïåéðîííàí ºàéòàäàí ¸ëåì ïàéäà áîëàäû. Êåëåñi ôèëîñîô Àíàêñàãîðäû» áàñºà á½¹àí äåéiíãi ôèëîñîôòàðäàí åðåêøåëiãi îíû» àë¹àøºû áàñòàóäû» áiðåó åìåñ, òiïòi ò¼ðòåó äå åìåñ, ñàíñûç ê¼ï äåï åñåïòåóiíäå. Îëàðäû Àíàêñàãîð “ò½ºûìäàð” (ãðåêøå – “ãîìåîìåðèÿëàð”) äåï àòà¹àí. Ãîìåîìåðèÿëàð øåêñiç êiøêåíå, ñîíäûºòàí ê¼çãå ê¼ðiíáåéäi. °ëåìäå ºàíøà çàò áîëñà, ñîíøà ò¾ðëi ãîìåîìåðèÿ áàð. Àíàêñàãîð iëiìiíi» íåãiçãi ïðèíöèïi: “Áàðëû¹û áàðëûº í¸ðñåäå áàð”. Á½ë êåç-êåëãåí º½áûëûñòà, êåç-êåëãåí çàòòà áàðëûº ãîìåîìåðèÿ áàð äåãåíäi áiëäiðåäi. Àë¹àøºû áàñòàóäû» òà¹û áið êîíöåïöèÿñû – àòîìèñòiê iëiì. Îíû» ¼êiëäåði – Ëåâêèïï, Äåìîêðèò æ¸íå Ýïèêóð. Îëàðäû» iëiìiíå ñàé åêi áàñòàó – àòîì ìåí áîñ ºóûñòûº áàð. Íåãiçãi áàñòàó – àòîìäàð; áîñ ºóûñòûº – á½ë àòîìäàð ¼ìið ñ¾ðåòií æ¸íå ºîç¹àëàòûí îðòà. Àòîì ãðåêòi» “àòîìîñ” “á¼ëiíáåéòií” äåãåí ñ¼çiíåí øûººàí. Àòîì – çàòòû» á¼ëiíáåéòií, òû¹ûç, iøiíäå áîñ ºóûñòûº æîº, ñîíäàé êiøêåíå áîë¹àíäû¹ûíàí ê¼çãå ê¼ðiíáåéòií, ñåçiì ì¾øåëåðiíå äå ñåçiëìåéòií á¼ëiãi. Àòîì ¼çãåðìåéäi æ¸íå 츻ãi, îë áiðò½òàñ, åøºàíäàé á¼ëiêòåðãå á¼ëiíáåéäi, îíû» iøiíäå åøºàíäàé ¼çãåðiñòåð áîëìàéäû. Øåêñiç ê¼ï àòîìäàð áàð, îëàðäû» áàðëû¹û äà ñîíäàé. Iøêi ìà¹ûíàñûíà ºîñà àòîìäàðäû» áàðëû¹ûíû» ôîðìàëàðû áàð: îëàðäû» àðàñûíäà øå»áåð ò¸ðiçäiëåði, êóá, ðîìá ò¸ðiçäiëåði ò.á. ò¾ðëåði áàð. Áîñ ºóûñòûºòà ºîç¹àëûñòà áîëàòûí ê¼ïò¾ðëi ñàíñûç àòîìäàð áið-áiðiíå áiðiãiï, çàòòàðäû ò¾çåäi, àë áið-áiðiíåí àæûðà¹àí êåçäå çàòòàð æîéûëàäû. Àòîìèñòåð ¸ëåìíi» ê¼ïò¾ðëiëiãií àòîìäàðäû» áiðiãóëåðiíi» êîìáèíàöèÿëàðûìåí ò¾ñiíäiðåäi. Àº, ºàðà ñèÿºòû ê¼ïòåãåí ò¾ñòåðäi», ò¸òòi, àùû ñèÿºòû ä¸ìäåðäi» áàðëû¹ûíû» áàð áîëóû àòîìäàðäû» åðåêøå ò¾ðëi ºîñûëûñûíàí äåéäi àòîìèñòåð. Àòîìèñòåðäi» êðåäîñû: øûí ì¸íiíäå àòîìäàð ìåí áîñ ºóûñòûºòàí áàñºà åø í¸ðñå æîº. ²àë¹àíäàðûíû» áàðëû¹û îñûëàðäû» ñàëäàðû. Áîëìûñòû» îñû ñàëäàðûìåí øåêòåëåòií áiëiì – øûí áiëiì åìåñ, îë òåê ïiêið ¹àíà. À»ûç áîéûíøà, àòîìèñòåðäi» áiði Äåìîêðèò àäàìäàðäû àäàñòûðàòûí ñûðòºû ä¾íèåíi» ø½áàð àëàñûí ê¼ðìåñ ¾øií ¼çií-¼çi ñîºûðëà¹àí äåéäi. Ìiíå, îñûíäàé iëiìäåðäi» êåéáiðåóëåðiíäå ¸ëåìäi ºàíäàé çà»äûëûº, ºàíäàé ê¾ø áà¹ûíäûðàäû äåãåí ñ½ðຠòà ºîéûë¹àí. Ýëåé ìåêòåáiíå æàòàòûí ôèëîñîôòàðäàí áàñºà, Ñîêðàòºà äåéiíãi åæåëãi ôèëîñîôòàðäû» áàðëû¹û Êîñìîñòû ¼çãåðiñòå áîëàäû äåï åñåïòåãåí. Áið íåìåñå áiðíåøå áàñòàóäû içäåóäi» ¼çi ¼çãåðiñ íåìåñå áið ê¾éäåí áàñºà ê¾éãå àóûñóäû ìîéûíäàó äåãåíäi áiëäiðåäi. Ôàëåñòi» ñóû iøêi áið ¼çãåðiñòåðãå ºàáiëåòòiëiãiíå áàéëàíûñòû ê¼ï º½áûëûñòàð¹à àéíàëà àëàäû. Êåéáiðåóëåði ¼çãåðiñòåð Êîñìîñòà äà áîëàäû äåñå, áiðåóëåði òåê Êîñìîñòû» iøiíäåãiëåðãå ¹àíà ò¸í äåéäi. Ñîêðàòºà äåéiíãi ãðåê ôèëîñîôòàðûíû» êåéáiðåóëåðiíi» iëiìäåðiíäå ºàðàìà-ºàðñûëûºòàðäû» áiðëiãi òóðàëû äà èäåÿëàð îðûí àëàäû. Á½íäàé ò½æûðûìäàð¹à îëàð ê¾íäåëiêòi ¼ìiðäåãi áàºûëàóëàðäàí êåëãåí. Ái𠺽áûëûñòàð ïàéäà áîëàäû, êåéáiðåóëåði æî¹àëàäû, àäàì ¼ìiðãå êåëåäi, ¼ìiðäåí êåòåäi. Îñûíäàé º½áûëûñòàðäû áàºûëàóäàí ºàðàìà-ºàðñûëûºòàðäû» áàð åêåíäiãi, îëàð áið-áiðiíåí ¼çãåøå ïðîöåññòåð åìåñ, á¾êië ¸ëåìäåãi, òàáè¹àòòà¹û áiðò½òàñ æàëïû ¼çãåðiñòåðäi» ¸ð ò¾ðëi æàºòàðû åêåíäiãi òóðàëû îéëàð ïàéäà áîë¹àí. Ìûñàëû, àë¹àøºû ãðåê ôèëîñîôû Ôàëåñ ¼ìið ìåí ¼ëiìíi» áið-áiðiíå ñ¸éêåñòiãi, òåïå-òå»äiãi òóðàëû îéäû àéòºàí äåéäi. Îäàí “Åãåð ñåí ¼ìiðäi» ¼ëiìíåí åø àéûðìàñû æîº äåï åñåïòåñå», íåãå ¼ëìåéñi»? – äåï ñ½ðà¹àíäàð¹à: “´ìið ñ¾ðó ìåí ¼ëóäi» åø àéûðìàñû áîëìà¹àíäûºòàí” äåï æàóàï áåðãåí äåñåäi. Á½ë æàóàïòà ¼ìið ìåí ¼ëiì ºàðàìà-ºàðñûëûºòàð, îëàð áið-áiðiíå òå», ñ¸éêåñ äåãåí ò¾ñiíiê æàòûð. Ñîíûìåí ºàòàð ãðåê ôèëîñîôòàðû á½ë ºàðàìàºàðñûëûºòàð òóðàëû àéòûï ºàíà ºîéìàéäû, îëàðäû áið íåãiçäi» åêi æà¹û äåï ºàðàñòûðàäû. Ìûñàëû, Àíàêñèìàíäðäû» îéûíøà, æûëûëûº ïåí ñóûºòûº ¼ç-¼çäiãiíåí ïàéäà áîëûï ºîéìàéäû, îëàð áið íåãiç – àïåéðîííàí ïàéäà áîëàäû. Åæåëãi ãðåê ôèëîñîôòàðûí îéëàíäûð¹àí áið í¸ðñå – ºàíäàé ê¾ø (íåìåñå ê¾øòåð) ¸ëåìäåãi áàð í¸ðñåíi ¼çãåðóãå,

ºîç¹àëó¹à èòåðìåëåéäi, ñåáií òèãiçåäi. Æî¹àðûäà àòû àòàë¹àí Ýìïåäîêëäû» îéûíøà, ò¼ðò “òàìûð¹à” åêi ºàðàìà-ºàðñû ê¾ø – Ìàõàááàò íåìåñå Äîñòûº æ¸íå Æåê ê¼ðóøiëiê íåìåñå Æàóëûº ç½ëûìäûº – ¸ñåðií òèãiçåäi. Ìàõàááàòòû» ¸ñåðiíå ñàé àë¹àøºû áàñòàóëàð áið-áiðiìåí áiðiãiï, øàð ò¸ðiçäi Êîñìîñòû º½ðàéäû. Àë Æàóëûºòû» ê¾øiíåí áàñòàóëàð áiðáiðiíåí àæûðàï, Êîñìîñ æà àéíàëàäû, àë¹àøºû áàñòàóëàð áàñòàïºû ºàëïûíà ºàéòà ò¾ñåäi. Ìàõàááàò ïåí Æàóëûºòû» ¸ðåêåòi çà»äûëûººà, ðèòìãå áà¹ûíàäû: áiðåñå áiðåói, áiðåñå åêiíøiñi ê¾øêå åíåäi. Ñîäàí Êîñìîñ áið ïàéäà áîëûï, áið æî¹àëûï îòûðàäû. Îñûíû» ¸ñåðiíåí á¾êië ¸ëåìäiê ïðîöåññ öèêë áîëûï òàáûëàäû, áið öèêë áiòêåíäå, åêiíøiñi áàñòàëàäû. Ãîìåîìåðèÿëàð òóðàëû iëiìíi» íåãiçií ºàëà¹àí Àíàêñàãîð îëàðäû ºîç¹àëûñºà ¸êåëåòií, ¸ëåìíi» ïàéäà áîëûï, äàìóûíà æåòåêøi áîëàòûí ê¾ø òóðàëû èäåÿ àéòºàí. Îë ê¾øòi îë Àºûë äåï àòà¹àí (àºûë ãðåêøå “íóñ”). Á½ë Àºûë, Àíàêñàãîðäû» îéûíøà, åêi ôóíêöèÿíû îðûíäàéäû: áiðiíøiäåí, ¸ëåìäi õàîñòàí æàðàòàäû, îíû» äàìóûí ºàìòàìàñûç åòåäi æ¸íå, åêiíøiäåí, îë ¸ëåìäi òàíûï-áiëåäi. Íóñ áiðåó, îë øåêñiç, îë îéëàóäû» ê¼ìåãiìåí ¸ñåð åòåäi æ¸íå ¸ëåìäå åø í¸ðñåìåí ºîñûëìàéäû. °ëåìäi òàíè îòûðûï, Íóñ, æåòiëãåí áiëiìãå èå. Îë ¼òêåíäi, áîëàøàºòû àíûºòàéäû. Ýôåñòåí øûººàí Ãåðàêëèò áàñºà îéäû ½ñûíàäû. Àë¹àøºû áàñòàó ðåòiíäå Ãåðàêëèò îòòû ½ñûíàäû äåäiê. Áiðຠîíû» iëiìiíi» íåãiçãiñi îë åìåñ. Íåãiçãiñi – Ëîãîñ òóðàëû iëiì. Ãðåêøå “ëîãîñ” – “ñ¼ç”, “îé” äåãåíäi áiëäiðåäi. Êåéií îë “iëiì” äåãåíäi áiëäiðåòií áîë¹àí. Îñûäàí êåëiï “îíòîëîãèÿ” (áîëìûñ òóðàëû iëiì), “ãíîñåîëîãèÿ” (òàíûì òóðàëû iëiì) äåãåí ñ¼çäåð øûººàí. °ëåìäå áàðëû¹û ¾çäiêñiç ¼çãåðiñòå áîëàäû, äåéäi Ãåðàêëèò. Îë ¸ëåìäi ñóû ¾íåìi ¼çãåðiï ò½ðàòûí ¼çåíìåí ñàëûñòûð¹àí: áið ¼çåíãå åêi ðåò ò¾ñóãå áîëìàéäû. Ñîë ñèÿºòû ¸ëåìäå äå “áàðëû¹û à¹ûï êåòåäi, áàðëû¹û ¼çãåðåäi”. Òîºòàï ºàë¹àí, ò½ðàºòû åøòå»å æîº. Á½ë ¼çãåðiñòåðäå ºàðàìà-ºàðñûëûºòàð çà»û áèëiê åòåäi. Áàð í¸ðñåíi» á¸ði ¼çiíi» ºàðàìà-ºàðñûñûíà àóûñó¹à ºàáiëåòòi, àóûñûï îòûðàäû äà. Æûëû ñóèäû, ñóûº æûëèäû, ê¾í ò¾íìåí, ¼ìið ¼ëiììåí àóûñàäû. Ãåðàêëèò ºàðàìà-ºàðñûëûºòû» áàðëûº ì¾ìêií ºàòûíàñòàðûí áåðåäi. ²àðàìà-ºàðñûëûºòàð áið ìåçãiëäå ¼ìið ñ¾ðåäi, óàºûò áîéûíà áið-áiðiíi» ñî»ûíàí åðiï îòûðàäû, áiðiíåí-áiðiíå ¼òåäi. Áiçäåãi áið í¸ðñå – ¼ëi äå, ñîë ìåçãiëäå òiði äå, äåéäi Ãåðàêëèò. Áiðຠºàðàìà-ºàðñûëûºòàð ¼ç-¼çäiãiíåí ¼ìið ñ¾ðìåéäi, îëàð á¾êië ¸ëåìäi áàñºàðûï îòûð¹àí ¸ìáåáàï ê¾øòi» ºàñèåòòåði. Îë ê¾øòi» àòû – Ëîãîñ. Ãåðàêëèò Ëîãîñºà Êîñìîñòà á¸ði áà¹ûíàòûí, Êîñìîñòû» ¼çi äå áà¹ûíàòûí ¸ìáåáàï çà»äûëûº äåãåí ìà¹ûíà áåðåäi. Ëîãîñ – ¸ëäåáið ¸ëåìäiê çåðäå, “áàðëû¹ûí á¸ðiíi» ê¼ìåãiìåí áàñºàðàäû”. Àíàêñàãîðäû» Íóñûíà ºàðà¹àíäà, Ëîãîñ áiðêåëêi åìåñ, îë ºàðàìà-ºàðñûëûºòàðäû» áiðëiãi. Ëîãîñ ½¹ûìûí êåéií ê¼ïòåãåí ôèëîñîôòàð ºàáûëäà¹àí. Ãåðàêëèòòi» ôèëîñîôèÿäà¹û ìà»ûçû Ëîãîñ ½¹ûìûí êiðãiçãåíiíäå ¹àíà åìåñ, ñîíûìåí ºàòàð îë – êåéií “äèàëåêòèêà” äåï àòàë¹àí ôèëîñîôèÿëûº iëiìíi» íåãiçií ºàëàóøûñû. ²àðàìà-ºàðñûëûºòàðäû» áiðëiãi – äèàëåêòèêàíû» ÿäðîñû. Ñîíäûºòàí Ãåðàêëèòòi» Ëîãîñû äèàëåêòèêàëûº äåóãå áîëàäû. Ëîãîñ, Ãåðàêëèòòi» îéûíøà, áàðëûº æåðäå ¸ñåð åòåäi, áiðຠàäàìäàð, ¼ç ñàíàñûíà æî¹àðû ê¼òåðiëå àëìà¹àíäûºòàí, îíû» áàð åêåíi òóðàëû ñåçiêòåíáåéäi äå. Àäàìäàð æàðòûëàé ¹àíà ê¼ðåäi, á¾òiíäi ò¾ñiíóãå ºàáiëåòñiç. Àë æàðòû òóðàëû á¾òiííi» ïîçèöèÿñûíàí ¹àíà ºàðàñòûðó êåðåê. Ìûñàëû, àäàìäàð øîøºàëàð ëàé áàëøûºòû æàºñû ê¼ðåäi äåï îéëàéäû. Àë “ëàé” òàçà àäàìíû» ò¾ñiíiãi. Êîñìîñòû» ò½ð¹ûñûíàí àëñàº, òàçà äà, ëàé äà, æàºñûëûº òà, æàìàíäûº òà áàðëû¹û áiðäåé. Àë àäàìäàð ¼çäåðiíi» ò¾ñiíiãiíå ñàé, ê¼çºàðàñòàðû ìåí ºàæåòòiëiêòåðiíå ñàé áið í¸ðñåíi òàçà, áið í¸ðñåíi ëàñ, ëàé äåï åñåïòåéäi. Ñîíûìåí ºàòàð Ãåðàêëèò òå»iç ñóû áàëûººà ïàéäàëû áîëñà, àäàì¹à iøóãå ïàéäàñûç äåãåí ìûñàë êåëòiðåäi. Îñûäàí æàëïû ïàéäàñûç äåãåí ºîðûòûíäû æàñàó¹à áîëìàéäû. °ëåìäå àáñîëþòòi åøí¸ðñå æîº, áàðëû¹û ñàëûñòûðìàëû äåéäi îë. Áàëà ¾ëêåí àäàì¹à ºàðà¹àíäà àºûìàº, àë àäàì ²½äàé¹à ºàðà¹àíäà àºûìàº. Ãåðàêëèò ºàðàìà-ºàðñûëûºòàðäû» ºàòûíàñûíäà ê¾ðåñêå, æàóëûººà, òiïòi ñî¹ûñºà àñà ê¼»ië ºîÿäû. Á½ë Ãåðàêëèòòi» äèàëåêòèêàñûíû», æàëïû ôèëîñîôèÿñûíû» òåðiñ æà¹û. (Äàîñòûº ôèëîñîôèÿäà ì½ðàò – ºàðàìà-ºàðñûëûºòàðäû» òåïå-òå»äiãi). Ãåðàêëèò ¾øií ¾éëåñiìäiëiê – ê¾ðåñ. Îñû àéòûë¹àí ôèëîñîôèÿëûº iëiìäåðäi íå áiðiêòiðåäi? Îëàðäû» áàðëû¹ûíû» îáúåêòèâòi ¸ëåìíi» º½ðûëûìûí ò¾ñiíóãå äåãåí òàëïûíûñ. °ëåì òóðàëû îé åìåñ, ñîë ¸ëåìíi»

¼çi áàñòû. Ôèëîñîôòàð å» àëäûìåí ¸ëåìíi» ºàëàé ò¾ñiíiëåòiíiíå åìåñ, ¸ëåìíi» ¼çiíå, îíû» ºàíäàé åêåíäiãiíå ê¼»ië á¼ëãåí. ÁiðຠÑîêðàòºà äåéiíãi ôèëîñîôòàðäû» iøiíäå ¸ëåìíi» ºàëàé ò¾ñiíiëåòiíiíå äå ê¼»ië á¼ëãåíäåð áîë¹àí. Á.ä.ä. VI ¹. Åæåëãi Ãðåêèÿäà ¸ðò¾ðëi äiíè ºîç¹àëûñòàð áàéºàë¹àí. °ðò¾ðëi ìèñòèêàëûº ºàóûìäàñòûºòàð ïàéäà áîëà áàñòàéäû. Îëàðäû» iøiíäåãi å» ê¼çãå ê¼ðiíåð ìà»ûçäûëàðû Îðôåé ìåí Äèîíèñêå áàéëàíûñòûëàðû. Îñûíäàé ºàóûìäàñòûºòàðäû» iøiíäå ò¸ííi» ºàð໹û º½ðñàóûíà ºàìàë¹àí, áîñòàíäûºòû à»ñà¹àí ºàéûðûìäû áàñòàó æàí òóðàëû iëiì ºàëûïòàñºàí. Îñû ºàóûìäàñòûºòàðäû» òîïûðà¹ûíàí “Ïèôàãîðëûº îäດ ïàéäà áîëàäû. Îíû º½ð¹àí àòàºòû ìàòåìàòèê Ïèôàãîð. Îñû îäàºòû» íåãiçiíäå áåëãiëi áið ôèëîñîôèÿëûº iëiì º½ðûë¹àí. Ïèôàãîðèçìíi» àòû øûººàí ¼êiëäåðiíå Ïèôàãîðäàí áàñºà á.ä.ä. V ¹àñûðäà ¼ìið ñ¾ðãåí Ôèëîëàé æ¸íå á.ä.ä. IV ¹àñûðäà ¼ìið ñ¾ðãåí Àðõèò êiðåäi. Ïèôàãîð ìåí îíû» içií áàñóøûëàð îðôèêòåðäi» äiíèìèñòèêàëûº ê¼çºàðàñòàðûíû» ¸ñåðiíäå áîë¹àí, àäàìíû» 츻ãi æàíû, ¼ëãåííåí êåéiíãi áàñºà äåíåëåðãå æàííû» ºîíóû (àäàìäàð¹à, æàíóàðëàð¹à, ¼ñiìäiêòåðãå) òóðàëû iëiìäi ñîëàðäàí àë¹àí. Ïèôàãîðëûºòàð á½ë º½áûëûñòû» ýòèêàëûº æà¹ûíà ê¼»ië á¼ëãåí æ¸íå æàííû» êåéiíãi áàñºà äåíåëåðãå ºîí¹àííàí êåéiíãi ¼ìið ñ¾ðóií æå»iëäåòó ¾øií, ºàéòà àéíàëûï êåëóäi» ñàíûí àçàéòó ¾øií æàíäû “òàçàðòóäû” òàëàï åòêåí. Òàçàëàíóäû» º½ðàëû òàíûì, ¸ñiðåñå, ìàòåìàòèêà äåï åñåïòåãåí. Îëàð øûí ì¸íiíäå ìàòåìàòèêàíû» äàìóûíà ¾ëêåí ¾ëåñ ºîñºàí. Ïèôàãîðëûºòàðäû» ìàòåìàòèêàìåí àéíàëûñóû ñàíäàðäû», ñîíûìåí ºàòàð ãåîìåòðèÿëûº ôèãóðàëàðäû» òàíûìäà¹û ð¼ëiíi» ¾ëêåí åêåíäiãi òóðàëû ò½æûðûì æàñàóûíà ûºïàë åòêåí. Ôèëîëàéäû» îéûíøà, “òàíûëàòûí í¸ðñåíi» á¸ðiíi» ñàíû áàð, îíñûç åøí¸ðñåíi ò¾ñiíóãå áîëìàéäû”. ß¹íè, ¸ëåìíi» òàíûëóû ñàí¹à íåãiçäåëåäi. “Ñàíäàð àëäàìàéäû, îëàð ¼òiðiê àéòïàéäû”,– äåéäi Ôèëîëàé. Îíûìåí ºîñà ñàíäàð áàðëûº í¸ðñåäå áîëûï ºàíà ºîéìàéäû, îëàð á¸ðií áàñºàðûï, áèëåéäi. Áàñºàøà àéòºàíäà, ¸ìáåáàï çà»äûëûº ðåòiíäå ñàíäûº, ìàòåìàòèêàëûº ºàòûíàñòàð àëûíàäû. Ïèôàãîðëûºòàð ¾øií, ñàíäûº ºàòûíàñòàð – ¾éëåñiìäiëiêòi» ñèíîíèìi. Êîñìîñ ñàí àðºûëû ò¸ðòiïêå êåëåäi, áàñºàðûëàäû. Ïèôàãîðëûºòàðäû» ñàííû» àíûºòàóøû ð¼ëi òóðàëû iëiìiìåí îëàðäû» áàðëûº í¸ðñåãå ñàé ºàðàìà-ºàðñûëûºòàð òóðàëû iëiìi ¼çàðà áàéëàíûñòà. Îëàð îí ò¾ðëi ºàðàìàºàðñûëûºòàðäû àòàéäû: 1) øåê ïåí øåêñiçäiê; 2) òຠïåí æ½ï; 3) áiðëiê ïåí ê¼ïòiê; 4) î» ìåí òåðiñ; 5) åðêåêòiê ïåí ½ð¹àøûëûº; 6)òûíûøòûº ïåí ºîç¹àëûñ; 7) ò¾çó ìåí ºèñûº; 8) æàðûº ïåí ºàð໹û; 9) æàºñû ìåí æàìàí; 10) êâàäðàò ïåí ê¼ïæàºòûëûº. Ìà»ûçäûñû: á½ë ºàðàìà-ºàðñûëûºòàðäû ïèôàãîðëûºòàð ºîç¹àëûñòà åìåñ, ñòàòèêàëûº ò¾ðäå ò¾ñiíåäi. Ñîíäûºòàí Ãåðàêëèòòi» iëiìiíå ºàðà¹àíäà îëàðäû» ºàðàìàºàðñûëûºòàðû äèàëåêòèêàëûº åìåñ. Êåëåñi áið ôèëîñîôèÿëûº îéäû» ìåêåíi Ýëåÿ. Îñû æåðäåí øûººàí ôèëîñîôèÿëûº ìåêòåï ýëåÿëûº äåï àòàë¹àí. Îíû» íåãiçií ºàëàóøû – Ïàðìåíèä. Îäàí áàñºà àòû øûººàí ¼êiëäåði – Ýëåÿäàí øûººàí Ïàðìåíèäòi» ø¸êiðòi Çåíîí, Ñàìîñ ºàëàñûíû» òóìàñû Ìåëèññ. Ýëåéëiê ìåêòåïòi» íåãiçãi îéëàðûí Ïàðìåíèä ò½æûðûìäà¹àí. Îíû» íåãiçãi ì¸ñåëåëåði: 1) áîëìûñ ïåí áåéáîëìûñòû» àðàºàòûíàñû; 2) áîëìûñ ïåí îéäû» àðàºàòûíàñû; 3) áiðò¾ðëiëiê ïåí ê¼ïò¾ðëiëiêòi» àðàºàòûíàñû. ̽íû» áàðëû¹û øûíäûºòû ñåçiììåí ºàáûëäàó¹à ñ¾éåíó àðºûëû øåøiëìåéäi. Àºèºàò æîëû – çåðäå. ß¹íè ºîéûëìà¹àí ì¸ñåëåëåð òåê çåðäåíi» ê¼ìåãiìåí ¹àíà øåøiëåäi. ²îéûë¹àí ñ½ðàºòàð¹à æàóàï áåðå îòûðûï, íåãiçãi ¾ø ò½æûðûìäû ½ñûíàäû. Áiðiíøiñi: òåê ºàíà áîëìûñ áàð, áåéáîëìûñ æîº. Åêiíøi ò½æûðûì: áîëìûñ ïåí îé áiðäåé. Ñûñû: áîëìûñ áiðò½òàñ, ê¼ïò¾ðëiëiê æîº. Ïàðìåíèä îëàðäû áûëàéøà ä¸ëåëäåéäi: áàð í¸ðñå áàð, ¼ìið ñ¾ðåäi, ÿ¹íè, áàðëû¹û – áîëìûñ. Áåéáîëìûñòû» áîëóû ì¾ìêií åìåñ. Áiç îë òóðàëû îéëàé äà àëìàéìûç. Áiç áåéáîëìûñ äåï îéëàé àëàòûí í¸ðñåíi» áàðëû¹û áàð, ¼ìið ñ¾ðåäi, ñîíäûºòàí îë áîëìûñ áîëûï òàáûëàäû. Îé äà áîëìûñ; áîëìûñ ñåçiìãå åìåñ, òåê îé¹à ¹àíà áåðiëåäi. Áîëìûñ, Ïàðìåíèäòi» îéûíøà, áiðò½òàñ. Ñîíäûºòàí îíäà àéûðìàøûëûºòàð æîº, ñîíäûºòàí ê¼ïò¾ðëiëiê òå æîº. Áîëìûñòû» áiðëiãi êåç-êåëãåí ¼çãåðiñòi æà øû¹àðàäû; îë ¼çãåðiññiç. Áåéáîëìûñ, áîñ ºóûñòûº, ¼çãåðiñ, ïàéäà áîëó, æî¹àëó òóðàëû ò½æûðûìäàð – ñåçiì ì¾øåëåðiíå ñ¾éåíå îòûðûï æàñà¹àí æàë¹àí ïiêiðëåð ¹àíà. Ïàðìåíèäòi» èäåÿëàðûí îíû» îºóøûñû Çåíîí íåãiçäåãåí. Îë “àïîðèÿëàð” (ãðåêøå “àïîðèÿ” “ºèûíäûºòàð” äåãåíäi

áiëäiðãåí) äåï àòàëàòûí ä¸ëåëäåóëåð îéëàï òàïºàí. Îíäàé àïîðèÿëàðäû» áiðíåøåói áiçãå æåòêåí. Ìûñàëû “Äèõîòîìèÿ” (òå» á¼ëó) äåãåí àïîðèÿñû áàð. Îíû» îéûíøà, áîëìûñ ºîç¹àëûññûç. ²îç¹àëûñ áàñòàëà àëìàéäû, ¼éòêåíi, ºîç¹àëûñòà¹û çàò æîëäû» ñî»ûíà æåòói ¾øií ñîë æîëäû» òå» æàðòûñûí æ¾ðiï ¼òói êåðåê, îë æàðòûíû æ¾ðiï ¼òó ¾øií îíû» æàðòûñûí æ¾ðói êåðåê, îñûëàé øåêñiç êåòå áåðåäi. Áàñºàøà àéòñàº, áið í¾êòåäåí áið í¾êòåãå æåòó ¾øií í¾êòåëåðäi» øåêñiç ñàíûí æ¾ðiï ¼òó êåðåê. Á½ë àïîðèÿëàðäû» ìà¹ûíàñû Çåíîí æàëïû ºîç¹àëûñ ôàêòiñií æà øû¹àðàäû äåãåí ñ¼ç åìåñ. Îë îñû ôàêòiíi îéìåí ò¾ñiíóäi» ì¾ìêií åìåñòiãií ò¾ñiíäiðåäi. Ò¾ñiíiï, ºàéøûëûººà ½ðûíáàó ì¾ìêií åìåñ. Á.ä.ä. V ¹àñûðäû» åêiíøi æàðòûñûíäà åæåëãi ãðåê ôèëîñîôèÿñûíäà ¼çäåðií “äàíàëûº ½ñòàçäàðûìûç” äåï àòà¹àí ñîôèñòåð ìåêòåái ïàéäà áîëàäû. Ñîë óàºûòòà ãðåê äåìîêðàòèÿñû æà¹äàéûíäà ìà»ûçäûëû¹û æà¹ûíàí áiðiíøi îðûí¹à ëîãèêà ìåí ðèòîðèêà øûºòû. °ñiðåñå, øåøåíäiê ¼íåð, ðèòîðèêà ñîòòàð ìåí õàëûº æèíàëûñòàðû êåçiíäå ¸äåìi ñ¼éëåï, áàñºàëàðäû ñåíäiðiï, ê¼íäiðó ¾øií àñà ìà»ûçäû ºàæåòòiëiêêå àéíàë¹àí. ̽íäàé ñ½ðàíûñòû øåøåíäiêêå ¾éðåòó ¾øií àºøà àëûï îºûòûï æ¾ðãåí ñîôèñòåð iëiï àëà êåòåäi. Ñîôèñòåðäi å» àëäûìåí àºèºàò åìåñ, ºàðñûëàñòû òåê äàó êåçiíäå ñ¼çáåí æå»ó ºûçûºòûðàòûí. Ñîíäûºòàí ñîôèñòåð òåç àðàäà å» àòàºòû àäàìäàð¹à àéíàëäû. Ñîôèñòèêà ðåòiíäå ºàðàíû ຠºûï, àºòû ºàðà ¹ûï ê¼ðñåòó ò¾ñiíiëãåí. Ñîíûìåí ºàòàð ñîôèñòåð Åæåëãi Ãðåêèÿíû» ðóõàíè ¼ìiðiíäå î» ð¼ë äå àòºàð¹àí. ´éòêåíi îëàð òåê ïðàêòèêàëûº ðèòîðëàð ¹àíà åìåñ, ðèòîðèêàíû» òåîðåòèêòåði áîëäû. Îëàðäû» íàçàðûíäà¹û í¸ðñå – ñ¼ç. ʼïøiëiãi øûí ì¸íiíäå íà¹ûç øåøåí ðåòiíäå òàíûë¹àí. Ñîôèñòåð îéëàó òóðàëû iëiì – ëîãèêàäà äà æåòiñòiêòåðãå æåòêåí. Ñîôèñòåðäi» iñ- ¸ðåêåòòåði ìåí iëiìäåði ôèëîñîôèÿëûº ìà¹ûíà¹à äà èå áîëäû. Îëàð ôèëîñîôòàðäû» íàçàðûí àäàì, ºî¹àì, áiëiì ì¸ñåëåëåðiíå àóäàðäû. Ñîíûìåí ºàòàð îëàðäû ºîðøà¹àí îðòà¹à îëàð òóðàëû îé ºàëàé ¸ñåð åòåäi, àäàì ¸ëåìäi òàíè àëà ìà äåãåí ñ½ðàºòàð îéëàíäûðàäû. Á½ë ñ½ð຺à îëàð òàíè àëìàéäû äåï æàóàï áåðãåí. Îëàðäû» îéûíøà, àºèºàò æîº, ¸ðêiìíi» ¼çiíi» àºèºàòû áàð: êiì øûíäûºòû ºàëàé ê¼ðñå, îë ¾øií ñîë àºèºàò. Øûíäûº òóðàëû áiçäi» îéûìûç ¸ðºàøàí ñàëûñòûðìàëû. Áiðຠá½ë îíäà àºèºàò æîº äåãåí ñ¼ç åìåñ. Ñîôèñòåð áiëiìíi» ñàëûñòûðìàëûëû¹ûí îíû» ºàñèåòi äåï åñåïòåãåí. Ñîíûìåí ºàòàð ì½íäàé ðåëÿòèâèçìäi ñîôèñòåð àäàìãåðøiëiêêå äå æàïñûð¹àí. Îëàðäû» ïiêiðiíøå, ºàéûðûìäûëûº ïåí ç½ëûìäûºòû àéûðàòûí îáúåêòèâòi êðèòåðèé æîº: êiìãå íå ½òûìäû, íå ïàéäàëû áîëñà, ñîë – æàºñûëûº. Ñîôèñòåðäi êiøi æ¸íå ¾ëêåí äåï åêi òîïºà á¼ëó ºàáûëäàí¹àí. ¶ëêåíäåðiíå – Ïðîòàãîð, Ãîðãèé, Ãèïïèé, Ïðîäèê æ¸íå áàñºàëàð æàòàäû. Àë êiøi òîïºà – Àëêèäàì, Êðèòèé, Êàëëèêë æ¸íå òà¹û áàñºàëàð êiðåäi. Îñûëàðäû» iøiíäåãi å» áåëãiëiñi – ðèòîðèêà ìåí ýðèñòèêàíû» (äàó ¼íåði) îºûòóøûñû áîë¹àí Ïðîòàãîð. Ïðîòàãîð ¼çiíi» “Àäàì – áàðëûº çàòòû» ¼ëøåìi” äåãåí ñ¼çiìåí àòàºòû. Îë îáúåêòèâèçì ïðèíöèïií æà øû¹àðûï, ñóáúåêòèâèçìäi, àäàìíû» ñóáúåêòèâòi ïîçèöèÿñûí ºîëäà¹àí. Ñîíûñûìåí ñîôèñòåð ôèëîñîôòàðäû» íàçàðûí àäàì ì¸ñåëåñiíå àóäàðàäû. Áiðiíøi áîëûï àäàì ì¸ñåëåñií ôèëîñîôèÿíû» íåãiçãi òàºûðûáûíà àéíàëäûð¹àí – Ñîêðàò. Ñîêðàòòû» ê¼ï ¹àñûðëàð áîéûíà äàíàëûºòû» ñèìâîëû ðåòiíäå òàíûëóû òåãií åìåñ. Îíû» ¼ìiði àéòºàí ñ¼çäåðiíå ñàé, íåãå îºûòñà, ¼çi ñîëàé ¼ìið ñ¾ðãåí. Ñîêðàò æàçûï åøí¸ðñå ºàëäûðìà¹àí. Îë òóðàëû äåðåêòåðäi áiç Ïëàòîííû» äèàëîãòàðûíàí, Àðèñòîòåëüäi» å»áåêòåðiíåí àëàìûç. Ñîêðàòòû» ¼òå ê¼ï ø¸êiðòòåðiíi» iøiíäåãi å» àòàºòûñû, ¼çiíi» àðòûíà ¸ëåìäiê ôèëîñîôèÿäà åðåêøå îðûí àëàòûí iëiì ºàëäûð¹àí Ïëàòîí áîëäû. Åêi ìû» ¾ø æ¾ç æûëäàí àñòàì óàºûò iøiíäå Ïëàòîí øû¹àðìàøûëû¹û òåê Åóðîïàíû» ¹àíà åìåñ, á¾êië ¸ëåì ì¸äåíèåòiíi» ñàí àëóàí ò¾ðëi áà¹ûòòàðäà ¼ðáóiíå ¼çiíi» áåëãiëi áið ûºïàëûí òèãiçiï êåëäi. Îë ûºïàë ôèëîñîôèÿëûº íåìåñå ¹ûëûìè îéäû» àóºûìûíàí ¸ëäå ºàéäà øû¹ûï êåòêåí. Ôèëîñîôèÿäà¹û, ¹ûëûìäà¹û, ¸ðò¾ðëi ä¸óiðäåãi ¸ëåóìåòòiêñàÿñè ê¼çºàðàñòàðäà¹û æ¸íå äå ïðàêòèêàëûº ¼ìiðäåãi, ìåìëåêåòòiê º½ðûëûìäàð ìåí ìîðàëüäûº-àäàìãåðøiëiê ½ñòàíûìäàðäà¹û ê¼ïòåãåí áà¹ûòòàðäû» Ïëàòîí iëiìiíå áåëãiëi ä¸ðåæåäå ñîºïàé ¼òêåíäåði æîº äåñå äå áîëàäû: îë ºàòûíàñòàð Ïëàòîí iëiìií øåêñiç ìàäàºòàóëàðäàí àëà»ñûç æà øû¹àðûï, äàòòàó¹à äåéiíãi áàðëûº ä¸ðåæåëåðäå áîëäû æ¸íå ¸ëi äå áîëûï æàòûð. Ïëàòîííàí êåéií ä¾íèåãå êåëãåí á¾êië ¸ëåìäiê äiíäåðäi» á¸ði äå îíû» iëiìií ¼ç æà¹ûíà áåéiìäåï, ¼»äåï, ¼çií îíû» èäåÿëàðûìåí íåãiçäåóãå òûðûñºàí. Îëàðäû» êåéáiðåóëåðiíå èäåÿëûº àðºàó áîëà äà àëäû (ìûñàëû, õðèñòèàí

äiíi ¾øií). Åêiíøi æà¹ûíàí – ê¼ï æà¹äàéäà îíû» iëiìi ò¾ãåëiìåí äåðëiê åøáið äiííi» àóºûìûíà ñûé¹àí æîº. Ñîíäûºòàí äà îíäàé äiíäåðäi» îë iøêi íåãiçäåðií ¸ëñiðåòåòií ñûíè áà¹ûòòàðäû» èäåÿëûº º½ðàëû áîëûï êåëãåíi äå ðàñ. ²àëàé äà áîëìàñûí, Ïëàòîííàí êåéiíãi áiðäå áið ¹àñûðäà î¹àí áàéëàíûñòû èäåÿëûº òàðòûñòàð Áàòûñòà áîëñûí, Øû¹ûñòà áîëñûí áið äå áið òîëàñòà¹àí åìåñ. Áåëãiëi áið ìà¹ûíàäà Ïëàòîí ¸ëåìäiê ì¸äåíèåòòi», ¸ñiðåñå, ôèëîñîôèÿëûº, ¹ûëûìè, ìîðàëüäûº-ýòèêàëûº æ¸íå äiíè ñàëàëàðûíäà¹û ¾íåìi áið ¼øïåéòií ïðîáëåìàñûíà àéíàëäû äåñåê àðòûº áîëìàéòûí áîëàð. °ðèíå, ¸ð çàìàííû» àëäûíäà ò½ð¹àí ðóõàíè-ì¸äåíè áîëó¹à òèiñ ¼çãåðiñòåðãå áàéëàíûñòû îë ì¸ñåëåíi» ì¸í-ìà¹ûíàñû äà ¼çãåðiï îòûðàäû. Îðòà ¹àñûðëàðäà¹û Åóðîïàäà Ïëàòîííû» äiíãå áàéëàíûñòû èäåÿëàðûíàí áàñºà ì½ðàëàðûíà, ñîíûìåí áiðãå Àíòèêà ãðåêòåðiíi» ì¸äåíèåòiíå äåãåí ûºûëàñòû» áiðøàìà á¸ñå»äåãåí, òiïòi áåëãiëi ä¸ðåæåäå îëàðäû ½ìûòºàí êåçå»iíäå îëàðäû, ñîíû» iøiíäå ¸ñiðåñå Ïëàòîííû» iëiìií çåðòòåó ì½ñûëìàíäûº Øû¹ûñòà, Îðòàëûº Àçèÿäà àéðûºøà ¼ðiñòåãåíi áåëãiëi. ß¹íè, Àíòèêà ì¸äåíèåòi æàëïû àë¹àíäà, Ïëàòîí, Àðèñòîòåëü iëiìi, ¸ñiðåñå îðòà ¹àñûðëàðäû» àÿºòàëó êåçå»iíäå àðàá-ò¾ðiê ä¾íèåñiíäå ºàéòà ã¾ëäåíiï, ¸ë-Êèíäè, ¸ë-Ôàðàáè, Èáí-Ñèíà, Èáí-Ðóøä ò.á. øû¹àðìàøûëû¹ûíäà æà»à ¼ðiñ òàóûï, Åóðîïà¹à ºàéòà îðàëäû. Ïëàòîííû» ¼ìið æîëûí ºûñºà ò¾ðäå ¹àíà øîëûï ¼òñåê, îíû» ôèëîñîôèÿäà¹û øûí ìà¹ûíàñûíäà¹û ¼çiíäiê ¼ñó æîëû á.ç.ä. 407 æûëû Ñîêðàòïåí êåçäåñóiíåí áàñòàëàäû. Îíû ñàí ¹àñûðëàðäà çåðòòåãåíäåðäi» øàìàìåí òîïøûëàóû áîéûíøà Ïëàòîí á.ç.ä. 427–347 æûëäàð ¼ìið ñ¾ðãåí áîëóû êåðåê. Îë æ¸é ¹àíà àºñ¾éåêòåðäi» ò½ºûìûíàí åìåñ, îíû» àð¹û àòàëàðû Àòòèêàäà ïàòøà áîë¹àí Êîäðäàí øû¹àòûí ê¼ðiíåäi. Àíàñû á.ç.ä. VI ¹àñûðäû» áiðiíøi æàðòûñûíäà ¼ìið êåøêåí àòàºòû àôèíàëûº çà» øû¹àðóøû Ñîëîííû» áàóûðûíû» ò½ºûìäàðûíàí øûººàí. ´ç çàìàíûíäà¹û äåìîêðàòèÿëûº æ¸íå îëèãàðõèÿëûº º½ðûëûìäàð¹à Ïëàòîííû» ºàòûíàñûíà îíû» ïàòøàëàð ò½ºûìûíàí åêåíäiãi äå áåëãiëi òàáûí ò¾ñiðãåí áîëó êåðåê äåñåäi. Òó¹àíäà¹û ¸êåøåøåñiíåí àë¹àí åñiìi – Àðèñòîêë. Êåéií á½ë åñiìií àëà»ñûç û¹ûñòûð¹àí Ïëàòîí åñiìií î¹àí Ñîêðàò áåðãåí äåñåäi. Àðèñòîêë áîéû áèiê, êå» êåóäåëi, æàñûíäà ê¾ðåñïåí àéíàëûñºàí ºàðóëû àäàì áîëñà êåðåê. Ñîë êå» æàçûº êåóäåñiíå ºàðàé Ñîêðàò îíû “Plato” äåï àòàñà êåðåê, ãðåêøå îë êå», æàçûº äåãåí ìà¹ûíàíû áiëäiðåäi. Ñîêðàòïåí êåçäåñó êåçå»iíäå Ïëàòîí îäàí á½ðûí¹û íàòóðôèëîñîôèÿëûº, ïèôàãîðëûº, ýëåàòòûº áà¹ûòòàðäà¹û îéøûëäàðäû», Ãåðàêëèòòi», Äåìîêðèòòi», ñîôèñòåðäi» èäåÿëàðûìåí æàºñû òàíûñ áîë¹àí. Ñîíûìåí ºàòàð ¼íåðäi» áiðíåøå ñàëàëàðûìåí äå, ¸ñiðåñå ïîýçèÿìåí åëiêêåí åêåí. Îíû» 25 ýïèãðàììàñû ñàºòàë¹àí. Äðàìàëàð äà æàç¹àí. ß¹íè ôèëîñîôèÿäà ¼çiíäiê áà¹ûòû ¸ëi àíûºòàëà ºîéìà¹àí äàðûíäû æàñ æiãiò. Ñîêðàòïåí êåçiãiï, îíû» ñ½ºáàòòàðûí òû»äàé áàñòà¹àííàí êåéií îë á½ðûí¹û æàç¹àíäàðûí îòºà ¼ðòåï æiáåðãåí äåñåäi. Ñîêðàòòû» æàñ Ïëàòîí¹à åòêåí ¸ñåðií îíû çåðòòåóøiëåð îë ¾øií åø óàºûòòà áàòïàéòûí ê¾íìåí òå»åñòiðåäi. Îëàé áîëñà, Ñîêðàòòû» êiì åêåíäiãi òóðàëû äà îºóøûíû àçäàï òàíûñòûðûï ¼òêåí æ¼í. Îë êåçäå Ñîêðàòòû» àëïûñòàí àñºàí êåçi. Îë – á¾êië Ãðåêèÿäà àòà¹û æàéûëûï êåòêåí êiñi. ´çiíi» iëiìiíi» åðåêøåëiãiíåí ê¼ði îíû» á¾êië ¼ìið ñ¾ðóiíi», îéëàó ¾ðäiñiíi», ê¾íäåëiêòi ºàòûíàñòàðäà äà åøêiìãå ½ºñàìàéòûíäû¹ûìåí àòû øûººàí. Îíäà ¼çiíäiê ê¸ñiï òå, àéíàëûñàòûí iñi äå æîº. Îë òåê ê¼ï àäàìäàðìåí Àôèíàíû» ê¼øåëåðiíäå, áàçàðëàðûíäà, êåç êåëãåí æåðäå ñ½ºáàòòàñûï æ¾ðåäi åêåí. °»ãiìåëåðiíi» ò¾ði ñîôèñòåðãå æàºûí, äàíàëûººà áàéëàíûñòû. Øû¹ûñòà¹û ä¾íèåíi êåçiï æ¾ðåòií ä¸ðóiøòåðãå ½ºñàéäû. Îë áåëãiëi áið ê¼çºàðàñòû óà¹ûçäàìà¹àí. Îë: “ìåí åøí¸ðñå áiëìåéìií, ñîíäûºòàí áiëìåéòiíiìäi áiëåòiíäåðäåí ñ½ðàï áiëãiì êåëåäi äåï, ¸ñiðåñå, ¸ð iñòi» áiëãiði äåï åñåïòåëåòiíäåðãå ñîë ñàëàäàí ñ½ðàºòàð ºîéûï æ¾ðåäi åêåí. Ìûñàëû, ìåìëåêåò iñiíäå ê¼ðiíiï æ¾ðåòiííåí: “Ñiç, ¸ðèíå, ¸äiëåòòiëiê äåãåí íå í¸ðñå åêåíií áiëåñiç, ñîíû áiçãå ò¾ñiíäiðñå»iç”,– äåãåí ñèÿºòû. °»ãiìåíi» áàðûñûíäà ñ½ð຺à áåðiëãåí æàóàïòàðäàí ºàéøûëûºòàðäû òàóûï, îíû» ¸äiëåòòiëiê äåãåííi» íå åêåíäiãií áiëìåéòiíäiãi àíûºòàëà áàñòàéäû. Àë¹àøºû àéòºàí ò½æûðûìûíà ºàðàìà-ºàðñû ò½æûðûì¹à êåëóãå ñ½õáàòòàñóøûíû ì¸æá¾ð åòåäi. Îñûíäàé ñ½õáàòòàðäû» á¸ðiíäå Ñîêðàò åøêiìäi øàºûðìàñà äà, áið òîï æàñòàð ¾íåìi åðiï æ¾ðåäi åêåí. Ñîëàðäû» iøiíåí êåéií ê¼ïòåãåí îéøûëäàð, ìåìëåêåòòiê ºàéðàòêåðëåð øûººàí. Ìûñàëû, Ïëàòîí, Êñåíîôîíò ò.á. ´çiíäiê áið æ¾éåëi ê¼çºàðàñòàðäû óà¹ûçäàìàñà äà Ñîêðàòòû» ñîë êåçäåãi ãðåêòåðäi» æî¹àðû êëàññèêà äåï

àòàëàòûí ì¸äåíèåòiíå åíãiçãåí ¼çãåøåëiãi, íåìåñå áið ¾ëåñiíi» ñûðû íåäå äåï îéëàó¹à áîëàð åäi? Á½ë æ¼íiíäå Àðèñòîòåëüäi» áåðãåí áà¹àñû ä½ðûñ áîëó êåðåê. Ñîêðàòòû» ¸ðái𠸻ãiìå áîëûï îòûð¹àí í¸ðñåíi» ò¾ïêi ½¹ûìûíû» àíûºòàìàñûí àéºûíäàó¹à ½ìòûëàòûíäû¹û, îíû êåçäåéñîº, ò¾ïêi ì¸íäi áiëäiðìåéòií áåëãiëåði ìåí ºàñèåòòåðiíåí àäà åòiï, àðøûï àëûï, îíû» áàðëûº íàºòû ê¼ðiíiñòåðiíåí ò¸óåëñiç ¼çiíäiê ì¸íií àøó. Îíû» ñ½ºáàòòàðûíû» iøêi ¸äiñi æåêåëiêòåí, æàëºûëûºòàí æàëïûëûººà ºàðàé æ¾ðó, èíäóêöèÿäàí áàñòàï, äåäóêöèÿ¹à æåòó. Á½ðûí¹û ôèëîñîôèÿäà òîëûº, äåðáåñ ¸äiñ ðåòiíäå àéºûí ê¼ðiíáåãåí ëîãèêàëûº òàëäàó Ñîêðàò ñ½ºáàòòàðûíû» ¼í áîéûíû» iøêi º½ðûëûìû áîëûï ò½ðàäû. ̸ñåëå òiïòi Ñîêðàòòû» æ¸íå ñîíû êåéií äàìûòºàí Ïëàòîííû» ñîë æîëäà æàñà¹àí æåêå ºîðûòûíäûëàðûíàí æ¸íå á¾êië iëiìiíi» ä½ðûñ-á½ðûñòû¹ûíäà åìåñ. Îíäàé ºîðûòûíäûëàð ìåí ò½æûðûìäàð ê¼ï æà¹äàéäà ä½ðûñ áîëìàóû äà ì¾ìêií. Áiðàº, îë ¼ç àëäûíà äåðáåñ òàëäàóäû, çåðòòåóëåðäi êåðåê åòåòií í¸ðñå. ̸ñåëå, îñû îéëàó ¾ðäiñiíi» ¼çi ñîë ä¸óiðäåãi ¾ëêåí, àéðûºøà ìà»ûçäû ò¼»êåðiñ åêåíäiãiíäå. Êåéiíãi ê¼ïòåãåí îéøûëäàðäû» ôèëîñîôèÿ, ¹ûëûì ñàëàñûíäà¹û çåðòòåóëåðiíäå íåãiçãi ê¼çäåéòií í¸ðñåñi – çåðòòåëåòií í¸ðñå òóðàëû ½¹ûì¹à ºîë æåòêiçó áîëûï àëäû. Á½ë ¸ñiðåñå Æà»à çàìàí îéëàóûíû» ò¾ï ºàçû¹û áîëûï àë¹àí åóðîïàëûº ðàöèîíàëèçìíi» áàñòàóû. Åêiíi» áiðiíäå êåäåéëiãiíåí æàëà» àÿº, æàëà» áàñ, ºûñûæàçû ¾ñòiíåí ò¾ñïåéòií, º½ëäàðäû» êèåòiíiíåí äå åñêi êèiìiìåí æ¾ðåòií, iøåð àñºà äà æàðè áåðìåé æ¾ðåòií, áiðຠ¼ìiði î¹àí ì½»àéìàéòûí, ê¼»iëäi æ¾çiíåí àùûäàí ê¼ði áið æå»ië ìûñºûëäû» íûøàíû ñåçiëiï ò½ðàòûí, ñ¼çäåði êåéäå æå»ië, àë êåéäå çiëäi ¸æóà¹à òîëû, ì½ñûëìàí-ò¾ðiê ¸ëåìiíäåãi ²îæà Íàñûð¹à êåéäå ½ºñàï êåòåòií îñû àäàìäû á¾êië àäàìçàò ì¸äåíèåòiíi» äàìóûíû» àéðûºøà ìà»ûçäû æà»à áið áåòií àøóøû äåï êiì îéëàð åäi? Áiðàº, ºàëàé áîëñà äà, á½ë ñîëàé. Áîéû áèiê áîëìàñà äà äåíå áiòiìi ñîì, ¾ëêåí æàëòûð áàñòû, áàäûðຠê¼ç, ýëëèíäåðäi» áèiê ì½ðûíäàðûíàí ¼çãåøå ì½ðíû æàïûðûëû»ºûðà¹àí, ê¼íòåê åðiíäi, æàñû åãäå òàðòºàí îñû àäàìíû» ñîë êåçäåãi æàñ áóûííû» îé æ¾éåñií áàóðàï àë¹àíäû¹ûíû» ñûðû îñûíäà áîëó êåðåê. Ñîêðàòòû» òà¹û áið åðåêøåëiãi – îë ¼ç îéëàðûí íåìåñå ñ½õáàòòàðûí åø óàºûòòà ºà¹àç áåòiíå ò¾ñiðìåãåí. Îíû» áàðëûº îéëàó, àºèºàòòû içäåó ïðîöåñi òåê ñ½õáàò (äèàëîã), ñ½ðàº-æàóàï ò¾ðiíäå ¼òåäi åêåí. Îëàðäû» íåãiçãi òàºûðûïòàðû ñîë êåçäåãi ãðåê, ¸ñiðåñå Àôèíà ºî¹àìûíäà¹û ê¼êåéêåñòi ì¸ñåëåëåð. ʾíäåëiêòi ¼ìiðäåí òóûíäàéòûí í¸ðñåëåðäåí îë æàëïû àäàì, ìåìëåêåò, ýòèêàëûº-àäàìãåðøiëiêòi» íåãiçãi ½¹ûìäàðû – êàòåãîðèÿëàðäû ºàìòû¹àí. ´òå ñèðåê æà¹äàéäà ¹àíà Ñîêðàò ¸»ãiìåëåði º½äàéëàð, ¹àðûø ì¸ñåëåëåðiíå ñî¹àäû åêåí. Ñîêðàòòû» òðàãåäèÿëûº ºàçàñû (á.ç.ä. 399 æ.) æàñ Ïëàòîí ¾øií àéðûºøà ¾ëêåí ê¾éçåëiñ áîë¹àí áîëó êåðåê. Îíû îë ñîë êåçäåãi Àôèíà ºî¹àìûíû» àéðûºøà àç¹ûíäàóûíû» º½ðáàíû äåï ºàáûëäàñà êåðåê. ±àñûðäû» áiðiíøi æàðòûñûíäà¹û ûºøàì ¹àíà ïîëèñòi» áiðòå-áiðòå ºàíàòûí æàéûï, ñàóäàìåí àñà áàéûï àë¹àí òîïòàð äåìîêðàòèÿëûº ì½ðàòòàðäàí àóûòºûï, ¸ëñiçäåó ìåìëåêåòòåðäi áàñûï àëó ñàÿñàòûí æ¾ðãiçiï æàòºàí. Äåìîêðàòèÿëûº æ¾éå îëèãàðõèÿëûº ñèïàò àëà áàñòà¹àí. ²½ëäàðäû ê¼áåéòó, áàñºà ä¾íèåíi îòàðëàó æ¸íå ºàíàó ºî¹àìíû» ò¼ìåíãi òîïòàðûíû» ïè¹ûëûí äà áiðàç ¼çãåðòêåí. Ñîêðàò ñîë êåçäåãi åëäi ìå»äåï áàðà æàòºàí æàë¹àí ì½ðàòòàðäû, åêi æ¾çäiëiêòi, ïàéäຽìàðëûºòû, ìàíñàï º½ìàðëûºòû ¼çiíi» ê¼ïòåãåí ñ½õáàòòàðûíäà, òiïòi ñîíû ê¼çäåìåãåííi» ¼çiíäå äå, ñ¼çñiç ¸øêåðåëåóøi áîëûï øûºòû. Ñûðò ºàðà¹àíäà ໺àó, ê¼ï í¸ðñåíi áiëìåéòií äå, ò¾ñiíáåéòií àäàìíû» òåê áiëãiñi êåëãåíäiêòåí ê¼ï àäàìäàð¹à êåç êåëãåí æåðäå áåðåòií ñ½ðàºòàðû áiðòå-áiðòå æàë¹àíäûºòû» áåò ïåðäåñiíi» àøûëûï ºàëóûíà, íàäàíäûºòû» îéëàóäû» ºèûí æîëûíäà ä¸ðìåíñiç åêåíäiãiíå àëûï êåëåäi åêåí. ʼïòåãåí æî¹àðû ëàóàçûìäû íåìåñå áàé, íåìåñå áiëãið äåëiíiï, ¼çäåði äå î¹àí áàðûíøà ñåíiìäi ¼ð êåóäåëåð ¼çäåðiíi» æ½ðò àëäûíäà ìàñºàðà áîëûï ºàë¹àíûí ê¼ï óàºûòºà äåéií ñåçáåé äå ºàëûï æ¾ðãåí. Îëàé áîëóûíà Ñîêðàòòû» àºèºàòºà æåòå àëìà¹àíûìûç¹à ìåíi» ¼çiìíi» ò¾ñiíiêñiçäiãiì ¹àíà ñåáåï áîëäû äåãåíäåé ¸ñåð ºàëäûðàòûíäû¹û, áàðëûº êií¸íi ¼çiíå àëàòûíäû¹û äà íåãiç áîëûï æ¾ðãåí. Áiðຠóàºûò ¼òå êåëå ñîë êåçäåãi áiðàç ûºïàëäû êiñiëåð Ñîêðàòòû ¼çäåðiíi» ñîë ºî¹àìäà¹û àëàòûí îðíûíà, ¼çäåðiíi» ¾íåìi áåêiòiï æ¾ðåòií ò¸ðòiïòåðiíå ¾ëêåí ºàóiï êåëòiðåòiíií ò¾ñiíå áàñòà¹àí¹à ½ºñàéäû. Îë ê¼ï àäàìäàðäû» àøó-ûçàñûí òó¹ûçà áàñòàéäû. Îë êåçäåãi ºî¹àìäûº-ò¸ðòiï êåéií Àðèñòîòåëü àéòàòûíäàé, øåêòåí øûººàí äåìîêðàòèÿ áîë¹àí áîëóû êåðåê. Åøáið ç໹à ñ¾éåíáåé, òiêåëåé áàðëûº ì¸ñåëåëåðäi õàëûº æèíàëûñûíäà øåøóãå íåãiçäåëãåíäi îë îñûëàé äåï àòà¹àí. Áåëãiëi áið çà»äàð æ¾éåñiíå íåãiçäåëìåãåí áàñºàðóäû Ïëàòîí äà, Àðèñòîòåëü äå

àéðûºøà ò½ðàºñûç, ìåìëåêåòòi» ê¾éðåóiíå ¸êåëåòií ò¸ðòiï äåï îéëà¹àí. Á½íûìåí îñû æèíàºòà¹û Ïëàòîííû» “Ìåìëåêåò” äåï àòàëàòûí ê¼ëåìäi äèàëîãûíàí òàíûñó¹à áîëàäû. Äåìîêðàòèÿëûº ìåìëåêåòòi» Àôèíàäà¹û æà¹äàéû îñû ñèÿºòû áîëûï ò½ð¹àí øàºòà Ñîêðàòºà æàó áîëûï àë¹àí ûºïàëäû áið òîï îíû º½äàéëàðäû ìîéûíäàìàéäû, ¼çiíøå æà»à ái𠺽äàéëàðäû îéäàí øû¹àðûï, ñîëàðäû óà¹ûçäàóäà, ñîë àðºûëû æàñ áóûíäû àçäûðóìåí àéíàëûñàäû äåãåí àéûïòàð òà¹ûï, îíû õàëûº æèíàëûñûíà ñîòºà òàðòàäû. Àéûïòàóøûëàðäû» ñ¼çi æ¸íå Ñîêðàòòû» àºòàëó ñ¼çäåðiíåí êåéií õàëûº æèíàëûñû îíû àéûïòû äåï òàóûï, öèêàäà óûí iøiï ¼ëóãå àç¹àíòàé ¹àíà ê¼ïøiëiê äàóûñïåí ¾êiì øû¹àðàäû. Àôèíàíû» òàðèõûíäà ê¼çºàðàñòàðû ¾øií ¼ëiì æàçàñûíà ¾êiì åòó á½äàí á½ðûí áîëìà¹àí îºè¹à åêåí. “Ñîêðàòòû» àºòàëó ñ¼çi” äåãåí àòïåí Ïëàòîí êåéií øû¹àðìà æàç¹àí (“Àïîëîãèÿ Ñîêðàòà”). Á½ë øû¹àðìà ò¾ãåëiìåí ºàçàºøà¹à àóäàðûëûï, îñû æèíàºòà áåðiëiï îòûð. Ƹíå á½ë Ïëàòîííû» äèàëîã ò¾ðiíäå æàçûëìà¹àí áiðäåí-áið å»áåãi. Õàëûº æèíàëûñûíû» ¾êiìií ¸äiëåòñiç äåï åñåïòåñå äå, ìåìëåêåòòi» çà»äàðûíà, îëàð òiïòi ¸äiëåòñiç áîë¹àí ê¾íäå äå, îíû àëûï òàñòà¹àíøà àçàìàòòàð ìiíäåòòi ò¾ðäå áà¹ûíóû êåðåê äåï åñåïòåéòií Ñîêðàò ñîë ¾êiìäi îðûíäàï, ó iøiï ¼ëåäi. Ïëàòîííû» ñóðåòòåóiíøå, Ñîêðàò ¸äiëåòòi äåï åñåïòåéòií ¼ç èëàíûìû ¾øií ¼ìiðiíå ò¼íãåí ºàóiïòi» àëäûíäà äà åøáið ìîéûìàñòàí ñîë ¾êiìäi áàðëûº ºàæûð-ºàéðàòûìåí ñàáûðëû ò¾ðäå ºàðñû àë¹àí. Ñîêðàòòû» àºòàëó ñ¼çi òóðàëû Ïëàòîííû» ì¸òiíiíäå ¼ç ñ¼çiíi» øûíäûº åêåíäiãiíå êó¸ áîëà àëàòûí äåï, ñîë æèíàëûñºà ºàòûñûï îòûð¹àíäàðäû àòà¹àíäà, îëàðäû» iøiíäå Àðèñòîííû» ½ëû Ïëàòîí äà àòàë¹àí. Ïëàòîííû» îñûäàí êåéiíãi å»áåêòåðiíi» áàðëû¹û äèàëîã ò¾ðiíäå æàçûë¹àí æ¸íå îëàðäû» áàðëû¹ûíäà äåðëiê ñ½ºáàòòû» íåãiçãi ò½ë¹àñû – Ñîêðàò. Ïëàòîí ¼ç iëiìií íåãiçiíäå Ñîêðàòòû» àòûíàí ¼ðáiòåäi. Òåê ñû å» ¾ëêåí äèàëîãû “Çà»äàðäà” ¹àíà Ñîêðàò æîº. °ðèíå, äèàëîãòàðûíû» ê¼ïøiëiãi Ñîêðàòòû» àòûìåí áàéëàíûñòû áîëóû, ¼ç æ¾éåñií ñîíû» àòûìåí äàìûòóû Ïëàòîííû» ê¼çºàðàñòàðû áàðëûº æà¹ûíàí Ñîêðàòïåí áiðäåé äåãåí ºîðûòûíäû òó¹ûçáàéäû. Îëàðäû» æàëïû îéëàó æ¾éåñi ìåí ¾ðäiñòåðiíi» áið áà¹ûòòà æ¸íå ñàáàºòàñ åêåíäiãiíäå äàó æîº. Ïëàòîí Ñîêðàòòû» æàñà¹àí îéëàó ¾ðäiñií æàë¹àñòûðäû æ¸íå äàìûòòû. Åêåóiíi» îéëàóûíû» ò¾ïêi ¼çåãi, îëàð íå òóðàëû ¸»ãiìå ºîç¹àñà äà, îë – ½¹ûì äèàëåêòèêàñû, ½¹ûìíû» ºàëûïòàñóûíû» äèàëåêòèêàëûº æîëû. Äèàëåêòèêà òåðìèíiíi» î áàñòàí äèàëîã ñ¼çiìåí àñòàñûï, ñàáàºòàñûï æàòóûíû» ¼çi äå îñûíû áiëäiðåäi. Àºèºàòòû içäåóäi» î áàñòàí øûººàí æîëû – áið-áiðiìåí ¼çãåøå, ê¼áiíå êåëiñå áåðìåéòií ¼ìiðëiê ò½¹ûðëàðäû», òiïòi ¼ìiðäi ¸ð ò¾ðëi ò½ð¹ûäàí ñåçiíó, ò¾éñiíóäi» ¼çäåðiíi» áiðáiðiìåí òî¹ûñóû, îëàðäû» ºàéøûëûºòàðû ìåí ò¾ïêi áiðëiãi, á¾òií ìåí á¼ëiêòi», æàëïûëûº ïåí æàëºûëûºòû», ì¸í ìåí º½áûëûñòàðäû», ñåáåï ïåí ñàëäàðäû», ê¼ïòiê ïåí áiðëiêòi» àðà ºàòûíàñòàðûí ñàðàëàó. °ëåóìåòòiê, ìåìëåêåòòiê º½ðûëûìäàð, ñàÿñàò, àäàì, îéëàó, àäàìãåðøiëiê, ìåìëåêåòòiê ºàéðàòêåð ò.á. ì¸ñåëåëåðäå îëàðäà ½¹ûìäàðû ìåí òàëàïòàðû, º½íäûëûºòàðûíäà áåëãiëi àéûðìàøûëûº áàð äà áîëàð. ιàí áåëãiëi áið íåãiç áåðåòií å»áåê “Ñîêðàòòû» àºòàëó ñ¼çi”. Á½ë Ïëàòîííû» àë¹àøºû øû¹àðìàëàðûíû» áiði. Ñîêðàòòû» øûí àéòûë¹àí ñ¼çi ìåí Ïëàòîííû» á½ë å»áåãiíäåãi ñ¼çäi» àéûðìàñû ¼òå ¾ëêåí áîëìàóû òèiñ. Îë ñ¼çäi ê¼ïòåãåí àäàìäàð òû»äà¹àí æ¸íå á½ë å»áåê øûººàíäà îëàðäû» ê¼ïøiëiãiíi» ê¼çi òiði, Ñîêðàòòû» áàñºà ø¸êiðòòåði äå áàð. Áiðàº, íå¹½ðëûì óàºûò îç¹àí ñàéûí Ïëàòîííû» ê¼çºàðàñòàðû àëûñòàé áåðãåí áîëó êåðåê, îíû» êåéiíãi, ¸ñiðåñå, ¸ëåóìåòòiê ê¼çºàðàñòàð æ¾éåñiíi» òîëûñºàíäû¹ûí ê¼ðñåòåòií äèàëîãòàðäà¹û Ñîêðàòòû» åñiìi òåê áåëãiëi áið, ä¸ëiðåê àéòñàº, Ïëàòîííû» ¼çiíi», ê¼çºàðàñòàðûíû» òåê ñèìâîëû äåï ºàáûëäàó¹à áîëàäû. Ñîêðàòòû» îéëàóûíäà îíû» ¾íåìi içäåéòií, ò¾ïêi ì¸íäåðäi áiëäiðåòií ½¹ûìäàðû ¸ëi ¸ëåìíåí òûñ, àäàìäàð ä¾íèåñiíåí òûñ, 츻ãi ¼çãåðìåéòií èäåÿëàð (ýéäîñòàð) ä¾íèåñiíå àéíàë¹àí æîº. Îëàðäû áàðëûº òåêòåð ìåí ò¾ðëåðäi» àë¹àøºû ¾ëãiëåði ìåí ýòàëîíäàðûíà àéíàëäûð¹àí Ïëàòîí. Îëàð àäàìäàðäû» áàñûíäà¹û èäåÿëàðäàí ¸ëåìíi» ò¾ïêi º½ðûëûìûíû» íåãiçäåðiíå àéíàë¹àí. °ðèíå, îëàðäû» àð æà¹ûíäà Äåìèóðã (æàðàòóøû) áàð. °ðáið çàòòû» ò¾ïêi òåãi ìåí ò¾ðiíi» àºûð¹û ì¸íi îñû èäåÿëàð. Áàðëûº ìàòåðèàëäûº ä¾íèåäåãi çàòòàð æ¸íå àäàìäàðäû» ¼çäåði ìåí îëàðäû» æàñàéòûí í¸ðñåëåði îñû èäåÿëàð ä¾íèåñiíi» òåê ñîë¹ûí ê¼ëå»êåëåði, îëàð¹à òåê áiðøàìà ¹àíà æàºûíäàéòûí, ½ºñàéòûí áåéíåëåð. Åãåð òàáè¹àòòà¹û çàòòàð îëàðäû» òiêåëåé ê¼ëå»êåñi áîëñà, àäàìäàð æàñàéòûí í¸ðñåëåð – àäàìäàð ¸ðò¾ðëi á½éûìäàð æàñà¹àíäà òåê òàáè¹àòºà åëiêòåéòií áîë¹àíäûºòàí – ê¼ëå»êåíi»

ê¼ëå»êåñi. Áiç òàáè¹àòòà¹û æ¸íå àäàìäàðäû» ¼çäåði æàðàòºàí í¸ðñåëåðäi» êåéáiðåóëåðií òàìàøà äåï ºàáûëäàéòûí áîëñàº, îëàð áàñºà í¸ðñåëåðãå ºàðà¹àíäà ò¾ï í½ñºà¹à, àë¹àøºû èäåÿñûíà æàºûíûðຠäåãåíäi áiëäiðåäi. Ò¾ï í½ñºàëûº – èäåÿëàðäû», íåìåñå ýéäîñòàðäû» 츻ãi ¼çãåðìåéòiíi, îëàð àáñîëþòòiê ìà¹ûíàäà æåòiëãåí. Àë æåòiëãåí í¸ðñå ºàëàé ¼çãåðå àëàð åäi? Îë îäàí äà ê¼ði æåòiëå àëìàéäû, àë æåòiëåíäiêòåí êåði êåòó, ÿ¹íè á½çûëó – îë äà ì¾ìêií åìåñ. Òåê æåòiëìåãåí í¸ðñåëåð ¹àíà ¼çãåðå áåðåäi: íå¹½ðëûì æåòiëåäi äå, íåìåñå êåði êåòiï, á½çûëàäû äà. Àñïàí äåíåëåði, æàëïû Êîñìîñ Ïëàòîííû» ò¾ñiíóiíäå æàíäû í¸ðñåëåð. Îëàðäû» æàíû æàíóàðëàð ìåí àäàìäàðäû» æàíûíà ºàðà¹àíäà ¸ëäåºàéäà æåòiëi»êiðåãåí. Ñîíäûºòàí äà îëàðäû» ºîç¹àëûñû àéíûìàéòûí ºàòà» áið îðáèòàìåí iñêå àñàäû, îëàð ºàøàíäà ¼çi ¼çäiãiíå òå», ÿ¹íè îëàð¹à ¼çi ¼çäiãiíäå áàðà-áàð ºàëûï òàáûë¹àí. Ñîë ºàëûïòàí àéíûìàó æåòiëãåíäiêòi áiëäiðåäi. Åíäåøå îëàðäà¹û îéëàó äà, ñàíà äà àäàìäàð ìåí æàíóàðëàðäiêiíåí æî¹àðû. Æàíóàðëàð ìåí àäàìäàðäà îëàðäû» æåòiëãåí áîëìûñû ¸ëi îðíûºïà¹àíäûºòàí, ºîç¹àëûñòàðû ñàí ò¾ðëi, ÿ¹íè îëàðäû» ºîç¹àëûñòàðûíäà êîñìîñòà¹ûäàé ºàòà» ò¸ðòiï æîº, îëàð ò¸ðòiïñiç, ¼çãåðìåëi, ò½ðàºñûç, ºàòà» áà¹ûòñûç. Æàíóàðëàðäû» äà, àäàìäàðäû» äà æàí ä¾íèåëåði ºàòà» ò¸ðòiïòå îðíûºïà¹àí. ʼáiíåñå ñåçiìäåð áèëåéäi, àºûë, çåðäå àäàìäàðäà åêiíøi ºàòàðäà. Òåê àºûë, çåðäå ¹àíà àäàìäàðäû 츻ãi, ò½ðàºòû, ºàòà» ò¸ðòiïòi áiëóãå ¸êåëå àëàäû. Òàíûì æîëûíäà ñåçiìäåðäi» òó¹ûçàòûíû òåê ïiêið ¹àíà. Ïiêið í¸ðñåëåðäi» ñûðòºû áåëãiëåðiìåí, ÿ¹íè àéíûìàëû, ¼çãåðìåëi, êåçäåéñîº æàºòàðûìåí øåêòåëåäi. ̸»ãiëiêòi» àéíûìàëû í¸ðñåëåðìåí á¾ðêåìåëåíãåí áåéíåñiíå æåòóãå, ñîë àðºûëû æåòiëóãå, æåòiëãåí ò¸ðòiïêå êåëóãå àäàìäàð¹à ì¾ìêiíäiê áåðiëãåí. Îë òåê àºûë ìåí çåðäå æîëû. Ñåçiìäåð ìåí àºûëäû àë¹àø ºàòà» ò¾ðäå ºàðàìà-ºàðñû ºîé¹àí Ñîêðàò ïåí Ïëàòîí äåñå äå áîëàäû. ιàí äåéií á½ëàð æàëïû àæûðàòûëûï êåëñå äå, Ïëàòîíäà¹ûäàé åêåói åêi ò¾ðëi ä¾íèåãå ºàòûñòû äåéòiíäåé ìà¹ûíàäà ì¸ñåëå ºîéûëìà¹àí åäi. Ïëàòîí ¾øií êîñìîñòû», àäàìíû», ºî¹àìíû», íåìåñå ìåìëåêåòòi» º½ðûëûìû æàëïû àë¹àíäà áiðäåé áîëó¹à òèiñ. Êîñìîñ º½ðûëûìûíäà iøêi ¾éëåñiìäiê (ãàðìîíèÿ) òàáûë¹àí, òåê àäàì ò¸ðòiïñiç ºîç¹àëûñòà. Àäàìäàð ¾øií ñîíäàé ¾éëåñiìäiêòi òàáó ºàæåò. Îíñûç îëàðäû» ¼ìiði ¾íåìi ¸ðò¾ðëi ¸ëåóìåòòiê àïàòòàð¹à ½øûðàé áåðìåê. Îñû æàëïû ôèëîñîôèÿëûº ò½ð¹ûäàí Ïëàòîííû» ¸ëåóìåòòiê óòîïèÿñû äà òóûíäàéäû. Ïëàòîííû» ¼ìið ñ¾ðãåí êåçå»iíäåãi ºî¹àì àóìàëû-ò¼êïåëi ¼çãåðiñòåðãå òîëû áîëàòûí. ʼïòåãåí øà¹ûí ºàëà-ìåìëåêåòòåðäi» (ïîëèñ) îðíûíà iði ìåìëåêåòòåð ºàëûïòàñûï êåëå æàòºàí. Ñîëàðäû» iøiíäå ñîë êåçäåãi Àôèíà ìåí Ñïàðòà àðàñû àñà øèåëåíiñòi åäi. Àéòºàíûìûçäàé, Àôèíàíû» ¼ç iøiíäå äå äåìîêðàòèÿëûº ò¸ðòiï àíàðõèÿ¹à ½ëàñó¹à æàºûí åäi. Ñïàðòàäà áîëñà îëèãàðõèÿ îðíà¹àí, Ñèöèÿëèÿäà òèðàíäûº ò¸ðòiï îðûí àë¹àí. Àðèñòîêðàòèÿëûº áàñºàðó áàð ìåìëåêåòòåðäå äå æà¹äàé ì¸ç áîëìàéòûí. Ãðåêèÿäà îðûí àëûï îòûð¹àí îñû ìåìëåêåòòiê ôîðìàëàðäû» åøºàéñûñûíà äà Ïëàòîííû» ê¼»iëi òîëìàéòûí. Îëàðäû» åøºàéñûñû îíû» íåãiçãi ìåòàôèçèêàëûº ¼ëøåìiíå òóðà êåëìåéäi, îë ¼ëøåì íå í¸ðñå áîëìàñûí ¼çiíi» ò¾ïêi òàáè¹àòûíàí ò½ðàºòûëûººà ½ìòûëóû òèiñ, àë îë òåê ¼çiíå ò¸í æåòiëãåí ¾éëåñiìäiêòi òàïºàíäà ¹àíà áîëà àëàäû, ñîíäà ¹àíà îë 츻ãi ò½ðàºòûëûººà èå áîëà àëàäû. ´çãåðìåëiëiê – îë æåòiëìåãåíäiêòi» ñàëäàðû. Ïëàòîííû» ìåòàôèçèêàëûº æ¾éåñiíäå äàìó èäåÿñû æîº. Æåòiëãåí í¸ðñå äàìûìàéäû, ¼çãåðóãå äå òèiñòi åìåñ. ´çãåðó áàð, áiðàº, îë òàáè¹àòûíàí êåìiñòiêòi» ê¼ðiíiñi, òîëûñºàí, ¼çiíå ºàæåò áàðëûº á¼ëiêòåði áîëûï, á¾òiíäiê º½ðàë¹àíäà îë òåê ¼çiíå-¼çi òå» ºîç¹àëûñòà áîëàäû. ´çiíå ¼çi òå» ºîç¹àëûñ åøáið á½ëòàëàºñûç áàð í¸ðñåíi ¾íåìi ºàéòàëàï îòûðàäû, ¾íåìi ºàéòà æ໹ûðòûï îòûðàäû, ÿ¹íè ¼çãåðiñòåðãå ¸êåëìåéäi. Àñïàí äåíåëåðiíi» ºîç¹àëûñû ñîíäàé. Îëàð 츻ãiëiê ¼çiíå ¼çi òå» ºîç¹àëûñòàðäà. ¶íåìi ¸ðò¾ðëi á¾ëiêòåðãå, àëàóûçäûºòàð¹à, àðàçäûºòàð¹à ½øûðàï æàòàòûí ãðåê ìåìëåêåòòåðiíäå, àë âàðâàðëàð ä¾íèåñiíäå á½ë îäàí äà æàìàí, ì½íäàé áåðiêòiêòi» òiïòi íûøàíû äà æîº. Îñûíäàé ïàéäàê¾íåìäiêêå, ìàíñàïºîðëûººà, ºàéøûëûºòàð¹à, øûðìàë¹àí ¼ç ä¾íèåñiíäåãi àõóàëäàí Ïëàòîí àëà»ñûç òåðiñ àéíàëûï, ðóõàíè æ¾çií àëà»ñûç ºèÿëè ä¾íèåãå á½ðàäû. Å» æàðàìäû, å» æåòiëãåí 츻ãi ¼çãåðìåéòií, ¼çãåðå àëìàéòûí ìåìëåêåòòiê º½ðûëûìäû òàáó êåðåê. Åøáið êåìiñòiãi æîº îë ìåìëåêåòòi ºèÿëäà º½ðó êåðåê. (Ñåçiìäåðäåãi ºèÿë åìåñ, ºàòà» ëîãèêàíû» æîëûìåí). ιàí ºàæåò áîëàòûí ¸ðáið á¼ëiêòi, ¸ëåóìåòòiê òîïòàðäû,

ºàòûíàñòàðäû ò.ò ºàòà», ñûíøûë òàëäàóäû» ñàðàáûíàí ¼òêiçiï àëûï áàðûï, º½ðàñòûð¹àí æ¼í. Îñûëàé º½ðàñòûðó iñi àÿºòàë¹àííàí êåéií ¹àíà îíû àäàìäàð¹à ½ñûíó ºàæåò. Àë ìåìëåêåòòi» ò½ðàºòû, iøòåé áåðiê áîëóûí íå ºàìòàìàñûç åòå àëàäû, îíû» íàºòû ¼ëøåìi ºàíäàé äåãåí ñ½ð຺à äà Ïëàòîííû» æàóàáû ñîë ºàëûïòàñºàí ìåòàôèçèêàëûº æ¾éåñiíåí øû¹àäû. Ìåìëåêåò – îë á¾òiíäiê, àë àäàìäàð, àçàìàòòàð ìåìëåêåòòi» æåêå á¼ëiêòåði, àäàìäàðäû» ¸ðò¾ðëi òîïòàðû äà îíû» á¼ëiêòåði. Á¾òiíäiê áàðëûº óàºûòòà áiðiíøi, îë å» íåãiçãi í¸ðñå, á¾òiíäiê ¼çiíi» á¼ëiêòåðií àíûºòàéäû. Á¾òiíäiêòi» ñèïàòû ºàíäàé áîëñà, îíû» á¼ëiêòåði ñî¹àí ñàé áîëóëàðû êåðåê. Ñîíûìåí ºàòàð, á¾òiíäiê ¼çiíi» ¸ðáið á¼ëiãiíå òåïå-òå» åìåñ, á¾òiíäiêòi» ºàñèåòi îíû» ¸ðáið á¼ëiãiíäå áîëóû ìiíäåò åìåñ, á¾òiíäiê ñàïàñû æà¹ûíàí áàñºà í¸ðñå. Åíäåøå áåëãiëi áið á¼ëiêòåðäi» æ¸é ¹àíà æèûíòû¹û á¾òiíäiêòi º½ðàé àëìàéäû. Ìåìëåêåòêå êiðåòií àçàìàòòàðäû» áàðëû¹ûíû» æ¸é ºîñûíäûñû ìåìëåêåòòi º½ðàé àëìàéäû. Îë á¼ëiêòåðäi» ¸ð ºàéñûñû áàñºàëàðûìåí ¼çiíi» ¼çiíäiê åðåêøåëiãiíäå áàéëàíûñºàíäà ¹àíà îëàð á¾òiíäiêòi, ÿ¹íè ìåìëåêåòòi º½ðàé àëàäû. Àäàìäàðäû ºî¹àì¹à, ìåìëåêåòêå áiðiêòiðåòií í¸ðñå îëàðäû» ¸ðºàéñûñûíà äà ò¸í áið îðòຠì¾ääå áîëñà êåðåê åäi. Áiðàº, Ïëàòîííû» ò¾ñiíóiíäå îëàé åìåñ æ¸íå îëàé áîëìàóû òèiñ. Íåëiêòåí? Åãåð ìåìëåêåòòi» áîëó, íå áîëìàóû îíäà¹û ¸ðáið àçàìàòòû» ¼çiíäiê áið ì¾ääåñiíå îë ì¾ääå áàñºà àçàìàòòàðäû» á¸ðiíå äå îðòຠáîë¹àí ê¾íäå äå, ò¸óåëäi áîëàòûí áîëñà, îíäà îë ìåìëåêåò 츻ãi áåðiê í¸ðñå áîëà àëìàéäû. Àäàìäàðäû» îíäàé ì¾ääåëåði ¼çãåðå áåðói ì¾ìêií. Îëàé áîëñà, ìåìëåêåò åøáið àäàìäûº ì¾ääåëåðãå ò¸óåëñiç ¼çi ¼çi ¾øií ¹àíà áîëóû êåðåê. Ñîíäà ¹àíà îë áåðiê áîëà àëàäû. Ïëàòîííû» ìåìëåêåòiíäå æåð ¼»äåóøiëåð, ºîë ¼íåðøiëåð æ¸íå ñàºøûëàð äåëiíåòií ¾ø òîï áîëó¹à òèiñ. Îëàðìåí áið ìåìëåêåòòi áàñºàðóìåí àéíàëûñàòûíäàð äàíàëàð, îëàð á¸ðií äå ò¾ïêi ìàºñàòòû» íå åêåíií áiëå àëàòûíäàð, îëàðäû Ïëàòîí ôèëîñîôòàð äåéäi. Ñàºøûëàð áîëñà, ºàðóëàí¹àí, ñî¹ûñ ¼íåðiíå ¾éðåòiëãåí ¸ñêåðè àäàìäàð. Øûí ìà¹ûíàñûíäà, ôèëîñîôòàð äà îñû ñàºøûëàð¹à êiðåäi, ¼éòêåíi îëàð ìåìëåêåòòi» îñû ¾ø íåãiçãi á¼ëiãiíi» ¸ð ºàéñûñûíû» òåê ¼çiíå ¹àíà ò¸í îðíû, àòºàðàòûí ºûçìåòi áàð. Îëàðäû» ¸ð ºàéñûñû òåê ¼ç îðíûí áiëiï, îíû» øå»áåðiíåí åøáið øûºïàóû êåðåê, îë òîïòàðäû» ì¾øåëåði áiðiíåí åêiíøiñiíå àóûñó¹à òèiñ åìåñ. Æåð ¼»äåóøiëåð, ÿ¹íè åãií åãóøiëåð ìåí ºîë ¼íåðøiëåðäå æåêå ìåíøiê áîëà àëàäû, ñàºøûëàðäà, åë áàñºàðóøûëàðäà ìåíøiê áîëìàéäû, îëàð áàðëûº í¸ðñåìåí ºàìòàìàñûç åòiëåäi, îëàðäà ¸éåëäåð ìåí áàëàëàð äà îðòàº, á¸ði áiðãå òàìàºòàíàäû. Áàëàëàð ºî¹àìäûº ò¸ðáèå àëóû êåðåê. Á½ëàðäà, ¸ñiðåñå, æåêå àäàìíû» æåêåëiê åðåêøåëiêòåðií ºîçäûðàòûí åøí¸ðñå áîëìàóû òèiñ. Æåêåëiêòi» ¼çiíäiê ¼çãåøåëiãií ì¸ïåëåó ìåìëåêåòòi» áiðëiãiíå ºàóiïòi. Áàðëûº àäàìäàð ì¾ìêií áîë¹àíûíøà áiðäåé áîëóû òèiñ. Á½ë ì¸ñåëåëåð Ïëàòîííû» ê¼ïòåãåí äèàëîãòàðûíû» àðºàóû áîëñà äà, ¼òå êå» ê¼ëåìäi ¸ði áiðøàìà àÿºòàë¹àí äå»ãåéäå “Ìåìëåêåò” äèàëîãûíäà ¸»ãiìå áîëàäû. Îíû» íåãiçãi òàðàóëàðû àóäàðûëûï, ½ñûíûëûï îòûð¹àí òîìäà áåðiëiï îòûð. Äåìîêðàòèÿíû ìîéûíäàìàéòûí Ïëàòîí, òèðàíèÿíû àéðûºøà æåê ê¼ðóøiëiêïåí ñèïàòòàéäû. Òèðàíèÿ, îíû» îéûíøà, òiïòi ìåìëåêåòòi» å» æàðàìñûç ò¾ði. Òèðàíèÿ åøáið ç໹à ñ¾éåíáåéòií, òåê æàë¹ûç áèëåóøiíi» æåêå áàñûíû» ¹àíà ì¾ääåñií ê¼çäåéòií áàñºàðó ôîðìàñû. Àë îíû» ì¾ääåñi ¾íåìi º½áûëìàëû áîëàòûíäûºòàí, îíäàé, ìåìëåêåò æàëïûëûºòû» 츻ãi çà»äàðûíà àëà»ñûç ºàéøû. Ñîíäà 츻ãiëiê æàëïû í¸ðñå äåï íåíi ò¾ñiíó ºàæåò? Á½ë ¸ñiðåñå, áàºûò òóðàëû ì¸ñåëåíi òàëºûëà¹àíäà àéºûí ê¼ðiíåäi. Îíû» å» æåòiëãåí ìåìëåêåòiíäå áàºûò äåï íåíi ò¾ñiíó êåðåê? Îë ¸ðáið æåêå àäàìíû» áàºûòû åìåñ. Îë òiïòi íåãiçãi îíû º½ðàéòûí òîïòàðäû» äà áàºûòû åìåñ, ¸ði ìåìëåêåòòi» áàðëûº àçàìàòòàðûí ò¾ãåë àë¹àíäà¹û äà îëàðäû» áàºûòû åìåñ. Áàºûò – îë ìåìëåêåòòi» ò½òàñòû¹ûíû» á½ëæûìàéòûíäû¹û, îë æàëïû á¾òiíäiêòi» áàºûòû æ¸íå îë áàºûòòû» á¾òiííi» á¼ëiêòåðiíå åøáið ºàòûñû æîº. ß¹íè, îë áàºûòòû» òiïòi àäàìäàð¹à ºàòûñû æîº. Ïëàòîííû» ìåìëåêåòi æàëïûëûºòû» æàëºûëûººà àáñîëþòòiê ¾ñòåìäiãi, ºî¹àìíû» æåêå àäàìäàðäàí àóëàºòàíûï, îëàðäàí ò¸óåëñiç áið ä¾ëåé ê¾øêå àéíàëóû. Ñîíäûºòàí äà îíû» ½ñûíàòûí ºî¹àìäûº º½ðûëûñû – áåëãiëi áið êàçàðìàëûº ò¸ðòiï. Îíäà æåêå àäàì ºî¹àìäûº ìåõàíèçìíi» áåëãiëi áið òåòiãi ¹àíà. Ïëàòîííû» äèàëåêòèêàñûí ôèëîñîôèÿ òàðèõûí çåðòòåóøiëåð ê¼áiíå á¾òií ìåí á¼ëiê ºàòûíàñòàðûíû» äèàëåêòèêàñû äåóãå áåéiì. Øûíûíäà á½ë ºàòûíàñòû» æàëïû ëîãèêàëûº ìàçì½íûí àøóäà Ïëàòîí ôèëîñîôèÿñûíû» ºîñºàí ¾ëêåí ¾ëåñi áàð. Áiðຠæî¹àðûäà àéòûë¹àí ºî¹àì, ìåìëåêåò, àäàì ì¸ñåëåëåðiíäå àäàìäàð¹à æàò ê¾øêå àéíàë¹àí,

ÏÀÐÌÅÍÈÄ ÒÀÁȱÀÒ ÒÓÐÀËÛ Áàéòàëäàð (¸äåòòå) ìåíi ºàëàóûìà áàéëàíûñòû àïàðàòûí, (á½ë æîëû) (ìåíi êàëàóûìíàí òûñ) ñ¾éðåäi, ¼éòêåíi îëàð ìåíiìåí áiðãå áiëãið åðäi æåòåëåéòií º½äàé àíàíû» ¼òå òàíûìàë æîëûíà ò¾ñêåí åäi. Ìiíå, îñû æîëìåí ìåí æ¼íåëäiì. ̸ñåëå ìûíàäà åäi, (ºàéòàëàéìûí), ìåíi îíûìåí åðåí àºûëäû áàéòàëäàð ñ¾éðåäi, àðóëàð (îëàð¹à) æîë ê¼ðñåòòi. ļ»ãåëåêòi» òåìið iñòiãi ½ÿñûíäà ºûçûï, ñûáûç¹ûíû» ûñûëûíäàé äûáûñ øû¹àðäû (ñåáåái îíû» ºîç¹àëûñû åêi æà¹ûíà äà ¼òå øåáåð ºàéðàë¹àí ä¼»ãåëåêòåðìåí æûëäàìäàòûë¹àí åäi), ¼éòêåíi ʾí Àðóëàðû Ò¾í øà¿àðûí òàñòàï æ¸íå ºîëûìåí áàñûíäà¹û îðàìàëûí øåøiï, æàðûººà àñûººàí åäi. Îíäà Ò¾í ìåí ʾí æîëûí àéûðàòûí äàðáàçà îðíàëàñºàí. (Îëàðäû æî¹àðû ìåí ò¼ìåííåí) áîñà¹à ìåí òàñ òàáàëäûðûº ºîðøàéäû. Äàðáàçàíû» ¼çi ýôèðìåí æ¸íå í¸í ºàïñûð¹ûøïåí áåêiòiëãåí. Îëàðäû» îçãåðìåëi êiëòòåði êàòà» æàçàëàóøû Øûíäûºòû» ºîëû»äà. Ìiíå, Àðóëàð ñî¹àí êåëiï, õèêìåòòi ¸»ãiìåñiìåí æàëûíûïæàëáàðûíûï, äàðáàçàíû» òåìið iëãåãií ò¾ñiðòêiçåäi. Äàðáàçà àøûë¹àñûí ºàïñûð¹ûøòàðûíû» îðíûíà í¸í òåñiê ïàéäà áîëàäû. Ƹíå äå àøûëó ¾ñòiíäå îëàð øåãå ¿¸ì ò¾éðåóiøïåí æàë¹àñòûðûë¹àí æåç iñòiêòåðäi ½ÿñûíäà àéíàëó¹à ì¸æá¾ð åòåäi. Ìiíå, îñû àðà¹à êå» ä໹ûë æîëìåí äàðáàçàäàí òóðà ¼òiï, àò æ¸íå àðáàñûí ò¾çåòåäi. ²½äàé àíà äà ìåíi ìåéiðiìií ò¼ãå ºàðñû àëûï, ì¾áàðຠºîëûìåí ìåíi» î» ºîëûìäû ½ñòàï, ìà¹àí áûëàé äåäi: “Î, æàñ ½ëàí, 츻ãi ¼ëìåñ ê¼ëiê æ¾ðãiçóøiëåði ñàºòà¹àí, ñåí, áiçäi» ¾éãå áàéòàëäàðìåí æ¼»êiï êåëäi», ºóàí”! Iñ æ¾çiíäå á½ë æîëäà¹û ñåíi» ñàïàðû»äû (ñåáåái îë iñ æ¾çiíäå àäàìçàòòû» ¾éðåíøiêòi ñîºïà¹ûíàí àëûñ) áàñºàð¹àí ç½ëûì òà¹äûð åìåñ, áiðຠçà»äûëûº ïåí øûíäûº. Ñåí á¸ðií áiëóãå òèiññi»: æàºñû æ½ìûðëàí¹àí àºèºàòòû» ìûç¹ûìàñ æ¾ðåãií äå, øûíàéû íàíûìäûëû¹û æîº ïåíäåëåðäi» ïiêiðií äå. ²àëàé áîë¹àíäà äà, æàí-æàºòû ò¾ðäå îðòຠáîëæàìäû ¼òêiçãåíäå ¾éðåíøiêòi ê½áûëûñòàðäû» ºàé ò¾ðäå ê¼ðiíåòiíiíå äå ê¼ç æåòêiçåñi». Äåãåíìåí, çåðòòåóäi» á½ë æîëûíàí (¼ç) îéû»äû òåæå. ʼï æûë¹û ò¸æiðèáåíi» í¸òèæåñiíäå ïàéäà áîë¹àí ¸äåò ñåíi á½ë æîë¹à çîðëàï èòåðìåñií. ʼçäåði»äi ìàºñàòñûç ä¼»ãåëåíòïå, øóäàí ¼çãå ò¾ãi æîº º½ëà¹û»ìåí òû»äàìà, æ¸íå òiëi» ìåí æà¹û»à ñ¾éåíiï á¼ñå áåðìå, áiðຠìåíi» àéòºàí ä¸ëåëäåðiìäi àºûëìåí çåðòòå. ÏÀÐÌÅÍÈÄ. Î ïðèðîäå // Ôðàãìåíòû ðàííèõ ãðå÷åñêèõ ôèëîñîôîâ. ×àñòü 1. Ì.: Íàóêà, 1989, ñ. 286-287.

ÄÅÌÎÊÐÈÒ ¶ÇIÍÄIËÅÐ 1. Àðèñòîòåëü. Ìåòàôèçèêà À4985b4. Ëåâêèïï æ¸íå îíû» äîñû Äåìîêðèò ýëåìåíòòåð... òàáè¹àò — òîëû æ¸íå ºóûñ, îíû» áiðåóií áîëó äåï, ¼çãåñií — áîëìàó äåï îºûòàäû. ĸëiðåê àéòºàíäà, îëàð òîëû äåï áîëóäû àéòàäû, ºóûñ æ¸íå ñèðåãåí í¸ðñåíi áîëìàó äåéäi. Îëàðäû» îéûíøà, áîëó áîëìàóäàí åø àðòûº òiðëiê åòïåéäi, ñîë ñèÿºòû ºóûñòû» øûíàéûëû¹û äà äåíåíi» øûíàéûëû¹ûíàí êåì åìåñ. Îñû ýëåìåíòòåðäi îëàð áàð çàòòàðäû» ìàòåðèàëäû ñåáåái äåï ñàíà¹àí. Çàòòàð íåãiçiíäå æàòàòûí ì¸íäi áið íåãiç äåï ñàíàéòûíäàð ¼çãå çàòòàðäû îíû» ò¾ðëåíóiíåí òóäûðàòûíû ñèÿºòû îëàð áàð òiðëiêòi» áàñòû íåãiçi äåï ñ½éûº ïåí ºîþäû, àë ¼çãå çàòòàðäû» ñåáåái îñûëàð àðàñûíäà¹û áåëãiëi àéûðìàøûëûºòàð äåï ñàíà¹àí. Îëàðäû» iëiìiíøå, ì½íäàé àéûðìàøûëûºòàðäû» ¾ø í½ñºàñû áàð: ò¾ði, ò¸ðòiái, îðíû. Ðàñû»äà äà îëàðäû» àéòóûíøà, áîëó – ñ½ëáà, òèþ æ¸íå àéíàëó – àðºûëû àæûðàòûëàäû. Îëàðäû» iøiíäå ñ½ëáà äåãåíiìiç ò¾ð, òèþ — ò¸ðòiï, àéíàëó – îðûí. Ìûñàëû, ÀNíàí ò¾ði àðºûëû àæûðàòûëàäû, ÀN NÀ-äàí ò¸ðòiï àðºûëû, NZ-òåí îðûí àðºûëû. ²îç¹àëûñ òóðàëû ì¸ñåëåíi, îë ºàéäàí åêåíi æ¸íå áàð í¸ðñåãå îë ºàëàé ò¸í, îëàð äà ¼çãåëåð ñèÿºòû, æå»iëòåê ò¾ðäå íàçàðäàí òûñ ºàëäûð¹àí. 2. ...Îëàð áàñòàóäû òàáè¹àò ºàëàé áîëñà ñîëàé êàáûëäà¹àí. ʼíå ôèëîñîôòàð áîëó ºàæåòòi ò¾ðäå áið æ¸íå ºîç¹àëûññûç äåï ñàíà¹àí. Ñåáåái ºóûñ æîº, àë æåêå òiðëiê åòóøi ºóûñ æîº áîë¹àñûí, ºîç¹àëûñ òà ì¾ìêií åìåñ æ¸íå, åêiíøi æàºòàí, åãåð á¼ëåòií ê¾ø æîº áîëñà, çàòòû» ê¼ïêå á¼ëiíói äå ì¾ìêií åìåñ. 3. Àë Ëåâêèïï áîëñà, ¼çií ñåçiíå êàáûëäàó¹à áàéëàíûñòû òiðëiêòi» áîëóûí äà, áîëìàóûí äà, ºîç¹àëûñûí äà, ê¼áåéãåí ò¾ðií äå æà øû¹àðìàéòûí iëiìäåðãå èåìií äåï ñàíà¹àí. Ñåáåái, ¼ç ìà¹ûíàñûíäà¹û òiðëiê òåê áîëóäû» òîëûº í½ñºàñûíà ñàÿäû. Áiðàº, îë áið åìåñ, îíäàé áàð í¸ðñå ñàíû áîéûíøà ¼òå ê¼ï, áiðຠîëàðäû» ê¼ëåìi ¼òå êiøêåíòàé áîë¹àí ñî», ê¼çãå ê¼ðiíáåéäi. Îëàð ºóûñòà áîëûï, ñåáåái ºóûñ áàð æ¸íå äå áið-áiðiìåí ºîñûëûï, îëàð áîëóäû ¼ìiðãå ¸êåëåäi, àë àæûðà¹àíäà, ¼ëiìãå êåòåäi. Ò¾éiñêåí ò½ñòàðûíäà îëàð ¼çäåði äå ¸ðåêåò åòiï, ¼çãåíi» ¸ðåêåòiíå äå ò¾ñåäi. Ñåáåái îíäà¹û áàð í¸ðñå áiðëiê åìåñ, æåêå òiðëiêòåðäi» ºîñûíäûñû. ²îñûëûï ¿¸ì îðàëûï, îëàð çàòòàðäû òóäûðàäû. Íà¹ûç áið í¸ðñåäåí ê¼ï í¸ðñå, íåìåñå íà¹ûç ê¼ï í¸ðñåäåí áið í¸ðñå ïàéäà áîëìàñ åäi ¹îé; æîº, á½ë ì¾ìêií åìåñ. Ãàëåí de elem. Dec. Hipp I 2. Òåê ê¼ïøiëiêòi» ïiêiðiíäå ¹àíà áîÿó áàð, ïiêiðäå ¹àíà – ò¸òòi, ïiêiðäå ¹àíà àùû áàð, iñ æ¾çiíäå òåê àòîìäàð ìåí ºóûñ ºàíà áàð í¸ðñå. Äåìîêðèò îñûëàé äåéäi. Îíû» îéûíøà, áàðëûº ñåçiëåòií ºàñèåòòåð àòîìäàðäû» ºîñûëóûíàí ïàéäà áîëàäû, òåê ºàáûëäàóøû áiçäåð ¾øií ¹àíà òiðëiê åòiï. Àë òàáè¹è ò¾ðäå ຠòà, ºàðà äà, ñàðû äà, ºûçûë äà, àùû ìåí ò¸òòi äå ä¾íèåäå áîëìàéäû. ...iñ æ¾çiíäå áàðëûº í¸ðñå íå æ¸íå åøòå»åäåí ò½ðàäû. Äåìîêðèò àòîìäû íå äåãåí, àë ºóûñòû – åøòå»å. Ñîíûìåí àòîìäàð äåãåíiìiç åø ºàñèåòòåði æîº êiøêåíòàé äåíåëåð, àë áîñ êå»iñòiê äåãåíiìiç ñîëàðäû» êåçäåñiï æ¸íå àæûðàï ò½ðàòûí îðíû. Îñû àðºûëû îëàð áàðëûº ¼çãå ê¾ðäåëi äåíåëåðäi äå, áiçäi» äåíåëåðiìiçäi äå, æ¸íå îëàðäû» àõóàëäàðû ìåí ñåçiìäåðií òóäûðàäû. Àë¹àøºû äåíåëåð åø ¼çãåðiñêå ò¾ñïåéäi. Ìûñàëû, åøáið àòîì æûëûìàéäû äà, ñóûìàéäû äà, ñîë ñèÿºòû êåóiï, íåìåñå ûë¹àëäàíáàéäû äà æ¸íå òiïòi ຠòà, ºàðà äà áîëìàéäû æ¸íå äå æàëïû åøáið ¼çãå êàñèåòòi ºàáûëäàìàéäû, ñåáåái àòîìäàð åøáið ¼çãåðiñêå ò¾ñïåéäi. ÄÅÌÎÊÐÈÒ//Äèîãåí Ëàýðòñêèé. Î æèçíè, ó÷åíèÿõ è èçðå÷åíèÿõ çíàìåíèòûõ ôèëîñîôîâ. Ì.: “Ìûñëü”, 1979, ñ. 369-375.

ÏËÀÒÎÍ ÑÎÊÐÀÒÒÛ³ À²ÒÀËÓ Ñ´ÇI Àéûïòàóøûëàðäû» ñ¼çiíåí ñî» Àôèíàëûºòàð, àéûïòàóøûëàðäû» øåøåíäiãi ñîíäàé, ñiçäåðäi ºàéäàì, àë ìåí áîëñàì òiïòi ¼çiìäi ½ìûòûï êåòå æàçäàäûì. °éòñåäå, ä¸ëiíå êåëñåê, îëàð åøáið øûíäûºòû àéòïàäû. Ìà¹àí ò຺àí ê¼ï àéûïòàðûíû» iøiíäå ìåíi ¸ñiðåñå òà» ºàëäûð¹àíû: Ñîêðàòòû» º½éòûðºû ñ¼çiíå àëäàíûï ºàëìà»ûçäàð äåï ñiçäåðäi ñàºòàíäûð¹àíû. Ìåíi» ì¸íåðëi ñ¼çãå øîðºàº åêåíäiãiì áåëãiëi áîëñà äà, îëàðäû» á½ëàé äåói íà¹ûç ½ÿòñûçäûº. Àë åãåð øûíäûºòû á¾êïåñiç àéòóäû îëàð øåøåíäiê äåï ò¾ñiíåòií áîëñà, îíäà, ¸ðèíå, ìåí ¼çiìäi øåøåíìií äåï ìîéûíäàó¹à ¸çiðìií. Á½ë îíäà îëàðäû» øåøåíäiãiíåí òiïòi áàñºà ò¾ðëi øåøåíäiê. Òà¹û äà àéòàì, îëàð áið àóûç äà øûíäûº àéòïàäû, àë ìåíåí òåê øûíäûºòû åñòèñiçäåð. Òåê, àôèíàëûºòàð, Çåâñòi» àòûìåí àíò åòåì, ìåíåí ¸øåêåéëi, ¸ñiðåñå ºûçûë ñ¼çäi åñòiìåéñiçäåð, ìåí ¼çiìíi» àºòû¹ûìà ñåíãåíäiêòåí îéûìäû åøái𠺽éòûðºûñûç ºàðàïàéûì òiëìåí æåòêiçåìií, åíäåøå ìåíåí áàñºàíû ê¾òïå»içäåð. Îñûíøà æàñºà êåëãåí ìåí ¾øií øåøåíäiêêå ¼çií áàóëûï æ¾ðãåí æàñ æiãiòòåðäåé æàòòàï àë¹àí ñ¼çäi àéòó òiïòi äå ëàéûº åìåñ. Àôèíàëûº à¹àéûí, àéðûºøà áið ¼òiíiøiì áàð: á½ðûí äà òàëàé äåëäàë ä¾êåíiíi» àëäûíäà¹û àëà»äà, áàñºà æåðëåðäå äå ìåíåí ¼çäåði»iç åñòiï æ¾ðãåí ¾éðåíøiêòi ñ¼çäåðiììåí ¼çiìäi àºòàï æàòñàì, î¹àí òà»äàíûï øó ê¼òåðìå»içäåð. Æåòïiñêå êåëãåí øà¹ûìäà ñîòºà áiðiíøi ðåò òàðòûëûï îòûðìûí, àë îíû» òiëií ìåí á¼ãäå æ½ðòòàí êåëãåí æîëàóøûäàé áiëå áåðìåéìií. Ìåí åãåð øåò æ½ðòòûº áîëûï, ¼çiìå áàëà æàñòàí ¾éðåíãåí òiëiìäå ñ¼éëåï ò½ðñàì, ñiçäåð ìåíi êåøiðãåí áîëàð åäi»içäåð-àó äåï îéëàéìûí. Ñîë ñèÿºòû, ìåíi» äå æàºñû áîëñûí, æàìàí áîëñûí áàÿ¹ûäàí ¾éðåíãåí ¸äåòiìøå ñ¼éëåóãå ñiçäåðäåí ð½ºñàò ñ½ðàó¹à º½ºûì áàð ñèÿºòû. Ƹíå äå ìåíi» øûíäûºòû àéòûï ò½ðìûí áà, æîº ïà, îñû¹àí ê¼»ië àóäàðñà»ûçäàð åêåí: ºàçûíû» áåäåëi ñîíäà ¹îé, àë øåøåííi» ïàðûçû – øûíäûºòû àéòó. Åêi ò¾ðëi àéûïòàóøûëàð Àôèíàëûº õàëàéûº, àëäûìåí ¼çiìäi á½ðûííàí æàë¹àí àéûï òà¹ûï æ¾ðãåíäåðäåí ºîð¹àï, òåê ñîíàí êåéií ¹àíà ºàçiðãi àéûïòàóøûëàðûìíàí, îëàðäû» ¼òiðiê æàëàëàðûíàí àðûëûï àë¹àíûì æ¼í. Ìåíi ñiçäåðãå á½ðûííàí, òiïòi ê¼ïòåí áåði àéûïòàï æ¾ðãåíäåð áàð, îëàð äà åøáið øûíäûºòû àéòºàí æîº, ìåí Àíèò ïåí îíû» ñûáàéëàñòàðûíàí ºîðûºñàì äà, îëàðäàí ã¼ði ñîë àë¹àøºûëàðûíàí ê¼áiðåê ºàóiïòåíåìií. Ñiçäåð ¸ëi æàñ, ê¼ï í¸ðñåíi ò¾ñiíå áåðìåéòií àëáûðò áàëà êåçäåði»içäåຠîëàð áiðàçû»ûçäû ìà¹àí ºàðñû ºîéûï, æàë¹àí àéûïòàð òà¹ûï, àç¹ûð¹àí. Ñîêðàò äåãåí äàíà áàð, æåðäi» àñòûíäà¹ûíû äà, ¾ñòiíäåãiíi äå ñûíàï, çåðòòåï, ¼òiðiêòi øûíäàé ¹ûï ê¼ðñåòå àëàäû, äåéòií. ̽íäàéëàð ìà¹àí å» ºàóiïòi ê¾éå æà¹óøûëàð, ñåáåái îë ºà»ºó ñ¼çãå ñåíåòiíäåð: îíû» á¸ðií çåðòòåéòií àäàì åøái𠺽äàéëàðäû ìîéûíäàìàéòûí àäàì äåói ºàº. Îñûíäàé ºà»ºó ñ¼ç òàðàòóøûëàð ¼òå ê¼ï, îíû» ¾ñòiíå ¾íåìi ¼ç ê¼çi»íåí òûñ æåðäå àéòàäû, îëàðäû» êiì åêåíií, àòûæ¼íií äå áiëå àëìàéñû», ñîíäûºòàí ¼çi»äi äå àºòàé àëìàéñû»! Òåê ñîëàðäû» iøiíäå iëóäå áið êîìåäèÿ æàçàòûíäàðû øû¹ûï ºàëìàñà, ¸ðèíå. ²ûçû¹óøûëûº ïåí ç½ëûìäûºòàí íåìåñå ¼ñåê ñ¼çãå ñåíiï ºàëûï, ñîíàí ñî» ñîíû áàñºàëàð¹à òàðàòûï æ¾ðóøiëåðäi îñûíäà ñîòºà øàºûðà àëìàéñû», òåðiñêå øû¹àðà àëìàéñû», òåê ê¼ëå»êåëåðìåí ñàéûñºàíäàé áîëàñû», ñåáåái ê¼çi»øå àéûïòàï ò½ð¹àí åøêiì æîº. Ñîíäûºòàí äà ìåíi» åêi ò¾ðëi àéûïòàóøûëàðûì áàð åêåíií ñiçäåð äå ìîéûíäàï, ¸óåëi ñîëàðäû» àë¹àøºûëàðûíàí ¼çiìäi ºîð¹àï àëó¹à êåëiñi»içäåð, ñåáåái îëàðäû» æàë¹àí àéûïòàóëàðûí ñiçäåð ê¼ïòåí åñòiï æ¾ðñiçäåð ¹îé! Á½ðûí¹û àéûïòàóøûëàð¹à ñûí Ñîíûìåí, àôèíàëûº à¹àéûí, ñiçäåðäi» àðà»ûçäà áàÿ¹ûäàí òàðàï æ¾ðãåí ìà¹àí æàáûë¹àí æàëàíû ºûñºàøà áîëñà äà ¸øêåðå åòiï ê¼ðåéií, îíû» ìà¹àí äà, ñiçäåðãå äå ïàéäàëû áîë¹àíûí òiëåéìií, îäàí áàñºà ìåí ¾øií ºàíäàé í¸òèæå áîëñûí. Áiðàº, î¹àí ê¼ïøiëiêòi» ê¼çií æåòêiçó ºèûí, îíû» º½ïèÿñû äà ìà¹àí áåëãiëi, ºàéòåìií, º½äàéäû» ºàëà¹àíû áîëàð, àë ç໹à ìîéûíñ½íó ïàðûç, îëàé áîëñà – ¼çiìäi àºòàóûì êåðåê. Å» àëäûìåí ìåí æ¼íiíäå æàéûëûï êåòêåí æàìàí ëàºàï ìà¹àí ºàíäàé àéûï ºîéûï åäi? Ìåëåòòi» ìåí òóðàëû øà¹ûìû ñîëàðäû òèåê åòiï îòûð ¹îé! Íåíäåé ñ¼çäåð åäi îëàð? Ñîë àéûïòàóëàðäû ñ¼çáå-ñ¼ç íàºòû êåëòiðóiì êåðåê. Òàï ê¸çiðãi àéûïòàóøûëàðûìíû» ñîò àëäûíäà àíò áåðiï àéòºàíûíäàé àéºûí áîëñûí. “Ñîêðàò çà»äû ºîðëàï æ¾ð, îíûñû áîñ äàëáàñà, ¼éòêåíi æåðäi» àñòûíäà¹ûíû äà,

àñïàíäà¹ûíû äà àºûë òàðàçûñûìåí ¼ëøåìåé, àë iñòåéòiíi òåê ¼òiðiêòi øûíäàé ºûï ê¼ðñåòå áiëó æ¸íå áàñºàëàðäû äà ñî¹àí ¾éðåòó” äåéäi. Àðèñòîôàííû» êîìåäèÿñûíäà ¼çäåði»iç ê¼ðãåíäåé, Ñîêðàò äåãåí áiðåó êîðçèíàäà á½ë¹àºòàï êåëå æàòûï, ìåí àóàäà ñåðóåíäåï æ¾ðìií äåéäi-ìiñ æ¸íå ìà¹àí ò¾ñiíiêñiç îäàí äà áàñºà ê¼ï í¸ðñåëåðäi áûëæûðàéäû. Ìåí á½ë æåðäå ¹ûëûìäàðäû æ¸íå îë æà¹ûíàí äàíàëûººà ºîëû æåòêåíäåðäi ê¾ñò¸í¸ ºûëóäàí àóëàºïûí, îë ¾øií äå ìåíi Ìåëåò ñîòºà òàðòóû ºàëûï ïà åäi, áiðຠìà¹àí åøºàíäàé ºàòûñû æîº ºîé. ιàí îñû ñiçäåðäi» ê¼ái»iç êó¸ áîëà àëàð åäi»içäåð æ¸íå ìåíi» ñ¼çiìäi á½ðûí å» áîëìàñà áið ðåò òû»äà¹àíäàðû»ûç îñûíû ¼çàðà ì¸ìëåãå êåëiï, àíûºòàóëàðû»ûçäû òàëàï åòåìií. Ñiçäåðäi» àðà»ûçäà ìåíi á½ðûí òû»äà¹àí ê¼ïòåãåí àäàìäàð áàð. Áið áiði»içäåí ñ½ðà»ûçäàðøû, æà»à¹û àéûïòàóäà¹û ñèÿºòû ñ¼çäåðäi ìåí ºàøàí àéòºàí åêåíìií. Îëàðäû» ¸äiëåòòåí ìàºð½ì åêåíiíå ê¼çäåði»iç ñîíäà æåòåäi. Ìåíi ¼òiðiêòi øûíäàé ºûï ê¼ðñåòóãå áàñºàëàðäû ¾éðåòåäiìiñ äåãåíi äå æàë¹àí. Ìåí áiðåóãå ä¸ðiñ áåðiï, ò¸ðáèåëåóìåí äå àéíàëûñºàí åìåñïií. Ëåîíòèëiê Ãîðãèé, Êåîñòàí øûººàí Ïðîäèê, Ýëëàäàëûº Ãèïïèé ñûíäû ò¸ðáèåëåó ºîëûíàí êåëåòií êiñiëåð áîëñà – îë, ¸ðèíå, èãiëiêòi iñ. Îëàð ºàëàëàðäû àðàëàï æ¾ðiï æàñòàð¹à: ½ñòàçäàðû»äû ºîéûï áiçãå êåëi»äåð, ¸ðèíå àºøàëàðû»äû äà, àë¹ûñòàðû»äû äà áiçãå áà¹ûøòà»äàð) äåï æ¾ð, ¸ðèíå, ¼ç æ½ðòûíû» êåç êåëãåí àçàìàòûíàí òåãiíຠò¸ëiì àëó¹à áîëàòûí áîëñà äà. Ïàðîñòàí êåëãåí òà¹û äà áiëiêòi êiñi òóðàëû åñòiäiì. Áiðäå ñîôèñòåðäåí àºû¹à ä¸ðiñ àë¹àíäàðäû ò¾ãåë ºîñºàíäà äà, á¸ðiíåí ê¼ï àºøà ò¼ëåãåí Ãèïïîíèêòi» ½ëû Êàëëèéäi» ½øûðàñºàíû áàð. Îíû» åêi ½ëû áàð, ìåí îäàí: Êàëëèé, åãåð ñåíi» ½ëäàðû» àäàì åìåñ, ìûñàëû º½ëûíäàð íåìåñå áàñïàºòàð áîëñà, àë áiç îëàðäû áà¹àòûí, ÿêè îëàðäû» òàáè¹è æàºñû ºàñèåòòåðií æåòiëäiðiï, êåìåëiíå êåëòiðåòií àäàì içäåñåê, îëàð æûëºûøû ìåí áàºòàøû áîëàð åäi-àó, àë ñåíi» ½ëäàðû» àäàìäàð ¹îé, ñîíäûºòàí îëàð¹à ò¸ëiì áåðå àëàòûí êiìäi òà»äàð åäi»? Àäàìäûº æ¸íå àçàìàòòûº èãi ºàñèåòòåðäi» áiëãiði êiì äåï îéëàéñû»? μëäàðû» áîë¹àí ñî» ñåí á½ë æ¼íiíäå, ¸ðèíå, îéëàíäû» ¹îé. Ñîíäàé àäàì áàð ìà?– äåï ñ½ðàäûì. – °ðèíå, áàð. – Îë êiì? ²àé æàºòàí æ¸íå ä¸ðiñi ¾øií ºàíøà àºû àëàäû? – Îë Ýâåí, – äåäi Êàëëèé, Ïàðîñòàí, àë àºûñûíà, Ñîêðàò, áåñ ìèíàäàí àëàäû. Åãåð îíû» øûíûíäà îñûíäàé ¼íåði áàð áîëñà æ¸íå îë ¾øií îñûíøà àðçàí àºû àëñà, øiðêií Ýâåí ºàíäàé áàºûòòû äåï îéëàäûì, îíäàé ¼íåðiì áîëñà, ìåí äå ìàºòàíûøòàí øiðåíiï æ¾ðãåí áîëàð åäiì, áiðàº, àôèíàëûº à¹àéûí, îë ¼íåðäåí ìåí ìàºð½ììûí ¹îé. Á¸ëêiì, á¸ç áiðåóëåði»iç: “Äåãåíìåí, Ñîêðàò, ñåí îñû íåìåí àéíàëûñàñû»? Ñåíi íå ¾øií êií¸ëàéäû? ʼïøiëiêòi» àéíàëûñàòûí iñòåðiíi» áiðåóiìåí àéíàëûññà», áàðëûº í¸ðñåãå ê¼ïøiëiê ñèÿºòû ºàòûíàñ æàñàñà» îñûíøà ¼ñåê ïåí ëàºàï áîëàð ìà åäi? Àéòøû áiçãå, îñûíû» ñåáåái íå? Îë æ¼íiíäå áiç áîñºà áàñ ºàòûðìàéûº” äåðñiçäåð. Òàï îñû, ìåíi»øå, ä½ðûñ ñàóàë, ñîíäûºòàí ìåí æ½ðòøûëûººà ºàëàé áåëãiëi áîëäûì, ¸ði ìà¹àí äåãåí æàëà ïiêiðëåðäi» ¼ðiñòåóiíi» ñåáåái íåäå, – îñûíû ò¾ñiíäiðóãå òûðûñàéûí. Òû»äà»ûçäàð. Åãåð, êåéáiðåóëåði»içãå ìåíi» ñ¼çiì ºàëæû» ñèÿºòû ê¼ðiíåð, áiðàº, èëàíû»ûçäàð, ìåí òåê øûíäûºòû àéòàìûí. Ìåí, Àôèíà æ½ðòøûëû¹û, áåëãiëi áið äàíàëûº àðºûëû ê¼çãå ò¾ñòiì æ¸íå êåéáiðåóëåðäi» ê¼çiíå øûººàí ñ¾éåëäåé áîëäûì. Îë ºàé äàíàëûº? Îë äàíàëûº ¸ð àäàì¹à ò¸í áîëóû ûºòèìàë. Ìåíäå, ñið¸, ñîë äàíàëûº áàð ¹îé äåéìií, àë îñûíû» àëäûíäà ¹àíà ìåí àéòºàí àäàìäàð àäàìäàð äàíàëû¹ûíàí æî¹àðû áið àéðûºøà äàíàëûººà èå áîëàð, îíû ìåí ºàëàé àòàóûí äà áiëìåéìií æ¸íå ¼çií ò¾ñiíáåéìií äå. Àë åãåð ìà¹àí ñû äàíàëûºòû æàïñûðñà, îíäà îë ìà¹àí æàëà æàáóøûëûº. Àôèíàëûº à¹àéûí, ìåíi» ñ¼çäåðiì òûì àñòàìøûëûº áîëûï ê¼ðiíñå äå, øóëàìàé øûäà»ûçäàðøû. Ìåí ¼ç àòûìíàí àéòïàé-ຠºîÿéûí. ´çäåði»iç ñåíåòií áiðåóãå æ¾ãiíåéiê. Åãåð ìåíäå áið äàíàëûº áîëñà, î¹àí êó¸ Äåëüôà º½äàéû. Ñiçäåð Õåðîôîíòòû áiëåñiçäåð ¹îé, îë æàñûíàí ìåíiìåí æ¸íå ñiçäåðäi» áiðàçäàðû»ûçáåí äîñ, ñiçäåðìåí áiðãå ºó¹ûíäà áîëûï, áiðãå ºàéòûï îðàëäû. Íå iñòåñå äå, òîñûíäû áiëìåóøi åäi. Áiðäå îë Äåëüôà¹à êåëiï, îíäà¹û æàðøû¹à (îðàêóë) ñ½ðຠáåðóäåí äå òàéûíáàïòû... Àôèíà ò½ð¹ûíäàðû, òà¹û äà àéòàì, äàóðûºïà»ûçäàð! ... ñ¼éòiï Õåðîôîíò ä¾íèåäå Ñîêðàòòàí äàíà àäàì áàð ìà äåï ñ½ðàïòû, àë Ïèôèÿ îäàí äàíà àäàì æîº äåãåí. Õåðîôîíòòû» ¼çi ä¾íèå ñàëûï êåòñå äå, àðàìûçäà îíû» áàóûðû áàð, òàï îñûëàé áîëäû ìà, æîº ïà, îë êó¸ëiê åòå

àëàäû. Ìåí ì½íû íå ¾øií àéòûï ò½ð äåéñiç, ìà¹àí æàëà ºàéäàí ¼ðøiäi, ñîíû ò¾ñiíäiðãiì êåëiï ò½ð. Îñûíû åñòiäiì äå ¼çiìíåí ¼çiì îé¹à ºàëäûì: “²½äàé á½ë ñ¼çäåðìåí íå àéòºûñû êåëäi? ´éòêåíi ìåíäå ¼çiìäi äàíà åêåíìií-àó äåãåí îé æîº åäi. Ìåíi á¸ðiíåí äå äàíà äåï ºàé ìà¹ûíàäà àéòòû? Îë, ¸ðèíå, ¼òiðiê àéòïàó¹à òèiñ, º½äàé¹à îë ëàéûº åìåñ ºîé!” μçຠòîë¹àíûñòàí êåéií ê¼»iëiì îíøà ºàëàìàñà äà ìûíàíäàé áið øåøiìãå òîºòàäûì: äàíàëàðäû» ñàíàòûíäà æ¾ðåòií àäàìäàðäû» áiðåóiíå áàðäûì, îíäà¹û îéûì: á½ë àäàì, ñ¼ç æîº, ìåíåí ã¼ði äàíàëàó, ñîëàé áîëûï øûºñà, ìåí ê¼ðiïêåëäi» (îðàêóëäû») ê¼ðåãåíäiãiíi» ºàòå åêåíäiãií ê¼ðñåòåéií äåï. Îë ìåìëåêåò àäàìäàðûíû» áiði åäi,– îíû» åñiìií àéòóäû» ºàæåòòiãi æîº, – ñîíûìåí îë êiñiìåí ¸»ãiìåëåñêåííåí êåéií, àôèíàëûº à¹àéûí, ìåí á½ë êiñi ê¼ï àäàìäàð¹à, ¸ñiðåñå, ¼çiíå äàíà ñèÿºòû ê¼ðiíãåíìåí, øûíäû¹ûíäà òiïòi äå äàíà åìåñòiãiíå ê¼çiì æåòòi. Ñîäàí êåéií ìåí îíû» äàíàìûí äåãåí ñåíiìií ñåéiëòóãå òûðûñûï ê¼ðäiì. Áiðຠñîë ¾øií îíû» ¼çi äå æ¸íå ñîíäà áîë¹àí áàñºàëàð äà ìà¹àí ¼øiãiï êåòòi. Îäàí êåòêåí ñî» ìåí ¼çiììåí ¼çiì ñ½õáàòòàñûï: á½ë àäàìíàí ã¼ði ìåí äàíàëàóìûí-àó, ñåáåái îë äà, ìåí äå àñà º½íäû, ¸ði ì¸íäi åøí¸ðñåíi áiëìåéìiç, áiðàº, îë áiëìåéòiíäiãií áiëìåéäi, áiëìåé ò½ðûï-ຠáiëãåí áîëûï ìåíìåíñèäi, àë ìåí áiëìåéòiíäiãiìäi áiëåìií, áiëìåé ò½ðûï äàíäàéñûìàéìûí äåãåí ò½æûðûì¹à áåêiäiì. ιàí ºàðà¹àíäà ìåíi» áiëåòiíiì îñû ¹àíà, ¸ðèíå, ìàðäûìñûç, ¸éòñå äå áåëãiëi áið àðòûºøûëûº ºîé. Êåéiíiðåê àë¹àøºûäàí äà ã¼ði äàíàëàó äåï òàíûë¹àí òà¹û áið êiñiãå æîëûºòûì, îíäà äà ñîëàé áîëäû, îë äà æ¸íå áàñºàëàð äà ìåíi æåê ê¼ðiï êåòòi. Á½äàí êåéií òiïòi åøêiìäi ºàëäûðìàé ½äàéû îñûëàé åòiï æ¾ðäiì. Ìåíi æåêê¼ðåòiíäåðäi» ê¼áåéiï áàðà æàòºàíûí äà áàéºàäûì, ºûíæûëäûì äà, ºîðûºòûì äà, áiðຠîðàêóëäû» ñ¼çiíå èëàíó, îíû òiïòi îðûíäàó á¸ðiíåí äå áèiê ºîé äåï îéëàäûì. Îðàêóëäû» ñ¼çiíi» ì¸íií ½¹ûíó ¾øií ìåí áiðäå»å áiëåäi äåãåí àäàìäàðäû» á¸ðiìåí äå æîëû¹ûï àäà ¹ûï øû¹óûì êåðåê áîëäû. Á¸ðií àéò òà, áiðií àéò, àë¹àí ¸ñåðiìäi àéòñàì, àôèíàëûº à¹àéûí, ¼òiðiê áîëñà èò áîëûï êåòåéií, îë ìûíàíäàé: å» äàíà äåï æ¾ðãåíäåðiìiç òiïòi àºûë-åñòåí ìàºð½ì áà äåï ºàëäûì, àë îëàðäàí ã¼ði äàíàëû¹û êåìiñòåó äåï æ¾ðãåíäåð àë¹àøºûëàðäàí äàðûíäûëàó ê¼ðiíäi. Áiðຠîñû äàíàëàð¹à øåðó òàðòºàí ñàïàðûìäû ò¾ãåëäåó àéòóûì êåðåê. Ìåìëåêåò ºûçìåòiíäåãiëåðäåí ñî» ìåí àºûíäàð¹à àóûñòûì – òðàãåäèÿ äà, äèôèðàìáà äà ò.á. æàçàòûíäàð¹à. Àºûíäàðäàí ã¼ði ìåí íàäàíäàó áîëàðìûí-àó äåãåí ¾ìiòïåí. Ìåí îëàðäû» å» æåòiê äåãåí øû¹àðìàëàðûí àëûï, îëàðäàí ì½íäà ñiç íå àéòºû»ûç êåëäi äåï ñ½ðàäûì. Àéòó¹à ½ÿò, à¹àéûí, áiðຠàéòïàñºà áîëìàéäû. Îëàðäàí ã¼ði òiïòi ñîíäà áîë¹àíäàðäû» á¸ði äåðëiê îëàðäû» øû¹àðìàñûí ¼çäåðiíåí æàºñûðຠò¾ñiíäiðåòií áîëûï øûºòû. Ê¼ï ½çàìàé-ຠìåí àºûíäàðäû» äàíà áîë¹àíäû¹ûíàí åìåñ, áàñºà áið òàáè¹è ºàáiëåòiíå îðàé øû¹àðìà æàñàéòûíäû¹ûíà ê¼çiì æåòòi. Îë ºàáiëåò áàºñû-áàëãåðëåðäå, ê¼ðiïêåëäåðäå áîëàòûí æûí øàºûðó, àðºàñû ½ñòàó ñûíäû í¸ðñå áîëñà êåðåê. Øû¹àðìàøûëûº ñ¸òòå àºûíäàð äà îñûíäàé ê¾éäå áîëàäûàó äåéìií. Ñåáåái àë¹àøºûëàð äà æàºñû í¸ðñåëåðäi àéòàäû ¹îé, áiðàº, íå àéòûï ò½ð¹àíûíà åñåï áåðå àëìàéäû. Áiðàº, àºûíäûº äàðûíûíà áàéëàíûñòû æûðäû ¹àíà åìåñ, áàðëûº í¸ðñåíi äå áiëåìií äåï, îëàð ¼çií äàíàëàðäû» äàíàñûíäàé ñåçiíåäi. Àºûíäàðäàí äà ìåí ìåìëåêåò àäàìäàðûíàí ñèÿºòû, áîëìàøû áîëñà äà ñîë áið àðòûºøûëû¹ûì áàð åêåí äåï êåòòiì. Àºûðûíäà ºîë å»áåãiìåí àéíàëûñàòûíäàð¹à áàðäûì. ´ç áàñûì ºîëûìíàí åøí¸ðñå êåëìåéòiíií áiëåìií, ñîíäûºòàí ºîë¼íåðøiëåðäi» iøiíäå ê¼ï æàºñû í¸ðñåëåðäi áiëåòiíäåðãå æîëû¹àìûí äåï ñåíäiì æ¸íå îë ºàºûíäà ºàòåëåñêåí äå æîºïûí. Øûíûíäà ìåíi» ºîëûìíàí êåëìåéòií ê¼ï í¸ðñå øåáåðëåðäi» ºîëûíàí êåëåäi, á½ë ò½ñòà îëàð, ¸ðèíå, ìåíåí ã¼ði äàíàëàó. Ñîëàé áîëñà äà, àºûíäàðäà áàð à¹àòòûº, á½ëàðäà äà áàð ñèÿºòû ê¼ðiíäi. Îëàðäû» ¸ðºàéñûñû ¼ç iñiíäå ¹àíà åìåñ, áàñºà äà áàðëûº, òiïòi å» ìà»ûçäû iñòåðäå äå ¼çií äàíàìûí äåï åñåïòåéäi æ¸íå îñûíäàé àäàñóøûëûº îëàðäû» øûí äàíàëû¹ûí äà ê¼ìåñêiëåï êåòåäi. Ñîíäûºòàí äà, îðàêóëäû» ñ¼çií àºòàéûí äåï, ìåí ¼çiìíåí: ñà¹àí ºàéñûñû ä½ðûñ – îëàðäû» äàíàëû¹ûìåí äàíà, ñîºûðëû¹ûìåí ñîºûð áîëìàé, ¼çi» ºàíäàé áîëñà», ñîë ê¾éi»äå ºàëó ìà, ¸ëäå îëàð ñèÿºòû ¸ði äàíà, ¸ði íàäàí áîëó ìà? °ðèíå, ºàíäàé áîëñàì, ñîë ê¾éiìäå ºàë¹àíûì æ¼í äåï îéëàäûì. Îñûíäàé ñûíàºòû» í¸òèæåñi ñîë – ìåíi ¼òå æåê ê¼ðóøiëåð ê¼áåéäi, ìåí æ¼íiíäå æàëà äà ¼ðøiäi, åêiíøi æà¹ûíàí, îíäàé ñ¼ç ñàéûñòàðûíà ºàòûñàòûíäàð ìà¹àí äà äàíà äåãåí àòຠáåðå áàñòàäû: åãåð áiðåóäi» äàíà åìåñòiãií ä¸ëåëäåéòií áîëñà», îíäà ¼çi»íi» äàíà áîë¹àíû». Àë øûíûíà êåëñåê, íà¹ûç äàíà º½äàé, ñåáåái îë æà»à¹û îðàêóë¹à àéòºàí ñ¼çiíäå, ìåíi»øå, áûëàé äåï ò½ð: àäàìäàðäû»

äàíàëû¹û ìàðäûìñûç, òiïòi ò¾êêå äå ò½ðìàéäû, àë ìåíi» àòûìäû òåê ìûñàë ðåòiíäå ¹àíà àéòºàí, ÿ¹íè: “àäàìäàðäû» iøiíäå Ñîêðàò ñèÿºòû ¼ç äàíàëû¹ûíû» ò¾êêå äå ò½ðìàéòûíûí áiëåòiíäåð ¹àíà äàíà”. Ìåí ¸ëi äå ñîë äàíà, íå áiëiêòi ñàíàòûíäà æ¾ðãåíäåðäi ñûíàóìåí åë êåçóäåìií: ¼ç åëiìiçäåí áîëñûí, øåò æ½ðòòàí áîëñûí º½äàéäû» ñ¼çiíi» ðàñòû¹ûí àíûºòàó ¾øií ¸ð ñûí¹à ò¾ñêåíäi îíû» äàíà åìåñòiãií õàëàéûººà ê¼ðñåòóäåìií. Ñîíäûºòàí äà ê¼ï æ½ðòòû» àéíàëûñàòûí ê¸ñiïòåðiíi» áiðåóiìåí äå áîëñà, àéíàëûñó¹à ìåíi» óàºûòûì áîëìàäû. Àºûðûíäà º½äàé¹à ºûçìåò æîëûíäà ¼ç áàñûì ºàðà ñi»ið æàðëûëûººà æåòòiì. Îíû» ¾ñòiíå ¼ç ºàëàóûìåí ìà¹àí åðiï æ¾ðãåí, ºîëäàðû áîñ, å» ä¸óëåòòi àçàìàòòàðäû» ½ëäàðû áàð, îëàð îñûíäàé ñûíàºòàð¹à ºóàíà ºàòûñûï æ¾ðåäi, ¼çäåði äå ìà¹àí åëiêòåï êåéáiðåóëåðäi» äàíàëû¹ûí ñûíàó¹à º½ìàð-àº, îëàð äà, ìåíi»øå áiðäå»å áiëåì äåï ìåíìåíñèòií, áiðຠøûíûíäà åøí¸ðñå áiëìåéòií àäàìäàð¹à àç æîëûºïàéäû. Îëàðäû» ñûíûíàí äà àáûðîé òàïïà¹àíäàð ¼çiíå åìåñ, ìà¹àí àøóëàíûï, Ñîêðàò äåãåí áiðåó áàð, àñïàíäû¹ûíû äà, æåð ºîéíàóûíäà¹ûíû äà áiëãiñi êåëåäi, ¼òiðiêòi øûíäàé ºûï ê¼ðñåòóãå åïòi-àº, º½äàéäû ìîéûíäàìàéäû, ñ¼éòiï æàñòàðäû àçäûðàäû äåéäi. Àë ¼çäåði òóðàëû øûíäûºòû àéòïàéäû. ´çäåði àò຺½ìàð, åëäå ûºïàëäû, ¸ði ê¼ï áîë¹àíäûºòàí, îëàð ê¼ïòåí áåði ìåí òóðàëû æàë¹àí ïiêiðäi òàëìàé òàðàòûï êåëåäi. Åíäi, ìiíå, ñîíû» æàë¹àñû – Ìåëåò òå, Àíèò òà, Ëèêîí äà ìà¹àí æàëàìåí æàðìàñûï îòûð. Ìåëåò – àºûíäàð ¾øií, Àíèò – ºîë¼íåðøiëåð ¾øií, àë, Ëèêîí – øåøåíäåð ¾øií. Ñîíû» ¾øií äå îñû ºûñºà ñ¼çiìäå ñîíøàëûºòû òàìûð òàðòûï êåòêåí æàëàíû îï-î»àé òåðiñêå øû¹àðà ºîéñàì, àëäûìåí ¼çiì òà» ºàëàð åäiì. Ìiíå, àôèíàëûº à¹àéûí, øûíäûº îñûëàé, îíû» ìà»ûçäûñûí äà, áîëìàøû æà¹ûí äà ìåí ñiçäåðãå á¾êïåñiç àéòòûì. Ñîë àðºûëû, ¸ðèíå, ¼çiìå ¼øïåíäiëiê òå òó¹ûçàìûí, áiðຠñîíû» ¼çi ìåíi» ñ¼çiìíi» ðàñòû¹ûíû» ä¸ëåëi åìåñ ïå, æàëàíû» øûí ñåáåáií ê¼ðñåòêåíäiêòåí åìåñ ïå? Åãåð îñûíû ¼çäåði» òåêñåðñå»içäåð, ºàçið ìå, êåéií áå, øûíäûººà ê¼çäåði»iç æåòåäi. ²àçiðãi àéûïòàóøûëàð¹à ñûí Á½ðûí¹û àéûïòàóøûëàðûìíàí îñû àºòàë¹àíûì äà æåòåð; åíäi ¼çií ºàëàìûçäû æàºñû ê¼ðåòií ò¸óið àäàìûìûí äåï ê¼ðñåòêåí Ìåëåòòåí æ¸íå áàñºàëàðäàí ºîð¹àï ê¼ðåéií. Îëàðäû» ò຺àí àéûáû íå åäi, åñêå ò¾ñiðåéiêøi: “Ñîêðàò ºàëàìûçäû» çà»äàðûí àÿººà áàñóäà, ¼éòêåíi ºàëàíû» ìîéûíñ½íàòûí º½äàéëàðûí ìîéûíäàìàéäû, îíû» îðíûíà æà»à áið ¹½ëàìàëàðäû» íûøàíäàðûí ìîéûíäàéäû, ñ¼éòiï æàñòàðäû àçäûðóäà”, – äåéäi. Îñû ºîéûë¹àí àéûïòàóëàðäû ðåò-ðåòiìåí ºàðàï ê¼ðåéiê. Ìåí ºûëìûñòûº ¸ðåêåòiììåí æàñòàðäû àçäûðóäà åêåíìií, àë ìåíi»øå ºûëìûñºà áàðûï îòûð¹àí Ìåëåò, ñåáåái ¼òå ìà»ûçäû í¸ðñåëåðãå æàíû àøû¹àíäàé áîëûï, àë øûíûíäà îéûí¹à àéíàëäûðûï, àäàìäàðäû ñîòºà æèíàï îòûð. Òàï ñîëàé åêåíií ä¸ëåëäåï ê¼ðåéií. – Ìåëåò, ñåí æàºûíûðຠêåëøi, àéòøû, øûíûìåí-ຠñåí æàñòàðäû» ¾íåìi içãiëiêòi áîëóûí ºàëàéñû» áà? – °ðèíå. – Îëàé áîëñà, îëàðäû içãiëiêòi åòåòií êiìäåð, ìûíà êåëiï îòûð¹àí õàëàéûººà àéòøû. Æàñòàðäû» ìiíåç-º½ëºûíû» æàºñàðóûí ¾íåìi îéëàï æ¾ðñå», ñåí îíäàé àäàìäàðäû, ¸ðèíå, áiëåñi». Àçäûðóøûíû òàïòû», ñîòºà òàðòûï îòûðñû», àë åíäi ñîëàðäû» åñiíå ñàëøû, êiìäåðäåí ò¸ëiì àëñûí. Ìiíåêè, Ìåëåò, ¾íäåìåéñi», íå àéòàðû»äû áiëìåéñi». Îñûíû» ½ÿò åìåñ ïå? Åíäåøå, ì½íäàé í¸ðñåëåð á½ðûí ñåíi» æàíû»äû àóûðòïà¹àí. Àéòñà»øû, êiìäåð îëàðäû æàºñàðòàòûí? – Çà»äàð. – Ìåí îëàð òóðàëû ñ½ðàï ò½ð¹àí æîºïûí, içåòòiì, îëàð ºàíäàé àäàìäàð äåï ò½ðìûí. – Ìûíàó îòûð¹àí ºàçûëàð, Ñîêðàò. – Íå äåï ò½ðñû», Ìåëåò, òàï îñû àäàìäàð æàñòàðäû æàºñûëûººà ò¸ðáèåëåóãå ºàáiëåòòi ìå? – Îëàðäàí åøêiì àñïàéäû. – Á¸ði ìå? °ëäå áiðåóëåði ºàáiëåòòi, àë åêiíøiëåði ºàáiëåòñiç áå? – Á¸ði äå. – Ãåðàìåí àíò åòåéií, Ìåëåò, àóçû»à ìàé, áàñºàëàð¹à ïàéäàëû àäàìäàð ºàëàé ê¼ï. Àë, ìûíàó áiçäi òû»äàï îòûð¹àíäàð øå, îëàð äà æàñòàðäû æàºñûëûººà ò¸ðáèåëåé ìå? – Îëàð äà. – Àë Êå»åñòi» ì¾øåëåði øå? – Èÿ, Êå»åñòi» ì¾øåëåði äå. – Îëàé áîëñà, Ìåëåò, ì¾ìêií Õàëûº Æèíàëûñûíà ºàòûñóøûëàð æàñòàðäû á½çàòûí áîëàð? °ëäå îëàð äà, áiði ºàëìàé, æàñòàðäû æàºñàðòà ìà?

– Îëàð äà. – ̾ìêií ìåíåí áàñºà àôèíàëûºòàðäû» á¸ði äå îëàðäû ï¸ê åòåäi åêåí, á½çàòûí òåê ìåí åêåì, ñåí îñûíû àéòºû» êåï ò½ð ìà? – Òàï îñûíû. – Ñåí ìà¹àí òûì àóûð áàºûòñûçäûºòû òà»ûï ò½ðñû», Ìåëåò. Áiðàº, àéòøû, ñåíi»øå, ìûñàëû, àòòàðäû äà òåê áiðåó áàïòàï, æàðàòà àëà ìà, ¸ëäå ê¼ï àäàìäàð æàðàòûï, áiðåó ¹àíà á½çà ìà? Áàñºà æàíóàðëàðìåí äå ºàëàé áîëàäû, áiðåó ¹àíà áà¹ûï, æàºñàðòà ìà, æîº ê¼ïøiëiê æàºñàðòûï, áiðåó ¹àíà á½çà ìà? °ðèíå ò¸ðáèåëåó, áàïòàó ñèÿºòû, æ½ðòòû» á¸ðiíi» ºîëûíàí êåëå áåðìåéäi, î¹àí æåêå áiðåóëåð ¹àíà ºàáiëåòòi, îíûìåí ñåí Àíèò åêåói» êåëiñåñi» áå, êåëiñïåéñi» áå, àºèºàò ñîëàé. °éòïåñå, òåê áið-ຠàäàì á½çàòûí, áàñºàíû» á¸ði æàºñàðòàòûí áîëñà, æàñòàð ¾øií ºàíäàé áàºûò áîë¹àí áîëàð åäi. Ñîíûìåí, Ìåëåò, æàñòàðäû» òà¹äûðû ¾øií ñåí åø óàºûòòà æàíû» àóûðìà¹àíûí ê¼ðñåòòi». Òà¹û äà ìûíà¹àí æàóàï áåð, Ìåëåò, Çåâñ ¾øií: àäàë àäàìäàðäû» àðàñûíäà ¼ìið ñ¾ðãåí æàºñû ìà, æîº, àðàì àäàìäàðäû» îðòàñûíäà ìà? Á½ë ºèûí ñ½ðຠåìåñ. Àðàì àäàìäàð ìà»àéûíäà¹ûëàð¹à òåê çèÿí, àë àäàë àäàìäàð òåê æàºñûëûº ¸êåëìåé ìå? – °ðèíå. Åíäåøå ¸ðêiì ìà»àéûíäà¹ûëàðäû» ¼çiíå çèÿí åìåñ, òåê ïàéäà ¸êåëãåíií òiëåìåé ìå? Æàóàï áåð, çà» äà ñîòòà æàóàï áåðóäi òàëàï åòåäi ¹îé. Åøêiì ¼çiíå çèÿí êåëãåíäi ºàëàìàéäû åìåñ ïå? – °ðèíå, ºàëàìàéäû. – Ñîëàé, äåéiê. Àë ñåí ìåíi ñîòºà æàñòàðäû ¸äåéi ºàñòûº îéìåí á½çûï æ¾ð íåìåñå òåê áiëìåñòiêòåí iñòåäi äåï òàðòûï îòûðñû» áà? – °äåéi. – Á½ë ºàëàé, Ìåëåò, ñåí æàñòà áîëñà» á¸ðií áiëåñi», æàìàíøûëûºòû» äà, æàºñûëûºòû» äà ¼çiíå å» æàºûí æ¾ðãåíãå çèÿí, íå ïàéäà æàñàéòûíûí ò¾ñiíåñi», àë ìåí òiïòi îñûíû äà áiëìåéäi åêåì, åãåð ìåí áiðåóäi î»áà¹àí åòñåì, àëäûìåí îäàí ¼çiìå æàìàíäûº êåëåòiíií áiëóiì êåðåê ºîé, àë ìåí îíû òà¹û, ¸äåéi, áiëå ò½ðûï iñòåéäi åêåíìií. Ñîíäà ìåí àëäûìåí ¼çiìå ºàñ áîë¹àíûì áà? Ñåíi» á½ë ñ¼çi»å ñåíáåéìií, åøêiì äå ñåíáåéäi. Åêiíi» áiði – ÿ ìåí åøêiìäi äå àçäûðìàéìûí, åãåð àçäûðñàì, òåê áiëìåãåíäiêòåí. Àë åãåð áiëìåãåíäiêòåí iñòåñåì, îíäà îë ¾øií ñîòºà òàðòó åìåñ, ºàéòà iñiìíi» òåðiñ åêåíiíå ê¼çiìäi æåòêiçiï, ò¾ñiíäiðó ºàæåò. Ñåí áîëñà» ìà¹àí ò¾ñiíäiðóãå åøáið ¸ðåêåò æàñà¹àí æîºñû», ºàéòà áiðäåí æàçàëàó¹à ñîòºà øà¹ûì æàñàï îòûðñû». Äåãåíìåí, Ìåëåò, àéòøû, ìåí æàñòàðäû ºàëàé àç¹ûíäàòûï æ¾ðìií? Áåðãåí øà¹ûìû»à ºàðà¹àíäà ìåí îëàðäû ºàëàíû» ñèûíàòûí º½äàéëàðûí ìîéûíäàìàó¹à, îíû» åñåñiíå áàñºà, æà»à ái𠺽äàéëàðäû ìîéûíäàó¹à ¾éðåòåäi åêåíìií, ñîëàé ¹îé? – Òàï ñîëàé. – Òàï ñîë º½äàéëàð ¾øií æ¸íå îñû áiçäi òû»äàï îòûð¹àíäàð ¾øií àíû¹ûí àéòøû, Ìåëåò. Ñåíi» íå àéòºû» êåëãåíií òîëûº ò¾ñiíå àëìàé ò½ðìûí. Ìåíi øà¿àðûìûçäû» ñèûíàòûí º½äàéëàðûí ìîéûíäàìàé, áàñºà º½äàéëàðäû ìîéûíäàéäû, ñî¹àí æàñòàðäû ¾éðåòåäi äåï àéûïòàéñû» áà? Îíäà ìåíi àëà»ñûç º½äàéäàí áåçãåí äåóãå áîëìàéäû, ¼éòêåíi áåëãiëi ái𠺽äàéëàðäû ìîéûíäàéòûí áîë¹àíûì ¹îé. °ëäå ñåí ìåíi ì¾ëäå åøái𠺽äàéëàðäû ìîéûíäàìàéòûí, º½äàéäàí áåçãåí äåãi» êåëiï ò½ð ìà? – Òàï îñûëàé, ñåíi åøái𠺽äàéëàðäû ìîéûíäàìàéäû äåï ò½ðìûí. – ±àæàï æàíñû», Ìåëåò! ²àëàé á½ëàé äåé àëàñû»? Ñîíäà áàñºà àäàìäàð ñèÿºòû ìåí ʾíäi äå, Àéäû äà º½äàé äåï òàíûìàéìûí ¹îé? – Øûíûíäà îñûëàé, ºàçûëàð, ñåáåái îë ʾíäi – òàñ, Àéäû æåð äåï óà¹ûçäàéäû. – Äîñòûì Ìåëåò, ñåí ìåíi åìåñ, Àíàêñàãîðäû àéûïòàï ò½ðñû»! Àëäû»äà¹û ºàçûëàðäû Êëàçîìåííåí øûººàí Àíàêñàãîðäû îºûìà¹àí íàäàíäàð äåï îéëàéìûñû»? Îíû» êiòàïòàðû ñåíi» ìà¹àí òà»ûï îòûð¹àíäàé ò½æûðûìäàðû»à òîëû. Àë æàñ æiãiòòåð îë îéëàðäû Îðõåñòðäå áið-ຠäðàõìà ò¼ëåï áiëå àëàäû, àë ñåí ïàðûºñûç í¸ðñåëåðäi ìåí îéäàí øû¹àð¹àí äåï àéûïòàéñû». Äåãåíìåí, Çåâñ ¾øií, àéòøû, ñåíi»øå ìåí øûíûìåí-ຠåøºàíäàé º½äàé æîº äåï åñåïòåéìií áå? – Çåâñïåí àíò åòåì, åøºàíäàé. – ̾ìêií åìåñ, Ìåëåò, ìåíi»øå îñû¹àí ñåí ¼çi» äå ñåíáåéñi». Àôèíàëûºòàð, ìåíi»øå, îë áàðûï ò½ð¹àí ½ÿòñûç ¸ði á½çàºû, îë îñû øà¹ûìäû ½ÿòñûçäûºòàí, ½ñòàìñûçäûºòàí ¿¸ì æàñòû¹ûíàí áåðiï îòûð. Îë ¼çiíøå áið æ½ìáຠøåøóäi ìàºñàò åòêåí ñèÿºòû: “Äàíà Ñîêðàò ìåíi» ¼ç-¼çiìå ºàéøû

êåëiï îòûð¹àíûìäû, ÿ¹íè ìàçà¹ûìäû ò¾ñiíå àëàð ìà åêåí, ¸ëäå àëäàíûï ºàëàð ìà æ¸íå áàñºàëàð äà ñîëàé áîëàð ìà åêåí” äåï. Îíû» æàïºàí æàëàñû: “Ñîêðàò º½äàéëàðäû ìîéûíäàìàéäû, ¼éòêåíi º½äàéëàðäû ìîéûíäàéäû” äåãåí ñèÿºòû áûëûº í¸ðñå. – Åíäi á¸ðiìiç áiðãå áàéºàï ºàðàéûºøû, àôèíàëûºòàð, îíû» ñ¼çäåði òàï ìåí àéòºàíäàé áîëûï øû¹àð ìà åêåí. Ìåëåò, ñåí áiçãå æàóàï áåð, àë áàñºàëàðû» øóëàìàé òû»- äàñà»ûçäàðøû. – ľíèåäå, Ìåëåò, àäàìäàðäû» iñií ìîéûíäàéòûí, àë àäàìäàðäû» ¼çií ìîéûíäàìàéòûí êiñi áîëà ìà? Àôèíàëûºòàð, îë îñû¹àí æàóàï áåðñií, áiðຠæîºòàí ¼çãåãå äàóðûºïàñûí. ´ìiðäå àòòàðäû» áàð åêåíií ìîéûíäàìàéòûí, àë àòºà øàáóäû ìîéûíäàéòûí êiñi áîëà ìà? Ôëåéòàøûëàðäû ìîéûíäàìàé, ôëåéòàäà îéíàóäû ìîéûíäàó¹à áîëà ìà? Îëàé áîëìàéäû. Å» áîëìàñà ìûíà¹àí æàóàï áåðøi, ãåíèéëåðäi» àÿí áåðóií ìîéûíäàéòûí, áiðຠãåíèéëåðäi» ¼çií ìîéûíäàìàéòûíäàð áîëà ìà? – Æîº, áîëìàéäû. – Àºûðû áið æàóàï áåðäi-àó! Àôèíàëûºòàðäû» ñåíi æàóàï áåðóãå ì¸æá¾ð åòêåíi ºàíäàé æàºñû áîëäû. Îëàé áîëñà, áàéûð¹ûëàðû áîëñûí, æà»àäàí øûººàíäàðû áîëñûí, äàíûøïàíäàðäû» àÿí áåðóií ìåí òàíèìûí æ¸íå áàñºàëàðäû äà ñîëàé òàíó¹à ¾éðåòåìií. ß¹íè, ñåíi» àéòóû»øà, ìåí ãåíèéëåðäi» àÿí áåðóií ìîéûíäàéìûí, ¼ç øà¹ûìû»äà äà ñåí ñîíû àéòûï îòûðñû». Åãåð ãåíèéëåðäi» àÿí áåðóií ìîéûíäàñàì, ìåí ºàëàé äàíûøïàíäàðäû» ¼çií ìîéûíäàìàé àëìàéìûí? Îëàé áîëóû ì¾ìêií åìåñ. Ñîëàé åìåñ ïå? °ðèíå ñîëàé. ¶íäåìåãåíi»å ºàðà¹àíäà, ñåí îíûìåí êåëiñiï ò½ðñû». Àë ãåíèéëåðäi áiç º½äàéëàð íåìåñå º½äàéäû» ïåðçåíòòåði äåìåéìiç áå? Ñîëàé ìà, æîº ïà? – °ðèíå, ñîëàé. – Ñîíûìåí, ñåíi» ¼ç àéòóû»øà ãåíèéëåðäi ìåí ìîéûíäàéìûí, ÿ¹íè ñåí îíûìåí êåëiñòi», àë ãåíèéëåð – áåëãiëi ái𠺽äàéëàð, îëàé áîëñà, æà»à ìåí àéòºàíäàé, ñåí á¸ðií áið ºûëæ຺à, íå æ½ìá຺à àéíàëäûðûï ò½ðñû», ¼éòêåíi ìåíi ãåíèéëåðäi ìîéûíäàéäû äåï ò½ðûï, ¸ði ìåíi º½äàéëàðäû ìîéûíäàìàéäû äåï àéûïòàéñû». Åêiíøi áið æà¹ûíàí àëñàº, à»ûçäàðäà àéòûëàòûíäàé ãåíèéëå𠺽äàéëàðäû» íèìôàëàðäàí, òà¹û áàñºàëàðäàí ¼ðáiãåí ïåðçåíòòåði äåñåê, ºàíäàé àäàì º½äàéëàðäû» áàëàëàðûí ìîéûíäàï, º½äàéëàðäû» ¼çäåðií ìîéûíäàìàéäû? Îë àòòàð ìåí åñåêòåðäåí ¼ðáiãåí ºàøûðëàðäû (ìóëäàðäû) ìîéûíäàï, àë àòòàð ìåí åñåêòåðäi» áàð åêåíäiãií òåðiñêå øû¹àðóìåí áiðäåé í¸ðñå ¹îé. Æîº, Ìåëåò, ñåí á½ë øà¹ûìäû áiçäi» áið åñiìiçäi» á¾òiíäiãií ñûíàó¹à áåðãåíäåéñi», íåìåñå íå äå áîëñà áið ºûëìûñïåí àéûïòàó¹à íèåòòåíiï, áiðຠºàíäàé àéûï òà¹óäà øàòàñºàíñû»? Áàñºàøà ì¾ìêií åìåñ. °éòïåñå, åñi á¾òií àäàìäàðäû æà»à¹ûäàé àéûïïåí èëàíäûðó ì¾ìêií åìåñ. – Ñîíûìåí, àôèíàëûºòàð, Ìåëåòòi» ìà¹àí òà»ûï îòûð¹àí ºûëìûñòàðûíàí ìåíi» ï¸ê åêåíäiãiì á½äàí ¸ði ä¸ëåëäåóäi ºàæåò åòïåñ, îñû àéòºàíûìûç äà æåòåð. Àë, ìåí á½ðûí äà àéòºàíäàé, ê¼ï àäàìäàðäû» ìà¹àí äåãåí ¼øïåíäiëiãiíi» ¼ðøiï îòûð¹àíäû¹û, îë – øûíäûº. Ìåíi º½ðòñà, Ìåëåò òå, Àíèò òà åìåñ, òàï îñû º½ðòàäû, àë ê¼ï àäàìäàðäû» æàëàñû ìåí ä½øïàíäû¹û á½¹àí äåéií äå ê¼ïòåãåí àäàë àäàìäàðäû» ò¾áiíå æåòêåí, ¸ëi äå æåòå áåðåäi äåï îéëàéìûí. Òàï ìåíiìåí á½ë ï¸ëå òîºòàð äåï îéëàó¹à åøºàíäàé íåãiç æîº. Ñîêðàò ¼çi ºàºûíäà Áiðຠòà, ì¾ìêií áiðåó: “´çi»äi àæàë¹à äóøàð åòåòií iñòåðìåí àéíàëûñó, Ñîêðàò, ñà¹àí ½ÿò åìåñ ïå?”,– äåð. Á½¹àí ìåí áûëàé äåð åäiì: “Á½ë àéòºàíû» æàºñûëûºòû» ñ¼çi åìåñ, äîñòûì, àç äà áîëñà øàðàïàòòû iñïåí ø½¹ûëäàí¹àí àäàì¹à, îë iñòi» ¼ëiìãå, íå ¼ìiðãå äóøàð åòó ì¾ìêiíäiãií ¹àíà åñêåðiï, òåê ñîíäàé åñåïòi ¹àíà ½ñòàíó¹à áîëà ìà? Îë å» àëäûìåí, òiïòi òåê ºàíà îë iñòi» ¸äiëäiãií, íå ¸äië åìåñòiãií, æàºñû àäàì¹à, íå æàìàí àäàì¹à ëàéûºòû åêåíäiãií åñêåðóãå òèiñ åìåñ ïå? Ñåíi»øå, Òðîÿíû» ò¾áiíäå îïàò áîë¹àí ïàé¹àìáàðëàð, ñîíû» iøiíäå Ôåòèäàíû» ½ëû äà æàìàí áîë¹àíû ¹îé! Îíû» ½ÿò ºûëûºòàðäàí æèiðêåíiï ºàóiïºàòåðëåðäi åëåìåãåíäiãi ñîíäàé, øåøåñi – º½äàé Ôåòèäà îíû» Ãåêòîðäû ¼ëòiðó íèåòií áiëiï: “μëûì, åãåð äîñû» Ïàòðîêëäû ¼ëòiðãåíi ¾øií Ãåêòîðäû ¼ëòiðñå», àðòûíøà ¼çi» äå àæàëìåí ºàóûøàñû»: “Ïðèàìíû» ½ëûíû» ñî»ûíàí ¼ç àºûðû» äà äàéûí ò½ð” äåãåíäå äå, îë ºîðºàºòû» ìàñºàðà ¼ìiðiíåí ã¼ði äîñòàðûíû» êåãií àëûï ¼ëãåíäi àðòûº ê¼ðäi. Á¾êië åëãå ìàçຠáîëûï, æåð áåòiíå ìàñûë áîëûï òiði æ¾ðãåíøå, æàóûìäû æàçàëàï áàðûï ¼ëãåíiì àðòûº åìåñ ïå äåãåí æîº ïà åäi îë. Îë ¾øií å» àñûë ì½ðàò ¼ëiìíåí àìàí ºàëó ìà åäi? Øûíäû¹ûíäà, àôèíàëûºòàð, ì¸ñåëå ìûíàäà: ¸ðêiì ¼ìið ñàëòûíäà ºàíäàé îðûíäû ¼çiíå ëàéûº äåï òàïñà, íåìåñå ¸ðêiìäi îíû» áàñøûëàðû î¹àí ëàéûº äåãåí îðûí¹à ºîé¹àí

áîëñà, îë ñîë îðûííàí, ñîë ìiíäåòòåí òàéìàó¹à òèiñ, îë æåðäå î¹àí ºàíäàé ºàóiï-ºàòåðëåð ½øûðàññà äà, ¼ëiìíåí äå ã¼ði îë ìàñºàðà áîëóäàí ºîðºóû êåðåê. Åãåð ìåíi ¼çiìiç ñàéëà¹àí áàñøûëàðûìûç Ïîòèäååíi» äå, Àìôèïîëüäi» äå, Äåëèéäi» ò¾áiíäå äå æ¾êòåãåí ìiíäåòòåðäåí ºàíäàé ºàòåð ò¼íñå äå òàéìà¹àí áîëñàì, áàñºàëàð ñèÿºòû ñàïòà áîëñàì, åíäi º½äàé ìåíi ôèëîñîôèÿìåí ø½¹ûëäàíûï, ¼çiìäi äå, áàñºàëàðäû äà ñûíàï, ¼ìið ñàïûíäà îñû iñêå ºîéûï, ñîíû ìà¹àí æ¾êòåãåí áîëñà, ìåí ¼ëiìíåí, íå áàñºà áiðäåìåäåí ºîðºûï ñàïòàí ºàøñàì, îë áið ñ½ìäûº iñ áîëàð åäi. Îíäàé ºûëûº ¾øií ìåíi øûíûíäà ñîòºà òàðòûï, º½äàéëàðäû ìîéûíäàìàéäû äåï àéûïòàó¹à áîëàð åäi, ñ¸óåãåéëiêòi òû»äàìàéòûíäû¹ûìíàí ¼ëiìíåí ºîðºàì, ¼çiìäi äàíà áîëìàé ò½ðûï äàíàìûí äåï ºèÿëäàéìûí. ´ëiìíåí ºîðºó, àôèíàëûºòàð, – îë ¼çi»äi äàíà äåï åñåïòåóìåí áiðäåé, ÿ¹íè, áiëìåéòií í¸ðñå»äi áiëåì äåï îéëàó ¹îé. Øûíûíà êåëñåê, ¼ëiìíi» íå í¸ðñå åêåíií, îë áið æàºñûëûº ïà, ¸ëäå æàìàíäûº ïà, åøêiì áiëìåéäi ¹îé, ¸éòñåäå æ½ðòòû» ê¼ïøiëiãi îäàí îë áið ä¾íèåäåãi å» ñ½ìäûº í¸ðñåäåé ºîðºàäû. Àë ä¾íèåäåãi å» ìàñºàðà í¸ðñå îë áiëìåéòiíi»äi áiëåì äåï åñåïòåó åìåñ ïå? Àôèíà æ½ðòøûëû¹û, ìåíi» áàñºàëàðäàí ¼çãåøåëiãiì áîëñà, êåéáiðåóëåðãå áàñºàëàðäàí àºûëäûðຠê¼ðiíñåì, îë ìåíi» áiëìåéòií í¸ðñåìäi, ìûñàëû, Àèäòû æàºñû áiëìåé ò½ðûï, ñîë áiëìåéòiíäiãiìäi á¾êïåñiç ìîéûíäàóûìäà. Àë ¼çiìíåí àðòûº º½äàéäû, íå àäàìäû, ¿¸ì çà»äàðäû ìîéûíäàìàóäû» ½ÿò æ¸íå àéûï åêåíäiãií æàºñû áiëåìií. Îëàé áîëñà, æàºñû íå æàìàí åêåíäiãi áåëãiñiç í¸ðñåäåí ºîðºûï, îäàí ºàøïàéìûí. Åãåð òiïòi Àíèòòi» îñû æåðäå: ìåíi» á½ë ñîòºà êåëìåóiì êåðåê åäi, àë êåëãåííåí ñî», ìåíi ¼ëiì æàçàñûíà òàðòïàó¹à áîëìàéäû, ñåáåái ìåí º½òûëûï êåòñåì, ñiçäåðäi» ½ëäàðû»ûç ìåíi» æîëûììåí êåòiï, á¸ði äå àëà»ñûç àç¹ûíäàéäû äåãåíiíå ºàðàìàñòàí, ñiçäåð: “Á½ë æîëû, Ñîêðàò, áiç Àíèòòû òû»äàìàé, ñåíi áîñàòàìûç, áiðຠñåí á½äàí áûëàé îñû ñûíàóëàðû»äû, ôèëîñîôèÿìåí àéíàëûñóû»äû ºîÿñû», àë åãåð îñû ê¸ñiái»ìåí òà¹û äà àéíàëûñàòûíû» àíûºòàëñà, îíäà ¼ëóãå òèiññi»” äåñå»içäåð, ñîíäà äà ìåí ñiçäåðãå áûëàé äåð åäiì: “Ìåí ñåíäåðãå, àôèíàëûºòàð, æàí-ò¸íiìåí áåðiëãåí æàíìûí, ñåíäåðäi æàºñû ê¼ðåìií, áiðຠñåíäåðäåí ê¼ði º½äàéäû» äåãåíiìåí æ¾ðåìií, äåìiì ìåí ºóàòûì òàóñûë¹àíøà ôèëîñîôèÿëûº îé êåøåìií, ºàéñûñû» ½øûðàññà» äà, á½ðûí äà àéòûï æ¾ðãåíäåé, “Ñåí ºóàòûìåí, äàíàëû¹ûìåí ¸ëåìãå àòû øûººàí Àôèíàíû» àçàìàòûñû», ÿ¹íè æàºñûëàðäû» îðòàñûíàí øûººàíñû», ñîëàé áîëà ò½ðà ñà¹àí àºøàíû åñåëåï ìîë òàáó¹à ¹àíà ½ìòûëó íåìåñå ä໺ ïåí ñûé-ñèÿïàòòû ¹àíà ê¼çäåó, àë çåðäåíi, àºèºàòòû, æàíû»íû» ï¸êòiãií îéëàìàó ñà¹àí ½ÿò åìåñ ïå äåé áåðåìií. Àë åãåð ºàéñûáiði» îëàé åìåñ, ìåí îñû ñûëàðäû ¹àíà ê¼çäåéìií äåñå, îíäà ìåí îíû ñûíàºòàí ¼òêiçiï, ò¸ïòiøòåï ñ½ðàé áàñòàéìûí, àë êåéáiðåóëåðäå àéòûëìûø ºàñèåò æîº áîëûï ê¼ðiíñå, ìåí îíû» å» àñûë í¸ðñåëåðäi åìåñ, å» ï¸ñ í¸ðñåëåðäi áà¹àëàéòûíûí áåòiíå áàñûï, ¸øêåðëåï æ¾ðåìií. ʸði áîëñûí, æàñ áîëñûí, æàòæ½ðòòûº ïà, æîº ñiçäåðìåí áå, ¸ñiðåñå ñiçäåðìåí, àôèíàëûºòàð òàï îñûëàé iñòåéìií, ¼éòêåíi ñiçäåð ìåíi» ºàíäàñûìñûçäàð. Áàð èìàíûììåí àéòàìûí, á½ë ìà¹àí º½äàéäû» ¸ìiði, á¾òií øà¿àðäà ñiçäåðäå ìåíi» îñû º½äàé¹à ºûëàòûí ºûçìåòiìíåí àðòûº èãiëiê æîº. Ìåí êiì áîëñà äà, ê¸ðiãå äå, æàñºà äà ò¸íäi åìåñ, æàíäû æàºñàðòóäû îéëàó êåðåêòiãií àéòóìåí ¹àíà æ¾ðìií ¹îé. Æàºñû ºàñèåòòi» àºøàäàí òóìàéòûíûí, êåðiñiíøå, ºàóûìäà äà, æåêå òiðëiêòå äå àºøàíû» äà, áàñºà èãiëiêòåðäi» äå æàºñû ºàñèåòòåðäåí áîëàòûíûí àéòóäàìûí. Åãåð îñûíäàé ñ¼çäåðìåí ìåí æàñ æiãiòòåðäi àçäûðûï æ¾ðñåì, îíäà á½ë ñ¼çäåðäi» çèÿí áîë¹àíû. Àë áiðåó ìåí á½ë åìåñ, áàñºà ñ¼çäåð ñ¼éëåéäi äåéòií áîëñà, îë æàë¹àí. Ñîíäûºòàíäà ìåíi» àéòàòûíûì: “Àôèíàëûºòàð, Àíèòºà ìîéûí ½ñûíàñûçäàð ìà, æîº ïà, ìåíi áîñàòûï ºîÿ áåðåñiçäåð ìå, æîº ïà, áið åìåñ, ñàí ðåò ¼ëåòií áîëñàì äà, ìåíi» àéòàòûíûì äà, iñòåéòiíiì äå îñû”. Øóëàìà»ûçäàð, àôèíàëûºòàð, ìåí ¼òiíåìií: íå àéòñàì äà, øûäàï òû»äà»ûçäàðøû, ìåíi»øå, ìåíi» ñ¼çäåðiì ñiçäåðãå òåê ïàéäàëû. Ìåí ñiçäåðãå òà¹û áiðäå»åëåð àéòïàºøûìûí, î¹àí ñåíäåð òiïòi àéºàé ê¼òåðóëåði» ì¾ìêií, áiðຠíå äå áîëñà, îëàé åòïå»içäåð. Ñåíi»içäåð, åãåð ñiçäåð ìåíi òàï îñû ºàëïûìäà, òåê îñûíäàé àäàì áîë¹àíûì ¾øií ¼ëiìãå ºèñà»ûçäàð, îíäà òåê ¼çäåði»içãå çèÿíäûº æàñàéñûçäàð, ìà¹àí åìåñ. Ìà¹àí Ìåëåòòåí äå, Àíèòòàí äà åøáið çèÿí êåëìåéäi, ñåáåái ìåíi» îéûìøà æàìàí æàºñû¹à çèÿí æàñàé àëìàéäû. °ðèíå, îë ¼ëòiðå àëàäû, ºóûï æiáåðå àëàäû, æàìàíäàé àëàäû. Îë ìà, áàñºà ìà, êiì äå áîëñà ì½íû å» æàìàí í¸ðñå äåï ò¾ñiíåòií áîëàð, áiðຠìåí îëàé äåï îéëàìàéìûí. Îäàí äà ê¼ði æàìàí í¸ðñå: ¸äiëåòòiêòi àòòàï, êií¸ñiçäi ¼ëiìãå ¾êiì åòêiçó. Ñîíäûºòàí äà, àôèíàëûºòàð, ìåí ºàçið ¼çiìäi ¼çiì ¾øií åìåñ, îë òåê ñîëàé ê¼ðiíåð, ñiçäåð ¾øií ºîð¹àóäàìûí, ñiçäåð ìåíi ¼ëiìãå êåñiï, º½äàéäû» ¼çäåði»içãå áåðãåí ñûéûíàí àéûðûëûï ºàëìàóëàðû»ûç ¾øií. Åãåð ìåíi ¼ëiìãå êåññå»içäåð, ìåíäåé àäàìäû òàáó ñiçäåðãå î»àé áîëìàéäû, ñåáåái ìåíi îñû øà¿àð¹à

º½äàé ºîé¹àí ¹îé, ê¾ëêiëi áîëñà äà àéòàéûí, ä¼ðåêiëåó àéòñàº, ê¸äiìãi æàºñû, áiðຠñåìiði»êiðåï, åðiíøåêòåíiï àë¹àí àòòû áið á¼ãåëåê øà¹ûï, òûíûøòûº áåðìåãåíi ñèÿºòû. Òàï îñûëàé áîëñûí äåï îñû øà¿àð¹à º½äàé æiáåðãåí, ê¾íi áîéû êåçiï æ¾ðiï êåç êåëãåíäi îÿòûï, ¼òiíiï, èëàíäûðûï äåãåíäåé... Áàñºà áið îñûíäàé àäàìäû, àôèíàëûºòàð, ñiçäåðãå òàáó î»àé åìåñ, åãåð ìà¹àí ñåíñå»içäåð ìåíi ñàºòàé àëàñûçäàð. Áiðàº, Àíèòºà º½ëຠàññà»ûçäàð, øûðò ½éºûäàí êåíåò îÿòûë¹àí àäàìäàé, àøó ¾ñòiíäå ìåíi áåéìàçà ñîíàíû ñî¹ûï æiáåðãåíäåé, ¼ëòiðå ñàëóëàðû»ûç äà ûºòèìàë. ´éòñå»içäåð, ºàë¹àí ¼ìiðëåði»içäi» á¸ðií ½éºûäà ¼òêiçåñiçäåð. °ðèíå, åãå𠺽äàé, ñiçäåðäi» ºàìû»ûçäû îéëàï, òà¹û áiðåóäi æiáåðìåñå. ²½äàéäû» ìåíi îñû ¾øií áiçäi» øà¿àð¹à ºîé¹àíäû¹û ìûíàäàí-ຠê¼ðiíiï ò½ð¹àí æîº ïà? Êiì ¼çiíi» áàð øàðóàñûí òàñòàï, æîºøûëûººà ½øûðàï, áàðëûº óàºûòûí áàñºàëàðäû» iñiíå àðíàï æ¾ð, ¸ðºàéñû»à òàï áið ¸êåñiíäåé, íå à¹àñûíäàé ¼ñèåò àéòûï, æàºñûëûººà áà¹ûøòàï æ¾ð? Îäàí ìåí áið ïàéäà òàóûï, ñîë ¾øií àºû àëûï, íå ñ½ðàï æ¾ðñåì åêåí, ìåíi» àéûïòàóøûëàðûì àðñûçäûºïåí ºàíøà ºàðàëàñà äà, ¼ñèåò ¾øií àºû àëàäû äåé àë¹àí æîº, êó¸ëiê òå êåëòiðå àëìàäû. Îíû» ìåíäå áîëìà¹àíäû¹ûíà ìåí àéºûí àé¹àº êåëòiðå àëàìûí: îë ìåíi» êåäåéëiãiì. Á½ë æà¹äàéäà ò¾ñiíáåñòiê áið í¸ðñå áîëóû ì¾ìêií. Ìåí íåãå ¼ç êå»åñòåðiìäi, ¼ñèåòiìäi æåêå àäàìäàð¹à ¹àíà àéòàìûí? Íåãå õàëûº æèíàë¹àí æåðäå, ì¸æiëiñòåðäå, á¾êië øà¿àð¹à êå»åñ áåðìåñêå? Îíû» ñåáåái ìåíäå, ái𠺽äàéäû» àÿí áåðóiíäåé ìå, ¸éòåóið áið êåðåìåò æà¹äàé áîëàäû. Ìåëåò ìåíi ºàðàëà¹àí øà¹ûìûíäà î¹àí ê¾ëãåí äå áîëàòûí. Îë ìåíäå áàëà êåçäåí áàñòàëäû: áið í¸ðñå iñòåóãå îºòàë¹àí êåçiìäå ¼ç iøiìíåí äàóûñ øûººàíäàé áîëàäû, ñîë iñòi iñòåóäåí òîºòàòàäû, áiðຠáàñºà áið í¸ðñåãå èòåðìåëåéäi. Ñîë äàóûñ ìåíi ìåìëåêåò iñiíå àðàëàñó¹à æiáåðìåéäi. Îë, ìåíi»øå, ¼òå ä½ðûñ. Íàíû»ûçäàð, àôèíàëûºòàð, åãåð ìåí ìåìëåêåò iñiìåí àéíàëûññàì, ¼çiì äå, ñiçäåðãå äå åøáið ïàéäà êåëòiðìåé-ຠ¸ëäåºàøàí ìåðò áîë¹àí áîëàð åäiì. Øûíäûºòû àéòºàíûìà àøóëàíà ê¼ðìå»içäåð: ñiçäåðãå íå ñiçäåð ñèÿºòû ºàíäàé äà áîëìàñûí ê¼ïøiëiêêå ºàðñû ò½ðûï, ìåìëåêåòòå áîëûï æàòàòûí ê¼ïòåãåí ¸äiëåòñiçäiêòåð ìåí çà»ñûçäûºòàð¹à àøûºòàí àøûº æîë áåðìåóãå òûðûñºàí àäàìäàðäàí ñàó ºàëàòûíû áîëìàéäû. Æîº, øûíûíäà äà êiì ¸äiëåòòiëiê ¾øií àòîé ñàëñà, àç óàºûò òà áîëñà àìàí æ¾ðó ¾øií, îë ðåñìè iñòåðäåí àóëàº, æåêå iñïåí àéíàëûñóû êåðåê. ιàí ìåí ê¼ïòåãåí ä¸ëåëäåð êåëòiðå àëàìûí. ´ç áàñûìäà áîë¹àí îºè¹àëàðäû àéòñàì, ñiçäåð ò¾ñiíåñiçäåð: àæàë ò¼íiï ò½ðñà äà ìåí ¸äiëåòêå ºàðñû í¸ðñåãå òiçå á¾ãå àëìàéìûí, àë òiçå á¾êïåé, ñ¼ç æîº, ìåðò áîëàìûí. Îë îºè¹àëàðäû àéòó àóûð äà iø ïûñòûðàðëûº í¸ðñå. Áàñºà åøáið ºî¹àìäûº îðûíäà áîëìàñàì äà, Êå»åñòå áîëäûì. Áiçäå Ôèëåãå, Àíòèîõèäà¹à 10 ñòðàòåãòi áiðäåí ñîòòàó¹à òóðà êåëãåíi áàð. Îëàð òå»içäåãi ½ðûñ êåçiíäå ¼ëãåí æîëäàñòàðûíû» ì¾ðäåñií àëà àëìàé êåòêåí. Îë çà»ñûç åäi, îíû êåéií á¸ði äå ìîéûíäàäû. Ñîíäà æàë¹ûç ìåí ïðèòàíäàðäû» iøiíäå çà»äû á½çáàé ºàðñû äàóûñ áåðäiì. Ñîíäà¹û ñ¼éëåãåí øåøåíäåð äå, òiïòi ñiçäåðäi» ¼çäåði»iç äå ìåíi ºàìàó¹à àëóäû òàëàï åòiï, àéºàéëàï ò½ð¹àí øàºòàðû»ûçäà äà, ìåí ò¾ðìåäåí íå ¼ëiìíåí ºîðºûï ñiçäåðìåí áiðãå áîë¹àííàí, ¸äiëåò ïåí çà»ìåí áiðãå áîë¹àíûìäû àðòûº ê¼ðäiì. Ñiçäåðäiêi ¸äiëåòñiçäiê åäi. Îë êåçäå ºàëàíû õàëûº áèëåóøi åäi. Àë îëèãàðõèÿ êåëãåí êåçäå äå îòûç òèðàí ìåíi æ¸íå ò¼ðò êiñiíi Ñàëàìèíäiê Ëåîíòòû æàçàëàó ¾øií àëûï êåëóãå Òîë¹à æiáåðãåí. Áàñºàëàð¹à äà îñû ñèÿºòû á½éðûºòàðäû áåðiï æàòòû. Á½ë æîëû äà ìåí ¸äåëåòñiçäiê ïåí àðàçäûººà áàð¹àííàí ¼ëiìãå áàñ òiãóäi àðòûº ê¼ðäiì. Ò¼ðò êiñi áàðûï Ëåîíòòû àëûï êåëäi, àë ìåí áàðìàé ¾éiìå êåòòiì. Îë ¾êiìåò ºàíøà ê¾øòi áîëñà äà, ìåíi ¸äiëåòñiçäiêêå ê¼íäiðå àëìàäû. ̾ìêií ìåíi àñàð ìà åäi, åãåð îë ¾êiìåò òåç º½ëàï ºàëìàñà. ιàí ê¼ï êó¸ëàð áàð. Åãåð ìåí ºî¹àìäûº iñòåðìåí àéíàëûñûï æ¾ðñåì, îñûíøà æàñºà äåéií æåòåð ìå åäiì? °ðèíå, àäàë, ¸äiëåò ¾øií êåçêåëãåíãå ºîë ½øûí áåðóãå ½ìòûëàòûí æ¸íå ñîíû ¼ìiðäå å» áàñòû í¸ðñå äåï áiëåòií ¸ðáið àäàì¹à îë ì¾ìêií åìåñ. ´ìið áîéû, àç äà áîëñà ºî¹àìäûº iñòåðãå àðàëàñºàí êåçiìäå äå, æåêå iñòåðäå äå: åøêiììåí, àéûïòàóøûëàðäû» ìåíi» “ø¸êiðòòåðiì” äåï àòà¹àíäàðìåí äå, áàñºàëàðìåí äå, ¸äiëåòêå ºàéøû êåëåòií êåëiñiìãå êåëãåí åìåñïií. Ìåí åøêiìíi» ½ñòàçû äà áîë¹àí åìåñïií. Àë åãåð áiðåóëåð ìåíi» ¼ç iñiìäi ºàëàé àòºàðàòûíûìäû ê¼ðãiñi êåëñå, î¹àí ìåí êåäåðãi æàñàìàäûì. Àºøà àëñàì – ä¸ðiñ áåðiï, àëìàñàì – áåðìåé æ¾ðãåíiì æîº, æ½ðòòû» á¸ðiíå áàéû ìà, êåäåéi ìå, áiðäåé ìà¹àí ñàóàë áåðóiíå áîëàòûí, àë åãåð, êiì ºàëàñà, ¼çi äå æàóàï áåðiï, íåìåñå ìåíi òû»äàóûíà áîëàòûí. Àë åãåð ñîíû» í¸òèæåñiíäå áiðåóëåð àäàëäàó íå àðàìäàó áîëûï øûºñà, î¹àí ìåí, ¸äiëåòêå æ¾ãiíñåê, æàóàï áåðå àëìàéìûí, ¼éòêåíi åøêiìäi áiðäåìåãå ¾éðåòóäi ìîéíûìà àë¹àí åìåñïií, ¾éðåòêåíiì äå æîº. Åãåð áiðåó æåêå æà¹äàéäà àºû áåðiï, áið í¸ðñåíi ¾éðåíäiì äåéòií áîëñà, îë – æàë¹àí.

Áiðàº, êåéáiðåóëåð ìåíiìåí ½çຠóàºûò áîëó¹à íåãå º½øòàð? Á½äàí á½ðûí äà àéòòûì, àôèíàëûºòàð, îëàð¹à áiëìåéòií, áiðຠ¼çií áiëãiðìií äåï åñåïòåéòiíäåðäi ìåíi» ºàëàé ¸øêåðåëåéòiíiì ½íàéäû. Á½ë, ¸ðèíå, ºûçûº. Îëàé åòóäi, ºàéòàëàéìûí, ìà¹àí º½äàéëàð æàðøûëàðû àðºûëû äà, ò¾ñiìäå àÿí áåðóäå äå, ò.á. æîëäàðìåí äå òàïñûð¹àí, ìà»äàéûìà æàçûë¹àí í¸ðñå. Åãåð ìåí áið æàñ æiãiòòåðäi àçäûðûï æ¾ðñåì, àë áàñºàëàðûí ¸ëäåºàøàí àç¹ûíäàòºàí áîëñàì, æàñûíäà ìåíåí çèÿí øåêêåíäåðäi» êåéáiðåóëåði ºàçið ìà¹àí êåëiï àéûïòàðûí àéòïàñ ïà åäi? Îëàðäû» ¼çi áîëìàñà ¸êåëåði, òóûñòàðû àéòïàñ ïà åäi? Îëàðäû» áiðàçû ºàçið îñûíäà äà îòûð, ê¼ðiï ò½ðìûí: áiðiíøiäåí, ìûíàó, Êðèòîí ìåíi» º½ðäàñûì, áið äåìíàíáûç, ìûíàó îòûð¹àí Êðèòîáóëäû» ¸êåñi: ñôåòòèéëiê Ëèñàíèé, ìûíàó Ýñõèííi» ¸êåñi, Ýïèãåííi» ¸êåñi êåôèñèéëiê Àíòèôîí, àë àíàó à¹àëàðû ìåíiìåí ê¼ï óàºûò ¼òêiçãåí Ôåîçîòèäòû» ½ëû Íèêîñòðàò, Ôåîäîòòû» iíiñi, Ôåîäîòòû» ¼çi ä¾íèå ñàë¹àí, ñîíäûºòàí îë iíiñií àç¹ûðà àëìàéäû; Äåìîäîêòû» ½ëû Ïàðàë, Ôåàãòû» áàóûðû; ìûíàó Àðèñòîííû» ½ëû Àäèìàíò, ìûíàó Ïëàòîí îíû» áàóûðû; æ¸íå Ýàíòîäîð, ìûíàó Àïîëëîäîðäû» áàóûðû. Ìåí òà¹û äà ê¼ï àäàìäàðäû àòàóûìà áîëàäû, Ìåëåò ¼ç ñ¼çiíäå îñûëàðäû» áiðåóií êó¸ëiêêå òàðòà àëàð åäi, åãåð îñû¹àí äåéií ì½íû ½ìûòºàí áîëñà, ºàçið ñ¼éòóiíå áîëàäû, ìåí ºàðñû áîëìàéìûí, àéòñûí, åãåð àéòàòûíû áîëñà. Àôèíàëûºòàð, îëàðäû» Ìåëåòòi åìåñ, êåðiñiíøå, ìåíi, àç¹ûíäàòóøûíû, àºòàó¹à äàéûí åêåíiíå ê¼çäåði»iç æåòåäi. Ìåíåí àç¹ûíäà¹àíäàð ìåíi æàºòàó¹à ì¾ääåëi åêåí äåéiê, àë îëàðäû» ¸êåøåøåëåði, òóûñòàðû ìåíi àºòàéäû äåóãå ºàíäàé íåãiç áàð? Åãåð, ¸ðèíå, ìåí øûíûìåí îëàðäû òåðiñ æîë¹à ñàëñàì. Æàðàéäû, á½ë æ¼íiíäå åíäi æåòåð, àôèíàëûºòàð! ´çiìäi àºòàó ¾øií àéòàòûíûìäû àéòûï áîëäûì ¹îé äåéìií. Á¸ëêiì, á¸ç áiðåóëåð, êåçiíäå áîëìàøû-ຠàéûïòàóìåí ñîò àëäûíäà æàóàï áåðiï, æàëûíûï-æàëïàéûï, ñîòòû» äà æ½ðòû» äà àÿíûø ñåçiìií òóäûðó ¾øií áàëàëàðûí, òóûñòàðûí àëûï êåëiï æàçàäàí º½òûë¹àíäàð, ìåíi» ºàçið îíäàé ìiíåç ê¼ðñåòïåãåíiìå æûíäàðû êåëói äå ì¾ìêií, ñîë ¾øií ìà¹àí ºàðñû äàóûñ áåðãiñi êåëåð, ìåí îëàé äåï îéëà¹ûì êåëìåéäi, áiðàº, äåãåíìåí, îíäàéëàð áîëñà, ìåíi ò¾ñiíñií, iñiì ºàòåðëi áà¹ûò àëàð áîëñà äà, ìåí îíäàé ºûëûºòàð¹à áàðìàéìûí. Îíäàéëàð¹à ìåí áûëàé äåï æàóàï áåðåð åäiì: “Ìåíäå äå, ºàðà¹ûì, ºàíäàéäà áîëìàñûí îòáàñûì áàð, ìåí äå, Ãîìåð àéòºàíäàé, åìåííåí, íå æàðòàñòàí òó¹àí æîºïûí, àäàìäàðäàí òóäûì, ñîíäûºòàí, àôèíàëûºòàð, ìåí äå áið ¾éëi æàíìûí, ½ëäàðûì, òiïòi ¾ø ½ëûì áàð, áiðåói åñ êiðåòiíäåé áîëûï ºàëäû, ºàë¹àíäàðû ¸ëi òûì æàñ, ñîíäà äà ìåí îëàðäû ì½íäà ¸êåëìåéìií, ñiçäåðäåí àºòàóëàðû»ûçäû ñ½ðàï, ¼òiíáåêøi åìåñïií. Íåëiêòåí ìåí îëàé åòïåéìií? Ìåíìåíäiêòåí åìåñ, àôèíàëûº à¹àéûí, æ¸íå ñiçäåðäi ìåíñiíáåãåíäiêòåí äå åìåñ. Ìåí ¼ëiìíåí ºîðºàìûí áà, ºîðûºïàéìûí áà, îë ñ¼çäi áiç îñû ò½ñòà ºàëäûðàéûº, áiðຠìåíi» àáûðîéûìà, ñiçäåðäi» àáûðîéëàðû»ûç¹à, ºàëàíû» àáûðîéûíà, îñû êåëãåí æàñûìäà øûí áîëñûí, æàë¹àí áîëñûí èå áîëûï æ¾ðãåí àòûìà àéòûëìûø ºàðåêåò àæàð áåðìåéäi. Àäàìäàðäû» ê¼áiíåí Ñîêðàòòû» áåëãiëi áið åðåêøåëiãi áàð äåéòií ëàºàï áàð åìåñ ïå? ß äàíàëû¹ûìåí, ÿ òàáàíäûëû¹ûìåí íåìåñå áàñºà áið æàºñû ºàñèåòiìåí ê¼çãå ò¾ñiï æ¾ðãåí àäàìäàð ñîëàé åòñå, îë ìàñºàðàëûº áîëàð åäi. Áiðíåøå ðåò ºàäiðìåíäi àòàëûï æ¾ðãåí áið-åêi êiñiëåðäi» ñîòºà òàðòûëûï ºàë¹àí ñ¸òiíäå ñîíäàé ºàðåêåòòåðiìåí àáûðîéûíàí æ½ðäàé áîë¹àíûí ê¼ðãåíiì áàð, ñîíäà ¼ëiìíåí îñû æîëû º½òûëñà, 츻ãiëiê ¼ëìåéòiíäåé-àº. ľíèåäå ¼ëiì äåãåí å» æàìàí í¸ðñåäåé-àº. Ìåíi»øå, îíäàé àäàìäàð ºàëàìûçäû» àòûíà êið êåëòiðäi, ¸ëäå áið æàòæ½ðòòûºòàð àôèíàëûºûòàðäû» å» º½ðìåòòi äåï, æî¹àðû ëàóàçûìäû îðûíäàð¹à ñàéëàï æ¾ðãåí àäàìäàðûíû» ºàòûíäàðäàí åøáið àðòûºøûëû¹û æîº åêåí äåï îéëàï ºàëóû ì¾ìêií. Àôèíàëûºòàð, ñiçäåðäi» áàñºà æ½ðòòû» àëäûíäà ºàäiðìåíäi äåãåí àòàºòàðû»ûç áàð, ºèûí-ºûñòàó øàºòà àáûðîéûí ò¼ãå ñàëàòûí àäàìäàðäû åìåñ, àæàëäû» àóçûíäà äà ½ñòàìäûëûº ê¼ðñåòåòiíäåðäi ºîëäà¹àíäàðû»ûç æ¼í. °éòïåñå, ºàëàìûç ê¾ëêiëi æà¹äàéëàð¹à äóøàð áîëà áåðåäi. Òiïòi àáûðîéäû àéòïàé-àº, àôèíàëûºòàð, ñîòºà æàëûíûï ¼çií º½òºàðó äåãåí, ìåíi»øå, iñòi» ìàçì½íûíà òåðiñ ê¼ðiíiñ áåðåòií æàë¹àí ºûëûº. Ñîò äåãåí ºàëàóûíà îðàé áiðåóäi åñiðêåï, åêiíøi áiðåóãå ºàòàëäûº æàñàó ¾øií åìåñ, òåê çà»äû íåãiçäå ¸ð iñòi» àºèºàòûí àíûºòàó ¾øií ºîéûë¹àí ¹îé. Ñîíäûºòàí áiç äå ñiçäåðäi áåðãåí àíòòàðû»ûçäû á½çó¹à øàºûðó¹à, ñiçäåð äå çà»íàí àóûòºó¹à ¾éðåíáåãåíi»iç æ¼í. Àë åíäi, ìåíi Ìåëåò àáûðîéñûç äåï àéûï ºîéûï îòûð¹àí øàºòà ñîíû iñòåñåì, îë ñiçäåðäi º½äàéëàð æîº äåï èëàíäûðóìåí áiðäåé, ¸ði ¼çiìäi iñòi» ì¸íií ò¾ñiíäiðiï àºòàóäû» îðíûíà, º½äàéëàðäû ìîéûíäàìàéìûí äåï àéûïòàóìåí áiðäåé åìåñ ïå? Àë ìåí º½äàéëàðäû ìåíi àéûïòàóøûëàðäû» ºàéñûñûíàí áîëñà äà àðòûº ìîéûíäàé-

ìûí, ¿¸ì ñiçäåð ìåí º½äàé¹à ¼ç iñiìäi ຠæîëìåí øåøóäi òàïñûðàìûí, ìåí ¾øií äå, ñiçäåð ¾øiíäå å» æàºñûñû ñîë. Ñîêðàòòû àéûïòû äåï øåøiì ºàáûëäàí¹àííàí êåéií Áîë¹àí iñêå – ìåíi àéûïòà¹àíäàðû»ûç¹à ûçà áîëûï, àøóëàíó¹à ìà¹àí ê¼ï í¸ðñåëåð æîë áåðìåéäi. Îë ìåí ¾øií ê¾òïåãåí æàé äà åìåñ åäi. Îäàí äà ê¼ði ìåíi ºàðàìà-ºàðñû äàóûñòàðäû» ñàí æà¹ûíàí àéûðìàñûíû» àçäû¹û òà»äàíäûðàäû. Ìà¹àí ºàðñûëàðäû» ñàí æà¹ûíàí àðòûºòû¹û àç¹àíòàé-ຠåêåí. Îòûç òàñ á½ë æà¹ûíà åìåñ, àíà æà¹ûíà ò¾ñêåí áîëñà, ìåí àºòàë¹àí áîëàð åäiì. Ìåëåòòåí ìåí ê¸çiðäi» ¼çiíäå º½òûëäûì, åãåð Àíèò ïåí Ëèêîí ìåíi àéûïòàï ñ¼éëåìåñå, Ìåëåòòi» äàóûñòàðäû» áåñiíøi á¼ëiãií àëà àëìàé, ìû» äðàõìà ò¼ëåóãå ì¸æá¾ð áîëàòûíäû¹û ¸ðêiìãå-ຠàÿí ¹îé. Á½ë êiñi ìåíi ¼ëiì æàçàñûíà êåñóäi òàëàï åòåäi. Ìåéëi. Àë ìåí ¼çiìå íåíäåé ¾êiì øû¹àðàð åäiì? Ìà¹àí íå í¸ðñå ëàéûº? ´ìið áîéû òûíûøòûº òàïïàé, áàñºàëàð ñèÿºòû ¼çiíå ïàéäàëû iñòåðìåí ¸ñêåðè ëàóàçûìäàðìåí, áàñºàðó iñòåðiìåí, Õàëûº ì¸æiëiñiíäåãi ñ¼çäåðìåí, ñàÿñè á¾ëiêòåð æ¸íå ê¼òåðiëiñòåðìåí àéíàëûñïàé, – ¼éòêåíi á¾êïåñiç øûíäûºòû àéòàòûí ìåí îíäà ¸ëäåºàøàí ìåðò áîë¹àí áîëàð åäiì – á¸ði»å å» ¾ëêåí ïàéäà êåëòiðäiì, ¼éòêåíi ¸ðêiìäi æ¾çáå-æ¾ç àºèºàòºà ê¼çií æåòêiçó, ä½ðûñ æîë¹à áà¹ûøòàó, ìåíi»øå, ñîëàé äåï îéëàéìûí. Ìåí ¸ðºàéñû»à: æà¹äàéû»äû æàºñàðòóäàí á½ðûí ¼çi»äi æàºñàðò, ºàëàíû» iñòåðií æàºñàðòóäàí á½ðûí ºàëàíû» ¼çií æàºñàðò äåóìåí áîëäûì. ´éòêåíi ¼çi» æàºñàðìàé ò½ðûï iñi» æàºñàðìàéäû. Îñûíäàé àäàì¹à ñîíûìåí íå ëàéûº? °ðèíå, áið ò¸óið í¸ðñå! Àë ºàëà¹à å»áåãi ñi»ãåí, áiðຠ¼çiíå åøáið ïàéäà òàïïà¹àí æàðëû àäàì¹à, ¸ði ñiçäåðãå ¼ñèåò àéòó¹à áîñ óàºûòû áîëóû ¾øií å» àëäûìåí íå æåòïåéäi? Îíäàé àäàì¹à å» ä½ðûñû – Ïðèòàíåÿäà òåãií àñ iøó. Îëèìïèÿëûº îéûíäàðäà æå»iñêå æåòêåíäåðäåí, àò øàáûñòàðäà, àò æåêêåí æå»ië àðáàëàðìåí æàðûñºàíäà ¼ç¹àíäàðäàí ê¼ði îë ìà¹àí ä½ðûñ, îëàðäû» ñiçäåðãå êåëòiðåòiíi æàë¹àí áàºûò, àë ìåíiêi – øûí áàºûò, îëàðäû àñûðàóäû» ºàæåòi æîº, àë ìåí àñûðàó¹à 콺òàæáûí. Íà¹ûç ¸äiëåòiìåí øåøñåê, ìåíi»øå, å» ä½ðûñ ¾êiì îñû – ìà¹àí Ïðèòàíåÿäà ºîíàºàñû áåðiï ò½ðó. Á¸ëêiì, á½ë ñ¼çiì äå ñiçäåðãå àñòàìøûëûº áîëûï ê¼ðiíåð. Áiðàº, îëàé åìåñ, àôèíàëûºòàð. Ìåí áûëàé îéëàéìûí: åøáið àäàìäû ¸äåéi æ¸áiðëåìåéìií, áiðຠî¹àí ñiçäåðäi èëàíäûðà àëìàé ò½ðìûí, ñåáåái áiç òûì àç ñ½õáàòòàñòûº. Áàñºàëàðäà¹ûäàé ñiçäåðäå äå ¼ëiì æàçàñûíà êåñóãå áið ê¾í åìåñ, áiðíåøå ê¾í áåðiëåòií áîëñà, ä½ðûñ áîëàð åäi. Àç óàºûòòà òà¹ûë¹àí àóûð àéûïòàðäàí ¼çi»äi àðøûï àëó î»àé åìåñ. Ñîíûìåí, åøêiìäi æ¸áiðëåìåãåíäiãiìäi áiëå ò½ðûï, ìåí, ¸ðèíå, ¼çiìäi äå æ¸áiðëåãiì êåëìåéäi, ¼çiìå ¼çiì æàëà æàóûï, ¼çiìå ¼çiì íåãiçñiç æàçà áåðå àëìàéìûí. Íå ¾øií? Ìåëåòòi» òàëàï åòêåí æàçàñûíàí ºîðºûï ïà? Ìåí áiðàº, ¼ëiìíi» æàºñû í¸ðñå ìå, æàìàí í¸ðñå ìå – ñîíû äà áiëìåéòiíiìäi àéòòûì ¹îé. °ëäå ¼çiìäi áið æàìàí æàçà¹à êåñóiì êåðåê ïå? Ìûñàëû, ò¾ðìåäå ºàìàó¹à. Áiðàº, ¸ðºàøàí ºàéòàäàí ñàéëàíûï ò½ðàòûí îí áið àäàìíû» ìåí íåãå º½ëû áîëóûì êåðåê? Íåìåñå àéûïï½ë ò¼ëåóãå ìå? Îë áiðຠìåí ¾øií á¸ðiáið 츻ãiëiê ºàìàóäà áîëóìåí áiðäåé, ñåáåái ìåíäå ò¼ëåéòií àºøà æîº. ̾ìêií, ìåíi ºàëàäàí àëàñòàï ºóó¹à ìà? ̽íäàé ¾êiìãå ñiçäåð á¸ëêiì, ºóàíà êåëiñåð ìå åäi»içäåð. Îíäà ìåí òiði æ¾ðãåíäi á¸ðiíåí äå ñîíøàëûºòû àðòûº ñàíàóûì êåðåê ºîé. Åãåð ìåíi» ñ¼çäåðiìå, ñ½õáàòòàðûìà ñiçäåð ñîíøàëûºòû ò¼çáåéòií áîëñà»ûçäàð, ìåíi» îòàíäàñòàðûì, îíû áàñºà æ½ðòøûëûºòû» àäàìäàðû ºàëàé ò¼çåäi? Îëàð äà ìåíi ºóàð åäi? Ѽéòiï îñû æàñûìäà ¾íåìi êåçáåëiê òiðøiëiêòå æ¾ðåð åäiì? Áàñºà æ½ðòòû» æàñòàðû äà ìåíi ñîíøàëûºòû ¸óåñòiêïåí òû»äàð åäi äåï îéëàéìûí. Àë åãåð, ìåí îëàðäû ¸»ãiìåìäi òû»äàòïàé ºóàð áîëñàì, îëàð ¼çäåði ¸êåëåðiíå àéòûï ìåíi ºóûï æiáåðåð åäi. Áàç áiðåó, ì¾ìêií, áûëàé äåð: “Ñîêðàò, áiçäåí êåòêåí ñî» ¾íäåìåé æ¾ðiï-àº, æàéáàðàºàò ¼ìið ñ¾ðóãå áîëìàé ìà?” Áiðàçû»ûç¹à òàï îñûíû ½ºòûðó á¸ðiíåí äå ºèûí áîëûï ò½ð¹àí æîº ïà? ¶íäåìåé æ¾ðó ìåí ¾øií º½äàéäû» ¸ìiðiíå ºàðñû áîëó åêåíií, àë îíäà æàéáàðàºàò æ¾ðå àëìàéòûíûìäû àéòñàì, î¹àí ñiçäåð íàíáàéñûçäàð. ʾíáå-ê¾í àäàìäàðìåí æàºñûëûºòû» íå åêåíi, áàñºà äà ºàñèåòòåð æ¼íiíäå ñ½õáàòòàñûï, ¼çi»äi äå, áàñºàëàðäû äà ñîë ¼ëøåììåí àéºûíäàï æ¾ðãåííåí àðòûº íå áàð! Îíñûç ¼ìið äåãåí ¼ìið ìå äåñåì, ê¼ái»iç îíàí äà áåòåð ñåíáåéñiç. Ñîíäà äà áîëñà, øûíäûº òàï îñû. Àºøàì áîëñà, àéûï ï½ë äà ò¼ëåé ñàëàð åäiì, îäàí ìåíi» ò¾ãiì äå êåòïåñ åäi. Áiðຠîë æîº. Äåãåíìåí, ìåí áið ìèíà ê¾ìiñ ò¼ëåéòií æà¹äàéûì áàð. Ñîíøà-ຠáîëñûí, îíäà. Áiðຠîñûíäà îòûð¹àí Ïëàòîí æ¸íå Êðèòîí, Êðèòîáóë, Àïîëëîäîð îòûç ìèíà àéûï ï½ë ò¼ëåóäi ½ñûíû»ûç äåéäi, àºøàíû ò¼ëåóäi ¼ç ìîéûíäàðûíà àëûï îòûð. Îíäà ñîëàé-ຠáîëñûí, àë êåïiëäiê áåðiï îòûð¹àíäàð ñåíiìäi àäàìäàð.

´ëiì æàçàñûíà ¾êiì ºàáûëäà¹àííàí êåéií Îíñûç äà ò¼ðiíåí ê¼ði æàºûí àäàìäû ¼ëiìãå ºè¹àíäàðû»ûç ¾øií, àôèíàëûºòàð, åíäi ñiçäåð òóðàëû æàìàí ëàºàï òàðàéäû. °øåéiíäå äå áiçäi» ºàëàìûç òóðàëû ¼ñåê ñ¼çãå ¾éið àäàìäàð åíäi ñiçäåðäi iøòåði»äåãi å» äàíà àäàìäû ¼ëòiðäi»äåð äåï àéûïòàéòûí áîëàäû, ìåí äàíà áîëìàñàì äà, îëàð ñîëàé äåéòií áîëàäû. Åãåð ñiçäåð áiðøàìà óàºûò ê¾òå ò½ð¹àíäàðû»ûçäà, á¸ði äå ¼çiíåí ¼çi áîëàòûí åäi; ê¼ðiï ò½ðñûçäàð ¹îé, ìåíi» ¸áäåí ºàðòàé¹àí àäàì åêåíiìäi, àæàëûìíû» æàºûí åêåíäiãií. ̽íû ìåí á¸ði»içãå åìåñ, ìåíi ¼ëiìãå á½éûð¹àíäàð¹à àéòûï ò½ðìûí. Îëàð¹à òà¹û äà áið í¸ðñå àéòïàºïûí: ñiçäåð ìåí æåòêiëiêòi ä¸ëåëäåð, ñiçäåðãå æà¹àòûí æàðàìñàºòûº ñ¼çäåð òàáà àëìà¹àíäûºòàí, ¼ëiìãå á½éûðûëäûì äåï îéëàéòûí øû¹àðñûçäàð? Òiïòi îëàé åìåñ. Åãåð ìåíäå áiðäåìå æåòiñïåñå, îë – ½ÿòñûçäûº, ½ÿòñûçäûº ¼ëåðìåíäiãi. Îíäàéäû ñiçäåð ê¼ðiï ¾éðåíãåíñiçäåð. Ìåí îíäàé àðñûçäûºòû ¼çiìå ëàéûº äåï òàïºàí åìåñïií. ´ëiìíåí îëàé º½òûë¹àííàí, ¼çi»äi àäàì àòûíà ëàéûºòû ½ñòàé áiëiï ¼ëãåíi» àðòûº. Æàé ¼ìiðäå äå, ñî¹ûñòà äà ¼ëiìíåí ຠæîë ìåí ºàðà æîëäû àæûðàòïàé º½òûëà áåðóãå áîëìàéäû. ´ëiìíåí º½òûëóäû» æîëäàðû ê¼ï, áiðຠîíû» á¸ði áiðäåé àäàì çàòûíà æàðàé áåðìåéäi. ´ëiìíåí º½òûëó, àôèíàëûºòàð, î»àé, áiðຠàðàìäûºòàí º½òûëó ºèûí. ´ëiìíåí ê¼ði àäàìäû àðàìäûº òåç ºàðìàéäû. Ìåíi, ºàðòàé¹àí ¸ði åíæàð àäàìäû, ¼ëiì ºàðìàäû, àë ìåíi» àéûïòàóøûëàðûìäû, ¸ði ê¾øòi ¸ði øàïøà» àäàìäàðäû, àðàìäûº ºàðìàäû. Á½ë æåðäåí ìåí ¼ëiìãå á½éûðûëûï êåòiï áàðàìûí, àë ìåíi àéûïòàóøûëàð ç½ëûìäûºòàðû ìåí ¸äiëåòñiçäiãi àéºûíäàëûï áàðàäû. Ñîëàé áîëóû òèiñ òå åäi æ¸íå îë áiðäåí áið ä½ðûñ. Àë åíäi, àôèíàëûºòàð, ìåíi ¼ëiìãå áàéëà¹àíäàð, ìåí ñiçäåðäi» êåëåøåêòåði»içäi áîëæàéûí. Ìà¹àí äà àäàìäàðäà ¼ëiì àëäûíäà áîëàòûí ê¼ðåãåíäiê ºàñèåò êåëãåí ñèÿºòû. Àë, ìåíi ¼ëòiðãåíäåð, ìåí áûëàé äåéìií. Çåâñòi» àòûìåí àíò åòåì, ìåí ¼ëãåííåí êåéií-àº, ñåíäåð ìà¹àí òàðòºàí ¼ëiìíåí äå æàìàí áið æàçà¹à ½øûðàéñûçäàð. Îñû ºèÿíàòòû iñòåï àëûï, îäàí ¸ði ¼ç ¼ìiðëåði» ºàºûíäà ºàíäàé áîëñà åñåï áåðóäåí º½òûëäûì äåï îéëàéñûçäàð ¹îé, àë iñ æ¾çiíäå á¸ði êåðiñiíøå áîëàäû: ñiçäåðäi ¸øêåðëåóøiëåð ê¼áåéå áåðåäi, ìåí îëàð¹à òîñºàóûë åäiì. °øêåðåëåóøiëåð íå¹½ðëûì æàñ áîë¹àí ñàéûí, îëàðäû» àéûïòàóëàðû àóûðëàé ò¾ñåäi. Øûíûíäà äà, àäàìäàðäû ¼ëòiðóìåí ¼çäåði»içäi» æàë¹àí ¼ìiðëåði»içäi ìàñºàðàëàóäû òèûï àëàìûç äåï îéëàéñûçäàð ¹îé, îëàé áîëìàéäû, àäàñàñûçäàð. ´çi»äi îëàé ºîð¹àó æàìàíäû¹ûíàí áàñºà ¸ëñiç äå, àë ¸ði ä½ðûñ, ¸ði áåðiê æîë ìûíàó: áàñºàëàðäû» àóçûíà ºàºïຠºîþäû» îðíûíà, ¼çi» æàºñû áîëó¹à òûðûñ. Îñûíû àéòûï, ìåí åíäi ñiçäåðìåí, ìåíi ¼ëiìãå ¾êiì øû¹àð¹àíäàð, ñ¼çiìäi äî¹àðàìûí. Åíäi ìåíi àºòàó ¾øií äàóûñ áåðãåíäåðìåí Àðõîíòòàð iñií áiòiðãåíøå, ¼ëåòií æåðiìå áàð¹àíøà, áîë¹àí æàé ºàºûíäà øûí æ¾ðåêòåí ¸»ãiìåëåñêiì êåëåäi. Îñû øàºòà ìåíiìåí áiðãå áîëû»ûçäàð, äîñòàðûì! °çiðøå áiçãå ñ½õáàòòàñó¹à åøí¸ðñå êåäåðãi áîëìàéäû. Ñiçäåðãå, ¼çiìíi» äîñòàðûìà, ºàçiðãi ìåíiìåí áîë¹àí æàéäû» ì¸íií ò¾ñiíäiðãiì êåëåäi. Ìåíi» ºàçûëàðûì, – ñiçäåðäi øûí ì¸íiíäå îñûëàé äåóãå áîëàäû – ìåíäå áið êåðåìåò æà¹äàé áîëäû. Á½ðûí ¸ð æà¹äàéäà ìåíi» iøêi àÿí áåðóøi äàóûñûì êåéáið iñòåí, êåéáið ñ¼çäåí (åãåð îë ä½ðûñ áîëìàñà) ìåíi ¾íåìi òîºòàòûï æ¾ðóøi åäi. Àë á½ë æîëû, ê¼ï æ½ðòòû» îéûíøà, á¸ëåíi» å» æàìàíûíà äóøàð áîëàð ñ¸òòå, º½äàéäû» àÿí áåðåð äàóñû ìåíi òîºòàòïàéäû – òà»åðòå» ¾éäåí øûººàíäà äà, ñîò ¾éiíå êiðåðäå äå, ñ¼ç ñ¼éëåï ò½ð¹àí êåçiìäå äå. Îíû» ñåáåái íåäå? Ìåí àéòàéûí: áîë¹àí í¸ðñå ìåí ¾øií òåê æàºñûëûº áîëäû, îëàé áîëñà, ¼ëiìäi á¸ëåíi» å» æàìàíû äåóøiëiê ä½ðûñ åìåñ. Åíäi î¹àí ìåíi» òîëûº ä¸ëåëiì áàð. Åãåð ìåí òåðiñ í¸ðñåãå áàð¹àí áîëñàì, iøêi æàðøûíû» ¾íi ìåíi òîºòàòïàóû ì¾ìêií åìåñ. ´ëiì äåãåí åêiíi» áiði. ß ¼ëó äåãåí – àëà»ñûç æà àéíàëó, ÿ¹íè îäàí êåéií àäàì æàíû åøí¸ðñå ñåçáåéäi, ò¾éñiêïåéäi, åêiíøiñi – åãåð à»ûçäàð¹à ñåíñåê, – ¼ëiì – îë æàí ¾øií áið ¼çãåðiñ, æàííû» á½ë æåðäåí áàñºà áið æåðãå ê¼øói. Åãåð åøí¸ðñå ñåçáåñå, îë áið ½éºû ñèÿºòû í¸ðñå, ¸ñiðåñå, áið ºàòòû ½éºû, åøáið ò¾ññiç ½éºû. Îíäà ¼ëiì äåãåí áið êåðåìåò îëæà ñèÿºòû åìåñ ïå? Êiì áîëñà äà, òiïòi å» àòàºòû ïàòøà áîëñûí, ¼ìiðiíäå ñîíäàé ºàòòû ½éûºòà¹àí ò¾íäåðií å» æàºñû ñ¸òòåðiì äåìåñ ïå åäi? Åãåð ¼ëiì îñûíäàé áîëñà, îíäà îë ìåí ¾øií áið æàºñûëûº, ¼éòêåíi áàðëûº óàºûòû» ¼òêåí áið ò¾íi»ìåí áiðäåé. Åêiíøi æà¹ûíàí, åãåð ¼ëiì à»ûçäàð¹à îðàé æàííû» áàñºà, á½ðûí¹û ¼ëãåíäåðäi» ò½ðàòûí áið æåðiíå àóûñóû äåñåê, îíäà îäàí æàºñû íå áàð, ìåíi» ºàçûëàðûì? Àèäºà áàðûï, ìûíàó ºàçûñûìàºòàðäàí º½òûëûï îíäà, à»ûçäàðäà àéòûëàòûíäàé, øûí ºàçûíû º½ðóøûëàð – Ìèíîñòû, Ðàäàìàíòòû, Ýàêòû, Òðèïòîëåìäû æîëûºòûðó æ¸íå òà¹û áàñºà òiðøiëiãiíäå ¸äiëåòòiãiìåí ê¼çãå ò¾ñêåí ïàé¹àìáàðëàðäû æîëûºòûðó – íà¹ûç ¹àíèáåò åìåñ ïå?

ÏËÀÒÎÍ ÏÐÎÒÀÃÎÐ Ñîêðàò æ¸íå îíû» äîñû Êiðiñïå Äîñ. Ñåí ºàéäàí æ¾ðñi», Ñîêðàò? Àéòïàºøû, îíñûç äà ò¾ñiíiêòi: Àëêèâèàäòû» ñ½ëóëû¹ûí àóëàï æ¾ðñi»! Ìåí æóûðäà ê¼ðãåíiìäå, îë åíäi åðêåê – òàìàøà áîë¹àíûìåí, ¸éòñå äå åðêåê, áîëûï ê¼ðiíäi: ¼çi»å ñûð á¾êïåé àéòàð áîëñàì, Ñîêðàò, îíû» åíäi ñàºàëû äà ºûëòèûï ºàë¹àí åêåí. Ñîêðàò. Ñåí ì½íû»ìåí íå àéòºàëû îòûðñû»? Æàñòûº øàºòû» å» ñ¾éêiìäi êåçi – ì½ðòòû» àë¹àø òåáiíäåé áàñòà¹àí êåçi äåãåí Ãîìåðäi» ïiêiðiìåí, àë Àëêèâèàä ñîë êåçãå åíäi æåòòi, ñåí êåëiñïåéòií áå åäi»? Äîñ. Åíäiãi ñåíi» æà¹äàéû» ºàëàé? Ñåí ñîäàí êåëå æàòûðñû» áà? Æàñ æiãiò ¼çi»å ºàëàé ºàðàéäû? Ñîêðàò. Ìåíi»øå, ¸ñiðåñå á¾ãií æàºñû ºàðà¹àí ñèÿºòû; ¼çi îñû æîëû ìåíi æàºòàï ê¼ï ñ¼éëåäi æ¸íå ìà¹àí ºàòòû ê¼ìåêòåñòi. Ìåí ºàçið òóðà ñîíû» ¼çiíåí êåëå æàòûðìûí. Àëàéäà ñà¹àí àäàì íàí¹ûñûç áið í¸ðñå àéòºûì êåëåäi: îë áàð æåðäå ìåí î¹àí ñîíøàëûºòû íàçàð àóäàðìàäûì, àë æèiæèi ìåí îíû ½ìûòûï òà êåòå áåðäiì. Äîñ. Ñåíäåðäi» àðàëàðû»äà êåñå-ê¼ëäåíå» ò½ð¹àí á½ë ºàíäàé ¾ëêåí êåäåðãi åêåí? Ñåí áiçäi» ºàëàìûçäà îäàí äà ã¼ði ñ½ëóûðຠáiðåóäi òàïºàíñû» áà? Ñîêðàò. Ƹíå äå ¸ëäåºàéäà ñ½ëóûðàº. Äîñ. Ñåí íå àéòûï ò½ðñû»? Îñû æåðäiêi ìå, ¸ëäå áàñºà æàºòûº ïà? Ñîêðàò. Æàòæåðëiê. Äîñ. Îë ºàéäàí? Ñîêðàò. Àáäåðëiê1. Äîñ. Ñåíi»øå, á½ë æàòæåðëiêòi» ñ½ëó åêåíäiãi ñîíøàëûº, îë ñà¹àí òiïòi Êëèíèéäi»2 ½ëûíàí äà ¸äåìiðåê ñèÿºòû áîëûï ê¼ðiíäi ìå? Ñîêðàò. ²ûìáàòòû äîñ, äàíàëû¹û àñºàííû» íåëiêòåí ¸äåìiðåê áîëûï ê¼ðiíáåñiíå? Äîñ. Åíäåøå, Ñîêðàò, ñåí áiçãå ¸ëäåáið äàíàã¼éìåí êåçäåñêåí ñî» êåëiï ò½ðñû» áà? Îðôåéìåí, Ìóñåéìåí, Ãåñèîäïåí, Ãîìåðìåí áiðãå áîëó ¾øií ºàéñûñû» íåíäåé º½ðáàíäûºòàí áàñ òàðòàð åäi»? Áàñºàíû ºàéäàì, ¼ç áàñûì îñûíû» á¸ði ðàñ áîëñà, ñàí ðåò ¼ëóãå áàðìûí, ìåí ¾øií, ìûñàëû, åðòåäå ¸äiëåòñiç ñîòòû» º½ðáàíû áîë¹àí Ïàëàìåäïåí æ¸íå Òåëàìîííû» ½ëû Àÿêñïåí êåçäåñó, îëàðìåí ¸»ãiìå ä¾êåí º½ðûï, îëàðäû» òà¹äûðûí ìåíi» òà¹äûðûììåí ñàëûñòûðó, òàìàøà áîë¹àí áîëàð åäi. Å» íåãiçãiñi – îñûíäà¹û ñèÿºòû îë ä¾íèåíi» ò½ð¹ûíäàðûí äà ñûíàï, îëàðäû» ºàéñûñû äàíà, àë ºàéñûñû òåê äàíà åìåñ, áiðຠ¼çií äàíà äåï îéëàéäû, ñîíû» á¸ðií àæûðàòûï ¸»ãiìå ¼òêiçó ºàíäàé ºûçûº! ´çiíi» ¸ñêåðëåðií Òðîÿíû» ò¾áiíå ¸êåëãåíäi äå íåìåñå Îäèññåéäi, Ñèçèôòi òà¹û áàñºà åðëåð ìåí ¸éåëäåðäi ñûí¹à ñàëûï îòûðó ðàõàò åìåñ ïå? Áàñºàñûí ºîé¹àíäà ñîë ¾øií ñîë æàºòà æàçàëàìàéäû ¹îé. Îëàðäû» òà¹û áið àðòûºøûëû¹û – îëàð, à»ûç ä½ðûñ àéòñà, 츻ãi ¼ëìåéòiíäåð ¹îé! Ñåíäåðãå äå, ìåíi» ºàçûëàðûì, ¼ëiìíåí òåê æàìàíäûºòû ê¾òïåó êåðåê, å» ä½ðûñû ìûíàó: æàºñû àäàììåí á½ë òiðøiëiêòå áîëñûí, àíà ä¾íèåäå áîëñûí, åøáið æàìàíäûº áîëìàéäû, º½äàéëàð òåê ñîëàðäû» ºàìûí ¾íåìi îéëàóäà áîëàäû. Ìåíi» òà¹äûðûì äà ºàçið ¼çiíåí-¼çi øåøiëãåí æîº, ñîíäûºòàí, ìåíi» áiëóiìøå, ìà¹àí åíäi ¼ëãåí æàºñû, ì½íäà¹û áàðëûº àçàïòàðäàí º½òûë¹àí æ¼í. Ñîë ñåáåïòi ìåíi åøáið iøêi æàðøûíû» ¾íi òîºòàòïàäû, ìåí äå ¼çiìå æàçà êåñêåíäåðãå, îëàð ìà¹àí æàºñûëûº òiëåìåñå äå, àøóëàíûï ò½ð¹àí æîºïûí. Äåãåíìåí, ìåíi» îëàð¹à áið ¼òiíiøiì áàð: “åãåð, àôèíàëûºòàð, ìåíi» ½ëäàðûì ¼ñêåííåí êåéií æàºñûëûºòàí ê¼ði àºøàíû æ¸íå ò.á. í¸ðñåëåðäi ê¼áiðåê îéëàéòûí áîëñà, ñiçäåð äå ìåíi» ñiçäåðäi ñûíà¹àíûìäàé ñûíàï, øûí áà¹àñûí áåðiï æ¾ði»içäåð. Åãåð îëàð ¼çi òóðàëû òûì àñòàì îéëàéòûí áîëñà äà, îëàðäû» øûí ì¸íiíäå êiì åêåíií åñiíå ò¾ñiðiï, ê¼çäåðií æåòêiçiï æ¾ðñå»içäåð åêåí. Åãåð îñûëàé iñòåéòií áîëñà»ûçäàð, îíäà ìà¹àí äà, ½ëäàðûìà äà æàñà¹àí øûí ºûçìåòòåði»iç áîëàäû”. Åíäi á½ë æåðäåí êåòåòií äå óàºûò êåëäi, ìà¹àí – ¼ëóãå, àë ñiçäåðãå òiðøiëiê åòóãå, àë îëàðäû» ºàéñûñûíû» èãiëiê åêåíäiãií º½äàéäàí áàñºà åøêiì äå áiëìåéäi. ÏËÀÒÎÍ. Àïîëîãèÿ Ñîêðàòà //Ñî÷èíåíèÿ â òðåõ òîìàõ. Ò-1. Ì.: Èçä-âî “Ñîöèàëüíî-ýêîíîìè÷åñêàÿ ëèòåðàòóðà”, 1968, ñ. 81-112.

ìà¹àí ò¾í îðòàñû áîëûï ºàë¹àí ñèÿºòû áîëäû; øàðøàï êåëiï, ºàòòû ½éûºòàï êåòiïïií, ½éºûì ºàíà ñàëà îðíûìíàí ò½ðäûì äà, îñûíäà êåëäiì. Îíû» ¼æåò ¸ði ºûçáà åêåíäiãií áiëåòií ìåí: – ̽íû» ñà¹àí íå ºàæåòi áàð, Ïðîòàãîð ñåíi ðåíæiòiï æ¾ðãåí æîº ïà? – äåäiì. Æûìèÿ ê¾ëiï, îë áûëàé äåï æàóàï ºàéòàðäû: – ȸ, Ñîêðàò, º½äàéëàðìåí àíò åòåéií, îë ¼çi äàíà áîëûï, ìåíi äàíà åòïåãåíiìåí – Àë ìåí Çåâñïåí àíò åòåìií, åãåð àºøà áåðiï, îíû ê¼íäiðåòií áîëñà», îë ñåíi äå äàíà æàñàéäû. – ȸ, åãåð iñ îñû¹àí òiðåëiï ò½ðñà,– äåäi Ãèïïîêðàò,– Çåâñ òå, áàðëûº º½äàéëàð äà êó¸ – ìåí ¼çiìäå äå, äîñòàðûìäà äà åøòå»å ºàëäûðìà¹àí áîëàð åäiì. Ñåí îíûìåí ìåí òóðàëû ñ¼éëåññií äåï ìåí åíäi ñà¹àí êåëiï ò½ðìûí. Ìåí ¸ði æàñûðàºïûí, ¸ði îíû» ¾ñòiíå Ïðîòàãîðäû åøºàøàí ê¼ðãåì æîº, îíû» ñ¼çií åñòiãåì äå æîº, ¼éòêåíi îë àë¹àø ðåò ì½íäà êåëãåí êåçäå5 ¸ëi áàëà áîëàòûíìûí. Ñîêðàò, æ½ðòòû» á¸ði êåðåìåò ìàºòàï, îíû àñà ¾ëêåí ñ¼ç øåáåði äåñåäi. Îíû ¾éiíåí òàáó ¾øií áiç î¹àí íåãå áàðìàéìûç? Îë Êàëëèéäi», Ãèïïîíèêòi» ½ëû 6 ¾éiíå ò¾ñiïòi äåï åñòiäiì. ƾð, áàðàéûº! Àë ìåí áûëàé äåäiì: – Áàðàìûç, áiðàº, ºûìáàòòûì, ºàçið åìåñ,– ¸ëi åðòå; îðíûìûçäàí ò½ðàìûç, àóëà¹à øû¹àìûç, ñåðóåíäåï, ¸»ãiìåëåñiï áiðàç æ¾ðåìiç äå, òà» à¹àðûï àòºàí êåçäå áàðàìûç. Ïðîòàãîð óàºûòûíû» ê¼áií ¾éäå ¼òêiçåäi, åíäåøå ñàñïà? Áiç îíû æîëûºòûðìàé ºîéìàéìûç. Îñûëàé äåäiê òå, áiç îðíûìûçäàí ò½ðûï, àóëàäà åðñiëiºàðñûëû æ¾ðå áàñòàäûº. Ãèïïîêðàòòû» øûäàìäûëû¹ûí ñûíàó ¾øií ìåí î¹àí çåð ñàëûï ºàðàäûì äà, áûëàé äåï ñ½ðàäûì: – Àéòøû, Ãèïïîêðàò, ìiíå, ñåí åíäi Ïðîòàãîð¹à áàðàéûí äåï ò½ðñû», î¹àí ¼çi» ¾øií àºøà ò¼ëåìåêñi», àë, øûíûí àéòºàíäà, îë ñà¹àí íå ¾øií êåðåê, ñåíi» êiì áîë¹û» êåëåäi? ´çi» ¾øií àºøà ò¼ëåó ¾øií, àéòàëûº,Àñêëåïèàäòàðäû» áiði, ¼çi»íi» àòòàñû» Ãèïïîêðàò Êîññêèéãå áàðóäû îéëàñòûð¹àí åêåíñi» äåëiê, ñîíäà ¸ëäåêiì ñåíåí: “Àéòøû, Ãèïïîêðàò, ìiíå, ñåí àíàó Ãèïïîêðàòºà àºøà ò¼ëåéií äåï ò½ðñû», áiðຠíåãå ñåí íຠîñû êiñiãå ò¼ëåéñi»?” – äåï ñ½ðà¹àíäà, ñåí íå äåï æàóàï áåðåð åäi»? – Îë ä¸ðiãåð áîë¹àíäûºòàí äåð åäiì. Ñîêðàò. Åãåð ñåí äå Ïðîòàãîðäû á¸ðiíåí äå äàíàëûðຠäåï åñåïòåéòií áîëñà», åíäiãiëåðäi» iøiíäåãi å» äàíàã¼éiìåí êåçäåñêåííåí êåéií êåëiï ò½ðìûí. Äîñ. Ñåí íå àéòûï ò½ðñû»? Ïðîòàãîð îñûíäà ìà? Ñîêðàò. ȸ, îñûíäà êåëãåíiíå ¾øiíøi ê¾í. Äîñ. Ñåí ¸ëãiíäå ¹àíà îíûìåí ¸»ãiìåëåñòi» áå? Ñîêðàò. Àéûçûì ºàí¹àíøà ñ¼éëåñiï, ¸áäåí òû»äàäûì. Äîñ. Åãåð ñà¹àí åøòå»å á¼ãåò áîëìàñà, áiçãå ñîë ¸»ãiìå» æàéûíäà íåãå àéòïàé ò½ðñû»? Áàëàíû îðíûíàí ò½ð¹ûçûï æiáåð äå, ìûíà æåðãå îòûðøû. Ñîêðàò. Àéòûï áåðóãå ¸çiðìií, åãåð ìåíi àºûðûíà äåéií òû»äàñà»äàð, òiïòi ðèçà áîëàìûí. Äîñ. Åãåð àéòûï áåðåòií áîëñà», áiç äå ñà¹àí ðèçàëû¹ûìûçäû áiëäiðåìiç. Ñîêðàò. Ðèçàëûº åêi æàºòàí äà áîëñûí3. Ñîíûìåí, ñ¼çãå º½ëຠò¾ði»içäåð. ´òêåí ò¾íäå, òà» ¸ëi áåëãi áåðå ºîéìà¹àí êåçäå, Ãèïïîêðàò, Àïîëëîäîðäû» ½ëû, Ôàñîííû» iíiñi, êåíåò ìåíi» åñiãiìäi òàÿºïåí ºàòòû òîºûëäàòà áàñòàäû. Åñiê àøûë¹àí êåçäå ¾éãå åíòåëåé áàñûï êiðiï êåëäi äå, ºàòòû äàóûñòàï: – Ñîêðàò, ñåí îÿíäû» áà, ¸ëäå ½éûºòàï æàòûðìûñû»?– äåï ñ½ðàäû. Àë ìåí îíû äàóûñûíàí òàíûäûì äà: – Á½ë Ãèïïîêðàò. °ëäåáið æà»àëûº ¸êåëäi» áå? – äåäiì. – °êåëäiì, – äåï æàóàï áåðäi îë, – áiðຠòåê ºàíà æàºñû æà»àëûº. – Åíäåøå, ìຽë. Áiðຠñîë ¾øií ¼çi» òûì åðòå êåëåòiíäåé, îë ºàíäàé æà»àëûº? Ãèïïîêðàò æàºûíûðຠêåëiï: – Ïðîòàãîð êåëäi,– äåäi. – Àëäû»¹û ê¾íi êåëãåí áîëàòûí,– äåäiì ìåí,– àë ñåí åíäi ¹àíà åñòiï áiëäi» áå? – ²½äàéëàðìåí àíò åòåéií, êåøå êåøêå ¹àíà åñòiï áiëäiì.– Îñû ñ¼çäåðäi àéòòû äà, êåðåóåòòi ñèïàëà¹àí Ãèïïîêðàò ìåíi» àÿº æà¹ûìà êåëiï îòûðäû. – ȸ, êåøå ¹àíà, ¼òå êåø åñòiï áiëäiì, ñîë êåçäå ìåí Ýíîÿäàí4 êåëãåí åäiì. ²ûçìåòøiì Ñàòèð ìåíåí ºàøûï êåòòi ¹îé. Ñîíû ºóûï áàð¹ûì êåëåòiíäiãií ñà¹àí àéòàéûí äåï åäiì, ½ìûòûï êåòiïïií. Àøóûì òàðºàï, ñàáàìà ò¾ñiï, áiç êåøêi àñòû iøiï áîëûï, åíäi æàòà áåðãåíiìiçäå êåíåò iíiì ìà¹àí Ïðîòàãîðäû» êåëãåíäiãií àéòòû. Ìåí äåðåó ñà¹àí áàðàéûí äåï åäiì, áiðàº

– Åíäåøå íå iñòåãåëi æ¾ðãåíi»äi ¼çi» áiëåìiñi» íåìåñå á½ë ñà¹àí àéºûí åìåñ ïå? – äåï ñ½ðàäûì ìåí. – Ñåí íå æàéûíäà àéòûï ò½ðñû»? – Ñåí ¼ç æàíû» æ¼íiíäåãi ºàìºîðëûºòû, ¼çi» àéòïàºøû, ñîôèñòêå òàïñûðìຠñû»àéäàñû», áiðຠøûíûìäû àéòñàì, åãåð ñåí ñîôèñò äåãåííi» íå åêåíií áiëåòií áîëñà», ìåí ºàòòû ºàéðàí ºàë¹àí áîëàð åäiì. Àë ñà¹àí á½ë áåéì¸ëiì áîë¹àíäûºòàí, ñåí êiìãå æ¸íå íå ¾øií – æàºñû¹à ìà, æàìàí¹à ìà – æàíû»äû ñåíiï òàïñûðìຠåêåíi»äi äå áiëìåéñi». – Ìåí áiëåìií äåï îéëàéìûí,– äåäi Ãèïïîêðàò. – Åíäåøå àéòøû, ñåíi»øå, ñîôèñò äåãåí êiì? – Á½ë ñ¼çäi» ìà¹ûíàñûíà ºàðà¹àíäà, ìåí ñîôèñò – äàíàëûº, çàòòàð ò¼»iðåãiíäåãi áiëãið àäàì äåï îéëàéìûí. – Àë á½ëàé äåï êåñêiíäåìåøiëåð òóðàëû äà, º½ðûëûñøûëàð òóðàëû äà àéòó¹à áîëàäû ¹îé: îëàð äà äàíàëûº çàòòàð ò¼»iðåãiíäåãi áiëãiðëåð; àë åãåð ¸ëäåêiì áiçäåí êåñêiíäåìåøiëåð íຠºàíäàé äàíàëûº çàòòàð ò¼»iðåãiíäåãi áiëãiðëåð äåï ñ½ðàéòûí áîëñà, áåéíåëåð æàñàóäû» áiëãiðëåði äåï àéòºàí áîëàð åäiê; áàñºà æà¹äàéëàðäà äà îñûëàéøà æàóàï áåðãåí áîëàð åäiê. Àë åãåð áiðåó ñîôèñò íåñiìåí äàíàã¼é äåï ñ½ðàé ºàëñà, áiç íå äåï æàóàï áåðåð åäiê? Îë ºàé iñòå ò¸ëiìãåð? – Ñîêðàò, åãåð áiç îíû øåøåíäiê ¼íåðiíåí áàñºàëàð¹à ò¸ëiìãåðëiê åòåòií êiñi äåï áà¹àìäàñຠºàéòåð åäi? – Á¸ëêiì,– äåäiì ìåí,– áiç ä½ðûñ àéòºàí äà áîëàð åäiê, – àëàéäà æåðiíå æåòêiçå àéòà àëìàé îòûðìûç, ¼éòêåíi áiçäi» á½ë æàóàáûìûç á½äàí ¸ði ìûíàäàé ñ½ðຠºîéûëóûí ºàæåò åòåäi: åãåð ñîôèñò àäàìäàðäû ñ¼çãå øåáåð åòåòií áîëñà, á½ë ñ¼ç íå æàéûíäà? Ìûñàëû, êèôàðèñò àäàìäû î¹àí ¾éðåòêåí í¸ðñåñi òóðàëû, ÿ¹íè êèôàðàäà îéíàó òóðàëû ïàéûìäàó¹à øåáåð åòåäi. Ñîëàé åìåñ ïå? – ȸ. – Ñîëàé äåëiê. Àë ñîôèñò áîëñà, îë ºàíäàé ñ¼çäåðãå øåáåð åòiï áàóëèäû? ´çi æàºñû ìå»ãåðãåí ñ¼çäåðãå áàóëèòûíû ò¾ñiíiêòi åìåñ ïå? – Ñî¹àí ½ºñàéäû. – Àë ñîôèñò ¼çi íå í¸ðñåãå áiëãið áîëñà, ø¸êiðòií äå ñîë í¸ðñåãå áiëãið åòå ìå? – Çåâñïåí àíò åòåéií, ñà¹àí íå äåï æàóàï áåðåðiìäi áiëìåéìií. Á½¹àí ìåí áûëàé äåäiì: – Á½ë ºàëàé? Ñåí ¼ç æàíû»äû ºàíäàé ºàóiï-ºàòåðãå ½øûðàòºàëû îòûð¹àíû»äû áiëåìiñi»? Ñåí ¼ç äåíå»äi – “Àë ñåíi» êiì áîë¹û» êåëåäi?” – ĸðiãåð áîë¹ûì êåëåäi. Àë åãåð ¼çi» ¾øií àºøà ò¼ëåó ¾øií ñåí àðãîñòûº Ïîëèêëåòêå íåìåñå àôèíûëûº Ôèäèéãå8 áàðìຠáîëñà», ñåí îëàð¹à íåãå îñûíøàìà àºøà ò¼ëåóäi ½é¹àðäû» äåï ¸ëäåêiì ñåíåí ñ½ðàé ºàëñà, íå äåï æàóàï áåðåð åäi»? – Îëàð ì¾ñiíøi áîë¹àíäûºòàí äåð åäiì. – ß¹íè, ñåí ¼çi» êiì áîëóäû ºàëàéñû»? – °ðèíå, ì¾ñiíøi áîë¹àíäû. – Ñîëàé-ຠáîëñûí,– äåäiì ìåí.– Àë ìiíå åíäi, åãåð Ïðîòàãîðäû ê¼íäiðó ¾øií áiçäi» ºàðæûìûç æåòñå, ñåí åêåóiìiç ñîë êiñiãå áàðûï, î¹àí ñåí ¾øií àºøà ò¼ëåóãå ¸çiðìiç äåëiê, àë ºàðàæàòûìûç æåòïåéòií áîëñà, äîñòàðûìûçäàí äà ºàðûç¹à àëà ò½ðàìûç. Åãåð îñû òàáàíäûëû¹ûìûçäû ê¼ðãåí ¸ëäåêiì áiçäåí: “Ñîêðàò ïåí Ãèïïîêðàò, ìà¹àí àéòû»äàðøû, ñåíäåð Ïðîòàãîðäû êiì äåï ñàíàéñû»äàð æ¸íå î¹àí àºøàíû íå ¾øií ò¼ëåãiëåði» êåëåäi?” – äåï ñ½ðàñà, áiç î¹àí íå äåï æàóàï ºàéòàð¹àí áîëàð åäiê? Ôèäèéäi ì¾ñiíøi, àë Ãîìåðäi àºûí äåï àòàéòûíû ñèÿºòû, Ïðîòàãîð òóðàëû ñ¼ç åòêåíäå îíû ºàëàé àòàéäû? Á½ë îðàéäà áiç Ïðîòàãîð æàéûíäà íå åñòèìiç? – Ñîêðàò, á½ë àäàìäû ñîôèñò9 äåï àòàéäû. – Îë ñîôèñò áîë¹àíäûºòàí, áiç î¹àí àºøà ò¼ëåóãå áàðà æàòûðìûç áà? – °ðèíå. – Àë åãåð ñåíåí: “°éòåóið Ïðîòàãîð¹à áàðà æàòûð åêåíñi», ¼çi» êiì áîëóäû ê¼çäåéñi»?”– äåï ñ½ðàé ºàëñà. Ãèïïîêðàò ºûçàðûï êåòòi, òà» à¹àðûï ºàë¹àí åäi, ñîíäûºòàí ì½íû áàéºàó¹à áîëàòûí. – Åãåð á½ðûí àéòºàíäàðûìíàí àëøàºòàìàéòûí áîëñàì,– äåï æàóàï áåðäi îë, – ìåíi» ñîôèñò áîë¹ûì êåëåòiíi àíûº. – Ýëëèíäåðäi» àðàñûíäà,– äåäiì ìåí,– ñåíi» ñîôèñò áîëûï øû¹à êåëãåíi», º½äàéëàðìåí àíò åòåéií, ¼çi»å ½ÿò áîëìàñ ïà åäi? – Åãåð îéûìäà¹ûíû àéòñàì, Ñîêðàò, Çåâñïåí àíò åòåéií, ½ÿò. – Ñið¸, Ãèïïîêðàò, ñàóàò àøóäû», êèôàðàäà îéíàóäû» íåìåñå ãèìíàñòèêàíû» ì½¹àëiìiíäå îºû¹àíû» ñèÿºòû Ïðîòàãîðäà äà ¼çãåøå îºóû»à òóðà êåëåäi äåï îéëàéòûí øû¹àðñû»? ´éòêåíi îñû ï¸íäåðäi» ¸ðºàéñûñûí æåêå ¸ði åðêií àäàì ðåòiíäå ¼çi»íi» áîëàøຠøåáåðëiãi» ¾øií åìåñ, òåê ¼ç áiëiìi»äi ê¼òåðó ¾øií ¹àíà îºûäû» ¹îé. – °ðèíå,– äåäi Ãèïïîêðàò,– ìåíi»øå, Ïðîòàãîðäû» îºûòóû ê¼áiíå îñû òåêòåñ áîëûï êåëåòií ñèÿºòû.

áiëãiði áîëìàñà, îëàðäàí ñàòûï àëóøûëàð äà áiëìåé ºàëàäû. Á½ë çàòòà íåíi» ïàéäàëû, àë íåíi» ïàéäàëû åìåñ åêåíäiãií áiëãåíi»äå Ïðîòàãîðäàí äà, ºàíäàé äà áîëñûí áàñºà áið àäàìíàí äà, áiëiì ñàòûï àëó ñà¹àí ºàóiïòi åìåñ; àë åãåð áiëìåñå», äîñòûì ìåíi», ¼çi» ¾øií å» ºûìáàò í¸ðñå»íåí àéûðûëûï ºàëìàóû»äû îéëà. ´éòêåíi àçûº-ò¾ëiê ñàòûï àëóäàí ã¼ði áiëiì ñàòûï àëó ¸ëäåºàéäà ê¾ðäåëi ¹îé. Ñàóäàãåðäåí íåìåñå òàñûìàëäàóøûäàí àçûº-ò¾ëiê ïåí iøiìäiêòi ñàòûï àë¹àí ñî», îëàðäû òàìຠïåí iøiìäiê ò¾ðiíäå ¼ç äåíå»å ºàáûëäàðäàí á½ðûí îëàðäû ¾éäå ñàºòàï, íåíi æåï, íåíi iøó æ¸íå íåíi æåìåó, íåíi iøïåó æ¼íiíäå áiëåòií àäàììåí àºûëäàñó¹à áîëàäû. ̽íäàé ñàòûï àëó êåçiíäå ºàóiï-ºàòåð ñîíøàëûºòû ¾ëêåí åìåñ. Àë áiëiìäi ûäûñºà º½éûï àëûï êåòóãå áîëìàéäû, áà¹àñûí ò¼ëåãåí ñî», îíû ¼ç æàíû»à ºàáûëäàó¹à ì¸æá¾ð áîëàñû», ñ¼éòiï, áiðäå»å ¾éðåíãåííåí êåéií íå çèÿí øåãói»å, íå ïàéäà òàáóû»à òóðà êåëåäi. ̽íû áiç ¼çiìiçäåí æàñû ¾ëêåíäåó àäàìäàðìåí áiðãå òàëºûëàéìûç, ¼éòêåíi á½ë iñòi òàëäàó ¾øií áiç ¸ëi æàñïûç. Àë åíäi áàðàéûº òà, ñîë àäàìäû òû»äàéûº; îíû òû»äàï áîëûï, áàñºàëàðìåí äå ¸»ãiìåëåñåéiê: îë æåðäå Ïðîòàãîð æàë¹ûç åìåñ, îíûìåí áiðãå Ãèïïèé Ýëèäñêèé æ¸íå ìåíi» îéûìøà, Ïðîäèê Êåîññêèé11, áàñºà äà ê¼ïòåãåí äàíàã¼éëåð áîëóû òèiñ. Îñûëàé äåï ½é¹àðäûº òà, áiç æ¾ðiï êåòòiê; åñiêêå æåòiï òîºòàäûº òà, æîëøûáàé îéûìûç¹à êåëãåí í¸ðñå æàéûíäà ñ¼éëåñòiê. Á½ë ¸»ãiìåíi àÿºñûç ºàëäûðìàé, ¼çiìiç òàáàëäûðûºòû àòòàï, iøêå êiðãåíãå äåéií ò¸ì¸ìäàó ¾øií áiç ¼çàðà êåëiñiï àë¹àíøà åñiêòi» àëäûíäà ò½ðûï ¸»ãiìåëåñå áåðäiê. Áiðຠºàºïàøû – ¸ëäåáið ¸òåê – áiçäi» ñ¼çiìiçäi åñòiï ºîéñà êåðåê, àë îë ñîôèñòåðäi» ê¼áåéiï êåòóiíå áàéëàíûñòû îñû ¾éãå êåëóøiëåðäi æåê ê¼ðiï ºàë¹àí ñèÿºòû. Áiç åñiêòi òàºûëäàòºàí êåçäå åñiê àøºàí îë áiçäi ê¼ðãåí áîéäà: – Òà¹û äà ºàéäà¹û áið ñîôèñòåð êåëiï ò½ð! Îíû» óàºûòû æîº! – äåï äàóûñòàï æiáåðäi. Ѽéòòi äå, åñiêòi» ò½òºàñûíàí ºîñ ºîëäàï ½ñòà¹àí áîéû ºàòòû àøóëàíûï, îíû áàð ï¸ðìåíiìåí òàðñ åòêiçiï æàóûï òàñòàäû. Áiç òà¹û äà åñiê ºàºòûº, àë îë æàóàï ðåòiíäå æàáóëû åñiêòi» àð¹û æà¹ûíàí: – °é, ñåíäåð, åñòiìåé ºàëäû»äàð ìà: îíû» óàºûòû æîº!– äåï àéºàéëàäû. – Àó, æàðºûíûì,– äåäiì ìåí,– áiç Êàëëèéãå êåëãåí æîºïûç, îíû» ¾ñòiíå áiç ñîôèñò òå åìåñïiç. Àøóû»äû áàñøû: áiç Ïðîòàãîðäû ê¼ðóãå êåëäiê. Áiç òóðàëû õàáàðëàøû! ¸ëäåêiìãå ñåíiï áåðói» ºàæåò áîë¹àíäà æ¸íå ïàéäàëû íåìåñå çèÿíäû åêåíäiãi áåëãiñiç áîë¹àí êåçäå ñåí ¼çi» äå îíû ñåíiï áåðó êåðåê ïå, ¸ëäå êåðåê åìåñ ïå äåï ê¼ï îéëàíàòûíñû», äîñòàðû»íàí äà, ¾éi»äåãiëåðäåí äå àºûë-êå»åñ ñ½ðàï, îñû iñòi áiðíåøå ê¾í áîéû òàëºû¹à ñàëàòûíñû». Àë ¸»ãiìå ñåí äåíåäåí æî¹àðû ºîÿòûí æàí òóðàëû áîë¹àíäà10, àë æàííû» æàºñû íå æàìàí áîëàòûíû ñåáåïòi ñåíi» áàðëûº iñòåði»íi» æàºñû íå æàìàí áîëàòûíäû¹û ñî¹àí áàéëàíûñòû, ñåí ¸êå»ìåí äå, à¹à»ìåí äå, áiç ñèÿºòû äîñòàðû»íû» åøºàéñûñûìåí äå îñû áið êåëiìñåê æàòæåðëiêêå ¼ç æàíû»äû ñåíiï áåðói» íåìåñå áåðìåói» æ¼íiíäå àºûëäàñïàäû». Òåê ºàíà êåøå êåøêå ºàðàé, ¼çi»íi» àéòóû»à ºàðà¹àíäà, îë æàéûíäà åñòiñiìåí, îéëàíáàñòàí, î¹àí ¼çi»äi ñåíiï òàïñûðóû» êåðåê ïå, æîº ïà äåãåí ì¸ñåëå æ¼íiíäå àºûëäàñïàñòàí, á¾ãií-ຠåðòåìåí áàðà æàòûðñû» æ¸íå ¼çi»íi» àéòóû»à ºàðà¹àíäà, ¼çi» áiëìåéòií æ¸íå ¼çi» åøºàøàí ñ¼éëåñïåãåí Ïðîòàãîðìåí ìiíäåòòi ò¾ðäå æîëû¹óû» êåðåêòiãií ¼çi» ¸ëäåíຠáiëiï ºîé¹àíäàé, ¼ç àºøà»äû äà, äîñòàðû»íû» àºøàñûí äà æ½ìñàó¹à áiðäåí ¸çið îòûðñû». Ñåí îíû ñîôèñò äåï àòàéñû», àë ñîôèñò äåãåííi» íå åêåíií, ¼çi»äi î¹àí ñåíiï áåðãåëi ò½ðñà» äà, ì¾ëäå áiëìåéäi åêåíñi». Ãèïïîêðàò ¸áäåí òû»äàï áîë¹àí ñî»: – Ñîêðàò, á½ë òàï ñåíi» àéòºàíû»äàé áîëäû,– äåäi. – Ñîíäà ºàëàé, Ãèïïîêðàò, áiçäi» ñîôèñò æàí êåðåê åòåòií àçûº-ò¾ëiêòi ñàòóøû íåìåñå òàñûìàëäàóøû ñèÿºòû áiðäå»å áîëìຠïà? Ìåíi»øå, ºàëàé áîë¹àíäà äà, îë ñîëàé. – Àë æàí íåìåí ºîðåêòåíåäi, Ñîêðàò? – °ëáåòòå, áiëiììåí ºîðåêòåíåäi,– äåäiì ìåí.–°éòåóið, äîñòûì ìåíi», äåíå ºîðåãií ñàòûï àëóøûëàð íåìåñå òàñûìàëäàóøûëàð ñèÿºòû, ñîôèñò ¼çi ñàòàòûí í¸ðñåñií ìàºòàï, áiçäi àëäàï êåòïåñií. ´éòêåíi îëàð òàñèòûí òàóàðëàðûíäà äåíå ¾øií íå ïàéäàëû, íå çèÿíäû åêåíäiãií ¼çäåði äå áiëìåéäi, áiðຠñàòó ¾øií á¸ðií äå ìàºòàéäû, àë ñàòûï àëóøûëàð, ãèìíàñòèêàíû» áiëãiði íåìåñå ä¸ðiãåð áîëìàñà, îëàðäû» ì½íûñûí áiëå áåðìåéäi. Ñîíäàé-àº, ñàòûï àë¹ûñû êåëåòiíäåðäi» á¸ðiíå ê¼òåðìå ñàóäàìåí äå, á¼ëøåê ñàóäàìåí äå ºàëàëàðäû àðàëàï æ¾ðiï áiëiì ñàòóøûëàð òóðàëû äà îñûíû àéòó¹à áîëàäû, àë ¼çäåðiíi» ñàòûï æ¾ðãåíäåðií ìàºòàï, ìàäàºòàñà äà, á¸ëêiì, äîñòûì ìåíi», îëàðäû» êåéáiðåóëåði ¼çäåðiíi» ñàòûï æ¾ðãåíäåði æàí ¾øií æàºñû íå æàìàí åêåíäiãií àíûº áiëìåéäi äå; ä¸ë ñîë ñèÿºòû æàíäû åìäåóäi»

îë Ïàâñàíèéäi» ñ¾éiêòiñi áîëà ºàëñà, ìåí òà»äàíáà¹àí áîëàð åäiì. Á½ë áàëàäàí áàñºà ì½íäà åêi Àäèìàíò òà – Êåïèäòi» ½ëû ìåí Ëåâêîëîôèäòi»17 ½ëû æ¸íå áàñºà áiðàç àäàìäàð áîëäû, àë îëàðäû» íå æàéûíäà ñ¼éëåñiï îòûð¹àíäû¹ûí ìåí àëûñòàí àæûðàòà àëìàäûì, ìåí äàíàã¼é, òiïòi º½äàéäû» ¼çi æîìàðòòûºïåí æàðàòà ñàë¹àí òàìàøà êiñi äåï åñåïòåéòií Ïðîäèêòi» ñ¼çií äå, ¼çiì ºàíøà º½ìàðòñàì äà, åñòè àëìàäûì, îë òûì á¸ñå» äàóûñïåí ñ¼éëåãåíäiêòåí, á¼ëìåäå îíû» ñ¼çäåðií åñòó ì¾ìêií áîëìàäû. Áiç á¼ëìåãå åíãåí êåçäå áiçãå iëåñå, ñåíi» îñûëàé äåï àòàï æ¾ðãåíi»äåé (ñà¹àí åëiêòåï ìåí äå ñîëàé äåï àòàéòûí åäiì) ñ½ëó Àëêèâèàä æ¸íå Êðèòèé, Êàëëåñõðäû» ½ëû18, êiðiï êåëäi. Êåëãåí áåòòå áiç áiðàç êiäiðiï ºàëäûº òà, àéíàëàìûç¹à ê¼ç æ¾ãiðòå ºàðàï ¼òêåí ñî», Ïðîòàãîð¹à æàºûíäàï áàðäûº, ñîë êåçäå ìåí áûëàé äåäiì: – Ïðîòàãîð, ìûíà Ãèïïîêðàò åêåóiìiç ñà¹àí êåëiï ò½ðìûç. – Ñåíäåðãå,– äåäi îë,– ìåíiìåí î»àøà ñ¼éëåñó ºîëàéëû ìà, ¸ëäå ¼çãåëåðäi» ê¼çiíøå ñ¼éëåñå áåðåñi»äåð ìå? – Áiç ¾øií,– äåï æàóàï áåðäiì ìåí,– á¸ðiáið, áiçäi» íå ¾øií êåëãåíiìiçäi ºàøàí åñòiãi» êåëåäi, îíû ¼çi» áië. – Àë ñåíäåð íå ¾øií êåëiï ò½ðñû»äàð?– äåï ñ½ðàäû Ïðîòàãîð. – Ìûíà æàñ æiãiò – Ãèïïîêðàò, îñû æåðäi» ò½ð¹ûíû, Àïîëëîäîðäû» áàëàñû, ¸éãiëi äå àóºàòòû ¸óëåòòi» ò¾ëåãi, ¼çiíi» òàáè¹àò áåðãåí òàëàáûíà ºàðà¹àíäà, º½ðáûº½ðäàñòàðûíû» åøºàéñûñûíàí ¸ñòå êåì åìåñ. Ìåíi»øå, îë áiçäi» ºàëàìûçäà¹û àñà ê¼ðíåêòi àäàì áîëó¹à ½ìòûëàäû, àë îë á½ë àðìàíû, åãåð ñåíiìåí æàºûíûðຠòàíûññà, òåçiðåê îðûíäàëàäû äåï îéëàéäû. Åíäi ò¼ðåëiãií ¼çi» àéò: ñåíi»øå á½ë æàéûíäà áiçáåí î»àøàäà ñ¼éëåñó êåðåê ïå ¸ëäå áàñºàëàðäû» ê¼çiíøå ñ¼éëåñå áåðóãå áîëà ìà. – Ñîêðàò, á½ë òóðàëû ìåíiìåí ñ¼éëåñêåíäå ñàºòûº æàñàï, ñåí ä½ðûñ iñòåï îòûðñû»,– äåäi Ïðîòàãîð. – ¶ëêåí ºàëàëàð¹à êåëãåí æàòæåðëiê ì½íäà¹û æàñ æiãiòòåðäi» òà»äàóëûëàðûí – òóûñòû äà, æàòòû äà, ê¸ðiíi äå, æàñòû äà – á¸ðií òàñòàï, óàºûòòû îíûìåí ¼òêiçñå»äåð, îñûíû» í¸òèæåñiíäå á½äàí äà ã¼ði æàºñû áîëàñû»äàð äåï ñåíäiðåòií áîëñà, îë á½ë iñòå ñຠáîëóû êåðåê, ¼éòêåíi á½ë ¸ðåêåòêå áàéëàíûñòû ºûç¹àíûø, àðàçäûº æ¸íå íåøå ò¾ðëi ¼ñåê¼òiðiê ¼ðøiìåé ºîéìàéäû. Ñîôèñòiê ¼íåð ¼òå åðòå óàºûòòà ïàéäà áîë¹àí ê¼íå ¼íåð äåñåì äå, á½ë ¼íåðäi åæåëãi çàìàíäàðäà èãåðãåí ºàéðàòêåðëåð ²îéìàé æ¾ðiï, ¸ëãi àäàì¹à áiç åñiê àøºûçäûº. Iøêå êiðãåí êåçäå áiç àóëàäà åðñiëi-ºàðñûëû ñåðóåíäåï æ¾ðãåí Ïðîòàãîðäû ê¼ðäiê, àë îíûìåí áiðãå Êàëëèé, Ãèïïîíèêòi» ½ëû, Êàëëèéäi» øåøåñi áið, ¸êåñi á¼ëåê iíiñi Ïàðàë, Ïåðèêëäi» ½ëû æ¸íå Õàðìèä, Ãëàâêîííû» ½ëû,– áið æà¹ûíäà, Ïåðèêëäi» åêiíøi ½ëû Êñàíòèïï, á½äàí ¸ði Ôèëëèïèä, Ôèëîìåëäi» ½ëû, ê¸ñiáè ñîôèñò áîëó ¾øií îºû¹àí, Ïðîòàãîðäû» ø¸êiðòòåði àðàñûíäà¹û å» àòàºòûñû, ìåíäåÿëûº12 Àíòèìåð – åêiíøi æà¹ûíäà ºûäûðûñòàï æ¾ðäi. Àë îëàðäû» ¸»ãiìåñiíå º½ëຠñàëûï àðòòà æ¾ðãåíäåðäi» ê¼ái, ñið¸, æàòæåðëiêòåð áîëñà êåðåê,– á½ëàðäû Ïðîòàãîð, ¼çi ºàé æåðäå áîëñà äà, ¸ðáið ºàëàäàí Îðôåé ñèÿºòû ¼çiíi» ¾íiìåí ñèºûðëàï, ñî»ûíàí åðòêåí áîëàòûí, ìiíå, Ïðîòàãîðäû» äàóûñûíà åëòiï á½ëàð äà æ¾ð; á½ëàðäû» àðàñûíäà æåðãiëiêòi ò½ð¹ûíäàðäàí äà êåéáið àäàìäàð áîëäû. Îñûëàð¹à ºàðàï, Ïðîòàãîðäû» àëäûíà áàéºàìàé ò¾ñiï êåòóäåí ñàºòàí¹àí îëàð¹à ìåí ºàòòû ñ¾éñiíäiì: Ïðîòàãîð ¼çiìåí ¸»ãiìåëåñiï êåëå æàòºàíäàðìåí áiðãå àéíàëûì¹à æåòiï á½ðûë¹àí ñàéûí, ¸ëãi òû»äàóøûëàð êåëiñiï ºîé¹àíäàé-ຠºàº æàðûëà æîë àøûï æ¸íå øå»áåð æàñàé ºàòàð ò¾çåï, ñîíû» ñî»ûíàí åðå ò¾ñåäi. Ñîñûí ºàðàìà-ºàðñû ºàëºàäà êðåñëîäà îòûð¹àí Ãèïïèé Ýëèäñêèéäi,– Ãîìåðäi» àéòºàíûíäàé, “îñû áið ºàéðàòêåðäi áàéºàï ºàëäûì”13. ̽íû Ýðèêñèìàõ, Àêóìåííi» ½ëû, ìèððèíóñèëiê Ôåäð, Àíäðèîí, Àíäðîòèîííû» ½ëû14, îíû» îòàíäàñòàðûíàí òà¹û äà áiðíåøå æàòæåðëiê æ¸íå áàñºàëàð àéíàëà ºîðøàï, ½çûí îðûíäûºòàð¹à îòûðäû. Òåãiíäå, îëàð Ãèïïèéäåí òàáè¹àò, ¸ð ò¾ðëi àñòðîíîìèÿëûº, àñïàí º½áûëûñòàðû æàéûíäà ñ½ðà¹àí áîëàð, àë êðåñëîäà îòûð¹àí îë áåðãåí ñ½ðàºòàðäû îëàðäû» ¸ðºàéñûñûìåí òàëäàï, òàëºûëàï æàòòû. “Ñîíûìåí áiðãå Òàíòàëäû äà, è¸, îíû äà ìåí ê¼ðiï ºàë¹àí åäiì”15, ì½íäà Ïðîäèê Êåîññêèé äà êåëãåí åêåí; îë á½ðûí Ãèïïîíèêêå ºîéìà ðåòiíäå ºûçìåò åòêåí ¸ëäåáið ¾éäå ò½ð¹àí áîëàòûí, àë åíäi, êåëóøiëåðäi» ê¼áåéiï êåòóiíå áàéëàíûñòû, Êàëëèé îíû òàçàëàï, ºîíàºòàð ò¾ñåòií ¾éãå àéíàëäûðûïòû. Ïðîäèê á½ë êåçäå ºîé òåðiñiíåí æàñàë¹àí ¸ëäåáið æàìûë¹ûëàðìåí ºûìòàíûï, ¸ëi ò¼ñåêòå æàòºàíäû, îíûìåí ê¼ðøiëåñ êåðåóåòòåðäi» áiðiíäå êåðàìåéëiê Ïàâñàíèé æàé¹àñûïòû, àë Ïàâñàíèéìåí áiðãå ¼çiíi» òàáè¹àò áåðãåí òàëàíòûíà ºàðà¹àíäà æ¸íå ìåíi» ïàéûìäàóûì áîéûíøà, òàë áîéûíäà áið ìií æîº, ¼òå ¸äåìi ½ë áàëà áîëäû. Ìåí åñòiãåí ñèÿºòûìûí, ñîë áàëàíû» åñiìi Àãàôîí16 áîëñà êåðåê, àë åãåð

– Ïðîäèê ïåí Ãèïïèéäi æ¸íå îëàðìåí áiðãå æ¾ðãåíäåðäi äå áiçäi òû»äàñûí äåï øàºûðñຠºàéòåäi? – °ðèíå,– äåäi Ïðîòàãîð. – Ñiçäåð îòûðûï ¸»ãiìåëåñå àëàòûíäàé áîëóû ¾øií,– äåäi Êàëëèé,– ºàëàñà»ûçäàð, æàëïû òàëºûëàó ½éûìäàñòûðàéûº? Á½ë á¸ðiìiçãå äå åëåóëi ½ñûíûñ ñèÿºòû áîëûï ê¼ðiíäi äå, áiç äàíà àäàìäàðäû» ñ¼çäåðií åñòèòií áîëäûº-àó äåï ºóàíûï, îðûíäûºòàð ìåí êåðåóåòòåðäi Ãèïïèéäi» ìà»àéûíà ºîÿ áàñòàäûº, ¼éòêåíi á½ë æåðäå á½ðûí äà îðûíäûºòàð ò½ð¹àí áîëàòûí. Îñû êåçäå Êðèòèé ìåí Àëêèâèàä ¼çäåði ò¼ñåêòåí ò½ð¹ûç¹àí Ïðîäèêòi æ¸íå îíûìåí áiðãå áîë¹àíäàðäû» á¸ðií åðòiï êåëäi. Á¸ðiìiç æàé¹àñûï îòûð¹àí êåçäå, Ïðîòàãîð áûëàé äåï ñ¼ç áàñòàäû: – Åíäi, Ñîêðàò, îñû æàñ æiãiò òóðàëû ìà¹àí ºàçið àéòºàíû»äû ºàòûñûï îòûð¹àíäàðäû» àëäûíäà ºàéòàëàøû. ²î¹àìäà æ¸íå èíäèâèäóóìäàðäà içãiëiêòi» ïàéäà áîëóû – Ïðîòàãîð, ìåí ìàíà íåäåí áàñòàñàì, ä¸ë ñîíû» ¼çiíåí áàñòàéûí. Ìiíå, Ãèïïîêðàò – îë óàºûòûí ñåíiìåí ¼òêiçóãå º½øòàð; àë îë ñåíiìåí ºàðûì-ºàòûíàñ æàñàóäàí ¼çiíå ºàíäàé ïàéäà áîëàòûíäû¹ûí áiëãiì êåëåäi äåéäi. Áàð áîë¹àíû – îñû. – Æàñ æiãiò,– äåï ñ¼çäi áiðäåí æàë¹àñòûðäû Ïðîòàãîð,– ìåíiìåí ºàðûì-ºàòûíàñ æàñàóäàí ñà¹àí êåëåòií ïàéäà ìûíàó: ìåíiìåí æîëû¹ûñºàí ê¾íi-ຠñåí ¾éi»å á½ðûí¹ûäàí äà ã¼ði æàºñûðຠáîëûï ºàéòàñû», àë åðòå»iíäå òà¹û äà ñîëàé;– åíäåøå ê¾í ñàéûí ¼çi» ¸ëi äå êåìåëäåíå ò¾ñåðëiêòåé áið í¸ðñå àëàòûí áîëàñû». ̽íû åñòiãåí ñî», ìåí áûëàé äåäiì: – ̽íäà, Ïðîòàãîð, àäàì òà»äàíàðëûºòàé åøòå»å æîº: ¸ëáåòòå ñåí ¼çi» äå – æàñû ½ë¹àéûï ºàë¹àí êiñi æ¸íå îñûíäàé äàíà áîëñà» äà – áiðåó ñà¹àí ¼çi» á½ðûí áiëìåãåí í¸ðñåíi ¾éðåòñå, ñåí äå æàºñûðຠáîëàð åäi». Áiðຠã¸ï ì½íäà åìåñ. ̸ñåëåí, ä¸ë ñîë Ãèïïîêðàò êåíåò ½é¹àðûìäû ¼çãåðòiï, æóûðäà îñûíäà ºîíûñ àóäàð¹àí æàñ æiãiòïåí ãåðàêëøië Çåâêñèïïåí21 òàíûñóäû ºàëàäû äåëiê. Ѽéòiï, ä¸ë ºàçið ñà¹àí êåëiï îòûð¹àíûíäàé, ñîë æàñ æiãiòêå áàðûï, îäàí äà ä¸ë ñåíåí åñòiãåíäåðií åñòiäi, ÿ¹íè îíûìåí ºàðûì-ºàòûíàñ æàñà¹àíäà Ãèïïîêðàò ê¾í ñàéûí æàºñûðຠáîëàäû, ¸ði êåìåëäåíå ò¾ñåäi äåãåíäi åñòiäi äåëiê; àë îë îäàí: “Ìåí, ñåíi»øå, íå í¸ðñåäå îñû ¼íåðãå áàéëàíûñòû ¼ðøèòií ä½øïàíäûºòàí ºàóiïòåíiï, îíû áàðûíøà æàñûðó¹à òûðûñºàí: áiðåóëåð, Ãîìåð, Ãåñèîä æ¸íå Ñèìîíèä ñèÿºòû, ïîýçèÿìåí á¾ðêåìåëåãåí, åêiíøiëåði Îðôåé ìåí Ìóñåéäi» ø¸êiðòòåði ò¸ðiçäi áàëãåðëiê ïåí ñ¸óåãåéëiêòi, àë êåéáiðåóëåði, ìåíi» áiëóiìøå, òiïòi ãèìíàñòèêàíû á¾ðêåìå åòêåí, ìûñàëû, òàðåíòèíäiê Èêê, áiçäi» çàìàíûìûçäà¹û ò½»¹ûø ñîôèñòåðäi» áiði, Ìåãàðäû» òóìàñû, ñåëèìáðèëiê Ãåðîäèê îñûëàé iñòåãåí; àë ½ëû ñîôèñò ñiçäåðäi» Àãàôîêëäàðû»ûç áåí Ïèôîêëèä Êåîññêèé19 æ¸íå áàñºà ê¼ïòåãåí ñîôèñòåð ìóçûêàíû á¾ðêåìåãå àéíàëäûð¹àí. Îëàðäû» á¸ði, ìåíi» àéòûï îòûð¹àíûìäàé, ºûç¹àíûøòàí ºàóiïòåíiï, îñû ¼íåðëåðiìåí á¾ðêåìåëåíåòií áîë¹àí. Àë ìåí áîëñàì, á½ë iñòå îëàðäû» á¸ðiíå äå ½ºñàìàéìûí, ¼éòêåíi ºàëàëàðäà áèëiêêå èå áîë¹àíäàðäàí æàñûðûíà àëìàé, àë òåê ñîëàðäàí æàñûðûíó ¾øií ¹àíà îñûíäàé á¾ðêåìåëåð ºîëäàíûëàäû, îëàð ê¼çäåãåí ìàºñàòòàðûíà ¸ñòå æåòêåí æîº äåï îéëàéìûí. Òîáûð, áûëàéøà àéòºàíäà, åøòå»å ò¾ñiíáåéäi ¹îé, ºîëûíäà áèëiãi áàðëàð ºàíäàé ¸óåíäi áàñòàñà, òîáûð ñî¹àí ºîñûëà êåòåäi. ²àøûï º½òûëó¹à ê¾øi» áîëìàñà äà ºàøà æ¼íåëói» – òåê ¹àíà ¼çi»äi ¼çi» ¸øêåðåëåó äåãåí ñ¼ç: ºàøûï êåòóãå ¸ðåêåò æàñàóäû» ¼çi àºûìàºòûº, ì½íû» ¼çi ìiíäåòòi ò¾ðäå æ½ðòòû» á½ðûí¹ûäàí äà áåòåð íàðàçûëû¹ûí òó¹ûçàäû, ¼éòêåíi îëàð ì½íäàé àäàì, áàñºàñûí áûëàé ºîé¹àíäà, ¸ði ç½ëûì åêåí äåï îéëàï ºàëàäû. Ñîë ñåáåïòåí äå ìåí ºàðàìà-ºàðñû æîë¹à ò¾ñòiì: ¼çiìíi» ñîôèñò åêåíiìäi æ¸íå äå àäàìäàðäû ò¸ðáèåëåéòiíiìäi ìîéûíäàéìûí æ¸íå á½ë ñàºòûº – æàñûðûí¹àííàí ã¼ði ìîéûíäà¹àí æàºñû – àíàäàí ã¼ði ò¸óiðiðåê äåï îéëàéìûí. Ìåí ¼çãå äå ñàºòûº øàðàëàðûí ºîëäàíäûì, ñ¼éòiï – ñ¸òi ò¾ñêåíäå ñ¼éëåñiï ºàë! – ìåí ¼çiìíi» ñîôèñò åêåíiìäi ìîéûíäàñàì äà, ñ½ìäûº áiðäå»åãå äóøàð áîë¹àì æîº. Àë ìåí á½ë iñïåí ê¼ï æûëäàí áåði àéíàëûñûï êåëåìií, îíû» ¾ñòiíå ìåíi» ¹½ìûðûì ¼òå ½çàº; æàñ æà¹ûíàí àëûï ºàðà¹àíäà, ìåí á¸ði»å äå ¸êå áîëó¹à ëàéûºïûí. Äåìåê, ñåíäåð ¼ç á½éûìòàéëàðû» æàéûíäà áàðëûº æèíàë¹àíäàðäû» àëäûíäà àéòñà»äàð, åãåð ¼çäåði» îñûíû ºàëàñà»äàð, ìåí ¾øií á½ë ¸ëäåºàéäà æà¹ûìäû. Àë ìåí îíû» Ïðîäèêêå äå, Ãèïïèéãå äå ¼çií ê¼ðñåòiï, îëàðäû» àëäûíäà ìàºòàí¹ûñû êåëiï ò½ð¹àíäû¹ûí ໹àðäûì äà, áiçäåð î¹àí òàáûíóøûëàð20 ðåòiíäå êåëiï ò½ðìûç äåãåíäåé, î¹àí áûëàé äåäiì:

Áàñºà äà ýëëèíäåð ñèÿºòû, ìåí äå àôèíûëûºòàðäû äàíà äåï ñàíàéìûí. Àë ìåíi» áiëåòiíiì, áiç õàëûºòûº æèíàëûñòà áàñ ºîñºàíäà, åãå𠺽ðûëûñ æ¼íiíäå ºàëà¹à áiðäå»å iñòåó êåðåê áîëñà, áiç º½ðûëûñ iñòåði áîéûíøà êå»åñøiëiêêå ñ¸óëåòøiëåðäi, àë êåìå æàñàó æ¼íiíäå êåìå æàñàóøû ìàìàíäàðäû øàºûðàìûç, àôèíûëûºòàðäû» ïiêiðiíøå, ¾éðåíóãå æ¸íå ¾éðåòóãå áîëàòûí í¸ðñåëåðäi» á¸ðiíäå äå îñûëàé áîëà áåðìåê; åãåð îëàð ¼ç iñiíi» øåáåði äåï åñåïòåìåéòií ¸ëäåáið áàñºà àäàì îëàð¹à àºûë-êå»åñ áåðåòií áîëñà, îë ñ½ëó, áàé æ¸íå àºñ¾éåê áîëñà äà, îíû» àºûëêå»åñiíå º½ëຠàñïàéäû, áiðຠñîíû» ¼çi ñ¼éëåóãå ¸ðåêåò æàñàóûí ºîé¹àíøà æ¸íå ¸áäåí àáäûðàï, ðàéûíàí ºàéòºàíøà, íå ºàðàóûë îíû ïðèòàíäàðäû» á½éðû¹û áîéûíøà æåëêåñiíåí àëûï ñ¾éðåòiï, ñûðòºà ëàºûðûï òàñòà¹àíøà ê¾ëiï, øó ê¼òåðåäi. Äåìåê, ¼çäåði øåáåðëiêêå áàéëàíûñòû äåï åñåïòåéòií iñòåðäå àôèíûëûºòàð îñûëàé iñòåéäi. Áàëòàøû, ìûñøû, åòiêøi, ê¼ïåñ, êåìåøi, áàé, êåäåé, òåêòi, òåêñiç åêåíäiãiíå ºàðàìàéäû, êåç êåëãåí àäàì, ºàëàíû áàñºàðó iñiíå ºàòûñòû ¸ëäåáið ì¸ñåëå æàéûíäà êå»åñó ºàæåò áîë¹àíäà, àºûë-êå»åñ áåðå áàñòàéäû, àë îë åøºàíäàé áiëiì àëìà¹àí æ¸íå ½ñòàçû áîëìàñà äà àºûë-êå»åñ áåðó ¾øií ò¸óåêåëãå áåë áóàäû äåï åøêiì äå æàç¹ûðìàéäû, ¼éòêåíi ì½íû» ñåáåái ò¾ñiíiêòi: àôèíûëûºòàð ì½íäàéëûº åøòå»åíi ¾éðåòóãå áîëìàéäû äåï åñåïòåéäi. Òåê ºàëàíû» ºî¹àìäûº ¼ìiðiíäå ¹àíà åìåñ, æåêå ¼ìiðäå äå àçàìàòòàðäû» å» àºûëäûëàðû ìåí òà»äàóëûëàðû äà ¼çäåðiíi» áîéûíäà¹û içãiëiêòi23 áàñºàëàð¹à áåðå àëìàéäû. Ìûñàëû ¾øií îñû æàñ æiãiòòåðäi» ¸êåñi Ïåðèêëäi àëñຠòà áîëàäû: îë ½ñòàçäàð¹à áàéëàíûñòû í¸ðñåëåðäi» á¸ðiíäå áàëàëàðûíà ¼òå æàºñû ¸ði áèÿçû ò¸ðáèå áåðäi. Àë ¼çi äàíà áîëûï òàáûëàòûí ì¸ñåëå æ¼íiíäå áàëàëàðûí ¼çi äå ò¸ðáèåëåìåäi, ì½íû ¼çãåãå äå òàïñûðìàäû, ñîíäûºòàí á½ë æiãiòòåð îñû ìà»àéäà ¼ç áåòòåðiìåí ºûäûðûñòàï æ¾ðóäi ¸äåòêå àéíàëäûðäû,– ê¾òïåãåí æåðäåí içãiëiêêå òàï áîëìàñïûç áà äåï ê¾òiï. Åãåð ºàæåò äåñå»iç, òà¹û äà áið ìûñàë êåëòiðåéií: íຠñîë Ïåðèêë, îñû Àëêèâèàäòû» iíiñi Êëèíèéäi» ºàìºîðøûñû áîë¹àíäûºòàí, îíû Àëêèâèàä òåðiñ æîë¹à ñàëìàñûí äåï ºàóiïòåíiï, Êëèíèéäi Àðèôðîííû»24 ¾éiíäå òð¸áèåëåóãå áåðäi, áiðຠàëòû àé ¼òïåé æàòûï, Àðèôðîí, îíûìåí íå iñòåðií áiëìåé, ì½íû ºàéòàðûï æiáåðäi. ´çäåði æàºñû áîëà ò½ðûï, ¼ç ¾éiíäåãiëåðãå äå, ¼çãåëåðãå äå æàºñû ûºïàë æàñàé àëìà¹àí áàñºà äà ê¼ïòåãåí àäàìäàðäû æàºñûðຠáîëûï, êåìåäëåíå ò¾ñåìií?” äåï ñ½ðàñà, Çåâêñèïï î¹àí êåñêiíäåó ¼íåðiíäå äåï æàóàï áåðãåí áîëàð åäi. Åãåð ôèâàíøië Îðôàãîðìåí22 êåçäåñiï, ñåíåí åñòiãåíäåðií îäàí äà åñòiï, Ãèïïîêðàò îäàí ñåíiìåí ºàðûì-ºàòûíàñ æàñà¹àíäà ê¾í ñàéûí ºàé ò½ð¹ûäà æàºñûðຠáîëàìûí äåï ñ½ðàñà, îë ôëåéòàäà îéíà¹àíäà äåï æàóàï ºàéòàð¹àí áîëàð åäi. Åíäåøå ñåí äå æàñ æiãiò ïåí ìà¹àí ìåíi» ñ½ðà¹ûìà æàóàï áåð: Ãèïïîêðàò, Ïðîòàãîðìåí æîëûººàíäà, ä¸ë ñîë æîëûººàí ê¾íi, îäàí æàºñûðຠáîëûï, àë ¸ð êåëåñi ê¾íi ¸ëäåáið í¸ðñåäå á½ðûí¹ûäàí äà êåìåëäåíå ò¾ñåòií áîëûï àòòàíàäû, áiðຠíຠíå í¸ðñå îñûëàé áîëìàº, Ïðîòàãîð? Ïðîòàãîð ì½íû ìåíåí åñòiãåí ñî» áûëàé äåäi: – Ñåí, Ñîêðàò, ¼òå æàºñû ñ½ðຠºîéûï îòûðñû», àë ò¸óið ñàóàë áåðãåíäåðãå ìåí º½ëøûíà æàóàï ºàéòàðàìûí. Ãèïïîêðàò ìà¹àí êåëãåíäå ñîôèñòåðäåí ¸ëäåêiì æàñàéòûí í¸ðñåíi ìåí î¹àí iñòåìåéìií: ¼éòêåíi îëàð æàñ æiãiòòåðäi òóðà àçàïºà ñàëàäû, ¼éòêåíi îëàð ¹ûëûìäàðäà¹û æàòòû¹óëàðäàí áîéëàðûí àóëຠñàë¹àí æàñ æiãiòòåðãå åñåïòåóäi, àñòðîíîìèÿíû, ãåîìåòðèÿíû, ìóçûêàíû (á½ë ò½ñòà Ïðîòàãîð Ãèïïèéãå ºàðàäû) ¾éðåòó àðºûëû îñû æàòòû¹óëàðìåí îëàðäû» åðêiíåí òûñ ø½¹ûëäàíó¹à ì¸æá¾ð åòåäi, àë ìà¹àí êåëãåí àäàì íå ¾øií êåëñå, òåê ñîíû ¹àíà ¾éðåíåäi. Àë á½ë ¹ûëûì – ¾é iøiíäåãi iñòåðäå øèðàºòûº òàíûòó, ¼ç ¾éií áàñºàðóäà, ñîíäàé-ຠºî¹àìäûº æ½ìûñòàðäà ¼òå æàºñû iñêåðëiê ê¼ðñåòó: ñîë ¹ûëûìíû» àðºàñûíäà ìåìëåêåòêå ºàòûñòû iñ-ºèìûëäàðäà äà, àéòàð ñ¼çäåðäå äå æ½ðòòû» á¸ðiíåí äå ê¾øòiðåê áîëó¹à ì¾ìêiíäiê òóàäû. – Ìåí ñåíi» ñ¼çäåði»äi ä½ðûñ ò¾ñiíäiì áå? – äåï ñ½ðàäûì ìåí.– Ìåíi»øå, ñåí ìåìëåêåòòiê áàñºàðó ¼íåðií àéòûï îòûðñû» æ¸íå àäàìäàðäû æàºñû àçàìàò åòóãå ó¸äå áåðiï îòûðñû». – Á½ë òóðàëû ìåí áàðøà æ½ðòºà åñòiðòå õàáàðëàï òà îòûðìûí, Ñîêðàò. – Ñåíiìåí ñ¼éëåñêåíäå ìåí ¼çiì îéëàìà¹àí í¸ðñåíi àéòó¹à òèiñ åìåñïií: ñåí ¼òå æàºñû ¼íåðäi ìå»ãåðiïñi», åãåð äå øûí ìå»ãåðãåí áîëñà». Ìåí, Ïðîòàãîð, á½ë ¼íåðäi ¾éðåíóãå áîëìàéäû äåï îéëàï åäiì, áiðຠñåí ¾éðåíóãå áîëàäû äåï àéòûï îòûð¹àí ñî», ºàëàéøà ñåíáåñiìäi áiëå àëìàé îòûðìûí. Àëàéäà á½ë ¼íåðäi ¾éðåíóãå áîëìàéäû, àäàìäàð îíû àäàìäàð¹à ¾éðåòå àëìàéäû äåï íåëiêòåí åñåïòåéòiíiìäi ìåí àéòó¹à ºàºûëûìûí.

àïòàï ûñòû¹ûíàí äà ºîð¹àé àëàòûí ¼ç àïàíûíà êiðãåíäå îëàðäû» ¸ðºàéñûñûíà ¼ç ò¼ñåíiøi áîëûï ºûçìåò åòåòií ºîþ æ¾íìåí, ºàëû» òåðiìåí êèiíäiðäi; îë áiðåóëåðiíå ò½ÿº, àë åêiíøiëåðiíå – ºàí æ¾ðìåéòií ºàëû» òåði ìåí òûðíຠáåðäi. Ñîäàí ñî» ¸ð ò¾ðëi òåêòåðãå ¸ð ò¾ðëi òàìàº: áiðåóëåðiíå – ä¸í, åêiíøiëåðiíå – à¹àø æåìiñòåði, ¾øiíøiëåðiíå – ¼ñiìäiêòåðäi» òàìûðëàðûí æàñàï øû¹àðäû, àë êåéáiðåóëåðiíi» áàñºà æàíóàðëàðäû» åòiìåí ºîðåêòåíóiíå ð½ºñàò åòòi. Á½ë îðàéäà îë á½ëàðäû ¼çäåði º½ðáàíäûººà øàëàòûí æàíóàðëàðäàí àç ê¼áåéåòiíäåé æà¹äàé¹à ºîéûï, îñû òåêòåðäi» äå ºûðûëûï ºàëìàóûí îéëàñòûðäû. Àëàéäà Ýïèìåòåé àñà äàíàã¼é áîëìàäû, ºàáiëåòòåðäi» á¸ðií òîëûº æ½ìñàï ºîé¹àíäû¹ûí, àäàì òåãií ¸ëi åøòå»åìåí æàáäûºòàìà¹àíäû¹ûí ໹àðìàäû, ñ¼éòiï åíäi íå iñòåó êåðåêòiãií áiëìåé à»ûðûï ºàëàäû. Îë îñûëàé à»ûðûï ò½ð¹àíäà, ºàáiëåòòåðäi» ºàëàé á¼ëiíãåíäiãií òåêñåðó ¾øií Ïðîìåòåé êåëåäi äå, áàñºà æàíóàðëàðäû» á¸ði ºàæåòòi í¸ðñåëåðäi» á¸ðiìåí äå òèiñiíøå æàáäûºòàë¹àíäû¹ûí, àë àäàìíû» ò¼ñåê-îðûíñûç, ºàðó-æàðàºñûç, ¸ði æàëà»àø, ¸ði æàëà»àÿº ºàëûï ºîé¹àíäû¹ûí ê¼ðåäi, àë á½ë êåçäå àäàìíû» äà Æåðäi» àñòûíàí æàðûº ä¾íèåãå øû¹àòûí ê¾íi æàºûíäàï ºàë¹àí åäi. Àäàì¹à ê¼ìåêòåñóäi» ºàíäàé àìàëûí òàïñàì åêåí äåï äàë áîë¹àí Ïðîìåòåé Ãåôåñò ïåí Àôèíàíû» ¹àæàéûï ¼íåðií îòïåí áiðãå ½ðëàï àëàäû, ¼éòêåíi îòñûç åøêiì äå á½ë ¼íåðãå èå áîëà àëìàñ åäi íåìåñå îíû ïàéäàëàíà àëìàñ åäi. Ïðîìåòåéäi» àäàì¹à òàðòºàí ñûéû – îñû. Àäàìäàð òiðøiëiê åòó ºàáiëåòiíå îñûëàé èå áîëäû, áiðຠîëàð ¸ëi ºî¹àìäàñûï ¼ìið ñ¾ðóäi áiëìåéòií åäi – á½ë ºàáiëåò Çåâñòi» èåëiãiíäå áîëàòûí, àë Çåâñòi» ò½ðà¹ûíà, îíû» áàñ ºàëàñûíà áàðó¹à Ïðîìåòåéäi» º½ºû¹û æîº åäi, îíû» ¾ñòiíå Çåâñòi» ê¾çåòøiëåði òûì ºîðºûíûøòû áîëàòûí26. Áiðäå Ïðîìåòåé Ãåôåñò ïåí Àôèíàíû» òåê îðòຠøåáåðõàíàñûíà ¹àíà æàñûðûíûï êiðiï êåòêåí åäi, á½ë êåçäå îëàð ¼çäåðiíi» øåáåð ìå»ãåðãåí ê¸ñiáiìåí ø½¹ûëäàíûï æàòºàíäû. Ãåôåñò ïåí Àôèíàíû» îòòû ïàéäàëàíà áiëóäåãi ºàáiëåòòiëiêòåðií áiëäiðìåé ½ðëàï àë¹àí Ïðîìåòåé ì½íû ¼ç ê¸äå»å æàðàò äåï àäàì¹à áåðåäi. Àë Ïðîìåòåéäi» ¼çi à»ûçäà àéòûë¹àíûíäàé, Ýïèìåòåéãå áîëà æàñà¹àí ñîë ½ðëû¹û ¾øií êåéií æàçàñûí òàðòàäû. Àäàì ¼çiíi» ïåøåíåñiíå á½éûð¹àí æàçìûøïåí ¼ìið ñ¾ðãåëi òiði òiðøiëiê èåëåðiíi» iøiíäå òåê æàë¹ûç ñîë ¹àíà ¼çiíi» º½äàéìåí òóûñòû¹û àðºàñûíäà º½äàéëàðäû ìîéûíäàé áàñòàäû æ¸íå îëàð¹à òàáûíûï, º½ðìàëäûº øàëàòûí îðûíäàð ìåí ñà¹àí àòàï áåðå àëàìûí. Îñû¹àí ºàðàï, Ïðîòàãîð, içãiëiêêå ò¸ðáèåëåóãå áîëàòûíäû¹ûíà ìåí ñåíáåéìií: àëàéäà ñåíi» ñ¼çäåði»äi åñòiãåííåí êåéií ìåí ðàéûìíàí ºàéòàéûí äåäiì æ¸íå ñåí íàºòû iñòi àéòûï îòûðñû» äåï îéëàéìûí: ñåíi» ò¸æiðèáå» ìîë äåï åñåïòåéìií, ñåí ê¼ï í¸ðñå ¾éðåíäi», êåéáið æà»àëûºòàðäû ¼çi» äå àøòû». Äåìåê, içãiëiêêå ¾éðåòóãå áîëàòûíäû¹ûí áiçãå àéºûíûðຠä¸ëåëäåé àëñà», ì½íû»äû iøêå á¾ãiï ºàëìàé, ê¼ç æåòêiçå ä¸ëåëäåï áåð. – Ìåí ì½íû, Ñîêðàò, æàñûðìàéìûí,– äåäi Ïðîòàãîð. – Áiðຠìåí ì½íû ñåíäåðãå ºàëàé ä¸ëåëäåìåêïií: ºàðòòàð æàñòàð¹à àéòàòûí à»ûç-¸»ãiìåëåðäi» ê¼ìåãiìåí áå, ¸ëäå ïàéûìäàóäû» ê¼ìåãiìåí áå? ²àòûñûï îòûð¹àíäàðäû» ê¼ái ¼ç ºàëàóû»ûç áîéûíøà áàÿíäàé áåði»iç äåï æàóàï ºàéòàðäû. – Îëàé áîëñà, ìåíi»øå,– äåï ½é¹àðäû îë,– ñåíäåðãå à»ûç-¸»ãiìå àéòûï áåðãåíiì æ¼í áîëàð. Áið êåçäåði º½äàéëàð ¼ìið ñ¾ðiï, àë ¼ëiìíi» º½ðû¹ûíàí º½òûëìàéòûí òåêòåð ¸ëi æàðàòûëìà¹àí çàìàí áîë¹àí. Á½ë òåêòåðäi» äå æàðàòûëàòûí óàºûòû òàÿí¹àí êåçäå, º½äàéëàð îëàðäû Æåðäi» òåðå» ºàáàòûíäà, îò ïåí òîïûðàººà ºîñó¹à áîëàòûíäàðäû» á¸ðií ºàìòè îòûðûï, òîïûðຠïåí îòòû» ºîñïàñûíàí æàñàóäû ºîë¹à àë¹àí. ²½äàéëàð á½ëàðäû æàðûº ä¾íèåãå øû¹àðó¹à íèåò åòêåíäå, Ïðîìåòåé ìåí Ýïèìåòåé25 îëàðäû ¸ð ò¾ðëi ò¾ñòåðãå áîÿï, ¸ð òåêêå ëàéûº ºàáiëåòòåðäi á¼ëiï áåðóäi á½éûð¹àí. Ýïèìåòåé á½ë á¼ëiñïåí ¼çiì àéíàëûñàéûí äåï Ïðîìåòåéäåí ðèçàëûº àë¹àí. “Ìåí á¼ëiï áîë¹àí êåçäå,– äåãåí îë,– ñåí êåëiï ê¼ðåñi»”. Îíû ê¼íäiðãåí ñî» Ýïèìåòåé á¼ëå áàñòà¹àí: á½ë îðàéäà îë áiðåóëåðiíå æûëäàìäûºòû åìåñ, ê¾øòi áåðiï, íå¹½ðëûì ¸ëñiçäåó åêiíøi áið òiðøiëiê èåëåðiíå æûëäàìäûºòû ñûéëà¹àí; áiðåóëåðií ºàðóìåí æàðàºòàíäûðñà, åêiíøiëåðií ºàðóñûç åòå îòûðûï, îëàðäû º½òºàðó¹à àðíàë¹àí ºàíäàé äà áið áàñºà àìàë îéëàï òàïºàí: îë êiìäi êiøêåíå áîéëû åòiï æàðàòñà, ñî¹àí º½ñ áîëûï ½øóäû íåìåñå æåð àñòûíäà ¼ìið ñ¾ðóäi òàðòó åòêåí, àë áîéøà» åòiï æàðàòºàíäàðûíû» ñîíûñûìàí-ຠº½òûëûï êåòóiíå ì¾ìêiíäiê òó¹ûç¹àí; áàñºà ºàáiëåòòåðäi äå îñûëàé á¼ëiï áåðó àðºûëû îë á¸ðií òå» æà¹äàé¹à êåëòiðãåí. Á½ë îðàéäà îë áiðäå-áið òåê º½ðûï êåòïåói ¾øií ñàºòûº æàñà¹àí. Îë á½ëàð¹à ¼çàðà ºûðºûñóäû» ¸ð ò¾ðëi àìàëäàðûí áåðãåí ñî» çåâñòiê æûë ìåçãiëäåðiíåí ºàëàé ºîð¹àíóû êåðåêòiãií äå îéëàï òàïòû: îëàðäû ºûñòû» ¾ñêiðiê àÿçûíàí äà, æàçäû»

òû»äàìàé ä½ðûñ iñòåéäi; îëàð á¾êië ã¸ï ¸äiëäiê ïåí ïàéûìäûëûººà òiðåëåòií àçàìàòòûº ìåéiðiìäiëiê æàéûíäà ì¸æiëiñ º½ð¹àí êåçäå ¸äåòòå ºàíäàé äà áîëñûí àäàìíû» àºûëêå»åñiíå º½ëຠò¾ðåäi, ¼éòêåíi á½ë ìåéiðáàíäûëûººà ¸ðêiìíi»-ຠºàòûñû áîëóû ì¾ìêií, ¸éòïåñå ìåìëåêåò äåãåíi» áîëìàéäû. Ñåáåï, Ñîêðàò, ìiíå, îñûíäà æàòûð. Ìåí ñåíi àëäàï îòûð äåï îéëàï ºàëìàóû» ¾øií áàðëûº àäàìäàðäû» ¸äiëäiêêå æ¸íå áàñºà àçàìàòòûº àáçàë ºàñèåòòåðãå ¸ðêiìíi» ºàòûñû áàð äåï øûí ì¸íiíäå åñåïåéòiíäiãiíi» òà¹û äà áið ä¸ëåëií êåëòiðåéií. ´éòêåíi áàñºà ºàñèåòòåð æ¼íiíäå æà¹äàé ¼çi» àéòºàíäàé áîëûï îòûð: åãåð áiðåó ìåí æàºñû ôëåéòàøiìií äåñå, íåìåñå ¼çiíäå æîº ºàíäàé äà áið áàñºà øåáåðëiêòi ¼çiíå òà»àòûí áîëñà, æ½ðò î¹àí íå ê¾ëåäi, íå àøóëàíàäû, òiïòi îíûìåí áið ¾éäå ò½ðàòûíäàð ì½íû» åñi àóûñºàí åêåí äåï îéëàï ºàëàäû. °»ãiìå ¸äiëäiê æ¸íå áàñºà àçàìàòòûº ìåéiðáàíäûëûºòàð æ¼íiíäå áîë¹àíäà, òiïòi ¼çiíi» ¸äië åìåñòiãiìåí áåëãiëi áîë¹àí àäàì äà êåíåò áàðøà æ½ðòºà ¼çi òóðàëû øûíäûºòû ¼çi àéòà áàñòàéäû, àë áàñºà áið æà¹äàéäà ïàéûìäûëûº äåï ìîéûíäàëàòûí ì½íäàé øûíäûºøûëäûºòû æ½ðò àºûëñûçäûº äåï áiëåäi: ¼éòêåíi ¼çi øûí ì¸íiíäå ºàíäàé áîëñà äà, ¸ð àäàì ¼çií ¸äiëøië äåï æàðèÿëàó¹à òèiñ, àë ¼çií ¸äiëìií äåï ê¼ðñåòêiñi êåëìåéòií àäàìíû» åñi ä½ðûñ åìåñ äåï åñåïòåëåäi ¹îé. Ñîíäûºòàí ¸ð àäàì ºàëàé áîë¹àíäà äà ¸äiëäiêêå ºàòûñòû áîëóû ºàæåò, ¸éòïåñå î¹àí àäàìäàðäû» àðàñûíäà îðûí æîº. Ìiíå, ìåí äå àéòûï ò½ðìûí: ¸ð àäàìíû» îñû ìåéiðáàíäûëûººà ºàòûñû áàð äåï åñåïòåëåäi åêåí, äåìåê, ìåéiðáàíäûëûº òóðàëû ñ¼ç áîë¹àíäà, ºàé àäàìäû áîëñà äà àºûëøû äåï áiëóãå áîëàäû. ̽íû» ¾ñòiíå ìåí ñà¹àí ìûíà ïiêiðiìäi äå ä¸ëåëäåï áåðóãå òûðûñàéûí: á½ë ìåéiðáàíäûëûº òóà áiòêåí æ¸íå ¼ç áåòiìåí ïàéäà áîëàòûí ºàñèåò äåï ñàíàëìàéäû, àë àäàìäàð ìåéiðáàí áîëó¹à ¾éðåíåäi, æ¸íå äå åãåð ¸ëäåêiì î¹àí ºîë æåòêiçãåí áîëñà, òåê ûíòà-ûºûëàñûíû» àðºàñûíäà ¹àíà ºîë æåòêiçå àëàäû. Òóà áiòêåí íåìåñå òà¹äûð òàóºûìåòiìåí ïàéäà áîë¹àí êåìøiëiêòåði áàð àäàìäàð¹à åøêiì àøóëàíáàéäû, á½ë ìiíäåði»íåí àðûëû»äàð äåï îëàð¹à åøêiì óà¹ûç àéòïàéäû, ¼íåãå ¾éðåòïåéäi, êåðiñiíøå, á½ë àäàìäàðäû àÿéäû. Ñèûºñûç, òàïàë íåìåñå ¸ëæóàç àäàìäàðìåí îñûëàé iñòåóãå áåë áàéëàï êiì, ìûñàëû, ñîíøàëûº çåðäåñiç áîëìàº? Ìåíi» îéûìøà, îñûíäàé í¸ðñåëåð – ñ½ëóëûº æ¸íå î¹àí ºàðàìà-ºàðñû í¸ðñå – àäàìäàðäû» áîéûíà òàáè¹àòòàí æ¸íå êåçäåéñîºòûºïåí28 ñàëó¹à êiðiñòi; á½äàí ñî» ê¼ï ½çàìàé àéºûí ñ¼éëåï, ìà»àéûíäà¹ûëàðäû» á¸ðiíå àò ºîÿ áàñòàäû, ñîíûìåí áiðãå ò½ð¹ûí ¾é, êèiì, àÿº êèiì, ò¼ñåê-îðûí äàéûíäàóäû» ¸äiñò¸ñiëäåðií îéëàï òàïòû. Îñûëàé îðûí òåïêåí àäàìäàð áàñòàïºû êåçäå áûòûð໺û ò½ðäû, ºàëàëàð ¸ëi áîë¹àí æîº, àäàìäàð à»äàðäàí æàïà øåêòi, ¼éòêåíi ºàé æà¹ûíàí àëûï ºàðàñà»ûç äà îëàðäàí ¸ëñiçäåó åäi, ½ºñàòà áiëó øåáåðëiãi àäàìäàð¹à òàìຠòàóûï æåóãå ºàíäàé æàºñû ê¼ìåêòåññå äå, à»äàðìåí ê¾ðåñòå àçäûº åòòi: ¼éòêåíi àäàìäàð áið á¼ëiãi ¸ñêåðè iñ áîëûï òàáûëàòûí ºî¹àìäà ¼ìið ñ¾ðó ¼íåðií ¸ëi èãåðìåãåí áîëàòûí. Ñîë ñåáåïòi äå îëàð áiðãå ò½ðó¹à ½ìòûëûï, ¼çäåðiíi» ºàóiïñiçäiãi ¾øií ºàëàëàð ñàëà áàñòàäû. Áiðຠîëàð áið æåðãå æèíàë¹àí áîéäà-ຠáið-áiðiíå ºèÿíàò æàñàé áàñòàäû, ¼éòêåíi îëàð áiðëåñiï ò½ðó¹à áåéiìäåëìåãåí åäi, ñ¼éòiï, òà¹û äà îëàðäû» á¼ëåêòåíiï ò½ðóûíà, ¼ëiìæiòiìãå ½øûðàóûíà òóðà êåëäi. Ñîë êåçäå Çåâñ, á¾êië àäàì òåãi ºûðûëûï ºàëàäû ¹îé äåï ºîðºûï, ºàëà ê¼ðêi ìåí äîñòûº ä¸íåêåði áîëóû ¾øií àäàìäàðäû» àðàñûíà àð-½ÿò ïåí øûíäûºòû òàðàò äåï Ãåðìåñòi27 æ½ìñàéäû. Ѽéòiï Ãåðìåñ Çåâñòåí àäàìäàðäû» áîéûíà øûíäûº ïåí ½ÿòòû ºàëàé äàðûòó¹à áîëàòûíäû¹ûí ñ½ðàéäû. “´íåðëåð ºàëàé á¼ëiíñå, á½ëàðäû äà ñîëàé á¼ëó êåðåê ïå? Àë ¼íåðëåð áûëàé á¼ëiíãåí: ä¸ðiãåð áîëó ¼íåðií èãåðãåí áið àäàì á½äàí ìà¹ë½ìàòû æîº ê¼ïòåãåí àäàìäàð¹à æåòåäi; ¼çãå äå øåáåðëåð æ¼íiíäå äå ä¸ë ñîëàé iñòåëãåí. Åíäåøå, øûíäûº ïåí ½ÿòòû ìåí àäàìäàð àðàñûíà ä¸ë îñûëàé îðíàëàñòûðñàì áà åêåí ¸ëäå á¸ðiíå á¼ëiï áåðñåì áå åêåí?” “Øûíäûº ïåí ½ÿòºà á¸ðiíi» äå ºàòûñû áîëóû ¾øií,– äåäi Çåâñ,– á¸ðiíå äå á¼ëiï áåðó êåðåê: ¸äåòòå ¼íåðëåðãå èåëiê åòêåíäåé, òåê àçäà¹àí àäàìäàð ¹àíà ìåìëåêåòêå èåëiê åòåòií áîëñà, ìåìëåêåò äåãåíi» áîëìàéäû. μÿò ïåí øûíäûººà ºàòûñû áîëìà¹àí ¸ð àäàìäû ºî¹àìíû» êåñåëi ðåòiíäå ¼ëòiðó æ¼íiíäå ìåíi» àòûìíàí çà» ºàáûëäà”. Ñîêðàò, ñîë ñåáåïòåí îñûëàé áîëäû äà, ¸»ãiìå áàëòàøûëûº ¼íåð íåìåñå ºàíäàé äà áið áàñºà øåáåðëiê òóðàëû áîë¹àíäà, áàðëûº ¼çãå àäàìäàð ñèÿºòû àôèíûëûºòàð äà òåê àçäà¹àí àäàìäàð ¹àíà àºûë-êå»åñ áåðóãå ºàòûñà àëàäû, àë åãåð îñû àçäà¹àí àäàìäàðäû» ñàíàòûíà ºîñûëìàéòûí áiðåó àºûë-êå»åñ áåðñå, ñåí ¼çi» àéòûï îòûð¹àíû»äàé, îíû æ½ðò òû»äàìàéäû, ìåí äå ¼ç òàðàïûìíàí àéòà êåòåéií, æ½ðò îíû

îëàðäû ºàëàé äàíà åòåòiíäiãií, áiðຠ¼çäåði äå åðåêøå ê¼çãå ò¾ñåòií ìåéiðáàíäûëûº æ¼íiíäå áàëàëàðûíû» òûì áîëìàñà áið àäàìíàí àñûï ò¾ñóiíå æåòå àëìàéòûíäû¹ûí ñåí ò¾ñiíáåéñi». Á½ë æàéûíäà, Ñîêðàò, ìåí ñà¹àí à»ûç àéòïàéûí, ºàéòà àºûë¹à ºîíûìäû íåãiçäåìå êåëòiðåéií. Ìûíà ì¸ñåëåãå îé æ¾ãiðòiï ê¼ðøi: åãåð äå òåê ìåìëåêåò áîëàòûí áîëñà, áàðëûº àçàìàòòàðäû» ºàòûñóû ºàæåò áiðò½òàñ ¸ëäåíå áàð ìà? Ñåíi» ½¹ûíà àëìà¹àíû»íû» ò¾éiíi áàñºà åìåñ, íຠîñû àðºûëû øåøiëåäi. Åãåð òåê îñû áiðò½òàñ í¸ðñå áàð áîëûï, åãåð îë áàëòàøû, ½ñòà æ¸íå ºûøøû ê¸ñiái áîëìàé, ¸äiëäiê, ïàéûìäûëûº æ¸íå èíàáàòòûëûº áîëñà, – ºûñºàñû, ìåí àäàì ìåéiðáàíäûëû¹û äåï àòàéòûí í¸ðñå áîëñà, åãåð á½ë æ½ðòòû» á¸ði ºàòûñòû áîëó¹à òèiñ í¸ðñå áîëñà, ¼çiíi» íå ¾éðåíãiñi íåìåñå iñòåãiñi êåëåòiíäiãiíå ºàðàìàñòàí, ¸ð àäàì îñû ò½òàñ í¸ðñåãå ºàðàìà-ºàðñû åìåñ, ºàéòà òåê ºàíà ñîë í¸ðñåãå ñ¸éêåñ á¸ðií iñòåóãå òèiñ áîëñà æ¸íå áàëà, åðêåê íåìåñå ¸éåë áîëñà äà, ñîë í¸ðñåãå åòåíå ºàòûñû æîº àäàìäû ¾éðåòiï, æàçàëàó êåðåê áîëñà æ¸íå æàçàëàíàòûí àäàì ò¾çåëãåíãå äåéií æàçàëàó ºàæåò áîëñà, åãåð, àºûðûíäà, îë æàçà ìåí ó¸æãå ºàðàìàñòàí, àºûë-êå»åñêå º½ëຠàñïàñà, àë îíû äàóàñûç äåðòêå øàëäûººàí àäàì ðåòiíäå ºàëàëàðäàí àëàñòàó íåìåñå ¼ëòiðó ºàæåò áîëñà, – åãåð æà¹äàé òàáè¹è ò¾ðäå îñûëàé áîëñà, àë ¼êiíiøêå îðàé æàºñû àäàìäàð ¼çäåðiíi» ½ëäàðûí òåê îñûäàí áàñºàíû» á¸ðiíå ¾éðåòåäi, æàºñû àäàìäàðäà á¸ði äå ºàëàé òà»-òàìàøà áîëûï øû¹àòûíäû¹ûíà ¼çi» ò¼ðåëiê áåð! Îëàðäû» îñûíäàé ìåéiðáàíäûëûººà ¾éäåãi ò½ðìûñòà òà, ºî¹àìäûº ò½ðìûñòà äà ¾éðåòóãå áîëàäû äåï åñåïòåéòiíäiãií áiç ä¸ëåëäåï áåðäiê. Áiðຠìåéiðáàíäûëûººà ¾éðåòó æ¸íå îíû äàìûòó ì¾ìêií áîëñà, á½ë àäàìäàð ºàëàéøà ¼ç áàëàëàðûíà îëàð áiëìåãåíi ¾øií ¼ëiì æàçàñûíà êåñiëìåéòií í¸ðñåëåðäi ¹àíà ¾éðåòå áàñòàéäû, åãåð äå îëàðäû» áàëàëàðû ìåéiðáàíäûëûººà ¾éðåíáåãåí, ñîë ìåéiðáàíäûëûº ðóõûíäà ò¸ðáèåëåíáåãåí áîëûï, îëàð¹à ¼ëiì æàçàñû, ºó¹ûí-ñ¾ðãií, îíû» ¾ñòiíå ì¾ëiêòåí àéðûëó, – ºûñºàñû, ¾éäi» ¸áäåí ê¾éçåëiñêå ½øûðàó ºàóïi ò¼íåòií áîëñà-äà¹û? Îëàð áàëàëàðûíà áàðûíøà ºàìºîðëûº æàñàï, îñûíû ºàëàéøà ¾éðåòïåñ åêåí? ¶éðåòåäi äåï åñåïòåó êåðåê, Ñîêðàò. Àòà-àíàëàð ¼çäåði òiði æ¾ðãåíäå áàëàëàðûí æàñ êåçiíåí ¾éðåòiï, îëàð¹à àºûë-êå»åñòåðií àéòàäû æ¸íå ì½íû ¼çäåði ¼ëãåíãå äåéií iñòåéäi. Áàëà ñ¼çäi ò¾ñiíå áàñòàñûìåí-ຠàñûðàóøû äà, àíà äà, ò¸ëiìãåð äå, ¸êå äå îíû ¾éðåòó àðºûëû æ¸íå iñ ïåí ñ¼çäi» îðàéû êåëãåí ñàéûí íåíi» ¸äiëåòòiëiê, äàðèòûíäû¹ûí æ½ðòòû» á¸ði áiëåäi; êåé àäàìäàðäû» îéëàéòûíûíäàé, iæäà¹àòòûëûº ê¼ðñåòóìåí, æàòòû¹ó æàñàóìåí æ¸íå ¾éðåíóìåí ºîë æåòåòií àáçàë ºàñèåòòåði æîº àäàìäàðäû» áîéûíäà ì½íû» åñåñiíå á½ëàð¹à ºàðàìà-ºàðñû êåìøiëiêòåð áîëñà, ì½íû» ¼çi àøó-ûçà æàçàëàóëàð ìåí æ¼íãå ñàëó ¸ðåêåòòåðií òóäûðìàé ºîéìàéäû. ̽íäàé êåìøiëiêòåðäi» ºàòàðûíà ¸äiëåòñiçäiê, àðàìçàëûº æ¸íå æàëïû àë¹àíäà àçàìàòòûº àáçàë ºàñèåòêå ºàðàìà-ºàðñûíû» á¸ði æàòàäû: ä¸ë îñû àðàäà, ¸ëáåòòå, êiì äå áîëñà, áàñºà áiðåóãå àøóëàíàäû äà æ¸íå æ¼íãå ñàëó¹à òûðûñàäû, ñåáåái á½ë ìåéiðìàíäûëûººà iæäà¹àòòûëûº ê¼ðñåòó ìåí ¾éðåòóäi» àðºàñûíäà ºîë æåòêiçóãå áîëàäû äåï åñåïòåëåäi. Åãåð ñåí, Ñîêðàò, ºûëìûñêåðëåðäi æàçàëàóäû» ì¸íi íåäå åêåíäiãií îé åëåãiíåí ¼òêiçãi» êåëñå, àäàìäàðäû» ìåéiðáàíäûëûºòû æ¾ðå ïàéäà áîëàòûí ºàñèåò äåï åñåïòåéòiíäiãií áàéºàéñûç. Òåê iñòåëiï ºîé¹àí çà»ñûçäûºòû ¹àíà åñêåðå îòûðûï, åøêiì äå ºûëìûñêåðëåðäi æàçàëàìàéäû ¹îé: ì½íäàé ìà¹ûíàñûç àçàïòàóøûëûº àéóàíäûº áîëàð åäi. ̸íiíå ºàðàé æàçàëàó¹à òûðûñàòûí àäàì ¼òiï êåòêåí çà»ñûçäûº ¾øií æàçà¹à òàðòïàéäû, – ¼éòêåíi îë áîë¹àí iñòi áîëìà¹àí iñêå àéíàëäûðà àëìàéäû ¹îé, – áiðຠñîë àäàì äà, îñû æàçàëàóäû ê¼ðãåí áàñºà àäàì äà áîëàøàºòà òà¹û äà ºûëìûñ æàñàìàóû ¾øií æàçàñûí áåðåäi. Îñûëàé îéëàéòûí àäàì ìåéiðáàíäûºòû ò¸ðáèåëåóãå áîëàòûíäû¹ûí ìîéûíäàéäû; ¼éòêåíi îë ç½ëûìäûºòû áîëäûðìàó ¾øií æàçàëàéäû. Æåêå áîëìûñòà äà, ºî¹àìäûº áîëìûñòà äà æàçàëàéòûíäàðäû» á¸ði îñûíäàé ïiêiðäi ½ñòàíàäû. Àë ñåíi» îòàíäàñòàðû», àôèíûëûºòàð, ¼çäåði ºûëìûñêåð äåï åñåïòåéòiíäåðäi» á¸ðií æàçàëàï, ñàçàéûí òàðòºûçàäû æ¸íå á½ë øàðàíû áàñºà äà áàðëûº àäàìäàð¹à ºàðà¹àíäà òiïòi äå àç ºîëäàíáàéäû, åíäåøå, áiçäi» ïàéûìäàóûìûç áîéûíøà, àôèíûëûºòàð äà ìåéiðáàíäûëûº – æ¾ðå ïàéäà áîëàòûí ºàñèåò æ¸íå îíû ò¸ðáèåëåóãå áîëàäû äåï ñàíàéòûíäàðäû» ºàòàðûíà ºîñûëàäû. Ñîíûìåí, Ñîêðàò, ñåíi» îòàíäàñòàðû»íû» ºî¹àìäûº ì¸ñåëåëåð æ¼íiíäå ìûñøûäàí äà, åòiêøiäåí äå àºûë-êå»åñòi òû»äàéòûíäû¹ûíû» íåãiçñiç åìåñòiãií æ¸íå ìåéiðáàíäûëûºòû ò¸ðáèå àðºûëû äàéûíäàï, àäàìíû» áîéûíà äàðûòó¹à áîëàäû äåï åñåïòåéòiíäiãií ìåí ñà¹àí æåòêiëiêòi ò¾ðäå àéºûí ä¸ëåëäåäiì-àó äåéìií. Ñåí ½¹ûíà àëìà¹àí òà¹û áið í¸ðñå áàð: æàºñû àäàìäàð ¼ç áàëàëàðûí ì½¹àëiìãå áàéëàíûñòû í¸ðñåëåðäi» á¸ðiíå ºàëàé ¾éðåòiï, á½ë îðàéäà

çà» øû¹àðóøûëàðäû» òóûíäûñû – çà»äàðäû áåêiòiï, ñîëàð¹à ñ¸éêåñ áà¹ûíó¹à äà, æàçàëàíó¹à äà ì¸æá¾ð åòåäi. Àë çà»äû á½ç¹àí àäàìäû ìåìëåêåò æàçàëàéäû æ¸íå ñiçäåðäå äå, ê¼ïòåãåí áàñºà æåðëåðäå äå á½ë æàçà ò¾çåòó äåï àòàëàäû, ¼éòêåíi æàçà ò¾çåòåäi. Îñûíäàé ¸ði æåêåøå, ¸ði ºî¹àìäûº ûºïàëìåí ìåéiðáàíäûëûººà ºàìºîðëûº æàñàó àðºûëû ¾éðåòóãå áîëàäû äåãåíãå, Ñîêðàò, ñåí äåãåíìåí òà» ºàëàñû» æ¸íå ì½íû ò¾ñiíå äå àëìàéñû»! Á½¹àí åìåñ, ä½ðûñûí àéòºàíäà, ì½íû ¾éðåòóãå áîëìàéòûíäàé áîëñà, ñî¹àí òà»äàíó êåðåê. Içãi ¸êåëåðäi» ê¼ïòåãåí ½ëäàðû íåëiêòåí íàøàð áîëàäû? Êåçåãi êåëãåíäå ì½íû äà áië. Åãåð á½ë iñòå – ìåéiðáàíäûëûºòà – íàäàíäàð áîëìàó¹à òèiñ íåìåñå áàñºàøà ìåìëåêåò áîëóû ì¾ìêií åìåñ äåï ìåí ä½ðûñ àéòûï îòûðñàì, ì½íäà òà»äàíàðëûº åøòå»å æîº; åãåð á½ë øûí ì¸íiíäå ìåíi» àéòûï îòûð¹àíûìäàé áîëñà,– àë ì½íû» ¸ëáåòòå, áàñºàøà áîëûï îòûðìà¹àíû àíûº,– ìûñàëû ¾øií ºàíäàé äà áîëñûí ¼çãå áið ê¸ñiïòi íåìåñå ¹ûëûìäû àëûï, îñû æàéûíäà îéëàíûï ê¼ðøi. Àéòàëûº, á¸ðiìiç – ¸ð àäàì ºàíøàëûºòû ºîëûíàí êåëãåíiíøå,– ôëåéòàøû áîëìàñàº, ìåìëåêåò ¼ìið ñ¾ðå àëìà¹àí áîëàð åäi äåëiê; àéòàëûº ôëåéòàäà íàøàð îéíàéòûí êåç êåëãåí êiñiíi ¸ðêiì ¾éðåòiï, ¼ç àòûíàí äà, õàëûº àòûíàí äà áàëà¹àòòàéòûí áîëñûí äåëiê; æ¸íå äå á½ë iñòå åøêiì äå ¼çãåëåðãå ºûçû¹à ºàðàìàéäû (¼çãåëåðäi» ¸äiëåòòiëiãiíå, îëàðäû» çà»äàð¹à áà¹ûíûøòûëû¹ûíà ºàçið åøêiìíi» äå ºûçûºïàéòûíû ñèÿºòû) æ¸íå åíäi àëóàí ò¾ðëi øåáåðëåðäi» ¸äåòòå iñòåï æ¾ðãåíiíäåé, ¼ç øåáåðëiãiíåí º½ïèÿ æàñàìàéäû äåëiê (¼éòêåíi áiçãå, ìåíi» îéûìøà, ¼çàðà ¸äiëåòòiëiê ïåí ìåéiðáàíäûëûº ïàéäàëû, ìiíå, ñîíäûºòàí äà ¸ðêiì ¼çãåëåðãå ¸äiëåòòi ¸ði çà»äû í¸ðñå òóðàëû æàí ñàëà ò¾ñiíäiðiï, àºûëêå»åñ áåðåäi),– ñ¼éòiï, åãåð ôëåéòàäà îéíàó¹à äà áiç áiðáiðiìiçäi æàí ñàëà ¸ði åø ºûç¹àíûøñûç ¾éðåòóãå ¸áäåí ¸çið áîëñàº, Ñîêðàò, ñåí æàºñû ôëåéòàøûëàðäû» áàëàëàðû íàøàð ôëåéòàøûëàðäiêiíå ºàðà¹àíäà æàºñû ôëåéòàøû áîëàð åäi äåï îéëàéñû» áà? Ìåíi»øå, á½ëàé áîëàäû äåï îéëàìàéñû»: êiìäå-êiì ôëåéòàäà îéíàó¹à òàáè¹àòûíàí ¼òå ºàáiëåòòi áîëñà, îë êiìíi» áàëàñû åêåíäiãiíå ºàðàìàñòàí, æûë ¼òêåí ñàéûí ä໺òû áîëà áåðåäi, àë êiìäå-êiì ºàáiëåòòi áîëìàñà,– áåéì¸ëiì ê¾éiíäå ºàëà áåðìåê, æàºñû ôëåéòàøûäàí íàøàð, àë íàøàð ôëåéòàøûäàí æàºñû ôëåéòàøû áîëûï ºàëûïòàñàòûí áàëàëàð æèi êåçäåñåäi, àëàéäà îëàðäû» á¸ði ì¾ëäå îºûìà¹àíäàðìåí, ôëåéòàäà îéíàóäàí åøòå»å ò¾ñiíáåéòiíäåðìåí ñàëûñòûð¹àíäà íåíi» ¸äiëåòñiçäiê, íåíi» içãiëiê, íåíi» ç½ëûìäûº, íåíi» èíàáàòòûëûº, íåíi» èíàáàòñûçäûº åêåíäiãií, íåíi» iñòåóãå áîëàòûíäû¹ûí, àë íåíi iñòåóãå áîëìàéòûíäû¹ûí î¹àí ê¼ðñåòó àðºûëû îíû» ì¾ìêiíäiãiíøå æàºñû áîëóû ¾øií ê¾øæiãåðëåðií àÿìàéäû. Åãåð áàëà ¼ç åðêiìåí òû»äàñà æàºñû; åãåð òû»äàìàéòûí áîëñà, ºèñûº øûáûºòû ò¾çåãåíäåé, ºîðºûòó ¸äiñií ºîëäàíà îòûðûï, îíû ½ðûï-ñî¹ûï ò¾çåòåäi. Àë êåéií, áàëàíû ì½¹àëiìãå æiáåðãåí êåçäå ½ñòàçäàí ñàóàò àøó ìåí êèôàðàäà îéíàóäàí ã¼ði áàëàíû» ¸äåïòiëiãiíå ê¼áiðåê ºàìºîðëûº æàñàóäû òàëàï åòåäi. ̽¹àëiì äà îñû¹àí ê¼áiðåê ê¼»ië á¼ëåäi; áàëà ¸ðiïòåðäi èãåðiï, á½¹àí äåéií àéòûë¹àíäû ò¾ñiíãåíäåé, åíäi æàçûë¹àíäû ò¾ñiíãåí êåçäå, îíû» àëäûíà îºû äåï æàºñû àºûíäàðäû» òóûíäûëàðûí ºîÿäû, ñ¼éòiï áàëàíû» îñû ¼ëå»äåðäi æàòòàï àëóûí ºàäà¹àëàéäû, àë á½ë øû¹àðìàëàðäû» åæåëãi åðæ¾ðåê ºà¿àðìàíäàðäû ìàäàºòàï, ä¸ðiïòåéòií ò½ñòàðû ê¼ï,– äåìåê, áàëà ñîë ºà¿àðìàíäàð¹à åëiêòåï, ñîëàð¹à ½ºñàó¹à òûðûñàäû. Êèôàðàøûëàð äà, ¼ç òàðàïûíàí, îëàðäû» ïàéûìäû áîëóûíà æ¸íå æàñòàðäû» áåòiìåí êåòïåóiíå ºàìºîðëûº æàñàéäû; îíû» ¾ñòiíå îëàð áàëàëàð êèôàðàäà îéíàóäû ¾éðåíãåí êåçäå îëàð¹à æàºñû ¸í øû¹àðàòûí àºûíäàðäû» òóûíäûëàðûí ¾éðåòåäi, á½ë îðàéäà ¸í ñ¼çäåði ìåí êèôàðà ¸óåíiíi» ¾íäåñóií ºàäà¹àëàé îòûðûï, áàëàëàðäû» íå¹½ðëûì ñåðãåê, ¾íäåñ, ¾éëåñiìäi áîëóû ¾øií, ñ¼ç ñ¼éëåóãå äå, ºûçìåò iñòåóãå äå áåéiìäåëói ¾øií îëàðäû» æ¾ðåãiíå ¾éëåñiì ìåí ûð¹àºòû ½ÿëàòàäû: ¼éòêåíi àäàìíû» á¾êië ¼ìiði ûð¹àº ïåí ¾éëåñiìäi ºàæåòñiíåäi ¹îé. Ñîíûìåí áiðãå äåíåíi» øèðàºòû¹û ä½ðûñ îéëàó¹à æ¸ðäåìäåñiï, äåíå êåìiñòiãi ñàëäàðûíàí ñî¹ûñòà æ¸íå áàñºà iñòåðäå çàðäàï øåêïåói ¾øií åð áàëàëàðäû ãèìíàñòèêà ì½¹àëiìiíå æiáåðåäi. °ñiðåñå êiìíi» ì¾ìêiíäiãi ê¼áiðåê áîëñà, ñîë êiñi îñûëàé iñòåéäi, àë êiì áàé áîëñà, ñîë àäàìíû» ì¾ìêiíäiãi ê¼áiðåê áîëìàº. Îëàðäû» ½ëäàðû ì½¹àëiìëåðãå, òûì æàñ êåçiíåí áàñòàï áàðàäû äà, á¸ðiíåí äå ã¼ði ½çà¹ûðຠîºèäû. Îëàð ì½¹àëiìãå áàðóäû ºîé¹àí êåçäå áåéáåðåêåò æ¸íå íàð ò¸óåêåëãå áàñûï, iñ-¸ðåêåò æàñàìàóû ¾øií ìåìëåêåò ¼ç êåçåãiíäå îëàð çà»äàðäû îºûï ¾éðåíóãå,ñ¼éòiï îñû çà»äàðäû» í½ñºàìàëàðûíà ñ¸éêåñ ¼ìið ñ¾ðóãå ì¸æá¾ð åòåäi. Ñàóàò àøó ì½¹àëiìäåði ¸óåëi ¸ðiïòi» òà»áàñûí ñàëûï, òåê ñîäàí êåéií ¹àíà æàçûï-ñûçó¹à ¸ëi æàòòûºïà¹àí áàëäûð¹àíäàð¹à æàçó òàºòàéøàëàðûí áåðåòiíi ñèÿºòû, ìåìëåêåò òå åæåëãi ä໺òû

êåëòiðäiì; àôèíûëûºòàðäû» äà ïiêiði îñûíäàé, åãåð æàºñû ¸êåëåðäi» ò¾êêå ò½ð¹ûñûç ½ëäàðû, àë ò¾êêå ò½ð¹ûñûç ¸êåëåðäi» æàºñû ½ëäàðû áîëñà, ì½íû» òà»äàíàðëûº åøòå»åñi æîº: ìûñàëû, Ïîëèêëåòòi» ½ëäàðû, Ïàðàë ìåí áiçäi» Êñàíòèïòi» º½ðäàñòàðû, ¼çäåðiíi» ¸êåñiìåí ñàëûñòûð¹àíäà ò¾êêå ò½ðìàéäû; áàñºà äà êåéáið øåáåðëåðäi» áàëàëàðû äà îñûíäàé. Áiðຠόàí îëàðäû êií¸ëàó¹à áîëìàéäû – îëàðäàí ¸ëi ¾ìiò ¾çóãå äå áîëìàéäû, îëàð ¸ëi æàñ ºîé. ʼïå-ê¼ðíåó îñûëàé ½çຠñ¼éëåï áîë¹àí ñî», Ïðîòàãîð ¾íñiç ºàëäû, àë ìåí áîëñàì, îë ìåíi ñèºûðëàï ºîé¹àíäàé, îë òà¹û äà áiðäå»å àéòûï, àë ìåí ñîíû åñòiìåé ºàëìàéûí äåï ºîðûººàíäàé áîëûï, î¹àí ºàðàé áåðäiì. Îíû» øûíûíäà äà ñ¼ç ñ¼éëåï áîë¹àíäû¹ûí ໹àð¹àíûìäà ìåí ½éºûäàí ¸ðå» îÿí¹àíäàé ê¾é êåøòiì äå, Ãèïïîêðàòºà ºàðàï, áûëàé äåäiì: Ìåéiðáàíäûëûºòû» ìà¹ûíàëûº º½ðûëûìû – Îñûíäà êåëóãå ìåíi ê¼íäiðãåíi» ¾øií, Àïîëëîäîðäû» ½ëû, ñà¹àí ºàíäàé àë¹ûñ àéòñàì åêåí? Ìåí ¾øií Ïðîòàãîðäàí åñòiãåíäåðiìäi åñòó ì¾ìêiíäiãiíåí ºûìáàò åøòå»å æîº. Ìåí á½ðûí æàºñû àäàìäàð àäàìíû» øàïà¹àòûíû» àðºàñûíäà æàºñû áîëà ºîéìàéäû äåï åñåïòåéòií åäiì. Àë åíäi ì½íû» êåðiñiíøå áîëàòûíäû¹ûíà ê¼çiì æåòòi. Ìà¹àí òåê áið ¹àíà ½ñຠí¸ðñå á¼ãåò æàñàï ò½ð¹àí ñèÿºòû, áiðàº, ñîíøàìà ê¼ï í¸ðñåíi ½¹ûíäûð¹àí Ïðîòàãîðäû» ì½íû äà îï-î»àé ò¾ñiíäiðiï áåðåòiíäiãi àíûº. Ðàñ, õàëûº àëäûíäà ñ¼éëåé áiëåòiíäåðäi» áiðiìåí íຠîñû òàºûðûï òóðàëû ¸»ãiìå áàñòà¹àí àäàì Ïåðèêëãå íåìåñå ñ¼ç øåáåðëåðiíi» êåç êåëãåí áàñºà áiðåóiíå ëàéûºòû ñ¼çäåðäi åñòiãåí áîëàð åäi, áiðຠ¸ëãi àäàì îëàð¹à ñ½ðຠáåðñå-ຠáîëäû, îëàð áåéíå áið êiòàï ñèÿºòû æàóàï ºàéòàðà äà, ¼çäåði ñ½ðຠºîÿ äà àëìàé ºàëàäû; àë ¸ëäåêiì îëàðäû» àéòºàíäàðûíàí ¸ëäåáið ½ñàº-ò¾éåêòi ºàéòàëàï ñ½ðàéòûí áîëñà, åãåð ò¾ðòiï ºàëñà» ¸ëäåêiì ºîëìåí ½ñòà¹àí¹à äåéií ½çຠóàºûò ñû»¹ûðëàéòûí áåéíå áið ìûñ ûäûñ ñèÿºòû ¾í ºàòàäû. Øåøåíäåðìåí äå îñûëàé áîëàäû, îëàð ¼çäåðiíi» ñ¼çäåðií ½çຠæ¾ãiðiñ31 ñèÿºòû ñîçà ò¾ñåäi. Àë Ïðîòàãîð, ¸ëáåòòå ½çຠòà ¸äåìi ñ¼éëåé àëñà äà, ñ½ðàººà ºûñºà æàóàï ºàéòàðà äà áiëåäi, àë ¼çi ñ½ðຠáåðå îòûðûï, æàóàáûí ê¾òå äå, òû»äàé äà àëàäû; á½ë ºàñèåò ê¼ï àäàìäà áîëà áåðìåéäi. ²àçið, Ïðîòàãîð, ìåí áið ½ñàº-ò¾éåêòi áiëãiì êåëåäi, åãåð ñåí ìà¹àí ìûíàíû àéòñà», ìåí òîëûº æàóàï àëàð åäiì: ìåéiðáàíäûëûººà ¾éðåòóãå áîëàäû äåéñi», ¸ëäåêiìãå åìåñ, ò¸ï-ò¸óið ôëåéòàøû áîëàð åäi. ̽íû ìûíà æåðäå äå ºîëäàíøû: åãåð àäàìäàð îðòàñûíäà ç໹à áà¹ûíó ðóõûíäà ò¸ðáèåëåíãåíäåðäi» àðàñûíäà ¸ëäåáið êiñi ñà¹àí ¸äiëåòñiç áîëûï ê¼ðiíñå, åãåð îë æ¼íiíäå ò¸ðáèå äå, ñîò òà, çà» äà, ìåéiðáàíäûëûººà ºàìºîðëûº æàñàëàòûí ºàíäàé äà áîëñûí iñêå åðåêøå ºàæåòòiëiê òå áîëìà¹àí æåðäåãi àäàìäàðìåí,– ìûñàëû, áûëòûð Ôåðåêðàò àºûí Ëåíåéëåðäå29 ñóðåòòåãåí ¸ëäåáið æàáàéûëàðìåí,– ñàëûñòûðûï ò¼ðåëiê àéòàð áîëñàº, îë äåãåíìåí äå ¸äiëåòòi æ¸íå òiïòi çà»äûëûº ì¸ñåëåëåðiíå øåáåð áîëàäû. Îñûíäàé àäàìäàðäû» îðòàñûíà òàï áîëñà», îíû» õîðûíäà¹û àäàì àòàóëûíû æàºòûðìàéòûíäàð ñèÿºòû, á¸ëêiì, ñåí äå òiïòi Åâðèáàòòû íåìåñå Ôðèíîíäòû30 êåçäåñòiðñå» äå ºàòòû ºóàíûï, ì½íäà¹û ò½ð¹ûíäàðäû» á½çûë¹àíäû¹ûí ñà¹ûíûï, ê¼ç æàñû»äû ê¼ë åòåð åäi». Ñîêðàò, ñåí òûì åðêiíñiï êåòêåíñi», ¼éòêåíi ¸ðêiì ¼çiíi» øàìàøàðºûíà ºàðàé ì½íäà á¸ði äå ìåéiðáàíäûëûººà ¾éðåòåäi, àë ñåí åøêiìäi äå ìiñå ò½òïàéñû»: ä¸ë ñîë ñèÿºòû åãåð ñåí ýëëèí òiëiíi» ì½¹àëiìií içäåéòií áîëñà», áiðäå-áið àäàìäû òàáà àëìàéòûíû» àíûº; ìåíi» îéûìøà, åãåð ºîë¼íåðøiëåðäi» áàëàëàðûíà îëàðäû» ¼ç ¸êåëåðiíåí ñîë ¸êåëåði æ¸íå á½ëàðäû» ºîë¼íåð æ¼íiíäåãi æîëäàñòàðû èãåðãåí äå»ãåéäå ì½ðà åòiï àë¹àí ºîë¼íåðií ñåí áiçäå ¾éðåòå àëàòûíäàðäû içäåñå»,– ºûñºàñû, îëàðäû ¸ëi äå ¾éðåòå ò¾ñåòiíäåðäi içäåéòií áîëñà», – îëàð¹à ½ñòàç òàáó ºèûí áîëàð åäi äåï îéëàéìûí; îíû» åñåñiíå, åãåð îëàð ì¾ëäå ìຽðûì áîëñà, îëàð¹à ¾éðåòóøi òàáó ¼òå î»àé áîëàð åäi. °»ãiìå ìåéiðáàíäûëûººà æ¸íå áàñºàëàðäû» á¸ðiíå ºàòûñòû áîë¹àíäà äà ä¸ë ñîë ñèÿºòû. Àë åãåð êiìäå-êiì àäàìäàðäû ìåéiðáàíäûëûº æîëûìåí áiçäåí àç äà áîëñà æàºñûðຠàë¹à ºàðàé áàñòàé àëàòûí áîëñà, î¹àí äà ø¾êiðøiëiê åòó êåðåê. Ìåíi» îéûìøà, ìåí äå îñûíäàé àäàìäàðäû» áiðiìií, áàñºà àäàìäàð¹à ¼çãåëåðäåí ã¼ði ïàéäàëû áîëà àëàìûí æ¸íå îëàðäû» ëàéûºòû àäàì áîëóûíà ê¼ìåêòåñå àëàìûí: îñû àðºûëû ¼çiì àëûï æ¾ðãåí àºûíû å»áåê ñi»iðiï áàðûï àëàìûí, ø¸êiðòòåðiìíi» áà¹àìäàóûíà ºàðà¹àíäà, òiïòi á½äàí äà ê¼ï àºû àëó¹à òèiñïií. Ñîíäûºòàí àºûíû ìåí ìûíà ò¼ìåíäåãiäåé åòiï àëàìûí: ìåíäå îºûï æ¾ðãåí àäàì, ìåí ºàíøà òà¹àéûíäàñàì, åãåð ºàëàñà, ñîíû ò¼ëåñií; åãåð îë êåëiñïåñå, îë õðàì¹à áàðñûí äà, ¼çiíi» ïiêiðiíøå, ìåíi» ñàáàºòàðûìíû» ºàíøà ò½ðàòûíäû¹ûí àíò áåðiï ä¸ëåëäåñií æ¸íå ìà¹àí ñîíøà ò¼ëåñií. Ñîíûìåí, Ñîêðàò, äåäi îë, ìåéiðáàíäûëûººà ¾éðåíóãå áîëàòûíäû¹û òóðàëû ìåí ñà¹àí à»ûç äà àéòòûì, ä¸ëåë äå

– ȸ, á½ë ñîëàé, Ñîêðàò,– äåï êåëiñå êåòòi Ïðîòàãîð. Àë ìåí á½¹àí áûëàé äåäiì: – Äåìåê, ìåéiðáàíäûëûº á¼ëiêòåðiíi» áiðäå-áiði áàñºàëàðûìåí – áiëiììåí, ¸äiëäiêïåí, áàòûëäûºïåí, ïàéûìäûëûºïåí íåìåñå èíàáàòòûëûºïåí ñ¸éêåñïåéäi ¹îé? – Ѹéêåñïåéäi,– äåï ºóàòòàäû ìåíi» ñ¼çiìäi Ïðîòàãîð. – Êåë, åíäåøå,– äåäiì ìåí,– îñû á¼ëiêòåðäi» ¸ðºàéñûñûíû» ºàíäàé åêåíäiãií áiðëåñiï ºàðàñòûðàéûº. °óåëi ìiíå ìûíàó: ¸äiëäiê äåãåíiìiç áið í¸ðñå ìå ¸ëäå åøòå»å åìåñ ïå? Ìåíi»øå, îë – áið í¸ðñå, ñåíi»øå ºàëàé? – Ìåíi»øå äå îë áið í¸ðñå,– äåäi Ïðîòàãîð. – Àë åãåð áiðåó ñåí åêåóiìiçäåí: “Ïðîòàãîð ìåí Ñîêðàò, ìà¹àí àéòû»äàðøû, ñåíäåðäi» ¸ëãiíäå ¸äiëäiê äåï àòà¹àíäàðû» ¼çäi-¼çiíåí àë¹àíäà ¸äië ìå, ¸äië åìåñ ïå?” äåï ñ½ðàé ºàëñà, ìåí î¹àí îë ¸äië äåï æàóàï áåðãåí áîëàð åäiì, àë ñåí ºàëàé ½é¹àð¹àí áîëàð åäi», ä¸ë ìåí ñèÿºòû ìà, ¸ëäå ¼çãåøå ìå? – ĸë ñåí ñèÿºòû,– äåäi Ïðîòàãîð. – “°äiëäiê”, äåìåê, “¸äië áîëó” äåãåí ìà¹ûíàíû áiëäiðåäi,– ñ½ðຠºîé¹àí àäàì¹à ìåí îñûëàé æàóàï ºàéòàð¹àí áîëàð åäiì; ñåí äå îñûëàé äåï æàóàï áåðìåñ ïå åäi»? – ȸ. – Àë åãåð îë á½äàí ñî» áiçäåí: “Ñåíäåð èíàáàòòûëûº òà áàð äåï ïàéûìäàéñûçäàð ìà?”– äåï ñ½ðàéòûí áîëñà, áiç ìຽëäàï æàóàï áåðãåí áîëàð åäiê äåï îéëàéìûí ìåí. – ȸ,– äåäi Ïðîòàãîð. – “Äåìåê, ñåíäåð èíàáàòòûëûº äåãåíiìiç äå ¸ëäåíå äåï ìຽëäàéñûçäàð ìà?”. Á½ç á½¹àí ìຽëäàï íåìåñå ìຽëäàìàé æàóàï ºàéòàðàð ìà åäiê? Ïðîòàãîð ìຽëäàï æàóàï áåðãåí áîëàð åäiê äåãåíäi àéòòû. – “Àë îñû ¸ëäåíå, ñåíäåðøå, ºàé òåêêå æàòàäû: á½ë èíàáàòñûç äåãåí ñ¼ç áå, ¸ëäå èíàáàòòû áîëó äåãåíäi áiëäiðå ìå?”. Á½ë ñ½ð຺à çû¹ûðäàíûì ºàéíàï, ìåí: “Áàéºàï ñ¼éëå, øûðà¹ûì! Åãåð èíàáàòòûëûºòû» ¼çi èíàáàòñûç áîëñà, òà¹û äà íå èíàáàòòû áîëóû ì¾ìêií?” – äåï æàóàï ºàéòàð¹àí áîëàð åäiì. Àë ñåí íå äåð åäi»? ĸë îñûíäàé äåï æàóàï ºàéòïàñ ïà åäi»? – °ðèíå, ä¸ë îñûëàé äåãåí áîëàð åäiì. – Àë åãåð áiçãå ñ½ðຠáåðóøi àäàì á½äàí êåéií áûëàé äåñå: “Ñåíäåð òåê ¸ëãiíäå ¹àíà ºàëàé äåäi»äåð? °ëäå ìåí ñà¹àí ñåíåìií ¹îé. Áiðຠñåí ñ¼éëåãåí êåçäå ìåí áið í¸ðñåãå òà» ºàëäûì, åíäi ìåíi» æàíûìà ½ÿëà¹àí îñû áîñ îðûíäû ¼çi» òîëòûðøû. Çåâñ àäàìäàð¹à ¸äiëäiê ïåí ½ÿòòû æiáåðäi äåäi» ¹îé, ñîäàí ñî» ñåíi» ñ¼çi»äå ¸äiëäiê, ïàéûìäûëûº, èíàáàòòûëûº æ¸íå áàñºàëàð áiðò½òàñ ¸ëäåíå, ÿ¹íè áið ìåéiðáàíäûëûº ñèÿºòû áîëûï ñàí ðåò àéòûëäû. Ìiíå, îñûíû» ¼çií ñåí ìà¹àí ä¸ë ñ¼çäåðìåí ò¾ñiíäiðiï áåðøi: ìåéiðáàíäûëûº äåãåíiìiç áiðò½òàñ ¸ëäåíå äå, àë ¸äiëäiê, ïàéûìäûëûº æ¸íå èíàáàòòûëûº îíû» á¼ëiêòåði áîëûï òàáûëà ìà, ¸ëäå ìåíi» àòàï îòûð¹àíäàðûìíû» á¸ði íຠñîë áiðò½òàñ í¸ðñåíi» òåê áåëãiëåði ¹àíà ìà? Ìåí, ìiíå, îñûíû äà áiëóãå º½øòàðìûí. – Á½¹àí æàóàï áåðó î»àé ¹îé, Ñîêðàò,– äåäi Ïðîòàãîð.– Ìåéiðáàíäûëûº áiðò½òàñ, àë ñåíi» ñ½ðàï îòûð¹àíû» – ñîíû» á¼ëiêòåði. – Àóûç, ì½ðûí, ê¼ç, º½ëຠáåòòi» á¼ëiêòåði íåìåñå ê¼ëåìi ¾ëêåíiðåê íå êiøiðåê áîëóûíàí áàñºà áið-áiðiíåí æ¸íå ò½òàñòàí åøºàíäàé àéûðìàøûëû¹û æîº àëòûííû» á¼ëiêòåði ñèÿºòû ìà¹ûíàäà¹û á¼ëiêòåð ìå? – äåï ñ½ðàäûì ìåí. – Ìåíi»øå, Ñîêðàò, áåòòi» á¼ëiêòåðiíi» á¾êië áåòêå ºàòûñòû áîëóûíäàé áiðiíøi ìà¹ûíàäà. – Àë àäàìäàðäà îñû ìåéiðáàíäûëûº á¼ëiêòåði – áiðiíäå áið á¼ëiãi, åêiíøiñiíäå – åêiíøi á¼ëiãi áîëà ìà, ¸ëäå ìåéiðáàíäûëûºòû» áið á¼ëiãiíå íå àäàìäà ìiíäåòòi ò¾ðäå áàðëûº á¼ëiêòåði áîëà áåðå ìå? – ̾ëäå îëàé åìåñ,– äåäi Ïðîòàãîð,– ¼éòêåíi ê¼ïòåãåí àäàìäàð áàòûë áîë¹àíûìåí, ¸äië áîëìàéäû, ä¸ë ñîë ñèÿºòû áàñºà áið àäàìäàð ¸äië áîëñà äà, äàíàã¼é åìåñ. – Åíäåøå,– äåäiì ìåí,– äàíàã¼éëiê òå, áàòûëäûº òà ìåéiðáàíäûëûºòû» á¼ëiêòåði åêåí ¹îé? – ̾ëäå ê¾ì¸íñiç,– äåï æàóàï áåðäi îë,– ñîíû» ¼çiíäå äàíàã¼éëiê á¼ëiêòåðäi» å» ¾ëêåíi. – Îëàðäû» ¸ðºàéñûñû åðåêøå áið í¸ðñå ìå? – ȸ, áåòòi» á¼ëiêòåði ñèÿºòû. – Ƹíå îëàðäû» ¸ðºàéñûñûíû» ¼ç ìiíäåòi áàð ¹îé? ´éòêåíi ê¼ç áåí º½ëຠáiðäåé åìåñ, îëàðäû» ìiíäåòi äå ¸ð ò¾ðëi; áàñºà á¼ëiêòåðäi» áiði äå ¼çiíi» ìiíäåòi æà¹ûíàí äà, áàñºà áàðëûº áåëãiëåði æà¹ûíàí äà åêiíøiñiíå ½ºñàéìàéäû; ìåéiðáàíäûëûºòû» á¼ëiêòåði äå ¼çäi-¼çi áîéûíøà äà, ¼ç ìiíäåòòåði áîéûíøà äà ä¸ë îñûëàé ¼çãåøåëåíáåé ìå? Åãåð îëàð áiç ìûñàë¹à êåëòiðãåíäåðìåí øûí ì¸íiíäå ½ºñàñ áîëñà, ì½íû» îñûëàé åêiíäiãi ò¾ñiíiêòi åìåñ ïå?

– Àëàéäà,– äåäi Ïðîòàãîð,– ¸äiëäiê ¸ëäåáið í¸ðñåäå èíàáàòòûëûººà ½ºñàéäû. ´éòêåíi á¸ði ºàíäàé äà áið ºàòûíàñòà á¸ðiíå ½ºñàñ ºîé. Òiïòi ຠá¸ð í¸ðñåäå ºàðà¹à, ºàòòû – æ½ìñàººà ½ºñàéäû æ¸íå áiðiíå-áiði, òåãi, ì¾ëäå ºàðàìà-ºàðñû áàñºà äà çàòòàðäû» á¸ði îñûëàé. Îëàðäû» áiði åêiíøiñiíäåé åìåñ äåï ½é¹àðó àðºûëû áiç ¸ð ò¾ðëi ìiíäåò ò໹àí í¸ðñåëåð äå (ìåí á½ë àðàäà áåòòi» á¼ëiêòåði òóðàëû àéòûï îòûðìûí),– îñû á¼ëiêòåð äå ¸ëäåáið ºàòûíàñòà áiði åêiíøiñiíå ½ºñàñ æ¸íå ¸ëäåíåäå áiði åêiíøiñiíå ñ¸éêåñ êåëåäi. Äåìåê, ì½íäàé ò¸ñiëìåí æ¸íå îñû ìûñàëäàð àðºûëû ñåí, åãåð ºàëàñà», á¸ði áið-áiðiíå ½ºñàñ äåï ä¸ëåëäåé àë¹àí áîëàð åäi». Áiðຠáiç, åãåð òåê iøiíàðà ½ºñàñòûº òóðàëû ¹àíà ñ¼ç áîëûï îòûðñà, çàòòàðäû ½ºñàñ äåï àòàó¹à íåìåñå åãåð òåê iøiíàðà ½ºñàñ åìåñòiê ºàíà áîëñà, òiïòi îëàðäû» ½ºñàñòû¹û òûì ìàðäûìñûç áîëñà äà, îëàðäû ½ºñàñ åìåñ äåï àòàó¹à ºàºûëû åìåñïiç. Ìåí òà» ºàëûï, Ïðîòàãîð¹à áûëàé äåäiì: – Ñåíi»øå ¸äiëäiê ïåí èíàáàòòûëûº áið-áiðiíå îëàðäà òåê áîëìàøû ¹àíà ½ºñàñòûº áàð áîëûï îòûð¹àíäàé ºàòûíàñòà áîëà ìà? – Îëàé åìåñ, àëàéäà ñåíi», ñið¸, îéëà¹àíû»äàé äà åìåñ. – Ìຽë,– äåäiì ìåí,– ñåí á½¹àí, ìåíi»øå, ºèíàëàòûí áîëñà», ì½íû ºîÿ ò½ðûï, ñåíi» àéòºàí áàñºà ïiêiði»äi ºàðàñòûðàéûº. Ñåí ¸ëäåíåíi áåéïàéûìäûëûº äåï àòàéñû» áà? – ȸ, àòàéìûí. – ιàí äàíàëûº òîëûº ºàðàìà-ºàðñûëûº áîëìàé ìà? – Ìåíi»øå, áîëàäû. – Àäàìäàð ä½ðûñ ¸ði ïàéäàëû iñ-ºèìûë æàñà¹àíäà, îëàð ¼çäåðiíi» iñ-ºèìûëäàðûíàí ïàéûìäûëûºòû ໹àðà ìà, ¸ëäå, êåðiñiíøå ìå? – Æîº, á½ë àðàäà îëàðäû» ïàéûìäûëû¹û áàéºàñòàëàäû. – Îëàð ïàéûìäûëûºòû» àðºàñûíäà ïàéûìäû ò¾ðäå ¸ðåêåò æàñàé ìà? – ʾì¸í æîº. – Àë òåðiñ iñ-ºèìûë æàñàéòûíäàð áåéïàéûìäû ò¾ðäå ¸ðåêåò åòåäi æ¸íå ¼çäåðiíi» iñ-ºèìûëäàðûíàí ïàéûìäûëûºòû òàïïàéäû. – Ìà¹àí äà îñûëàé ñèÿºòû. – Äåìåê, áåéïàéûìäû ºûëûºòàð ïàéûìäûëûººà ºàéøû êåëåäi ¹îé? – ȸ. ñåíäåðäi» ñ¼çäåði»äi ºà¹ûñ åñòiäiì áå? Ìåíi»øå ñåíäåð ìåéiðáàíäûëûºòû» á¼ëiêòåði ¼çàðà îëàðäû» áiðäå-áiði åêiíøiñiíå ½ºñàìàéòûíäàé ºàòûíàñòà áîëàäû äåï ñåíäiðãåí ñèÿºòûñû»äàð». Ìåí îíû» ì½íûñûíà áûëàé äåãåí áîëàð åäiì: “Æàëïû àë¹àíäà ñåí ä½ðûñ åñòiãåíñi», áiðຠåãåð ñåí ìåíi äå îñûëàé äåï àéòòû äåï åñåïòåéòií áîëñà», îíäà ºà¹ûñ åñòiãåíñi», ¼éòêåíi îë Ïðîòàãîðäû» æàóàáû åäi ¹îé, àë ìåí òåê ºàíà ñ½ðàäûì”. Åãåð îë: “Ñîêðàò øûíäûºòû àéòûï îòûð ìà? Ñåí, Ïðîòàãîð, ìåéiðáàíäûëûº á¼ëiêòåðiíi» áiðäå-áiði åêiíøiñiíå ½ºñàìàéäû äåï åñåïòåéñi» áå? Á½ë ñåíi» ½é¹àðûìû» áà?” – äåï ñ½ðàéòûí áîëñà, ñåí î¹àí íå äåï æàóàï ºàòàð åäi»? – Åðiêñiçäåí îíûìåí êåëiññåð åäiì, Ñîêðàò, – äåäi Ïðîòàãîð. – Åíäåøå, Ïðîòàãîð, áiç, îñûíû ºóàòòàé îòûðûï, î¹àí íå æàóàï ºàéòàð¹àí áîëàð åäiê, åãåð îë áiçäåí òà¹û äà áûëàé äåï ñ½ðàñà: “Äåìåê, èíàáàòòûëûº ¸äië áîëó äåãåí ñ¼ç åìåñ, àë ¸äiëäiê èíàáàòòû áîëó äåãåí ñ¼ç åìåñ, êåðiñiíøå, á½ë èíàáàòòû áîëìàó äåãåíäi áiëäiðå ìå? Àë èíáàòòûëûº äåãåíiìiç “¸äië áîëìàó”, äåìåê, “¸äiëåòñiç áîëó”, ¸äiëäiê äåãåíiìiç “èíàáàòñûç áîëó” äåãåíäi áiëäiðå ìå?” Á½¹àí íå äåï æàóàï áåðóãå áîëàäû? Ìåí áîëñàì, ¸äiëäiê òå èíàáàòòû, èíàáàòòûëûº òà ¸äië äåï, ¼çiì ¾øií æàóàï áåðãåí áîëàð åäiì. Åãåð ñåí ìà¹àí ð½õñàò åòñå», ñåí ¾øií äå ä¸ë îñûëàé – ¸äiëäiê ïåí èíàáàòòûëûº íå áið í¸ðñå, íå îëàð áið-áiðiíå ¼òå ½ºñàñ: ¸äiëäiê áàñºà í¸ðñåëåðäi» á¸ðiíåí äå ã¼ði èíàáàòòûëûººà, àë èíàáàòòûëûº – ¸äiëäiêêå ½ºñàñ áîëàäû. Îéëàøû, ñåí ìåíi» î¹àí îñûëàé äåï æàóàï ºàéòàðóûìà òûéûì ñàëàñû» áà, ¸ëäå ì½íûìåí äå êåëiñåìiñi»? – Ìåíi»øå, Ñîêðàò,– äåäi Ïðîòàãîð,– ¸äiëäiê èíàáàòòûëûººà æ¸íå èíàáàòòûëûº ¸äiëäiêêå ñàé êåëåäi äåï àéòà ñàëó¹à áîëìàéäû; ìåí á½ë àðàäà áiðàç àéûðìàøûëûº áàð äåï îéëàéìûí. Äåãåíìåí, á½ë ìà»ûçäû åìåñ. Åãåð ñåí ºàëàñà», áiçäå ¸äiëäiê òå èíàáàòòû, èíàáàòòûëûº òà ¸äië áîëà áåðñií. – Æîº, á½ë áîëìàéäû,– äåäiì ìåí,– “åãåð ñåí ºàëàñà»” íåìåñå “åãåð ñåí îñûëàé äåï îéëàñà»” äåãåí ñ¼çäåðäi òàëäàï æàòóäû» ìà¹àí ¸ñòå ºàæåòi æîº. Êåë, “ìåí îñûëàé äåï îéëàéìûí”, “ñåí îñûëàé äåï îéëàéñû»” äåï ñ¼éëåñåéiê. Ìåí, åãåð æàëïû “åãåð” àòàóëûíû àëûï òàñòàñàº, áiçäi» ì¸ñåëåìiçäi á¸ðiíåí äå ã¼ði æàºñûðຠòàëäàó¹à áîëàäû äåãåí ìà¹ûíàäà àéòûï îòûðìûí.

– Ïàéûìäû iñ-¸ðåêåòòåð ïàéûìäûëûºòû» àðºàñûíäà, àë áåéïàéûìäû iñ-¸ðåêåòòåð – áåéïàéûìäûºòàí æàñàëàòûíäû¹û æ¼íiíäå äå êåëiñïåï ïå åäiê? Ïðîòàãîð ì½íû äà ìຽëäàäû. Àë åãåð áið í¸ðñå iñ-ºèìûë àìàëû áîéûíøà ºàðàìàºàðñû áîëñà, îë ¼çiíi» ñåáåái áîéûíøà äà ºàðàìà-ºàðñû ìà? – ȸ. – °ëäåíå ïàéûìäûëûºïåí, àë ¸ëäåíå áåéïàéûìäûºïåí iñòåëìåé ìå? – ȸ. – ß¹íè, ºàðàìà-ºàðñû ò¾ðäå iñòåëìåé ìå? – °ðèíå. – Äåìåê, ºàðàìà-ºàðñû íåãiçäåìåäå ìå? – ȸ. – Åíäåøå, áåéïàéûìäûº ïàéûìäûëûººà ºàðàìàºàðñû ìà? – °ëáåòòå. – Åñi»äå ìå, áåéïàéûìäûºòû» äàíàã¼éëiêêå ºàðàìàºàðñû åêåíäiãi æ¼íiíäå áiç á½äàí á½ðûí êåëiñiï åäiê ºîé? Ïðîòàãîð ºóàòòàäû. – Ѽéòiï, áið í¸ðñå òåê áið í¸ðñåãå ¹àíà ºàðàìà-ºàðñû áîëà ìà? – ȸ, ìåí ñîëàé ½é¹àðàìûí. – Åêi ½é¹àðûìíû» ºàéñûñûíàí áàñ òàðòóûìûç êåðåê, Ïðîòàãîð? Áið í¸ðñåãå òåê áið í¸ðñå ¹àíà ºàðàìà-ºàðñû äåãåí ½é¹àðûìíàí áà, ¸ëäå äàíàã¼éëiê ïàéûìäûëûºòàí ã¼ði áàñºà áið í¸ðñå äåãåí ½é¹àðûìíàí áà, àë îíû» àð æà¹ûíäà îñûëàðäû» åêåói äå,– ¸ð ò¾ðëi áîëñà äà, ìåéiðáàíäûëûºòû» á¼ëiêòåði; îëàð áið-áiðiíå ½ºñàñ åìåñ, áåòòi» á¼ëiêòåðiíiêi ñèÿºòû, îëàðäû» ìiíäåòòåði äå ¸ð ò¾ðëi. Ñîíäà áiç íåäåí áàñ òàðòïàºïûç? ´éòêåíi áiðãå àë¹àíäà îñû åêi ½é¹àðûìíû» åêåói äå ê¼êåéãå òûì ºîíà äà áåðìåéäi – îëàð ¼çàðà ¾éëåñiï, æûìäàñïàéäû. Åãåð áið í¸ðñåãå òåê ºàíà áið í¸ðñå ºàðàìàºàðñû áîëóû ºàæåò æ¸íå á½äàí ê¼ï áîëìàóû êåðåê äåñå, îëàð ºàëàé ¾éëåññií? Àë åíäi òåê áið áåéïàéûìäûººà ¹àíà ¸ði äàíàëûº, ¸ði ïàéûìäûëûº ºàðàìà-ºàðñû åêåí. Îñûëàé ìà, Ïðîòàãîð, ¸ëäå îñûëàé åìåñ ïå? Òûì ûíòàëû áîëìàñà äà, Ïðîòàãîð êåëiñòi: – Ñîíäà ïàéûìäûëûº ïåí äàíàëûº áið í¸ðñå áîëûï øûºïàé ìà? Áiçäå ¸äiëäiê ïåí ìåéiðáàíäûëûº á½ðûí äà ä¸ë ñîë ñèÿºòû äåðëiê áîë¹àí åäi ¹îé. Áiðຠæàáûðºàìàéûº, – Áåéïàéûìäû ºûëûºòàð áåéïàéûìäûëûºïåí æàñàëûï, àë ïàéûìäû ºûëûºòàð ïàéûìäûëûºòû» àðºàñûíäà iñòåëå ìå? – Êåëiñåìií. – Äåìåê, åãåð áið í¸ðñå ê¾øïåí æàñàëàòûí áîëñà, á½ë ê¾øêå òîëûº áîëìàº, àë ê¾ø ºîëäàíûëìà¹àí iñ-ºèìûë – ¸ëñiçäiê ïå? – Ñið¸, îñûëàé áîëñà êåðåê. – Åãåð æûëäàì ¸ðåêåò åòñå, á½ë – æûëäàì æàñàë¹àí iñ, àë åãåð áàÿó ¸ðåêåò åòñå – áàÿó æàñàë¹àí iñ áîë¹àíû ìà? – ȸ. – Åãåð áið í¸ðñå áiðäåé ò¾ðäå æàñàëñà, îë, äåìåê, áið ñåáåï áîéûíøà æàñàëûï, àë ºàðàìà-ºàðñû ò¾ðäå æàñàëñà, ºàðàìà-ºàðñû ñåáåïòåð áîéûíøà æàñàëà ìà? Ïðîòàãîð êåëiñòi. – Ìà¹àí àéòøû, – äåï æàë¹àñòûðäûì ìåí ñ¼çiìäi,– ¸ëäåíå ¼òå ¸äåìi áîëà ìà? Ïðîòàãîð áîëàäû äåãåíäåé ñû»àé òàíûòòû. – Îíû» ñèûºñûçäàí áàñºà ºàðàìà-ºàðñûëû¹û áàð ìà? – Æîº. – Á½äàí ¸ði: ¸ëäåíå æàºñû áîëà ìà? – Áîëàäû. – Îíû» æàìàííàí ¼çãå ºàðàìà-ºàðñûëû¹û áàð ìà? – Æîº. – Á½äàí äà ¸ði áàðàéûº. Äûáûñ æî¹àðû áîëà ìà? – ȸ. – Áiðຠî¹àí ò¼ìåííåí áàñºà ºàðàìà-ºàðñûëûº æîº ºîé? – Æîº. – ̽íû» ¼çi,– äåäiì ìåí,– ¸ð çàòºà ºàðàìà-ºàðñû í¸ðñå ê¼ï åìåñ, áiðåó-ຠåêåíäiãií áiëäiðìåé ìå? Ïðîòàãîð êåëiñòi. – Åíäåøå,– äåäiì ìåí,– ¼çiìiç êåëiñêåí í¸ðñåíi» ºîðûòûíäûñûí øû¹àðàéûº. Áiç áið í¸ðñåãå ê¼ï åìåñ, òåê áið í¸ðñå ¹àíà ºàðàìà-ºàðñû åêåíäiãi æ¼íiíäå êåëiñòiê ïå? – ȸ. – Áiç ºàðàìà-ºàðñû ò¾ðäå æàñàë¹àí í¸ðñå ºàðàìà-ºàðñû ñåáåï áîéûíøà æàñàëàòûíäû¹û æ¼íiíäå êåëiñòiê ïå? – ȸ. – Àë áiç áåéïàéûìäûº iñ-¸ðåêåòòåðäi» á¸ði ïàéûìäû iñ- ¸ðåêåòòåðãå ºàðàìà-ºàðñû áîëàòûíäû¹û æ¼íiíäå êåëiñòiê ïå? – ȸ.

– Æîº,– äåäi Ïðîòàãîð,– áiðຠìåí ì½íäàé ê¼ïòåãåí çàòòàðäû – òà¹àìäàðäû äà, iøiìäiêòåðäi äå, ä¸ði-ä¸ðìåêòåðäi äå, òà¹û äà ìû»äà¹àí í¸ðñåëåðäi äå áiëåìií. Àë àäàìäàð¹à ïàéäàëû äà, çèÿíäû äà åìåñòåðäi» áiðàçû àòòàð¹à ïàéäàëû, åêiíøiëåði òåê ºàíà – ¼ãiçäåðãå, ¾øiíøiëåði – èòòåðãå ïàéäàëû, ò¼ðòiíøiëåði îëàð¹à äà, á½ëàð¹à äà ïàéäàëû åìåñ, îíû» åñåñiíå à¹àøòàð¹à ïàéäàëû. Ñîíû» ¼çiíäå áið çàò à¹àøòû» òàìûðû ¾øií æàºñû, á½òà¹û ¾øií æàìàí, ìûñàëû, ê¼»: åãåð òàìûð¹à ñàëñà», áàðëûº ¼ñiìäiêòåð ¾øií îë æàºñû, àë îíû æàñ ¼ðêåíäåð ìåí ¼ñêiíäåðãå ò¼êñå», îë á¸ðií á¾ëäiðåäi; ç¸éò¾í ìàéû – áàðëûº ¼ñiìäiêòåð ¾øií å» çèÿíäû çàò, àë àäàìíû» øàøû ìåí á¾êië äåíåñiíå îíû» åìäiê ºàñèåòi áàð. Èãiëiêòi» àëóàí ò¾ðëi åêåíäiãi ñîíøàëûº, áið çàòòû» ¼çi ñûðòºû ºîëäàíûñòà àäàì ¾øií èãiëiê áîëñà, iøêi ºîëäàíûñòà – àñà ¾ëêåí êåñåë; ñîë ñåáåïòi äå áàðëûº ä¸ðiãåðëåð ç¸éò¾í ìàéûí òàì຺à, òà¹àì ìåí ò½çäûºòû» æà¹ûìñûç èiñií êåòiðóãå æåòåòiíäåé ¼òå àç ì¼ëøåðäå ¹àíà ïàéäàëàíó¹à ½ñûíàäû. Ïðîòàãîð îñûíû àéòºàí êåçäå ºàòûñûï îòûð¹àíäàð: “²àëàé æàºñû ñ¼éëåéäi!” äåï, øóëàï ºîÿ áåðäi. Àë ìåí áûëàé äåäiì: Èíòåðìåäèÿ: ¸»ãiìåëåñó ò¸ñiëi òóðàëû äàó – Ïðîòàãîð! Ìåí, ñîðûìà ºàðàé, ½ìûòøຠàäàììûí, ìåíiìåí áiðåó òûì ½çຠñ¼éëåñêåí êåçäå, íå æ¼íiíäå ñ¼ç áîëûï îòûð¹àíäû¹ûí ½ìûòûï ºàëàòûí ¸äåòiì áàð. ²½ëà¹ûì òîñà»äàó åñòèòií áîëñà, ñåí ìåíiìåí òiëäåñåðäå áàñºàëàðìåí ñ¼éëåñêåí êåçäåãiäåí ã¼ði ñ¼çäåðäi ºàòòûðຠàéòó êåðåê äåï åñåïòåð åäi», ñîë ñèÿºòû åíäi, ½ìûòøຠàäàììåí ñ¼éëåñiï îòûð¹àíû»äà ìåí ñåíi» àéòàð îéû»äû ໹àðà àëóûì ¾øií àíûº ¸ði ºûñºà åòiï æàóàï ºàéòàð¹àéñû». – Àë ¼çi» ºàëàé ºûñºà æàóàï áåðóiìäi ºàëàéñû»? Æàóàáûì ºàæåòòi ì¼ëøåðiíåí äå ºûñºàðຠáîëñûí áà? – Æîº, òûì êåëòå áîëìàñûí, – äåäiì ìåí. – Äåìåê, ºàæåòòi ì¼ëøåðäå áîëóû êåðåê ºîé? – ȸ. – Àë ìåí ñà¹àí ºàíøàëûºòû ºûñºà æàóàï ºàéòàðàéûí: ºàíøàëûºòû ìà¹àí ¸ëäå ºàíøàëûºòû ñà¹àí ºàæåò áîëóûíà ºàðàé æàóàï áåðåéií áå? – Ñåí áiðäåí-áið í¸ðñå æàéûíäà ºàëàóû» áîéûíøà ñ¼çi»íi» ½øû-ºèûðû ê¼ðiíáåéòiíäåé åòiï ½çຠàéòà äà áiëåñi» æ¸íå ¼çãåíi îñûëàé àéòó¹à ¾éðåòå äå àëàñû», îíû» ¾ñòiíå ºûñºà ºàë¹àíäàðûí äà òàëäàï ê¼ðåéiê. Ñåí áåéøûíäûºòû òóäûðàòûí àäàì îñûëàé iñòåó àðºûëû ïàéûìûíà ñ¸éêåñ ¸ðåêåò æàñàéäû äåï îéëàìàéñû» áà? – Ñîêðàò, ê¼ïòåãåí àäàìäàð îñûëàé äåï ½é¹àðñà äà,– äåäi Ïðîòàãîð,– ì½íû ìîéûíäàó ìà¹àí ½ÿò áîëàð åäi. – Àë åíäi ñ¼çiìäi ñîëàð¹à ¸ëäå ñà¹àí àðíàñàì áà åêåí? – Åãåð ¼çi»å ºîëàéëû áîëñà, ¸óåëi ¸ëãi ê¼ïòåãåí àäàìäàðäû» ìຽëäàóûí òàëäàøû. – Òåê ºàíà ñåí ìà¹àí æàóàï áåðiï îòûðñà» áîëäû, àë á½ë ñåíi» ïiêiði» áå, æîº ïà ìåí ¾øií ìà»ûçäû åìåñ. Ìåí ¾øií å» áàñòûñû – ì¸ñåëåíi» çåðòòåëói. Áiðຠá½ë îðàéäà áiç ñ½ðຠáåðóøiíi äå, ÿ¹íè, ìåíi, æàóàï ºàéòàðóøûíû äà çåðòòåóiìiç îðûí àëóû ì¾ìêií. Ïðîòàãîð ì¸ñåëåíi» ºèûíäû¹ûí òiëãå òèåê åòiï, ¸óåëi á¸ëäåíãåíäåé áîëäû äà, êåéií æàóàï áåðóãå êåëiñòi. – ̾ìêií áîëñà, – äåäiì ìåí,– ìà¹àí å» áàñûíàí áàñòàï æàóàï áåðãåíi» æ¼í. Êåéáið àäàìäàð áåéøûíäûºòû òóäûð¹àíûìåí, äåãåíìåí äå ä½ðûñ ìà¹ûíàäàí æ½ðäàé åìåñ äåï åñåïòåéñi» áå? – Ñîëàé-ຠáîëñûí. – Ľðûñ ìà¹ûíàäàí àæûðàï ºàëìàó äåãåíiìiç, ñåíi»øå, æàºñû áàéûïòàé áiëó ìå? Ïðîòàãîð ìຽëäàäû. – Àë æàºñû áàéûïòàé áiëó äåãåíiìiç áåéøûíäûºòû òóäûðûï ò½ð¹àíû»äû ò¾ñiíói» áå? – Ñîëàé-ຠáîëñûí. – ̽íû» ¼çi áåéøûíäûºòû òóäûðóøûíû» iñi iëãåði áàñºàí æà¹äàéäà áîëà ìà, ¸ëäå êåði êåòêåí êåçäå áîëà ìà? – Iëãåði áàñºàí æà¹äàéäà. – Ñåí èãiëiê áàð äåï åñåïòåéñi» áå? – Áàð äåï åñåïòåéìií. – Çåâñïåí àíò åòåìií,– äåäi Ïðîòàãîð, – ìåí ¼çiì èãiëiêòi òiïòi åãåð îë àäàìäàð¹à ïàéäàëû áîëìàñà äà, èãiëiê äåï àòàéìûí. Ìà¹àí Ïðîòàãîð àáûðæû¹àí, êåéiãåí ñèÿºòû áîëûï, æàóàï áåðóãå äàéûíäàë¹àíäà áåéíå áið ½ðûñºà ¸çiðëåíãåíäåé áîëûï ê¼ðiíäi. Îíû» îñû ê¾éií áàéºà¹àí áîéäà ñàºòûº æàñàï, àºûðûí áûëàé äåï ñ½ðàäûì: – Ïðîòàãîð, ñåí àäàìäàðäû» åøºàéñûñûíà ïàéäàëû åìåñ òóðàëû àéòûï îòûðñû» áà ¸ëäå ì¾ëäå ïàéäàñûç í¸ðñå òóðàëû ìà? Ƹíå îñûíäàé çàòòàðäû ñåí èãiëiê äåï àòàéìûñû»?

íà¹ûç áàáûíäà¹û æåëàÿº ãèìåðåéëiê Êðèñîí¹à32 iëåñiï îòûðóäû íåìåñå ½çຠæ¾ãiðiñêå ºàòûñóøûëàðäû» áiðiìåí ¸éòïåñå øàáàðìàíäàðìåí æàðûñºà ò¾ñiï, ñîëàðäàí ºàëìàóäû ¼òiíóìåí áiðäåé. Ìåí ñà¹àí áûëàé äåï àéòºàí áîëàð åäiì: ¼çiìå-¼çiì á½äàí äà æî¹àðû òàëàï ºîÿìûí æ¸íå æ¾ãiðãåíäå îëàðäàí ºàëûï ºîé¹ûì êåëìåéäi, áiðຠόàí øàìàì æåòïåéäi. Àë åãåð ìåíi» Êðèñîíìåí ºàòàð æ¾ãiðãåíiìäi ê¼ðãiëåði» êåëñå, ñåí îíû» ìà¹àí áåéiìäåëóií ¼òií, ¼éòêåíi ìåí æûëäàì æ¾ãiðå àëìàéìûí, àë îë áàÿó æ¾ãiðå àëàäû. ĸë ñîë ñèÿºòû, åãåð ìåíi äå, Ïðîòàãîðäû äà òû»äà¹û» êåëñå, ñåí îíû» ¸óåëäåãiäåé ºàçið äå ìåí áåðãåí ñ½ðàºòàð¹à ºûñºà ¸ði òóðà æàóàï ºàéòàðóûí ¼òií. Åãåð îíû» ì½íû iñòåãiñi êåëìåñå, á½ë ºàíäàé ¸»ãiìå áîëìàº? Ìåí å» áîëìà¹àíäà ¼çàðà åòåíå ¸»ãiìåëåñó – áið í¸ðñå äå, ê¼ïøiëiê àëäûíäà ñ¼ç ñ¼éëåó – ì¾ëäå áàñºà í¸ðñå äåï åñåïòåéìií. – Áàéºàéñû» áà, Ñîêðàò,– äåäi Êàëëèé,– Ïðîòàãîð ¼çiíå ¼ç ºàëàóûíøà ñ¼éëåóãå, àë ñà¹àí ¼ç ºàëàóû»øà ñ¼éëåóãå ð½ºñàò åòiëåäi äåï åñåïòåãåíäå, îíû» àéòûï îòûð¹àíû ä½ðûñ ñèÿºòû. Á½ë àðàäà Àëêèâèàä ñ¼çãå àðàëàñòû: – Êàëëèé, ñåí æàºñû àéòûï îòûð¹àí æîºñû»; Ñîêðàò ½çຠñ¼éëåó ºîëûíàí êåëìåéòiíäiãií, á½ë æà¹ûíàí àë¹àíäà Ïðîòàãîð¹à iëåñå àëìàéòûíäû¹ûí ìîéûíäàï îòûð ¹îé, àë ¸»ãiìåëåñóãå æ¸íå ñ½ðàºòàð áåðó ìåí îëàð¹à æàóàï ºàéòàðà áiëóãå êåëåòií áîëñàº, îë á½ë æ¼íiíäå äå êiìãå áîëñà äà åñå æiáåðåòií áîëñà, ìåí òà» ºàë¹àí áîëàð åäiì. Åãå𠸻ãiìåä¾êåí º½ðóäà ¼çiíi» Ñîêðàòòàí ¸ëñiçäåó åêåíäiãií Ïðîòàãîð äà ìîéûíäàéòûí áîëñà, Ñîêðàòºà ñîë æåòêiëiêòi áîëàð åäi. ÁiðຠÏðîòàãîð ì½íû ìîéûíäàìàé îòûð¹àíäûºòàí, îë ¸ði ñ½ðຠáåðå, ¸ði æàóàï ºàéòàðà îòûðûï, ¸»ãiìåëåñå áåðñií, ¼ç ïàéûìäàóëàðûíàí áàñ òàðòà îòûðûï, îëàðäû íåãiçäåãiñi êåëìåé, òiïòi ñ½ðàºòû» ì¸íi íåäå åêåíäiãií òû»äàóøûëàðäû» ê¼ïøiëiãi ½ìûòûï ºàëàòûíäàé åòiï òûì ½çຠñiëòåìåé, ¸ð ñàóàë¹à æàóàï áåðãåíäå ê¼ñiëå ñ¼éëåìåé-ຠºîéñûí. °éòïåñå, Ñîêðàò ¾øií ìåí êåïië áîëàìûí: îë ½ìûòïàéäû, îë ½ìûòøàºïûí äåï ¸çiëäåï àéòà ñàëàäû. Ñîíûìåí, ìåíi»øå, Ñîêðàòòû» àéòûï îòûð¹àíû ä½ðûñ: ¸ð àäàì ¼çiíi» íå í¸ðñåãå áåéiì åêåíäiãií ê¼ðñåòói êåðåê. Àëêèâèàäòàí êåéií, ½ìûòïàñàì, Êðèòèé ñ¼ç àëäû: – Ïðîäèê ïåí Ãèïïèé! Ìåíi»øå, Êàëëèé Ïðîòàãîð æà¹ûíäà ñèÿºòû, àë Àëêèâèàä áîëñà, ûë¹è äà ¼ç ïiêiðií ñ¼éëåóãå êåëãåíäå åøêiìãå äåñ áåðìåé êåëòå ºàéûðà äà àëàñû» äåï ìåí åñòiãåíìií. Åãåð ìåíiìåí ¸»ãiìåëåñêi» êåëñå, åêiíøi ò¸ñiëäi ºîëäàí – àç ñ¼çáåí ê¼ï ìà¹ûíà áåðå áië. – Ñîêðàò! – äåäi Ïðîòàãîð.– Ìåí ê¼ïòåãåí àäàìäàðìåí ñ¼ç ñàéûñûíà ò¾ñêåíìií, åãåð ìåí ñåí ºîé¹àí òàëàáû»íû» äåðåñiíåí øû¹ûï, ¸»ãiìåëåñêåí êåçäå ºàðñûëàñûìíû» á½éûð¹àíûí îðûíäàéòûí áîëñàì, æàðûñòà ìåí åøêiìíåí îº áîéû îçáà¹àí áîëàð åäiì, Ïðîòàãîð äåãåí åñiì ýëëèíäåðäi» àðàñûíäà àòàëìà¹àí áîëàð åäi. Àë ìåí – á½ðûí¹û æàóàïòàðû îíû» ¼çiíå ½íàìà¹àíäû¹ûí, åãåð ñ½ðàºòàð¹à æàóàï áåðóiíå òóðà êåëåòií áîëñà, îíû» ¼ç åðêiìåí ¸»ãiìåëåñå ºîéìàéòûíäû¹ûí ò¾ñiíäiì äå, – îíû» ¸»ãiìåëåðiíå ºàòûñó ìiíäåòiì åìåñ äåï ½é¹àðûï, áûëàé äåäiì: – Ïðîòàãîð, áiçäi» ¸»ãiìåìiç ñåíi» åðåæåëåði»å ºàðàìàºàðñû áà¹ûòòà ¼ðáóií ìåí äå òàëàï åòïåéìií ¹îé. Åãåð ñåí ¸»ãiìåíi ìåí ñåíi» àéòàð îéû»äû ໹àðà àëàòûíäàé åòiï ¼òêiçãi» êåëñå, ìåí ì½íäàé ¸»ãiìåíi ºîëäà¹àí áîëàð åäiì. Ñåíi ½çຠòà, ºûñºà äà ¸»ãiìåëåñóãå ºàáiëåòòi äåñåäi, îíû» ¾ñòiíå ¼çi» äå îñûíû ºóàòòàï îòûðñû», – ñåí äàíàã¼éñi» ¹îé, – àë ìåí ½çຠñ¼éëåóãå ºàáiëåòòi áîë¹ûì êåëñå äå, á½¹àí øîðºàºïûí. Ñåí îñûíû» åêåóiíå äå øåáåðñi», ñîíäûºòàí ñåí ¸»ãiìåìiçäi» æàë¹àñà áåðói ¾øií áiçãå æîë áåðóãå òèiñ ñèÿºòûñû». Àëàéäà ì½íû ºàëàìàéñû», àë ìåíi» ¸ëäåáið iñòåðiì áàð, ñåí ¼çi»íi» ½ç຺à ñîçûëàòûí ñ¼çi»äi ò¸ìàìäà¹àí¹à äåéií îòûðà áåðóãå óàºûòûì æîº. Ñåíi» ñ¼çi»äi, á¸ëêè àºûðûíà äåéií º½ìàðòà òû»äà¹àí áîëàð åäiì, àëàéäà ìåí á½ë æåðäåí êåòóãå òèiñïií æ¸íå êåòåìií äå. Îñû ñ¼çäåðäi àéòòûì äà, ìåí êåòïåê áîëûï, îðíûìàí ê¼òåðiëäiì. Áiðຠìåí îðíûìíàí ò½ð¹àí áîéäà Êàëëèé î» ºîëûìåí ºîëûìäû ½ñòàï, ñîë ºîëûìåí ìåíi» îñû ïëàùûìà æàðìàñòû äà áûëàé äåäi: – Ñîêðàò, ñåíi æiáåðìåéìiç! Ñåí êåòñå», ¸»ãiìåìiçäi» øûðºû á½çûëàäû. ´òiíåìií, áiçáåí áiðãå áîëøû, ìåí ¾øií ñåíi» Ïðîòàãîðìåí ¸»ãiìå»äi òû»äàóäàí æàºñû åøòå»å æîº: áiçäi» á¸ðiìiçäi ðèçà åòøi. Êåòåéií äåï îðíûìíàí ò½ðûï ºîé¹àíäàé áîëñàìäà¹û, ìåí áûëàé äåäiì: – Ãèïïîíèêòi» áàëàñû, ¼çi»íi» äàíàëûººà äåãåí ñ¾éiñïåíøiëiãi»ìåí ñåí ìà¹àí ûë¹è äà ñ¾éêiìäiñi»; ìåí ºàçið äå ñåíi ìàºòàéìûí ¸ði æàºñû ê¼ðåìií, ñîíäûºòàí, åãåð ¼òiíiø áiëäiðñå», ñåíi ðèçà åòêiì êåëåäi-àº. Áiðຠºàçið á½ë ìåíåí

Ñîêðàò, áiçäi àðà à¹àéûí äåï åñåïòåï, áiçäi» áàñøûëû¹ûìûçáåí æîë îðòàñûíäà òî¹ûñóëàðû»äû ¼òiíåìií æ¸íå ñåíäåðãå îñûëàé iñòåó æ¼íiíäå êå»åñ áåðåìií. Ñåí, Ñîêðàò, åãåð ì½íû Ïðîòàãîð ½íàòïàéòûí áîëñà, ¸»ãiìåëåñóäi» òûì êåëòå ºàéûðóìåí øåêòåëãåí ò¾ðiíå ½ìòûëìàóû» êåðåê: ñ¼ç òiçãiíií åðêiíå ºîÿ áåð äå áîñ ½ñòà, ¼éòêåíi á½ë ñ¼çäåð ¼òå æàºñû ¸ñåð åòiï, áiçäi áåéíåëi ðå»êiìåí áàóðàï àëäû. Àë, Ïðîòàãîð, àðºàíäàðäû» á¸ðií êåðå òàðòûï, æåðäåí ê¼ç æàçûï ºàë¹àíøà àøûº ñ¼ç òå»içiíå ºóàëàé ñàí æåëìåí û¹ûï êåòïåói êåðåê. Åêåói» äå ºàíäàé äà áið îðòà ò½ñòàí àéûðûëûï ºàëìàóëàðû» ºàæåò. Ñåíäåð îñûëàé iñòå»äåð. Ìåíi» àºûëêå»åñiìäi òû»äà»äàð: ñåíäåð ¼çäåði»å ñ¼çäåði»íi» ñ¸éêåñòiëiãií ºàäà¹àëàéòûí ò¼ðåøi, áàñºàðóøû æ¸íå ò¼ðà¹à ñàéëàï àëû»äàð. ²àòûñûï îòûð¹àíäàð ì½íû ½íàòûï, æàïïàé ìຽëäàäû. Êàëëèé ìåíi áîñàòïàéìûí äåãåí ñî» á¸ði áàñºàðóøûíû ñàéëàóäû ¼òiíå áàñòàäû. Á½ë àðàäà ìåí ñ¼ç ¾øií àðàëûº ò¼ðåøi ñàéëàó ½ÿò áîëàð äåãåí ïiêið àéòòûì: åãåð ñàéëà¹àí êiñi áiçäåí íàøàð áîëñà, íàøàðäû» ò¸óiðëåðãå áàñøûëûº æàñà¹àíû æ¼í åìåñ, åãåð îë áiçáåí áiðäåé áîëñà, á½ë äà ä½ðûñ áîëìàéäû, ¼éòêåíi áiðäåé êiñi áiçáåí áiðäåé iñ-ºèìûë æàñàéäû äà ºîÿäû, ñîíäûºòàí ì½íäàé àäàìäû ò¼ðåøi åòiï ñàéëàóäû» ºàæåòi æîº. Á¸ëêiì, ñåíäåð áiçäåí ã¼ði ò¸óiðëåó áiðåóäi ñàéëàðñû»äàð? Øûíòóàéòºà êåëãåíäå, ìåí, ì¸ñåëåí, ñåíäåðäi» ìûíà Ïðîòàãîðäàí àºûëäûðຠáiðåóäi ñàéëàóëàðû» ì¾ìêií åìåñ äåï îéëàéìûí. Àë åãåð ñåíäåð åøºàíäàé àðòûºøûëû¹û æîº àäàìäû ñàéëàï, îíû æàºñû äåï æàðèÿ åòñå»äåð, òà¹û äà Ïðîòàãîð¹à îáàë áîëàäû, îíû ò¾êêå ò½ð¹ûñûç àäàì ñèÿºòàíäûðûï, ò¸ëiìãåð ñàéëàï áåðãåíäåé áîëàñû»äàð. Ìà¹àí êåëåòií áîëñàº, ìåí ¾øií á¸ðiáið. Áiçäi» ºàðûì-ºàòûíàñûìûç áåí ¸»ãiìåìiç ñåíäåðäi» ºàëà¹àíäàðû»äàé áîëóû ¾øií ìåí ñåíäåðäåí áûëàé iñòåóäi ¼òiíåìií: åãåð Ïðîòàãîðäû» æàóàï áåðãiñi êåëìåñå, îë ñ½ðຠºîéñûí, ìåí æàóàï ºàéòàðûï, ñîíûìåí áiðãå, ¼çiìíi» ïiêiðiìøå, î¹àí ì½íû ºàëàé iñòåó êåðåêòiãií ê¼ðñåòóãå òûðûñàìûí. Îë ¼çiíi» ºîé¹ûñû êåëãåí ñ½ðàºòàðûíû» á¸ðiíå ìåí æàóàï ºàéòàðûï áîë¹àí êåçäå, îë ìà¹àí ä¸ë îñûëàé æàóàï ºàéòàðó¹à ó¸äå áåðñií. Åãåð íຠ¼çiíå áåðiëãåí ñ½ð຺à æàóàï áåðóãå øàìàñû êåëìåñå ìåí äå, ñåíäåð äå îäàí ¸»ãiìåíi» øûðºûí á½çáàóäû ¼òiíåìiç (ñåíäåðäi» ìåíåí ¼òiíãåíäåði» ñèÿºòû). Á½ë ¾øií åðåêøå áàñøû ¸ñòå êåðåê åìåñ – ñåíäåð áiðiãiï áàñøûëûº æàñàéòûí áîëàñû»äàð. ¼òêiçóãå òûðûñàäû. Áiç åøêiìãå äå – Ñîêðàòºà äà, Ïðîòàãîð¹à äà ºîñûëìàóûìûç êåðåê, áiðຠîëàðäû» åêåóiíåí äå ¸»ãiìåíi îðòà ò½ñûíàí ¾çiï àëìàóäû á¸ðiìiç äå ¼òiíåéiê. Á½ë ñ¼çäåðãå Ïðîäèê æàóàï ºàéòàðäû: – Êðèòèé, ìåíi»øå, ñåí ¼òå æàºñû àéòûï îòûðñû»; ì½íäàé òàëºûëàóëàð¹à ºàòûñºàí àäàìäàð åíæàð òû»äàóøû áîëìàé, ¸»ãiìåëåóøiëåðäi» åêåói ¾øií äå îðòຠáîëó¹à òèiñ – ¼éòêåíi á½ë áið í¸ðñå åìåñ. Îëàðäû á¸ðiìiç òû»äàóûìûç ºàæåò, áiðຠò¾ðëiøå áà¹àëàéûº: äàíàëû¹ûí – ê¼áiðåê, îëàºòàóûí – àçûðຠáà¹àëàó êåðåê. Ïðîòàãîð ìåí Ñîêðàò, ìåí äå ñåíäåðäåí áið-áiði»å èêåìäi áîëóäû ¼òiíåìií: ì½íäàé ì¸ñåëåëåð æàéûíäà äàóëàñó¹à áîëàäû, áiðຠ½ðñûñûï ºàëìàó êåðåê. Áiðiíå-áiði æàºñû ºàðàéòûí äîñòàð äà äàóëàñàäû ¹îé, àë ä½øïàíäàð ìåí æàóëàð ½ðñûñàäû. Áûëàéøà àë¹àíäà áiç ¼òå æàºñû ¸»ãiìåëåñêåí áîëàð åäiê, òû»äàóøû áiçäå𠸻ãiìåëåñóøi ñiçäåðäi áàðûíøà ìຽëäàð åäiê, áiðຠìàäàºòàìà¹àí áîëàð åäiê: ìຽëäàó àäàìíû» æàí æ¾éåñiíäå åøºàíäàé åêiæ¾çäiëiêñiç, øûíàéû ò¾ðäå ïàéäà áîëàäû, àë ñ¼ç æ¾çiíäå ìàäàºòàó ê¼áiíåñå æàë¹àí áîëûï, àäàìäàðäû» øûí ïiêiðiíå ºàéøû êåëåäi; åêiíøi æà¹ûíàí, áiç, òû»äàóøûëàð äà, îñûëàéøà àñà çîð ºóàíûøºà á¼ëåíåð åäiê, áiðຠë¸ççàò àëìà¹àí áîëàð åäiê: ¼éòêåíi ºóàíó îéäû» ê¼ìåãiìåí ¸ëäåíåíi òàíûï-áiëãåí æ¸íå ïàðàñàòòû ¾ñòåìåëåé ò¾ñêåí àäàì¹à, àë ë¸ççàò àëó ¸ëäåíåíi æåãåí íåìåñå áàñºàäàé ò¸íè ºàíà¹àò àë¹àí àäàì¹à ò¸í ¹îé. Ïðîäèêòi» á½ë ñ¼çäåðií ¸»ãiìåãå ºàòûñûï îòûð¹àíäàðäû» ê¼ái áàðûíøà ìຽëäàï ºàáûëäàäû. Ïðîäèêòåí êåéií Ãèïïèé-äàíàã¼é ñ¼ç ñ¼éëåäi. – Îñû æèûíäà áàñ ºîñûï îòûð¹àí æàéñà»äàð!– äåäi îë.– Îñûíäà îòûð¹àíäàðäû» á¸ði çà» áîéûíøà åìåñ, òàáè¹àòûíàí33 òóûñòàð, æåêæàòòàð æ¸íå îòàíäàñòàð äåï åñåïòåéìií ìåí: ¼éòêåíi ñ¸éêåñ í¸ðñå òàáè¹àòûíàí ñ¸éêåñ í¸ðñåãå òóûñòàñ áîëûï êåëåäi, àë çà» – àäàìäàð¹à áèëiê æ¾ðãiçåòií ¼êòåì ê¾ø – òàáè¹àò ºàëàìàéòûí ê¼ïòåãåí í¸ðñåëåðãå ûðûºñûç ê¼íäiðåäi. Çàòòàðäû» òàáè¹àòûí áiëåòií áiçãå, ýëëèíäåðäi» iøiíäåãi å» äàíàã¼é àäàìäàð¹à, íຠñîíäûºòàí äà ºàçið îñû æåðäå, ýëëèíäiê äàíàã¼éëåðäi» îñû æèûíûíäà, îñû ºàëàíû» å» ¾ëêåí ¸ði àñà èãiëiêòi ¾éiíäå áàñ ºîñûï îòûð¹àíäàð¹à ì½íäàé º½ðìåòêå ëàéûº åøòå»å àéòà àëìàé, ò¾êêå ò½ð¹ûñûç àäàìäàð¹à ½ºñàï áið-áiðiìiçáåí ºûçûë øåêå áîëûï äàóëàñó ½ÿò áîëàð åäi. Ñîë ñåáåïòi äå ìåí ñåíäåðäåí, Ïðîòàãîð ìåí

– Ñåí ºàëàé ºàðàéñû», îë äà, á½ë äà ¼çàðà ¾éëåñåòií ñèÿºòû åìåñ ïå? – Ìåíi»øå, ä¸ë îñûëàé ñèÿºòû,– äåï æàóàï áåðäiì ìåí, áiðຠÏðîòàãîð òà¹û äà áiðäå»å àéòàð ìà åêåí äåï ºîðºûï òà ºàë¹àíûìäû ìîéûíäàéìûí. – Àë ñåíi»øå, á½ë ñîëàé åìåñ ïå? – Îñû åêi ïiêiðäi» åêåóií äå àéòºàí àäàìíû» ¼çiìåí-¼çi êåëiñêåí ñèÿºòû áîëóû ì¾ìêií áå, îë àäàì¹à æàºñû àäàì áîëó ¼òå ºèûí åêåíäiãií ¸óåëi ¼çi ìîéûíäàéäû, àë ñ¸ë êåéií ä¸ë ñîë ¼ëå»äå ì½íûñûí ½ìûòàäû æ¸íå àäàì¹à æàºñû àäàì áîëó ºèûí äåï ñîíû» ¼çi ñèÿºòû ïàéûìäà¹àí Ïèòòàêòû êií¸ëàéäû35. Ñîíû» àéòºàíûí àéòûï îòûð¹àí Ïèòòàêòû» ïàéûìäàóûí ºàáûë àëóäàí Ñèìîíèä áàñ òàðòàäû. Åãåð îë ¼çiìåí áiðäåé àéòûï îòûð¹àí àäàìäû êií¸ëàéòûí áîëñà, îíû» ¼çií äå êií¸ëàéòûíäû¹û ò¾ñiíiêòi, åíäåøå îíû» íå áiðiíøi, íå åêiíøi ïàéûìäàóû ä½ðûñ åìåñ. ʼïòåãåí òû»äàóøûëàð Ïðîòàãîðäû» á½ë ñ¼çií äóûëäàñà ìàºòàé æ¼íåëäi. Áàñòàïºûäà, îë îñûíû àéòûï, áàñºàëàðû äàáûðëàñà ñ¼éëåãåí êåçäå, áið å»ãåçåðäåé êiñi æóàí æ½äûðû¹ûìåí ºîéûï ºàë¹àíäàé áàñûì àéíàëûï, ê¼çiì ºàðàóûòòû; ñîñûí ìåí,– øûíûìäû àéòñàì, óàºûò ½òó ¾øií æ¸íå àºûííû» íå äåï îòûð¹àíûí áà¹àìäàó ¾øií – Ïðîäèêêå ºàðàï áûëàé äåäiì: – Ïðîäèê! Ñèìîíèä ñåíi» æåðëåñi» ¹îé; ñåí î¹àí ê¼ìåêòåñóãå ìiíäåòòiñi». Ãîìåðäi» àéòóûíà ºàðà¹àíäà, Àõèëëäåí áåòi ºàéòûï, æ¾ðåãi øàéëûººàí Ñêàìàíäðäû»: Òóûñûì, ò½ðà áåðìå ñåí ñåðåéiï, Ìûíà ä¸óäi åêåóëåï å»ñåðåéiê36! – äåï, Ñèìîýíòòi øàºûð¹àíûíäàé, ìåí ñåíi ê¼ìåêêå øàºûðàìûí. Ïðîòàãîð Ñèìîíèäòi áiçãå ò½ºûðòûï áåðìåñ ¾øií, ìåí ñåíi ê¼ìåêêå øàºûðàìûí. Ñèìîíèäòi º½òºàðó ¾øií ñåíi» iñêåðëiãi» êåðåê, ñîë iñêåðëiãi» àðºûëû ñåí “ºàëàó” æ¸íå “òiëåó” ñ¼çäåðií (á½ë åêi ñ¼ç áiðäåé åìåñ) àæûðàòºàí åäi» æ¸íå ñîë iñêåðëiãi» á¾ãií ê¼ïòåãåí òàìàøà ñ¼çäåð àéòóû»à ê¼ìåêòåñêåí åäi. Àë åíäi ¼çi» áàéºàøû, åêåóiìiçäi» îéûìûç áið æåðäåí øûºïàñ ïà åêåí? ´éòêåíi ìåí Ñèìîíèä ¼çiíå¼çi ºàéøû êåëäi äåï îéëàìàéìûí. Ñåí, Ïðîäèê ¸óåëi ìûíà ì¸ñåëå æàéûíäà ¼ç ïiêiði»äi àéòøû: “áîëà àëó” ìåí “áîëó” åêåói áið í¸ðñå íåìåñå áið í¸ðñå åìåñ äåï åñåïòåéñi» áå? – Çåâñïåí àíò åòåìií, åêåói áið í¸ðñå åìåñ,– äåäi Ïðîäèê. Á¸ði äå îñûëàé iñòåó êåðåê äåï ½é¹àðäû. Àë Ïðîòàãîð, á½ëàé iñòåãiñi êåëìåãåíäiãiíå ºàðàìàñòàí, ñ½ðຠáåðóãå êåëiñóãå, ñàóàëäàðûí ¸áäåí ºîéûï áîë¹àííàí êåéií, îëàð¹à ºûñºàøà æàóàï ºàéòàðà îòûðûï, òà¹û äà ä¸ëåëäåìå êåëòiðóãå ì¸æá¾ð áîëäû. Ìåéiðáàíäûëûºòû» ìà¹ûíàëûº º½ðûëûìûíû» ïðèíöèïi Ïðîòàãîð ñ½ðàóäû áûëàé áàñòàäû: – Ìåíi» îéûìøà, Ñîêðàò, íà¹ûç áiëiìäi àäàì ¾øií ¼ëå»äi ò¾ñiíå áiëóäi» ìà»ûçû àñà çîð: á½ë – àºûíäàðäû» àéòºàíäàðûí ò¾ñiíó, îëàðäû» òóûíäûëàðûíäà íå ä½ðûñ, íå á½ðûñ åêåíäiãiíå ò¼ðåëiê àéòó, îñûíû òàëäàé áiëó æ¸íå åãåð áiðåó ñ½ðàé ºàëñà, ò¾ñiíiêòåìå áåðó äåãåí ñ¼ç. Ìiíå, ºàçið äå áiç òåê ¸ëãiíäå ¹àíà ñ¼ç åòêåí í¸ðñå òóðàëû – ìåéiðáàíäûëûº æàéûíäà ¸»ãiìå áîëìàº, áiðຠáiç îíû ïîýçèÿ ñàëàñûíà ê¼øiðìåêïiç; àéûðìàøûëûº òåê ñîë ¹àíà áîëìàº. Ñîíûìåí, Ñêîïàñºà34, ôåññàëèéëûº Êðåîíòòû» ½ëû, ºàðàï, Ñèìîíèä áiðäå áûëàé äåéäi: ²îë, àÿ¹û ò¾çó, ìií æîº ò½ëà áîéûíäà, Îëºûëûº áîëìàñ êåìåë àºûë-îéûíäà Æàºñû (Üãáõüò) áîëà àëó àäàì¹à ¼òå ºèûí,– ìîéûíäà. Ñåí îñû ¼ëå»äi áiëåñi» áå ¸ëäå ñà¹àí îíû òîëûº îºûï áåðåéií áå? Àë ìåí: – κûï áåðìåé-ຠºîé, á½ë ¼ëå»äi ìåí áiëåìií, îíû æàòòàéìûí äåï áiðàç ¸óðå áîë¹àíìåí,– äåï æàóàï áåðäiì. – Æàºñû,– äåäi Ïðîòàãîð. – Åíäåøå ñåí ºàëàé îéëàéñû» á½ë ñ¸òòi àéòûë¹àí áà, ä½ðûñ ïà ¸ëäå ä½ðûñ åìåñ ïå? – °áäåí ä½ðûñ. – Àºûí ¼çiíå ¼çi ºàéøû êåëñå, á½ë, ñåíi»øå, æàºñû ìà? – Æîº, æàºñû åìåñ. – ̽ºèÿò ê¼»ië á¼ë. – ȸ, ºûìáàòòûì, ¼òå 콺èÿò ê¼»ië á¼ëäiì. – Äåìåê, ä¸ë ñîë ¼ëå»äå îíû» á½äàí ¸ði íå àéòàòûíûí ñåí áiëåñi»: Ïèòòàêòû» ñ¼çi, ìåíi»øå, º½ïòàó¹à ¸ñòå êåëìåéäi, “Ìåéiðáàí (Ýóõëüò) áîëó ºèûí» äåï, äàíàã¼é ûðûº áåðìåéäi. Áàéºàéñû» áà, ä¸ë ñîë àºûí ì½íû äà, á½ðûí¹ûíû äà àéòûï îòûð ¹îé? – Áiëåìií.

ìàºòà¹àíäà, ìûñàëû: “Ïðîòàãîð – ñ½ìäûº àºûëäû àäàì” äåñåì, ä¸ë ñîë Ïðîäèêòi» “ñ½ìäûº” äåãåí ñ¼ç æ¼íiíäå ìåíi ûë¹è èëàíäûðàòûíû ñèÿºòû. Á½ë îðàéäà Ïðîäèê ìåíåí ¸äåòòå æàºñûíû ñ½ìäûº äåï àòà¹àíû» ½ÿò åìåñ ïå äåï ñ½ðàéäû. ´éòêåíi “ñ½ìäûº áàéëûº”, “ñ½ìäûº áiòiì”, “ñ½ìäûº äåíñàóëûº” äåï åøêiì àéòïàéäû ¹îé, áiðຠñ½ìäûº äåðò, ñî¹ûñ, êåäåéëiê òóðàëû ñ¼ç åòåìiç, ¼éòêåíi ñ½ìäûº äåãåíiìiç – æàìàíäûº. Ìiíå, ñîëàé á¸ëêiì, êåîñòûºòàð ìåí Ñèìîíèä “ºèûí” äåãåí ñ¼ç àðºûëû íå æàìàíäûºòû íå ñà¹àí áåéì¸ëiì ¸ëäåáið áàñºà í¸ðñåíi ò¾ñiíåòií áîëàð. Ñîíäûºòàí Ïðîäèêòåí ñ½ðàéìûç – ¼éòêåíi Ñèìîíèäòi» òiëi òóðàëû íຠñîäàí ñ½ðàó êåðåê: Ïðîäèê, “ºèûí” äåãåí ñ¼ç àðºûëû Ñèìîíèä íåíi ò¾ñiíäi? – Æàìàíäûºòû. – Ïðîäèê, “ìåéiðáàí áîëó ºèûí” äåãåíäi àéòºàí Ïèòòàêòû Ñèìîíèä ñîë ¾øií êií¸ëàéäû. ̽íû» ¼çi Ïèòòàêòàí “ìåéiðáàí áîëó æàìàí” äåãåíäi åñòiãåíìåí áiðäåé. – Ïèòòàêòû ñ¼êêåíäå,– äåäi Ïðîäèê,– Ñèìîíèä, ñåíi»øå, á½äàí áàñºà òà¹û äà íå ò¾ñiíäi? Âàðâàðëûº ñ¼çäåðìåí àóûçäàí¹àí ëåñáîñòûº ñèÿºòû ñîë ñ¼çäåðäi ä½ðûñ àæûðàòà áiëìåäi. – Ïðîòàãîð, Ïðîäèêòi» íå àéòûï îòû¹àíûí åñòèìiñi»: á½¹àí ºàðñû áiðäåìå àéòà àëàñû» áà? – Ïðîäèê, á½ë ì¾ëäå îëàé åìåñ,– äåäi Ïðîòàãîð,– á¸ðiìiç ñèÿºòû Ñèìîíèä òå ºèûí äåï æàìàíäû åìåñ, æå»ië åìåñòi æ¸íå òåê ê¼ï ê¾ø-æiãåð æ½ìñàë¹àííàí êåéií ¹àíà ºîë æåòåòiíäi àòà¹àíäû¹ûí ìåí ¼òå æàºñû áiëåìií. – Ïðîòàãîð, ìåíi» îéûìøà äà, Ñèìîíèä îñûëàé ò¾ñiíåäi, á½ë Ïðîäèêêå äå áåëãiëi; îë ¸çiëäåï îòûð æ¸íå òåãiíäå, ñåíi» ¼ç ïiêiði»äi ºîð¹àé àëàòûíäû¹û»à ê¼ç æåòêiçãiñi êåëåòií ñèÿºòû. Ñèìîíèäòû» “ºèûíäû” “æàìàí” äåï åñåïòåìåéòiíäiãiíå ìûºòû ä¸ëåëäåìå ìûíà ò¼ìåíäåãi íàºûë ñ¼çäå êåëòiðiëãåí, ¼éòêåíi îë: Á½ë äàðûííû» èåñi – òåê æàë¹ûç º½äàé ¹àíà,– äåéäi. Àë åãåð îë “æàºñû áîëó æàìàí” äåï åñåïòåéòií áîëñà, îë á½ë òåê æàë¹ûç º½äàé¹à ¹àíà áåðiëãåí äåï àéòïà¹àí áîëàð åäi, á½ë äàðûíäû æàë¹ûç ñîíû» ºàíæû¹àñûíà áàéëàìà¹àí áîëàð åäi; ñîíäà Ñèìîíèä êåîñòûº39 åìåñ, ºàéäà¹û áið àðñûç äåï Ïðîäèêòi» ìîéûíäàóûíà òóðà êåëåð åäi. Åãåð ñåí, ¼çi»íi» àéòºàíû»äàé, ìåíi» ïîýçèÿíû æàºñû ò¾ñiíåòiíäiãiìäi – Àë¹àøºû ¼ëå»äåðiíäå Ñèìîíèäòi» ¼çi àäàì¹à øûíûíäà äà æàºñû àäàì áîëà àëó ¼òå ºèûí äåãåí ïiêið áiëäiðìåäi ìå åêåí? – Á½ë àéòûï îòû¹àíû» ä½ðûñ,– äåäi Ïðîäèê. – Àë Ïèòòàêòû îë, Ïðîòàãîðäû» îéëà¹àíûíäàé, îñûíäàé ïiêið åìåñ, áàñºà ïiêið àéòºàíû ¾øií êií¸ëàéäû. ´éòêåíi Ïèòòàê “ìåéiðáàí áîëà àëó” åìåñ, “ìåéiðáàí áîëó” ºèûí äåäi ¹îé, àë á½ë åêåói, Ïðîäèêòi» ìຽëäàï îòûð¹àíûíäàé, áið í¸ðñå åìåñ. “Áîëó” ìåí “áîëà àëó” áið í¸ðñå áîëìà¹àíäûºòàí, Ñèìîíèä ¼çiíå-¼çi ºàéøû êåëìåéäi. Á¸ëêiì, Ïðîäèê – æ¸íå îíûìåí áiðãå ê¼ïòåãåí áàñºà äà àäàìäàð,– Ãåñèîäòû» ïiêiðiíå ñ¸éêåñ, æàºñû àäàì áîëûï øû¹ó ºèûí áîëñà äà,– áûëàé äåãåí áîëàð åäi: – ̸»ãi ¼ëìåñ º½äàéëàð àóûð òåðìåí – Ìåéiðáàíäûëûºòû òàñòàïòû áiçäåí á¼ëiï, áiðàº, åãåð êiìäå-êiì øû»¹à æåòñå, ìåéiðáàíäûëûººà æåòêiçåòií æîë. – Á½ðûí¹û àóûð æîë – Êåòåäi æå»ië ¸ði òåãiñ áîëûï37. Îñûíû òû»äàï áîë¹àí ñî» Ïðîäèê ìåíi ìàºòàäû, àë Ïðîòàãîð áûëàé äåäi: – Ñîêðàò, ñåíi» ò¾çåòói»äå ¼çi» ñîë àðºûëû ò¾çåòêi» êåëåòií í¸ðñåäåãiäåí à¹àòòûºòàð ¸ëäåºàéäà ê¼ï. – ´çi» ê¼ðiï îòûðñû», Ïðîòàãîð, ìåíi» æà¹äàéûì íàøàð, àë ìåí ñàéºûìàçຠåìøi ñèÿºòûìûí: åìäåéìií äåï àóðóäû àñºûíäûðûï àëàìûí. – ȸ, ñîëàé åêåíi ðàñ. – Àëàéäà ñîëàé áîëóû íåëiêòåí? – Åãåð àºûí ìåéiðáàíäûëûººà æåòóäi ñ¸ë í¸ðñå åòiï ê¼ðñåòåòií áîëñà, îë îðàñàí çîð ºàòåëiêêå ½ðûí¹àí áîëàð åäi, ¼éòêåíi ì½íû æ½ðòòû» á¸ði å» ºèûí iñ äåï áiëåäi. Àë ìåí áûëàé äåäiì: – Çåâñïåí àíò åòåéií, Ïðîäèê áiçäi» ïàéûìäàóëàðûìûç¹à ä¼ï êåëäi. Ïðîäèêòi» äàíàëû¹û, Ïðîòàãîð, Ñèìîíèäòåí ¸ëäå îäàí äà ã¼ði ê¼íå çàìàíäàðäàí áàñòàó àë¹àí áà, ñið¸, åæåëäåí º½äiðåòòi ¸ëäåíå áîëñà êåðåê. Àë áàñºà ê¼ïòåãåí í¸ðñåëåðäå ¼çi»äi ò¸æiðèáåëiìií äåï åñåïòåéòií ñåí äàíàëûººà êåëãåíäå, ìåí ñèÿºòû åìåñ, ò¸æiðèáåñiç áîëûï ê¼ðiíåñi», íຠñîë æ¼íiíäå ìåíi» ò¸æiðèáåì áàð. ´éòêåíi ìåí ä¸ë ñîë Ïðîäèêòi» ø¸êiðòiìií38. Ìåíi»øå, “ºèûí” äåãåí ñ¼çäi Ñèìîíèä ñåí àë¹àí ìà¹ûíàäàí áàñºà ìà¹ûíàäà àë¹àíûí ñåí ºàçið ò¾ñiíáåé îòûðñû». ̽íû» ¼çi ìåí ñåíi (íåìåñå áàñºà áiðåóäi)

ºàíäàé äà áið íàºûëäû êåíåòòåí àéòûï ºàë¹àíäà, ¸»ãiìåëåñóøi îíû» àëäûíäà æàñ áàëà ñèÿºòû áîëàäû. Ñîíäûºòàí ºàçiðãiëåðäi» äå, á½ðûí¹ûëàðäû» äà áiðàçû ëàêîíäûºòàð¹à åëiêòåó äåíå æàòòû¹óëàðûíàí ã¼ði äàíàëûºòû àí๽ðëûì ê¼áiðåê ñ¾þ åêåíäiãií ໹àð¹àí; îëàð ì½íäàé íàºûëäàðäû àéòà áiëó íà¹ûç áiëiìäi àäàì¹à ò¸í åêåíäiãií ò¾ñiíãåí. ̽íäàé àäàìäàðäû» ºàòàðûíà Ôàëåñ Ìèëåòñêèéäi äå, Ïèòòàê Ìèòèëåíñêèéäi äå, ïðèåíäiê Áèàíòòû äà, áiçäi» Ñîëîíäû äà, Êëåîáóë Ëèíñêèéäi äå, Ìèñîí Õåíåéñêèéäi äå ºîñó¹à áîëàäû, àë ëàêîíäûº Õèëîí41 á½ëàðäû» àðàñûíäà æåòiíøi áîëûï åñåïòåëåäi. Îëàðäû» á¸ði äå ëàêîíäûº ò¸ðáèåíi ºûç¹ûøòàé ºîð¹àäû, æàí-ò¸íiìåí ñ¾éäi æ¸íå ä¸éåêòi ò¾ðäå æàë¹àñòûðäû; îëàðäû» ¸ðºàéñûñû ¼çäåðiíi» äàíàëû¹ûí åñòå ñàºòàëûï ºàëàòûí ºûñºà íàºûëäàðìåí áiëäiðãåíäiêòåí, á½ë äàíàëûºòû ¸ðêiì-ຠèãåðå àëàäû. Á¸ði áiðiãiï, îëàð ¼çäåðiíi» íàºûë ñ¼çäåðií äàíàëûºòû» áàñòàìàñû ðåòiíäå Àïîëëîí¹à àðíàäû, îíû» Äåëüôûäà¹û õðàìûíà æ½ðòòû» á¸ði ½íàòàòûí “´çi»äi ¼çi» òàíûï áië”, “ ̼ëøåðäåí òûñ åøòå»å áîëìàñûí” äåãåí íàºûëäàðäû æàçûï ºîéäû. Àë ìåí ì½íû íå ¾øií àéòûï îòûðìûí? ʼíåëåðäå ôèëîñîôèÿëûº îé êåøó ò¸ñiëi ëàêîíäûº àçñ¼çäiëiê42 áîë¹àíäû¹ûí ò¾ñiíäiðó ¾øií àéòûï îòûðìûí. Áiðàç ëàêîíäûºòàðäû» àðàñûíäà Ïèòòàêòû» äàíàëàð ìàºòàï æ¾ðãåí “ìåéiðáàí áîëó ºèûí (Ýôõëüò)” äåãåí íàºûëû äà òàðàï êåòòi. Äàíàëûººà àò຺½ìàðëûºïåí ½ìòûë¹àí Ñèìîíèä ¸éãiëi àòëåòòi æå»ãåíäåé àòàëìûø íàºûëäû ñàó òàìòû¹ûí ºàëäûðìàé ñûíàó æ¸íå îäàí àñûï ò¾ñó àðºûëû çàìàíäàñòàðû àðàñûíäà ¼çi äå ä໺ºà á¼ëåíåòiíäiãií ò¾ñiíäi. Îñûíäàé íèåòïåí á½ë íàºûëäû» áåäåëií ò¾ñiðìåê áîë¹àí îë, ìåíi»øå, ñîë ¼ëå»äi æàç¹àí. Ìåíi» øûíäûºòû àéòûï îòûð¹àí-îòûðìà¹àíäû¹ûìäû á¸ðiìiç æàáûëà ºàðàñòûðûï ê¼ðåëiê. Æàºñû áîëà àëó ºèûí äåï àéòºûñû êåëãåí îë ñî»ûíäà “¹îé” (ìÝí) øûëàóûí ºîñàºòàñà, ¼ëå»íi» òóðà áàñ æà¹ûíàí-ຠ¼ðåñêåëäiê áàéºàë¹àí áîëàð åäi. Åãåð áiç Ñèìîíèä Ïèòòàêòû» íàºûëûíà ºàðñû äàó àéòûï îòûð äåï æîðàìàëäàìàñàº, á½ë øûëàó àºûë¹à ºîíûìäû òèòòåé äå íåãiçäåìåñiç ºûñòûðûëà ñàë¹àí áîëàð åäi: Ïèòòàê “æàºñû áîëó ºèûí” äåï ½é¹àðàäû; á½¹àí ºàéøû êåëiï, Ñèìîíèä áûëàé äåéäi: “Æîº, Ïèòòàê, æàºñû áîëà àëóäû» ¼çi äå ºèûí”,– øûí ì¸íiíäå ºèûí, àë øûí ì¸íiíäå æàºñû åìåñ. Îë àºèºàò òóðàëû àéòºàíäà, áiðåóëåði øûí òåêñåðãi» êåëñå, Ñèìîíèäòi» á½ë ¼ëå»iíi» ì¸í-ìà¹ûíàñû, ìåíi»øå, ºàíäàé åêåíäiãií ìåí ñà¹àí ûºûëàñòàíà àéòûï áåðåìií. Àë ºàñà», ìåí, êåðiñiíøå, ¼çi»äi òû»äàéûí. Ïðîòàãîð ìåíi» á½ë ñ¼çäåðiìå: – Ñîêðàò, ¼çi» àéòøû,– äåï òië ºàòòû. Ïðîäèê ïåí Ãèïïèé äå, ºàë¹àíäàðû äà îñûíû ºàòòû ¼òiíäi. – Åíäåøå ìåí ¼çiìíi» îñû ¼ëå»äi ºàëàé ò¾ñiíåòiìäi ñiçäåðãå áàÿíäàï ê¼ðåéií,– äåäiì ìåí.– Ýëëèíäåðäi» àðàñûíäà ôèëîñîôèÿ á¸ðiíåí äå åðòåðåê æ¸íå ê¼áiðåê Êðèò ïåí Ëàêåäåìîíäà òàðàëäû, Æåð áåòiíäåãi å» ê¼ï ñîôèñòåð äå ñîíäà áîëäû; áiðຠêðèòòûºòàð ìåí ëàêåäåìîíäûºòàð Ïðîòàãîð ñ¼ç åòêåí ñîôèñòåð ñèÿºòû ì½íû òåðiñêå øû¹àðàäû æ¸íå äàíàëûº æà¹ûíàí áàðëûº ýëëèíäåðäåí àñûï ò¾ñåòiíäiãiìiç áàéºàëûï ºàëìàñûí äåï îëàð íàäàí áîë¹àíñèäû; îëàð ¼çäåðií å» æàºñû æàóûíãåðëåð ìåí åðæ¾ðåê àäàì äåï ñàíàóäû ºàëàéäû, ñ¼éòiï, åãåð ¼çäåðiíi» àðòûºøûëû¹û íຠíåäå åêåíäiãií áiëiï ºîéñà, æ½ðòòû» á¸ði ñî¹àí, ÿ¹íè äàíàëûººà æàòòû¹àäû äåï îéëàéäû. Àë ºàçið øûíäûºòû æàñûð¹àí îëàð àíàëàð ñèÿºòû º½ëàºòàðûí ø½íòèòûï40, ºîëäàðûíà ºàéûñ áåëäiê îðàï, ãèìíàñòèêàìåí æàí ñàëà ø½¹ûëäàíûï æ¸íå íຠîñûíû» àðºàñûíäà ëàêîíäûºòàð ýëëèíäåðãå ¼êòåìäiê æ¾ðãiçåòiíäåé ºûñºà ïëàù êèiï, ëàêîíäûºòàð¹à áàñºà ìåìëåêåòòåðäå åëiêòåéòiíäåðäi àëäàäû. Àë ¼ç ñîôèñòåðiìåí º½ïèÿ ñ¼éëåñóäåí æàëûººàí êåçäå ëàêîíäûºòàð ì½íû àøûº ò¾ðäå iñòåãiëåði êåëiï, æàòæåðëiêòåðäi – ¼çäåðiíå åëiêòåóøiëåðäi äå, áàñºàëàðäû äà – ºóàäû, ñîë êåçäå îëàð á¼òåí àäàìäàðäàí æàñûðûí æà¹äàéäà ñîôèñòåðìåí åìií-åðêií ºàðûì-ºàòûíàñ æàñàñàäû. Êðèòòûºòàð ñèÿºòû îëàð äà ¼çäåðiíi» æàñ æiãiòòåðiíi» áàñºà æåðëåðãå áàðóûíà ð½õñàò åòïåéäi; ¼éòêåíi ¼çäåðiíi» îëàð¹à ¾éðåòêåíäåðií îëàð ½ìûòïàñà åêåí äåéäi. Îñû åêi ìåìëåêåòòå òåê åðêåêòåð ¹àíà åìåñ, ñîíûìåí áiðãå ¸éåëäåð äå ò¸ðáèåíi ìàºòàíûø åòåäi. Ìåíi» øûíäûºòû àéòûï îòûð¹àíäû¹ûìäû, ôèëîñîôèÿäà æ¸íå ñ¼ç ¼íåðiíäå ëàêîíäûºòàðäû» øûí ì¸íiíäå ¼òå æàºñû ò¸ðáèåëåíãåíäiãií ñiçäåð ìûíàäàí áiëå àëàñûçäàð: åãåð êiìäåêiì ëàêîíäûºòàðäû» å» ò¾êêå ò½ð¹ûñûçûìåí æàºûíäàñºûñû êåëñå, áið ºàðà¹àíäà îíû ñ¼çãå øîðºàº äåï îéëàï ºàëàð åäi; áiðຠîë ñ¼çiíi» êåç êåëãåí ò½ñûíäà º½ðàëàéäû ê¼çãå àòàòûí ìåðãåí ò¸ðiçäi íûñàíà¹à ä¼ï òèåòií ¸ði ºûñºà, ¸ði í½ñºà

Ìåí îñûëàé æ¸íå îñû ò½ð¹ûäà ñ¼éëåï åäiì, áðຠÏðîòàãîð ¼ç ºàëàóûí ໹àðòïàäû. Ñîë êåçäå Êàëëèéãå áið ºàðàï ºîéûï, Àëêèâèàä áûëàé äåäi: – Êàëëèé, ñåíi»øå, Ïðîòàãîð æàóàï áåðãiñi êåëåòiíêåëìåéòiíäiãií æàðèÿ åòêiñi êåëìåé, ºàçið äå æàºñû iñòåï îòûð ìà? Ìåíi»øå, æàºñû iñòåï îòûð¹àí æîº. Îë íå ¸»ãiìåíi æàë¹àñòûðñûí, íå ¸»ãiìåëåñêiñi êåëìåéòiíäiãií àéòñûí, ì½íû áiç äå áiëiï îòûðàéûº; ñîíäà Ñîêðàò òà, ¸»ãiìåëåñóäi ºàëàéòûí ºàíäàé äà áîëñûí ¼çãå àäàì äà áàñºà áiðåóìåí ¸»ãiìå-ä¾êåí º½ðàòûí áîëàäû. Àëêèâèàäòû» ñ¼çäåðiíåí, Êàëëèéäi» æ¸íå ºàòûñûï îòûð¹àíäàðäû» á¸ðiíi» äåðëiê ¼òiíiøòåðiíåí ½ÿë¹àí Ïðîòàãîð àºûðû ¸»ãiìåëåñóãå ðèçàëûº áiëäiðiï, ñåíäåð ìåíåí ñ½ðà»äàð, àë ìåí æàóàï ºàéòàðàéûí äåï êåëiñòi. Ñîñûí ìåí áûëàé äåäiì: – Ïðîòàãîð, ìåí ñåíiìåí ñ¼éëåñêåíäå ºàíäàé äà áið áàñºà ïè¹ûëäà áîëäû äåï îéëàï ºàëìà, ìåíäå áið-ຠíèåò áàð: ¸ð êåç ñàéûí ò¾ñiíiñïåóøiëiê òó¹ûçàòûí í¸ðñåíi ºàðàñòûðó. Ìåí Ãîìåðäi» ¼ëå»iíi»: Åãåð åêåó êåëå æàòñà, ¸ðºàéñûñû áiðäå»å îéëàï òàïïຠáîëàäû,– äåãåí òàðìà¹ûí ì¸í-ìà¹ûíà¹à òîëû äåï îéëàéìûí, ¼éòêåíi, áiç, àäàìäàð, á¸ðiìiç áiðãå áîë¹àíäà ºàíäàé äà áîëñûí iñêå, ñ¼ç áåí îé¹à ºàëàé äà ºàáiëåòòiðåê áîëàìûç. “Æàë¹ûç àäàì, îé ¸ëåìií ºàëàé øàðëàñà äà”44, ¼ç îéûìäû êiìãå õàáàðëàñàì åêåí, êiìíåí ºîëäàó òàïñàì åêåí äåï äåðåó içäåíiñïåí ê¾é êåøåäi. Ìåí äå îñû ¾øií êåç êåëãåí áàñºà àäàìíàí ã¼ði ñåíiìåí ûºûëàñòàíà ¸»ãiìåëåñåìií, ¼éòêåíi æàëïû àë¹àíäà æiái ò¾çó àäàìíû» çåðòòåóiíå æàòàòûíäàðäû» á¸ðií, ñîíäàé-ຠ¸ñiðåñå ìåéiðáàíäûëûº òóðàëû ì¸ñåëåíi äå, á¸ðiíåí äå ã¼ði æàºñûðຠçåðòòåé àëàñû» äåï åñåïòåéìií. Ñåí áîëìàñà», áàñºà êiì? ´éòêåíi ñåí ¼çi»äi òåê ìiíñiç ¸ði øûí ì¸íiíäå ëàéûºòû àäàì äåï åñåïòåï ºàíà ºîéìàéñû» ñîíûìåí áiðãå áàñºàëàðäû äà æàºñû àäàì åòå àëàìûí äåï îéëàéñû», á½ë æà¹ûíàí àëûï ºàðà¹àíäà ¼çäåði æiái ò¾çó àäàì áîëñà äà, ¼çãåëåðäi ä¸ë îñûíäàé åòó ºîëûíàí êåëìåéòií àäàìäàð¹à ½ºñàìàéñû». Ƹíå ñåíi» ¼çi»å ñåíiìäi åêåíäiãi» ñîíøàëûº, áàñºàëàð ¼çäåðiíi» îñû ºàáiëåòií æàñûðñà, ñåí áàðëûº ýëëèíäiêòåðäi» àëäûíäà ñûðû»äû àøûº ò¾ðäå àºòàðûï, ¼çi»äi ñîôèñò äåï àòàäû», ñ¼éòiï ¼çi»äi áiëiìäiëiê ïåí ìåéiðáàíäûëûºòû» ò¸ëiìãåði äåï æàðèÿëàäû» æ¸íå á½ë áåðãiñi êåëñå, Ñîêðàò æàóàï áåðñií, àë åãåð, êåðiñiíøå, îë Ñîêðàòºà æàóàï ºàéòàð¹ûñû êåëñå, á½ë ñ½ðຠºîéñûí. Àë ìåí áûëàé äåäiì: – Ìåí Ïðîòàãîð¹à ¼çiíå ½íàìäûñûí òà»äàï àëóäû ½ñûíàìûí. Åãåð îë ºàæåò äåï òàïñà, ¼ëå»äåð ìåí òàºïàºòàð æàéûíäà ñ¼éëåóäi äî¹àðàéûº, àë åíäi, Ïðîòàãîð, áàñòàïºûäà ìåíi» ñåíåí ñ½ðà¹àíûìäû ¼çi»ìåí áiðãå òàëºûëàé îòûðûï, ¸»ãiìåíi àºûðûíà äåéií æåòêiçóãå áåéiëìií. ´éòêåíi ìåíi» îéûìøà, ïîýçèÿ òóðàëû ¸»ãiìå á¸ðiíåí äå ã¼ði ê¼øåäåãi òàë¹àìû íàøàð àäàìäàðäû» òîé-òîìàëà¹ûíà ½ºñàï êåòåòií ñèÿºòû. ´éòêåíi îëàð øàðàï iøiï îòûð¹àíäà ¼ç ¾íäåðiíi», ¼ç ñ¼çäåðiíi» ê¼ìåãiìåí ¼çàðà ê¾ø ñûíàñûï ê¼ðóãå ¼çäåðiíi» áiëiìñiçäiãi ñàëäàðûíàí ºàáiëåòñiç áîëûï êåëåäi, ñîë ñåáåïòi ôëåéòàíû» ¾íi ¾øií ºûìáàò àºû ò¼ëåï, ôëåéòàøû áèêåøòåðäi áà¹àëàéäû, ñ¼éòiï ñîëàðäû» ¾íi àðºûëû áið-áiðiìåí ñ¼éëåñåäi. Áiðຠøàðàï iøiï, òåðåçåëåði òå» áiëiìäi àäàìäàð áàñ ºîñºàíäà îë æåðäåí ôëåéòàøûëàðäû äà, áèøiëåðäi äå, àðôàøûëàðäû äà ê¼ðìåéñi»,– îë æåðäå ¼ç ¾íäåðiìåí ¸»ãiìåëåñiï, êåçåêïåí ñ¼éëåï ¸ði òû»äàï, ¼çäåðiíå ¼çäåði ðèçà áîëûñûï ñ¼éëåñåäi, ¸ëãi àéòûë¹àíäàð ìàéäàø¾éäåëåð ìåí áàëàëûº-øàëàëûºòàðäû êåðåêñiíáåéäi, ñ¼éòiï îëàð òiïòi òûì ê¼ï iøñå äå, ì½íû» á¸ði ñûïàéû ò¾ðäå áîëàäû. ̽íäàé àäàìäàð,– àë áiçäi» ê¼ïøiëiãiìiç ¼çäåðií îñûíäàé àäàìäàð äåï åñåïòåéäi,– áàñ ºîñºàí æèûíäàð ¼çãåíi» ¾íiíå ì¾ëäå 콺òàæ áîëìàéäû, òiïòi àºûíäàðäû äà ºàæåòñiíáåéäi, îíû» ¾ñòiíå á½ëàðäàí íå àéòºûëàðû êåëiï îòûð¹àíäû¹ûí ñ½ðàóäû» ¼çi ì¾ìêií åìåñ. Òîáûðäà¹û àäàì ¼ç ñ¼çäåðiíäå àºûíäàð¹à ñiëòåìå æàñàéäû, áiðຠáiðåóëåði àºûííû» àéòºûñû êåëãåíi ìûíàó äåñå, åêiíøiëåði ì¾ëäå áàñºàíû òiëãå òèåê åòåäi. Ò¾ñiíäiðiï áåðóãå øàìàëàðû æåòïåéòií í¸ðñå òóðàëû îëàð îñûëàé ïàéûìäàéäû. Àë áiëiìäi àäàìäàð ì½íäàé ¸»ãiìåëåðäåí áàñ òàðòûï, áið-áiðiìåí ¼ç øàìà-øàðºûíà ºàðàé ñ¼éëåñåäi, áiðií-áiði ¼çãåíi» ñ¼çiìåí åìåñ, ¼ç ñ¼çiìåí ñûíàï ê¼ðåäi æ¸íå ñûíàºòàí ¼òåäi. Ñåí åêåóiìiç äå îñûíäàé àäàìäàð¹à ê¼áiðåê åëiêòåóãå æ¸íå àºûíäàðäû áûëàé ºîéûï, àºèºàòòû äà, ñîíûìåí áiðãå ¼çäi-¼çiìiçäi äå òåêñåðå îòûðûï, ¼çiìiç ¼ç øàìà-øàðºûìûç¹à ºàðàé áið-áiðiìiçáåí ¸»ãiìåä¾êåí º½ðó¹à òèiñïiç. Åãåð ñåí ñ½ðຠºîþäû æàë¹àñòûðà áåðåòií áîëñà», ìåí ñà¹àí æàóàï ºàéòàðó¹à ¸çiðìií, åãåð ºàëàñà», ¼çiìiç îðòà ò½ñûíà æåòå áåðãåíäå ¾çiï àë¹àíäû ò¸ìàìäàó ¾øií ìà¹àí ñåí æàóàï áåð.

– Ìåéiðáàíäûëûºòà ¸ëäåíåñi ñ½ðûºñûç äà, àë ¸ëäåíåñi ¸äåìi áîëà ìà íåìåñå îë ò¾ãåëiìåí ò½òàñ ¸äåìi ìå? – ̾ìêiíäiãiíå ºàðàé, ò½òàñûìåí ¸äåìi. – Òåðå» ñó¹à êiì æ¾ðåêñiíáåé ñ¾»ãèòiíi ñà¹àí áåëãiëi ìå? – °ëáåòòå, ñ¾»ãóið àäàìäàð. – Îëàð iñêåð áîë¹àíäûºòàí áà, ¸ëäå ì½íû» áàñºà áið ñåáåái áàð ìà? – Ѿ»ãè áiëãåíäiêòåí. – Àë àò ¾ñòiíäåãi àéºàñòà êiì áàòûë – ñàëò àòòûëàð ìà ¸ëäå æàÿó æ¾ðãiíøiëåð ìå? – Ñàëò àòòûëàð. – Àë æå»ië ºàëºàíìåí êiì áàòûëäàó ºèìûëäàéäû: ïåëüòàñòàð45 ìà ¸ëäå ¼çãå æàóûíãåðëåð ìå? – Ïåëüòàñòàð. Åãåð ñåí îñûíû ê¼çäåï îòûðñà», á½ë áàñºà áàðëûº æà¹äàéëàðäà äà îñûëàé: æåòiê áiëåòií àäàìäàð õàáàðäàð åìåñ àäàìäàðäàí áàòûëäûðàº, òiïòi ¼çäåði ¾éðåíãåíãå äåéiíãiìåí ñàëûñòûð¹àíäà äà áàòûëûðàº. – ̾ëäå ìà¹ë½ìàòû áîëìàñà äà, êåç êåëãåí iñòå áàòûë áîëàòûíäàðäû ê¼ðãåíi» áàð ìà? – ȸ, òiïòi òûì áàòûëäàðäû äà ê¼ðãåíiì áàð. – Äåìåê, á½ë áàòûëäàð åðæ¾ðåê åìåñ ïå? – Àëàéäà ì½íäàé åðæ¾ðåêòiê ñ¼ëåêåò áîëàð åäi, ¼éòêåíi á½ëàð – ûçàºîð àäàìäàð. – Àë ñåí áàòûëäàðäû åðæ¾ðåê äåï àòàìàï ïà åäi»? – ̽íû ìåí ºàçið äå àéòàìûí. – °éòåñå äå, á½ë áàòûëäàð åðæ¾ðåê áîëìàé, ûçàºîð áîëûï êåòïåé ìå? Àë åíäi îñûäàí ñ¸ë á½ðûíûðຠàéòûëäû ¹îé, á¸ðiíåí äå ã¼ði áàòûëûðຠàäàìäàð – å» æåòiê áiëåòiíäåð, àë á½ëàð å» áàòûë àäàìäàð áîë¹àíäûºòàí, àí๽ðëûì åðæ¾ðåêòåði äå – îñûëàð. Îñû íåãiçäåìåãå ñ¾éåíåòií áîëñàº, åðæ¾ðåêòiê äåãåíiìiç áiëiì áîëûï øûºïàé ìà? – Ñîêðàò, ìåíi» ñà¹àí íå àéòûï, íå äåï æàóàï ºàéòàð¹àíûìäû ñåí åñi»å ä½ðûñ ò¾ñiðå àëìàé îòûðñû». Ñåí ìåíåí åðæ¾ðåêòåð áàòûë ìà äåï ñ½ðàäû»; ìåí ì½íû» ñîëàé åêåíäiãií ìîéûíäàäûì. Áiðຠñåí áàòûëäàð åðæ¾ðåê ïå äåï ñ½ðàìàäû»; åãåð ñåí ñîë æîëû îñû ñ½ðàºòû ºîé¹àí áîëñà», ìåí á¸ði áiðäåé åðæ¾ðåê åìåñ äåï àéòºàí áîëàð åäiì. Åðæ¾ðåêòåð áàòûë åìåñ äåï ìåí ñîë æîëû ºàòå àéòòûì äåï ñåí òiïòi äå, ä¸ëåëäåé àë¹àí æîºñû». Á½äàí ¸ði ñåí iñêåð àäàìäàð iñêåð åìåñòåðäåí áàòûëäàó æ¸íå ¼çäåði ¾éðåíãåíãå äåéiíãiìåí ñàëûñòûð¹àíäà áàòûëûðຠäåéñi» äå, îñûäàí ¾øií àºû àëó¹à ëàéûºïûí äåï ¼çi»äi áiðiíøi áîëûï ìîéûíäàäû». Á½ë ì¸ñåëåíi ºàðà¹àíäà ñåíi ºàòûñòûðìàó¹à, ñåíåí ñ½ðàìàó¹à, ñåíiìåí àºûëäàñïàó¹à áîëà ìà? ̽íñûç ì¾ëäå ì¾ìêií åìåñ. Ìåíi» áàñòàïºûäà ñ½ðà¹àíäàðûìíû» êåéáiðií ñåíi» òà¹û äà ìåíi» åñiìå ñàëóû»äû ìåí ºàçið äå ¼òå-ì¼òå ºàëàï îòûðìûí, àë ¸ëäåáiðåóëåðií áiç áiðãå ºàðàñòûð¹àí áîëàð åäiê. ̸ñåëå, ìåíi»øå, ìûíàäà áîëàòûí: äàíàëûº, ïàéûìäûëûº, áàòûëäûº, ¸äiëäiê, èíàáàòòûëûº – îñû áåñåói áið çàòòû» áåñ àòàóû ìà, ¸ëäå, êåðiñiíøå, îñû àòàóëàðäû» ¸ðºàéñûñûíû» àñòàðûíäà îëàðäû áið-áiðiíå ñ¸éêåñ êåëòiðìåéòiíäåé ¸ëäåáið åðåêøå ì¸í ìåí ¼çiíi» åðåêøå ºàñèåòi áàð çàò æàñûðûíûï æàòûð ìà? Á½ëàð áið í¸ðñåíi» àòàóëàðû åìåñ, áiðຠîñû àòàóëàðäû» ¸ðºàéñûñû åðåêøå çàòºà òèåñiëi, äåäi» ñåí, àëàéäà îëàð äåãåíìåí ìåéiðáàíäûëûºòû» á¼ëiêòåði – àëòûííû» áiðáiðiíå æ¸íå ¼çäåði º½ðàéòûí ò½òàñºà ½ºñàñ á¼ëiêòåði ñèÿºòû åìåñ, áåòòi» á¼ëiêòåði ñèÿºòû: á½ëàð ¼çäåði º½ðàéòûí ò½òàñºà äà, áið-áiðiíå äå ½ºñàìàéäû æ¸íå ¸ðºàéñûñûíû» ¼ç åðåêøå ºàñèåòi áîëàäû. Åãåð ñåí á½ë òóðàëû ºàçið äå ñîë êåçäåãiäåé îéëàéòûí áîëñà», àéòøû; àë åãåð ºàëàé äà ¼çãåøå îéëàñà», á½¹àí àíûºòàìà áåðøi. Åãåð ñåí ºàçið áàñºàøà ïàéûìäàñà», ìåí ñåíi ¸ñòå êií¸ëàìàéìûí: åãåð ìåíi ñûíàó ¾øií ñåí ñîë êåçäå îñûëàé äåãåí áîëñà», ìåí ¾øií òà»äàíàðëûº åøòå»å æîº. – Àë ìåí,– äåï æàóàï áåðäi Ïðîòàãîð. – Ñîêðàò, ñà¹àí ºàéòàëàï àéòàéûí, îñûëàðäû» á¸ði – ìåéiðáàíäûëûºòû» á¼ëiêòåði æ¸íå á½ëàðäû» ò¼ðòåói øûíûíäà äà ¼çàðà æàºûí, àë áàòûëäûº îëàðäû» á¸ðiíåí ºàòòû åðåêøåëåíåäi. Àë ìåíi» ä½ðûñ àéòûï îòûð¹àíäû¹ûìäû ñåí ìûíàäàí ò¾ñiíåñi»: å» ¸äiëåòñiçäåðäi, èíàáàòñûçäàðäû, ñîäûðëàðäû æ¸íå íàäàíäàðäû, àë ñîíûìåí áiðãå ¼òå áàòûë àäàìäàðäû ê¼ïòåï òàáó¹à áîëàäû. – Òîºòàé ºàë,– äåäiì ìåí,– ñåíi» ïàéûìäàóû» ê¼»ië á¼ëóãå òàòûðëûº. Ñåí áàòûë àäàìäàðäû ¼æåò äåï íåìåñå ºàëàé äà áàñºàøà àòàéñû» áà? – ȸ, ê¼ïòåãåí àäàìäàð êiðiñóãå äå ºîðºàòûí iñòåðãå îëàð áàòûë øåøiíiï êiðiñåäi,– äåäi Ïðîòàãîð. – Ñîëàé-ຠáîëñûí. Àë ìåéiðáàíäûëûºòû ñåí ¸äåìi áiðäå»å äåï áiëåñi» áå æ¸íå ¼çi»äi íຠîñû ¸äåìiíi» ½ñòàçû ðåòiíäå ½ñûíàñû» áà? – Åãåð ìåí àºûëäàí àëæàñïà¹àí áîëñàì, ¼çiìäi å» ¸äåìiíi» ½ñòàçûìûí äåï åñåïòåéìií.

– Áiëìåéìií, Ñîêðàò, ìåí äå ä¸ë ñåí ñ½ðà¹àíäàé ºàðàïàéûì æàóàï áåðóãå òèiñïií áå: æàëïû àë¹àíäà æà¹ûìäû àòàóëûíû» á¸ði – æàºñû, àë àóûðòïàëûº àòàóëûíû» á¸ði – æàìàí. Ìåíi»øå, òåê ºàçið æàóàï áåðó ¾øií ¹àíà åìåñ, ñîíûìåí áiðãå ¼çiìíi» á½äàí ¸ði ¼ìið ñ¾ðóiì ¾øií äå áûëàé äåãåíiì ñåíiìäiðåê øû¹àð: æàºñû åìåñ øàòòûºòàð äà, ¼ç êåçåãiíäå æàìàí åìåñ àóûðòïàëûºòàð äà áîëàäû, áiðຠêåðiñiíøå äå áîëà áåðåäi. ¶øiíøi æà¹äàé – åêåói äå åìåñ, ç½ëûìäûº òà, içãiëiê òå åìåñ. – Ñåí øàòòûººà ºàòûñû áàð íåìåñå ñîíû òó¹ûçàòûí í¸ðñåíi æà¹ûìäû äåï àòàìàéñû» áà? – °áäåí ä½ðûñ. – Åíäåøå ìåí äå îñûíû àéòûï îòûðìûí: øàòòûºòàð æà¹ûìäû áîë¹àíäûºòàí, îëàð æàºñû åìåñ ¸ëäåíå åìåñ ïå? Ìåíi» àéòàéûí äåãåíiì: øàòòûºòû» ¼çäi ¼çi æàºñû åìåñ ¸ëäåíå áîëìàñ ïà åêåí? – Åíäi, Ñîêðàò, á½ë ì¸ñåëåíi äå ¼çi» ûë¹è òàëàï åòåòií ò½ð¹ûäàí ºàðàñòûðûï ê¼ðåéiê æ¸íå äå åãåð áiçäi» çåðòòåóiìiç òèÿíàºòû äåï åñåïòåëiï, æà¹ûìäû ìåí æàºñû áið í¸ðñå áîëñà, îñûëàé äåï ½é¹àðàéûº; àë áàñºàøà áîëñà, á½¹àí ºàðñû áîëàéûº. – Çåðòòåóäi áà¹ûòòà¹û» êåëå ìå, ¸ëäå îíû ìåí æ¾ðãiçåéií áå? – Îíû æ¾ðãiçó º½ºû¹û ¼çi»å òèåñiëi – ¼éòêåíi îñû òàëºûëàó¹à áàñòàìàøû áîë¹àí ¼çi» ¹îé. – Áiç ¾øií æà¹äàé ìûñàë àðºûëû àéºûíûðຠáîëìàé ìà? Åãåð áiðåóãå àäàìíû» äåíñàóëû¹ûí îíû» ñûðòºû ïiøiíi áîéûíøà àíûºòàó íåìåñå òà¹û äà áið ñåáåïïåí îíû» äåíåñií ºàðàó êåðåê áîëñà, áiðຠîíû» òåê áåòi ìåí ºîëäàðûí ¹àíà ê¼ðiï ò½ðñà, îë: “Ìåí á¸ðií äå æàºñûðຠê¼ðiï øû¹óûì ¾øií ìà¹àí æàëà»àø êåóäå ìåí àðºà»äû ê¼ðñåòøi”,– äåéäi. Áiçäi» òàëºûëàóûìûç ¾øií ìåí äå ñîíû ºàëàéìûí. Ñåíi» ñ¼çäåði»íåí æàºñû ìåí æà¹ûìäû¹à ñåíi» ºàëàé ºàðàéòûíû»äû áiëãåí ìåí øàìàìåí àë¹àíäà áûëàé äåãiì êåëåäi: “°ó, Ïðîòàãîð, ñåí ¼çi»íi» ìûíà îéû»äû àøûº àéòøû: ñåí áiëiìãå ºàëàé ºàðàéñû»? Ñåí á½ë òóðàëû ê¼ïøiëiê àäàìäàð ñèÿºòû îéëàéñû» áà ¸ëäå áàñºàøà îéëàéìûñû»? ʼïøiëiê áiëiì ê¾øêå èå áîëìàéäû æ¸íå áàñøûëûº åòå ¸ði áàñºàðà àëìàéäû äåï åñåïòåéäi, ñîë ñåáåïòi îë æàéûíäà îéëàíûïòîë¹àíáàéäû äà. Àäàì¹à ê¼áiíåñå áiëiì ò¸í åêåíäiãiíå ºàðàìàñòàí, îëàð îíû áàñºàðàòûí áiëiì åìåñ, áàñºà áið í¸ðñå: åðæ¾ðåêòiê ïåí áiëiì áið í¸ðñå äåãåí ºîðûòûíäû æàñàéñû». Îñû ò¸ñiëäi ºîëäàíà îòûðûï, ñåí äåíåíi» ìû¹ûìäû¹û äà áiëiì äåãåí ºîðûòûíäû æàñàé àëàð åäi». ´éòêåíi ¼çi»íi» îñû ò¸ñiëi» áîéûíøà ñåí ìà¹àí ìûíàäàé ñ½ðຠºîé¹àí áîëàð åäi»: ìû¹ûì àäàìäàð ê¾øòi ìå? Ìåí è¸ äåï æàóàï áåðãåí áîëàð åäiì. Á½äàí ñî» ñåí áûëàé äåï ñ½ðàð åäi»: ê¾ðåñòå ò¸æiðèáå æèíàºòà¹àíäàð ê¾ðåñå áiëìåéòiíäåðãå ºàðà¹àíäà æ¸íå ¼çäåði ¾éðåíãåíãå äåéií ºàíäàé áîë¹àíäû¹ûìåí ñàëûñòûð¹àíäà ê¾øòiðåê ïå. Ìåí ê¾øòiðåê äåï æàóàï áåðåð åäiì. Ìåí ì½íû ìîéûíäà¹àííàí êåéií, ñåí, ä¸ë îñûíäàé ä¸ëåëäåðäi ïàéäàëàíà îòûðûï, ìåíi» ïàéûìäàóûì áîéûíøà áiëiì äåãåíiìiç äåíåíi» ìû¹ûìäû¹û äåï àéòà àëàð åäi». Àë ìåí ê¾øòi àäàìäàð ìû¹ûì äåï á½ë àðàäà äà, æàëïû àë¹àíäà ºàé æåðäå áîëñà äà ìîéûíäàìàéìûí. Îíû» åñåñiíå ìû¹ûìäàð – ê¾øòi, ¼éòêåíi á½ë åêåói – ê¾ø ïåí ìû¹ûìäûº – áið í¸ðñå åìåñ: áiðiíøiñi, ÿ¹íè ê¾ø, áiëiìíåí äå, ºà¿àðëàíó ìåí º½øòàðëûºòàí äà òóûíäàéäû, àë ìû¹ûìäûº òàáè¹àòòàí æ¸íå äåíåíi» ä½ðûñ ºîðåêòåíóiíåí ïàéäà áîëàäû. ĸë ñîë ñèÿºòû àíàó æà¹äàéäà äà: áàòûëäûº ïåí åðæ¾ðåêòiê áið í¸ðñå åìåñ, ñîíäûºòàí åðæ¾ðåêòåð áàòûë áîëàäû, àëàéäà áàòûëäàðäû» á¸ði áiðäåé åðæ¾ðåê åìåñ, ¼éòêåíi ê¾ø ñèÿºòû áàòûëäûº òà àäàìäàðäà øåáåðëiêòåí äå, º½øòàðëûº ïåí ºà¿àðëàíóäàí äà òóûíäàéäû, àë åðæ¾ðåêòiê òàáè¹àòòàí æ¸íå æàí ò¸ðáèåñiíåí ïàéäà áîëàäû. – Ïðîòàãîð, ñåí áið àäàìäàð æàºñû, àë åêiíøiëåði æàìàí ¼ìið ñ¾ðåäi äåï åñåïòåéñi» áå? – äåäiì ìåí. – ȸ, åñåïòåéìií. – Åãåð àäàìíû» ¼ìiði íàëà ìåí ºàé¹û-ºàñiðåòêå òîëû áîëñà, îë, ñåíi»øå, æàºñû ¼ìið ñ¾ðiï æàòûð ìà? – °ðèíå, æîº. – Åãåð îë æà¹ûìäû ¼ìið ñ¾ðiï, ä¾íèåäåí ¼òñå, îë ñà¹àí æàºñû ¼ìið ñ¾ðãåí áîëûï ê¼ðiíå ìå? – °ëáåòòå. – Äåìåê, æà¹ûìäû ¼ìið ñ¾ðó – èãiëiê, àë æà¹ûìñûç ¼ìið ñ¾ðó – áàºûòñûçäûº. – ȸ, åãåð àäàì ¸äåìiëiêêå ðàõàòòàíà ¼ìið ñ¾ðåòií áîëñà. – Á½äàí ¸ði íå, Ïðîòàãîð? ʼïøiëiêêêå åðiï ñåí äå êåéáið øàòòûº æà¹äàéëàðäû ç½ëûìäûº, àë êåéáið ºàé¹û-ºàñiðåòòåðäi èãiëiê äåï àòàéñû» áà? Ìåíi» àéòàéûí äåãåíiì: æà¹ûìäû àòàóëûíû» á¸ði áàñºà äà ñàëäàðëàðäû òó¹ûçà àëàòûíäûºòàí åìåñ, òåê æà¹ûìäû áîë¹àíäûºòàí ¹àíà èãiëiê áîëìàé ìà? Àóûðòïàëûº æ¼íiíäå äå ä¸ë ñîëàé: îë òåê àóûðòïàëûº áîë¹àíäûºòàí ¹àíà ç½ëûìäûº åìåñ äåï îéëàéìûñû» ñåí?

ìåíi»øå, æà¹äàé á¸ðiíåí äå ã¼ði æàºñûðຠàíûºòàëàòûí áà¹ûòòà ìåíi» ñî»ûìíàí åð; àë åðãi» êåëìåéäi åêåí, ìåí ì½íû, ñið¸, æûëû æàóûï ºîÿ ñàëàìûí. – Æîº,– äåäi Ïðîòàãîð,– ñåí ä½ðûñ àéòûï îòûðñû», áàñòà¹àí iñi»äi æàë¹àñòûðà áåð. – Ѽéòiï, îëàð áiçäåí: “Øàòòûººà èëiêêåíäiê äåï áiç ñ¼ç åòêåí í¸ðñå, ñiçäåðäi» ïiêiði»iç áîéûíøà, íå áîëûï òàáûëàäû?”– äåï ºàéòàëàï ñ½ðàñà, ìåí îëàð¹à: “Òû»äà»ûçäàð, Ïðîòàãîð åêåóiìiç ñiçäåðãå îñûíû ò¾ñiíäiðiï ê¼ðåëiê. Ñiçäåð, àäàìäàð, á½ë äåï òåê áið í¸ðñåíi ¹àíà ½¹ûíàñûçäàð: òà¹àì ìåí iøiìäiê æ¸íå ìàõàááàò ë¸ççàòû æà¹ûìäû áîë¹àíäûºòàí, ì½íû» æåêñ½ðûíäû¹ûí áiëåòiíäåðäi äå êåé-êåéäå îñû¹àí áåðiëóãå ì¸æá¾ð åòåäi”,– äåï æàóàï áåðåð åäiì. Îëàð äà ì½íû» ñîëàé åêåíäiãií àéòºàí áîëàð åäi. Àë ñåí åêåóiìiç îëàðäàí: “Àë, ñiçäåðäi» ïiêiðëåði»iç áîéûíøà, ì½íû» íåñi æåêñ½ðûí? Àë¹àøºû ºàñ ºà¹ûì ñ¸òòå øàòòûººà á¼ëåíäiðiï, îñû iñ-ºèìûëäàðäû» ¸ðºàéñûñû æà¹ûìäû áîë¹àíû ìà ¸ëäå áîëàøàºòà îëàð àóðó¹à øàëäûºòûðûï, êåäåéëiêêå ½øûðàòûï, îñû ñèÿºòû áàñºà äà ê¼ïòåãåí çàðäàïòàð¹à äóøàð åòåòiíi ìå? Íåìåñå òiïòi øàòòûºòàð, åøáið ºàóiï-ºàòåði áîëìàé, òåê ºàíà æà¹ûìäû áîëñà, îëàðäû» íຠæåêñ½ðûí æà¹û á½ëàð¹à äóøàð áîë¹àí àäàìäû íå áîëñà ñîäàí ë¸ççàò àëó¹à ì¸æá¾ð åòåòiíäiãiíäå ìå?”– äåï, òà¹û äà ñ½ðàìàñ ïà åäiê. Ïðîòàãîð, îëàð: á½ë àõóàëäàðäû» æåêñ½ðûíäû¹û øàòòûºòû» ¼çiíi» áið ñ¸òòiê ¸ñåðiíåí åìåñ, ºàéòà îíû» ñàëäàðûíà, ÿ¹íè àóðó ìåí ¼çãå äå çàðäàïòàðûíà áàéëàíûñòû äåãåíäåé ºûëûï æàóàï áåðìåéäi äåï áiç ºàëàéøà îéëàï ºàëàìûç? – Ìåíi» îéûìøà,– äåäi Ïðîòàãîð,– ê¼ïøiëiê îñûëàé äåï æàóàï áåðåäi. – “Áiðຠàóðó¹à øàëäûºòûðàòûí í¸ðñå ¼ç êåçåãiíäå ºàé¹û-ºàñiðåòêå ½øûðàòàäû, àë êåäåéëiêêå áàñòàéòûí í¸ðñå ºàé¹û-ºàñiðåòêå äå áàñòàéäû”. ̽íûìåí îëàð êåëiñåð åäi äåï îéëàéìûí ìåí. Ïðîòàãî𠺽ïòàäû. – “Àäàìäàð, äåãåíìåí ñiçäåðãå á½ë øàòòûºòàðäû» æåêñ½ðûíäû¹û, Ïðîòàãîð åêåóiìiçäi» ½é¹àð¹àíûìûçäàé, òåê ºàíà îëàðäû» ºàé¹û-ºàñiðåòïåí áiòåòiíäiãiíå æ¸íå áiçäi áàñºà øàòòûºòàðäàí ìàºð½ì ºàëäûðàòûíäû¹ûíà áàéëàíûñòû ¹àíà áîëûï ê¼ðiíáåé ìå?”. Îëàð êåëiñïåñ ïå åäi? – ȸ, ì½íû» îñûëàé åêåíäiãií ñåí åêåóiìiç ºàçiðäi» ¼çiíäå-ຠìîéûíäàï ºîéäûº ºîé. êåéäå ºàé¹û-ºàñiðåò, àë ê¼áiíåñå – ºîðºûíûø äåï æîðàìàëäàéäû. Îëàð áiëiì òóðàëû îéëà¹àíäà òóðà êiðiïòàð àäàì òóðàëû ñèÿºòû îéëàéäû: ¸ðêiì îíû ¼ç æà¹ûíà ñ¾éðåëåéäi. Ñåíi» áiëiì òóðàëû ïiêiði» øàìàìåí àë¹àíäà îñûíäàé ìà ¸ëäå ñåí áiëiì ¸äåìi, àäàìäû áàñºàðó¹à ºàáiëåòòi, ñîíäûºòàí æàºñû ìåí æàìàíäû òàíûï áiëãåí àäàìäû áiëiìíi» ¸ìiðiíåí ¼çãåøå iñ-ºèìûë æàñàó¹à åíäi åøòå»å äå ì¸æá¾ð åòå àëìàéäû, åíäåøå àäàì¹à ê¼ìåêòåñó ¾øií çåðäå æåòêiëiêòi ä¸ðåæåäå ê¾øòi äåï ñàíàéñû» áà?” – Æà¹äàé,– äåäi Ïðîòàãîð,– ñåíi» àéòûï îòûð¹àíû»äàé áîëñà êåðåê, îíû» ¾ñòiíå äàíàëûº ïåí áiëiìäi áàðëûº àäàìè iñòåðäåí æî¹àðû ºîéìàó êiìiãå äå áîëñà, ¸ñiðåñå ìà¹àí ½ÿò áîëàð åäi. – Ñåíi» ñ¼çäåði» ¸äåìi ¸ði àºèºàò,– äåäiì ìåí,– áiðຠ¼çi» äå áiëåñi», æ½ðòòû» ê¼ái ñåí åêåóiìiçäi òû»äàìàéäû, ñ¼éòiï îëàð á¸ðiíåí äå ã¼ði íåíi» æàºñû åêåíäiãií áiëå ò½ðûï, ê¼ïòåãåí àäàìäàðäû» îñûëàé iñòåóãå ì¾ìêiíäiãi áîëñà äà, îñûëàé iñòåãiëåði êåëìåéäi, ºàéòà áàñºàøà iñòåéäi äåï ½é¹àðàäû; ì½íû» ñåáåái íå åêåíäiãií ºàíøàìà àäàìäàðäàí ñ½ðàñàì äà, á¸ði äå øàòòûºòû» íåìåñå ºàé¹û-ºàñiðåòòi» ê¾øiíå íåìåñå ìåí ¸ëãiäå àéòºàíäàðäû» ¸ëäåáiðiíå èëiêêåíäiêòåí îñûëàé iñòåéäi äåï ½é¹àðàäû. – Àë ìåí áîëñàì, Ñîêðàò, ê¼ïòåãåí áàñºà í¸ðñåëåðäi äå æ½ðò ºàòå ½é¹àðàäû äåï îéëàéìûí. – Îëàð, ¼çäåðiíi» ñ¼çäåðiíå ºàðà¹àíäà, æî¹àðû èãiëiêòi» íå åêåíäiãií áiëå ò½ðà øàòòûººà èëiãiï å» æàºñû iñ-ºèìûë æàñàìà¹àí êåçäå, îëàð¹à íå áîë¹àíäû¹ûíà ¼çäåðiíi» ê¼çäåðií æåòêiçiï, ò¾ñiíäiðó ¾øií åêåóëåï ¸ðåêåò æàñàï ê¼ðåéiê. Á¸ëêiì, áiç îëàð¹à: “Àäàìäàð, ñiçäåðäiêi ä½ðûñ åìåñ, ñiçäåð àëäàíûï îòûðñûçäàð”,– äåï àéòàðìûç, àë îëàð áiçãå: “Àë åãåð, Ïðîòàãîð ìåí Ñîêðàò, á½ë àðàäà ã¸ï áiçäi» øàòòûººà èëiêêåíiìiçäå äå áîëìàñà, îíäà íåäå áîëìຠæ¸íå á½ë æ¼íiíäå ñiçäåð íå îéëàéñûçäàð – îñûíû áiçãå àéòûï áåði»içäåðøi”,– äåï, æàóàï ºàéòàðàð. – Ñîêðàò, àóûçäàðûíà íå êåëñå, ñîíû àéòà ñàëàòûí àäàìäàð òîáûðûíû» ïiêiðií ìiíäåòòi ò¾ðäå ºàðàóäû» áiçãå êåðåãi íå? – Ìåéiðáàíäûëûºòû» ¼çãå á¼ëiêòåðiíå åðæ¾ðåêòiêòi» ºàòûíàñûí ½¹ûíóûìûç¹à ì½íû» ºàëàé äà ê¼ìåãi òèåäi äåï îéëàéìûí. Åãåð ñåí ìåíi» áàñøûëûº åòóiì æ¼íiíäå ¼çiìiç ¸ëãiíäå ºàáûëäà¹àí øàðòòû îðûíäàó¹à êåëiñåòií áîëñà»,

ºàíäàé äà áið ñàëäàðäû åñêå àë¹àí áîëñà»ûçäàð, îíäà ñiçäåðäi» áiðäå»å àéòóëàðû»ûç¹à áîëàð åäi. Áiðຠñiçäåðãå àéòàòûí åøòå»å æîº!” – Ñåíiêi æ¼í,– äåï òië ºàòòû Ïðîòàãîð. – Åãåð äå ñiçäåð, àäàìäàð, ìåíåí òà¹û äà: “̽íû ¸ð ºûðûíàí ºàðàï, ñåí á½ë æàéûíäà íå ¾øií ñîíøàìà ê¼ï ñ¼ç åòiï îòûðñû»?”,– äåï ñ½ðàñà»ûçäàð, “Ìåíi àéûïºà á½éûðìà»ûçäàð, – äåï æàóàï áåðåð åäiì ìåí, – áiðiíøiäåí, ñiçäåðäi» íຠíå í¸ðñåíi øàòòûººà èëiêêåíäiê äåï àòàéòûíäàðû»ûçäû ä¸ëåëäåó ¼òå ºèûí ¹îé; àë îäàí ñî» áàðëûº ä¸ëåëäåìåëåð íຠñîíû» ¼çiíäå áîëûï îòûð. Åãåð ñiçäåð èãiëiê øàòòûººà ºàðà¹àíäà ¼çãåøå áið í¸ðñå, àë ç½ëûìäûº àçàïòû æà¹äàé¹à ºàðà¹àíäà ¼çãåøå áið í¸ðñå äåï ºàíäàé äà áið ò¾ðäå ïàéûìäàé àëàòûí áîëñà»ûçäàð, ñiçäåðäi» øåãiíiñ æàñàó¹à ºàçið äå ì¾ìêiíäiêòåði»iç áàð. °ëäå æà¹ûìäû ¸ði ºàé¹û-ì½»ñûç ¼ìið ñ¾ðó ñiçäåð ¾øií æåòêiëiêòi ìå? Åãåð ñiçäåðãå îñû æåòêiëiêòi áîëñà, àë ñiçäåð èãiëiê íåìåñå ç½ëûìäûº ¼çãåøå áið í¸ðñå æ¸íå ¼çãåøå ñåáåïñàëäàðëàð¹à áàñòàéäû äåï êåñiï àéòà àëìàéòûí áîëñà»ûçäàð, ¸ði ºàðàé òû»äà»ûçäàð. Ìåí ñiçäåðãå áûëàé äåï ì¸ëiìäåéií: åãåð á½ë îñûëàé áîëñà, îíäà ç½ëûìäûºòû» ç½ëûìäûº åêåíäiãií áiëå ò½ðûï, îíû æàñàìàó¹à ì¾ìêiíäiãi áîëà îòûðûï, øàòòûººà èëiêêåí æ¸íå ñîíû» ñàëäàðûíàí æîëäàí òàé¹àí àäàì ¸éòñå äå îñûíäàé æàìàíäûºòû æàñàìàé ºîéìàéäû-ìûñ æ¸íå èãiëiêòi» èãiëiê åêåíäiãií áiëå ò½ðûï, ºàñ ºà¹ûì ñ¸òòiê øàòòûºòû» àëäûíäà ä¸ðìåíñiçäiê ê¼ðñåòêåí àäàì îíû æàñà¹ûñû êåëìåéäi-ìiñ äåãåí ñiçäåðäi» ïàéûìäàóëàðû»ûç ê¾ëêiëi. Àë ì½íû» ê¾ëêiëi åêåíäiãi, åãåð áiç “æà¹ûìäû”, “òàóºûìåòòi”, “èãiëiê”, “ç½ëûìäûº” ñèÿºòû àëóàí ò¾ðëi àòàóëàðäû ºîëäàíáàéòûí áîëñàº, áiðຠ¸»ãiìå åêi çàòºà êåëiï ñàÿòûíäûºòàí, îëàðäû “èãiëiê” æ¸íå “ç½ëûìäûº” äåãåí, àë åíäi åêiíøi êåçåêòå – “æà¹ûìäû” æ¸íå “òàóºûìåòòi”äåãåí åêi àòàóìåí áåëãiëåéòií áîëñàº, ¸áäåí àéºûíäàëàäû. Îñûëàé êåëiñiï àë¹àííàí êåéií áiç: “ǽëûìäûºòû» ç½ëûìäûº åêåíäiãií áiëå ò½ðûï, àäàì ¸éòñå äå îíû æàñàìàé ºîéìàéäû”,– äåéìiç. Àë åãåð áiðåó áiçäåí: “Íåëiêòåí?” – äåï ñ½ðàñà, áiç: “´éòêåíi îë æå»iëäi”,– äåï æàóàï ºàéòàðàìûç. “Íåäåí?”– äåï ñ½ðàéäû áiçäåí. Àë áiçäi» øàòòûºòàí æå»iëäi äåï àéòóûìûç¹à áîëìàéäû, ¼éòêåíi øàòòûºòû» îðíûíà áiç áàñºà àòàóäû – “èãiëiêòi” – – Àë åãåð áiç îëàð¹à òà¹û äà ìûíàäàé ñ½ðàº, áiðຠåíäi ºàðàìà-ºàðñû ñ½ðຠáåðñåê: “Ñiçäåð, ºàé¹û-ºàñiðåòòi æàºñû áið í¸ðñå äåï åñåïòåéòií àäàìäàð, äåíå æàòòû¹óëàðû, ¸ñêåðè æîðûºòàð, åìäiê ê¾éäiðóëåð ìåí òiëóëåð, ä¸ði iøó ìåí àøû¹ó ñèÿºòû í¸ðñåëåð,–æàºñû áîëñà äà, æàí¹à áàòûï, àçàïºà ñàëàòûí í¸ðñåëåðäi» á¸ði òóðàëû àéòûï îòûð¹àí øû¹àðñûçäàð?”. Îëàð ì½íû ºóàòòàð ìà åäi? Ïðîòàãîð êåëiñòi. – “²àçið îë ºàòòû àóûðòûï, àçàï øåêòiðåòií áîë¹àíäûºòàí áå íåìåñå àëäà¹û óàºûòòà îë äåíñàóëûºòû æàºñàðòûï, äåíåíi øèðûºòûðûï, ìåìëåêåòêå ïàéäà êåëòiðåòií, áàñºàëàðäû» á¸ðiíåí ¾ñòåì áîëûï, áàéëûººà æåòêiçåòií áîë¹àíäûºòàí áà, ñiçäåð ì½íû èãiëiê äåï àòàéòûíäàðû»ûç?”. Ìåíi» îéûìøà, îëàð åêiíøiíi ìຽëäàð åäi. Ïðîòàãîð êåëiñòi. – “Îñûëàðäû» á¸ði äå øàòòûºïåí, àçàïòàðäû» òûéûëóûìåí æ¸íå îëàðäû» àëäûí àëóìåí áiòåòiíäiêòåí èãiëiê áîëûï îòûð¹àí æîº ïà? °ëäå ñiçäåð øàòòûº ïåí àçàïòàí ¼çãå ¼çäåði»iç èãiëiê äåï àòàé àëàðëûºòàé ºàíäàé äà áið ñàëäàðäû ê¼ðñåòå àëàð ìà åäi»içäåð?”. Ìåíi» îéûìøà, îëàð ê¼ðñåòå àëìà¹àí áîëàð åäi. – Ìåí äå ñîëàé áîëàð äåï îéëàéìûí,– äåäi Ïðîòàãîð. – “Ñiçäåð èãiëiê äåï øàòòûºòû ºóûï êåòiï, àë ç½ëûìäûº äåï àçàïòàí áîéäû àóëຠñàëûï îòûð¹àí æîºñûçäàð ìà?”. Ïðîòàãî𠺽ïòàäû. – “Äåìåê, ñiçäåð àçàïòû ç½ëûìäûº äåï, àë øàòòûºòû èãiëiê äåï ñàíàéñûçäàð, ¼éòêåíi æà¹ûìäû í¸ðñå ñiçäåðäi ê¼áiðåê øàòòûºòàí àéûð¹àí íåìåñå øàòòûºòàí ã¼ði íå¹½ðëûì ê¾øòiðåê àçàïòû ¸çiðëåãåí êåçäå ¹àíà ñiçäåð æà¹ûìäû í¸ðñåíi ç½ëûìäûº äåï àòàéñûçäàð; åãåð ñiçäåð ºàíäàé äà áið áàñºà ñåáåïòåí æ¸íå ºàíäàé äà áîëñûí ¼çãå ñàëäàðäû åñòå ½ñòàï, æà¹ûìäû í¸ðñåíi» æåêå ¼çií ç½ëûìäûº äåï àòàéòûí áîëñà»ûçäàð, ñiçäåð ì½íû áiçãå äå àéòà àëàð åäi»içäåð, àëàéäà á½ëàé äåï àéòà àëìàéñûçäàð”. – Ìåí äå îëàð àéòà àëìàñ äåï îéëàéìûí,– äåäi Ïðîòàãîð. – “Åãåð òà¹û äà ñîë àçàïòû» ¼çäiãiíåí ¼çi òóðàëû ñ¼ç åòåòií áîëñàº, áiç ºàíäàé äà áîëñûí ¼çãå ïiêiðãå êåëåìiç áå? Ñiçäåð àçàïòû» ¼çäiãiíåí ¼çií íå îë ¼çiíäåãiäåí ã¼ði ê¼áiðåê àçàïòû æîé¹àí êåçäå, íå îñû àçàïòàí ã¼ði ê¼áiðåê øàòòûºòû ¸çiðëåãåí êåçäå èãiëiê äåï àòàéñûçäàð ¹îé. Åãåð ñiçäåð, àçàïòû èãiëiê äåï àòàé îòûðûï, ìåí àéòûï îòûð¹àííàí ã¼ði ¼çãåøå

ñàëûï ¼ëøåï, ºàéñûñûíû» ê¼ï åêåíäiãií àéòøû. Åãåð ñåí ¸ðò¾ðëi øàòòûºòû ¼çàðà ñàëûñòûðàòûí áîëñà», ¼çi» ¾øií ¸ðºàøàí íå¹½ðëûì ºîìàºòûðà¹û ìåí ìîëûðà¹ûí, àë ¸ð ò¾ðëi àçàïòû ñàëûñòûð¹àíäà – ìàðäûìñûçäàóû ìåí øà¹ûíäàóûí òà»äàï àë. Àë ñåí øàòòûºòû àçàïïåí ñàëûñòûð¹àí êåçäå, åãåð æà¹ûìäû òàóºûìåòòiäåí àñûï ò¾ñiï æàòñà, – òàÿóû àð¹ûñûíàí àñûï ò¾ñå ìå íåìåñå êåðiñiíøå ìå, – æà¹ûìäû í¸ðñå ¼çiíäå íåíi ºàìòûñà, ñîíû iñòåó êåðåê; åãåð, êåðiñiíøå, òàóºûìåòòi æà¹ûìäûäàí àñûï æàòñà, îíû iñòåóäi» ºàæåòi æîº. °ëäå, iñòi» æàéû áàñºàøà ìà, àäàìäàð?” äåð åäiì ìåí îëàð¹à. Áiëåìií, îëàð ìà¹àí ºàðñûëûº áiëäiðå àëìàñ åäi. ̽íûìåí Ïðîòàãîð äà êåëiñòi. – “̽íû» á¸ði îñûëàé åêåí, – äåéìií ìåí á½äàí ¸ði, – ìåíi» ìûíà ñ½ðà¹ûìà æàóàï áåði»içäåðøi: ê¼ëåìi æà¹ûíàí áiðäåé í¸ðñå ñiçäåðãå æàºûííàí ¾ëêåíiðåê, àëûñòàí êiøiðåê áîëûï ê¼ðiíåäi ¹îé, ñîëàé åìåñ ïå?” Îëàð ìຽëäàéäû. “²àëû»äû¹û ìåí ñàíû áîéûíøà äà ä¸ë ñîë ñèÿºòû åìåñ ïå? ʾøòiëiãi áiðäåé äûáûñòàð äà æàºûííàí ºàòòûðàº, àëûñòàí àºûðûíûðຠåñòiëìåé ìå?” Îëàð ìຽëäàð åäi. “Åãåð áiçäi» áåðåêå-º½òûìûç ¾ëêåíiðåêòi àëóäà áîëñà, àë ½ñàº-ò¾éåêòåí ºàøºàºòàï, îíû æàñàìàñàº, áiçãå ¼ìiðäå íå í¸ðñå ïàéäàëûðàº: ¼ëøåó ¼íåði ìå ¸ëäå àëäàìøû ê¼ðiíiñ ûºïàëû ìà? Ñûñû áiçäi àäàñòûðìàñ ïà åäi, áið í¸ðñåíi áiðåñå æî¹àðû, áiðåñå ò¼ìåí ºîþ¹à åêiíi» áiðiíäå ì¸æá¾ð åòïåñ ïå åäi, ¼çiìiçäi» iñ-ºèìûëäàðûìûçäà äà, ê¼ï ïåí àçäû òà»äàóäà äà ºàòåëiêêå ½ðûíäûðìàñ ïà åäi? ´ëøåó ¼íåði îñû àëäàìøû ê¼ðiíiñòi ì¸í-ìà¹ûíàäàí æ½ðäàé åòiï, àºèºàòòû àíûºòàð åäi äå, ñîë àºèºàòòû ñ¾éåíiø åòêåí æàí¹à òûíûøòûº áåðiï, ¼ìiðäi ºîð¹àï ºàëàð åäi». ´ëøåó ¼íåðiíi» ïàéäàëû åêåíäiãi æ¼íiíäå àäàìäàð áiçáåí êåëiñïåñ ïå åäi íåìåñå îëàð ¸ëäåáið áàñºà ¼íåðäi ê¼ðñåòåð ìå åäi? – Æîº, îëàð íຠ¼ëøåó ¼íåðií ê¼ðñåòåð åäi, – äåï ìຽëäàäû Ïðîòàãîð. – “Àë åãåð áiçäi» ¼ìiðiìiçäi» áåðåêå-º½òû æ½ï ïåí òຠàðàñûíäà¹û ä½ðûñ òà»äàó¹à ò¸óåëäi áîëñà, ÿ¹íè áið æîëû ê¼áiðåêòi òà»äàó, êåëåñiäå æåêå ¼çií àë¹àíäà íåìåñå ºàíäàé äà áið áàñºà í¸ðñåìåí ñàëûñòûð¹àíäà ê¼áiðåê åêåíäiãiíå, îíû» æàºûíäà íå àëûñòà åêåíäiãiíå ºàðàìàñòàí, àçûðàºòû òà»äàó ä½ðûñ áîëñà, – áiçäi» ¼ìiðäi êiì ºîð¹àð åäi? Áiëiì áå? Íåíi» ê¼áiðåê, íåíi» àçûðຠåêåíäiãií àíûºòàó ¼íåði ìå? Àë ñ¼ç òຠæ¸íå æ½ï ñàíäàð æàéûíäà áîëûï ºàáûëäàäûº. Áiðàº, æàóàï áåðãåíäå áiç ¸éòñå äå îíû» æå»iëãåíäiãií àéòàìûç... “Àë íåäåí?” – äåï ñ½ðàéäû ºîéìàé. “Çåâñïåí àíò åòåéií, èãiëiêòåí æå»iëäi!” – äåéìiç áiç”. Àë åãåð ñ½ðàºòû áåðãåí êiñi ò¸êàïïàð áîëñà, îë ê¾ëåäi äå, áûëàé äåéäi: “ϸëi, á½ë iñ àäàì ê¾ëåðëiêòåé áîëäû: ì½íû» ç½ëûìäûº åêåíäiãií æ¸íå ì½íû iñòåìåói êåðåêòiãií áiëå ò½ðûï, ç½ëûìäûº iñòåãåí àäàì èãiëiêòåí æå»iëäi äåéñiçäåð ñiçäåð! ²àíäàé èãiëiêòåí? – äåï ñ½ðàéäû îë.– Ñiçäåðäi» áîéëàðû»ûçäà¹û ç½ëûìäûºòû æå»ñå äå, îíûìåí áàðàáàð åìåñ íåìåñå îíûìåí áàðàáàð èãiëiêòåí áå?” Æàóàï ðåòiíäå áiçäi» áûëàé äåï àéòàðûìûç àíûº: ç½ëûìäûºïåí áàðàáàð åìåñ èãiëiêòåí æå»iëäi, ¼éòêåíi ¸éòïåñå øàòòûºòàí æå»iëäi äåï áiç ñ¼ç åòiï îòûð¹àí êiñi ºàòåëåñïåãåí áîëàð åäi. Áiçãå, á¸ëêiì, áûëàé äåï ñ½ðຠáåðóëåði ì¾ìêií: “²àé ºàòûíàñòà àë¹àíäà èãiëiê ç½ëûìäûºïåí áàðàáàð áîëìàéäû íåìåñå ç½ëûìäûº èãiëiêïåí áàðàáàð áîëìàéäû: îëàðäû» áiði ¾ëêåíiðåê, àë åêiíøiñi êiøiðåê áîë¹àíäà ìà íåìåñå îëàðäû» áiði ê¼ï, àë åêiíøiñi àç áîë¹àíäà ìà? Íåìåñå ºàíäàé äà áið áàñºà ºàòûíàñòà ìà?” Á½ë îðàéäà áiç àéòàòûí åøòå»å áîëìàé, îñûíû ò¾ãåë ìຽëäàóûìûç¹à òóðà êåëåäi. “Åíäåøå, ò¾ñiíiêòi,– äåéäi îëàð áiçãå, – ñiçäåðäå “æå»iëiñ òàáó” äåãåííi» ì¸íiñi – àçûðຠèãiëiêòi» îðíûíà ê¼áiðåê ç½ëûìäûºòû àëó”. Á½ë àðàäà iñòi» æà¹äàéû îñûëàé áîëûï îòûð. Åíäi “æà¹ûìäû” æ¸íå “òàóºûìåòòi” äåãåí ñ¼çäåðäi àëûï, ñîë á½ðûí¹û áåëãiëåðäi àëìàñòûðàéûº òà, àäàì òàóºûìåòòi (îë êåçäå áiç “ç½ëûìäûº” äåãåíáiç, åíäi îñûëàé äåéìiç) iñ iñòåéäi, iñòåãåíäå îíû» òàóºûìåòòi åêåíäiãií áiëå ò½ðûï iñòåéäi, áiðຠá½ë îðàéäà îë øàòòûºòàí, ¸ðèíå, æå»óãå òèiñ åìåñ øàòòûºòàí æå»iëåäi äåéìiç. Îíû» ¾ñòiíå øàòòûº ïåí àçàïòû îëàðäû» ê¼áiðåê íåìåñå àçûðຠì¼ëøåðëåðiíå ºàðàìàé ºàëàé ñàëûñòûðó¹à æ¸íå áà¹àëàó¹à áîëàäû? Îëàð áiðiíåí áiði ê¼áiðåê íåìåñå àçûðàº, ìîëûðຠíåìåñå êåìiðåê, ê¾øòiðåê íåìåñå ¸ëñiçiðåê áîëàäû ¹îé. ´éòêåíi åãåð áiðåó: “Àëàéäà, Ñîêðàò, ºàçiðãi æà¹ûìäû ìåí áîëàøàºòà íå æà¹ûìäû, íå òàóºûìåòòi áîëàòûíû àðàñûíäà àéûðìàøûëûº ¾ëêåí”, – äåéòií áîëñà, ìåí áûëàé äåï æàóàï áåðåð åäiì: “̽íäà¹û àéûðìàøûëûº øûíûíäà íຠñîíû» ¼çi»äå åìåñ – øàòòûº ïåí àçàïòà åìåñ, òà¹û äà áið ¸ëäåíåäå ìå? ²àíäàé äà áið áàñºà àéûðûì ì¾ìêií åìåñ ºîé. Æàºñû òàðàçûëàé áiëåòií àäàì ðåòiíäå ñåí æàºûí ìà»äà¹û, ñîíäàé-ຠøàë¹àé øåòòåãi á¾êië æà¹ûìäû ìåí á¾êië òàóºûìåòòiíi æèíàï, òàðàçû¹à

ã¼ði áàñºà áiðäå»å äåï òîïøûëàï, á½ë iñòi ¾éðåòåòií ½ñòàçäàð¹à, ìûíà ñîôèñòåðãå ¼çäåði»iç äå áàðìàé, áàëàëàðû»ûçäû äà æiáåðìåé îòûðñûçäàð, – á½ë iñêå áàóëó¹à áîëìàéäû äåï åñåïòåéòií ñèÿºòûñûçäàð; àºøàíû ºèìàé, ñîëàðäû îñûíäàé ½ñòàçäàð¹à áåðìåé, ñiçäåð æåêå àäàì ðåòiíäå äå, àçàìàò ðåòiíäå äå ä½ðûñ iñòåìåé îòûðñûçäàð”. Áiç àäàìäàð¹à ìiíå, îñûëàé äåï æàóàï áåðãåí áîëàð åäiê. Ãèïïèé ìåí Ïðîäèê, ñiçäåðäåí ìåí åíäi Ïðîòàãîðìåí áiðãå áûëàé äåï ñ½ðàéìûí (ì½íû» ¼çi áiç ¾øií îðòຠòàëºûëàó áîëà-ຠºîéñûí): ºàëàé, ñiçäåðäi» ïiêiðëåði»içøå, ìåí ä½ðûñ àéòàï îòûðìûí áà ¸ëäå àäàñûï æ¾ðìií áå? Á¸ði äå àéòûë¹àí ñ¼çäi ¸áäåí ä½ðûñ äåï òàïòû. – Åíäåøå, – äåï ñ½ðàäûì ìåí, – æà¹ûìäû í¸ðñå èãiëiê, àë òàóºûìåòòi í¸ðñå – ç½ëûìäûº åêåíäiãiíå ñiçäåð êåëiñåñiçäåð ¹îé? Ïðîäèêòi» àòàóëàðäû àæûðàòóûí ìåí á½ë àðàäà áûëàé ºîÿ ò½ðóûí ¼òiíåìií. Ñåí ì½íû “æà¹ûìäû”, “ñ¾éêiìäi” íåìåñå “½íàìäû” äåï àòàéñû» áà, – ¼éòêåíi, ìåíi» àñà içãi Ïðîäèãiì, àëóàí ò¾ðëi àòàóëàð áåðóäi ñåí æàºñû ê¼ðåñi» æ¸íå ñîëàðäû ºàéäàí áîëñà äà òàóûï àëà áåðåñi», – ä¸ë îñû ìà¹ûíàñûíäà ìåíi» ñ½ðà¹ûìà æàóàï áåðøi. Ïðîäèê ê¾ëäi äå êåëiñòi, ºàë¹àíäàðû äà ò¾ãåë ìຽëäàäû. – Á½äàí ¸ði åíäi íå áîëìàº, äîñòàðûì ìåíi»? Óàéûìñûçì½»ñûç, æà¹ûìäû ¼ìið ñ¾ðóãå áà¹ûòòàë¹àí iñ-ºèìûëäàðäû» á¸ði äå ¸äåìi åìåñ ïå? Àë ¸äåìiíi iñêå àñûðó èãiëiê ïåí ïàéäà åìåñ ïå? Á¸ði äå êåëiñòi. – Æà¹ûìäû í¸ðñå äåãåíiìiç èãiëiê åêåí, åíäåøå åøêiì äå – åãåð îë áàñºà iñêå àñûðûëàòûí áiðäå»å æ¸íå äå îë iñòåï æàòºàíûíàí ã¼ði æàºñûðຠäåï áiëñå íåìåñå îéëàñà, – ¸éòåóið æàºñûðຠ¸ëäåíå áîëóû ì¾ìêií áîëñà, á½ðûí iñòåï êåëãåí í¸ðñåñií iñòåìåéòií áîëàäû. ´çiíåí-¼çiíi» ò¼ìåí áîëóû íàäàíäûºòàí áàñºà åøòå»å åìåñ, àë ¼çiíåí-¼çiíi» æî¹àðû áîëóû äàíàëûºòàí áàñºà åøòå»å åìåñ. ̽íûìåí á¸ði êåëiñòi. – Åíäi ºàëàé áîëìàº? Äåìåê, ¸»ãiìå ¼òå ìà»ûçäû í¸ðñåëåð òóðàëû áîë¹àíäà æàë¹àí ïiêiðäå áîëûï, àëäàíûï ºàëóäû ñiçäåð íàäàíäûº äåï ñàíàéñûçäàð ìà? ̽íûìåí äå á¸ði êåëiñòi. – øï, – äåäiì ìåí, – åøêiìíi» äå ç½ëûìäûººà íåìåñå ¼çi ç½ëûìäûº äåï åñåïòåéòií í¸ðñåãå åðiêòi ò¾ðäå ½ìòûëìàéòûíäû¹ûíäà áîëûï îòûð¹àí æîº ïà? Èãiëiêòi» îðíûíà ¼çi» ç½ëûìäûº äåï åñåïòåéòií í¸ðñåãå ¼ç åðêi»ìåí áàðó, îòûð¹àíäûºòàí, ì½íû» ¼çi àðèôìåòèêàäàí áàñºà åøòå»å äå åìåñ”. ƽðò áiçáåí êåëiñåð ìå åäi, êåëiñïåñ ïå åäi? Ïðîòàãîð êåëiñåð åäi äåï øåøòi. – “Îñûëàé-ຠáîëñûí, õàëàéûº! °éòåóið áiçäi» ¼ìiðiìiçäi» áåðåêå-º½òû øàòòûº ïåí àçàïòû» àðàñûíäà¹û, ¾ëêåí ìåí áîëìàøû, àëûñ ïåí æàºûí àðàñûíäà¹û ä½ðûñ òà»äàó¹à ò¸óåëäi åêåí, á½ë àðàäà ¼ëøåó46, îë íåíi» ê¼áiðåê, íåíi» àçûðຠåêåíäiãií, íåëåðäi» ¼çàðà òå» åêåíäiãií ºàðàñòûðàòûíäûºòàí, áiðiíøi îðûí¹à øûºïàé ìà?” – ȸ, á½ë ìiíäåòòi ò¾ðäå. – Àë ì½íäà ¼ëøåó áîë¹àíäûºòàí, ñîíûìåí áiðãå ¼íåð ìåí áiëiì äå ìiíäåòòi ò¾ðäå áîëàäû. – ̽íûìåí á¸ði êåëiñåäi, – äåäi Ïðîòàãîð. – “Á½ë ¼íåð ìåí áiëiìíi» ºàíäàé åêåíäiãií áiç áàñºà áið æîëû ºàðàñòûðàìûç. Àë ºàçið îñûíû» ¼çi äå æåòêiëiêòi: ¼éòêåíi ñiçäåðäi» ñ½ðàºòàðû»ûç¹à æàóàï áåðó ìàºñàòûìåí Ïðîòàãîð åêåóiìiçäi» ñiçäåðãå ½ñûíó¹à òèiñ ä¸ëåëäåìå ¾øií á½ë àðàäà ºàëàé áîë¹àíäà äà ¸»ãiìå áiëiì òóðàëû áîëûï îòû¹àíäû¹ûí ìîéûíäàóäû» ¼çi æåòiï æàòûð. Íå æàéûíäà ñ½ðà¹àíäàðû»ûç åñòåði»içäå áàð ìà? Áiëiìíåí ê¾øòi åøòå»å æîº, îë ºàé óàºûòòà áîëñà äà æ¸íå á¸ðiíäå äå øàòòûºòàí äà, ¼çãå áàðëûº í¸ðñåëåðäåí äå àñûï ò¾ñåäi äåï áiç îíûìåí êåëiñòiê; ñiçäåðäi» ñ¼çäåði»iç áîéûíøà, øàòòûº áiëiìäi êiñiíi äå åêiíi» áiðiíäå áèëåï àëàäû; àë áiç ñiçäåðìåí êåëiñïåãåííåí êåéií ñiçäåð áiçäåí: “Åãåð, Ïðîòàãîð ìåí Ñîêðàò, á½ë àðàäà ã¸ï áiçäi» øàòòûººà èëiêïåãåíäiãiìiçäå áîëìàñà, îë íåäå äåï îéëàéñûçäàð? Îñûíû áiçãå àéòûï áåði»içäåðøi” äåï ñ½ðàäû»ûçäàð. Åãåð áiç ñîë êåçäå ñiçäåðãå ã¸ï áåéìà¹ë½ìäûëûºòà äåï òóðà àéòñàº, ñiçäåð áiçãå ê¾ëåð åäi»içäåð; àë ºàçið, åãåð ñiçäåð áiçãå ê¾ëñå»içäåð, òåê ºàíà ¼çäåði»içãå ê¾ëåñiçäåð. Øàòòûº ïåí àçàïòû» àðàñûíäà¹û, ÿ¹íè èãiëiê ïåí ç½ëûìäຠàðàñûíäà¹û, òà»äàóäà ºàòåëåñåòií àäàìäàð áiëiìíi» æåòêiëiêñiçäiãiíå áàéëàíûñòû ºàòåëåñåòiíäiãiìåí ñiçäåð ¼çäåði»iç êåëiñiï åäi»içäåð ¹îé, æ¸íå äå òåê ¼çäåði»iç á½äàí äà á½ðûí êåëiñêåíäåé, ¼ëøåó ¼íåðií áiëóäi» æåòêiëiêñiçäiãiíå áàéëàíûñòû. ´çäåði»iç áiëåñiçäåð, áiëiìñiçäiêòåí òóûíäàéòûí ºàòå iñ-ºèìûë ò¾ñiíáåóøiëiêòi» ñàëäàðûíàí æàñàëàäû, äåìåê, øàòòûººà èëiãó äåãåíiìiç çîðäàí äà çîð áåéìà¹ë½ìäûºòàí áàñºà åøòå»å äå åìåñ. Àë Ïðîòàãîð áîëñà, á½äàí àðûëòàìûí äåï ì¸ëiìäåéäi; Ïðîäèê òå, Ãèïïèé äå ä¸ë îñûíû àéòàäû. Àë ñiçäåð áîëñà»ûçäàð, á½ë àðàäà ¸íøåéií áåéìà¹ë½ìäûºòàí

åðæ¾ðåêòåðäi áàòûë äåï åñåïòåéñiç áå?” – äåï ñ½ðàäûì. Àë îë: “ȸ, ñîíûìåí áiðãå áàòûë äåï òå ñàíàéìûí”, – äåï æàóàï ºàéòàðäû. ´çi»íi» ìûíà æàóàáû» åñi»äå ìå, Ïðîòàãîð? Ïðîòàãîð áàñûí èçåäi. – Áiçãå àéòøû, åðæ¾ðåêòåð íå í¸ðñåãå ¼æåòòåíåäi: æàñºàíøàºòàð äà ¼æåòòåíåòií í¸ðñåãå ìå? – Æîº. – Äåìåê, áàñºà í¸ðñåãå? – ȸ. – Æàñºàíøàºòàð ºàóiïñiç í¸ðñåãå, àë åðæ¾ðåêòåð – ¾ðåéëi í¸ðñåãå áàðìàé ìà? – ƽðò ñîëàé äåéäi, Ñîêðàò. – Ñåí ä½ðûñ àéòûï îòûðñû»,– äåäiì ìåí,– áiðຠìåí á½ë òóðàëû ñ½ðàï îòûð¹àì æîº. Ñåíi»øå, åðæ¾ðåêòåð íå í¸ðñåãå ¼æåòòiêïåí áàðàäû: ¼çäåði ¾ðåéëi äåï åñåïòåéòií ¾ðåéëiãå ìå, ¸ëäå ¼çäåði îñûëàé äåï åñåïòåìåéòiíãå ìå? – Áiðàº, òåê ¸ëãiíäå ¹àíà ñåíi» ïàéûìäàóëàðû»äà ä¸ëåëäåíãåíiíäåé, àë¹àøºûñû ì¾ìêií åìåñ. – Á½ë ì¸ñåëå æ¼íiíäå äå ñåí ä½ðûñ àéòòû». Ñîíäûºòàí, åãåð á½ë ä½ðûñ ä¸ëåëäåíãåí áîëñà, ¼çi ¾ðåéëi äåï åñåïòåãåí í¸ðñåãå åøêiì áàðìàéäû, ¼éòêåíi áiç ¼çiíåí ¼çiíi» ò¼ìåí áîëóûí íàäàíäûº äåï òàïòûº ºîé. Ïðîòàãîð êåëiñòi. – Åêiíøi æà¹ûíàí, àäàìäàð áið í¸ðñåãå áàòûëäàí¹àí êåçäå á¸ði äå – æàñºàíøàºòàð äà, åðæ¾ðåêòåð äå – ò¸óåêåëãå áåë áàéëàéäû, ñ¼éòiï, æàñºàíøàºòàð äà, åðæ¾ðåêòåð äå íຠáið í¸ðñåãå áàðàäû. – Äåãåíìåí, Ñîêðàò, æàñºàíøàºòàð áàðàòûí í¸ðñåìåí åðæ¾ðåêòåð áàðàòûí í¸ðñå ì¾ëäå ºàðàìà-ºàðñû. Ìûñàëû, ñî¹ûñºà áiðåóëåðäi» áàð¹ûñû êåëåäi, àë áàñºàëàð áàðóäû ºàëàìàéäû. – Ñî¹ûñºà áàðó – á½ë ¸äåìi ìå ¸ëäå ñ½ðûºñûç áà? – °äåìi. – Àë åãåð ¸äåìi áîëñà, áiçäi» á½ðûí¹û óà¹äàìûç áîéûíøà, æàºñû äà áîë¹àíû: ¼éòêåíi áiç áàðëûº ¸äåìi iñ-ºèìûëäàð æàºñû äåï êåëiñêåíáiç. – Ñåíiêi æ¼í, ìåí äå ½äàéû îñûíäàé ïiêiðäåìií. – Ľðûñ. Áiðຠîëàðäû» ºàéñûñû, ñåíi» ïàéûìäàóû»øà, á½ë ¸äåìi æ¸íå æàºñû áîëñà äà, ñî¹ûñºà áàðóäû ºàëàìàéäû? – Æàñºàíøàºòàð. – Àë á½ë ¸äåìi ¸ði æàºñû áîëñà, îë ñîíûìåí áiðãå æà¹ûìäû ¹îé? òåãiíäå, àäàìíû» òàáè¹àòûíà æàò áîëñà êåðåê; àäàìäàð åêi êåñåëäi» áiðií òà»äàó¹à ì¸æá¾ð áîë¹àí êåçäå, àçûðà¹ûí òà»äàó¹à ì¾ìêiíäiê áîëñà, åøêiì äå, ñið¸, ê¼áiðåãií òà»äàìàéäû. Îñûíû» á¸ðiìåí á¸ðiìiç äå êåëiñòiê. – Á½äàí ¸ði, – äåäiì ìåí, – ñiçäåð ºîðºûíûø ïåí ¾ðåé äåï àòàéòûí áið í¸ðñå áàð åìåñ ïå? Á½ë ìåí äå îñûëàé äåï àòàéòûííû» ¼çi åìåñ ïå? (Ïðîäèê, ì½íû» ñà¹àí ºàòûñû áàð). Ñiçäåð ºîðºûíûø íåìåñå ¾ðåé äåï ïå, ºàëàé äåï àòàñà»ûçäàð äà, á½ë àðàäà ìåí ç½ëûìäûºòû» áîëóûí ê¾òóäi àéòûï îòûðìûí. Ïðîòàãîð ìåí Ãèïïèé ì½íû» ¸ði ºîðºûíûø, ¸ði ¾ðåé åêåíäiãiìåí êåëiñòi, àë Ïðîäèê á½ë ¾ðåé åìåñ, ºîðºûíûø äåï æàóàï áåðäi. – Á½ë, Ïðîäèê, ìà»ûçäû åìåñ,– äåäiì ìåí,– àë ìà»ûçäûñû ìûíàó: åãåð á½ðûí àéòûë¹àíû ä½ðûñ áîëñà, ¾ðåéëi åìåñ í¸ðñåíi òà»äàó¹à åðiêòi áîëûï îòûð¹àíäà ¼çi ºîðºàòûí í¸ðñåãå êiìíi» áàð¹ûñû êåëåäi? °ëäå áiç êåëiñêåí ïiêiðäi» íåãiçiíäå á½ëàé áîëóû ì¾ìêií åìåñ ïå? ´éòêåíi àäàì ¼çi ºîðºàòûí í¸ðñåíi ç½ëûìäûº äåï åñåïòåéòiíäiãií, ç½ëûìäûº äåï åñåïòåëåòií í¸ðñåíi åøêiì äå æàñàìàéòûíäû¹ûí æ¸íå åðiêòi ò¾ðäå ºàáûë àëìàéòûíäû¹ûí áiç ìîéûíäàäûº. ̽íûìåí äå á¸ði êåëiñòi. – Ïðîäèê ïåí Ãèïïèé, – äåäiì ìåí, – îñûëàðäû» á¸ði áiçäå íåãiç åòiëiï àëûí¹àíäûºòàí, Ïðîòàãîð ¼çiíi» á½ðûí¹û æàóàïòàðûíû», áiðàº å» àë¹àøºû æàóàïòàðûíû» åìåñ, ä½ðûñòû¹ûí áiçäi» àëäûìûçäà ºîð¹àñûí: ñîë êåçäå îë ìåéiðáàíäûëûºòû» áåñ á¼ëiãiíi» áiðåói äå åêiíøiñiíå ½ºñàìàéäû, áiðຠ¸ðºàéñûñûíû» ¼çiíå ò¸í ì¸í-ìà¹ûíàñû áàð äåï ïàéûìäà¹àí áîëàòûí. Ìåí ºàçið á½ë òóðàëû åìåñ, îíû» êåéiíiðåê àéòºàíû òóðàëû ñ¼ç åòiï îòûðìûí, á½ë æîëû îë áûëàé äåï ïàéûìäà¹àí åäi: ìåéiðáàíäûëûºòû» áåñ á¼ëiãiíi» ò¼ðòåói áið-áiðiíå àéòàðëûºòàé æàºûí, àë áiðåói – àòàï àéòºàíäà åðæ¾ðåêòiê – áàñºàëàðûíàí ¼òå ºàòòû ¼çãåøåëåíåäi, á½¹àí ìåí ìûíà ò¼ìåíäåãiäåé ä¸ëåëäåìå àðºûëû ê¼ç æåòêiçå àëàòûíäàéìûí: “Ñîêðàò, ñåí ¼òå-ì¼òå èíàáàòñûç, ¸äiëåòñiç, ä¼êið ¸ði íàäàí, àëàéäà ¼òå åðæ¾ðåê àäàìäàðäû êåçäåñòiðåñi», ñîäàí êåéií ñåí ìåéiðáàíäûëûºòû» áàñºà á¼ëiêòåðiíåí åðæ¾ðåêòiê ¼òå ºàòòû ¼çãåøåëåíåòiíäiãiíå ê¼ç æåòêiçåñi»”. Ìåí á½ë æàóàïºà ñîë êåçäå-ຠ¼òå òà» ºàë¹àí åäiì, àë ñiçäåð ìåí áiçäåð á¸ðií òàëäàï áîë¹àííàí êåéií á½ðûí¹ûäàí äà ºàòòû òà»ûðºàóäàìûí. Ñîë ñåáåïòi ìåí îäàí: “Ñiç

ÄÓÌÀÍ Àïîëëîäîð æ¸íå îíû» äîñû Ñiçäåðäi»1 ñàóàëäàðû»ûç¹à, ìåíi»øå, æåòêiëiêòi äàéûí ñèÿºòûìûí. Æóûðäà, ¾éäåí, Ôàëåðäåí2, ºàëà¹à áàðà æàòºàíûìäà, ìåíi» áið òàíûñûì ìåíi ñûðòûìíàí ê¼ðiï, àëûñòàí äàóûñòàï ¸çiëäåñå òîºòàòòû. – °é,– äåäi îë àéºàéëàï,– Àïîëëîäîð, Ôàëåðäi» ò½ð¹ûíû3, òîºòàøû! Ìåí òîºòàäûì äà, òîñûï ò½ðäûì. – Àïîëëîäîð, – äåäi îë, – Ñîêðàò, Àëêèâèàä æ¸íå áàñºàëàð ºàòûíàñûï Àãàôîí4 ¾éiíäå ¼òêåí òîé òóðàëû ñ½ðàñòûðûï, ñîíäà ìàõàááàò æ¼íiíäå àéòûë¹àí ñ¼çäåð æàéûíäà áiëó ¾øií ìåí ¼çi»äi içäåï æ¾ðãåí åäiì. Á½ë òóðàñûíäà Ôåíèêñòåí5, Ôèëèïïòi» ½ëûíàí, åñòiãåíií áið àäàì ìà¹àí àéòûï, ñåí äå ì½íû» á¸ðií áiëåäi äåï åäi. Àëàéäà îë ¼çi æàðûòûï åøòå»åíi äå õàáàðëàé àëìàäû, ñîíäûºòàí îñûíû» á¸ði òóðàëû ñåí ìà¹àí àéòûï áåðøi – äîñû»íû» ñ¼çäåðií æåòêiçó á¸ðiíåí äå ñà¹àí òèåñiëi ¹îé. Áiðຠàëäûìåí ìà¹àí ìûíàíû àéòøû: ñåí ¼çi» ñîë ¸»ãiìå êåçiíäå áîëûï ïà åäi»? Ìåí î¹àí: – Åãåð ñåí ñ½ðàï ò½ð¹àí á½ë ¸»ãiìå, ñîíøàìà ìåí î¹àí ºàòûíàñà àëàòûíäàé æóûð àðàäà ¹àíà áîë¹àí åêåí äåï îéëàñà», òåãi, ñà¹àí ¸»ãiìåëåãåí àäàì ðàñûíäà äà æàðûòûï åøòå»åíi äå æåòêiçå àëìà¹àí ¹îé, – äåï æàóàï áåðäiì. – ȸ, ìåí ä¸ë ñîëàé äåï îéëàï åäiì,– äåäi îë. – Ñà¹àí íå áîë¹àí, Ãëàâêîí6? – äåäiì ìåí àéºàéëàé. – Ñåí Àãàôîííû» ì½íäà ò½ðìàéòûíûíà ê¼ï æûëäàð ¼òêåíií áiëìåóøi ìå åäi»? Àë ìåíi» Ñîêðàòïåí áiðãå óàºûò ¼òêiçiï, îíû» íå àéòûï, íå iñòåãåíiíi» á¸ðií ê¾í ñàéûí ò¾ðòiï àëóäû ¸äåò ºûë¹àíûìà ¾ø æûë äà áîë¹àí æîº. ιàí äåéií ìåí ¸ëäåáið òàòèòûí iñïåí àéíàëûñûï æàòûðìûí ¹îé äåï ºèÿëäàíûï, ºàéäà áîëñà ñîíäà ºà»¹û¹àíìûí, àë øûíäû¹ûíäà ñiçäåðäi» êåç êåëãåíäåði» ñèÿºòû àÿíûøòû õàëäå áîëäûì,– ìûñàë¹à, ºàçiðãi ñåí ñèÿºòû, åãåð äå ñåí áàñºà íåìåí áîëñà äà, òåê ºàíà ôèëîñîôèÿìåí åìåñ, àéíàëûñºàíûì àðòûº äåï îéëàéòûí áîëñà». – Áiçãå ê¾ëãåíøå,– äåäi îë,– á½ë ¸»ãiìå ºàøàí áîëûï åäi, ìà¹àí ñîíû àéòºàíû» æ¼í. í¸ðñå áîëñà, îíû, ¸ëáåòòå, çåðòòåóãå áîëìàñ åäi; àë ºàçið, åãåð îíû» ò¾ãåëäåé áiëiì åêåíäiãi àíûºòàëñà (Ñîêðàò, ñåí îñûíû òàëàï åòiï îòûðñû»), åãåð ìåéiðáàíäûëûººà ¾éðåíó ì¾ìêií áîëìàñà, ì½íû» ¼çi àºûë¹à ºîíáàñ åäi. Åêiíøi æà¹ûíàí, ñîë êåçäå îíû ¾éðåíóãå áîëàäû äåï ñàíà¹àí Ïðîòàãîð åíäi, ñið¸, ºàðàìà-ºàðñû òàëàï åòiï îòûðñà êåðåê: ìåéiðáàíäûëûº, îíû» ïiêiðiíå ºàðà¹àíäà íå áîëñà ñîë, òåê áiëiì åìåñ áîëûï øû¹àäû, äåìåê, çåðäåëåóãå á¸ðiíåí äå ã¼ði àçûðຠò¼çåäi”. – Ïðîòàãîð, á½ë àðàäà á¸ðiíi» ºàëàé àñòû-¾ñòiíå øûººàíäû¹ûí ê¼ðãåíiìäå ìåíi îñûíû» á¸ðií àíûºòàó¹à äåãåí ê¾øòi º½øòàðëûº øàðïèäû, ñ¼éòiï, áiç ì½íû òàëäàï áîë¹àííàí êåéií ìåéiðáàíäûëûºòû» íå åêåíäiãií ò¾ñiíãiì æ¸íå î¹àí ¾éðåòóãå áîëàòûí-áîëìàéòûíäû¹ûí òà¹û äà ºàðàñòûð¹ûì êåëåäi. Ñåíi» àéòóû»à ºàðà¹àíäà, äàðûíäûëàðäû á¼ëó êåçiíäå-ຠáiçäi áàñûï îç¹àí íຠñîë Ýïèìåòåé áiçäi æîëäàí òàéäûðûï, àäàñòûðìàñà åêåí. Á½ë à»ûçäà Ýïèìåòåéãå ºàðà¹àíäà Ïðîìåòåé ìà¹àí ê¼áiðåê ½íàäû. Ïðîìåòåéäi» ê¼ìåãií ïàéäàëàíà îòûðûï, ìåí îñû ì¸ñåëåëåðäi» á¸ðiìåí àéíàëûñàìûí, ñ¼éòiï, ¼ç ¼ìiðiìíi» á¾êië ¼í áîéûíäà à¹àòòûº æàñàìàó¹à òûðûñàìûí; äåìåê, åãåð ñåí ºàæåò åòñå», ìåí, á½ë òóðàëû ¸óåë áàñòà àéòºàíûìäàé, ì½íû ¼çi»ìåí áiðãå øàòòàíà òàëäàéòûí áîëàìûí. Ïðîòàãîð áûëàé äåï æàóàï áåðäi: – Ñîêðàò, ìåí ñåíi» º½ëøûíûñû»äû äà, ñåíi» ïàéûìäàóëàðû»íû» æåëiñií äå ìຽëäàéìûí. Ìåíi» îéûìøà, ìåí äå ñîíøàìà àºûëñûç àäàì åìåñïií, áàñºà êiñiëåðãå ºàðà¹àíäà ºûç¹àíøຠòà åìåñïií. ´çiì êåçäåñiï æ¾ðãåí àäàìäàðäû» ê¼áiíå ìåí ñåí òóðàëû àéòòûì, ¸ñiðåñå ñåíi» º½ðáûº½ðäàñòàðû»íû» àðàñûíäà ìåí ñåíi ìàºòàíûø åòåìií. Åãåð ñåí äå äàíàëû¹ûìåí ä໺ºà á¼ëåíãåí àäàìäàðäû» áiði áîëñà», ìåí ¸ñòå òà»äàíáà¹àí áîëàð åäiì äåéìií. Áiçäi» ì¸ñåëåëåðiìiç æàéûíäà áiç û»¹àéû êåëãåí áàñºà áið óàºûòòà ñ¼éëåñåðìiç, àë ºàçið ¼çãå iñòåðìåí ø½¹ûëäàíàòûí êåç òóäû. – Ñåí îñûíäàé ïiêiðäå áîëñà», ñîëàé iñòåéìiç äå,– äåäiì ìåí.– Ìåíi» äå ê¼çäåãåí æåðiìå áàðàòûí óàºûòûì áîëûï ºàëäû. Ìåí ì½íäà òåê ºàíà æiãiòòi» ñ½ëòàíû Êàëëèéäi» û»¹àéûíà ºàðàé á¼ãåëiï åäiì. Îñûíû àéòûï æ¸íå òû»äàï áîë¹àí ñî» áiç òàðàï êåòòiê. ÏËÀÒÎÍ. Ïðîòàãîð. Ñî÷èíåíèÿ â òðåõ òîìàõ. Ò. 1. Ì.: “Ìûñëü”, 1968, ñ. 187-254.

– Ñîë ¾øií ä¸ë ºàçið òàóñûëìàé-ຠºîÿéûº, Àïîëëîäîð. Îäàí äà áiçäi» ¼òiíiøiìiçäi îðûíäàï, îíäà ºàíäàé ¸»ãiìåëåð áîë¹àíûí àéòûï áåðñåéøi. – Îëàðäû» ñûéºû æóûºòàï àë¹àíäà áûëàé åäi... Àëàéäà ìåíi», Àðèñòîäåìíi» òàï ¼çi ìà¹àí àéòûï áåðãåíäåé ºûëûï, ñiçãå á¸ðií ¼ç ðåòiìåí àéòûï áåðãåíiì ä½ðûñ áîëàð. Ñîíûìåí, îë Ñîêðàòòû êåçäåñòiðiï, – áåòi-ºîëû æóûë¹àí, àÿ¹ûíäà ñàíäàëû, àë á½ë îë ¾øií ñèðåê áîëàòûí æà¹äàé11 åäi, – îäàí: ì½íøàìà ì½íòàçäàé áîëûï ºàéäà æèíàëäû» äåï ñ½ðàéäû. – Àãàôîí¹à, êåøêi òàì຺à, – äåï æàóàï áåðåäi îë, – êåøå àäàìäàð òûì ê¼ï áîëàòûí æèûííàí òàðòûíûï, æå»iñòi ñàëòàíàòòàí êåòiï ºàë¹àíìûí, áiðຠá¾ãií êåëåìií äåï ó¸äå áåðãåí åäiì. Ìiíå åíäi ñ½ëó æiãiòêå ¸äåìiëåíiï áàðàéûí äåï, ¼çiìøå æèíàë¹àí ò¾ðiì îñû. Àë åíäi ñåí, – äåï àÿºòàäû îë ñ¼çií, – øàºûðûëìàé-ຠäóìàí¹à ºàòûñºû» êåëìåé ìå? – Ñåí ºàëàé á½éûðñà», ñîëàé áîëàäû äà¹û! – äåéäi îë ¼ç æàóàáûíäà. – Àë îëàé áîëñà, – äåéäi Ñîêðàò, – áiðãå áàðàéûº, ñ¼éòiï ì¸òåëäi á½çûï, “àáçàë àäàìäàð¹à äóìàí¹à àáçàë àäàì øàºûðóñûç áàðàòûíûí”12 ä¸ëåëäåéiê. Àë Ãîìåð ñîë ì¸òåëäi æàé á½çûï ºàíà ºîé¹àí æîº, òiïòi îíû» òàëà¹ûí øû¹àðäû äåóãå áîëàäû. Àãàìåìíîíäû àñºàí àéáûíäû æàóûíãåð, àë Ìåíåëàéäû “íàøàð òèûí-ñèûíøû”13 ºûëûï ê¼ðñåòiï, àáûðîéû ò¼ìåíiðåê Ìåíåëàéäû àáûðîéû æî¹àðûðຠÀãàìåìíîí¹à, á½ë º½ðáàíäûº øàëûï, äóìàí º½ð¹àíäà, øàºûðóñûç êåëòiðòåäi. ̽íû òû»äàï àëûï, Àðèñòîäåì áûëàé äåäi: – Ñîêðàò, åãåð ìåí, ºàòàðäà¹û ¹àíà àäàì, ¹½ëàìà¹à øàºûðóñûç äóìàí¹à áàðñàì, ìåíi»øå åìåñ, Ãîìåðøå áîëûï êåòåìå äåï ºîðºàìûí. Ìåíi àëûï áàðûï, ñåí ºàéòñå äå àºòàëà àëàñû» áà? ´éòêåíi ìåí øàºûðûëìàé êåëäiì äåï ìîéûíäàóäû» îðíûíà, ñåí ìåíi øàºûðäû» äåï àéòàìûí ¹îé. – “Æîëäû åêåóëåï êåçiï”14, íå àéòàðûìûçäû îéëàíàðìûç,– äåï, ºàðñûëûº áiëäiðäi îë. – Êåòòiê! Øàìàìåí îñûíäàé ñ¼çäåðäi àéòûñûï, îëàð æîë¹à øûºòû. Ñîêðàò æîë áîéû îé¹à øîìûï êåéií ºàëà áåðäi äå, àë Àðèñòîäåì îíû òîñïຠáîëûï àÿëäà¹àíäà, î¹àí àë¹à òàðòà áåð äåï ñiëòåäi. Àãàôîííû» ¾éiíå æåòêåíäå, åñiê àøûº åêåíií ê¼ðãåí Àðèñòîäåìíi» àéòóûíøà, ¸ëäåáið ºûçûºòû æà¹äàé òó¹àíäàé áîëàäû. Ñîë ñ¸òòå àëäûíàí º½ë æ¾ãiðiï øû¹ûï, îíû êåøêi òàì຺à êiðiñóãå äàéûí áîëûï æàé¹àñûï æàòºàí – Áiçäi» áàëàëûº øà¹ûìûçäà7,– äåï æàóàï áåðäiì ìåí,– Àãàôîí ¼çiíi» áiðiíøi òðàãåäèÿñû ¾øií ìàðàïàòòàë¹àíäà8, îë îñû æå»iñií º½ðáàíäûº øàëûï õîðåâòàðìåí9 áiðãå òîéëà¹àííàí êåéiíãi åðòå»iíäå. – Ѽéòñåê, á½ë iñ åðòåäå áîë¹àí åêåí ¹îé. Á½ë æ¼íiíäå ñà¹àí êiì àéòûï åäi, Ñîêðàòòû» ¼çi åìåñ ïå? – Æîº, Ñîêðàò åìåñ, Ôåíèêñêå êiì àéòñà, ñîë – Êèäàôèííåí øûººàí ûë¹è æàëà»àÿº æ¾ðåòií, áîéû êiøêåíå ¹àíà ¸ëäåáið Àðèñòîäåì10 äåãåí; á½ë ¸»ãiìå êåçiíäå îë ºàòûíàñºàí áîëàòûí, ¼éòêåíi ñîë êåçäåãi Ñîêðàòòû ºîøåìåòòåóøiëåðäi» àðàñûíäà¹û å» áið ºûçóëûñûíû» áiði áîëàòûí. Äåñå äå, ìåí Ñîêðàòòû» ¼çiíåí äå á½ë òóðàëû åïòåï ñ½ðà¹àíûì áàð, ñîíäà ìà¹àí îíû» àéòºàíûí ðàñòàäû. – Îíäà íåãå ñà¹àí ìåíiìåí á¼ëiñïåñêå, ¸? ²àëà¹à áàðàð æîë áîéû àéòó äà, òû»äàó äà î»òàéëû ¹îé. Áiçäåð æîë áîéû á½ë æ¼íiíäå ¸»ãiìåëåñòiê: ñîíäûºòàí ìåí, áàñûíäà àéòºàíûìäàé, æåòêiëiêòi äàéûíäûºòû ñåçiíåìií. Åãåð äå ì½íû» á¸ðií ìåí ñiçãå äå àéòñûí äåñå»iç, îíäà ñiçäi»içøå áîëñûí-àº. Ôèëîñîôèÿëûº ñ¼ç ñ¼éëåó íåìåñå òû»äàó ìåí ¾øií ¸ðºàøàíäà øåêñiç ºóàíûøòû æàé, ñîäàí ¸ëäåáið ïàéäà ê¼ðóãå ¾ìiòòåíåòiíiìäi àéòïà¹àííû» ¼çiíäå; àë åíäi ìåí áàñºàäàé ñ¼çäåðäi, ¸ñiðåñå ñiçäåðøå áàéñûìàºòàð ìåí ïûñûºàéëàðäû» ê¸äóiëãi ñ¼çäåðií åñòiãåíiìäå, ìåíi» º½òûì ºàøàäû, ìà¹àí ñiçäåð, ìåíi» äîñ-æàðàíäàðûì, àÿíûøòû õàëäå áîëûï ê¼ðiíåñiçäåð, àë ¼çäåði»iç òåê áîñºà óàºûò ¼òêiçåñiçäåð. Ñiçäåð, ì¾ìêií, ìåíi ì¾ñ¸ïið ñàíàéòûí øû¹àðñûçäàð, ñiçäåðäi» á½ëàðû»ûç øûíäûººà ñàÿäû äåï ìåí åñåïòåé àëàìûí; áiðຠòà ñiçäåðäi» ì¾ñ¸ïið åêåíäiêòåði»iç æàéëû ìåí åñåïòåï ºàíà ºîéìàéìûí, ìåí ì½íû ¸áäåí áiëåìií. – Ñåí ¸ðºàøàíäà ñîë áið ¼ç ºàëïû»äàñû», Àïîëëîäîð: ¸ìàíäà ñåí ¼çi»äi äå, áàñºàëàðäû äà áàëà¹àòòàéñû» æ¸íå äå, áàéºàóûìøà, Ñîêðàòòàí áàñºàíû» á¸ðií äå, ¼çi»äi ¼çi» å» àëäûìåí, àÿíûøºà ëàéûºòû ñàíàéñû». Ñåíi» íå ¾øií åñåðñîº àòàí¹àíû»äû áiëìåéìií, àë ñåí ¼ç ñ¼çäåði»äå øûíûíäà äà ¸ðºàøàí ñîíäàéñû»: ñåí ¼çi»å æ¸íå Ñîêðàòòàí áàñºà áàð ä¾íèåãå òàï áåðåñi». – Ìåí ºàëàéøà åñåðñîºòàíáàéûí, ºàðà¹ûì-àó, ºàëàé ¹àíà ìåí àøó øàºûðìàéûí, åãåðäå ¼çiì òóðàëû äà, ñiçäåð òóðàëû äà ìåíi» ïiêiðiì îñûíäàé áîëñà.

– Ñîêðàò, ì½íäà êåë, ìåíi» ºàñûìà æàé¹àñ, ìà¹àí äà ê¼ðøi ¾éäi» ïàíàñûíäà ò½ð¹àíû»äà ñà¹àí ºîí¹àí äàíàëûºòû» áið ¾ëåñi 潺ñûíøû. ´éòêåíi, ¸ðèíå, ñåí îíû òàóûï, èåëåíiï àëäû», ¸éòïåñå ñåí îðíû»íàí òàáæûëìàñ åäi» ¹îé,– äåäi. – Æàìàí áîëìàñ åäi, Àãàôîí,– äåï æàóàï ºàòòû Ñîêðàò îòûðûï æàòûï, – åãåð äå äàíàëûºòû» ñóäû» òîëû ûäûñòàí áîñ ûäûñºà æ¾í æiïòi» áîéûìåí à¹ûëûï æàòàòûíûíäàé, áið-áiðiìiçãå æ½¹ûñà ñàëûñûìåí äàíàëû¹û òîëûº êiñiäåí îäàí àäà êiñiãå à¹ûëûï ¼òiï æàòàòûíäàé ºàñèåòi áîëñà. Åãåð äàíàëûº òà ä¸ë ñîíäàé áîëñà, îíäà ñåíiìåí ê¼ðøi áîë¹àíûìäû ìåí ¼òå æî¹àðû áà¹àëàéìûí: ñåí ìåíi øàðûºòà¹àí àñºàº äàíàëûºïåí êåìåðiìíåí àñûðà òîëòûðàðñû» äåï îéëàéìûí. Àë ìåíi» äàíàëû¹ûì ñîíøàëûºòû ñåíiìäi åìåñ ºîé, îë æ½ïûíû ¹àíà, ò¾ñ ê¼ðãåíãå ½ºñàñ, àë ñåíiêi æàðºûðà¹àí æ¸íå òàáûñºà æåòåëåéäi: àëäû»¹û ê¾íi ¹àíà, ñåíi» æàñòû¹û»à ºàðàìàñòàí, îòûç ìû»íàí àñòàì ãðåêòåðäi»16 àëäûíäà îë æàðºûðàï øû¹à êåëäi ¹îé. – Ñîêðàò, ñåí ¸æóàøûëñû»,– äåäi Àãàôîí. – Ѹë êåéiíäåó, Äèîíèñòi17 áèëiêêå àëûï, áiç åêåóìiç êiìíi» äàíàëûðຠåêåíií àíûºòàé æàòàðìûç, àë ¸çiðøå òàì຺à êiðiñ! – Ñîäàí ñî»,– äåï æàë¹àñòûðäû Àðèñòîäåì,– Ñîêðàò îðíû¹ûï, á¸ði òàìຠiøiï áîë¹àí ñî», îëàð ñàëò áîéûíøà º½äàé¹à18 ìàäຠàéòûï, òèiñòiíi» á¸ðií îðûíäà¹àííàí êåéií, øàðàïºà êiðiñòi. Ñîë ò½ñòà Ïàâñàíèé ìûíàíäàé ñàóàë àéòòû. – Äîñòàð,– äåäi îë,– áiçäåðäi» ºàòòû ìàñàé¹àíøà iøïåãåíiìiç æàºñû áîëàð åäi. Ìåí, àøûº àéòñàì, êåøåãi iøiñòåí êåéií ¼çiìäi òûì íàøàð ñåçiíåìií, ñîíäûºòàí ìà¹àí ¾çiëiñ êåðåê, ìåíi»øå, ñiçäåðäi» ê¼áiñi»içäi» æà¹äàéû ñîíäàéëûº: ñiçäåð äå êåøå á½¹àí àòñàëûñºàí åäi»içäåð ¹îé; ºàëàéäà iøóãå ½ñòàìäûðຠáîëó æà¹ûí îéëàíû»ûçäàðøû. Àðèñòîôàí19 ñîíäà î¹àí áûëàé äåï æàóàï áåðäi: – Ñåíiêi ¸áäåí æ¼í, Ïàâñàíèé, ¼ëøåììåí ¹àíà iøóãå ìåéëiíøå òûðûñó êåðåê. Ìåí äå êåøå àðòûº iøiï ºîéûïïûí. Á½ëàðäû» ñ¼çií åñòiãåí Ýðèêñèìàõ, Àêóìåííi» ½ëû, áûëàé äåäi: – °ðèíå, ñiçäiêi æ¼í. Ìåí åíäi áiðåói»içäi – Àãàôîíäû – òû»äà¹ûì êåëåäi: îíû» iøóãå õàëi áàð ìà? – Æîº, ìåíäå äå õàë æîº, – äåäi Àãàôîí. – Îíäà áiçäåðäi», ìåíi», Àðèñòîäåìíi», Ôåäðäi»20 æ¸íå áàñºàëàðäû», æîëûìûç áîë¹àí ñèÿºòû,– äåäi Ýðèêñèìàõ,– åãåð ñiçäåð, iøóäi» îñûíøàìà øåáåðëåði, á¾ãií áàñ òàðòûï ºîíàºòàðäû» ¾ñòiíå àëûï áàðàäû. Àãàôîí ì½íû ê¼ðå ñàëûï, ìûíàíäàé ñ¼çäåðìåí æûëû ºàðñû àëàäû: – °ó, Àðèñòîäåì, ñåí ä¸ë êåëäi», – áiçáåí áiðãå òàì຺à îòûð. Åãåð ñåí ¸ëäåáið æ½ìûñïåí êåëñå», îíû êåéiíãå ºàëäûðà ò½ð. Ìåí êåøå øàºûðó ¾øií içäåï åäiì, åø æåðäåí ñåíi òàáà àëìàäûì. Àë Ñîêðàòòû ñåí áiçãå àëà êåëãåí æîºñû» áà? – Ìåí á½ðûëûï ºàðàñàì,– äåï æàë¹àñòûðäû ñ¼çií Àðèñòîäåì, – Ñîêðàò ñî»ûìäà æîº; ìåí Ñîêðàòïåí êåëãåíiìäi, îíû» ìåíi îñûíäà êåøêi òàì຺à øàºûð¹àíûí àéòûï ò¾ñiíäiðóiìå òóðà êåëäi. – Êåëãåíi» ¼òå æàºñû áîëäû, – äåäi ºîæàéûí, – áiðຠîë ºàéäà ¼çi? – Îë æà»à ¹àíà ìà¹àí iëåñiï îñû ¾éãå êiðãåí, ìåíi» ¼çiì äå îíû» ºàéäà êåòêåíií ò¾ñiíå àëìàé ò½ðìûí. – Àë, ºàíå, – äåäi Àãàôîí ºûçìåòøiãå, – Ñîêðàòòû içäåñòiðiï, îíû îñûíäà àëûï êåëøi. Àë ñåí, Àðèñòîäåì, Ýðèêñèìàõòû»15 ºàñûíà æàé¹àñ! Îë áàðûï ºèñàéûï æàé¹àñóû ¾øií, ái𠺽ë ì½íû» àÿ¹ûí æóäû; àë åêiíøi ái𠺽ë ñîë êåçäå ºàéòûï êåëiï: Ñîêðàòòû» á½ðûëûï êåéií êåòêåíií, åíäi ê¼ðøi ¾éäi ïàíàëàï, øàºûð¹àí¹à êåëìåé ò½ð¹àíûí àéòûï áàÿíäàäû. – Ñåí íå øàòûëûï ò½ðñû», – äåäi Àãàôîí, – ºîéìàé øàºûð îíû ä½ðûñòàï! Á½ë àðàäà Àðèñòîäåìíi» àðàëàñóûíà òóðà êåëäi. – Êåðåãi æîº, – äåäi îë, – îíû» òûíûøòû¹ûí á½çáà»äàð. Îíû» ¸äåòi îñû – ¸ëäåáið ºàëòàðûñºà áàðûï, ñîíäà ò½ðûï ºàëàäû. Ìåíi» îéûìøà, òåç àðàäà ¼çi-ຠêåëåäi, òåê î¹àí òèiñiï êåðåãi æîº. – Àë æàðàéäû, ñåíi»øå-ຠáîëñûí,– äåäi Àãàôîí. – ²àë¹àíäàðûìûçäû» á¸ðií, ñiçäåð, ºûçìåòøiëåð, ¼òiíåìií, òàìຠáåðiï ê¾òi»äåð! Áiçãå ºàëà¹àíäàðû»ûçäû ¸êåëiï áåði»içäåð, ìåí åøºàøàíäà ñiçäåðäi» ¾ñòåði»içäåí ºàðàóøû ºîé¹àí åìåñïií. Ìåíi äå, áàñºàëàðäû» á¸ðií äå ñiçäåð òàì຺à øàºûðäû»ûçäàð äåï åñåïòå»içäåð äå, ñiçäåðäi ìàºòàï æ¾ðåòiíäåé ºûëûï áiçäi ìåéëiíøå ê¾òi»içäåðøi. Ñîäàí êåéií îëàð òàìàºòàíà áàñòàäû, àë Ñîêðàò áîëñà ¸ëi æîº. Àãàôîí áiðíåøå ðåò îíû àäàì æiáåðiï øàºûðòó¹à îºòàë¹àíûìåí, Àðèñòîäåì ºàðñûëàñûï áîëìàé ºîéäû. Àºûðûíäà, òàìàºòû» îðòà ò½ñûíäà, ¸äåòòiãäåé, òûì ê¼ï á¼ãåëìåé-àº, Ñîêðàò òà æåòòi-àó. Øåòòå î»àøàëàó æåðäå ºèñàéûï æàòºàí Àãàôîí î¹àí:

æûðëàó¹à øåøiëiï êiðiñêåí åìåñ, ñ¼éòiï á½ë ½ëû º½äàé ê¼çäåí òàñà áîëûï ºàëóäà!” Ìåíi» áàéºàóûìøà, Ôåäðäi» àéòºàíû ðàñ. Àë ñîíäûºòàí Ôåäðäi» àéòºàíûíà æîë áåðiï, îíû áið ðèçà åòåéiêøi, îíû» ¾ñòiíå á¾ãií îñûíäà æèíàë¹àí áiçäåðãå, ìåíi»øå, îñû º½äàéäû º½ðìåò ò½òó ïàðûç ñèÿºòû. Åãåð ñiçäåð ìåíi» ïiêiðiìå ºîñûëñà»ûçäàð, îíäà áiç ¸»ãiìå-ä¾êåí º½ðûï óàºûòòû åðåêøå æàºñû ¼òêiçåð åäiê. Áiçäi» ¸ðºàéñûìûç, î»íàí ñîë¹à ºàðàé, Ýðîòºà àðíàï ìåéëiíøå æàºñû ìàºòàó ñ¼ç àéòàéûº, æ¸íå äå áiðiíøi áîëûï Ôåäð áàñòàñûí, ¼éòêåíi îë áiðiíøi áîëûï æàé¹àñºàí åêåí æ¸íå äå îñû ¸»ãiìåíi» ¸êåñi äå ñîë ¹îé. – Ñåíi» ½ñûíûñû»à ºàðñû, Ýðèêñèìàõ,– äåäi Ñîêðàò, – åøêiì äå äàóûñ ê¼òåðåð åìåñ. Ìàõàááàòòàí áàñºàíû áiëìåéìií äåéòií ìà¹àí äà, Àãàôîí ìåí Ïàâñàíèé¹à äà, áàðëûº iñi Äèîíèñ ïåí Àôðîäèòà¹à24 òiðåëãåí Àðèñòîôàí¹à îäàí äà ¸ði,– æàëïû îñûíäà ìåíi» ê¼ç àëäûìäà îòûð¹àíäàðäû» åøºàéñûñûíà äà á½ë ½ñûíûñºà ºàðñû øû¹ó æàðàñïàéäû. Ðàñ, ñû îðûíäàðäà æàé¹àñºàí áiçäåðäi» æà¹äàéëàðûìûç ºèûíäàó; áiðຠåãåð áiçäåí àëäû»¹ûëàðäû» ñ¼çäåði æåòêiëiêòi ò¾ðäå æàºñû áîëñà, áiçãå ñîë äà æàðàéäû. Ñîíûìåí, iñêå ñ¸ò, Ôåäð áàñòàï, ¼çiíi» Ýðîòºà äåãåí ìàºòàó ñ¼çií àéòñûí! Á¸ði äå áið àäàìäàé áîëûï Ñîêðàòïåí êåëiñiï, îíû» àéòºàí òiëåãiíå ºîñûëàäû. Àëàéäà Àðèñòîäåì ¸ðêiìíi» íå àéòºàíûí ò¾ãåëäåé åñiíäå ñàºòàé àëìàïòû, Àðèñòîäåìíi» ìà¹àí àéòºàíûí ìåí äå ò¾ãåíäåé àëìàéìûí. °ð ñ¼çäåí ê¼»iëiìå ºîíûï, æàäûìäà ñàºòàë¹àíûí ìåí ñiçäåðãå æåòêiçåéií. Ôåäðäi» ñ¼çi: Ýðîòòû» øû¹ó òåãiíi» ê¼íåëiãi Ìiíå îñûëàé, ìåí á½ðûí àéòºàíäàé, áiðiíøi áîëûï Ôåäð ñ¼éëåäi, àë îë ìûíàäàí áàñòàäû: Ýðîò – àäàìäàð ìåí º½äàéëàð îíû» àëäûíäà ê¼ïòåãåí ñåáåïòåð áîéûíøà, ñîíû» iøiíäå, å» ñûñû åìåñ, îíû» øû¹ó òåãiíå îðàé äà áàñ èåòií ½ëû º½äàé: ê¼íå º½äàé áîëó ñûé-º½ðìåòêå òàòûðëûº í¸ðñå ¹îé. ̽íû» ä¸ëåëiíå îíû» àòà-àíàñûíû» æîºòû¹ûí æàòºûçó¹à áîëàäû, îëàð òóðàëû áiðäå-ái𠸻ãiìåøi æ¸íå áiðäå-áið àºûí æ½ì¹àí àóçûí àøïàéäû. Ãåñèîäòû» àéòóûíøà, å» àëäûìåí Õàîñ ïàéäà áîë¹àí, àë içiíøå: Êå» êåóäåëi Ãåÿ, ºàóiïñiç æàëïû áàñïàíà. Îíûìåí áiðãå Ýðîò25... æàòñà»äàð,– áiçäåð ¸ðºàøàíäà òàìøûëàï ºàíà iøåìiç ¹îé. Ñîêðàòòû åñåïêå àëìàé-ຠºîéñà äà áîëàäû: îë iøóãå äå, iøïåóãå äå ºàáiëåòòi, ñîíäûºòàí áiç íå iñòåñåê òå, îë ðèçà áîëàäû. Àë îñû îòûð¹àíäàðäû» åøºàéñûñûíû» äà, ìåíi»øå, ê¼ï iøóãå çàóºû æîº áîë¹àíäûºòàí, åãåð ìåí ìàñê¾íåìäiê òóðàëû áàð øûíäûºòû àéòñàì, åøêiìäi äå ðåíæiòå ºîéìàñïûí. Ìàñ áîëóäû» àäàìäàð¹à àóûð òèåòiíäiãi, ìåí ä¸ðiãåð áîë¹àíäûºòàí, ìà¹àí àéäàí àíûº. Ìåíi» ¼çiìíi» äå iøóãå äåãåí çàóºûì æîº, áàñºàëàð¹à äà, ¸ñiðåñå á½ðûí¹û iøêåíiíåí àéûºïà¹àíäàð¹à, iø äåï êå»åñ áåðå àëìàéìûí. – Áàðûï ò½ð¹àí øûíäûº, – äåï ºîëäàäû Ìèððèíóíòòàí êåëãåí Ôåäð, – ìåí ñà¹àí ¸ðºàøàíäà º½ëຠàñàìûí, àë åíäi ä¸ðiãåðëiê iñêå êåëãåíäå, îäàí äà ¸ðìåí, áiðຠá¾ãií, ìåíi» îéûìøà, áàñºàëàð äà, åãåð îéëàíûï ê¼ðñå, ò¾ãåë ñåíiìåí êåëiñåäi. Á½ëàðäû òû»äàï áîë¹àí ñî» á¸ði äå á¾ãiíãi äóìàíäà ìàñ áîëûï iøïåóãå, òåê æàé ñ¾éñiíå ñîðàïòàï îòûðó¹à êåëiñòi. – Îíäà, – äåäi Ýðèêñèìàõ,– ¸ðêiì åøºàíäàé ì¸æá¾ðëåóñiç, ºàíøà ºàëàñà, ñîíøà iøñií äåï øåøêåíäiêòåí, ìûíàó æà»à ¹àíà êiðãåí ôëåéòèñò ºûçäû ºàéòàðûï æiáåðåéiê äåï ½ñûíàìûí, – ¼çiíå ¼çi íåìåñå åãåð êåëiññå, ¾éäi» iøêi á¼ëìåëåðiíäåãi ¸éåëäåð ¾øií îéíàñûí, àë áiç á¾ãiíãi êåçäåñóiìiçäi ¸»ãiìå-ä¾êåíãå àðíàéûº. Òiïòi åãåð òiëåê áiëäiðñå»içäåð, ºàíäàé ¸»ãiìå-ä¾êåí º½ðó êåðåêòiãií äå ½ñûíà àëàìûí. Á¸ði äå îíû» ½ñûíûñûí åñòiãiëåði êåëåòiíií áiëäiðäi. Ñîíäà Ýðèêñèìàõòû» àéòºàíû: – Ìåí äå Ýâðèïèäòi» àëäûíäà¹û Ìåëàíèïïòåé21 áàñòàéûí: “Ñiçäåðäi» åñòèòiíäåði»iç ìåíi» ñ¼çiì åìåñ», áiçäi» Ôåäðäi» ñ¼çi. Ìåíi» ê¼çiìøå Ôåäð ºàíøà ðåò çû¹ûðäàíû ºàéíàï: “μÿò åìåñ ïå, Ýðèêñèìàõ, – äåéòií îë, – áàñºà º½äàéëàð¹à ãèìíäåð ìåí ïýàíäàð øû¹àð¹àíäà, òîëûï æàòºàí àºûíäàðäû» iøiíäå áið äå áiði ñîíøàìà º½äiðåòòi äå ½ëû º½äàé Ýðîòºà àðíàï ìàºòàó ñ¼çäåð äå22 æàçáàïòû. Íåìåñå àòûøóëû ñîôèñòåðäi àëøû: îëàð ¼çäåðiíi» æûëíàìàëàðûíäà Ãåðàêëäû æ¸íå áàñºàëàðäû ìàäàºòàéäû, ìûñàëû, º½ðìåòòi Ïðîäèê23 ñèÿºòû. ̽íû» á¸ði ¸ëi ñîíøàëûºòû ò໺àëàðëûº åìåñ, àë áiðäå ìåíi» ºîëûìà ò½çäû» ïàéäàëû äåãåí ºàñèåòòåðií æåð-ê¼êêå ñûé¹ûçáàé ìàºòà¹àí êiòàïøà iëiêòi, áàñºà äà îñû ñèÿºòû çàòòàð òàëàé ðåò çåéií ñàëà ìàºòàóäû» ï¸íi áîë¹àíû àÿí, àë Ýðîòòû îñû ê¾íãå äåéií åøêiì äå ëàéûºòû ò¾ðäå

äà¹û, ñîë ¹àíà æàë¹ûç áåë áóäû29. ´çiíi» ìàõàááàòû àðºûëû îëàðäû» ½ëäàðûíà äåãåí áåðiëãåíäiãi æà¹ûíàí îë åêåóiíåí äå àñûï ò¾ñêåíäiãi ñîíäàé, áûëàé¹û æ½ðòºà îíû» òóûñºàíäàðû áîëûï ñàíàë¹àíûìåí, øûíäû¹ûíäà îëàðäû» á¼òåí àäàìäàð åêåíií ê¼ðñåòòi. Àëêåñòèäàíû» á½ë åðëiãií àäàìäàð ¹àíà åìåñ, º½äàéëàð äà ìຽëäàéäû, æ¸íå äå êåðåìåò iñòåð æàñà¹àí ê¼ïòåãåí ïåíäåëåðäi» iøiíåí òåê ñàíàóëûëàðûíà ¹àíà Àèäòàí30 æàíûí ºàéòàðó¹à äåãåí º½ðìåòòi º½ºûº ñûéëàéòûí º½äàéëàð, îíû» æàíûí æàñà¹àí îñû ºûëû¹ûíà øàòòàíûï øû¹àðûï æiáåðåäi. Ñîíûìåí, º½äàéëàð äà ìàõàááàòòà¹û áåðiëãåíäiê ïåí æàíïèäàøûëûºòû æî¹àðû ò½òàäû. Àë Îðôåéãå, Ýàãðäi» ½ëûíà31, Àèäòàí ¸éåëií àëûï êåòïåê áîë¹àíûìåí îíû áåðìåé, òåê åëåñií ¹àíà ê¼ðñåòåäi, ñ¼éòiï îíû º½ð ºîë ºàéòàðàäû, îíû êèôàðåä* åñåáiíäå Àëêåñòèäà ñèÿºòû ìàõàááàò ¾øií ¼ëóãå ¼çií ºèìàé, Àèäºà òiði ê¾éiíäå æåòiï êåëãåíiíå ºàðàï, òûì í¸çiêòåíãåí ñàíàéäû. Ñîíäûºòàí º½äàéëàð îíû áið ¸éåëäi» ºîëûíàí ºàçà òàïòûðûï, æàçàñûí áåðåäi, àë ä¸ë ñîë óàºûòòà Àõèëëäû, Ôåòèäàíû» ½ëûí, ðàõàòºà êåíåëãåíäåð Àðàëûíà32 æiáåðiï, îëà𠺽ðìåòòåéäi; Ãåêòîðäû ¼ëòiðñå, ¼çi äå ¼ëåòiíií, àë ¼ëòiðìåñå, ¾éiíå àìàí-åñåí ºàéòûï êåëiï ºàðòàé¹àí¹à äåéií ¼ìið ñ¾ðåòiíií àíàñûíàí åñòiñå äå, Àõèëë áàòûë ò¾ðäå Ïàòðîêëãå33 ê¼ìåêêå êåëóäi, ¼çiíi» òàáûíóøûñû ¾øií êåê àëûï, îë ¾øií ¼ëiìãå áàñûí ºèûï ºàíà ºîéìàé, îíû» ñî»ûíàí iëå ¼ëóäi ºàëàéäû. Îíû» ¼çiíå ¹àøûº áîë¹àí àäàì¹à äåãåí îñûíøàìà áåðiëãåíäiãi ¾øií øàòòàí¹àí º½äàéëàð Àõèëëäû àñºàí àéðûºøàëûºïåí º½ðìåòòåéäi. Àõèëë Ïàòðîêëãå ¹àøûº áîë¹àí äåï ñàíàï, Ýñõèë ñàíäûð຺à áàñàäû: Àõèëë Ïàòðîêëãå, æàëïû áàñºà äà ºà¿àðìàíäàð¹à ºàðà¹àíäà ¸äåìiðåê ºàíà åìåñ, ñîíûìåí áiðãå, Ãîìåðäi» àéòóûíøà, ¸ëäåºàéäà æàñûðຠòà áîë¹àí, òiïòi ñàºàëû ¸ëi øûºïà¹àí áîëóû êåðåê. Øûíäû¹ûíäà, ìàõàááàòòà¹û içãiëiêòiëiêòi æî¹àðû áà¹àëàé îòûðûï, º½äàéëàð ¹àøû¹û ¼ç ìàõàááàòûíû» çàòûíà áåðiëãåííåí ã¼ði, ñ¾éiêòiñi ¹àøû¹ûíà áåðiëãåí æà¹äàé¹à ê¼áiðåê øàòòàíàäû äà, òà»ûðºàéäû äà, ºîëäàï-ºîð¹àéäû äà. ±àøûºòû» ñ¾éiêòiãå ºàðà¹àíäà º½äàéûëû¹û áàñûìûðຠºîé, ¼éòêåíi îíû º½äàé øàáûòòàíäûðàäû. Ìiíå îñû ñåáåïòi Àõèëëäû ¸óëèåëåð Àðàëûíà æiáåðiï, º½äàéëàð î¹àí Àëêåñòèäà¹à ºàðà¹àíäà æî¹àðûðຠiçåò ê¼ðñåòåäi. Ñîíûìåí, ìåí: Ýðîò – º½äàéëàð iøiíäåãi å» ê¼íåñi, å» ºàäiðëiñi æ¸íå å» º½äiðåòòiñi, àäàìäàð¹à àéáûíäûëûº äàðûòó¹à æ¸íå îëàð¹à Îñû åêåói, ÿ¹íè Æåð ìåí Ýðîò, Õàîñòàí êåéií òó¹àíû æ¼íiíäå Ãåñèîäïåí Àêóñèëàé26 äà êåëiñåäi. Àë Ïàðìåíèä æàñàìïàç ê¾ø òóðàëû áûëàé äåéäi: Áàðëûº º½äàéëàðäû» àðàñûíàí áiðiíøi áîëûï îë Ýðîòòû æàñà¹àí27. Ñîíûìåí, áiëåòiíäåðäi» ê¼áiñi Ýðîòòû – å» ê¼íå º½äàé äåãåíãå òîºòàéäû. Àë å» ê¼íå º½äàé åñåáiíäå îë áiçäåðãå àñºàí ½ëû èãiëiêòåðäi» ºàéíàð ê¼çi áîë¹àí. Ìåí, ìûñàëû, æàñ¼ñïiðiì ¾øií ëàéûºòû ¹àøûºòàí àñºàí, àë ¹àøûººà – ëàéûºòû ñ¾éiêòiñiíåí àñºàí èãiëiê äåãåíäi áiëìåéìií28. Ìiíñiç ¼ìið ñ¾ðãiñi êåëåòií àäàìäàðäû ¸ðºàøàí áà¹äàð áîëàòûí¹à ìàõàááàòòàí àðòûº åøºàíäàé äà òóûñòàð, åøáið ñûé-º½ðìåò, åøºàíäàé áàéëûº, òiïòi á½ë æàðûº ä¾íèåäåãi åøòå»å äå ¾éðåòå àëìàéäû ¹îé. Àë îë íåìåíåãå ¾éðåòói òèiñ? μÿòòûäàí ½ÿëó¹à æ¸íå ¸äåìiëiêêå íàìûñºîéëàíà ½ìòûëó¹à, – á½ëàðñûç ìåìëåêåò òå, æåêå àäàì äà åøºàíäàé ½ëû æ¸íå içãiëiêòi iñòåðãå ºàáiëåòòi áîëà àëìàéäû. Ìåí, åãåð ¹àøûº àäàì ¸ëäåáið ëàéûºñûç iñ iñòåï ºîéñà íåìåñå ºîðºàºòûºòàí æ¸áiðëåóøiñiíå åñåñií æiáåðiï ºîéñà æ¸íå ì½íûñûí ¸êåñi, äîñû íåìåñå áàñºà áiðåóëåð áåòiíå áàñàòûí áîëñà, îíäà îë ¼çiíi» ñ¾éiêòiñiíå ºàðà¹àíäà àçûðຠê¾éiíåð åäi äåï ò¾éiï àéòàìûí. Ѿéiêòiñi ¾øií äå ä¸ë îñûíû áàéºàéìûç: ¸ëäåáið ºîëàéñûç iñi àøûëûï ºàëñà, îë á¸ðiíåí äå ¼çií ñ¾éåòiíäåðäåí ºàòòû ½ÿëàäû. Åãåð äå ¹àøûºòàð ìåí îëàðäû» ñ¾éiêòiëåðiíåí ìåìëåêåò íåìåñå, ìûñàëû, ¸ñêå𠺽ðàñòûðó ì¾ìêií áîëñà, îíäà îëàð ½ÿòòû äåãåííi» á¸ðií äå áîëäûðìàé æ¸íå áið-áiðiìåí æàðûñà îòûðûï îíû êåðåìåòòåé áàñºàðàð åäi; àë áiðãå ñî¹ûñà ºàëñà, ì½íäàé àäàìäàð, òiïòi ñàíû àç áîëñà äà, êåç-êåëãåí äåï àéòàðëûºòàé æàóäû æå»åð åäi: ¹àøûº àäàì¹à ºàòàðäû òàñòàï íå ºàðóäû ëàºòûðûï êåòó ñ¾éiêòiñi ºàñûíäà áîëìà¹àíäà ¸ëäåºàéäà æå»iëiðåê òèåð åäi æ¸íå äå îíäàé àäàì ìàñºàðà áîë¹àííàí äà ¼ëiìäi ºàëàéäû; àë åíäi ñ¾éiêòiñií òà¹äûðäû» òàëàéûíà òàñòàó íåìåñå ºàóiï ò¼íãåíäå î¹àí ê¼ìåêòåñïåó, – æàðûº ä¾íèåäå ì½íøàìà, Ýðîòòû» ¼çi òóà áiòêåí áàòûð¹à ½ºñàòûï ê¼êiðåãiíå àéáûí ½ÿëàòïàéòûíäàé, ºîðºàº òàáûëà ºîÿð ìà åêåí? Ƹíå äå, åãåð Ãîìåð êåéáið ºà¿àðìàíäàð¹à åðëiêòi º½äàé ºîíäûðàäû äåñå, îíäà ¹àøûºòàð¹à åðëiêòi åøêiì äå åìåñ, òåê Ýðîò áåðåäi. Àë, áið-áiði ¾øií ¼ëóãå òåê ºàíà ñ¾éåòiíäåð ¹àíà äàéûí áîëàäû, æ¸íå äå òåê åðêåêòåð ¹àíà åìåñ, ¸éåëäåð äå. Ãðåêòåðäå ì½íû ñåíiìäi ò¾ðäå Àëêåñòèäà, Ïåëèéäi» ºûçû, ä¸ëåëäåäi: ¼çiíi» ê¾éåói ¾øií ¼ëóãå, îíû» ¸êåñi ìåí øåøåñi òiði áîëñà

ñ¾éìåéäi; åêiíøiäåí, îëàð ¼ç ñ¾éiêòiëåðií îëàðäû» æàíûíàí ã¼ði ò¸íi ¾øií ê¼áiðåê ñ¾éåäi æ¸íå, å» ñî»ûíäà, ºàéòñå äå ¼ç äåãåíiíå æåòóäi ¹àíà ê¼çäåï, àºûëû àçäàðäû ñ¾éåäi, ñ¼éòiï ì½íû» ¸äåìiëiêêå æàòàòûí-æàòïàéòûíûí îéëàìàéäû. Ìiíå îñû ñåáåïòåí îëàð íåãå áîëñà äà – æàºñû¹à äà æ¸íå æàìàí¹à äà áiðäåé ä¸ðåæåäå – ºàáiëåòòi êåëåäi. Äåãåíìåí äå á½ë ìàõàááàò åêiíøiñiíå ºàðà¹àíäà ¸ði ¸ëäåºàéäà æàñòàó, ¸ði ¼çiíi» øû¹ó òåãi áîéûíøà ¸éåë æûíûñòû äà æ¸íå åðêåê æûíûñòû äà áàñòàìà¹à æàíàñòû¹û áà𠺽äàéøàäàí ¼ðåäi. Àñïàíäàé Àôðîäèòàíû» Ýðîòû, áiðiíøiäåí, òåê ºàíà åðêåê æûíûñòû, áiðຠì¾ëäå ¸éåë æûíûñòû åìåñ, áàñòàìà¹à – á½ë æàñ¼ñïiðiìäåðãå äåãåí ìàõàááàò åêåíi òåãií åìåñ, – æàíàñàòûí º½äàéøàäàí, àë, åêiíøiäåí, æàñû äà ¾ëêåí æ¸íå ºûëìûñòû ä¼êiðëiêòåí àëøຠñîë ái𠺽äàéøàäàí áàñòàó àëàäû. Ñîíäûºòàí äà ì½íäàé ìàõàááàòºà º½íûººàíäàð òàáè¹àòûíàí ê¾øòiðåêòi æ¸íå àºûëû ê¼áiðåêòi ºàëàï, åðêåê æûíûñûíà æàðìàñàäû. Áiðຠ½ë áàëàëàðäû æàºñû ê¼ðåòiíäåð iøiíäå äå òåê îñûíäàé ìàõàááàò áèëiãiíå ¹àíà áåðiëãåíäåðäi òàíûï àëó¹à áîëàäû. ´éòêåíi îëàð òûì æàñ¼ñïiðiìäåðäi åìåñ, àºûë-åñi êiðå áàñòà¹àíäàðûí ñ¾éåäi, àë àºûë-åñ ¸íøåéiíäå àë¹àøºû ¾ëïåê æ¾íìåí ºàòàð êiðå áàñòàéäû. Ìàõàááàòû îñû ò½ñòà áàñòàë¹àíäàð, ìåíi»øå, åøºàøàí àæûðàñïàó¹à æ¸íå ¼ìið áîéû áiðãå ¼ìið ñ¾ðóãå äàéûí; ì½íäàé àäàì æàñ¼ñïiðiìäi îíû» àºûëû òîºòàìà¹àíûí ïàéäàëàíûï àëäàìàéäû, îíû ºîðëàï áàðûï áàñºà¹à àóûï êåòïåéäi. Áîñòàí áîñºà ê¼ï ê¾øòi ûñûðàï ºûëìàñ ¾øií æàñû òîëìà¹àíäàðäû ñ¾þãå òûéûì ñàëàòûí çà» øû¹àðó êåðåê-àº; ¼éòêåíi áàëàíû» ðóõàíè æ¸íå ò¸íè äàìóûíû» ºàé – æàìàí íåìåñå æàºñû – æ຺à òàðòàòûíû àëäûí-àëà áåëãiñiç ¹îé. °ðèíå, ºàäiðìåíäi àäàìäàð ¼çäåði-ຠì½íäàé çà»äû ½ñòàíàäû, àëàéäà ì½íû æàñàóäû ¸äåïñiç òàáûíóøûëàð¹à, áiç îëàð¹à, ¸ë-ºàäiðiìiç æåòêåíøå, åðêií òó¹àí ¸éåëäåðäi ñ¾þãå òûéûì ñàë¹àíûìûç ñèÿºòàíäûðûï, òûéûì ñàëó êåðåê-àº. Á½ë ¸äåïñiç àäàìäàðäû» ìàõàááàòòû áûë¹à¹àíäàðû ñîíøàëûº, êåéáiðåóëåð òiïòi òàáûíóøû¹à ê¼íóäi æàëïû àëäûí-àëà àéûïòàó¹à ò½ðàðëûº iñ äåï ½é¹àðàäû. Àëàéäà îëàð ì½íû ä¸ë îñûíäàé àäàìäàðäû» ºûëû¹ûíà ºàðàï æ¸íå îëàðäû» ìàçàñûçäû¹ûí ¸ði ïàñûºòû¹ûí ê¼ðiï ½é¹àðàäû, ¼éòêåíi êåç-êåëãåí iñ, åãåð äå îë òåðiñ æ¸íå ¸äåòòåãiäåí ¼çãåøå æàñàëñà, ñûíàï-ìiíåóäåí º½òûëà àëìàéäû. ¼ìið áîéû æ¸íå ¼ëãåííåí êåéií äå ðàõàòòûëûº ñûéëàó¹à å» ºàáiëåòòiñi äåï ½é¹àðàìûí. Ïàâñàíèéäû» ñ¼çi: åêi Ýðîò Ìiíå Ôåäðäi» ñ¼çi îñûíäàé áîëäû. Îäàí êåéií áàñºàëàð ñ¼éëåãåíiìåí îëàðäû» ñ¼çäåði Àðèñòîäåìíi» åñiíäå ä½ðûñòàï ñàºòàëìàïòû, ñîíäûºòàí îëàð¹à òîºòàìàé, îë Ïàâñàíèéäi» ñ¼çií àéòà áàñòàäû. Àë Ïàâñàíèé áûëàé äåïòi: – Ìåíi»øå, Ýðîòòû æàëïû ìàºòàóäû ºîë¹à àëûï, Ôåäð, áiç ¼ç ìiíäåòòåðiìiçäi ñ¸òñiç àíûºòàäûº. Á½ë ä½ðûñ òà áîëàð åäi, åãåð æàðûº ä¾íèåäå áið-ຠÝðîò áîëñà, àëàéäà Ýðîòòàð ê¼áiðåê, àë îëàð ê¼áiðåê áîë¹àíäûºòàí, ä¸ë ºàé Ýðîòòû ìàºòàóûìûçäû àëäûìåí øàðòòàñûï àë¹àíûìûç ä½ðûñûðຠáîëàð åäi. Ìiíå åíäi, àëäûìåí ºàé Ýðîòòû ìàºòàó êåðåê åêåíií àéòûï, ìåí iñòi æ¼íãå ºîþ¹à òàëàïòàíàéûí, àë ñîíàí ñî» áàðûï á½ë º½äàé¹à ëàéûºòû ìàºòàíäû æåòêiçåðìií. Áiçäi» á¸ðiìiç áiëåòiíäåé, Ýðîòñûç Àôðîäèòà æîº; ñîíäûºòàí, æàðûº ä¾íèåäå áið Àôðîäèòà áîëñà, Ýðîò òà áiðåó áîëàð åäi; àëàéäà Àôðîäèòà åêåó áîë¹àíäûºòàí34, Ýðîòòàð äà åêåó áîëó¹à òèiñ. Àë á½ë åñiìäi º½äàéøàëàð, ¸ðèíå, åêåó: ¾ëêåíi, àíàñû áîëìà¹àí, Óðàí ºûçû, îíû ñîíäûºòàí áiç àñïàíäàé äåéìiç, æ¸íå êiøiñi, Äèîíà ìåí Çåâñòi» ºûçû, îíû áiç ¸äåïñiç äåï àòàéìûç. Áiðຠá½äàí ºîñ Àôðîäèòà¹à ºîñàðëàí¹àí Ýðîòòàðäû äà ñî¹àí ñàé àñïàíäàé æ¸íå ¸äåïñiç äåï àòàó êåðåêòiãi øû¹àäû. °ðèíå, º½äàéëàðäû» áàðëû¹ûí äà ìàºòàó ºàæåò, àëàéäà ìåí á½ë åêåóiíi» ¸ðºàéñûñûíû» ¾ëåñiíå òèãåí ºàñèåòòåðäi àíûºòàó¹à òàëïûíàéûí. ²àíäàé äà áîëìàñûí iñ òóðàëû ¼çäi-¼çiíåí àë¹àíäà îë ¸äåìi äå, ñ½ðûºñûç äà åìåñ äåï àéòó¹à áîëàäû. Ìûñàëû, áiçäi» ºàçið iñòåï æàòºàíûìûçäû» á¸ði, iøåìiç áå, ¼ëå» àéòàìûç áà íåìåñå ¸»ãiìåëåñåìiç áå, ¼çäi-¼çiíåí ¸äåìi åìåñ, á½ë ºàëàé iñòåëiï, ºàëàé ¼òiï æàòºàíûíà ºàðàé: åãåð iñ ¸äåìi æ¸íå ä½ðûñ iñòåëiï æàòñà, îë ¸äåìi áîëàäû, àë åãåð á½ðûñ iñòåëiï æàòñà, îíäà, êåðiñiíøå, ñ½ðûºñûç áîëàäû. Ìàõàááàòïåí äå ñîëàé: Ýðîòòàðäû» êåç êåëãåíi ¸äåìi ¸ði ìàºòàó¹à ëàéûºòû åìåñ, ¸äåìi ñ¾éiñïåíøiëiêêå áàñòàéòûíû ¹àíà ñîíäàé. Àë ìiíå, ¸äåïñiç Àôðîäèòàíû» Ýðîòû øûíûìåí ¸äåïñiç æ¸íå íåãå áîëñûí äà ºàáiëåòòi; á½ë ìàõàááàò ò¾êêå äå ò½ð¹ûñûç àäàìäàð¹à ò¸í ìàõàááàòòû» ä¸ë ¼çi. Àë ì½íäàé àäàìäàð, áiðiíøiäåí, ¸éåëäåðäi æàñ¼ñïiðiìäåðäåí êåì

àëäàíáàäû» íå – á¸ðiáið ìàñºàðà. Åãåð, ìûñàëû, áàéëûº ¾øií áàé ¹îé äåãåí òàáûíóøû¹à áåðiëiï, ¼ç åñåáiíäå æà»ûëûñûï ºàëñà, ñ¼éòiï òàáûíóøû êåäåé áîëûï øûººàíäûºòàí åøºàíäàé äà àºøà àëà àëìàñà, îíäàé æàñ¼ñïiðiìãå ºàëàé äåãåíäå äå ½ÿò áîëó¹à òèiñ, ¼éòêåíi îë àºøà ¾øií êiìãå áîëñà äà íåãå áîëñà äà äàéûí åêåíií á¸ðiáið ê¼ðñåòiï ºîéäû, àë á½ë æàºñû åìåñ. Ñîíûìåí áiðãå, åãåð êiìäå-êiì áûëàé ºàðà¹àíäà æ¼íi ä½ðûñ àäàì¹à, ì½íäàé òàáûíóøûìåí äîñòû¹û àðºàñûíäà ¼çiì äå ä½ðûñòàëàéûí äåãåí åñåïïåí áåðiëåòií áîëñà, àë îë òåêñåðå êåëå ç½ëûì æ¸íå ºàäûð-ºàñèåòñiç áîëûï øûºñà, – ì½íäàé àäàñó á¸ðiáið ¸äåìi áîëûï ºàëàäû. Îë ä½ðûñòàíó æ¸íå êåìåëäåíó æîëûíäà êiì ¾øií áîëñûí íå áîëñà äà æàñàéòûíûí ä¸ëåëäåï áåðäi ¹îé, àë á½ë ä¾íèåäå á¸ðiíåí äå ¸äåìiðåê. ß¹íè, æàºñûëûº iñ æîëûíäà æà¹ûíó áàðëûº æà¹äàéäà äà ¸äåìi áîëûï òàáûëàäû. Àñïàíäàéûí º½äàéøàíû» ìàõàááàòû îñûíäàé: ¼çi àñïàíäàéûí, îë ìåìëåêåòêå äå, æåêå àäàì¹à äà ¼òå º½íäû, ¼éòêåíi ¹àøûºòàí æ¸íå ñ¾éiêòiäåí àäàìãåðøiëiê êåìåëäiëiê æ¼íiíäåãi ½ëû ºàìºîðëûºòû òàëàï åòåäi. Ìàõàááàòòû» áàðëûº ¼çãåøå ò¾ðëåði áàñºà, ¸äåïñiç, Àôðîäèòà¹à æàòàäû. Ìiíå îñû, Ôåäð, – äåï ºîðûòòû Ïàâñàíèé, – Ýðîò æ¼íiíäå ñåíi» àéòºàíû»à äàéûíäûºñûç-ຠìåíi» ºîñàòûíûì. Áiðäåí Ïàâñàíèéäåí êåéií ¼çiíå ºàðàòó æ½ðòòû» çåéiíií – ì½íäàé ¾íäåñòiðå ñ¼éëåóäi ìà¹àí ñîôèñòåð ¾éðåòêåí, – Àðèñòîäåìíi» àéòóûíøà, Àðèñòîôàííû» ¾ëåñiíå òèþi êåðåê åäi, àëàéäà ¸ëäå òûì òîé¹àíäûºòàí áà, ¸ëäå áàñºà áið í¸ðñåäåí áå î¹àí ûºûëûº òèiï, ñ¼éëåóãå ì½ðøàñû êåëìåé, îë ¼çiíi» æàºûí ê¼ðøiñi Ýðèêñèìàõºà ìûíàíäàé ñ¼çäåð àéòûï òië ºàòóûíà ì¸æá¾ð áîëäû: – Íå ìåíi» ûºûëû¹ûìäû òîºòàò, Ýðèêñèìàõ, íå ûºûëû¹ûì áàñûë¹àíøà ìåíi» îðíûìà ñ¼éëå. Ýðèêñèìàõ áûëàé äåï æàóàï áåðäi: – Àë îíäà ìåí îíû äà æ¸íå ì½íû äà iñòåéií. Áiç êåçåãiìiçäi àóûñòûðûï, ìåí ñåíi» îðíû»à ñ¼éëåéií, àë ñåí, ûºûëû¹û» áàñûë¹àí ñî», – ìåíi» îðíûìà. Àë ìåí ñ¼éëåï æàòºàí êåçäå, ½çà¹ûðຠäåìi»äi iøêå òàðòûï ò½ðñà», ñåíi» ûºûëû¹û» òûéûëàäû. Åãåð äå, äåãåíìåí, îë òûéûëìàñà, òàìà¹û»äû ñóìåí ø¸éiï æiáåð. Àë åãåðäå îë ì¾ëäå áîé áåðìåñå, ì½ðíû»íû» iøiíå ¸ëäåíå æ¾ãiðòå ºûòûºòà äà ò¾øêið. Îñûíû áið-åêi ðåò iñòåñå», ºàíøà ê¾øòi áîë¹àíûìåí, îë ¹àéûï áîëàäû. ïûð-ïûð ºà¹àäû”. Àë êiìäå êiì æî¹àðû àäàìãåðøiëiê ºàäûðºàñèåòi ¾øií ñ¾éñå, ñîë á¾êië ¼ìið áîéû àéíûìàéäû, ñåáåái îë ò½ðàºòû ¸ëäåíåìåí òàáûñàäû. Òàáûíóøûëàðäû áiçäå æàºñûëàï ò½ðûï ñûíàºòàí ¼òêiçó æ¸íå äå áiðåóëåðiíå æà¹ûìñó, àë åêiíøiëåðiíåí àò òîíûí àëà ºàøó îðûí àë¹àí. Ìiíå îñû ñåáåïòåí áiçäi» ¸äåò-¹½ðïûìûç òàáûíóøû ¼ç ñ¾éiêòiñií àéíàëäûðóäû, àë á½ë îíû» àéíàëäûðóëàðûíàí æàëòàðóûí òàëàï åòåäi: ì½íäàé æàðûñ îíû» äà, ì½íû» äà àäàìäàðäû» ºàé ñàíàòûíà æàòàòûíûí àíûºòàó¹à æà¹äàé æàñàéäû. Ñîíäûºòàí, áiðiíøiäåí, æàºñû òåêñåðiñ áîëàòûíäàé áiðàç óàºûò ¼òïåé æàòûï òåç áåðiëiï ºîþ ìàñºàðà äåï ñàíàëàäû; åêiíøiäåí, àºøà íåìåñå òàáûíóøûíû» ñàÿñè ûºïàëû ¾øií, – àë ì½íäàé æîë áåðóøiëiê æîºøûëûºòàí ºîðûººàííàí ¸ëäå ê¼ðñåòêåí æàºñûëûºòàðûíàí, àºøàëàðûíàí íåìåñå ñàÿñè åñåï-ºèñàïòàí áàñ òàðòà àëìà¹àíäûºòàí òó¹àíûíà ò¸óåëñiç, – áåðiëó ìàñºàðà. ̽íäàé ò¾ðòêiëåð, îëàðäû» íåãiçiíäå èãi äîñòûº 츻ãi-áàºè ¼ñiï øûºïàéòûíûí àéòïà¹àííû» ¼çiíäå, ñåíiìñiç äå æ¸íå ¼òêiíøi ¹îé. ß¹íè, òàáûíóøû¹à ëàéûºòû ò¾ðäå æà¹ûíóäû», áiçäi» ¹½ðûï áîéûíøà, òåê áið ¹àíà æîëû áàð. Áiçäi» îéûìûçøà, åãåð òàáûíóøûíû, îë ¼ç åðêiìåí ìàõàááàòûíû» çàòûíà º½ëøà ºûçìåò åòêåíiíå ºàðàìàñòàí, åøêiì ìàñºàðà æà¹ûìïàçäû¹û ¾øií êiíàëàìàéòûí áîëñà, îíäà åêiíøi æà¹ûíà äà åðiêòi º½ëøûëûºòû» ìàñºàðà åìåñ áið ò¾ði, àòàï àéòºàíäà, êåìåëäåíó æîëûíäà¹û º½ëøûëûº ºàëàäû. Ƹíå äå øûíäû¹ûíäà, åãåð ¸ëäåêiì áiðåóãå, ñîíû» àðºàñûíäà ¸ëäåáið äàíàëûº íåìåñå êåç-êåëãåí áàñºà áið æàºñûëûº iñòå êåìåëäåíóãå äåãåí ¾ìiòïåí, ºûçìåò ê¼ðñåòñå, îíäà ì½íäàé åðiêòi º½ëøûëûº áiçäå ìàñºàðà äåï òå, ºîðëûº äåï òå åñåïòåëìåéäi. Åíäi ìiíå, åãåð îñû åêi ¸äåò-¹½ðûïòû – æàñ¼ñïiðiìãå äåãåí ìàõàááàòòû æ¸íå äàíàëûººà, ¸éòïåñå íå ò¾ðëi æàºñû iñòåðãå äåãåí ìàõàááàòòû – áiðãå åêøåëåñåê, îíäà òàáûíóøû¹à æà¹ûìñûíó – ¸äåìi áîëûï øû¹àäû. Áàñºàøà àéòºàíäà, åãåð òàáûíóøû ê¼íãåí æàñ¼ñïiðiìãå êåçêåëãåí, îíû» îéûíøà, ¸äië ºûçìåò ê¼ðñåòóäi êåðåê äåï ñàíàñà, àë ¼ç ðåòiíäå æàñ¼ñïiðiì îíû äàíà ¸ði ºàéðûìäû æàñàéòûí àäàìíû» åø í¸ðñåäå äå ºîëûí ºàéòàðìàóäû ¸äië äåï ñàíàñà, – åíäi ìiíå, åãåð åêåói äå îñû¹àí òîºòàñà, òåê ñîíäà ¹àíà òàáûíóøû¹à æà¹ûíó ¸äåìi, àë áàðëûº áàñºà æà¹äàéëàðäà – æîº. Á½ë æà¹äàéäà àëäàíûï ºàëóäû» ¼çi ìàñºàðà åìåñ, àë êåç-êåëãåí áàñºà æà¹äàéäà àëäàíäû» íå,

ºàðàìà-ºàðñû áàñòàìàëàð: ñóûº ïåí ûñòûº, àøùû ìåí ò¸òòi, äûìºûë ìåí º½ð¹àº æ¸íå ñîë ñèÿºòûëàð. ´çiíi» îñû æàó áàñòàìàëàð¹à ìàõàááàò ïåí êåëiñiì òåëè áiëói àðºàñûíäà, áiçäi» Àñêëåïèé37 áàáàìûç, îñûíäà ºàòûíàñûï îòûð¹àí àºûíäàð àéòïàºøû,– àë ìåí îëàð¹à ñåíåìií,– áiçäi» ¼íåðiìiçäi» áàñûí áàñòàï áåðãåí åêåí. Áiðàº, ìåí àéòºàíäàé, ò¾ãåëiìåí Ýðîòºà áà¹ûíàòûí ä¸ðiãåðëiê ¼íåðäåí áàñºà, á½ë º½äàé ãèìíàñòèêà ìåí åãií øàðóàøûëû¹ûí äà áàñºàðàäû. Ñàç ¼íåðiíå êåëåòií áîëñàº, îíäà¹û iñòi» æà¹äàéû ä¸ë îñûíäàé åêåíi ¸ðáið ñ¸ë áîëñà äà áàéºà¹ûø àäàì¹à ì¸ëiì, æ¸íå äå ä¸ë îñûíû îé ¼ðíåãi àíûº øûºïà¹àíûìåí, Ãåðàêëèòòi» àéòºûñû êåëói ûºòèìàë. Îë áiðåãåé í¸ðñå “àéðûëûñûï áàðûï ¼çäi-¼çiìåí ºàéòà ºîñûëàäû”, – äåéäi, ìûñàë ðåòiíäå ñàäຠïåí ëèðàíû» ¾éëåñiìií êåëòiðåäi. Àëàéäà ¾éëåñiì – á½ë åêiãå àæûðàñó íåìåñå ¸ðò¾ðëi áàñòàìàëàðäàí òóàäû äåï ò¾éiíäåó ¼òå æ¼íñiç. Îéøûëäû» ¾éëåñiì áið-áiðiíåí áàñûíäà áèiêòiãi áîéûíøà ¼çãåøåëåíiï, àë êåéií ñàçäûº ¼íåð àðºàñûíäà áið-áiðiìåí æàðàñûï êåòêåí äûáûñòàðäàí òóàäû äåï àéòºûñû êåëói ûºòèìàë. ¶éëåñiì òåê áið äûáûñ æî¹àðû, àë åêiíøiñi ò¼ìåí áîë¹àíäûºòàí ¹àíà òóà ñàëìàéäû ¹îé. ¶éëåñiì – îë ¾íäåñòiê, àë ¾íäåñòiê – îë ¼çiíäiê áið êåëiñiì, àë ¸ð ò¾ðëi áàñòàìàëàðäàí, îëàð ¼çàðà ¸ð ò¾ðëi áîï ºàëà áåðåòií áîëñà, êåëiñiì îðíûºïàéäû. Ƹíå äå, ºîñ àéðûëàòûí ìåí êåëiñiìãå æàòïàéòûíäû ¾éëåñiìãå êåëòiðó ì¾ìêií åìåñ, ì½íû áàñûíäà áið-áiðiíåí àëøàºòàéòûí áàÿóëàíóëàð ìåí ¾äåóëåðäi êåëiñòiðó àðºûëû æàñàëàòûí ûð¹àºòû» ìûñàëûíàí ê¼ðóãå áîëàäû. Àë ì½íû» á¸ðiíå êåëiñiìäi êiðãiçåòií, ìàõàááàò ïåí áið½äàéûëûº îðíûºòûðàòûí ä¸ðiãåðëiê ¼íåð ñèÿºòû, ñàç ¼íåði áîëûï òàáûëàäû. ß¹íè, ñàç ¼íåði äåãåíiìiç ºàòàð ìåí ûð¹àººà ºàòûíàñòû ñ¾éiñïåíøiëiê áàñòàìàëàðûí áiëó áîëûï òàáûëàäû. ´éòêåíìåí, ¾éëåñiìäiëiê ïåí ûð¹àºòû» º½ðûëûñûíû» ¼çiíäå ìàõàááàò áàñòàìàñûí áàéºàó ºèûí¹à ñîºïàéäû, æ¸íå äå ì½íäà ìàõàááàò åêi ½äàé åìåñ. Àëàéäà ¾éëåñiì ìåí ûð¹àºòû àäàìäàð¹à æåòêiçó, ÿ¹íè íå ñàç øû¹àðó, á½ë ìåëîïåÿ äåï àòàëàäû, íå îºûï-¾éðåíó àðºûëû ºîë æåòåòií á½ðûíäàðû øû¹àðûë¹àí ëàäòàð ìåí ¼ëøåìäåðäi ä½ðûñ ºàéòà æ໹ûðòó êåðåê áîë¹àíäà, ñîíäà á½ë ìiíäåò ¼òå ºèûí æ¸íå ¾ëêåí ¼íåðïàçäû òàëàï åòåäi. ̽íäà ñàáûðëûëû¹û ò¼ìåí àäàìäàðäû ñî¹àí ½ìòûëó¹à ì¸æá¾ðëåé îòûðûï, ñàáûðëû àäàìäàð¹à æà¹ûíó êåðåê, æ¸íå äå ñàáûðëûëàðäû» ìàõàááàòû, àë îíû ñàºòàé áiëó êåðåê,– – Áàñòàé áåð,– äåäi Àðèñòîôàí,– àë ìåí ñåíi» êå»åñi»äi îðûíäàéûí. Ýðèêñèìàõòû» ñ¼çi: Ýðîò á¾êië òàáè¹àò áîéûíà º½þëû Ñîíäà Ýðèêñèìàõ àéòòû: – Ïàâñàíèé ¼ç ñ¼çií ¸äåìi áàñòà¹àíûìåí, ñîíøàìà æàºñû àÿºòàé àëìà¹àíäûºòàí, ìåí îíû» ñ¼çií ò½éûºòàï ê¼ðåéií. Ýðîòòû» åêi ½äàé åêåíäiãi, á½ë, ìåíi»øå, ¼òå ä½ðûñ áàéºàó. Áiðຠáiçäi» ¼íåðiìiç – ä¸ðiãåðëiê ¼íåð – ìà¹àí ìûíàíû ê¼ðñåòåäi: îë àäàì æàíûíäà ¹àíà åìåñ æ¸íå àäàì æàíûíû» ¸äåìi àäàìäàð¹à äåãåí ½ìòûëûñûíäà ¹àíà åìåñ, îíû» áàñºà äà ê¼ïòåãåí º½ëøûíûñòàðûíäà, æàëïû àë¹àíäà æàðûº ä¾íèåäåãi ê¼ïòåãåí áàñºàäà – êåç-êåëãåí æàíóàðëàð äåíåñiíäå, ¼ñiìäiêòåðäå, ò¾ãåë äåóãå áîëàòûí áàðøûëûºòà ¼ìið ñ¾ðåäi, ¼éòêåíi îë ½ëû º½äàé, ò໺àëàðëûº æ¸íå á¸ðií ºàìòû¹ûø, àäàìäàð ìåí º½äàéëàðäû» áàðëûº iñòåðiíå àðàëàñºûø. Ñîíûìåí ìåí ä¸ðiãåðëiêòåí áàñòàéìûí, ñ¸òi ò¾ññå, îñû ¼íåðãå äå º½ðìåò ê¼ðñåòå êåòóiìiç ¾øií. Åêi ½äàéû îñû Ýðîò äåíåíi» ¼ç òàáè¹àòûíäà ò½òûëûï ò½ð. Äåíåíi» ñàó æ¸íå àóðó áàñòàìàëàðû, æàëïû ïiêið áîéûíøà, ¸ð ò¾ðëi æ¸íå ½ºñàìàéû, àë ½ºñàìàéòûí ½ºñàìàéòûí¹à ½ìòûëàäû æ¸íå îíû ñ¾éåäi. Ñîíûìåí, äåíi ñàó áàñòàìàäà áið Ýðîò, àóðóäà – åêiíøiñi. Àë åãåð, æà»à ¹àíà Ïàâñàíèé àéòºàíäàé, ºàäiðìåíäi àäàìäàð¹à æà¹ûíó æàºñû, àë àç¹ûíäàð¹à – æàìàí áîëñà, îíäà äåíåíi» ¼çiíäå äå æàºñû æ¸íå ñàó áàñòàìà¹à æà¹ûíó – ä¸ðiãåðëiê ¼íåðäi» ¼çi ñîíäà ¹îé – ¸äåìi ¸ði ºàæåò, àë æàìàí æ¸íå àóðó áàñòàìà¹à – ìàñºàðà, ñ½ìäûº, êåðiñiíøå, î¹àí ìåéëiíøå ºàðñû ¸ðåêåò æàñàó êåðåê, åãåð ñåí íà¹ûç ä¸ðiãåð áîëàìûí äåñå». ĸðiãåðëiê – á½ë, øûí ì¸íiíäå, äåíåíi» òîëó¹à æ¸íå áîñàó¹à äåãåí ½ìòûëûñòàðû òóðàëû ¹ûëûì ¹îé, æ¸íå äå êiìäå-êiì îñû ½ìòûëûñòàð àðàñûíäà ¸äåìiëåði ìåí êåñåëäiëåðií àéûðà àëàòûí áîëñà, ñîë áiëåòií ä¸ðiãåð, àë êiìäå-êiì äåíåäåãi áið ½ìòûëûñòû áàñºàñûìåí àóûñòûðó¹à ½ìòûëûï, êåðåê ½ìòûëûñòû áîëìàñà äà îë áîëó¹à òèiñ äåãåí æåðäå îðíûºòûðûï, æ¸íå îë æåðäåí êåðåêñiçäiãií ñûëûï òàñòàï, àéû¹ó¹à áàñòàéòûí ¼çãåðiñêå ºîë æåòêiçåòií áîëñà, ñîë – ¼ç iñiíi» ½ëû áiëãiði. ̽íäà äåíåäåãi å» æàó äåãåí áàñòàìàëàð àðàñûíäà äîñòûº îðíàòà æ¸íå îëàð¹à ¼çàðà ìàõàááàòòû òåëè áiëó òàëàï åòiëåäi ¹îé. Å» æàó áàñòàìàëàð – á½ë ìåéëiíøå

Ìiíå, æàëïû Ýðîòòû» ºàé-ºàéñûñû áîëìàñûí ºàíøàìà ¾ëêåí æ¸íå ê¼ïò¾ðëi, ä½ðûñûðຠàéòºàíäà øåêñiç-øåòñiç, ºàéðàò-ê¾øêå èå áîëàòûíû îñûíäàé, áiðຠáiçäå æ¸íå º½äàéëàðäà èãiëiêêå, ïàéûìäûëûººà æ¸íå ¸äiëäiêêå áàñòàéòûí Ýðîò, – á½ë Ýðîòòû» ºàéðàò-ê¾øi øûíûíäà äà îðàñàí çîð æ¸íå îë áiçãå ¼çàðà æ¸íå òiïòi áiçäåí ¸ëäåºàéäà æåòiê º½äàéëàðìåí äå äîñòûº ºàðûì-ºàòûíàñ îðíàëàñòûðó¹à æîë áåðiï, áiçäi ðàõàòºà áàòûðàäû. ̾ìêií, ìåí äå Ýðîòºà äåãåí ìàºòàó ñ¼çiìäå ê¼ï í¸ðñåíi æåòêiçå àëìà¹àí øû¹àðìûí, àëàéäà á½ëàé áîëóû ìåíi» åðêiìå áàéëàíûñòû åìåñ. Áiðຠåãåð ìåí ¸ëäåíåíi æiáåðiï ºîéñàì, ìåíi» ñ¼çiìäi òîëûºòûðó, Àðèñòîôàí, ñåíi» iñi». Àëàéäà, ì¾ìêií, ñåí á½ë º½äàéäû áàñºàøà ìàºòà¹û» êåëåð, – îíäà, ìàðõàáàò, ìiíåêè ñåíi» ûºûëû¹û» äà òèûëûïòû. Ñîíäà Àðèñòîôàí áûëàé äåï æàóàï ºàòòû: – ȸ, òèûëäû, áiðຠòåê ò¾øêiðãåííåí êåéií ¹àíà; äåíåíi» òûíûø ºàëïû îñûíøàìà øóëû ¸ði ºûòûºòû ò¸ñiëìåí îðíû¹àòûíûíà ìåí òiïòi òà»ûðºàï òà îòûðìûí: ìåí áiðíåøå ðåò ò¾øêiðiï åäiì, ûºûëûº áiðäåí ¼òòi äå êåòòi. – °ó, ñåí íå ºûëûï ò½ðñû», ºûìáàòòûì, – äåï ºàðñûëûº áiëäiðäi Ýðèêñèìàõ Àðèñòîôàí¹à, – ñåí ñ¼çi» áàñòàëàð àëäûíäà ºàëæû»äàï ò½ðñû», ñ¼çi»íi» êåçiíäå ñåí òiñi»äi àºñèòïàñ ¾øií ìåí áàéºàñòàï îòûðóûì êåðåê åêåí, àë ñåíi» åøáið á¼ãåòñiç-ຠñ¼éëåói»å áîëàòûí åäi ¹îé. – Ñåíiêi ä½ðûñ, Ýðèêñèìàõ, – äåäi ê¾ëiï Àðèñòîôàí, – àéòºàíûìäû ºàéòûï àëàìûí. Áiðຠñà¹àí ìåíi áàéºàñòàï êåðåãi æîº, ¼éòêåíi ìåí ¸ëäåáið ê¾ëêiëi áið í¸ðñå àéòûï ºîÿìûí áà äåï ºîðûºïàéìûí, – îëàé áîë¹àíû ìà¹àí æà¹àð åäi æ¸íå á½ë ìåíi» Ìóçàìíû» ðóõûíà ¸áäåí ñàé êåëåð åäi, – ê¾ëêiãå àéíàëàìûí áà äåï ºîðºàìûí. – ĸë îñûëàé îï-î»àé ìåíåí º½òûëà àëìàéñû», Àðèñòîôàí, – äåäi Ýðèêñèìàõ. – Æîº, ñຠáîë æ¸íå ¼ç ñ¼çi»å æàóàï áåðóãå òóðà êåëåòiíäåé áîëûï ñ¼éëå. Àë äåãåíìåí, ìåí ñà¹àí, ì¾ìêií áîëñà, æå»iëäiê òå áåðåðìií. Àðèñòîôàííû» ñ¼çi: Ýðîò àäàìíû» áàñòàïºû ò½òàñòûººà äåãåí ½ìòûëûñû ðåòiíäå – °ðèíå, Ýðèêñèìàõ, – äåï áàñòàäû Àðèñòîôàí, – ìåí Ïàâñàíèé åêåói» ñèÿºòû ñ¼éëåìåéìií. Ìåíi» áàéºà¹àíûì, àäàìäàð ìàõàááàòòû» íàºòû ê¾øií ñåçiíáåéòií ñèÿºòû, á½ë ¸äåìi, àñïàíäàéûí ìàõàááàò äåãåí á½ðûííàí áåëãiëi ºà¹èäà ¼ç ê¾øiíå åíåäi. Á½ë – Óðàíèÿ38 ìóçàñûíû» Ýðîòû. Àë Ïîëèãèìíèÿíû»39 Ýðîòû ¸äåïñiç, åãåð äå iñ ñî¹àí äåéií æåòêåí áîëñà, îíäà îë ñàáûðñûçäûº òó¹ûçáàé ë¸ççàò ¸êåëñií äåñå»iç, î¹àí àáàéëàï æ¾ãiíó êåðåê. ĸë ñîë ñèÿºòû áiçäi» ê¸ñiáiìiçäå äå àñïàçäûº ¼íåðãå áàéëàíûñòû º½øòàðëûºòû ä½ðûñ áà¹ûòòàï îòûðà àëàòûí ë¸çç¸òi» àóðó-ñûðºàó¹à àïàðìàñ ¾øií ¼òå ìà»ûçäû. Ñîíûìåí, ñàçäà äà, ä¸ðiãåðëiê iñòå äå, àäàìè áîëñûí, º½äàè áîëñûí áàðëûº áàñºà iñòåðäå äå, ì¾ìêiíøiëiãiíøå, åêi Ýðîòòû äà ê¼»iëäåí øû¹àðìàó êåðåê, ¼éòêåíi îë äà, á½ë äà îíäà áàð. Òiïòi æûë ìåçãiëäåðiíi» ºàñèåòòåði äå îëàðäû» åêåóiíå ò¸óåëäi. Ìåí àéòûï êåòêåí áàñòàìàëàðäû, æûëû ìåí ñóûºòû, º½ð¹àº ïåí äûìºûëäû, ñàáûðëû-ñàëèºàëû ìàõàááàò áèëåãåíäå æ¸íå äå îëàð áið-áiðiìåí ïàéûììåí æ¸íå ¾éëåñiìäi ò¾ðäå æûìäàñºàíäà, æûë ìîëøûëûº ¸êåëåäi, îë àäàìäàð¹à, æàíóàðëàð¹à æ¸íå ¼ñiìäiêòåðãå, åøºàíäàé äà çàëàëûí òèãiçáåé, äåíñàóëûº ¸êåëåäi. Áiðຠæûë ìåçãiëäåði ¸ïåðáàºàí Ýðîòòû», ½ðäà-æûº Ýðîòòû» áèëiãiíå ½øûðà¹àíäà, îë ê¼ï í¸ðñåíi º½ðòûï, á¾ëäiðåäi. Îñûäàí áàðûï ¸íøåéiíäå æàíóàðëàð ìåí ¼ñiìäiêòåðäi øàëèòûí 潺ïàëû æ¸íå áàñºàäàé àóðóëàð ïàéäà áîëàäû ¹îé. ´éòêåíi ºûðàó äà, á½ðøຠæàóóû äà, áàëáàñòû øûº* òà îñûíäàé ¸ñiðå, øåêòåí òûñ ¹àøûºòûº º½ìàðëûºòàðäàí øû¹àäû, àë á½ëàð òóðàëû áiëiìäi, ¸»ãiìå æ½ëäûçäàðäû» ºîç¹àëûñû æ¸íå æûë ìåçãiëäåði òóðàëû áîë¹àíäà, àñòðîíîìèÿ äåï àòàéäû. Äåãåíìåí º½ðáàíäûº øàëó äà, áàë àøó ¼íåðiíå ºàòûíàñòûíû» á¸ði äå, – àë á½ë ¼íå𠺽äàéëàð ìåí àäàìäàðäû» ºàðûì-ºàòûíàñûíà ñàÿòûíû áåëãiëi, – áið æà¹û ìàõàááàòòû ºîð¹àóìåí æ¸íå, åêiíøiäåí, îíû åìäåóìåí, áàñºà åøòå»åìåí äå åìåñ, áàéëàíûñòû. °ð ò¾ðëi êåñåëäåð ¸íøåéiíäå ñàáûðëû Ýðîòòû ¸óëèå ò½òïà¹àíäûºòàí, î¹àí æà¹ûíáà¹àíäûºòàí, î¹àí á¸ðiíäå äå áiðiíøi îðûíäû áåðiï ºîéìà¹àíäûºòàí, àë îñû ñûé-º½ðìåòòåðäi» á¸ði, ¸»ãiìå àòààíà òóðàëû – òiði ìå, ¼ëi ìå – íåìåñå º½äàéëàð òóðàëû áîëñà äà, áàñºà Ýðîòºà ê¼ðñåòiëãåíäiêòåí ïàéäà áîëàäû ¹îé. ±àøûºòàðäû áàºûëàï, îëàðäû àéûºòûðó – ìiíå ñîë ¾øií áàë àøó ¼íåði ¼ìið ñ¾ðåäi; ìiíå, ñ¼éòiï áàë àøó – á½ë º½äàéëàð ìåí àäàìäàð àðàñûíäà¹û äîñòûºòû æàñàóøû áîëûï øû¹à êåëåäi, ñåáåái îë àäàìäàðäû» ºàé ¹àøûºòûº º½ìàðëûºòàðû êiðøiêñiç òàçà æ¸íå ¹½ðûïºà ñûéûìäû åêåíií áiëåäi.

êå»åñ º½ðûï, íå ºûëàðûí áiëìåïòi: á½ðûíäàðû àñïàííàí æàé ò¾ñiðiï ãèãàíòòàðäû ºûð¹àíäàé, àäàì òåãií äå ¼ëòiðñå, – îíäà º½äàéëàð àäàìäàðäû» ñûé-º½ðìåòiíåí àéðûëàòûí áîëàäû: áiðຠîñûíøàìà ñîäûðëûººà äà ò¼çå áåðóãå áîëìàéäû. Ñî»ûíäà Çåâñ, çîðû¹ûï áàðûï ¸ëäåíåíi îéëàï òàóûï, áûëàé äåïòi: – Ìåí àäàìäàðäû ñàºòàï ºàëóäû» äà, îëàðäû» ê¾øií àçàéòûï, áåéáàñòà¹ûí òûþäû» äà ò¸ñiëií òàïºàí ñèÿºòûìûí. Ìåí îëàðäû» ¸ðºàéñûñûí åêiãå á¼ëåìií, ìiíå ñîíäà îëàð, áiðiíøiäåí, ¸ëñiðåéäi, àë åêiíøiäåí, áiçãå ïàéäàëûðຠáîëàäû, ¼éòêåíi îëàðäû» ñàíû åêi åñåëåíåäi. Ƹíå äå îëàð åêi àÿºòàï òóðà æ¾ðåòií áîëàäû. Àë åãåð îëàð á½äàí êåéií äå òûíûøòàëìàé, áåéáàñòû¹ûí ºîéìàéòûí áîëñà, îíäà ìåí, äåäi îë, îëàðäû òà¹û äà åêiãå á¼ëåìií, ñîíäà îëàð ìåíäå áið àÿºïåí ñåêå»äåéòií áîëàäû. ̽íû àéòºàí ñî» îë, øåòåí æåìiñòåðií ò½çäàðäû» àëäûíäà åêiãå á¼ëåòiíi íåìåñå æ½ìûðòºàíû øàøïåí åêiãå ºèûï ò¾ñåòiíi ñèÿºòû, àäàìäàðäû êåñiï åêiãå á¼ëå áàñòàéäû. Á¼ëiíãåíäåðäi» ¸ðºàéñûñûíà, Çåâñòi» á½éðû¹û áîéûíøà, Àïîëëîí áåòi ìåí ìîéíûíû» æàðòûñûí êåñiëãåí æà¹ûíà ºàðàé á½ðûï ºîþ¹à òèiñ áîëûïòû, àäàì ¼çiíi» æàðûìæàí åêåíií ê¼ðiï, êiøiïåéiëiðåê áîëóû ¾øií, àë ºàë¹àíûíû» á¸ði åììåí æàçûëó¹à òèiñ äåëiíåäi. Ѽéòiï Àïîëëîí áåòòåðäi á½ðûï, ºàïòû ñûð¹àí ñèÿºòû àäàì òåðiñií æàí-æà¹ûíàí åíäi ºàðûí äåï àòàëàòûí áið îðûí¹à òàðòºûëàï, ºàðûííû» îðòà ò½ñûíäà ïàéäà áîë¹àí òåñiêòi áàéëàéäû, – îë òåñiê åíäi êiíäiê äåï àòàëàäû. Êåóäåñií ä½ðûñòàï ê¼òåðiï, ºàòïàðëàðûí æàç¹ûëàï, – á½ë ¾øií îë åòiêøiëåð òåðiíi» ºàòïàðëàðûí æàçó¹à ïàéäàëàíàòûíäàé º½ðàë ºîëäàíàäû, – êiíäiêòi» àéíàëàñû ìåí ºàðíûíäà á½ðûí¹û æàé-ê¾éií åñiíäå ñàºòàóû ¾øií Àïîëëîí åïòåãåí ¸æiì ºàëäûðàäû. Ìiíåêè, îñûëàé äåíåëåð åêiãå á¼ëiíãåííåí êåéií ¸ðáið æàðòûñû ¼çiíi» åêiíøi æàðòûñûíà ø½ðºûðàñà ½ìòûëûñàäû åêåí, îëà𠺽øàºòàñûï, áið-áiðiìåí ºàáûñûï, áið-áiðiìåí ºàéòà ºîñûëó¹à º½ìàðòûï, àøòàí íå æàïïàé ¸ðåêåòñiçäiêòåí ¼ëåäi, ñåáåái æåêå-æåêå åøòå»åíi äå iñòåãiëåði êåëìåéäi. Åãåð äå áið æàðòûñû ¼ëñå, îíäà òiði ºàë¹àí æà¹û êåç-êåëãåí áàñºà áið æàðòûíû içäåñòiðiï, îë á½ðûí¹û ¸éåëäi», åíäi áiç ¸éåë äåï àòàéòûíûìûçäû», ¸ëäå á½ðûí¹û åðêåêòi» åêiíøi æàðòûñû ìà á½¹àí ºàðàìàñòàí, ñîíûìåí ºàáûñàäû. Îñûëàé îëàð îïàò áîëà áåðåäi. Ñîíäà Çåâñ îëàðäû àÿï, áàñºàøà ái𠺽ðûë¹ûíû ¼éòêåíi, åãåð îëàð ì½íû ñåçiíåòií áîëñà, îíäà î¹àí ½ëû õðàìäàð ìåí àëüòàðüëàðäû ò½ð¹ûçàð åäi æ¸íå ½ëû º½ðìàëäûºòàð øàëàð åäi, àë ì½íû» á¸ðií å» àëäûìåí æàñàó êåðåê áîëñà-äà¹û, ì½íäàé åøòå»å äå æàñàëìàéäû. Ýðîò – å» àäàìäû ñ¾éåòií º½äàé, îë àäàìäàð¹à áîëûñàäû æ¸íå äå àäàì áàëàñû ¾øií îëàðäàí àéû¹ó ½ëû áàºûò áîëàðëûº ñûðºàòòàðäû åìäåéäi. Ñîíûìåí, ìåí ñiçäåðãå îíû» ºàéðàòºóàòûí ò¾ñiíäiðiï áåðóãå òûðûñàéûí, àë ñiçäåð áàñºàëàð¹à ¾éðåòóøi áîëàðñûçäàð. Àëàéäà, å» àëäûìåí áiç àäàìíû» òàáè¹àòû æ¸íå îíû» íåãå ½øûðà¹àíû òóðàëû áiðàç í¸ðñå áiëiï àëó¹à òèiñïiç. Á½ðûíäàðû áiçäi» òàáè¹àòûìûç ºàçiðãiäåé åìåñ, ì¾ëäå áàñºà áîë¹àí. Å» àëäûìåí, àäàìäàð ºàçiðãiäåé åêi æûíûñòû, – åð æ¸íå ¸éåë, – åìåñ, ¾ø æûíûñòû áîë¹àí, ¼éòêåíi îñû åêåóiíi» äå áåëãiëåðií ºîñºàí òà¹û ¾øiíøi æûíûñ áîëûïòû; îë ¼çi º½ðûï êåòòi, àë îäàí áîºòûº ñ¼çãå àéíàë¹àí àíäðîãèíäåð äåãåí àòàó ¹àíà ºàëäû, æ¸íå äå á½äàí áàéºàëàòûíû, îëàð ¼çäåðiíäå åêi æûíûñòû» – åð æ¸íå ¸éåë æûíûñûíû» – ò¾ði ìåí àòàóûí òiðêåñòiðiï ò½ð¹àíû. Á½äàí ¸ði, îëàðäû» á¸ðiíi» äå äåíåëåði ä¼»ãåëåíãåí áîëàòûí, àðºàñû êåóäåñiíåí àóìàéäû, ºîëû ò¼ðòåó, àÿ¹û äà ñîíøàìà, æ¸íå äå ¸ðºàéñûñûíû» ä¼»ãåëåíãåí ìîéíûíäà ì¾ëäå áiðäåé åêi áåòi áîë¹àí; á½ë åêi ºàðàìà-ºàðñû æàºòàð¹à ºàðà¹àí áåòòåðäå îðòຠáàñ áîëûïòû, º½ëàºòàðû åêi æ½ï, ½ÿòòû æåðëåði äå åêåóäåí, àë áàñºàëàðûí îñû àéòûë¹àíäàðäàí-ຠåëåñòåòóãå áîëàäû. ̽íäàé àäàì íå òiê, á¾êië áîéûìåí, – ºàçiðãi áiçäåð ñèÿºòû, æ¾ðãåí, áiðຠêåç êåëãåí åêi æàºòû» áiðåóiìåí àë¹à ºàðàï, íå, åãåð àñûºñà, àÿ¹ûí æî¹àðû ê¼òåðiï, ñåãiç òà¹àíäàï äàëàºøà ºîç¹àë¹àí, ñîíû» àðºàñûíäà àë¹à ºàðàé òåç æ¾ãiðiï îòûð¹àí. Á½ë æûíûñòàð ¾øåó áîë¹àí, ì½íû» ñåáåái ìûíàäà åêåí: åð æûíûñû ¸ìàíäà ʾííåí, ¸éåëäåð – Æåðäåí, àë åêåói äå ºîñàëºûëàí¹àí æûíûñ – Àéäàí øûººàí, ¼éòêåíi Àéäà äà åêi áàñòàìà ºîñàëºûëàí¹àí. Àë á½ë æàí èåëåðiíi» øàð ò¸ðiçäiãi æ¸íå îëàðäû» øå»áåð áîéûíøà ºîç¹àëóûíà êåëåòií áîëñàº, ì½íäà äà, îëàðäû» àð¹û àòà-áàáàëàðûìåí ½ºñàñòû¹û áàéºàë¹àí. ѽìäûº ê¾øi ìåí ºàéðàòû òàñû¹àí îëàð ½ëû íèåòòåðäi ½ñòàí¹àí æ¸íå òiïòi º½äàéëàð áèëiãiíå äå º½ëàø ½ð¹àí, Ãîìåðäi» Ýôèàëüò ïåí Îò òóðàëû àéòºàíäàðû ñîëàð¹à ºàòûíàñòû: º½äàéëàð¹à øàáóûë æàñàó ¾øií àñïàííû» ¾ñòiíå øû¹ó¹à ¸ðåêåò æàñàï æ¾ðãåíäåð, ìiíå, ñîëàð. Ñîíäà Çåâñ ïåí áàñºà äà º½äàéëàð á½ëàðìåí íå iñòåó êåðåê äåï,

°ëäåêiì, æàñ¼ñïiðiìäåðäi æàºñû ê¼ðóøi ìå ¸ëäå áàñºà áiðåó ìå, ä¸ë ¼ç æàðòûñûí êåçäåñòiðå ºàëñà, îíäà åêåóií äå ñîíøàìà ò໺àëàðëûº ñûáàéëàñòûº, æàºûíäûº æ¸íå ìàõàááàò ñåçiìi áàóðàï, îëàð òiïòi ºûñºà óàºûòºà äà àæûðàñó¹à ê¼íáåéäi. Ƹíå äå áàð ¼ìiðií áiðãå ¼òêiçãåí àäàìäàð áiðáiðiíåí, øûíòóàéòûíäà, íå òiëåéòiíií äå àéòà àëìàéäû. Òåê æûíûñòûº º½ìàðëûºòû ºàíäûðó ¾øií ¹àíà îëàð áiðãå áîëó¹à ñîíøàìà ¸óåñòåíå ûíòû¹àäû äåóãå áîëìàéäû ¹îé. °ðêiìíi» æàíû ¸ëäåáið áàñºàíû òiëåéòiíi àíûº; ä¸ë íåíi òiëåéòiíií îë àéòà àëìàé, ¼çiíi» òiëåêòåði æ¼íiíäå îë òåê ºàíà áîëæàëäàéäû, òåê ò½ñïàëäàï ºàíà àéòàäû. Åãåð äå îëàð áiðãå æàòºàíäà àëäàðûíà ¼ç º½ðàëäàðûìåí Ãåôåñò40 êåëiï: “Àäàìäàð, ñiçäåð áið-áiði»íåí íåíi òiëåéñiçäåð?” – äåï ñ½ðàï, îëàðäû» æàóàï áåðóãå ºèíàë¹àíûí ê¼ðãåí ñî», – áûëàé: “̾ìêií, ñiçäåð ìåéëiíøå ½çຠìåðçiì áiðãå áîëóäû æ¸íå ê¾íäiç äå ò¾íäå äå áið-áiði»íåí àéðûëûñïàóäû òiëåéòií øû¹àðñûçäàð? Åãåð äå ñiçäåðäi» ºàëàóëàðû»ûç ä¸ë îñû áîëñà, ìåí ñiçäåðäi áiðáiði»içãå ºîñûï, ºàáûñòûðûï æiáåðóãå äàéûíìûí, ñîíäà åêi àäàìíàí áiðåó øû¹àäû, æ¸íå äå ¼ìið áîéû ñiçäåð áið îðòຠ¼ìið ñ¾ðåñiçäåð, àë ¼ëãåíäå, Àèäòà åêåóäi» îðíûíà áið ¼ëiê áîëàäû, ¼éòêåíi ñiçäåð îðòຠ¼ëiììåí ¼ëåñiçäåð. Áiðàºòà îéëàíûï ê¼ði»içäåð: îñû ìà ñiçäåðäi» ºàëàóëàðû»ûç æ¸íå îñû¹àí æåòñå»içäåð ñiçäåðäi» ê¼»iëäåði»iç õîø áîëà ìà?” – äåï ºàéòà ñ½ðàñà, ñîëàé áîëà ºàë¹àíäà îëàðäû» ¸ðºàéñûñû ì½íäàé ½ñûíûñòàí áàñ òàðòïàé æ¸íå áàñºà åøºàíäàé òiëåê áiëäiðìåãåíiìåí ºîéìàé, ñ¾éãåíiìåí áið æàí èåñi áîëûï ºîñûëó¹à æ¸íå ºàáûñó¹à äåãåí ½ìòûëûñ äåíäåï, ä¸ë áàÿ¹ûäàí àðìàíäà¹àíûí åñòiäiì äåï åñåïòåð åäi. ̽íû» ñåáåái ñîë – å» áàñûíàí áiçäi» òàáè¹àòûìûçäû» ñîíäàé áîë¹àíûíäà, áiçäåðäi» íåáið ò½òàñòûºòû º½ðà¹àíûìûçäà. Ñîíûìåí, ìàõàááàò äåï ò½òàñòûººà ñóñûíóäû æ¸íå ñî¹àí ½ìòûëóäû àéòàäû. Á½ðûí, ºàéòàëàï àéòàìûí, áiç áiðò½òàñ áîë¹àíáûç, àë ºàçið ¸äiëåòñiçäiãiìiçäi» àðºàñûíäà, º½äàé áiçäi, àðêàäàëûºòàðäû, ëàêåäåìîíÿíäàð41 ñèÿºòû, æåêå äàðàëàï æàé¹àñòûð¹àí. Åãåð äå áiç º½äàéëàðäû º½ðìåòòåìåñåê, îëàðäû» áiçäi òà¹û äà ºàº àéûðó ºàóiïi áàð, ñîíäà áiç íå áið ì½ðûíûíû» ½çûíà áîéûíàí ºàº á¼ëiíiï áåéiò áàñûíà ºîéûë¹àí áåäåðëi áåéíåãå, íå áið ¼çàðà ºîíàºæàéëûºòû» áåëãiëåìåëåðiíå42 ½ºñàï áà¹àìûç. Ñîíäûºòàí áiç ì½íäàé á¸ëåãå ½øûðàìàñ ¾øií æ¸íå áiçäi» ¾ëåñiìiçãå ò½òàñòûº òèói ¾øií, – àë îñû ò½òàñòûººà áàñòàéòûí æ¸íå áàðàð æîëäû îéëàï òàáàäû: á½ðûí áåòòåði ºàé æàºòà áîëñà, ñîë æàººà ºàðà¹àí îëàðäû» ½ÿòòû á¼ëiêòåðií, ÿ¹íè îëàð á½ðûí ½ðûºòû áið-áiðiíå º½ÿ àëìà¹àí, öèêàäàëàð ñèÿºòû æåðãå øàøºàí, îë àë¹à ºàðàòûï îðíàëàñòûðàäû. Îñûëàé îëàðäû» ½ÿòòû á¼ëiêòåðiíi» îðíûí àóûñòûðóû, åðêåêòi» ¸éåëäi ½ðûºòàíäûðóûíà, ñ¼éòiï åðêåê ïåí ¸éåë º½øûñºàíäà áàëàëàð òóûï, àäàì òåãi ¼ç æàë¹àñûí òàáàòûí áîë¹àí, àë åðêåê ïåí åðêåê ºîñûë¹àíäà – º½øûñóäàí îëàð ºàíà¹àò òàóûï, á½äàí êåéií äåì àëûï, ¼ç iñòåðiíå êiðiñiï, áàñºà äà ºàæåòòåðií ºàìòàìàñûç åòóìåí àéíàëûñà àëàòûí áîë¹àí. Ìiíå, àäàìäàðäû» áið-áiðiíå äåãåí ñ¾éiñïåíøiëiê ûíòûºòû¹û ºàíøàìà åðòå êåçäåí îëàð¹à ò¸í áîë¹àí, ñîë ûíòûºòûº åêi æàðòûíû ºîñûï áið á¾òií æàñàó¹à, ñ¼éòiï àäàì òàáè¹àòûí ñàóûºòûðó¹à òûðûñàäû. Ñîíûìåí, áiçäi» ¸ðºàéñûìûç – êàìáàëà¹à ½ºñàñ åêi á¼ëiêêå á¼ëiíãåí àäàìíû» æàðòûñû ¹àíà, ìiíå ñîíäûºòàí ¸ðêiì ¸ðºàøàí î¹àí ñ¸éêåñ êåëåòií æàðòûíû içäåéäi. Àíäðîãèí äåï àòàëàòûí á½ðûíäàðû ºîñ æûíûñòû æàí èåñiíi» áið á¼ëiãi áîëûï òàáûëàòûí åðêåêòåð ¸éåëäåðãå ûíòûº êåëåäi, àë ñ½ðºèÿëàð ê¼áiíåñå îñû ò½ºûì¹à æàòàäû, àë îñûëàéøà ïàéäà áîë¹àí ¸éåëäåð åðêåêòåðãå º½øòàð, àç¹ûí êåëåäi. Á½ðûí¹û ¸éåëäi» æàðòûñûìåí ò½ñïàëäàñ ¸éåëäåð åðêåêòåðãå ñîíøàìà æàºûíäàñïàéäû, îëàðäû ¸éåëäåðãå ê¼áiðåê òàðòàäû, ëåñáèÿíêàëàð, ìiíå, îñû ò½ºûì¹à æàòàäû. Àë á½ðûí¹û åðêåêòi» æàðòûñûìåí ò½ñïàëäàñ åðêåêòåðäi áiðøàìà åðêåêòiêêå òàðòàäû: òiïòi áàëà êåçiíåí áàñòàï, åð æûíûñòû æàí èåñiíi» êiøiãiðiì á¼ëiêòåði áîëà ò½ðà, îëàð åðêåêòåðäi æàºñû ê¼ðåäi, æ¸íå äå îëàð¹à åðêåêòåðìåí æàòûï, ñîëàðìåí º½øàºòàñºàí ½íàéäû. Á½ëàð åð áàëàëàð ìåí æàñ ¼ñïiðiìäåðäi» iøiíäåãi å» æàºñûëàðû, ¼éòêåíi îëàð òàáè¹àòûíàí àñºàí åðæ¾ðåê êåëåäi. Êåéáiðåóëåð, ðàñ, îëàðäû ê¼ðãåíñiç äåï àòàéäû, áiðຠá½ë àäàñóøûëûº: îëàð ¼çäåðií ñîëàé ½ñòàéòûíû îëàðäû» ê¼ðãåíñiçäiãiíåí åìåñ, ¼çäåðiíi» áàòûëäû¹ûíàí, åðëiãiíåí æ¸íå åð æ¾ðåêòiãiíåí, ¼ç ¾ëãiñiíå òàðòóûíàí. Á½¹àí ñåíiìäi ä¸ëåë áàð: åñåéãåí êåçäåðiíäå òåê îñûíäàé åðêåêòåð ¹àíà ìåìëåêåòòiê ºûçìåòêå áåò á½ðàäû. Åñåéãåíäå îëàð åð áàëàëàðäû ñ¾éåäi, æ¸íå äå îëàðäû» áàëà òó¹ûçó¹à, íåêå ºèþ¹à äåãåí òàáè¹è áåéiìäiëiãi æîº; î¹àí äà, á½¹àí äà îëàðäû ¸äåò¹½ðûï ê¼íäiðåäi, àë îëàð ¼çäåði ¸éåëñiç áið-áiðiìåí ò½ðà áåðóãå ¸áäåí áàð. °ðºàøàíäà åðêåê òåêòiëiêêå º½íûººàí ì½íäàé àäàì ìiíäåòòi ò¾ðäå æàñ¼ñïiðiìäåðäi ñ¾þøiãå æ¸íå ¼çiíå ¹àøûº àäàìäàðäû» äîñûíà àéíàëàäû.

áîë¹àííàí ñî» ìåíi» áàñûìà òóàòûí æà¹äàéäà, áîëà ºàëñà», ñà¹àí ¼òå ºîðºûíûøòû áîëàð åäi, îíäà ñåí ¼çi»äi ä¸ë ìåí ñèÿºòû ñåçiíåð åäi». – Ñîêðàò, – äåäi Àãàôîí, – ìûíà ê¼ðåðìåíäåð ìåíåí ñîíøàìà êåðåìåòòåé ñ¼ç åñòiãiëåði êåëåäi åêåí äåãåí îéäàí-ຠæà»ûëñûí äåï, ìåíi» áàñûìäû àéíàëäûð¹û» êåëiï ò½ð ¹îé. – Ìåíi» æàäûì òûì ºûñºà áîëàð åäi, Àãàôîí, – äåï æàóàï ºàòòû Ñîêðàò, – åãåð äå ñåíi» àêòåðëàðìåí áiðãå ñàõíà¹à áàòûë äà ì໹àç ê¼òåðiëiï, ¼çi» øû¹àð¹àí ì¸òiíäåðäi îðûíäàð àëäûíäà ìû»äà¹àí ê¼ðåðìåíäåðäi» ê¼çäåðiíå ñåëò åòïåé òóðà ºàðà¹àíû»äû ê¼ðãåí ìåí, êiøiãiðiì ¹àíà áiçäåðäi» àðàìûçäà ñàñûï-ïûñûï ºàëàäû ¹îé äåï îéëàñàì. – Øûíûìåí, Ñîêðàò, – äåäi Àãàôîí, – ñåíi»øå, ìåíi» òåàòðìåí ¸óåñòiãiì ñîíøàëûº, àç-ìàç áîëñûí áàéûïòû äåãåí àäàì¹à, æàïûðëà¹àí íàäàíäàð¹à ºàðà¹àíäà, áiðíåøå ¹àíà àºûëäû àäàìäàð ºîðºûíûøòûðຠåêåíií ò¾ñiíáåéäi åêåíìií ¹îé? – Æîº, Àãàôîí, – äåï æàóàï ºàòòû Ñîêðàò, – åãåð äå ñåí òóðàëû îñûíøà ºèñûíñûç ïiêiðäå áîëñàì, ìåí æà¹ûìíàí á½ë ä½ðûñ áîëìàñ åäi. Ðàñûíäà àºûëäû äåï ¼çi» ñàíàéòûíäàðäû» ºàóûìûíà ò¾ñå ºàëñà», ñåíi» ê¼ïøiëiêêå ºàðà¹àíäà ñîëàðìåí ê¼áiðåê ñàíàñàðû»à ìåí ê¾ì¸íäàíáàéìûí. Áiðຠáiçäåð îëàð¹à æàòïàéìûç ¹îé äåï ìåí ºîðºàìûí: áiçäåð äå òåàòð¹à áàðûï ê¼ïøiëiê ñàíàòûíäà áîë¹àíáûç ¹îé. Àë ìiíå ñåí ¸ëäåáið àºûëäû àäàìäàð ºàóûìûíäà áîëà ºàëäû» äåéiê, åãåð äå ½ÿòòû áið í¸ðñå iñòåï æàòûðìûí äåï åñåïòåñå», ñåí, òåãi, îëàðäàí ºûìñûí¹àí áîëàð åäi», ñîëàé åìåñ ïå? – Ñåíiêi æ¼í, – äåï æàóàï áåðäi Àãàôîí. – Àë åíäi åãåð äå æàìàí áiðäå»å æàñàï æàòûðìûí äåï åñåïòåñå», ê¼ïøiëiêòåí ñåí ½ÿëìàñ ïà åäi»? – ²ûìáàòòû ìåíi» Àãàôîíûì, – äåäi Ôåäð á½ë ¸»ãiìåãå ºûñòûðûëà êåòiï, – åãåð äå ñåí Ñîêðàòºà æàóàï áåðå áåðñå», îíäà î¹àí îñûíäà áîëûï æàòºàííû» á¸ði äå ì¾ëäå áîñ ºàëàäû, òåê ¸»ãiìåøiñi ºàñûíäà áîëñà áîë¹àíû, ¸ñiðåñå ¼çi» ñèÿºòû ¸äåìiñi. Ìà¹àí Ñîêðàòòû» ¸»ãiìåëåðií òû»äàó æ຺àíûìåí, ìåí Ýðîòòû ìàäàºòàó æ¼íiíäå ºàìäàíûï, ñiçäåðäi» ¸ðºàéñû»ûçäàí ñ¼ç ñ¼éëåóäi òàëàï åòóãå òèiñïií. Ñiçäåð åêåói»içäi» ¸ðºàéñû»ûç àëäûìåí îñû º½äàé àëäûíäà¹û áîðûøòàðû»ûçäû ¼òå»içäåð, àë ñîíàí ñî» áið-áiði»içáåí ðàõàòòàíûï ò½ðûï ¸»ãiìåëåñåðñiçäåð. ê¼ðñåòåòií Ýðîò ºîé, – ¸ðêiì ¸ðêiìäi º½äàéëàðäû º½ðìåòòåóãå ¾éðåòói òèiñ. Ýðîòºà ºàðñû ò½ðûï êåðåãi æîº: î¹àí ºàðñû òåê º½äàéëàð¹à ä½øïàíäûº ûºûëàñòà¹ûëàð ¹àíà øû¹àäû. Êåðiñiíøå, îñû º½äàéìåí òàòóëàñûï æ¸íå äîñòàñûï áàðûï ºàíà, áiçäåð ñ¾éãåíäåðiìiçäåí ¼ç æàðòûìûçäû êåçäåñòiðiï òàáûñàìûç, àë á½ë ºàçiðãi êåçäå ¸ðêiìíi» ºîëûíàí êåëå áåðìåéäi. Àãàôîí ìåí Ïàâñàíèéäi 콺àòûï îòûð åêåí äåï, Ýðèêñèìàõ ìåíi» ñ¼çiìäi àæóàëàé áåðìåñií. ̾ìêií, îëàð äà îñû àçøûëûººà æàòàòûí øû¹àð æ¸íå îëàðäû» åêåói äå åðêåê òàáè¹àòûí èåëåíåð. Áiðຠìåí áàðëûº åðêåêòåð ìåí ¸éåëäåð òóðàëû àéòûï îòûðìûí, æ¸íå áiçäi» òåãiìiç Ýðîòòû ¸áäåí ºàíà¹àòòàíäûðûï, ¸ðêiì ¼çiíi» áàñòàïºû òàáè¹àòûíà ºàéòûï îðàëóû ¾øií ¼çiíå æàðàñàòûí ìàõàááàò çàòûí òà»äà¹àíäà ¹àíà ðàõàòºà áàòàäû. Àëàéäà åãåð æàëïû àë¹àíäà å» æàºñûñû îñû áîëñà, îíäà ºàçið áàðäû» á¸ðiíåí äå æàºñûíû» å» æàºñûñû äåï å» æàºñû¹à á¸ðiíåí äå æàºûíûí: ñà¹àí òóìà ìàõàááàò çàòûí êåçäåñòiðóäi ìîéûíäàó êåðåê. Äåìåê, åãåð áiç îñû èãiëiêòi áiçãå ñûé¹à òàðòàòûí º½äàéäû» ä໺ûí øû¹àð¹ûìûç êåëñå, îíäà áiç Ýðîòòû ä໺ºà á¼ëåóiìiç êåðåê: áiçäi ¼çiìiçãå æàºûí æ¸íå òóìà äåãåíãå áà¹ûòòàï, Ýðîò ºàçið äå êåðåìåòòåé ïàéäà ¸êåëiï æàòºàíûí áûëàé ºîé¹àíäà, îë áiçãå, òåê åãåð áiç º½äàéëàðäû º½ðìåòòåéòií áîëñàº, ¸äåìi áîëàøàºòû ìåçãåéäi, ¼éòêåíi îë áîëàøàºòà áiçäi ñàóûºòûðûï æ¸íå áàñòàïºû òàáè¹àòûìûç¹à ºàéûðûï áàºûòºà æåòêiçåäi, ðàõàòºà êåíåëòåäi. – Ìåíi» Ýðîò òóðàëû àéòàðûì îñû, Ýðèêñèìàõ, – äåï ºàéûðäû îë ñ¼çií, – á½ë ñåíi» àéòºàíû»à ì¾ëäå ½ºñàìàéäû. Ñåíåí ìåíi» àéòºàíûìäû àæóàëàé áåðìåói»äi òà¹û äà ¼òiíåìií, áàñºàëàðäû», àíû¹ûðຠàéòºàíäà, ºàë¹àí åêåóiíi» – Àãàôîí ìåí Ñîêðàòòû» – àéòºàíäàðûí áiç òû»äàó¹à á¼ãåò æàñàìàøû. – Êåëiñåìií, – äåäi Ýðèêñèìàõ, – îíû» ¾ñòiíå ñåíi» àéòºàíû» ìåíi» ê¼»iëiìíåí øûºòû. Ñîêðàò òà, Àãàôîí äà ìàõàááàòòû» àñºàí áiëãiðëåði åêåíií ìåí áiëìåãåíäå, ìåí ºàçið îëàð ºîñàòûí åøòå»å ºàëìàäû ¹îé äåï ñàñºàëàºòàï ºîðºàð åäiì, ¼éòêåíi ê¼áiñi æ¸íå ¸ð ò½ñòàí àéòûëûï êåòòi ¹îé. Àë áûëàéøà ìåí ñàÿáûðìûí. – °ëáåòòå, – äåï æàóàï ºàòòû î¹àí Ñîêðàò, – ñåí, Ýðèêñèìàõ, ñàéûñóäàé-ຠñàéûñòû» ¹îé. Àë åãåð ñåí ìåíi» æà¹äàéûìäà, ä¸ëiðåê àéòºàíäà, Àãàôîí äà ¼ç ñ¼çií àéòûï

º½äàéøà, – å» êåìiíäå îíû» òàáàíäàðû í¸çiê,– äåï ì¸ëiìäåé êåëå, Ãîìåð áûëàé æûðëàéäû: Òàáàíäàðû îíû» í¸çiê: îë òàáàíäàðûìåí Æåðäi» áåòií áàñïàéäû, àäàìäàð áàñûìåí æ¾ðåäi46. Ìiíå, ñîëàé, îíû» í¸çiêòiãií, ºàòòûíû åìåñ, æ½ìñàºòû áàñûï æ¾ðåäi äåï îòûðûï, àºûí ìåíi»øå, ¸äåìi ä¸ëåëäåéäi. Ýðîòòû í¸çiê äåé îòûðûï, áiç äå ñîë ä¸ëåëäåìåíi ºîëäàíàéûº. Îë æåðìåí, òiïòi áàñòàðìåí äå, àë á½ëàðäû ñîíøàëûºòû æ½ìñຠäåóãå êåëìåñ, æ¾ðìåéäi, æîº, îë æàðûº ä¾íèåäåãi å» æ½ìñຠäåãåí ñàëàäà æ¾ðåäi æ¸íå ò½ðàäû: º½äàéëàð ìåí àäàìäàðäû» ìiíåçäåði ìåí æàíäàðûí æàéëàï, îíû» ¼çiíäå äå ºàòàðëàí¹àí áàðëûº æàíäàðäû åìåñ, òåê ºàíà æ½ìñàºòàðûí, ¼éòêåíi, ºàòàë ìiíåçãå êåç áîëñà, êåòiï ºàëàòûíû, æ½ìñà¹ûí êåçäåñòiðñå – ºàëûï ºîÿòûíû áàð. Àë ¸ðºàøàí îë àÿºòàðûìåí äå, á¸ðiìåí äå æ½ìñàºòû» iøiíäåãi òåê å» æ½ìñà¹ûíà ¹àíà æàíàñàòûí áîë¹àíäûºòàí, îë ¹àæàï í¸çiê áîëìàé ºîéìàéäû. Ñîíûìåí, á½ë å» æàñ æ¸íå å» í¸çiê º½äàé. ιàí ºîñà îë ôîðìàëàðûíû» èêåìäiëiãiìåí åðåêøåëåíåäi. Èêåìäi áîëìàñà, îë áàð æåðäåí ñûòûëûï ¼òiï, àëäûìåí áiëäiðìåé æàí¹à êiðiï, àë îäàí ñî» øû¹à àëìàñ åäi. Ýðîòòû» ôîðìàëàðûíû» ¼çàðà ì¼ëøåðëiëiãi ìåí èêåìäiëiãiíi» ñåíiìäi ä¸ëåëi, á¸ði äå ìîéûíäàéòûíäàé, î¹àí ò¸í åøòå»åìåí äå ñàëûñòûðó¹à êåëìåéòií òà» ºàëàðëûº èìàí æ¾çäiëiãi áîëûï òàáûëàäû. Ìàõàááàò ïåí ñ½ðºèÿëûº àðàñûíäà 츻ãiëiê êåëiñïåóøiëiê áàð åêåíi áåëãiëi. Îñû º½äàéäû» òåðiñiíi» ñ½ëóëû¹û òóðàëû îíû» ã¾ëäåð àðàñûíäà ¼ìið ñ¾ðåòiíi áîéûíøà-ຠïàéûìäàó¹à áîëàäû. Æàí, äåíå íåìåñå áàñºà ¸ëäåíå áîëñûí, åãåð ã¾ëäåíiï ¼òiï, ñîë¹ûí òàðòûï ¾ëãåðñå, îíäà Ýðîò î¹àí ºîíáàéäû, îë òåê ºàíà áàðëû¹û ã¾ëäåíiï æ¸íå õîø èiñi ì¾»êiï ò½ð¹àí æåðëåðãå ¹àíà òîºòàï ºîíàºòàéäû. Á½ë º½äàéäû» ñ½ëóëû¹û òóðàëû ò¾ãåëi áîëìàñà äà æåòêiëiêòi-ຠàéòûëäû. Åíäi îíû» içãiëiêòåði æ¼íiíäå àéòó êåðåê, àë îëàðäû» å» áàñòûñû Ýðîòòû» º½äàéëàðäû äà, àäàìäàðäû äà ðåíæiòïåéòiíäiãiíäå æ¸íå º½äàéëàðäû» äà, àäàìäàðäû» äà Ýðîòòû ðåíæiòïåéòiíäiãiíäå. Åãåð äå îë ¼çi ºàñiðåò øåêñå, á½ë çîðëûºòàí åìåñ – çîðëûºòû» Ýðîòºà ºàòûíàñû æîº, àë åãåð ºàñiðåò øåêòiðñå, îíäà äà çîðëûºñûç, ¼éòêåíi Ýðîòºà ¸ðºàøàíäà ¼ç åðêiìåí ºûçìåò æàñàëàäû, àë åêi æàºòû» êåëiñiìiìåí æàñàë¹àí í¸ðñåíi “çà»äàð, ìåìëåêåòòi» á½ë ¸ìiðøiëåði”47, ¸äië äåï ìîéûíäàéäû. °äiëäiêòåí áàñºà î¹àí ïàéûìäà¹ûøòûº æî¹àðû ä¸ðåæåäå ò¸í. Àë ïàéûìÀãàôîííû» ñ¼çi: Ýðîòòû» æåòiê ºàñèåòòåði – Ľðûñ-àº, Ôåäð, – äåäi Àãàôîí, – ìà¹àí ñ¼çiìäi áàñòàó¹à åøºàíäàé äà á¼ãåò æîº. Àë Ñîêðàòïåí ¸»ãiìåëåñóãå ¸ëi òàëàé æà¹äàé áîëàðû àíûº. Áiðàºòà ìåí àëäûìåí ºàëàé ñ¼éëåóãå òèiñ åêåíiì æàéëû àéòºûì, àë ñîäàí êåéií áàðûï ñ¼éëåãiì êåëåäi. Áàðëûº ìåíi» içàøàðëàðûì á½ë º½äàéäû ìàäàºòàóäû» îðíûíà, ìà¹àí ñîëàé áîëûï ê¼ðiíäi, îíû» àäàìäàð¹à ¸êåëåòií áàºûòû ìåí èãiëiêòåðií àéòûï áàñûíà ê¼òåðäi. Àë îñû èãiëiêòåðäi áåðóøiíi» ¼çi ºàíäàé åêåíií åøêiì àéòºàí æîº. Àë åíäi êiìãå äå áîëñûí ìàºòàó ñ¼ç àðíàóäû» áiðäåí-áið ä½ðûñ ò¸ñiëi – á½ë ñ¼ç áîëûï îòûð¹àííû» ºàíäàé ºàñèåòòåði áàð åêåíiíi» æ¸íå äå îë íåíi» ñåáåái áîëûï òàáûëàòûíûíû» æiãií àøóäà æàòûð. Îëàé áîëñà, áiçãå äå àëäûìåí Ýðîòòû» ¼çií æ¸íå îíû» ºàñèåòòåðií, àë ñîäàí êåéií áàðûï îíû» ñûé-òàðòóëàðûí ìàºòà¹àíûìûç æ¼í. Ñîíûìåí, êåñiï àéòàðûì: áàðëûº içãiëiêòi º½äàéëàðäû» iøiíäå, åãåð ºàðñû ïiêiðëåð òó¹ûçáàé îñûëàé äåóãå áîëàòûí áîëñà, å» içãiëiêòiñi Ýðîò, ñåáåái îëàðäû» å» ñ½ëóû æ¸íå å» æåòiëãåíi îñû Ýðîò. Å» ñ½ëóû äåï àòàóûìíû» ñåáåái ìûíàó. Àëäûìåí, Ôåäð, á½ë å» æàñ º½äàé. Ìåíi» àéòºàíûìíû» ðàñ åêåíiíå îíû» ¼çi òîëûº ä¸ëåë áîëàäû; îë åøºàøàí äà êåøiêïåéòií ê¸ðiëiêòåí, – ºàëàé áîë¹àíäà äà îë áiçãå óàºûòûíàí òåçiðåê æåòiï êåëåäi, – æ¾ãiðå ºàøàäû. Ìiíå îñûëàé, Ýðîò ¼ç òàáè¹àòû áîéûíøà ê¸ðiëiêòi æåê ê¼ðåäi æ¸íå îäàí ìåéëiíøå ºàøºàºòàï æ¾ðåäi. Îíû» åñåñiíå îë æàñòàðäàí àéðûëìàéäû, – ½ºñàñ ½ºñàñºà ½ìòûëàäû äåï á¸çáàÿ¹ûäàí òåãií àéòûëìà¹àí ¹îé. Ôåäðìåí ê¼ï í¸ðñåäå êåëiñå îòûðûï, îíû» Ýðîò Èàïåò ïåí Êðîííàí43 ¾ëêåí äåãåíiìåí êåëiñå àëìàéìûí. Ìåíi» êåñiï àéòàðûì: îë º½äàéëàð iøiíäåãi å» æàñû æ¸íå ¸ðºàøàí æàñ áîëûï ºàëà áåðåäi, àë º½äàéëàð àðàñûíäà¹û Ãåñèîä ïåí Ïàðìåíèä áàÿíäà¹àí ñîë áið ê¼íå iñòåðãå êåëñåê, îëàðäû» ñåáåái, åãåð á½ë àºûíäàð øûí àéòñà, ²àæåòòiëiê44, àë ì¾ëäå Ìàõàááàò åìåñ. ²½äàéëàð, åãåð äå îëàðäû» àðàñûíäà Ýðîò áîëñà, áiðií-áiði ñêîðïèîíøà øàºïàñ ¸ði êiñåíäåìåñ åäi æ¸íå äå æàëïû çîðëûº æàñàìàñ åäi, ºàçið Ýðîò îëàðäû áàñºàðûï æ¾ðãåíäåãiäåé, áåéáiò ¼ìið ñ¾ðiï, äîñòàñàð åäi. Ñîíûìåí, îë æàñ æ¸íå – ¼çiíi» æàñòû¹ûíà ºîñà – í¸çiê òå. ²½äàéäû» í¸çiêòiãií áåéíåëåó ¾øií Ãîìåð ñèÿºòû àºûí êåðåê. Ìûñàëû, Àòà45 º½äàéøà, æ¸íå äå í¸çiê

º½äàéëàð àðàñûíäà, à»ûç áîéûíøà, ê¼ïòåãåí ºîðºûíûøòû iñòåð îðûí àë¹àí, àë îë ²àæåòòiëiê ¾ñòåìäiëiãiíi» êií¸ñi áîëàòûí. Àë á½ë º½äàéäû» ïàéäà áîëóû ì½» åêåí, ¸äåìiëiêêå äåãåí ìàõàááàòòàí º½äàéëàð ìåí àäàìäàð ¾øií íåøå ò¾ðëi èãiëiêòåð òóûíäàäû. Ñîíûìåí, Ôåäð, ìåíi»øå, å» àëäûìåí ¼çi àñºàí ¸äåìi ¸ði æàí-æàºòû æåòiëãåí º½äàé áîë¹àí Ýðîò, êåéií ¼çãåëåðãå äå îñû ñàïàëàðäû» ºàéíàð ê¼çiíå àéíàë¹àí. Îíû» òàðòàòûí ñûéëàðû æ¼íiíäå òiïòi ¼ëå»ìåí äå àéòºûì êåëåäi: Àäàìäàð¹à áåéáiòøiëiê ïåí òûíûøòûº, æàéïຠòå»içäå òûìûºòûº, ²½òûð¹àí º½éûííû» ¾íñiçäiãi æ¸íå ò¸òòi ½éºû ò¼ñåêòåãi51. Áiçäåðäi æàòñûí¹àíäûºòàí º½òºàðûï æ¸íå ûíòûìàºòûººà ¾íäåï, îë á¾ãiíãå ½ºñàñ ¸ðò¾ðëi æèûíäàð ½éûìäàñòûðàäû æ¸íå ìåðåêåëåðäå, õîð øåðóëåðiíäå æ¸íå º½ðáàíäûº øàëóëàðäà áiçäåðäi» áàñøûìûç¹à àéíàëàäû. Ñûïàéûëûºòû» æàºòàóøûñû, ä¼ðåêiëiêòi» ºó¹ûíäàóøûñû, îë ½íàìäûëûººà áàé, ½íàìñûçäûººà êåäåé. ²àéûðûìäûëàð¹à ò¼çiìäi, äàíàëàð¹à ñûéëû, º½äàéëàð¹à ñ¾éiêòi; æîëû áîëìàñòàð¹à àðìàí, æîëû áîë¹ûøòàð¹à ä¸óëåò, ìîëøûëûºòû», ê¼ðêåìäiêòi» æ¸íå í¸çiêòiêòi», ºóàíûøòàðäû», º½ìàðëûºòàðäû» æ¸íå òiëåê-òàëàïòàðäû» ¸êåñi; åðæ¾ðåêòiëåðäi» ºàìºîðøûñû, àë ñ½ìïàéûëàðäû æåê ê¼ðóøi, îë ºîðºûíûøòà äà æ¸íå àçàïòà äà, îé-àðìàí¹à øîì¹àíäà äà, ºàìû¹ûïì½»àé¹àíäà äà å» æàºñû ò¸ëiìãåð, ê¼ìåêøi, º½òºàðóøû æ¸íå ñåðiê, º½äàéëàð ìåí àäàìäàðäû» àæàð-¸øåêåéi, îíû ¸äåìiëåï ¸íãå ºîñûï æ¸íå äå, îíû» áàðëûº º½äàéëàð ìåí àäàìäàðäû» àðìàí-îéëàðûí áàóðàï àëàòûí ¸äåìi ¸íiíå ºîñûëà îòûðûï, ¸ðêiì ñî»ûíà åðåòií å» ¸äåìi æ¸íå å» àðäàºòû ê¼ñåì. Ìiíå, Ôåäð, á½ë º½äàé¹à àðíàï, ¸ëiì æåòêåíøå øûíû ìåí ¸çiëií àðàëàñòûðà îòûðûï àéòºàí ìåíi» ñ¼çiì îñû. Àãàôîí áiòêåíäå, Àðèñòîäåìíi» àéòóûíøà, áàðëûº ºàòûñóøûëàð æàñ æiãiòòi» ñ¼çií ¼çiíå äå, º½äàé¹à äà ëàéûºòû äåï òàóûï, ìຽëäàé øóûëäàñà æ¼íåëiïòi. Ñîíäà Ñîêðàò Ýðèêñèìàõºà á½ðûëûï áûëàé äåïòi: – Àë, åíäi ñåíi», Àêóìåííi» ½ëû, ìåíi» á½ðûí¹û ºîðºûíûøòàðûìíû» áåêåð åìåñòiãiíå æ¸íå äå Àãàôîííû» êåðåìåòòåé ñ¼ç àéòàòûíûí, àë ìåí áîëñàì ºèûí æà¹äàéäà ºàëàòûíûìäû áîëæàëäà¹àí ê¼ðåãåíäiãiìå ê¼çi» æåòêåí áîëàð? äà¹ûøòûº – á½ë, æàëïû ìîéûíäàó áîéûíøà, ¼ç ûíòûçàðëûºòàðû ìåí º½ìàðëûºòàðûí áà¹ûíäûðà áiëó, àë Ýðîòòàí ê¾øòiðåê áîëàòûíäàé º½ìàðëûº æîº. Áiðຠåãå𠺽ìàðëûºòàð î¹àí ºàðà¹àíäà ¸ëñiçäåó áîëñà, îíäà îëàð î¹àí áà¹ûíóû, àë îë – îëàðäû áà¹ûíäûðóû òèiñ. Àë åãåð Ýðîò òiëåêòåð ìåí º½ìàðëûºòàðäû áà¹ûíäûðàòûí áîëñà, îíäà îíû åðåêøå ïàéûìäà¹ûø äåï ìîéûíäàó êåðåê. Àë åðëiê æà¹ûí àëàòûí áîëñàº, Ýðîòïåí “Àðåñòi» ¼çi äå òàéòàëàñà àëìàñ åäi”48. Ýðîòòû Àðåñ èåëåíáåéäi ¹îé, àë Ýðîò Àðåñòi, ÿ¹íè Àôðîäèòà¹à äåãåí ìàõàááàòòû èåëåíåäi. Àë áèëåï-ò¼ñòåóøi èåëiãiíäåãiäåí ê¾øòiðåê, ÿ¹íè, Ýðîò, åðëiãi á¸ðiíåí äå àñºàííàí äà ê¾øòiðåê áîë¹àíäûºòàí, å» ¾ëêåí åðëiê èåñi áîëóû òèiñ. Ñîíûìåí, á½ë º½äàéäû» ¸äiëäiãi, ïàéûìäûëû¹û æ¸íå åðëiãi æ¼íiíäå àéòûëäû, åíäi îíû» äàíàëû¹û òóðàëû àéòó ºàëäû. Îëàé áîëñà, áàð ì¾ìêiíäiãiíøå, ì½íäà äà ½ÿòºà ºàëìàó¹à òûðûñûï áà¹àéûº. Å» àëäûìåí, ìåí äå ¼ç ¼íåðiìäi, Ýðèêñèìàõ ñèÿºòû, º½ðìåòòåé êåòó ¾øií àéòàðûì: á½ë º½äàéäû» øåáåð àºûí åêåíäiãi ñîíäàé, îë áàñºàíû äà àºûí ºûëó¹à ºàáiëåòòi. ²àëàé áîë¹àíäà äà, Ýðîò æàíàñûï êåòêåí ¸ðáiðåó, òiïòi “î¹àí äåéií Ìóçàëàð¹à æàò áîëñà äà”49, àºûí áîëûï øû¹àäû. Àë á½ë áiçãå Ýðîòòû» æàëïû ìóçàëûº æàñàìïàçäûºòû» áàðëûº ò¾ðiíåí äå õàáàðû áàð æàºñû àºûí åêåíäiãiíi» ä¸ëåëi áîëûï òàáûëàäû. ´éòêåíi ¼çiíäå æîº í¸ðñåíi áàñºà¹à äà áåðå àëìàéñû» ¹îé, àë íåíi ¼çi» áiëìåñå», î¹àí áàñºàíû äà ¾éðåòå àëìàéñû». Àë áàðëûº òiðøiëiêòi æàñàñó¹à êåëåòií áîëñàº, ¼ìið ñ¾ðåòiííi» á¸ði äå Ýðîòòû» äàíàëû¹û àðºàñûíäà ïàéäà áîëûï ºàëûïòàñàòûíûí êiì æà øû¹àðà àëàäû? Ƹíå äå ¼íåð ìåí ê¸ñiïòåðäåãi øåáåðëiêêå êåëñåê,– ½ñòàçû îñû º½äàé áîë¹àíäàð ½ëû ä໺ºà á¼ëåíãåíií, àë Ýðîò æàíàñïà¹àíäàðäû» àòû øûºïàé ºàë¹àíäàðûí áiç áiëìåéìiç áå? Øûíûíäà äà ñàäຠàòó ¼íåðií, ä¸ðiãåðëiê æ¸íå ñ¸óåãåéëiê ¼íåðií Àïîëëîí îíû ìàõàááàò ïåí º½ìàðëûº ºûñºàíäà àøºàí áîëàòûí, îëàé áîëñà îíû äà, Ãåôåñòi äå – ½ñòàëûº iñiíäå, Àôèíàíû äà – òîºó iñiíäå, Çåâñòi äå – “àäàìäàð ìåí º½äàéëàðäû áàñºàðó”50 ¼íåðiíäå ¼íåð Ìóçàëàðûíû» ò¸ëiìãåði Ýðîòòû» ø¸êiðòi äåï ñàíàó êåðåê. Ìiíå, îñû ñåáåïòåí º½äàéëàðäû» iñòåði îëàðäû» àðàñûíäà òåê ìàõàááàò ïàéäà áîë¹àíäà ¹àíà ò¸ðòiïêå êåëåäi, ¸ðèíå, ñ½ëóëûººà äåãåí ìàõàááàò, ¼éòêåíi ñ½ðûºñûçäûº ìàõàááàòòû òóäûðìàéäû. ιàí äåéií, áàñûíäà ìåí àéòûï êåòêåíäåé,

êåëiñiï ºàëäûì. Îëàé áîëñà, “êåëiñiì áåðãåí òåê òië, áiðຠæ¾ðåê åìåñ, æ53. Àë æà ñîò òà æîº. ´ç ñ¼çiìäi ì½íäàé ò¸ñiëìåí ìåí º½ðìàéìûí, ñåáåái òóðàñûí àéòºàíäà ñ¼éòå àëìàéìûí. Øûíäûºòû, àëàéäà, åãåð ºàëàñà»ûçäàð, ìåí ñiçäåðãå, ê¾ëêiãå ºàëìàñ ¾øií ñiçäåðäi» ñ¼çäåði»içãå ¾éëåñòiðóãå òûðûñïàé-àº, àéûçûì ºàí¹àíøà ¼çiìøå àéòàéûí. Ôåäð, Ýðîò òóðàëû øûíäûº àéòûëàòûí, æ¸íå äå òàë¹àíáàé, ºàëàé áîëñà ñîëàé àéòûëàòûí ä¸ë îñûíäàé äà ñ¼ç êåðåê ïå ñà¹àí òà¹û, îñûíû øåøøi. Ñîíäà Ôåäð ìåí áàñºàëàð äà îíû ºàëàé ºàëàñà, ñîëàé ñ¼éëåñií äåï, ñ½ðàï ºîéìàéäû. – Îëàé áîëñà, Ôåäð, – äåäi Ñîêðàò, – Àãàôîí¹à, ñ¼çiìäi îíûìåí êåëiñiï àëûï áàðûï áàñòàó ¾øií, áiðíåøå ñ½ðຠáåðóãå ð½ºñàò åòøi. – нºñàò, ñ½ðàé áåð, – äåäi Ôåäð. Ñîêðàòòû» ñ¼çi: Ýðîòòû» ìàºñàòû – èãiëiêòi èåëåíó Ñîíäà Ñîêðàò, äåï æàë¹àñòûðäû Àðèñòîäåì, æóûºòàï àéòºàíäà áûëàé áàñòàäû: – Å» àëäûìåí Ýðîòòû» ¼çi æ¸íå îíû» ºàñèåòòåði òóðàëû, àë ñîäàí êåéií ¹àíà îíû» iñòåði òóðàëû àéòó êåðåê äåãåíäå, ºûìáàòòû Àãàôîí, ñåí ¼ç ñ¼çi»äå ðàñûíäà êåðåìåòòåé ¾ëãi ê¼ðñåòòi». Á½ëàé áàñòàó ìåíi» ê¼»iëiìå ¼òå ºîíàäû. Ìiíå, Ýðîòòû» ºàñèåòòåðií ñåí êåðåìåòòåé æ¸íå òiïòi æàðºûðàòûï ò½ðûï òàëäàï áåðãåíäiêòåí, ñåí åíäi ìûíà¹àí æàóàï áåðøi. Ýðîò ìiíäåòòi ò¾ðäå ¸ëäåáiðåóãå äåãåí ìàõàááàò ïà íåìåñå æîº ïà? Á½ë, àéòàëûº, ¸êåãå íåìåñå àíà¹à äåãåí ìàõàááàò ïà äåï ìåí ñ½ðàìàéìûí, – Ýðîò àíà¹à íåìåñå ¸êåãå äåãåí ìàõàááàò ïà äåãåí ñ½ðຠê¾ëêiëi áîëàð åäi, – æîº, ìåí ñåíåí, ìûñàëû, ¸êå òóðàëû ñ½ðà¹àíäàé ñ½ðàéìûí: ¸êå áîë¹àíäûºòàí, îë ìiíäåòòi ò¾ðäå áiðåóãå ¸êå áîëûï êåëåäi ¹îé? Åãåð äå ñåí á½¹àí ä½ðûñ æàóàï áåðãi» êåëñå, ñåí, ûºòèìàë, ¸êå ¸ðºàøàí ºûçû ìåí ½ëûíà ¸êå áîëàäû ¹îé äåï æàóàï áåðåð åäi», ñîëàé åìåñ ïå? – °ðèíå, – äåï æàóàï áåðäi Àãàôîí. – Øåøå äå ä¸ë ñîëàé ¹îé, ðàñ åìåñ ïå? Àãàôîí ì½íûìåí äå êåëiñòi. – Îíäà, ìåíi» íåíi òiëåï îòûð¹àíûìäû ñåí î»àéûðຠò¾ñiíó ¾øií òà¹û äà áið-åêi ñ½ð຺à æàóàï áåðøi. Åãåð à¹à ðàñûíäà à¹à áîëñà, îíäà îë ìiíäåòòi ò¾ðäå áiðåóãå à¹à áîëìàé ìà? – Àãàôîí àéðûºøà ¸äåìi ñ¼ç àéòàäû äåãåí ñåíi» áið ñ¸óåãåéëiãi» îðûíäàëäû, – äåï æàóàï ºàòòû Ýðèêñèìàõ, – àë åíäi ñåíi» ºèûí æà¹äàéäà ºàëàòûíû»à ñåíó ºèûí. – ȸ, ì½íäàé ¸äåìi æ¸íå áàé ñ¼çäåí êåéií êiìäå-êiì, ìåí áå ¸ëäå áàñºà áiðåó ìå, ñ¼éëåñå äå, – äåäi Ñîêðàò äàóûñûí ê¼òåðå, – ºàëàéøà, ºàðà¹ûì-àó, òû¹ûðûººà òiðåëìåéäi! Àë åãåð îíû» áàñ êåçi ñîíøàìà ¸ëi ò໺àëàðëûºòàé áîëìàñà äà, ñû æà¹ûíäà¹û ñ¼çäåðäi» ñ½ëóëû¹û ìåí ñ¼çäi» ñàïòàëóû ºàíäàé òû»äàóøûíû òà»ûðºàòïàñ åäi? Ìåí, ìûñàëû, ñ½ëóëû¹û æà¹ûíàí îñû ñ¼çãå òûì áîëìàñà òàÿóëàï êåëåòiíäåé åøòå»å àéòà àëìàéìûí ¹îé äåï îéëàíûï ºàë¹àíûìäà, åãåð ì¾ìêií áîëñà, ½ÿë¹àííàí ºàøûï êåòóãå äàÿðìûí. Á½ë ñ¼ç Ãîðãèéäi åñiìå ò¾ñiðäi, àë ìåí, ä¸ëìå-ä¸ë Ãîìåðøå, Àãàôîí ¼ç ñ¼çiíi» ñî»ûíäà ìåíi» ñ¼çiìå Ãîðãèéäi», á½ë ½ëû ñ¼çóàðäû», áàñûí52 ñiëòåéäi ìå äåï, àë ìåíi» ¼çiìäi ìûëºàó òàñºà àéíàëäûðûï æiáåðå ìå äåï ºîðºûï îòûðäûì. Ñiçäåðìåí êåçåêòåñiï Ýðîòºà ìàºòàó ñ¼ç àéòó¹à êåëiñêåíiìäå æ¸íå ìàõàááàò iñií ò¸ï-ò¸óið áiëåìií äåãåíiìäå, – ñ¼éòñåì, ìàºòàó ñ¼çäi ºàëàé º½ðó êåðåê åêåíäiãi æ¼íiíäå ½¹ûìûì äà æîº åêåí, – ºàíøàëûºòû ê¾ëêiãå äóøàð áîë¹àíûìäû ìåí åíäi ò¾ñiíäiì. Ìåí áîëñàì, ¼çiìíi» ºàðàïàéûìäûëû¹ûìà ñàëûíûï, êåç-êåëãåí ìàºòàëàòûí í¸ðñå æ¼íiíäå, å» áàñòûñû, øûíäûºòû àéòó êåðåê äåï, àë øûíäûºòàí å» êåðåìåòií òà»äàï àëûï, å» êåëiñòi ò¸ðòiïïåí îðíàëàñòûðó êåðåê äåï îéëàéòûíìûí. Ìiíå îñûëàé, êåç-êåëãåí í¸ðñåíi ìàºòàóäû» ä½ðûñ ò¸ñiëií áiëãåíäiêòåí ò¸ï-ò¸óið ñ¼ç àéòà àëàìûí ¹îé äåï åñåïòåãåíiìäå, ìåí ¼çiìå òûì ñåíiìäiëiê àðòûïïûí. Ѽéòñåì, ¸äåìi ìàºòàó ñ¼ç àéòà áiëó ì¾ëäå ì½íäà ò½ð¹àí æîº åêåí, àë ñîë í¸ðñåãå ìåéëiíøå ê¼áiðåê ¸äåìi ñàïàëàðäû, îíäà áàð-æî¹ûíà ºàðàìàñòàí, æàïñûðà áåðóäå åêåí: ¼òiðiê ñî¹ûï æiáåðñå» äå, áàéºàéìûí, åø á¸ëå æîº. Áiçäi» ¸ðºàéñûìûç Ýðîòòû ìàºòàéûí äåï æàòºàíäàé ¹àíà áîëûï ê¼ðiíiï, àë iñ æ¾çiíäå îíû ìàºòàìàó¹à òèiñïiç äåãåí àëäûí-àëà ó¸äåìiç áîë¹àí ñèÿºòû. Ñîíäûºòàí äà, òåãi, ñiçäåð Ýðîòºà íå áîëñà ñîíû» á¸ðií òåê ºàéòñå äå îíû å» áið òàìàøà æ¸íå àáçàë ºûëûï ê¼ðñåòó ¾øií, êåç-êåëãåí ºàñèåòòåðäi, êåç-êåëãåí òàáûñòû äåãåí iñòåðäi æàáûñòûðà áåðåñiçäåð, – ¸ðèíå, ê¼çäåði àøûº, áiëåòií àäàìäàðäû» àëäûíäà åìåñ, îíû áiëìåéòiíäåðäi» àëäûíäà. Ñîíäà ìàºòàó ñ¼ç ñ½ëó äà ñàëòàíàòòû áîëûï øû¹àäû. Àëàéäà ìàºòàó ñ¼çäi áûëàéøà ê½ðóäû» ò¸ñiëií ìåí áiëìåäiì äå ¹îé, ñ¼éòiï áiëìåñòiêòåí ñiçäåðìåí êåçåêòåñiï ñ¼éëåóãå

áîëàøàºòà äà èå áîë¹û» êåëåäi, ¼éòêåíi ºàçiðãi óàºûòòà ñåí ì½íû» á¸ðiíå áîëñûí-áîëìàñûí èåñi». Ñîíäûºòàí: “Ìåí ìåíäå áàðäû òiëåéìií”, – äåé îòûðûï, ì¸íiñiíäå: “Ìåíäå ºàçið áàð í¸ðñå áîëàøàºòà äà ìåíäå áîëñûí äåï òiëåéìií”, – äåéñi» äåï àéòó¹à º½ºûëûìûç. Îë áiçáåí êåëiñåð ìå åäi? Àãàôîí êåëiñåð åäi äåï æàóàï áåðäi. Ñîíäà Ñîêðàò áûëàé äåäi: – Åãåð ñåí ºàçið ñåíäå áàðäû áîëàøàºòà ñàºòàï ºàë¹û» êåëåòií áîëñà, îíäà á½ë ñåíäå ¸ëi æîºòû æ¸íå ñåí ¸ëi èåëåíáåãåíäi ñ¾þ áîëûï òàáûëìàé ìà, ¸? – °ðèíå, áîëûï òàáûëàäû, – äåï æàóàï áåðäi Àãàôîí. – Äåìåê, á½ë àäàì äà, êåç-êåëãåí áàñºà äà áåòïå-áåò æîºòû, îíû» èåëiãiíäå áîëìà¹àíäû, îíû» ¼çi åìåñòi æ¸íå 콺òàæ ò½òàòûíäû òiëåéäi, æ¸íå äå ìàõàááàò ïåí òiëåíiøòi òóäûðàòûí í¸ðñåëåð ä¸ë îñûíäàé åìåñ ïå? – ȸ, ¸ðèíå, – äåï æàóàï áåðäi Àãàôîí. – Àë åíäi, – äåï æàë¹àñòûðäû Ñîêðàò, – àéòûë¹àííû» ºîðòûíäûñûí øû¹àðàéûº. Ñîíûìåí, áiðiíøiäåí, Ýðîò äåãåíiìiç ¸ðºàøàí áiðåóãå íåìåñå áiðäå»åãå äåãåí ìàõàááàò, àë åêiíøiäåí, ¼çi» 콺òàæ ò½òàòûí í¸ðñå – ìàõàááàòòû» í¸ðñåñi áîëìàº, ñîëàé åìåñ ïå? – ȸ, – äåï æàóàï áåðäi Àãàôîí. – Á½¹àí ºîñà, ¼ç ñ¼çi»äå ñåí Ýðîòòû íå í¸ðñåãå äåãåí ìàõàááàò?– äåï àòà¹àíû»äû åñi»å àëøû. Êåðåê áîëñà, ìåí ñåíi» åñi»å ñàëàéûí. Ìåíi»øå, ñåí º½äàéëàðäû» iñòåði ¸äåìiëiêêå äåãåí ìàõàááàò àðºàñûíäà ò¸ðòiïêå åíäi, ¼éòêåíi, òåãi, ñ½ðûºñûçäûººà äåãåí ìàõàááàò áîëìàéäû ¹îé äåãåíäåé áîëäû». Ñåíi» ñ¼çäåði»íi» ìà¹ûíàñû îñûíäàé åìåñ ïå åäi? – ȸ, ä¸ë ñîëàé, – äåï æàóàï áåðäi Àãàôîí. – Ƹíå äå á½ë ¸áäåí ¸äië àéòûëäû, äîñòûì ìåíi», – äåï æàë¹àñòûðäû Ñîêðàò. – ÁiðຠÝðîò – ñ½ðûºñûçäûººà åìåñ, ñ½ëóëûººà äåãåí ìàõàááàò áîëûï øûºïàé ìà? Àãàôîí ì½íûìåí äå êåëiñòi. – Àë ¸ðêiì ¼çi 콺òàæ ò½òàòûíäû æ¸íå ¼çiíäå æîºòû ñ¾éåäi äåãåíìåí áiç êåëiñåð ìå åäiê? – Êåëiñåð åäiê, – äåï æàóàï ºàòòû Àãàôîí. – Îëàé áîëñà, Ýðîò ñ½ëóëûºòàí æ½ðäàé æ¸íå î¹àí 콺òàæ áîë¹àíû ¹îé? – Ñîëàé áîë¹àíû, – äåäi Àãàôîí. – Ñîíûìåí ñåí ¸ëi äå Ýðîò ¸äåìi äåï ì¸ëiìäåéñi» áå, – åãåð äå iñ îñûëàé áîëûï ò½ðñà? Àãàôîí á½ë ñîëàé äåï æàóàï áåðäi. – Iíiñiíå, äåìåê, íåìåñå ºàðûíäàñûíà? – äåï ñ½ðàäû Ñîêðàò. Àãàôîí ðàñòàï æàóàï ºàéûðäû. – Åíäi, – äåäi Ñîêðàò, – ìàõàááàò òóðàëû æàóàï áåðóãå òûðûñøû. Ýðîò ¸ëäåáiðåóãå äåãåí ìàõàááàò ïà íåìåñå æîº ïà? – ȸ, ¸ðèíå. – Îñûëàé ìiíå, ì½íû åñi»äå ìûºòàï ½ñòà æ¸íå ½ìûòïà, àë ¸çiðøå ìûíà ñ½ð຺à æàóàï áåðøi: ìàõàááàò í¸ðñåñiíå Ýðîòòà åëòó ñåçiìi áîëà ìà? – °ðèíå, åëòèäi, – äåï æàóàï áåðäi Àãàôîí. – ²àé êåçäå îë ñ¾éåäi æ¸íå åëòèäi: ìàõàááàò í¸ðñåñií èåëåíãåíäå ìå ¸ëäå èåëåíáåãåíäå ìå? – Áàð ûºòèìàëäû¹û áîéûíøà, èå áîëìà¹àíäà, – äåäi Àãàôîí. – Àë ì¾ìêií, – äåï ñ½ðàäû Ñîêðàò, – åëòó ñåçiìií æåòêiëiêòi åìåñ, ºàéòà æåòïåéòií í¸ðñå òóäûðàòûíû á½ë æàé ¹àíà ûºòèìàëäûº åìåñ ºàæåòòiëiê øû¹àð? Ìà¹àí, ìûñàëû, Àãàôîí, ì½íû» ºàæåòòiëiê áîëûï ê¼ðiíói áàñûì. Àë ñà¹àí ºàëàé? – Ìà¹àí äà, – äåäi Àãàôîí. – ´òå æàºñû æàóàï. Ñîíûìåí, ìûñàëû, áîéû áèiê áèiê áîëàìûí, àë ê¾øòi ê¾øòi áîëàìûí äåï òiëåíåð ìå åäi? – Áiç á½ë ì¾ìêií åìåñ äåï êåëiñiï åäiê ºîé. Á½ë ñàïàëàð¹à èå áîë¹àíäàð¹à îëàð æåòêiëiêñiçäiê òàíûòïàéäû ¹îé. – Ľðûñ. Àë åãåð, äåãåíìåí, – äåï æàë¹àñòûðäû ñ¼çií Ñîêðàò, – ê¾øòiíi» ê¾øòi áîë¹ûñû, åïòiíi» åïòi, äåíi ñàóäû» äåíi ñàó æ¸íå ò.ñ.ñ áîë¹ûñû êåëñå øå? Á½ë æà¹äàéäà, ¸ëáåòòå, ¸ëäåí áåëãiëi áið ºàñèåòòåðãå èå àäàìäàð ¼çäåði èå áîëûï îòûð¹àííû» ä¸ë ¼çi ºàëàï îòûð äåï îéëàó¹à áîëàäû. Ìiíå îñûëàé, åøºàíäàé äà ò¾ñiíáåñòiê áîëìàñ ¾øií, ìåí á½ë æà¹äàéäû äà ºàðàñòûðàìûí. Åãåð ïàéûì¹à ñàëñàº, Àãàôîí, îíäà á½ë àäàìäàð ºàæåòòi ò¾ðäå àéòóëû ºàñèåòòåðãå ºàçiðäi» ¼çiíäå èå áîëó¹à òèiñ ºîé – ºàëàéøà òà¹û äà îëàðäû òiëåéäi åêåí? Àë ì½íäà¹û iñ ìiíå ìûíàäà. Åãåð ¸ëäåêiì: “Ìåíi» äåíiì ñàó, áiðຠäåíiìíi» ñàó áîëà áåðãåíií òiëåéìií, ìåí áàéìûí, áiðຠáàé áîëà áåðãåíäi òiëåéìií, ÿ¹íè èå áîëûï îòûð¹àíûìäû òiëåéìií”, – äåñå, áiç: “Ñåí, ºûìáàòòûì, áàéëûººà, äåíñàóëûººà æ¸íå ê¾øêå èå áîëà îòûðûï, îëàð¹à

– °ðèíå. Àë ñîíäà äàíà¹à æàòïà¹àí ò½ï-òóðà íàäàíäûººà æàòóû êåðåê ïå? Äàíàëûº ïåí íàäàíäûºòû» àðàñûíäà ¸ëäåáið îðòàøàíû» áàð åêåíií ñåí áàéºàìàï ïà åäi»? – Îë íå? – Îíäà, ä½ðûñ áîë¹àíûìåí ò¾ñiíäiðìå àðºûëû áåêiòiëìåãåí ïiêiðäi áiëiì äåï àòàó¹à áîëìàéòûíû, ñà¹àí áåéì¸ëiì áîë¹àíû ¹îé? Åãåð ò¾ñiíäiðìåñi áîëìàñà, áiëiì áiëiì áîëà ìà? Áiðຠá½ë íàäàíäûº òà åìåñ. Àë åãåð á½ë ðàñûíäà áàð í¸ðñåãå ñ¸éêåñ êåëiï æàòñà, îíäà îë íàäàíäûººà æàòà ìà? Òåãi, àíûº åëåñ – á½ë ò¾ñiíiê ïåí íàäàíäûºòû» àðàñûíäà¹û îðòàøà áiðäå»å. – Ñåíiêi ä½ðûñ, – äåäiì ìåí. – Àë îëàé áîëñà, ¸äåìi åìåñòi» á¸ði ñ½ðûºñûç, ºàéðûìäû åìåñòi» á¸ði æàóûçäûº äåï ºàòûï ºàëìà. Ƹíå äå Ýðîò ¸äåìi åìåñ æ¸íå ñîë ñèÿºòû ºàéðûìäû åìåñ äåï ìîéûíäà¹àííàí ñî», îë ñ½ðûºñûç æ¸íå æàóûç äåï îéëàìà, îë îñû êåðå¹àðëûºòàðäû» îðòà ò½ñûíäà ò½ð äåï ñàíà. – Äåãåíìåí äå, – äåï ºàéûðäûì ìåí, – áàðëû¹û äà îíû ½ëû º½äàé äåï ìîéûíäàéäû. – Ñåí êiìäi àéòûï ò½ðñû» – áàðëûº õàáàðû æîºòàðäû ìà ¸ëäå ñîë ñèÿºòû õàáàðäàðëàðäû äà ìà? – Æàëïû áàðëû¹ûí. – Îíû º½äàé ¹îé äåï ñàíàìàéòûí àäàìäàð ½ëû º½äàé äåï îíû ºàëàé ¹àíà ìîéûíäàé àëàäû, Ñîêðàò? – äåï ê¾ëiï æiáåðäi îë. – Á½ëàð êiìäåð? – äåï ñ½ðàäûì ìåí. – Ñåí áiðiíøi, ìåí åêiíøi, – äåï æàóàï áåðäi îë. – Ñåí îñûëàé äåï ºàëàéøà àéòà àëàñû»? – äåï ñ½ðàäûì ìåí. – Îï-î»àé, – äåï æàóàï ºàòòû îë. – Ìà¹àí àéòøû, áàðëûº º½äàéëàð èãi æ¸íå ¸äåìi äåï ½é¹àðìàéòûí áà åäi» ñåí? °ëäå, ì¾ìêií, º½äàéëàðäû» áiðåói òóðàëû áîëñûí îë ¸äåìi åìåñ æ¸íå èãi åìåñ äåï àéòó¹à ñåíi» áàòûëû» áàðà ìà? – Æîº, Çåâñïåí àíò ½ðàéûí, áàòûëûì áàðìàéäû, – äåï æàóàï áåðäiì. – Àë èãi äåï ñåí ¸äåìi ¸ði ºàéðûìäûëàðäû àòàìàóøû ìà åäi»? – ȸ, ä¸ë ñîëàé. – ÁiðຠÝðîò æ¼íiíäå, îë ºàéðûìäûëû¹ûìåí äå, ñ½ëóëû¹ûìåí äå åðåêøåëåíáåé-àº, îíäà æà åìiíåäi äåï ñåí ìîéûíäà¹àí åäi» ¹îé. – Ìåí îë êåçäå íå àéòºàíûìäû ¼çiì äå áiëìåãåíìií ¹îé, Ñîêðàò, – äåï æàóàï ºàòòû Àãàôîí. – Àë ñåí, Àãàôîí, øûíûíäà äà êåðåìåòòåé ñ¼éëåäi» ¹îé. Áiðຠñåí òà¹û ìûíàíû àéòøû. Ìåéiðáàíäûëûººà ¸äåìiëiê ò¸í áîëûï ê¼ðiíáåé ìå ñà¹àí? – ʼðiíåäi. – Áiðຠåãåð Ýðîò ¸äåìiëiêêå 콺òàæ áîëñà, àë ìåéiðáàíäûëûººà ¸äåìiëiê ò¸í, îíäà îë, äåìåê, ìåéiðáàíäûëûººà äà 콺òàæ áîë¹àíû ¹îé. – Ìåíi», – äåäi Àãàôîí, – ñåíiìåí, Ñîêðàò, àéòûñó¹à ¸ëiì êåëìåéäi. Ñåíi»øå-ຠáîëñûíøû. – Æîº, àéíàëàéûí Àãàôîíûì ìåíi», ñåíi» ¸ëi» àºèºàòïåí àéòûñó¹à êåëìåéäi, àë Ñîêðàòïåí àéòûñó ñîíøàëûºòû ºèûí iñ åìåñ. Áiðຠìåí åíäi ñåíi» òûíûøû»äû àëìàéìûí. Ìåí Ýðîò òóðàëû åñòiãåí áið ñ¼çäi ñiçäåðãå æåòêiçóãå òûðûñàéûí. Á½ë ñ¼çäi ìåí ¸ëäåºàøàí áið ìàíòèíåÿíäûº Äèîòèìà54 äåãåí á½äàí äà, áàñºàäàí äà ¼òå õàáàðäàð ¸éåëäåí, àë á½ë ¸éåëäi» áiðäå Àôèíû ò½ð¹ûíäàðû ¾øií îáà àóðóûíû» àëäûí àëó ìàºñàòûíäà º½ðáàíäûº øàëó êåçiíäå á½ë àóðóäû îí æûë¹à êåøåóiëäåòó ºîëûíàí êåëãåí, – àë ìåíi» ìàõàááàò æ¼íiíäå ê¼çiìäi àøºàí äà îñû Äèîòèìà áîëàòûí, – îñûëàé ìiíå, îñû ¸éåëäi» ñ¼çií Àãàôîíìåí æà»à ¹àíà êåëiñêåíiìiçãå ñ¾éåíå îòûðûï, ¸ëiì êåëãåíøå ¼ç ñ¼çiììåí æåòêiçåéií. Ñîíûìåí, Àãàôîí, ñåíi» ¾ëãi»å ñàëà îòûðûï, àëäûìåí Ýðîòòû» êiì åêåíií æ¸íå îíû» ºàñèåòòåðiíi» ºàíäàé åêåíií, àë òåê ñîäàí êåéií ¹àíà iñòåðiíi» ºàíäàé åêåíií àéºûíäàó êåðåê. Àë ì½íû àíûºòàóäû» å» æå»ië æîëû, ìåíi» áàéºàóûìøà, ñîë á¼òåí ¸éåë ¸ëäåºàøàí æàñà¹àíäàé æàñàóäà, àë îë ìà¹àí ñ½ðàºòàí êåéií ñ½ðàºòû æàóäûð¹àí åäi. Ýðîò – îë ½ëû º½äàé, îë ¸äåìiëiêêå äåãåí ìàõàááàò äåï, ºàçið ìà¹àí Àãàôîí àéòºàíäû, ìåí ñîíäà æóûºòàï î¹àí àéòºàíìûí. Àë îë ºàçið ìåí Àãàôîí¹à ºàíäàé ä¸ëåëäåìåëåð êåëòiðñåì ñîíäàé ä¸ëåëäåìåëåðìåí Ýðîòòû», ìåíi» àéòºàíäàðûìà êåðà¹àð, ì¾ëäå ¸äåìi åìåñ æ¸íå òiïòåí äå ºàéðûìäû åìåñ åêåíií ìà¹àí ä¸ëåëäåï áåðãåí. Ìiíå ñîíäà ìåíi» îäàí ñ½ðà¹àíûì: – Ñåí íå äåï ò½ðñû», Äèîòèìà? ß¹íè, Ýðîò ñ½ðûºñûç æ¸íå ñ½ìûðàé áîë¹àíû ìà? Àë îë áûëàé äåï æàóàï áåðäi: – ²½äàé¹à òië òèãiçáå! Ñåíi»øå, ¸äåìi áîëìà¹àí í¸ðñå ò½ï-òóðà ñ½ðûºñûç áîëó¹à òèiñ ïå, ºàëàé?

Ñîë àðàäà íåêòàðäàí ìàñàé¹àí Ïðîñ – îë êåçäå øàðàï ¸ëi áîëìà¹àí – Çåâñòi» áà¹ûíà øû¹àäû äà, àóûðëàï áàðûï, ½éûºòàï êåòåäi. Ñîë êåçäå Ïåíÿ, ¼ç êåäåéëiãiíå îðàé, Ïðîñòàí áàëà òàïïàºòû îéëàñòûðûï, îíû» æàíûíà æàòà êåòåäi äå Ýðîòºà æ¾êòi áîëûï ºàëàäû. Ìiíå ñîíäûºòàí Ýðîò – Àôðîäèòàíû» ñåðiãi æ¸íå ºûçìåòøiñi: îë îñû º½äàéøàíû» òóóû òîéûíäà ½ðûºòàëäû ¹îé; îäàí ¸ði îë ¼ç òàáè¹àòûíàí ñ½ëóëûºòû ñ¾éåäi: Àôðîäèòà ñ½ëó ¹îé. Ïðîñ ïåí Ïåíÿíû» ½ëû áîë¹àíäûºòàí îíû» æàé-æàïñàðû áûëàé: å» àëäûìåí îë ¸ðºàøàí äà êåäåé æ¸íå, êå» òàðà¹àí ïiêiðãå êåðå¹àð, îë ì¾ëäå ñ½ëó äà, í¸çiê òå åìåñ, ºàéòà ä¼ðåêi, ñûðò ïiøiíi ò½ðïàéû, æàëà» àÿº æ¸íå ¾éñiç; îë º½ð æåðãå æàòà êåòåäi, àøûº àñïàííû» àñòûíäà, åñiêòi» ºàñûíäà, ê¼øåäå æ¸íå, ¼ç àíàñûíû» øûíàéû ½ëû áîë¹àíäûºòàí, 콺òàæäûºòàí ê¼ç æàç¹àí åìåñ. Áiðຠåêiíøi æà¹ûíàí, îë ¸êåñiíøå ¸äåìiëiêêå æ¸íå ì¾ëòiêñiç æåòiëãåíäiêêå ½ìòûëàäû, îë åðæ¾ðåê, áàòûë æ¸íå ê¾øòi, îë º½ðàð àéëà-àìàëû òàóñûëìàñòàé åïòi ñàÿòøû, îë ïàðàñàòòûëûººà ½ìòûëàäû æ¸íå î¹àí æåòåäi äå, îë ¼ìið áîéû ôèëîñîôèÿìåí àéíàëûñàäû, îë åïòi ñèºûðøû, ê¼ç áàéëàóøû æ¸íå ñîôèñò. ´ç òàáè¹àòû áîéûíøà îë ¼ëìåéò½¹ûí äà, ¼ëåò½¹ûí äà åìåñ: ñîë áið ê¾ííi» iøiíäå áiðäå, åãåð äå iñi ¼íñå, æàíäàíûï, ã¾ëäåé æàéíàï ¼ìið ñ¾ðåäi, áiðäå ¼ëåäi, áiðຠ¸êåñiíi» òàáè¹àòûíà òàðòûï, ºàéòàäàí òiðiëåäi. Îíû» ºîëûíà ò¾ñêåííi» á¸ði äå º½ðäûì¹à êåòåäi, ñîë ñåáåïòi Ýðîò åøºàøàí áàé äà åìåñ, êåäåé äå åìåñ. Îë ñîíäàé-ຠäàíàëûº ïåí íàäàíäûº îðòàñûíäà îðíàëàñºàí, æ¸íå äå ìûíà ñåáåïòi. ²½äàéëàðäàí åøêiì äå ôèëîñîôèÿìåí àéíàëûñïàéäû æ¸íå äàíà áîë¹ûëàðû êåëìåéäi, ¼éòêåíi º½äàéëàð îíñûç äà äàíà áîëûï òàáûëàäû, æàëïû êiìäå-êiì äàíà áîëñà, îë äàíàëûººà ½ìòûëìàéäû ¹îé. Áiðຠòà íàäàíäàð äà ôèëîñîôèÿìåí àéíàëûñïàéäû æ¸íå äàíà áîëóûí òiëåìåéäi. Íàäàíäûºòû» æàìàíäû¹ûíû» ¼çi äå ñîíäà: ¸äåìi äå åìåñ, ì¾ëòiêñiç æåòiëãåí äå åìåñ, àºûëäû äà åìåñ àäàì ¼çäi-¼çiíå ¸áäåí ðèçà áîëûï æ¾ðå áåðåäi. Àë êiìäåêiì áiðäå»åãå 콺òàæáûí äåï åñåïòåìåñå, îíû»øà 콺òàæ åìåñòi îë òiëåìåéäi äå. – Àë ñîíäà, Äèîòèìà, – äåï ñ½ðàäûì ìåí, – êiì ¹àíà äàíàëûººà ½ìòûëàäû, åãåð äàíàëàð äà, íàäàíäàð äà ôèëîñîôèÿìåí àéíàëûñïàéòûí áîëñà? – Áàëà¹à äà àíûº, – äåï æàóàï áåðäi îë, – äàíàëàð ìåí íàäàíäàð îðòàñûíäà ò½ð¹àíäàð îíûìåí àéíàëûñàäû, àë Ýðîò ñîëàð¹à æàòàäû. Äàíàëûº – á½ë æàðûº ä¾íèåäåãi å» ¸äåìi – ȸ, ìåí ì½íû ìîéûíäàäûì. – Åãåð îë ºàéðûìäûëûº ïåí ñ½ëóëûºòàí æ½ðäàé áîëñà, îë ºàëàé ¹àíà º½äàé áîëà àëàäû? – Áàéºàéìûí, îë øûíûíäà äà º½äàé áîëà àëìàéäû. – Ìiíå ê¼ðäi» áå, – äåäi îë, – ñåí äå Ýðîòòû º½äàé äåï ñàíàìàéñû». – Ñîíûìåí Ýðîò äåãåíiìiç íå? – äåï ñ½ðàäûì ìåí. – ´ëiìãå æàòàòûí áà? – Æîº, åøºàíäàé äà. – Àë êiì ñîíäà? – Áiçäi» á½ðûí àíûºòà¹àíûìûçäàé, ¼ëìåéòií ìåí ¼ëåòiííi» àðàñûíäà¹û îðòàøà ¸ëäåíå. – Äåãåíìåí îë êiì, Äèîòèìà? – μëû äàíûøïàí, Ñîêðàò. Áàðëûº äàíûøïàíäà𠺽äàé ìåí ¼ëåòiííi» àðàñûíäà¹û îðòàøà ¸ëäåíå áîëûï òàáûëàäû, ñîëàé ¹îé. – Îëàð íå ¾øií æàðàòûë¹àí? – ²½äàéëàð¹à àäàìäàðäû» ä½¹àëàðû ìåí º½ðáàíäûºòàðûí, àë àäàìäàð¹à º½äàéëàðäû» àìàíàòòàðû ìåí º½ðáàíäûºòàðû ¾øiíøi ñûéàºûñûí æåòêiçåòií àäàìäàð ìåí º½äàéëàð àðàñûíäà¹û ò¾ñiíäiðìåëåóøiëåð æ¸íå àðà à¹àéûíøûëàð áîëó¹à. Îëàð îðòàäà æ¾ðiï àäàìäàð ìåí º½äàéëàð àðàëû¹ûí òîëòûðàäû, ìiíå ñîäàí °ëåìãå iøêi áàéëàíûñ ò¸í. Ñîëàðäû» àðºàñûíäà íåøåò¾ðëi ñ¸óåãåéëiêòåð, áàëãåðøiëåð ¼íåði æ¸íå º½ðáàíäûº øàëó¹à, º½ïèÿëûººà, äóàëàó¹à, ¸óëèåëiêêå æ¸íå ñèºûðøûëûººà ºàòûíàñàòûííû» æàëïû á¸ði ì¾ìêií áîëàäû. Àäàìäàð¹à æàíàñïàé-ຠº½äàéëàð – ¼»iíäå äå, ò¾ñiíäå äå – îëàðìåí äàíûøïàíäàð àðºûëû ºàòûíàï, ¸»ãiìåëåñåäi. Êiìäå-êiì ì½íäàé iñòåðãå ºàíûº áîëñà, îë º½äàè àäàì, àë áàñºàëàðäû» á¸ðiíå, ¸ëäåáið ¼íåð ìå íå ê¸ñiï ïå, ºàíûº àäàì îë æàé ¹àíà ºîë¼íåðøi. ̽íäàé äàíûøïàíäàðäû» ñàíû ê¼ï æ¸íå îëàð ¸ðò¾ðëi áîëûï êåëåäi, àë Ýðîò ñîëàðäû» áiði. – Îíû» ¸êåñi ìåí øåøåñi êiìäåð? – äåï ñ½ðàäûì ìåí. – Á½ë òóðàëû àéòó ½ç຺à êåòåäi,– äåï æàóàï áåðäi îë,– áiðຠäåãåíìåí ìåí ñà¹àí àéòàéûí. Àôðîäèòà òó¹àíäà º½äàéëàð òîé¹à æèíàëûïòû, ñîëàðäû» iøiíäå Ïðîñ55 òà, Ìåòèäàíû» ½ëû, áîëûïòû. Îëàð åíäi ¹àíà òàìàºòàðûí iøiï áîë¹àíäà, – àë òàìຠîëàðäà ìîë åêåí, – ñàäàºà ñ½ðà¹àí Ïåíÿ åñiêòi» àëäûíà êåëiï ò½ðà ºàëàäû.

îë íå ñåáåïòi áàºûòòû áîë¹ûñû êåëåòiíií ñ½ðàóäû» êåðåãi æîº. Ñåíi» æàóàáû»íàí êåéií á½ë ñ½ðàº, áàéºàóûìøà, òàìàìäàë¹àí ñèÿºòû. – Ñåíiêi ä½ðûñ, – äåï êåëiñiì áiëäiðäiì. – Àë åíäi, îñû òiëåê ïåí îñû ìàõàááàò, ñåíi»øå, áàðëûº àäàìäàð¹à äà ò¸í áå æ¸íå äå îëàð ¸ðºàøàí ¼çäåðiíå èãiëiê òiëåéäi ìå, ñåíi»øå? – ȸ, – äåï æàóàï áåðäiì ìåí. – Á½ë á¸ðiíå äå ò¸í. – Àë åãåð á¸ði æ¸íå ¸ðºàøàí áið í¸ðñåíi ñ¾éåòií áîëñà, – äåäi îë, – îíäà, Ñîêðàò, íå ñåáåïòi áiç á¸ði òóðàëû îëàð ñ¾éåäi äåï àéòïàéìûç, àë áiðåóëåði òóðàëû ñîëàé äåéìiç, àë áàñºàëàðû òóðàëû – æîº? – Ìåí ¼çiì äå á½¹àí ò໹àëàìûí, – äåï æàóàï áåðäiì ìåí. – Ò໹àëìàé-ຠºîé, – äåäi îë. – Áiçäåð ìàõàááàòòû» ¸ëäåáið áið ò¾ðií àëàìûç äà, æàëïû ½¹ûìíû» àòàóûí ñî¹àí áåêiòiï áåðiï, ñîíû ¹àíà ìàõàááàò äåéìiç, àë áàñºà ò¾ðëåðií áàñºàøà àòàéìûç. – Ìûñàëû? – äåï ñ½ðàäûì ìåí. – Ìàðõàáàò, – äåï æàóàï áåðäi îë. – Øû¹àðìàøûëûº – êå» ½¹ûì åêåíií ñåí áiëåñi». Áîëìûñ åìåñòåí áîëìûñºà ¼òóäi òóäûðàòûííû» á¸ði øû¹àðìàøûëûº æ¸íå, äåìåê, ¼íåð ìåí ê¸ñiïòi» êåç-êåëãåí òóûíäûëàðûí æàñàóäû øû¹àðìàøûëûº, àë áàðëûº æàñàóøûëàðäû – îëàðäû» æàñàìïàçäàðû äåï àòàó¹à áîëàäû. – °áäåí ä½ðûñ, – äåï êåëiñòiì ìåí. – Àëàéäà, – äåï æàë¹àñòûðäû îë ñ¼çií, – îëàð æàñàìïàçäàð äåï àòàëìàéòûíûí, áàñºàøà àéòûëàòûíûí ñåí áiëåñi», ¼éòêåíi øû¹àðìàøûëûºòû» áàðëûº ò¾ðëåðiíi» iøiíåí áið ñàëàñû – ñàç áåí ¼ëå» øû¹àðó ñàëàñû – á¼ëiíiï àëûíûï, “øû¹àðìàøûëûº” äåãåí àòàóäû ñîë ñàëà¹à ¹àíà ºàòûñòûðó ºàáûëäàí¹àí. Ñîë ¹àíà øû¹àðìàøûëûº äåëiíåäi, àë òåê ñîíûìåí ¹àíà àéíàëûñàòûíäàðäû æàñàìïàç-àºûíäàð äåï àòàéäû. – °áäåí ä½ðûñ, – äåï êåëiñå êåòòiì ìåí. – Ìàõàááàòïåí äå ä¸ë ñîëàé. Øûíäû¹ûíäà, èãiëiê ïåí áàºûò òiëåóäi» ºàé-ºàéñûñû äà – á½ë êiìãå äå áîëñûí ½ëû ¸ði ç½ëûì ìàõàááàò. Àëàéäà îíû» ïàéäàê¾íåìäiê, äåíå æàòòû¹óëàðûíà äåãåí ìàõàááàò, äàíàëûººà äåãåí ìàõàááàò ñèÿºòû ò¾ðëåðiíå áåðiëãåíäåð òóðàëû îëàð ñ¾éåäi íåìåñå îëàð ¹àøûº äåï àéòïàéäû, – òåê ìàõàááàòòû» áåëãiëi áið ò¾ðiìåí èãiëiê áîëûï òàáûëàäû ¹îé, àë Ýðîò – á½ë ¸äåìiëiêêå äåãåí ìàõàááàò, ñîíäûºòàí Ýðîò ôèëîñîô, ÿ¹íè äàíàëûºòû ñ¾þøi áîëìàé ºîéìàéäû, àë ôèëîñîô äàíà ìåí íàäàí àðàñûíäà¹û àðàëûº æà¹äàéäà áîëàäû. Îë ì½íûñûìåí òà¹û äà ¼çiíi» øû¹ó òåãiíå áîðûøòû: îíû» ¸êåñi äàíà æ¸íå áàé áîë¹àí äà, àíàñû äàíàëûºòàí äà, áàéëûºòàí äà æ½ðäàé åêåí. Á½ë äàíûøïàííû» òàáè¹àòû, Ñîêðàò, îñûíäàé. Àë Ýðîò òóðàëû ñåíi» ïiêiði»å êåëñåê, îíäà ñîíøàëûºòû ò໺àëàðëûºòàé åøòå»å æîº. Ñåíi» ñ¼çi»å ºàðà¹àíäà, ñåí Ýðîòòû ñ¾þøi áàñòàìà åìåñ, îë ìàõàááàò í¸ðñåñi äåï åñåïòåãåí ñû»àéëûñû». Ñîíäûºòàí äà, ìåí îéëàéìûí, Ýðîò ñà¹àí ñîíøàìà ¸äåìi áîëûï ê¼ðiíãåí. Ìàõàááàò í¸ðñåñi øûíûíäà äà ¸ði ¸äåìi, ¸ði í¸çiê, ¸ði ì¾ëòiêñiç æåòiëãåíäiêêå òîëû, ¸ði ºûç¹àíûøºà ëàéûºòû ¹îé. Àë ñ¾þøi áàñòàìàíû» ïiøiíi áàñºàäàé áîëàäû, æóûºòàï àë¹àíäà, ìåí ºàçið ñóðåòòåãåíäåé. Ñîíäà ìåí î¹àí áûäàé äåäiì: – Æàðàéäû, ñîëàé-ຠáîëñûí, æàò æåðëiê øûðà¹ûì, ñåí ¸äåìi-ຠàéòòû». Áiðຠåãåð Ýðîò ñîíäàé áîëñà, îäàí àäàìäàð¹à ºàíäàé ïàéäà? – Àë ì½íû, Ñîêðàò, – äåäi îë, – ìåí ºàçið ñà¹àí ò¾ñiíäiðiï áåðóãå òûðûñàéûí. Ñîíûìåí, ñà¹àí Ýðîòòû» ºàñèåòòåði ìåí øû¹ó òåãi áåëãiëi, àë îë, ¼çi ñåí àéòïàºøû, ¸äåìiëiêêå äåãåí ìàõàááàò åêåí. Àë åíäi åãåð äå áiçäåí: “Ñîêðàò æ¸íå Äèîòèìà, ¸äåìiëiêêå äåãåí ìàõàááàò îë íå?”– äåï, íåìåñå, ä¸ëiðåê àéòºàíäà: “°äåìiëiêòi ñ¾éåòií àäàì íåíi òiëåéäi?” – äåï ñ½ðàñà øå. – °äåìiëiê îíû» åíøiñiíå àéíàë¹àíûí, – äåï æàóàï áåðäiì ìåí. – Áiðຠñåíi» æàóàáû», – äåäi îë, – ¼çiíåí êåéií êåëåñi: “°äåìiëiê åíøiñiíå òèãåí àäàì¹à íå ºîñûëàäû?” äåãåí ñ½ðàºòû òóäûðàäû. ̽íäàé ñ½ð຺à áiðäåí æàóàï áåðå àëìàéìûí äåäiì ìåí. – Àë åãå𠓸äåìiëiê” äåãåí ñ¼çäi “èãiëiê” äåãåí ñ¼çáåí àóûñòûðûï: “Àéòøû, Ñîêðàò, èãiëiêòi ñ¾éåòií àäàì íåíi òiëåéäi?” – äåï ñ½ðàñຠñåíåí. – Èãiëiê îíû» åíøiñiíå àéíàë¹àíûí, – äåï æàóàï áåðäiì ìåí. – Àë èãiëiê åíøiñiíå àéíàë¹àí àäàì¹à íå ºîñûëàäû? – Á½¹àí, – äåäiì ìåí, – æàóàï áåðó î»àéûðàº. Îë áàºûòòû áîëàäû. – Ľðûñ, áàºûòòûëàð èãiëiêòi èåìäåíãåíäiêòåí áàºûòòû áîëàäû,– äåï ºîñòàäû îë. – Àë áàºûòòû áîë¹ûñû êåëåòiííåí

îë ñ½ðûºñûçäûºòà åìåñ, òåê ¸äåìiëiêòå ¹àíà áîñàíà àëàäû. Åðêåê ïåí ¸éåëäi» iëiãói îñûíäàé áîñàíó áîëûï òàáûëàäû. Ƹíå äå á½ë º½äàè iñêå æàòàäû, ¼éòêåíi æ¾êòi áîëó ìåí òóó ¼ëìåëi æàí èåñiíäåãi ¼ëìåñ áàñòàìàíû» ê¼ðiíiñòåðií º½ðàéäû. Îë äà á½ë äà æàðàñïàéòûíäûºòà ¼òå àëìàéäû, àë æàðàñïàéòûíäûº á¾êië º½äàèëûº ¾øií – á½ë ñèûºñûçäûº, àë ñîíäà ¸äåìiëiê – á½ë æàðàñàòûíäûº áîëûï òàáûëàäû. Ñîíûìåí, êåç-êåëãåí òóóäû» Ìîéðàñû ìåí Èëèôèÿñû – á½ë ѽëóëûº56. Ñîíäûºòàí, æ¾êòi æàí èåñi ¸äåìiëiêêå òàÿï áàðûï, ºóàíûø ïåí ê¼»ië ºîøûíà á¼ëåíåäi, òóàäû æ¸íå æàðûº ä¾íèåãå ¸êåëåäi, àë ñ½ðûºñûçäûººà òàÿï áàðûï, ò¾íåðåäi, ºàìû¹àäû, á¾ðiñåäi, òåðiñ ºàðàéäû, á½éû¹àäû æ¸íå äå òóóäû» îðíûíà æàòûðûíäà ò½òûëûï ºàë¹àí ½ðûºòû» àóûðòïàëû¹ûí ê¼ðåäi. Ìiíå îñû ñåáåïòi æ¾êòiëåðäi» æ¸íå òóó¹à ê¾í ñàíàï æ¾ðãåíäåðäi» ¸äåìiëiêêå ñîíøàìà ñóñàéòûíû – ¸äåìiëiê îëàðäû çîð òóó àçàáûíàí º½òºàðàäû. Áiðຠìàõàááàò,– äåï ºîðûòòû ñ¼çií îë, – ñà¹àí, Ñîêðàò, ñîëàé áîëûï ê¼ðiíãåíiìåí ì¾ëäå äå ¸äåìiëiêêå ½ìòûëó åìåñ. – Àë îë íå ñîíäàéëûº? – °äåìiëiêòå òóó¹à æ¸íå æàðûººà ¸êåëóãå ½ìòûëó. – ̾ìêií, – äåäiì ìåí. – ʾì¸íñiç, – äåäi îë. – Àë íå ñåáåïòi òóóäû àéòàìûç? ̽íû» ñåáåái òóó ºàñèåòi – á½ë ¼ëìåëi æàí èåñiíå áåðiëãåí ¼ëìåéòiíäiê ïåí 츻ãiëiêòi» ñîë áið ¾ëåñi. Àëàéäà åãåð ìàõàááàò, áiç êåëiñêåíäåé, èãiëiêòi 츻ãi-áàºè èåëåíóãå äåãåí ûíòûºòûº áîëñà, îíäà èãiëiêïåí ºàòàð ¼ëìåéòiíäiêòi äå òiëåìåóãå áîëìàéäû. Àë ñîíäà, ìàõàááàò – á½ë ¼ëìåéòiíäiêêå äå ûíòûº áîëó. Îñûíû» á¸ðiíå îë ìåíi ìàõàááàò òóðàëû ¸»ãiìåëåñêåí ñàéûí ¾éðåòåòií. Àë áiðäå îë ìà¹àí ìûíàäàé ñ½ðຠºîéäû: – Îñû ìàõàááàò ïåí º½øòàðëûºòû», Ñîêðàò, ñåíi»øå, ñåáåái íåäå? Áàëà òóó¹à äåãåí º½øòàðëûº áàóðà¹àíäà áàðëûº æàíóàðëàðäû», æåð áàñàòûíäàðûíû» äà, ºàíàòòûëàðûíû» äà, ºàíäàéëûº ¼çãåøå áið ê¾éãå ò¾ñåòiíií ñåí áàéºàï ïà åäi»? Àëäûìåí ºîñàðëàñó êåçiíäå, àë êåéií áàëàëàðûí òàìàºòàíäûð¹àíäà, òåê îëàðäû àñûðàó ¾øií ºàíøàìà ¼çäåði ¸ëñiç áîëñà äà¹û ñîëàðäû ºîð¹àëàï å» ê¾øòiëåðìåí ê¾ðåñóãå äå, ¼ëóãå äå, àøû¹ó¹à äà, òiïòi íå áîëñà ñîíû» á¸ðií áàñòàí êåøóãå äå äàéûí áîëàäû, îëàð ìàõàááàò îòûíà á¼ëåíåäi. Àäàìäàð æ¼íiíäå, – äåï æàë¹àñòûðäû îë, – îëàð ì½íû çåðäåíi» á½éûðóûìåí æàñàéäû äåï îéëàó¹à áîëàð åäi, áiðຠ¹àíà àéíàëûñûï, ñîíû» ñî»ûíà ò¾ñêåíäåðãå ¹àíà “ìàõàááàò”, “ñ¾þ” æ¸íå “¹àøûºòàð” ñèÿºòû æàëïû àòàóëàð ºîëäàíûëàäû. – Á¸ëêè, á½ë øûíäûº, – äåäiì ìåí. – Êåéáiðåóëåð, – äåï æàë¹àñòûðäû ñ¼çií îë, – ñ¾þ äåãåíiìiç ¼ç æàðòû»äû içäåñòiðó äåãåíäi àéòàäû. Ìåíi» àéòóûìøà, æàðòû äà, ò½òàñ òà, åãåð îë, äîñòûì ìåíi», ¸ëäåáið èãiëiêêå æàòïàñà, ìàõàááàòòû òóäûðìàéäû. Àäàìäàð ºîëäàðû ìåí àÿºòàðûí, åãåð ¼ç äåíåñiíi» á½ë á¼ëiêòåði îëàð¹à æàðàìñûç áîëûï ê¼ðiíñå, êåñiï òàñòà¹àíûí òiëåéäi. Àäàìäàð ¼çiíiêií áîë¹àíû ¾øií ¹àíà áà¹àëàìàéäû ¹îé, åãåð, ¸ðèíå, áàðëûº æàºñûíû ¼çiìäiêi æ¸íå ¼çiìå òóûñòàñ äåï, àë áàðëûº æàìàíäû – á¼òåíäiêi äåï ñàíàìàñà, æîº, îëàð òåê æàºñûíû ñ¾éåäi. Àë ñåí ºàëàé îéëàéñû»? – Ìåí äå ñîëàé îéëàéìûí, – äåï æàóàï áåðäiì ìåí. – Ñîíäûºòàí äà àäàìäàð æàé ¹àíà èãiëiêòi ñ¾éåäi äåï àéòó¹à áîëìàé ìà? – Áîëàäû, – äåï æàóàï áåðäiì ìåí. – Àë àäàìäàð èãiëiêòi èåìäåíóäi äå ñ¾éåäi äåï ºîñó¹à áîëìàé ìà? – äåï æàë¹àñòûðäû îë. – ²îñàéûº. – Ƹíå îíû òåê èåìäåíó ¹àíà åìåñ, áiðຠ츻ãi èåìäåíó? – ̽íû äà ºîñàéûº. – Áið ñ¼çáåí àéòºàíäà, ìàõàááàò äåãåíiìiç èãiëiêòi 츻ãi èåìäåíóãå äåãåí ìàõàááàòòû» ¼çi åìåñ ïå? – Ñåí íà¹ûç øûíäûºòû àéòûï ò½ðñû», – äåäiì ìåí. – Àë åíäi åãåð ìàõàááàò – ¸ðºàøàí èãiëiêêå äåãåí ìàõàááàò áîëàòûí áîëñà, – äåäi îë, – îíäà àéòøû ìà¹àí: îëàðäû» ê¾éiï-æàíóû ìåí º½ëøûíûñûí ìàõàááàò äåï àòàó ¾øií î¹àí ½ìòûëóøûëàð ºàíäàé iñ-¸ðåêåò æàñàóû êåðåê? Îëàð íå iñòåói êåðåê, ñåí ñîíû àéòà àëàñû» áà? – Åãåð äå àéòà àëàòûí áîëñàì, – äåï æàóàï ºàòòûì ìåí, – ñåíi» äàíàëû¹û»à òà»ûðºàìàñ åäiì æ¸íå äå îñûíû» á¸ðií áiëó ¾øií ñà¹àí êåëìåñ åäiì. – Îíäà, ìåí ñà¹àí áûëàé æàóàï áåðåìií, – äåäi îë. – Îëàð ¸äåìiëiêòå ò¸íè äå, ðóõàíè äà áîñàíóû òèiñ. – Ñåíi» íåíi ìåçãåï ò½ð¹àíû»äû ò¾ñiíó ¾øií, – äåäiì ìåí, – áàëãåð áîëó êåðåê, àë ìà¹àí îñû àéòºàíû» ò¾ñiíiêñiç. – Àë åíäåøå àíû¹ûðຠàéòàéûí, – äåï æàóàï áåðäi îë. – °»ãiìå ìûíàäà, Ñîêðàò: àäàìäàðäû» á¸ði ò¸íè äå, ðóõàíè äà áóàç áîëàäû, æ¸íå, îëàð áåëãiëi áið æàñºà òîë¹àíäà, áiçäi» òàáè¹àòûìûç àóûðòïàëûºòàí áîñàíóäû òàëàï åòåäi. Àë áiðàº

ò¸ñiëìåí, – äåï ºîðûòòû îë, – ¼ëìåëi ò¸í äå, ºàë¹àíûíû» á¸ði äå – áåé¼ëìåëiëiêêå áàðûï æ½¹ûñàäû. Áàñºà ò¸ñiëi æîº. °ëäåáið òiði æàí èåñi òàáè¹àòû áîéûíøà ¼çiíi» ½ðïà¹û æ¼íiíäå ºàìºîðëûº ê¼ðñåòåòiíiíå òà»ûðºàìàé-ຠºîé. Áåé¼ëìåëiêêå áîëà á½ë ìîëûººàí ìàõàááàò æàðûºòà áàðäû» áàðëû¹ûíà äà iëåñå æ¾ðåäi. Îíû» ñ¼çií åñòiï, ìåí òà»ûðºàï áûëàé äåäiì: – ßïûðûì-àó, äàíàíû» äàíàñû Äèîòèìà, á½ë øûíäû¹ûíäà äà òàï îñûëàé ìà åêåí? Ñîíäà îë øûí äàíàëàðøà áûëàé äåï æàóàï ºàòòû: – Á½¹àí ñåíiìäi áîëóû»à áîëàäû, Ñîêðàò. Àäàìäàðäû» àò຺½ìàðëû¹ûí àëøû, – åãåð ìåí àéòºàíäû åñi»å àëìàé, àäàìäàðäû» ¼ç àòûí øû¹àðó¹à äåãåí òiëåãiíi» çîð åêåíäiãií, “츻ãiëiê óàºûòºà ¼ëìåñ ä໺ ºàëäûðó ¾øií” ¼ç áàëàëàðûíàí ã¼ði ñî¹àí áîëà àäàìäàðäû» ¼çäi-¼çäåðií çîð ºàóiïêå ò¼çäiðóãå, àºøà ò¼ëåóãå, êåç-êåëãåí àóûðòïàëûºòû ê¼òåðóãå, òiïòi, ¼ëiï êåòóãå äå äàéûí åêåíäiãií ê¼çi»íåí òàñà ºûëñà», îíäà ñåí îíû» ìà¹ûíàñûçäû¹ûíà ò໺àëàð åäi». Ñåí ºàëàé îéëàéñû»,– äåï æàë¹àñòûðäû îë ñ¼çií, – åãåð îëàðäû» á¸ði äå ¼çäåðiíi» ñîë áið èãi iñi æ¼íiíäå áiç ºàçið äå ñàºòàï êåëå æàòºàí ¼ëìåñ åñêåðòêiø ºàëäûðó¹à ¾ìiòòåíáåñå, Àëêåñòèäàíû» Àäìåò ¾øií, Àõèëëäû» Ïàòðîêë¹à iøå-øàëà, àë ñiçäåðäi» Êîäðëàðû»57 ¼ç áàëàëàðûíû» áîëàøàºòà¹û ïàòøàëû¹û ¾øií ¼ëãiëåði êåëåð ìå åäi? Á¸ði äå, ìåíi» îéûìøà, – äåäi îë, – á¸ðií äå îëàðäû» èãi iñi æ¼íiíäåãi îñûíäàé ¼ëìåñ ä໺ºà áîëà æàñàéäû, æ¸íå äå àäàìäàð íå¹½ðëûì ºàäiðëi-ºàñèåòòiðåê áîëñà, ñîë¹½ðëûì îëàð ê¼áiðåê æàñàéäû. Áåé¼ëiìäiëiê – ìiíå îëàðäû» íåãå ñóñûíäàéòûíû. – Ò¸íi àóûðòïàëûºòàí áîñàíó¹à ½ìòûëàòûíäàð, – äåï æàë¹àñòûðäû îë, – ê¼áiíå ¸éåëäåðãå ºàòûíàï, áàëà òó¹ûçó àðºûëû áåé¼ëiìäiëiê ïåí áàºûòºà ºîë æåòêiçóãå æ¸íå ¼çi òóðàëû 츻ãiëiê åñêåðòêiø ºàëäûðó¹à ¾ìiòòåíiï, Ýðîòºà ä¸ë îñûëàé ºûçìåò åòåäi. Ðóõàíè æ¾êòiëåð – ðóõàíè æ¾êòi áîëàòûíäàð äà áàð ¹îé, æ¸íå äå ò¸íèëåðãå ºàðà¹àíäà àðòû¹ûðຠæ¾êòi áîëàòûíäàð, – äåï ò¾ñiíäiðäi îë, – á½ëàð æàííû» ä¸ë ¼çi ê¼òåðóãå òèåñiëiãå æ¾êòi áîëàäû. Àë î¹àí íåíi ê¼òåðó òèåñiëi? Çåðäåíi æ¸íå áàñºà èãi iñòåðäi. Áàðëûº æàñàìïàçäàð æ¸íå øåáåðëåðäi» iøiíäå ¼íåðòàïºûøòàð äåï àòàó¹à ò½ðàòûíäàðû ¹àíà îëàðäû» ¸êå-øåøåëåði áîëà àëàäû. Å» ìà»ûçäûñû ìåí ¸äåìiñi – á½ë ìåìëåêåòòi æ¸íå ¾éäi ºàëàé áàñºàðóäû çåðäåëåé áiëó, æ¸íå äå á½ë áiëiñ ïàéûìäûëûº æàíóàðëàðäà¹û îñûíäàé ûíòûçàðëûºòû» ñåáåái íåäå, ñåí àéòà àëàñû» áà? Ìåíi» òà¹û äà áiëìåéìií äåóiìå òóðà êåëäi. – ̽íû ò¾ñiíáåé æàòûï, ñåí ìàõàááàòòû» áiëãiði áîëàìûí äåï ñàíàéñû» áà? – äåï ñ½ðàäû îë. – Àëàéäà, Äèîòèìà ¸ëãiíäå ¹àíà àéòºàíûìäàé, ñà¹àí êåëiï æ¾ðóiìíi» ñåáåái ìà¹àí ½ñòàçäû» êåðåêòiãiíäå ¹îé. Ìàõàááàòºà ºàòûñòû îñûíû» äà æ¸íå áàñºà á¸ðiñiíi» äå ñåáåáií ìà¹àí àéòûï áåðøi!. – Ìiíå îñûëàé, – äåäi îë,– åãåð äå ìàõàááàò ¼ç òàáè¹àòû áîéûíøà – á½ë áiç òàëàé ðåò àéòºàí¹à äåãåí º½øòàðëûº åêåíiíå ñåíi» ê¼çi» æåòñå, îíäà ì½íäà äà ñà¹àí ò໺àëàðëûºòàé åøòå»å æîº. Àäàìäàð ñèÿºòû æàíóàðëàðäû» äà ¼ëìåëi òàáè¹àòû ì¾ìêiíäiãiíøå áåé¼ëìåñòiê æ¸íå 츻ãiëiê áîëó¹à ½ìòûëàäû ¹îé. Àë á½¹àí áið ¹àíà æîëìåí æåòå àëàäû – òóäûðó æîëûìåí ÿ¹íè ¸ð êåçäå åñêiíi» îðíûíà æà»àíû ºàëäûðó æîëûìåí; êåç-êåëãåí òiði æàí èåñi òóðàëû îë ¼ìið ñ¾ðåäi æ¸íå ¼çiìåí-¼çi áîëûï ºàëà áåðåäi äåï àéòàòûíäàé óàºûòòû» iøiíäå-ຠ– àäàì, ìûñàëû, êiøêåíòàéûíàí ºàðòàé¹àí¹à äåéií áið êiñi äåï ñàíàëàäû, – îë åøºàøàí, á½ðûí¹û äåï ñàíàë¹àíûìåí, ñîë ºàëïûíäà ºàëà àëìàéäû, ºàéòà ûë¹è æà»àðûï îòûðàäû, ¸ëäåíåíi ìiíäåòòi ò¾ðäå æî¹àëòûï, øàøûí áà, åòií áå, ñ¾éåãií áå, ºàíûí áà íåìåñå æàëïû áàð ò¸íèëiãií áå, ¸ði òåê ºàíà ò¸íèëiãií ¹àíà åìåñ æ¸íå äå æàí¹à æàòàòûíûí äà: åøêiìäå äå îíû» ¸äåòòåði ìåí ìiíåçi äå, ïiêiðëåði äå, òiëåêòåði äå, ºóàíûøòàðû äà, ðåíiøòåði äå, ºîðºûíûøòàðû äà ¼çãåðiññiç ºàëìàéäû, ¸ðºàøàí ¸ëäåíå ïàéäà áîëûï, ¸ëäåíå æî¹àëàäû. Àëàéäà, á½äàí äà ò໺àëàðëûº æà¹äàé áiçäi» áiëiìäåðiìiçáåí áàéëàíûñòû: ºàíäàé äà áið áiëiìäåð áiçäå ïàéäà áîëûï, àë ºàíäàé äà áiðåóëåðií æî¹àëòàòûíûìûç æ¸íå äå, ñîíäûºòàí, áiëiìäåðãå ºàòûñûìûçäà äà åøºàøàí á½ðûí¹ûäàé áîëìàéòûíûìûç áûëàé ò½ðñûí, – áiëiìäåðäi» æåêå àë¹àíäà¹û ¸ðáið ò¾ðiíi» òà¹äûðû äà îñûíäàé åêåí. Æàòòû¹ó äåï àòàéòûíûìûç áiëiìíi» àçàé¹àíûíàí òóûíäàéäû, ¼éòêåíi ½ìûòó – á½ë ¸ëäåáið áiëiìíi» àçàþû, àë æàòòû¹ó, ½ìûòûë¹àíäû ºàéòà åñêå àëó¹à áiçäi ì¸æá¾ð åòå îòûðûï, áiëiìäi ñàºòàéòûíû ñîíøàëûºòû,– îë áiçãå á½ðûí¹ûäàé áîëûï ê¼ðiíåäi. Ñîëàé ìiíå, ¼ëìåëiíi» á¸ði äå îñû òàºûëåòòåñ ñàºòàëàäû: º½äàèëûºòàí ¼çãåøå, îë ¸ðºàøàí ñîë ºàëïûíäà ¼çiìåí-¼çi áîëûï ºàëìàéäû, ºàéòà, åñêiðiï æ¸íå ¼òiï áàðà æàòûï, æà»àäàí ¼çiíå ½ºñàñûí ºàëäûðàäû. Ìiíå, Ñîêðàò, ºàíäàé

Îñûíû» á¸ðiíå ä½ðûñ æîë òàáàìûí äåãåí êiñi æàñ øà¹ûíàí ¸äåìi äåíåëåðãå ½ìòûëóäàí áàñòàóû òèiñ. Åãåð î¹àí ä½ðûñ æîë ê¼ðñåòiëñå, îë àëäûìåí ¸ëäåáið áið äåíåíi ñ¾éiï, ñîíäà ¸äåìi îéëàð òóàäû, àë ñîäàí êåéií îë áið äåíåíi» ñ½ëóëû¹û êåç-êåëãåí áàñºàñûíû» ñ½ëóëû¹ûíà òóûñòàñ åêåíií, æ¸íå äå, åãåð ¸äåìiëiê èäåÿñûíà ½ìòûëàòûí áîëñàº, îíäà áàðëûº äåíåëåðäi» äå ñ½ëóëû¹û ñîë áiðåó-ຠåìåñ äåï îéëàó ºèñûíñûç áîëàòûíûí ò¾ñiíåäi. Îñûíû ½¹ûíûï îë áàðëûº ¸äåìi äåíåëåðäi ñ¾éåòií áîëàäû, àë ñîë æàë¹ûç¹à, ì½íäàé ¸ñiðå ìàõàááàò ò¾êêå ò½ð¹ûñûç ¸ði ½ñຠäåï ñàíàï, ñóûíûï ºàëàäû. Á½äàí êåéií îë æàí ñ½ëóëû¹ûí ò¸í ñ½ëóëû¹ûíà ºàðà¹àíäà æî¹àðûðຠáà¹àëàéòûí áîëàäû, ñ¼éòiï åãåð î¹àí, ñîíøàëûºòû ¼çi ã¾ëäåé æàéíàï ò½ðìà¹àíûìåí æàíû æàºñû àäàì êåçäåñå ºàëàòûí áîëñà, îë ¸áäåí ðèçà áîëûï, îíû ñ¾éiï, ¼ç ºàìºîðëû¹ûíà àëàäû, ñ¼éòiï ¼ñiìòàë æàñ¼ñïiðiìäåðãå æàðàñòû ïiêiðëåðäi òó¹ûçó¹à òûðûñûï, ñîë àðºûëû åðiêñiçäåí åðiêñiç ¸äåò-¹½ðûïòàð ìåí ñàëò-ä¸ñò¾ðëåð ñ½ëóëû¹ûí òàíèòûí áîëàäû æ¸íå, áàðëûº á½ë ñ½ëóëûº ¼çàðà òóûñòàñ åêåíií ê¼ðiï, äåíå ñ½ëóëû¹ûí ¸ëäåáið ò¾êêå ò½ð¹ûñûç äåï ñàíàéòûí áîëàäû. °äåò-¹½ðûïòàðäàí á½ëàðäû» äà ñ½ëóëû¹ûí ê¼ðó ¾øií îë ¹ûëûìäàð¹à ê¼øói òèiñ æ¸íå ñ½ëóëûººà, åíäi îíû» ê¼ï áåéíåëiëiãiíå ½ìòûëà îòûðûï, á½äàí áûëàé ¸ëäåáiðåóäi» òàðòûìäûëû¹ûíû», ¸ëäåáið áàëàºàéäû», àäàìíû» íåìåñå ìiíåç-º½ëûºòû» ñ½ëóëû¹ûíà ò½òºûíäàë¹àí iñêå àë¹ûñûç ¸ði àÿíûøòû º½ëû áîëìàóû òèiñ, ºàéòà ò¾ïòi»-ò¾áiíäå îñûíäà ê¾ø àëûï ¸ði ¸áäåí æåòiëiï áàðûï, ¸äåìiëiêêå ºàòûíàñòû áiðäåí-áið áiëiìãå ê¼çií æåòêiçãåíøå, ñ½ëóëûºòû» òåëåãåé-òå»içiíå á½ðûëóû òèiñ, æ¸íå äå îíû äàíàëûººà äåãåí ìîéûìàñ ûíòàìåí à»äàé îòûðûï, êåðåìåòòåé ñ¼çäåð ìåí îéëàðäû ìîëûíàí òóäûðóû òèiñ, æ¸íå ìiíå ºàíäàé ¸äåìiëiêêå... Åíäi, – äåäi Äèîòèìà, – ìåíi ìåéëiíøå çåéií ñàëà òû»äàó¹à òûðûñ. Ìàõàááàò æîëûíà ò¾ñóãå ¾éðåíóøi êiìäå-êiì ¸äåìiëiêòi ä½ðûñ ò¸ðòiïïåí à»äàéòûí áîëñà, á½ë æîëäû» àºûðûíà äåéií æåòêåí îë êåíåòòåí òàáè¹àòû áîéûíøà ò໺àëàðëûº ¸äåìi ¸ëäåíåíi, á½¹àí äåéiíãi áàðëûº å»áåãi íå ¾øií æ½ìñàëñà, Ñîêðàò, ñîíû» ¼çií ê¼ðåäi, – áiðiíøiäåí, 츻ãi, ÿ¹íè òóóäû äà, ¼ëóäi äå, ¼ñóäi äå, ¼øóäi äå áiëìåéòií ¸ëäåíåíi, àë åêiíøiäåí, áiðäå ¸äåìi, àë áiðäå ñ½ðûºñûç áîëàòûíäû åìåñ, ¸ëäå ºàøàí, ¸ëäå ºàéäà, ¸ëäå áiðåó ¾øií æ¸íå ¸ëäå íåìåí ñàëûñòûð¹àíäà ¸äåìi, àë áàñºà óàºûòòà, áàñºà æåðäå, áàñºà ¾øií æ¸íå áàñºàìåí ñàëûñòûð¹àíäà ñ½ðûºñûç áîëàòûí ïåí ¸äiëäiëiê äåï àòàëàäû. Ñîëàé ìiíå, êiìäå-êiì æàñ øà¹ûíàí ðóõàíè ñàïàëàðäû ì¸ïåëåï, åð æåòêåíäå äå ï¸êòiãií ñàºòàï, áiðຠîíû òóó¹à äåãåí ûíòûçàðëû¹û áèëåñå, îë äà, ìåíi» îéûìøà, áàðëûº æåðäå àóûðòïàëûºòàí áîñàíó¹à áîëàòûíäàé ¸äåìiëiêòi içäåéäi, ¼éòêåíi ñ½ðûºñûçäûºòà îë íå áåðñå» äå òóìàéäû. Àÿ¹û àóûð îë ñ½ðûºñûçûíà ºàðà¹àíäà ò¸ííi» ¸äåìiñiíå ê¼áiðåê øàòòàíàäû, áiðàº, åãåð ì½íäàé ò¸í î¹àí ¸äåìi äå, èãi ¸ði äàðûíäû æàíìåí áiðëiãiíäå êåçäåñåòií áîëñà, îë åðåêøå ºóàíàð åäi: ì½íäàé àäàì¹à îë áiðäåí içãiëiê òóðàëû, ëàéûºòû åð ºàíäàé áîëóû æ¸íå ¼çií íåãå àðíàóû òèiñ åêåíäiãi òóðàëû ñ¼çäåð òàóûï, îíû ò¸ðáèåëåóãå êiðiñåð åäi. Îñûíäàé àäàììåí óàºûò ¼òêiçå îòûðûï, îë ¸äåìiëiêïåí æàíàñàäû æ¸íå äå ê¼ïòåí æ¾êòi áîëûï æ¾ðãåíií æàðûººà êåëòiðåäi. ´ç äîñûí, îë ºàéäà áîëìàñûí – àëûñ ïà ¸ëäå æàºûí áà, – ¸ðºàøàí åñòå ½ñòàï, ¼ç òóûíäûñûí ñîíûìåí ºàóûøà îòûðûï ¼ñiðåäi, ñîíû» àðºàñûíäà îëàð áið-áiðiíå àíà ìåí ¸êåãå ºàðà¹àíäà ¸ëäåºàéäà æàºûí, æ¸íå îëàðäû» àðàñûíäà¹û äîñòûº òà ìûºòûðàº, ñåáåái îëàðäû áàéëàíûñòûðàòûí áàëàëàðû ¸äåìiðåê ¸ði áåé¼ëiìäiðåê. °ðêiì äå åãåð Ãîìåð, Ãåñèîä æ¸íå áàñºà àºûíäàð òóðàëû îéëàíñà, àë á½ëàðäû» ½ìûòûëìàñ òà ¸ði ¼ëìåñ ¾ðiì-á½òà¹û58 ºûç¹àíûøºà ëàéûºòû, ¼éòêåíi îëàð¹à ¼ëìåñ ä໺ ¸êåëiï, îëàðäû åñòå ñàºòàéäû ¹îé, á¸ëêè, ¸íøåéiíäåãiëåðiíå ºàðà¹àíäà îñûíäàé áàëàëàðäû èåëåíãåíäi àðòûº ñàíàóû ì¾ìêií. Íåìåñå, åãåð ºàëàñà», Ëàêåäåìîíäà Ëèêóðã ºàëäûð¹àí áàëàëàðäû59, – äåï æàë¹àñòûðäû îë, – Ëàêåäåìîíäû, á¾êië Ãðåêèÿíû º½òºàð¹àí áàëàëàðäû àëøû. Çà»äàðû»ûçäû» òóäûðóøûñû Ñîëîí äà ñiçäåðäå º½ðìåò ò½òûëàäû, àë ¸ðò¾ðëi áàñºà æåðëåðäå, ãðåêòåðäå íåìåñå âàðâàðëàðäà áîëñûí, òîëûï æàòºàí ¸äåìi iñòåð òûíäûð¹àí æ¸íå ê¼ï ò¾ðëi içãiëiêòåð òóäûð¹àí ê¼ïòåãåí áàñºà àäàìäàð äà º½ðìåòêå á¼ëåíãåí. Á½ë àäàìäàð¹à ì½íäàé áàëàëàðû ¾øií òàëàé êåñåíåëåð ñàëûí¹àí, àë ê¸äóiëãi áàëàëàðû ¾øií åøêiìãå äå ¸ëi êåñåíåëåð ñàëûíáà¹àí áîëàòûí. Ìàõàááàòòû» áàðëûº á½ë º½ïèÿëàðûìåí, á¸ëêè, ñåíi äå, Ñîêðàò, òàíûñòûðó¹à áîëàð. Å» æî¹àðû æ¸íå å» òåðå» äåãåíäåðiíå êåëåòií áîëñàº, àë, åãåð òàëäàï ºàðàñàº, áiðiíøiëåði æàðûº ä¾íèåäå ñîëàð¹à áîëà ¼ìið ñ¾ðåäi ¹îé, îíäà ñåí îëàð¹à òåðå» áîéëàé àëàñû» áà æîº ïà, ìåí áiëìåéìií. Îëàð òóðàëû ìåí àéòóûí àéòàìûí, – äåï æàë¹àñòûðäû îë,– ìåí îäàí òàðòûíáàéìûí. Òåê ºîëû»íàí êåëãåíøå ìåíi» ñî»ûìà åðiï îòûðó¹à òûðûñûï ê¼ð.

º½äàéëàðäû» ìàõàááàòû òèåäi, æ¸íå äå åãåð àäàìäàðäû» ¸ëäåáiðåói áåé¼ëiìäi áîëà àëàòûí áîëñà, îíäà ä¸ë ñîë áîëàäû. Ìiíå îñû – è¸ ñà¹àí äà, Ôåäð, áàñºàëàðû»ûç¹à äà áåëãiëi áîëñûí – Äèîòèìàíû» ìà¹àí àéòºàíû, æ¸íå ìåí î¹àí ñåíåìií. Àë î¹àí ñåíå îòûðûï, ìåí áàñºàëàðäû äà àäàì òàáè¹àòûíû» îñûíäàé ¾ëåñêå äåãåí ½ìòûëûñûíäà Ýðîòòàí àðòûº ê¼ìåêøi òàáûëóû åêiòàëàé åêåíiíå ñåíäiðóãå òûðûñàìûí. Ñîíäûºòàí ìåí á¸ði äå Ýðîòòû ºàñòåðëåói òèiñ äåï ½é¹àðàìûí, ñ¼éòiï ¼çiì îíû» ºîæàëûºòàðûí º½ðìåò ò½òàòûííû» áiði áîëà îòûðûï æ¸íå ñî¹àí ìåéëiíøå ºàòûíàñà æ¾ðiï, ìåí áàñºàëàð¹à äà ìåíi» ¾ëãiìå iëåñi»äåð äåï êå»åñ áåðåìií æ¸íå äå ºîëûìíàí êåëãåíøå Ýðîòòû» ê¾ø-ºóàòû ìåí áàòûëäû¹ûíû» ä໺ûí åëãå æàÿìûí. Åãåð ºàëàñà», Ôåäð, á½ë ñ¼çiìäi Ýðîòºà äåãåí ìàºòàó ñ¼ç äåï ñàíà, àë áîëìàñà, îíû ºàëàé àòàñà» äà ¼ç åðêi»äå. Ñîêðàò ñ¼çií àÿºòà¹àíäà á¸ði äå îíû ìàºòàé áàñòàäû, àë Àðèñòîôàí, Ñîêðàò ¼ç ñ¼çiíäå îíû» ñ¼çiíi» áið æåðií åñêå ñàë¹àíäûºòàí, áiðäå»å àéòïຠáîëûï áàºòû. Êåíåòòåí ñûðòºû åñiêòi áiðåóëåð ºàòòû ºà¹ûï, áið òîï ñåðóåíøiëåð êåëãåíäåé áîëäû, ñûðíàéäû» äàóûñû åñòiëäi. – °é, ºûçìåòøiëåð, ºàðà»äàðøû êiì êåëãåíií, åãåð ¼çiìiçäi» áiðåóëåð áîëñà, êiðãiçi»äåð. Àë åãåð áàñºà áiðåóëåð áîëñà, áiç iøóäi ºîé¹àíáûç, äåì àëûï æàòûðìûç äåï àéòû»äàð,– äåäi Àãàôîí. Áiðàçäàí ñî» àóëàäàí Àãàôîíäû ñ½ðàï, ñî¹àí àïàðóäû òàëàï åòêåí øûëºè ìàñ Àëêèâèàäòû» àéºàéëà¹àí äàóûñû åñòiëäi. ²îëòû¹ûíàí äåìåãåí ñûáûç¹ûøû ¸éåë ìåí æàíûíäà¹û áàñºà äà ñåðiêòåðiìåí áiðãå îíû á½ëàð¹à àëûï êåëãåíäå, áàñûíäà ïëþù ïåí øåãiðã¾ëäåí º½ðàë¹àí, ò¾ðëi-ò¾ñòi ëåíòàëàðìåí ê¼ìêåðiëãåí ñ¸íäi òàæû áàð îë, åñiêòåí êiðå ñàëà áûëàé äåäi: – Àìàíñûçäàð ìà, äîñòàð! Îðòàëàðû»à ¼òå ìàñ àäàìäû àëàñûçäàð ìà, ¸ëäå áiç êåòåéiê ïå? Áiðàº å» àëäûìåí áiç Àãàôîí¹à òàæ êèãiçóãå òèiñïiç, áiç ñî¹àí áîëà êåëäiê ºîé! Êåøå ìåí êåëå àëìàäûì, – äåï æàë¹àñòûðäû îë, – îðíûíà ºàçið êåëiï ò½ðìûí, ìåí áàñûìäà¹û ëåíòàëû òàæäû øåøiï, å» äàíà æ¸íå ñ½ëó äåãåí áàñòû ¸øåêåëåéìií. Ìåí ìàñ áîë¹àíäûºòàí ñiçäåð ìà¹àí ê¾ëåñiçäåð ¹îé? Æàðàéäû, ê¾ëå áåði»içäåð, ìåíiêi ä½ðûñ åêåíií á¸ðiáið ìåí æàºñû áiëåìií. Àëàéäà áiðäåí àéòû»ûçäàðøû, ìåí îñûíäàé øàðòòàðìåí êiðåéií áå ¸ëäå êiðìåãiíiì ä½ðûñûðຠïà? Ñiçäåð ìåíiìåí iøåñiçäåð ìå ¸ëäå iøïåéñiçäåð ìå? ¸ëäåíåíi åìåñ. Á½ë ¸äåìiëiê îíû» àëäûíà ¸ëäåáið áåò, ºîë íå áàñºà áið äåíå ì¾øåñi ò¾ðiíäå åìåñ, ¸ëäåáið ñ¼ç íåìåñå áiëiì ò¾ðiíäå åìåñ, ¸ëäåáið áàñºà, æàíóàð ìà, Æåð ìå, àñïàí áà íå òà¹û áiðäå»å ìå, ¸ëäåíå äå åìåñ, ºàéòà ¼çäi-¼çi áîëûï, ¸ðºàøàí ¼çi-¼çiíäåãi áiðåãåé ºàëïûíäà øû¹à êåëåäi; ¸äåìiëiêòi» áàðëûº áàñºà ò¾ð-ò¾ðëåðiíi» á½¹àí äåãåí ºàòûíàñòûëû¹û áûëàé: îëàð ïàéäà áîëàäû æ¸íå ¼ëåäi, àë îë ê¼áåéìåéäi äå, àçàéìàéäû äà æ¸íå åøºàíäàé äà ¸ñåðëåðäi áîéûíà äàðûòïàéäû. Æàñ¼ñïiðiìäåðãå äåãåí ä½ðûñ ìàõàááàòû àðºàñûíäà ¸äåìiëiêòi» æåêåëåãåí ò¾ð-ò¾ðëåðiíi» ¾ñòiíåí øû¹ûï, ¸äåìiëiêòi» ¼çií òàíè áàñòà¹àí êiñi, ñîë, á¸ëêè, ìàºñàòºà ¸áäåí æàºûí òàÿéäû. Ìàõàááàòòà,– ¼çi» íåìåñå ¸ëäåêiìíi» áàñøûëû¹ûìåí,– ìiíå ºàíäàé æîëìåí æ¾ðó êåðåê: ¸äåìiëiêòi» êåéáið ê¼ðiíiñòåðiíåí áàñòàï, ûë¹èñûíäà, ¸äåìiëiêòi» òàï ¼çiíå áîëà ñàòûëàï ê¼òåðiëó êåðåê – áið ¸äåìi äåíåäåí åêåóiíå, åêåóäåí – áàðøàñûíà, àë îäàí êåéií ¸äåìi äåíåëåðäåí ¸äåìi ¸äåò¹½ðûïòàð¹à, àë ¸äåìi ¹½ðûïòàðäàí ¸äåìi iëiìäåðãå, á½ë iëiìäåðäåí ¸äåìiëiêòi» ¼çi òóðàëû iëiìãå ê¼òåðiëãåíãå äåéií, ñ¼éòiï ò¾ïòi»-ò¾áiíäå, ¸äåìiëiê äåãåíiìiçäi» íå åêåíií òàíûï áiëãåíãå äåéií. Òåê ¸äåìiëiêòi» ¼çäi-¼çií à»äàï ºàíà, ºûìáàòòû Ñîêðàò, – äåï æàë¹àñòûðäû ìàíòèíåÿíäûº ¸éåë,– ¼ìið ñ¾ðå àëàäû îíû ê¼ðiï ºàë¹àí àäàì. Îíû ê¼ðãåí ñî» ñåí îíû àëòûíäàòûë¹àí êèiììåí äå, ñ½ëó åð áàëàëàð ìåí æàñ¼ñïiðiìäåðìåí äå ñàëûñòûðìàñ åäi»; àë îëàðäû ê¼ðãåíäå ê¼ïòåãåí áàñºàëàð ñèÿºòû ñåí äå êåíåò øàòòûººà á¼ëåíåñi» ¹îé, æ¸íå äå ¼ç ñ¾éiêòiëåðií àéìàëàï, îëàðäàí àëûñòàï êåòïåéòií ñîëàð ñèÿºòû, åãåð äå á½ë ºàíøàìà äà ì¾ìêií áîëñà, æåìåóãå æ¸íå iøïåóãå äå, àë òåê æàòïàé-ò½ðìàé ñîëàð¹à ºàðàï æ¸íå ñîëàðìåí áîëó¹à ñåí äå êåëiñåð åäi» ¹îé. Åãåð äå ¸ëäåêiìãå,– äåï ñ½ðàäû îë,– ¸äåìiëiêòi» òàï ¼çií ì¼ï-ì¼ëäið, òàçà, åø ºîñïàñûç ºàëïûíäà, àäàì ò¸íiíåí, áîÿóëàðäàí æ¸íå ¸ðºèëû áàñºà ¼òêiíøi ñàíäûðàºòàðäàí º½ëàí òàçà ê¾éiíäå ê¼ðóãå æàçñà, åãåð äå îñû º½äàèëûº ¸äåìiëiêòi îíû» áàð áiðåãåéëiãiíäå ê¼ðóãå áîëñà, îíäà íå áîëàð åäi? Øûíûíäà äà, – äåäi îë, – î¹àí ºàäàëûï ê¼çií òiêêåí, îíû íàºòûëû ò¾ðäå à»äàï, îäàí àéðûëûñïàéòûí àäàì, àÿíûøòû ¹½ìûð êåøåäi äåï îéëàéñû» áà ñåí? Îíû» åëåñòi åìåñ àºèºàòòû òàíèòûíäû¹û ñåáåáiíåí ¸äåìiëiêòi ¸äåìiëiê ðåòiíäå à»äàï ºàíà, îë içãiëiêòi» åëåñòåðií åìåñ àºèºàò içãiëiêòi òó¹ûçà àëàòûíûí ñåí øûíûíäà äà ò¾ñiíáåéñi» áå? Àë êiìäå-êiì àºèºàò içãiëiêòi òóûï, îíû áàóðàï ¼ñiðñå, îíû» ¾ëåñiíå

Ñîäàí êåéií áiðíåøå ëåíòàëàðäû àëûï, îë Ñîêðàòòû ¸øåêåéëåäi äå, ñòîë¹à æàé¹àñòû. Àë æàé¹àñºàí ñî» áûëàé äåäi: – °é, äîñòàð, ñiçäåð, áàéºàéìûí, ìàñàéìàïñûçäàð äà. Á½ëàé æàðàìàéäû, iøó êåðåê, áiç ñîëàé äåï óà¹äàëàñºàíáûç. Ñiçäåð æàºñûëàï iøiï àë¹àíøà, äóìàíäû ìåí áàñºàðàòûí áîëàìûí. Ñîíûìåí, òàáûëñà øàðàï iøóãå ¾ëêåíiðåê øèøà ¸êåëiíñií äåï Àãàôîí á½éûðñûíøû. Îéïûðûì-àé, êåðåãi æîº: îäàí äà, ¸é áàëà, àíàó ñóûòºûø øèøàíû ¸ïåðøi, – äåäi îë, î¹àí àðòû¹ûìåí 8 êîòèëà60 ñûÿòûíûí áàéºàï ºàëûï. Îíû òîëòûðûï ò½ðûï àëäûìåí ¼çi iøòi, àë ñîíàí ñî» Ñîêðàòºà º½éû»äàð äåï á½éûðûï, áûëàé äåäi: – Äîñòàð, Ñîêðàòºà á½ë ìåíi» ¸ðåêåòiì åøòå»å äå åìåñ. ιàí ºàíøà á½éûðñà» äà, îë iøiï ñàëàäû æ¸íå ò¾ê ìàñàéìàéäû äà. Áàëà øèøàíû òîëòûðûï åäi, Ñîêðàò iøiï ñàëäû. Ñîíäà Ýðèêñèìàõ: – ̽íû» íå, Àëêèâèàä? Áiç íå º½ð ø¼ëiìiçäi ºàíäûð¹àíøà iøiï, ¸»ãiìåëåñïåéòií äå, ¼ëå» äå àéòïàéòûí áîë¹àíûìûç áà? – äåäi. – Àó, Ýðèêñèìàõ, àñà º½ðìåòòi äå áàéûïòû ¸êåíi» ¼çiíå ëàéûºòû áàëàñû! Àìàíñû» áà, Ýðèêñèìàõ, – äåï æàóàï ºàòòû Àëêèâèàä. – Åñåí-ñàóìûñû», åñåí-ñàóìûñû», – äåäi Ýðèêñèìàõ. – Áiðຠáiç ºàëàé áîëìàºïûç? – Ñåíi» á½éûð¹àíû» áîëñûí. Ñåíi òû»äàóûìûç êåðåê ºîé. Áið åïòi ñàóûºòûðóøû ê¼ï àäàì¹à ò½ðàäû61. – ²àëàóû»-ຠáîëñûíøû, á½éûðà áåð. – Îíäà òû»äàï áàº, – äåäi Ýðèêñèìàõ. – Ñåí êåëãåíøå áiç ¸ðºàéñûìûç êåçåêïåí, î»íàí áàñòàï, Ýðîò æ¼íiíäå æàºñûëàï ò½ðûï ñ¼ç àéòûï, îíû ìàäàºòàéìûç äåï øåøêåí áîëàòûíáûç. Ìiíå, áiç á¸ðiìiç ¼çiìiçäiêií àéòûï áîëäûº. Ñåí áîëñà», iøóií iøiï àëäû», àë ñ¼çi»äi àéòºàí æîºñû». Ñîíäûºòàí, ñåíi» ñ¼ç àéòºàíû», ¸äië áîëàð åäi, àéòûï áîë¹àí ñî» Ñîêðàòºà ¸ëäåáið àìàíàò òàïñûð¹àíû», àë îë ñîñûí î» æàºòà¹û ¼ç ê¼ðøiñiíå òàïñûðñà, æ¸íå òà¹ûñûí ñîëàé. – ̽íû» á¸ði êåðåìåò, – äåï æàóàï ºàòòû Àëêèâèàä, – áiðຠìàñ àäàì øåøåíäiêêå êåëãåíäå ìàñ åìåñ àäàììåí òàéòàëàñà àëìàéäû. Àë á½äàí ¸ði, ºûìáàòòûì ìåíi», Ñîêðàòòû» ºàçið àéòºàíûíû» á¸ðiíå ñåí ñåíiï ºàëäû» áà? Ñåí áiëìåóøi ìå åäi»: îë ì½íäà íå àéòñà äà, á¸ði ä¸ëìå-ä¸ë Á¸ði äå øóëàñûï, îíû êiðiï ñòîë¹à æàé¹àñó¹à øàºûðäû, Àãàôîí äà îíû øàºûðûñòû. Ñîíäà îë º½ëäàðûíû» ºîëòûºòàóûìåí êiðiï, áiðäåí áàñûíäà¹û ëåíòàëû òàæäû Àãàôîí¹à êèãiçó ¾øií øåøå áàñòàäû, ëåíòàëàð îíû» ê¼çií òàñàëàï, ñîíäûºòàí Ñîêðàòòû ê¼ðìåé, Àãàôîííû» ºàñûíà, Àãàôîí ìåí ¸ði æûëæû¹àí Ñîêðàòòû» îðòàñûíà îòûðäû. Àãàôîííû» ºàñûíà îòûðûï àëûï, îíû áåòiíåí ñ¾éiï, áàñûíà òàæ êèãiçäi. – ²ûçìåòøiëåð, Àëêèâèàäòû» àÿº êèiìií øåøi»äåð, îë áiçäi» ºàñûìûç¹à ¾øiíøi áîëûï æàé¹àññûí, – äåäi ñîíäà Àãàôîí. – Ðèçàøûëûºïåí, – äåäi Àëêèâèàä, – àëàéäà áiçäi» ¾øiíøi ä¸ìäåñiìiç êiì åêåí? Îë á½ðûëûï ºàðàï, Ñîêðàòòû ê¼ðiï, îíû òàíû¹àí ñî» ½øûï ò½ðûï, áûëàé äåï ëåïiðäi: – Àó Ãåðàêë, á½ë äåãåíi» íå ¼çi? Á½ë ñåíáiñi», Ñîêðàò! ̽íäà äà ñåí ìà¹àí òîñºàóûë º½ðûïñû» ¹îé. Ñåíi» ¸äåòi» ¹îé á½ë – ñåíi ê¼ðåðìií-àó äåï îéëàìà¹àí æåðäåí ñåí êåíåò òàáûëà êåòåñi». Íå ¾øií ñåí êåëå ºàëäû» á½ë æîëû? Íå ñåáåïòi ñåí Àðèñòîôàííû» íåìåñå ê¾ëøiãåø ¸ëäå ê¾ëäiðãiø áàñºà áiðåóäi» ºàñûíäà åìåñ, ä¸ë îñûíäà, æèíàë¹àíäàðäû» á¸ðiíi» àðàñûíäà¹û å» ñ½ëóûíû» ºàñûíà æàé¹àñà ºàë¹àíñû»? Ñîíäà Ñîêðàò áûëàé äåäi: – Ìåíi ºîð¹àï áàºøû, Àãàôîí, ¸éòïåñå ìûíàó êiñiíi» ìàõàááàòû ìåí ¾øií ¸çiëãå æàòïàéòûí iñêå àéíàëûï áàðàäû. Ìåí î¹àí ¹àøûº áîë¹àí êåçäåí áàñòàï, ìà¹àí ñ½ëó æàñ¼ñïiðiìãå ê¼ç òàñòàó¹à, ¸ëäåáið ñ½ëó æiãiòïåí ¸»ãiìåëåñóãå áîëìàé ºàëäû, ¼éòêåíi á½ëàé åòñåì Àëêèâèàäòû» àñàó ºûç¹àíûøû ºîçûï, iñòåìåãåíäi iñòåéäi, îë ìåíiìåí ½ðûñûñûï, ºîë æ½ìñàó¹à äåéií áàðàäû. Áàéºàøû, îë ºàçið äå áiðäå»åíi á¾ëäiðìåñií, áiçäi òàòóëàñòûðøû, àë åãåð îë ê¾øêå áàññà, ìåíi àðàøàëàìàñà» áîëìàéäû, ¼éòêåíi ìåí á½ë êiñiíi» åññiç ¹àøûº áîëà ºàë¹ûøòû¹ûíàí åø ºàëæû»ñûç ºîðºàìûí. – Æîº,– äåäi Àëêèâèàä, – åêåóìiçäi» àðàìûçäà òàòóëàñòûºòû» áîëóû ì¾ìêií åìåñ, áiðຠá¾ãiíãiíi» ñàçàéûí ìåí ñà¹àí áàñºà æîëû áåðåðìií. Àë ºàçið, Àãàôîí, – äåï æàë¹àñòûðäû îë, – ñåíi» áàñû»äà¹û ëåíòàëàðäû» áið áàéëàìûí á½ë ò໺àëàðëûº áàñòû äà ¸øåêåéëåóãå ìà¹àí áåðøi, îíû» èåñi ñåíi ¸øåêåéëåäi, àë ¼ç ñ¼çiìåí ñåí ñèÿºòû àëäû»¹û ê¾íi ¹àíà åìåñ, ¸ðäàéûì æå»iï æ¾ðãåí îíû ¸øåêåéëåìåäi äåï ìà¹àí ¼êïåëåìåñ ¾øií.

æàóàï áåðìåñå», ìåíäå êó¸ãåðëåð òàáûëàäû. Îäàí ¸ði, ñåí ñûðíàéøû åìåñ ïå åäi»? Ñûðíàéøûñû», æ¸íå äå Ìàðñèé¹à ºàðà¹àíäà òà»ûðºàó¹à ¸ëäåºàéäà ëàéûºòûðຠñûðíàéøûñû». Îë àäàìäàðäû, ºàçið äå îíû» ¸óåíäåðií îéíàéòûíäàðäû» êåç-êåëãåíi ñèÿºòû, ¼ç àóçûíû» ê¾øiìåí, àñïàïòû» ê¼ìåãiíå ñ¾éåíå îòûðûï, ºàéðàí ºàëäûðàòûí. Îëèìï63 îéíà¹àí ¸óåíäåðäi äå ìåí, òóðàñûí àéòºàíäà, îíû» ½ñòàçû ðåòiíäåãi Ìàðñèéãå æàòºûçàìûí. Ìiíåêè, òåê Ìàðñèéäi» ¸óåíäåði ¹àíà, îëàðäû æàºñû ñûáûç¹ûøû æiãiò íåìåñå æàìàí ñûáûç¹ûøû ¸éåë îéíàé ìà á¸ðiáið, òû»äàóøûëàðäû áiðäåé áàóðàï àëàäû, æ¸íå äå ¼çäåðiíå º½äàèëûëûº ò¸í áîë¹àíäû¹ûíû» àðºàñûíäà º½äàéëàð ìåí º½ïèÿ ñûðëàð¹à 콺òàæäàðäû ä¼ï áàñàäû. Ñåí Ìàðñèéäåí åø àóìàéñû», òåê ºàíà ñîë æåòêåíãå åø àñïàïñûç ñ¼çáåí-ຠæåòåñi». Ìûñàëû, áiç áàñºà áið øåøåííi» ñ¼çií òû»äà¹àíäà, òiïòi òûì æàºñû øåøåíäi áîëñûí, á½ë, øûíûí àéòºàíäà, áiçäi» åøºàéñûìûçäû äà òåáiðåíäiðìåéäi. Àë ñåíi íåìåñå ñåíi» ñ¼çäåði»äi áàñºàíû» òiïòi å» íàøàð äåãåí áàÿíäàóûíäà òû»äà¹àíûìûçäà, áiçäåð á¸ðiìiç – åðêåêòåð äå, ¸éåëäåð äå, æàñ¼ñïiðiìäåð äå – ä¾ð ñiëêiíiñiï ¸ði åëiãiï ºàëàìûç. Àë ìà¹àí êåëåòií áîëñàº, äîñòàð, ìåí, åãåð ñiçäåðãå ì¾ëäå ìàñ áîëûï ê¼ðiíóãå ºîðûºïà¹àíäà, îíû» ñ¼çäåðií åñòiãåíäå ºàíäàé ñåçiìäåð áàóðà¹àíûí æ¸íå ºàçið äå ¸ëi áàóðàéòûíûí àíò iøiï ò½ðûï ñiçäåðãå àéòûï áåðåð åäiì. Îíû òû»äà¹àíäà æ¾ðåãiì æûíøà îéíàºòàéòûí êîðèáàíäòàð¹à64 ºàðà¹àíäà ¸ëäåºàéäà ê¾øòiðåê ñî¹àäû, àë îíû» ñ¼çäåðiíåí ê¼çiìíåí æàñ à¹àäû; áàñºàëàðäû» ê¼áiìåí äå, ìåíi» áàéºà¹àíûìäàé, ä¸ë ñîëàé áîëàäû åêåí. Ïåðèêëäi æ¸íå áàñºà äà ¸éãiëi øåøåíäåðäi òû»äà¹àíûìäà, ìåí îëàðäû ò¸ï-ò¸óið ñ¼éëåéäi äåï òàïºàíìûí, áiðຠä¸ë á½¹àí ½ºñàñ åøòå»åíi äå ñåçáåãåí åäiì, æàíûì ìåíi» º½ëäûº ¼ìiðiìå íàëûï àáûðæûï-ñàñºàí åìåñ-òi. Àë ìûíàó Ìàðñèé ìåíi æèi îñûíäàé ê¾éãå ò¾ñiðåòií – ìåí ¼ìið ñ¾ðãåíäåé ¼ìið ñ¾ðóãå åíäi áîëìàéòûí ñèÿºòû áîëûï ê¼ðiíåòií ìà¹àí. Ƹíå ñåí, Ñîêðàò, ì½íû øûí åìåñ äåï àéòà àëìàéñû». Ìåí ºàçið äå, îíû òû»äàé áàñòàñàì-ຠáîë¹àíû, ¼çiìäi-¼çiì ½ñòàé àëìàéòûíûìäû æ¸íå ä¸ë ñîíäàé ê¾éãå ò¾ñiíåòiíiìäi ¼òå æàºñû áiëåìií. ´çiìíi» áàðëûº êåìøiëiêòåðiìå ºàðàìàé-ຠìåíi» ¼çiìäi-¼çiì ê¾éòòåìåéòiíiìäi æ¸íå àôèíûëûºòàðäû» iñòåðiìåí àéíàëûñàòûíûìäû îë ìà¹àí ìîéûíäàòïàé ºîéìàéäû ¹îé. Ñîíäûºòàí ìåí îíû ºàñàºàíà òû»äàìàéìûí æ¸íå îäàí, ñèðåíäåðäåí ºàøºàíäàé, àóëຠæ¾ðåìií, ¸éòïåñå ìåí ºàðòàé¹àí¹à äåéií îäàí àëûñòàï êåðiñiíøå áîëìàº. Ìåí îíû» ê¼çiíøå îíû åìåñ, áàñºà áiðåóäi, º½äàéäû ìà àäàìäû ìà, ìàºòàñàì áîëäû, îë áiðäåí ºîë æ½ìñàé áàñòàéäû. – Á½äàí äà ¾íäåìåãåíi» àðòûº åäi, – äåäi Ñîêðàò. – Æîº, ñåí íå àéòñà» äà, – äåï ºàðñû ñ¼éëåäi Àëêèâèàä,– ñåí ò½ð¹àíäà, Ïîñåéäîíìåí àíò iøåéií, ìåí åøêiìäi äå ìàºòàìàéìûí. – Ìåéëi»,– äåäi Ýðèêñèìàõ, – îíäà Ñîêðàòòû ìàºòàï áåð. – Ñåí íå, Ýðèêñèìàõ! – äåäi Àëêèâèàä ëåïiðå ñ¼éëåï. – Øûíûìåí, ìåí î¹àí áàñ ñàëûï, ñiçäåðäi» ê¼çäåði»içøå êåãiìäi àëó¹à òèiñïií áå? – Òû»äàøû, – äåäi Ñîêðàò, – îñû ñåíi» îéû»äà íå áàð? Ñåí ¼ç ìàºòàó ñ¼çi»äå ìåíi ê¾ëêiãå àéíàëäûðó¹à áåë áàéëà¹àííàí ñàóìûñû»? – Ìåí øûíäûºòû àéòïàºïûí, òåê ð½ºñàò åòñå» áîë¹àíû. – Øûíäûºòû, – äåï æàóàï áåðäi Ñîêðàò, – àéòó¹à ìåí ð½ºñàò åòiï ºàíà ºîéìàéìûí, ìåí á½éûðàìûí äà. Àëêèâèàäòû» ñ¼çi: Ñîêðàòºà àðíàë¹àí ïàíåãèðèê – Æàðàéäû, åêi åòïåéií, – äåäi Àëêèâèàä. – Àë ñåí ìiíå áûëàé iñòåøi. Ìåí ¼òiðiêòi àéòóûì ì½», åãåð ºàëàñà», áiðäåí òîºòàòûï, ìåíi» ¼òiðiãiìäi øû¹àð, – ¸äåéiëåï ¼òiðiê àéòó ìåíi» îéûìäà æîº. Áiðຠåãåð ìåíi» ñ¼çiìíi» ºèñûíû êåëìåé æàòñà, àë á½ë æàäûìà áàéëàíûñòû, òà» ºàëìàññû». Ñåíi» î¹àø ºûëûºòàðû»äû áið ò¸ðòiï áîéûíøà òiçáåëåï øû¹ó î»àé åìåñ, æ¸íå äå ìåíi» ìûíàó ê¾éiìäå. Ñîêðàòòû, äîñòàðûì ìåíi», ñàëûñòûðóëàð àðºûëû ìàºòàó¹à òûðûñàìûí. Îë, ¸ðèíå, ìåí îíû ê¾ëêiãå ½øûðàòïàºïûí äåï îéëàð, áiðຠìåí ñàëûñòûðóëàðäû ì¾ëäå äå ê¾ëêi ¾øií åìåñ, àºèºàòºà áîëà ºîëäàíáàºïûí. – Ìåíi»øå, îë á¸ðiíåí äå ì¾ñiíøiëåðäi» øåáåðõàíàëàðûíäà ò½ðàòûí, àë ñóðåòøiëåð ºîëäàðûíà ¸ëäåáið ñûáûç¹ûíû íåìåñå ñûðíàéäû ½ñòàòûï êåñêiíäåéòií ñèëåíäåðãå62 ê¼áiðåê ½ºñàéäû. Åãåð ì½íäàé ñèëåíäi àøûï ºàëàòûí áîëñà», îíäà îíû» iøiíåí º½äàéëàðäû» ì¾ñiíäåði òàáûëàäû. Îñûëàé ìiíå, Ñîêðàò, ìåíi»øå, ñûºàºøûë Ìàðñèéãå ½ºñàéäû. Ñèëåíäåðãå ñûðòòàé ½ºñàéòûíû»äû, Ñîêðàò, ñåíi» ¼çi» äå, òåãi æà øû¹àðà ºîéìàññû». Àë îëàð¹à áàñºà æà¹ûíàí äà ½ºñàñ åêåíäiãi» æ¼íiíäå ñåí òû»äàï ê¼ð. Àéòøû, ñåí ä¼êið àäàìñû» áà, æîº ïà? Åãåð ñåí ðàñòàï

ñîíû æàñàó¹à áåë áàéëàäûì. Îë ìåíi» ã¾ë æàð¹àí ñ½ëóëû¹ûìà ºûçû¹óäà ¹îé äåï îéëàï, ìåí ì½íû áàºûòûìà áiòêåí äàðûí æ¸íå ¼çiìíi» ¾ëêåí ñ¸òòiëiãiì äåï ñàíàäûì: Ñîêðàòºà ê¼íiï áàðûï, ñîë ñ½ëóëû¹ûì àðºàñûíäà îíû» áiëåòiíiíi» á¸ðií åñòóiìå áîëàð åäi ¹îé. Ìiíå ìåíi» ¼ç ñ½ëóëû¹ûì æ¼íiíäå ºàíäàé ¸ñiðå ïiêiðäå áîë¹àíûì. Îñûíäàé îéëàðìåí ìåí áiðäå æàíûìäà¹û ñåðiãiìäi, á½¹àí äåéií ìåí îíñûç Ñîêðàòïåí êåçäåñêåí åìåñ åäiì, æiáåðäiì äå, Ñîêðàòïåí ê¼çáå-ê¼ç ºàëäûì, – ìåí ñiçäåðãå, áîë¹àíû áîëñûí, áàðëûº øûíäûºòû æàéûï-ຠñàëàéûí, ñîíäûºòàí ½ºûïòû áîëû»ûçäàð, àë ñåí, Ñîêðàò, åãåð ¼òiðiê àéòñàì, æ¼íäåðñi» ìåíi. Ñîíûìåí, äîñòàð, áiç åêåóìiç î»àøà ºàëäûº òà, ìåí àëäûí-àëà ºóàíûï, îë åíäi-åíäi ìåíiìåí ¹àøûºòàð î»àøàäà ¼ç ñ¾éiêòiëåðiìåí ºàëàé ñ¼éëåññå, ñîëàé ñ¼éëåñåäi ¹îé äåï òîñòûì. Áiðຠîíäàé åøòå»å áîëà ºîé¹àí æîº: ìåíiìåí ê¾íi áîéû ê¸äóiëãiäåé ¸»ãiìåëåñòi äå, îë êåòiï ºàëäû. Á½äàí êåéií ìåí îíû áiðãå ãèìíàñòèêàëûº æàòòû¹óëàð æàñàó¹à øàºûðäûì, áiðãå æàòòû¹ûï æ¾ðiï, ì½íäà ¼ç ê¼çäåãåíiìå æåòåìií áå äåãåí ¾ìiòïåí. Æàòòû¹ó ¾ñòiíäå îë ºàñûìûçäà åøêiì áîëìà¹àí êåçäåði äå ìåíiìåí æèi ê¾ðåñåòií. Íå ñîíäà? Ñîíûìåí á¸ði òûíäû. Á½ë æîëäà äà åøòå»åãå ºîëûì æåòïåãåí ñî», ìåí î¹àí òiêåëåé øàáóûë¹à ê¼øiï, áàñòà¹àíûìíàí ºàéòïàé, ò¾ïòi»-ò¾áiíäå ì½íäà¹û ã¸ïòi» íåäå åêåíií áiëóãå áåë áàéëàäûì. Ñîíäà ìåí îíû áiðãå êåøêi òàìຠiøóãå øàºûð¹àíûì áàð, – ä¸ë áið ñ¾éiêòiñiíå ò½çຠº½ð¹àí ¹àøûºòàéûí. Òiïòi îñû ¼òiíiøiìäi äå îë áiðäåí îðûíäàìàé, áiðຠò¾ïòi»-ò¾áiíäå ìåíi» øàºûðóûìäû ºàáûë àë¹àí áîëàòûí. Îë áiðiíøi ðåò êåëãåíäå òàìàºòàí êåéií îë ºàéòïຠáîë¹àí ñî», ìåí ½ÿë¹àíûìíàí ñîë æîëû îíû æiáåðäiì. Åêiíøi ðåò øàºûð¹àíûìäà òàìàºòàí êåéií îíûìåí ò¾ííi» áið óà¹ûíà äåéií îíû-ì½íû àéòûñûï, åíäi îë ºàéòïຠáîëûï æèíàë¹àíäà, óàºûòòû» êåøòiãiíå ñiëòåï, ìåí îíû ºàëó¹à ê¼íäiðäiì. Îë ìåíiìåí ê¼ðøiëåñ ò¼ñåêêå, òà¹àìäàñºàíäà äà ñîíäà æàé¹àñºàí áîëàòûí, æàòà êåòòi, á½ë á¼ëìåäå áiçäåí áàñºà åøêiì äå ½éûºòàìàï åäi... Ìåíi» á½¹àí äåéií õàáàðëà¹àíûìäû êiìãå äå áîëñûí áàòûë àéòó¹à áîëàäû, àë ìiíå àð æà¹ûí ñiçäåð ìåíåí åñòiìåãåí áîëàð åäi»içäåð, åãåð äå, áiðiíøiäåí, øàðàïòà øûíäûº áîëìàñà äåìåêøi, æ¸íå äå á½ë òåê áàëàëàðìåí ¹àíà åìåñ, îëàðñûç äà, àë åêiíøiäåí, åãåð äå Ñîêðàòòû», î¹àí ìàºòàó ñ¼ç àéòó¹à êiðiñêåí åêåíìií ¸éòåóið, êåðåìåòòåé ºûëû¹ûí àéòïàó ìà¹àí ¸äiëñiçäiê áîëûï ê¼ðiíáåñå. ιàí ºîñà ìåí ºàçið ¼çiìäi æûëàí êåòå àëìàéìûí. Ƹíå òåê æàë¹ûç îíû» àëäûíäà ¹àíà, ìåíåí ìiíå åøêiì äå ê¾òå ºîéìàéòûí¹à – ½ÿòòûº ñåçiìiíå áàòàìûí. Ìåí îäàí ¹àíà ½ÿëàìûí, ¼éòêåíi îíû» áåðãåí ò¸ëiì-ò¸ðáèåñií ºàëàé äà æà øû¹àðà àëìàéìûí, àë îäàí àëûñòàï êåòñåì áîë¹àíû ê¼ïøiëiê ê¼ðñåòåòií ñûé-º½ðìåòòåí ìåí áàñ òàðòà àëìàé ºàëàìûí. ȸ, è¸, ìåí îäàí ºàøûºòàéìûí, ºàøàìûí, àë îíû ê¼ðãåíäå ìåí ½ÿëûï ºàëàìûí, ñåáåái ìåí îíû» àéòºàíäàðûìåí òîëûº êåëiñêåí åäiì ¹îé. Ƹíå äå êåéäå îë æàðûºòàí ì¾ëäåì òàéûï êåòñå åêåí äåï òå òiëåéìií, åêiíøi æà¹ûíàí, á½ëàé áîëà ºàëñà, ¸ëäåºàéäà ê¼áiðåê ºàé¹û¹à äóøàð áîëàòûíûìäû ìåí ¼òå æàºñû áiëåìií äå. Áið ñ¼çáåí àéòºàíäà, á½ë àäàì¹à ºàëàé ºàòûíàñàðûìäû ìåí ¼çiì äå áiëìåéìií. Ìiíå ¼çiíi» ñûáûç¹ûñûíû» ¾íiìåí á½ë ñûºàºãåð ìà¹àí æ¸íå ê¼ïòåãåí áàñºàëàð¹à ºàíäàé ¸ñåð òèãiçåòiíií îñûäàí-ຠáiëi»içäåð. Åíäi ìåí ñàëûñòûð¹àí¹à îíû» ºàëàéøà ½ºñàñ åêåíäiãií æ¸íå ºàíäàé ò໺àëàðëûº ê¾øi áàð åêåíií òû»äà»ûçäàð. Ñåíi»içäåð, ñiçäåðäi» åøºàéñû»ûç îíû áiëìåéñiçäåð, àë ìåí, ¸éòåóið áàñòà¹àí åêåíìií, îíû» ºàíäàé åêåíií ñiçäåðãå æàéûï ñàëàéûí. Ñîêðàòòû» ñ½ëóëàðäû ñ¾éåòiíií, ¸ðºàøàí ñîëàðìåí áiðãå áîëó¹à ½ìòûëàòûíûí, ñîëàð¹à òà»-òàìàøà áîëàòûíûí, ñîíûìåí áiðãå î¹àí åøòå»å äå áåëãiñiç æ¸íå åøòå»åíi äå ò¾ñiíáåéòií ñèÿºòû áîëûï æ¾ðåòiíií, ñiçäåð ê¼ðåñiçäåð. ̽íûñûìåí îë ñèëåíãå ½ºñàìàé ìà? μºñàéäû, æ¸íå ºàëàé òà¹û? Îë ¼çiíå îñûíäàé ò¾ðäi ¸äåéiëåï ºàíà æàìûëàäû, ñîíäûºòàí äà îë ñèëåííi» ºóûñ ì¾ñiíiíå ½ºñàéäû. Àë åãåð îíû àøñà»ûçäàð, ºàíøàìà ïàéûìäûëûºòû ñiçäåð òàáàð åäi»içäåð îíû» iøiíåí, ºûìáàòòû ä¸ìäåñòåð! ȸ ñiçäåðãå áåëãiëi áîëñûí, àäàìíû» ñ½ëó ìà, ñ½ëó åìåñ ïå åêåíäiãi î¹àí ì¾ëäå ìà»ûçñûç, æ½ðòøûëûº áàñûíà ê¼òåðåòiíäåé áàé ìà æ¸íå ¸ëäåáið áàñºà àðòûºøûëûºòàð¹à èå ìå – ì½íû» î¹àí ºàíøàëûºòû ä¸ðåæåäå íå캽ðàéäû åêåíäiãií ñiçäåð òiïòi åëåñòåòå äå àëìàéñûçäàð. Áàðëûº á½ë º½íäûëûºòàðäû îë ò¾êêå ò½ð¹ûñûç äåï ñàíàéäû, áiçäi» ¼çiìiçäi äå ò¾ê òå åìåñ äåï ñàíàï, áiðຠì½íû àéòïà¹àíûìåí, àéòïàéäû äà, îë ¼ìið áîéû ¼òiðiê ¼çií-¼çi êåìñiòóìåí àäàìäàðäû» áàñûí ºàòûðûï êåëåäi. Îë øûíûìåí àøûë¹àíäà îíû» iøiíäå òû¹óëû æàòºàí ì¾ñiíäåðäi ê¼ðãåí áiðåó-ìiðåó áàð ìà, áiëìåéìií, àë ìåíi» áið ðåòòå ê¼ðãåíiì áàð, ñîíäà ìà¹àí îëàðäû» º½äàéäàé êåðåìåò, àëòûííàí æàñàë¹àí, ¸äåìi, ò໺àëàðëûºòàé áîëûï ê¼ðiíãåíäiãi ñîíäàé, ìåí ê¼ï ½çàìàé Ñîêðàò íå òàëàï åòñå

– ²ûìáàòòû ìåíi» Àëêèâèàäûì, áàéºàéìûí, åãåð äå ñåíi» ìåí òóðàëû àéòºàíû» øûí áîëûï, ðàñûíäà äà ìåíäå ñåíi» ìåéiðáàíäûëû¹û»äû àðòòûðàòûíäàé ¸ëäåáið ê¾ø æàñûðûíûï æàòñà, – ÿ¹íè, åãåð ñåí ìåíåí ñåíi» ñ¾éêiìäiëiãi»íåí ì¾ëäå àéðûºøà ¸ëäåáið ò໺àëàðëûº ñ½ëóëûºòû áàéºàñà», îíäà ñåí øûíûíäà äà àºûìຠåìåñ åêåíñi». Ñîëàé ìiíå, åãåð ñîíû ê¼ðiï ìåíiìåí ºàðûìºàòûíàñºà ò¾ñóãå, ñ¼éòiï ñ½ëóëûºòû ñ½ëóëûººà àëìàñòûðó¹à ½ìòûëàòûí áîëñà», – ÿ¹íè îíäà ñåí ìà¹àí ºàðà¹àíäà ¸ëäåºàéäà ê¼áiðåê ïàéäà òàïïàºñû», ñ½ëó áîëûï ê¼ðiíåòiííi» áà¹àñûíà øûíàéû ñ½ëóëûºòû àëìàñòûðûï àë¹û» êåëåäi, ñ¼éòiï øûíûìåí-ຠìûñòû àëòûí¹à àëìàñòûðûï àë¹û» êåëåäi åêåí. Àëàéäà, ºàðà¹ûì, ìåíi» ò¾êêå äå ò½ð¹ûñûçäû¹ûì ñà¹àí ê¼ðiíáåé ºàëìàñ ¾øií, ñåí ìà¹àí æàºñûëàï ò½ðûï ê¼çi»äi ñàëøû. Ê¼ç ¼ç ºûðà¹ûëû¹ûí æî¹àëòºàí ñàéûí ïàéûìíû» ê¼ðói àðòà ò¾ñåäi, àë ñà¹àí á½¹àí äåéií ¸ëi àëûñ ºîé. ̽íûñûíà ìåí áûëàé äåï æàóàï áåðäiì: – Àë æàðàéäû, ìåí ºàéòêåíäå äå îéûìäà¹ûìäû àéòòûì. Àë, ñåíi»øå, ìà¹àí äà ñà¹àí äà ºàéòêåíäå æàºñû áîëàòûíûí ñåí ¼çi»-ຠøåøåðñi». – Ìiíå, ì½íû» ä½ðûñ, – äåäi îë. – Á½äàí áûëàé äà á½ë iñòå äå, áàðëûº áàñºàëàðûíäà äà áiç àëäûìåí êå»åñiï áàðûï, òåê ñîäàí êåéií ¹àíà áiçãå æàºñû ê¼ðiíåòiíií iñòåéòií áîëàìûç. Îíûìåí îñûëàé ñ¼éëåñêåííåí ñî», ìåíi» àéòºàí ñ¼çäåðiì î¹àí ìiðäi» î¹ûíàí äà æàìàí òèãåíäåé áîëûï åëåñòåäi ìà¹àí. Ìåí ò½ðûï, ºûñòû» ê¾íi áîë¹àíäûºòàí ¾ñòiìå ìûíà ¼çiìíi» ãèìàòèéiìäi æàìûëäûì äà, îíû» ñ¼çãå êåëóiíå äå ì½ðøà áåðìåñòåí, òîçû¹û æåòêåí ïëàùûíû» àñòûíà êiðiï, îñûíàó øûíûíäà äà º½äàè äåðëiê, ò໺àëàðëûº àäàìäû ºîñ ºîëäàï ò½ðûï º½øàºòàï àëûï, ò¾íi áîéû îñûëàé æàòûï øûºòûì. Á½ë æîëû äà, Ñîêðàò, ìåíi ¼òiðiêøi äåï òà¹û äà àéòà àëìàéñû». Ìiíåêè, ìåíi» îñûëàé áàð ê¾ø ñàëóûìà ºàðàìàñòàí ã¾ë æàð¹àí ñ½ëóëû¹ûìäû äà ê¼çiíå äå iëìåé æèiðêåíiøïåí ê¾ëêiãå æû¹ûï, òà¹û äà îë ¾ñòåì øûºòû. Àë ìåí áîëñàì, ìåíi» ñ½ëóëû¹ûì ¸ëäåíåãå òàòèäû ¹îé äåï îéëàéòûíìûí, ò¼ðåøiëåð, – è¸, è¸, Ñîêðàòòû» ìåíìåíäiãiíå ò¼ðåëiê àéòóøûëàð, – ¼éòêåíi, ñiçäåðãå áàðëûº º½äàéëàð ìåí º½äàéøàëàð àòûíàí àíò áåðåìií, ò¾íi áîéû Ñîêðàòïåí áiðãå ½éûºòàï øûºñàì äà, ä¸ë ¸êåììåí íåìåñå ¾ëêåí à¹àììåí ½éûºòà¹àíäàé áîëûï ò½ðäûì. øà¹ûï àë¹àí àäàìäàé ñåçiíåìií. Êiìäå êiììåí ì½íäàé áîëà ºàëñà, îë ¼çiíi» ñåçiìäåði æ¼íiíäå òåê ì½íû áàñûíàí êåøêåíäåðãå ¹àíà àéòàäû äåéäi, ¼éòêåíi òåê ñîëàð ¹àíà îë àóûð¹àíûíàí íå iñòåï, íå ºîéñà äà îíû ò¾ñiíóãå æ¸íå êåøiðóãå ºàáiëåòòi áîëàäû åêåí. Àë ìåí ¼çiìäi êiìíåí äå áîëñûí ºàòòûðຠøà¹ûë¹àíäàé ñåçiíåìií, æ¸íå äå å» ñåçiìòàë æåðiìíåí – æ¾ðåãiìíåí, æàíûìíàí – ºàëàé äåñå»içäåð äå îðûíäû, æàñ ¸ði æåòêiëiêòi ò¾ðäå äàðûíäû æàíäàð¹à æûëàííàí äà ºàòòûðຠºàäàëàòûí æ¸íå äå íå áîëñà ñîíû» á¸ðií iñòåóãå æ¸íå àéòó¹à ì¸æá¾ðëåéòií ôèëîñîôèÿëûº ñ¼çäåðìåí øà¹ûëûï, æàðàëàí¹àíäàéìûí. Åêiíøi æà¹ûíàí, ìåíi» àëäûìäà ºàçið, Ñîêðàòòû» ¼çií àéòïà¹àíäà, Ôåäð, Àãàôîí, Ýðèêñèìàõ, Ïàâñàíèé, Àðèñòîäåì, Àðèñòîôàí ñèÿºòû àäàìäàð æ¸íå òà¹û áàñºàëàð îòûðñûçäàð: ñiçäåð á¸ði»iç äå ôèëîñîôèÿëûº º½ëøûíûñºà ¸áäåí áåðiëãåí àäàìñûçäàð, àë ñîíäûºòàí á¸ði»iç äå òû»äà»ûçäàð! Ìåíi» ñîíäà íå iñòåãåíiìäi, àë ìåí ºàçið ñîë òóðàëû àéòïàºïûí, ñiçäåð ìà¹àí êåøiðåðñiçäåð ¹îé äåï ñåíåìií. Àë ºûçìåòøiëåð ìåí áàñºà äà ò¾ê ñåçáåéòií íàäàíäàð¹à êåëåòií áîëñàº, îëàð ¼ç º½ëàºòàðûí ¾ëêåí ºàºïàºòàðìåí æàóûï òàñòàñûí. Ñîíûìåí, øàì ñ¼íiï, ºûçìåòøiëåð øû¹ûï êåòêåí êåçäå, ìåí åíäi ºóëûººà áàñïàé, î¹àí ¼ç ïè¹ûëäàðûìäû åø ὺïàñûç àéòó¹à øåøòiì. – Ñîêðàò, ñåí ½éûºòàï æàòûðñû» áà? – äåï ñ½ðàäûì ìåí, îíû ñ¸ë æ½ëºûëàï. – Æîº ¸ëi, – äåäi îë. – Ìåíi» îéûì íåäå åêåíií ñåí áiëåñi» áå? – Íåäå? – äåï ñ½ðàäû îë. – Ìåíi» áàéºàóûìøà, – äåäiì ìåí, – ñåí ìà¹àí ëàéûºòû äåãåí æàë¹ûç òàáûíóøûñû», æ¸íå äå, ìåíi»øå, á½ë òóðàëû ìåíiìåí ñ¼éëåñóãå áàòûëû» áàðìàéòûí ñèÿºòû. Àë ìà¹àí ñàëñà»ûç, ìåíi» ò¾ñiíãåíiìøå, ñåíi» ì½íû»íàí áàñ òàðòóûì áàðûï ò½ð¹àí àºûìàºòûº áîëàð åäi: åãåð äå ìåíi» ì¾ëêiìå íå ìåíi» äîñòàðûìà º½øòàð áîëñà», ìåí áàñ òàðòïàñ åäiì ¹îé. Ìåí ¾øií æàí-æàºòû æåòiëóãå ºîë æåòêiçóäåí àðòºàí åøòå»å æîº, àë ì½íäà, ìåíi» îéûìøà, ñåíåí àðòûº åøêiì äå ìà¹àí ê¼ìåêòåñå àëìàéäû. Ìiíå ñîë, åãåð äå ìåí ì½íäàé àäàì¹à áåðiëóäåí áàñ òàðòñàì, îíäà î¹àí áåðiëiï àºûìຠæ½ðòøûëûºòàí ½ÿë¹àí¹à ºàðà¹àíäà, çèÿëû àäàìäàð àëäûíäà ¸ëäåºàéäà ê¼ï ½ÿòºà ºàëàð åäiì. Á½¹àí îë ¼çiíi» ¸íøåéiíãi ºóøûãåøòiãiíå ñàëûíûï, áûëàé äåï æàóàï áåðäi:

áàñïà¹àí ñî», îë içäåíiñií òîºòàòïàé ñîëàé ò½ðà áåðiïòi. Òàë ò¾ñ òå áîëàäû, àë ì½íû ê¼çäåði ê¼ðãåí àäàìäàð áið-áiðiíå Ñîêðàò òà»åðòå»íåí áåði áið æåðäå ò½ðûï àëûï ¸ëäåíåíi îéëàï ò½ð äåñiï, ò໺àëûñûï àéòàäû åêåí. Àºûð àÿ¹ûíäà êåøêiñií êåéáið èîíèéëûºòàð, – àë á½ë æàçäà áîë¹àí óàºè¹à åäi, – ñàëºûíäà ½éûºòàó ¾øií æ¸íå ñîíûìåí áiðãå Ñîêðàòòû, îë ñîë æåðäå ò¾íäå äå ò½ðà áåðå ìå, æîº ïà åêåíií áàºûëàó ¾øií, ¼ç ò¼ñåê-îðûíäàðûí äàëà¹à øû¹àðàäû. Îë òà» à¹àðûï, ʾí øûººàí¹à äåéií ñîë æåðäå ò½ðûï, ñîíàí êåéií ʾíãå ä½¹à æàñàï áàðûï ºàíà êåòåäi. Àë îíû» ½ðûñòà ºàíäàé åêåíií áiëãiëåði»iç êåëå ìå? ̽íäà äà î¹àí ¼çiíå òèiñòiñií áåðó êåðåê. Ìåíi ¸ñêåðè áàñøûëàð ìàðàïàòòà¹àí áið øàéºàñòà ìåíi º½òºàð¹àí áàñºà åøêiì äå åìåñ, Ñîêðàòòû» ¼çi: æàðàëàí¹àíûìäà òàñòàï êåòêiñi êåëìåãåí îë ìåíi æ¸íå ìåíi» ºàðó-æàðà¹ûìäû äà ½ðûñ àëà»ûíàí àëûï øûººàí. Ìåí ñîíäà äà, Ñîêðàò, ¸ñêåðè áàñøûëàðäàí ñåíi ìàðàïàòòàñûí äåï òàëàï åòiï åäiì, – á½ë àðàäà ñåí ìåíi 콺àòà äà, ìåí ¼òiðiê ñî¹ûï ò½ð äåï àéòà äà àëìàéñû», – áiðຠîëàð ìåíi» æî¹àðû ëàóàçûìûìäû åñêåðiï ìàðàïàòòû ìà¹àí ò຺ûëàðû êåëäi, àë ñåí áîëñà», ñåíi åìåñ ìåíi ìàðàïàòòàñûí äåï, îëàðäàí äà àðòûº ê¾ø ñàëûï ò½ðûï àë¹àí áîëàòûíñû». Áiçäi» ¸ñêåðiìiç ºàøºàºòàï, Äåëèéäåí êåði øåãiíãåíäå, äîñòàð, ¸ñiðåñå ñîíäà Ñîêðàòºà ºàðàó¹à ò½ðàð åäi. Ìåí îíäà àòòû ¸ñêåð ºàòàðûíäà áîëàòûíìûí. Áiçäiêiëåð ¸áäåí áûòûðàï òàðàï êåòêåíäå, îë Ëàõåòïåí67 áiðãå êåëå æàòºàí áîëàòûí. Ìiíå ñîíäà ìåí åêåóií êåçäåñòiðãåíäå îëàðäû ê¼ðå ñàëûï, ½íæ½ð¹àëàðû» ò¾ñïåñií äåï ½ðàíäàï, òàñòàï êåòïåéòiíiìäi àéòºàíìûí. Ìiíå ñîíäà Ñîêðàò ¼çií ìà¹àí Ïîòèäåÿäà¹ûäàí äà àðòû¹ûðຠæà¹ûíàí ê¼ðñåòå áiëäi, – ìåí ¼çiì àòòû» ¾ñòiíäå áîë¹àíäûºòàí ºàóiïñiçäåó æà¹äàéäà åäiì. Å» àëäûìåí, Ëàõåòêå ºàðà¹àíäà¹û îíû» ½ñòàìäûëû¹ûíû» ºàíøàìà àðòûº áîë¹àíû. Ƹíå äå îë, ìåíi» áàéºà¹àíûìäàé, îíäà äà ä¸ë ì½íäà¹û ñèÿºòû, Àðèñòîôàí, ñåíi» ñ¼çi»ìåí àéòºàíäà, “áiðåñå ñîë¹à, áiðåñå à øåíäåñå ºàðàï”68, ÿ¹íè àëà»ñûç äîñòàð¹à äà æ¸íå æàóëàð¹à äà ê¼ç òàñòàï, àÿº áàñºàíû ñîíäàé, òiïòi àëûñòàíຠ¸ðêiìãå äå á½ë àäàì, åãåð î¹àí òèiñå ºàëñà», ¼çií ºîð¹àï ºàëà àëàòûíû àéºûí áîë¹àíäàé åäi, ñîíäûºòàí îëàð åêåói äå êåði øåãiíóäi àìàí-åñåí àÿºòàé àëäû. Ñî¹ûñòà, ¼çií îñûëàé ½ñòàé áiëåòiíäåðãå ¸äåòòå òèiñïåé, æàí-æà¹ûíà ºàðàìàé ºàøºàíäàðäû ºóäàëàéäû ¹îé. Á½äàí êåéií, åãåð áið æà¹ûíàí, ìåíi ðåíiø ñåçiìi áèëåñå, àë åêiíøi æà¹ûíàí, – àºûëûíû» ê¾øi ìåí ½ñòàìäûëû¹û áîéûíøà î¹àí òå»äi á½¹àí äåéií åøºàøàí äà êåçäåñòiðåì äåãåí îéûìà äà êåëìåãåí á½ë àäàìíû» ìiíåçiíå, ïàðàñàòòûëû¹ûíà æ¸íå åðëiê ºûëû¹ûíà òà»-òàìàøà áîëñàì, ìåíi» ê¼»ië-ê¾éiì, ñiçäåðøå, ºàíäàé áîëìàº? Ìåí î¹àí àøóëàíà äà, îíû» ºî¹àìûíàí áàñ òàðòà äà àëìàäûì, àë îíû ¼çiìå áàñûáàéëû ºûëó ò¸ñiëi ìåíäå áîëìàäû. Îíû àºøà¹à ñàòûï àëó Àÿêñòû65 ñåìñåðìåí æàðàëàóäàí äà ºèûí åêåíií ìåí æàºñû áiëåòiíìií, àë ìåí îíû òîð¹à ò¾ñiðóäi» áiðäåíáið ¼çiì ¾ìiòòåíãåí àìàëûí æ½ìñà¹àíûìäà, îë ìåíåí òàéºûï êåòòi. Ìåíi» åø òàÿíûøñûç æ¸íå àáûðæûï-ñàñûï ºàë¹àíûì ñîíäàé, îë ìåíi åøêiìíi» åøºàøàí äà ºîëûíàí êåëìåãåíiíäåé ºûëûï áà¹ûíäûðûï àëäû. ̽íû» á¸ði îíûìåí Ïîòèäåÿ¹à æîðûººà àòòàíûï, ñîíäà áiðãå ò½ð¹àíûìûç¹à äåéií áîë¹àí åäi. Îë ò¼çiìäiëiãi æà¹ûíàí ìåíåí ¹àíà åìåñ, òiïòi æàëïû áàðëû¹ûíàí äà àñûï ò¾ñåòiíäiãiíåí áàñòàéûí. Æîðûººà øûººàíäà áîëûï ò½ðàòûíûíäàé áiçäåð ºîðøàóäà ºàëûï åðiêñiç àøûººàíäà, ½ñòàìäûëû¹û æà¹ûíàí åøêiì äå îíûìåí òå» êåëå àëìàéòûí. Àë åíäi á¸ði äå ìîëûíàí áîë¹àíäà, æàë¹ûç îë á¸ðiíåí ðàõàòòàíà í¸ð àëó¹à ºàáiëåòòi áîëàòûí; iøóãå îíû» ñîíøàìà çàóºû ñîºïàéòûíäû, àë îíû iøóãå ì¸æá¾ð ºûë¹àí êåçäå, îë æ½ðòòû» á¸ðií äå àðòòà ºàëäûðàòûí, å» òà»äàíäûðàòûíû, åøêiì åøºàøàíäà äà Ñîêðàòòû» ìàñ áîë¹àíûí ê¼ðãåí åìåñ. Á½ë, òåãi, ñ¼ç û»¹àéû êåëãåí ñî» àéòàéûí, ºàçið äå ðàñòàëàòûí øû¹àð. ĸë ñîëàé îë ºûñºû ñóûºòû äà – àë îíäà ºûñ ºàòòû áîëàòûí – ò໺àëàðëûºòàé òàáàíäûëûºïåí ê¼òåðåòií, àë áið ðåò ñ½ìäûº àÿç áîëûï, áàñºàëàð ñûðòºà íå ì¾ëäå øûºïàé, íå øûºñà äà ¾ñòi-áàñûíà ºàíøàìà êèiìäi áàñòûðà êèiï, àÿºòàðûí êèiçáåí, ºîé òåðiñiìåí îðàï áàðûï øû¹àòûí áîëñà, îë ì½íäàé àóà ðàéûíäà ¼çiíi» ê¸äóiëãi ïëàùûìåí-ຠøû¹àòûí æ¸íå äå, áàñºàëàð àÿº êèiìiìåí áîëñàäà¹û, îëàð¹à ºàðà¹àíäà ì½çáåí æàëà»àÿº-ຠæå»ië àòòàï æ¾ðå áåðåòií. Æàóûíãåðëåð ñîíäà, îë á½ëàðäû êåëåìåæäåï ò½ð ¹îé äåï îéëàï, î¹àí ê¼ç àñòûìåí ºàðàéòûí... Àëàéäà, á½ë òóðàëû æåòåð. Åíäi ñîë æîðûº êåçiíäå ...îíû», ´æåò òå ºàéòïàñ åðäi», àºûðûíäà íå áàñòàï, íå òûíäûð¹àíûí66 òû»äà»ûçäàð. Áiðäå òà»åðòå» ¸ëäåíå òóðàëû îéëàíûï, ¼ç îéëàðûíà øîì¹àí ê¾éi áið îðûíäà ºàòûï ºàëàäû äà, iñi àë¹à

àéíàëàäû. Ñà¹àí äà, Àãàôîí, îíû» ºàðìà¹ûíà ò¾ñiï ºàëûï æ¾ðìå äåï, àë áiçäi» ò¸æiðèáåìiçäåí õàáàðäàð áîë¹àí ñî» äà, “Æàñ áàëàíû ¾éðåòêåí àùû ò¸æiðèáå” äåãåí ì¸òåëäi» ¾äåñiíåí øû¹ûï êåòïåñ ¾øií, ñຠáîë äåï êå»åñ áåðåìií. Ñû ñàõíàëûº ê¼ðiíiñ Àëêèâèàä àÿºòà¹àíäà á¸ði äå îíû» àøûºòàí-àøûº ìîéûíñ½íà ñ¼éëåãåíiíå îðàé ê¾ëiñiï àëäû, ñåáåái îë ¸ëi äå Ñîêðàòºà ¹àøûº ñèÿºòû áîëûï ê¼ðiíãåí åäi. Àë Ñîêðàò áûëàé äåäi: – Áàéºàéìûí, Àëêèâèàä, ñåí ì¾ëäå ìàñ åìåññi». °éòïåñå îñûíû» á¸ðií íå ¾øií àéòºàíû»äû ê¾ðêåëåó ¾øií, æ¸íå, á½ë òóðàëû ñî»ûíäà áàéºàìà¹àíñûï ºàíà åñêå ñàëûï êåòòi» ¹îé, ìåí áàñºà åøêiìäi äå åìåñ ñåíi ¹àíà ñ¾þãå òèiñïií, àë Àãàôîíäû òåê ñåí ¹àíà, áàñºà åøêiì äå åìåñ, ñ¾þãå òèiññi» äåï åñåïòåï, áàðëûº ¼ç ñ¼çi»äi ìåíi ìåí Àãàôîí àðàìûç¹à îò ñàëó¹à áîëà àéòïà¹àíäàé áîëûï, îñûíøàìà îëàé äà áûëàé ºóëûººà ñàëûï àéíàëøàºòàìàñ åäi» ¹îé. Áiðຠñåíi» á½ë ºóëû¹û» iñêå àñïàé ºàëäû, ñåíi» ñûºàº-ñèëåíäiê äðàìà»íû» ìà¹ûíàñû àéäàí äà àíûº. Îíû» ê¼çäåãåíiíå ºîëûí æåòêiçäiðìåé áàº, ºûìáàòòû Àãàôîí, áàéºà, áiç åêåóìiçäi åøêiì äå àðàçäàñòûðìàñûí. – °ëáåòòå, ñåíiêi æ¼í, Ñîêðàò, – äåäi Àãàôîí. – Ñið¸, îë ñåíi ìåí ìåíi» îðòàìûç¹à æàé¹àñºàíäà-ຠåêåóìiçäi áiðáiðiìiçäåí àéûðóäû ê¼çäåãåí ¹îé. Ìåí åíäåøå îíû» ûçàñûíà ñà¹àí ºàðàé ¼òiï, ºàñû»à æàé¹àñàéûí. – °ðèíå, ìåíåí ò¼ìåíiðåê, ìiíå ìûíäà æàé¹àñºûí, – äåäi Ñîêðàò. – Î Çåâñ! – äåäi Àëêèâèàä ëåïiðå. – Îë òà¹û äà ìà¹àí äåãåí ¼ç ºàòûíàñûí ê¼ðñåòòi! °ìàíäà ìåíi 콺àòóäû ¼çiíi» ïàðûçû ñàíàéäû. Áiðຠîíäà Àãàôîí åêåóìiçäi» àðàìûç¹à æàé¹àññûí, åëäåí åðåê ñåí áið àäàì! – Æîº, îëàé áîëìàéäû, – äåäi Ñîêðàò. – Ñåí ìàºòàó ñ¼çi»äi ìà¹àí àðíàï àéòòû» ¹îé, àë ìåí ¼ç êåçåãiìäå î» æàºòà¹û ê¼ðøiìäi ìàºòàó¹à òèiñïií. Åãåð äå Àãàôîí ñåíåí ò¼ìåíiðåê æàé¹àññà, îíäà îë ìåíi åêiíøi ðåò ìàºòàó-¹à òèiñ áîëàäû, ìåíi» î¹àí äåãåí ìàºòàó ñ¼çiìäi åñòiìåé æàòûï. ʼíåñi» åíäi, ºàðà¹ûì, æ¸íå ìåí á½ë æiãiòåêòi ìàºòà¹àíäà ñåí î¹àí ºûç¹àíáà. Àë îíû» ì¸ðòåáåñiíå ¼òå-ì¼òå ìàºòàó ñ¼ç àéòºûì êåëiï ò½ð ìåíi». Ñîêðàòºà äåãåí ìàºòàó ñ¼çäå îíû» áàñºà äà ê¼ïòåãåí ò໺àëàðëûº ºàñèåòòåðií àòàó¹à áîëàäû. Áiðຠîíû-ì½íû, òåãi, áàñºà áiðåóëåð òóðàëû äà àéòó¹à áîëàð, àë îíû» áàñºà àäàìäàðäû» åøºàéñûíà äà, á½ðûí¹ûëàð¹à äà íåìåñå ºàçið äå áàðëàð¹à äà, ½ºñàìàéòûíû, – ìiíå å» ò໺àëàðëû¹û îñû. Àõèëëìåí, ìûñàëû, Áðàñèäòû æ¸íå áàñºàëàðäû, Ïåðèêëìåí Íåñòîðäû æ¸íå Àíòåíîðäû69, áàñºàëàðû äà òàáûëóû ì¾ìêií, ñàëûñòûðó¹à áîëàäû; æ¸íå äå áàñºàëàðäû» á¸ðií äå ä¸ë îñû ñèÿºòû áiðåóëåðìåí ñàëûñòûðó¹à áîëàäû. Àë Ñîêðàòòû» ¼çiíi» æ¾ðiñ-ò½ðûñûíäà äà, ñ¼çäåðiíäå äå àéûðìàøûëû¹û ñîíøàìà, á½ðûí¹ûëàðäû» äà ºàçið ¼ìið ñ¾ðóøiëåðäi» äå àðàñûíäà î¹àí ñ¸ë äå áîëñà ½ºñàñ àäàìäû òàïïàéñû». Îíû – îíû» ¼çií äå, ñ¼çäåðií äå, – ìåíi» ñîëàé iñòåéòiíiì ñèÿºòû, àäàìäàðìåí åìåñ, ñèëåíäåðìåí æ¸íå ñûºàºãåðëåðìåí ñàëûñòûðó¹à áîëàäû. Àéòïàºøû, áàñûíäà îíû» ñ¼çäåði äå á¸ðiíåí äå á½ðûí ñûðû áiðòå-áiðòå àøûëàòûí ñèëåíäåðãå ½ºñàñ åêåíäiãií åñêåðòïåïïií. Øûíûíäà äà, åãåð Ñîêðàòòû òû»äàé ºàëñà», àë¹àøºû ñ¸òòå îíû» ñ¼ç ñàïòàóû ê¾ëêiëi áîëûï ê¼ðiíåäi: îíû» ºîëäàíàòûí ñ¼çäåði ìåí ñ¼ç òiðêåñòåði ñîíäàé áið àðñûçñûºàºøûíû» òåðiñií åñêå ñàëàòûí áîëàäû. Îíû» òiëiíi» ½øûíäà ûë¹èñûíäà ¸ëäåáið æ¾ê åñåêòåði, ½ñòàëàð, åòiêøiëåð æ¸íå áîÿóøûëàð ò½ðàäû, æ¸íå äå îë ¸ðºàøàí áið ¹àíà ñ¼çäåðìåí æàë¹ûç ¹àíà áið í¸ðñåíi àéòàòûíäàé áîëûï ê¼ðiíåäi, ñîíäûºòàí äà êåç-êåëãåí ò¸æiðèáåñiç æ¸íå æå»iëòåêòåó àäàì îíû» ñ¼çäåðií ê¾ëêiãå ê¼òåðóãå äàÿð ò½ðàäû. Áiðຠåãåð äå îëàðäû» ì¸íií àøûï, àñòàðûíà ¾»iëåòií áîëñà», îíäà àëäûìåí òåê ñîëàð ¹àíà ìàçì½íäû åêåíií, àë ñîíàí ñî» á½ë ñ¼çäåðäi» º½äiðåòòiëiãií, îëàðäû» àñòàðûíäà ðàºûìøûëûºòû» ê¼ïòåãåí êåñêiíäåìåëåði æàòºàíûí æ¸íå ê¼ïòåãåí, ä¸ëiðåê àéòºàíäà, æî¹àðû áåêçàòòûººà æåòåìií äåãåí êiñi àéíàëûñàòûí áàðëûº ì¸ñåëåëåðãå ºàòûíàñû áàð åêåíií ê¼ðåñi». Ìiíå, äîñòàð, Ñîêðàòòû ìàºòàï æ¸íå, åêiíøi æà¹ûíàí, îíû äàòòàï, ñåáåái ñ¼ç àðàñûíäà ñiçäåðãå îíû» ìåíi ðåíæiòêåíi òóðàëû äà ¸»ãiìåëåï áåðäiì, ìåíi» àéòàðûì îñû. Îë, ðàñûí àéòó êåðåê, òåê ìåíiìåí ¹àíà åìåñ, ñîíûìåí áiðãå Õàðìèäïåí äå, Ãëàâêîííû» ½ëû, Ýâòèäåììåí äå, Äèêîëäû» ½ëû70, ê¼ïòåãåí áàñºàëàðìåí äå ä¸ë ñîëàé åòêåí: îëàðäû àëäàóñûðàòûï, îë àëäûìåí ¼çií îëàðäû» áàñ ½ðàðû ðåòiíäå ½ñòàéäû, àë ñîäàí ñî» áàñ ½ðàðäàí ã¼ði ¼çi ìàõàááàò ê¼çiíå

ê¸ðiëiêòi» òàáàëäûðû¹ûíäà ò½ð¹àí óàºûòòà, ¼ìið ºèûí áîëûï ê¼ðiíå ìå, ñîíû áiëãiì êåëåäi, ¸ëäå áàñºàøà àéòàñû» áà? – Ñà¹àí, Ñîêðàò, – äåï æàóàï áåðäi Êåôàë, – ìåí, Çåâñïåí àíò åòåìií, øûíäûºòû àéòàéûí. Ìåíi» æàñûìäà¹û àäàìäàð, ê¼áiíåñå åðòåäåãi ìàºàëäû æàºòàï, áið àóûçäàí ìàºòàéäû. Áiç æèíàë¹àí óàºûòòà, ê¼ïøiëiãi æàñòûº øàºòû» ë¸çç¸òií – ìàõàááàòòû» ºóàíûøûí, òîé-äóìàíäû ºèìàñòûºïåí åñêå ò¾ñiðåäi æ¸íå: “ñîë êåçäåãi ¼ìið-àé, àë ºàçiðãi ¼ìið ¼ìið ìå”, – äåï ñîë êåç áiç ¾øií îðíû òîëìàñ êåç ò¸ðiçäi ê¾»êiëäåéäi. Àë êåéáið ºàðòòàð ¼çäåðií ûðûºòàðûíà ê¼íäiðiï àë¹àí òóûñòàðûíà êåéèäi æ¸íå ê¸ðiëiê îëàð¹à ñîíøàëûºòû ê¼ï æàìàíäûº ¸êåëåäi äåï ñîë åñêi ¸íãå ñàëàäû äà îòûðàäû. Ìåíi»øå, Ñîêðàò, îëàð ê¸ðiëiêòi áîñòàí áîñºà àéûïòàéäû: åãåð ê¸ðiëiê ñåáåïêåð áîëñà, ìåí äå ºàðòàé¹àíäûºòàí, çàìàíäàñòàðûì ñèÿºòû ñåçiíåð åäiì ¹îé. Ñîíûìåí áiðãå, ìåí áàñºà äà ºàðòòàðäû ê¼ðäiì: ìûñàëû àºûí Ñîôîêë¹à ìåíi» ê¼çiìøå ìûíàäàé ñ½ðຠºîéûëäû: “Ìàõàááàòòû» ºóàíûøûíà, Ñîôîêë, ºàëàé ºàðàéñû»? °éåëäåðìåí ºàòûíàñºà ºàëàé ºàðàéñû»?”. – “Ñåí ¾íäåìåéຠºîéñà» äà áîëàð åäi ¹îé”, – äåï æàóàï áåðäi Ñîôîêë, – ìåí îëàðäàí ºàòûãåç æ¸íå äîëû ¸ìiðøiäåí º½òûë¹àíäàé, ºóàíûøïåí êåòêåíìií”. Ñîôîêëäû» æàóàáû ñîë êåçäå ìà¹àí ¼òå ñ¸òòi áîëûï ê¼ðiíãåí æ¸íå ºàçið äå ½íàéäû. ʸðiëiê êåëãåí êåçäå òîëûº òûíûøòûº îðíàï, àäàì îíäàéëàðäû» áàðëû¹ûíàí àðûëàäû ¹îé; º½øòàðëûºòàðäû» ºûçóû á¸ñå»äåï, ¼øåäi, Ñîôîêë àéòºàí ñåçiì, ÿ¹íè ê¼ïòåãåí ºà¿àðëû áèëåóøiëåðäåí àðûë¹àíäà¹ûäàé ñåçiì, îðíàéäû. Àë îëàð¹à æ¸íå ¾éäåãi ê¼»iëñiç æà¹äàéëàðäû» áàðëû¹ûíà êií¸ëi ê¸ðiëiê åìåñ, Ñîêðàò, àäàìíû» ¼çiíi» æàðàòûëûñû. Êiì ä½ðûñ ¼ìið ñ¾ðñå, êå» ïåéiëäi àäàì áîëñà, ñî¹àí ê¸ðiëiê òåê ºóàíûø ¸êåëåäi. Àë àäàì îíäàé áîëìàñà, Ñîêðàò, î¹àí æàñòûº øàºòà äà ºèûíäûº ê¼ï êåçäåñåäi. Îíû» á½ë ñ¼çäåðiíå òà»äàíûï æ¸íå îíû ¸ði ºàðàé ¸»ãiìåãå òàðòó ¾øií ìåí áûëàé äåäiì: – Ìåíi» îéûìøà, Êåôàë, îñûíû àäàìäàð¹à àéòñà», îëàð ñåíiìåí êåëiñïåéäi, – îëàð ñåíi» ê¸ðiëiêòi î»àé ê¼òåðåòiíäiãi» æàºñû àäàì áîë¹àíäû¹û»íàí åìåñ, ê¼ï ä¸óëåòòi» èåñi áîë¹àíäû¹û»íàí äåï åñåïòåéäi. Îëàð áàé àäàìäàðäû» ê¸ðiëiêòi ºûçûºòû åòóãå áîëàòûí æà¹äàéû áàð äåï îéëàéäû. Àäèìàíò áûëàé äåï ºîñòû: – Ñiçäåð êåøêå ºàðàé º½äàéäû» º½ðìåòiíå øûðàºïåí2 àò øàáûñû áîëàòûíûí áiëìåéòií øû¹àðñûçäàð? – Àò øàáûñû? – äåï ñ½ðàäûì ìåí. – Á½ë á½ðûí áîëìà¹àí æà»àëûº ºîé. Àò øàáûñû êåçiíäå áið-áiðiíå øûðàºòû áåðiï îòûðà ìà? Ìåí ñåíi ä½ðûñ ò¾ñiíäiì áå? – ȸ, ñîëàé, – äåäi Ïîëåìàðõ, – î¹àí ºîñûìøà ò¾íãi ñàëòàíàòòàð áàð, àë îëàð ê¼ðóãå ò½ðàðëûº. Êåøêi òàìàºòàí ñî» áiç ìåéðàìäû ê¼ðóãå áàðàìûç, îë æåðäå ê¼ïòåãåí æàñòàðäû ê¼ðiï, îëàðìåí ¸»ãiìåëåñóãå áîëàäû. ²àëû»ûçäàð, îéëàíáà»ûçäàð. Ãëàâêîí: – ²àëó¹à òóðà êåëåòií ñèÿºòû, – äåäi. – Åãåð ñåí êåëiññå», – äåäiì ìåí, – áiç ñîëàé æàñàéòûí øû¹àðìûç. Áiç Ïîëåìàðõòû» ¾éiíå áàðûï, îë æåðäå Ëèñèé ìåí Åâòèäåìíi», îíû» à¹àëàðûíû», ñîíûìåí ºàòàð, õàëêåäîíäûº Ôðàñèìàõòû», ïýàíèéëûº Õàðìàíòèäòi» æ¸íå Àðèñòîíèìíi» ½ëû Êëèòîôîíòòû» ¾ñòiíåí ò¾ñòiê. ¶éäå Ïîëåìàðõòû» ¸êåñi Êåôàë äà áîëäû – ìà¹àí îë ¼òå ºàðòàé¹àí ñèÿºòû áîëûï ê¼ðiíäi; îíû ê¼ðìåãåëi äå áiðàç óàºûò ¼òiïòi ¹îé. Îë îðûíäûºòû» ¾ñòiíäå æàñòûºòà, ¾éäi» iøêi àóëàñûíäà åíäi ¹àíà º½ðáàí øàëó ð¸ñiìiíåí êåëãåí ñî», áàñûíà âåíîê òà¹ûï îòûð åêåí. Áiç îíû» ºàñûíà æàé¹àñòûº – îíû» àéíàëàñûíäà ¸ðò¾ðëi æ½ìñຠîðûíäûºòàð áàð åêåí. Êåôàë ìåíi ê¼ðå ñàëà ìûíàäàé ñ¼çäåðìåí ºàðñû àëäû: – Ñåí, Ñîêðàò, áiçäi» Ïèðåéäå æèi ºîíຠáîëìàéñû». Îíû» áåêåð. Åãåð ìåí áàÿ¹ûäà¹ûäàé ê¾ø-ºóàòòû áîëñàì, ñà¹àí á½ë æåðãå êåëiï ¸óðåëåíóäi» äå ºàæåòi áîëìàñ åäi, áiç ñà¹àí ¼çiìiç êåëåð åäiê; àë åíäi ñåí ì½íäà æèiðåê êåëiï ò½ðóû» êåðåê: ìåíi» ò¸íiììåí áàéëàíûñòû º½ìàðëûºòàðûì áàðûíøà á¸ñå»äåï, àçàé¹àí ñàéûí ¸»ãiìåëåñóãå, îäàí àëàòûí ë¸ççàòòàðûì ñîíøàëûºòû ê¼áåéãåíiíå ñåíi ñåíäiðåìií. Ìûíà æàñ¼ñïiðiìäåðìåí ¸»ãiìåëåñóäåí ºàøïà, áiçãå êåëiï ò½ð, áiç åêåóiìiç äîñïûç, æàºûí òàíûñ åìåñïiç áå? – Ľðûñ ºîé, Êåôàë,– äåäiì ìåí,– ìà¹àí æàñû êåìåëäåíãåí àäàìäàðìåí ¸»ãiìåëåñó æàíûìà æà¹àäû. Îëàð áiç åíäi æ¾ðiï ¼òåòií æîëäû áiçäåí á½ðûí ¼òiï êåòêåí, ñîíäûºòàí, ìåíi»øå, îëàðäàí ñîë æîëäû» ºàíäàé åêåíií – òàé¹àº ïà, ºèûí áà íåìåñå î»àé, æå»ië ìå, – ñîíû ñ½ðàï áiëó êåðåê. °ñiðåñå, ñåíåí, àºûíäàðäû» ñ¼çiìåí àéòºàíäà,

åðòåãiëåðäi, ä¸ëiðåê àéòñàº, åãåð îë á½ë æåðäå ¸äiëåòñiçäiê æàñàñà, îíäà áàð¹àíäà æàçà¹à òàðòûëàòûíû òóðàëû ñîëàðäà àéòûëàäû, – îñû óàºûòºà äåéií êåëåìåæäåï æ¾ðñå, á½ë æåðäå îëàð îíû» æàíûí àëàé-ò¾ëåé åòåäi: îë øûíäûº áîëñà øå? Îíû» ¼çiíi» äå, ê¸ðiëiêòåí áå, ¸ëäå àíà ¼ìiðãå æàºûí ò½ð¹àíäûºòàí áà, ê¼áiðåê åñi êiðå áàñòàéäû. Ѽéòiï, îë ñåêåìäåíiï, ºîðºûíûøºà áîé àëäûðàäû, áiðåóäi ðåíæiòiï àëìàäûì áà äåï æàí-æà¹ûíà ºàðàé áàñòàéäû. ´ç ¼ìiðiíäå ¸äiëåòñiç ¸ðåêåòòåðäi ê¼ï æàñà¹àíûí ìîéûíäà¹àí àäàì, ½éºûäàí øîøûï îÿí¹àí æàñ áàëà ñèÿºòû, ºîðºàäû æ¸íå àðû ºàðàé òåê æàìàíäûºòû ¹àíà ê¾òåäi. Àë êiìäåêiì ¸äiëåòñiç iñ-¸ðåêåòòåðäi ê¼ï æàñàìàñà, îíû ¸ðºàøàí Ïèíäàðäû» àéòºàíûíäàé, ºóàíûøòû ¾ìiò, ê¸ðiëiêòi» ºàéûðûìäû ºàìºîðøûñû æåòåëåï îòûðàäû. Îë òàìàøà àéòºàí, Ñîêðàò, êiìäå-êiì ¼ìiðií ¸äië æ¸íå òàóïûºòû ¼òêiçñå, ñîíû Òåðáåòåòií æ¾ðåêòi ò¸òòi ¾ìiò æåòåëåð ²àìºîðøûñû ºàðòòûºòû», Áàðëû¹ûí äà áà¹ûíäûðàð, ñîë áèëåð, Àéíûìàëû îéëàðûí ïåíäåëiêòi» Îë òàìàøà, ò໺àëàðëûºòàé ä¸ëäiêïåí àéòºàí. ιàí ìåíi» ºîñàðûì, ä¸óëåòêå äå èå áîëó ºàæåò, áiðàº, îë, ¸ðèíå, áàðëûº àäàì¹à åìåñ, òåê ïàðàñàòòû àäàì¹à ¹àíà áຠ¸êåëåäi. Àíà ¼ìiðãå êåòiï áàðà æàòûï, áàéºàóñûçäà áîëñà äà, áiðåóäi àëäàï, áiðåóãå ¼òiðiê àéòûï ºîéäûì äåï íåìåñå º½ðáàí øàëóäà º½äàéäû» àëäûíäà, àºøà æà¹ûíàí àäàìäàðäû» àëäûíäà ºàðûç áîëûï ºàëìàäûì áà åêåí äåï ºîðºó – îñûíû» áàðëû¹ûíäà ä¸óëåòêå èå áîëó ¾ëêåí ìà»ûç¹à èå. Áàñºà äà ê¼ïòåãåí ºàæåòòiëiêòåð ê¼ï, áiðຠáið-áiðiìåí îëàðäû ñàëûñòûðà îòûðûï, ìåí ¼çiì, Ñîêðàò, àºûëäû àäàì ¾øií áàéëûº òà àëäû»¹û îðûíäàðäû» áiðií àëàäû æ¸íå î¹àí ºàæåò áîëàäû äåï åñåïòåéìií. – Òàìàøà àéòûë¹àí ñ¼ç, Êåôàë, ìûíàó ñîë ¸äiëåòòiëiêòi» ¼çi: áiçãå îíû æàé ¹àíà øûíøûëäûº æ¸íå àë¹àí ºàðûçäû ºàéòàðó äåï åñåïòåó êåðåê ïå, ¸ëäå áið ¸ðåêåò áiðäå ¸äiëåòòi, áiðäå ¸äiëåòñiç áîëà àëà ìà? Ìåí ìûíàäàé ìûñàë êåëòiðåìií: åãåð áiðåó äîñûíàí, îíû» åñi ä½ðûñ êåçiíäå, ºàðó àëñà, àë êåéií, îë åñiíåí àóûñºàí êåçäå ºàðóûí ºàéòà òàëàï åòêåí êåçäå, ºàéòàðûï áåðå ñàëñà, îë ¸äiëåòñiçäiê áîëàð åäi, êåçêåëãåí àäàì î¹àí á½ë æà¹äàéäà ºàéòàðûï áåðìåói êåðåê íåìåñå îíäàé ê¾éãå æåòêåí àäàì¹à áàð øûíäûºòû áåòêå àéòó æ¼í áîëàð åäi. – Ñåí ä½ðûñ àéòàñû», – äåäi Êåôàë, – îëàð êåëiñïåéäi æ¸íå ºàðñû øû¹ó¹à òûðûñàäû, áiðàº, îëàð íå îéëàñà äà, ¼çiíi» ä໺û ¾øií Ôåìèñòîêë ¼çiíå ¼çi åìåñ, ¼ç ºàëàñûíà ìiíäåòòi äåï îíû æàìàíäà¹àí áið ñåðèôèéëiêêå áåðãåí Ôåìèñòîêëäû» æàóàáû æàºñû àéòûë¹àí: “Øûíûíäà äà, ìåí ñåðèôèéëiê áîëñàì, ìåíi» ä໺ûì øûºïàñ åäi, àë ñåí, ìåéëi, àôèíàëûº áîëà ºàë¹àí ê¾íäå äå, àòà¹û» øû¹à ºîéìàñ”. ĸë ñîëàé ê¸ðiëiê àóûðòïàëû¹ûí ñàë¹àí êåäåé àäàìäàð¹à îñûíû àéòó¹à áîëàäû: è¸, ìîìûí ìiíåçäi àäàì¹à êåäåéëiêòå ¼òêåí ê¸ðiëiê î»àé òèìåéäi, áiðຠìiíåçi æàìàí àäàì¹à, ìåéëi, îë ºàíäàé áàé áîëñà äà, ºàðòàé¹àíäà á¸ðiáið ¼çií æàºñû ñåçiíáåéäi. – Êåôàë, ä¸óëåòi»íi» ê¼ï á¼ëiãií ñåí ìèðàñòûººà àëäû» áà, ¸ëäå ¼çi» æèíàäû» áà? – äåï ñ½ðàäûì ìåí. – ²àéäà¹û ìèðàñòûº, Ñîêðàò! Ìåí iñêåð ðåòiíäå àòàì ìåí ¸êåìíi» îðòàñûíàí îðûí àëàìûí. Ìåíi» àòàì – îíû» äà àòû ìåíiêiíäåé áîë¹àí – ºàçið ìåíi» ä¸óëåòiì ºàíäàé áîëñà, ñîíøàñûí ìèðàñòûººà àë¹àí æ¸íå îë ä¸óëåòòi áiðíåøå ðåò àðòòûð¹àí, àë ìåíi» ¸êåì Ëèñàíèé îíû ìåíiêiíåí äå àç ä¸ðåæåãå äåéií êåìiòêåí. Åãåð ìåí îëàð¹à ºàëäûðûë¹àííàí àç åìåñ, êiøêåíå ê¼áiðåê ºàëäûðñàì, ðàçû áîëàð åäiì. – Ìåí ñåíi» àºøà¹à åðåêøå º½ìàðëû¹û»äû áàéºàìà¹àíäûºòàí ñ½ðàï îòûðìûí, – äåäiì ìåí: îíäàé º½ìàðëûº, ¸äåòòå, áàéëûºòû ¼çi æèíàìà¹àí àäàìäàðäà áîëàäû. Àë ¼çi æèíà¹àí àäàì îíû åêi åñå áà¹àëàé áiëåäi. Àºûíäàð ¼çäåðiíi» òóûíäûëàðûí, ¸êåëåði ¼çäåðiíi» áàëàëàðûí ñ¾éåòiíäåé, áàéû¹àí àäàìäàð äà àºøà¹à áàñºà àäàìäàð ñèÿºòû êåðåãiíøå åìåñ, ¼çäåðiíi» áið òóûíäûñûíäàé ºàìºîðëûºïåí ºàðàéäû. Îíäàé àäàìäàðìåí àðàëàñó ºèûí: áàéëûºòàí áàñºà åøí¸ðñå îëàðäû» ºûçû¹óøûëû¹ûí òóäûðìàéäû. – Ñåíiêi ä½ðûñ. – °ðèíå, ñîíûìåí ºàòàð, ìûíàíû àéòøû ìà¹àí: ä¸óëåòi»íi» æåòêiëiêòiëiãiíäå ñåí íåíi å» ¾ëêåí èãiëiê äåï åñåïòåð åäi»? °äiëåòòiëiê òóðàëû ñ½ðàºòû» ºîéûëóû – ʼïøiëiê ìåíi» ñ¼çiìå ñåíáåéòií øû¹àð,– äåäi Êåôàë.– Áiëåñi» áå, Ñîêðàò, àäàì¹à ¼ëiì òóðàëû îé êåëãåí êåçäå, îíû» áîéûí ºîðºûíûø æàéëàéäû æ¸íå îíû» ìèûí á½ðûí îéûíà êåëìåãåí í¸ðñåëåð æàóëàï àëàäû. Àèä òóðàëû à»ûç,

– °ðèíå ñîë òóðàëû. – Àë æàóëàðû»à, ºàæåò áîëñà, òèiñòiíi ºàéòàðó êåðåê ïå? – Ìiíäåòòi ò¾ðäå, îëàðäû» ëàéûºòûëû¹ûíà ºàðàé. Ìåíi» îéûìøà, æàó ¼çiíi» æàóûíà òèiñòiëiãiíøå ç½ëûìäûºïåí ºàéòàðûìûí æàñàóû êåðåê4. – ß¹íè, Ñèìîíèä ¸äiëåòòiëiêòi» ïîýòèêàëûº, á½ëû»¹ûð àíûºòàìàñûí, î¹àí ¸ðêiìãå òèiñòiíi áåðó ¸äiëåòòi áîëàäû äåãåí ìà¹ûíà áåðãåí, – îë îíû òèiñòiëiê äåï àòà¹àí. – Àë ñåíi»øå ºàëàé? – Çåâñïåí àíò åòåéií, åãåð áiðåó îäàí: “Ñèìîíèä, åìäåó ¼íåði ñîë àòûí àºòàé àëó ¾øií, ¸ðèíå, ºàæåòòi ìåí òèiñòiäåí,– íåíi íåãå òà¹àéûíäà¹àí ä½ðûñ” – äåï ñ½ðàñà, ñåíi»øå, îë áiçãå ºàëàé äåï æàóàï áåðåð åäi? – Ò¸íãå – ä¸ði, òàìàº, ñóñûí êåðåãi áåëãiëi. – Ñîíäà àñïàçøûëûº ¼íåðäi àíûºòàó ¾øií – òèiñòiíi, ¸ëäå áîëó êåðåêòiëiêòi – íåíi íåìåí ê¾øåéòó êåðåê? – Ä¸ì – ä¸ì øû¹àðóøû ºîñïàëàð. – Òàìàøà. Îíäàé ¼íåð ¸äiëåòòiëiê äåãåí àòºà èå áîëóû ¾øií êiìãå íå áåðó êåðåê? – Ñîêðàò, á½ðûí àéòûë¹àí í¸ðñåëåðãå ñ¾éåíñåê, îíäà á½ë – äîñòàð¹à ïàéäà, àë æàóëàð¹à çèÿí ¸êåëó ¼íåði áîëûï òàáûëàäû. – ß¹íè äîñòàð¹à ºàéûðûìäûº, æàóëàð¹à çèÿíäûº æàñàóäû Ñèìîíèä ¸äiëåòòiëiê äåï åñåïòåé ìå? – Ìåíi»øå, ñîëàé. – Àë àóðó æ¸íå ñàó æà¹äàé¹à êåëñåê, êiì ¼ç äîñòàðû àóûðûï ºàë¹àí êåçäå ñî¹àí æàºñûëûº, àë æàóëàðûíà ç½ëûìäûº æàñàó¹à ºàáiëåòòi? – ĸðiãåð. – Àë òå»içäå ºàóiïòi æà¹äàéäà òå»içøiëåðãå øå? – Êåìå àéäàóøû. – Àë êiì ¸äiëåòòi äåãåí ñ½ðàººà ºàëàé æàóàï áåðóãå áîëàäû? Îë ºàíäàé ¸ðåêåòòåðiìåí æ¸íå ºàíäàé æà¹äàéäà äîñòàðûíà ïàéäà êåëòiðiï, æàóëàðûíà çèÿí êåëòiðåäi? – Ìåíi»øå, ñî¹ûñ êåçiíäå. – Òàìàøà. Áiðຠºûìáàòòûì, Ïîëåìàðõ, àóûðìà¹àí àäàì¹à ä¸ðiãåð êåðåê åìåñ ºîé. – ȸ, îë – øûíäûº. – Àë òå»içäå æ¾çiï æ¾ðìåãåí àäàì¹à êåìå àéäàóøû äà êåðåê åìåñ. – °ðèíå. – Á½ë ä½ðûñ. – ß¹íè øûíäûºòû àéòó æ¸íå àë¹àí í¸ðñåíi ºàéòàðûï áåðó ¹àíà ¸äiëåòòiëiêòi àíûºòàï ºîéìàéäû. – Æîº, Ñîêðàò, åãåð êiìäå-êiì Ñèìîíèäêå ñåíñå, ä¸ë ñîë àíûºòàéäû,– äåï êàðñûëàñòû Ïîëåìàðõ. – Áiðàº,– äåäi Êåôàë,– ìåí ñåíäåðãå ñ¼ç áåðåéií, àë ìà¹àí ºàñèåòòi iñòåðìåí àéíàëûñàòûí óàºûò æåòòi. – ß¹íè,– äåäiì ìåí, Ïîëåìàðõ3 ñåíi» ì½ðàãåði» áîëà ìà? – °ðèíå,– äåï ê¾ëiï æàóàï áåðäi Êåôàë, ñ¼éòòi äå ûðûìûí æàñàó¹à êåòòi. °äiëåòòiëiê ¸ð àäàìíû» áîðûøûí ¼òåói ðåòiíäå – Àë, Êåôàëäû» ä¸óëåòiíi» ì½ðàãåði, ñåí àéòøû, – äåï ìåí Ïîëåìàðõºà ºàðàäûì, – Ñèìîíèäòi» ¸äiëåòòiëiê òóðàëû ºàíäàé ñ¼çäåðií ä½ðûñ äåï åñåïòåéñi»? – ȸ, ¸ðêiìãå áîðûøûí ¼òåó – ¸äiëåòòiëiê. Ìåíi»øå, îë ì½íû êåðåìåò ä½ðûñ àéòºàí. – °ðèíå, Ñèìîíèäêå ñåíáåó î»àé í¸ðñå åìåñ, – îë ¼òå äàíà æ¸íå ¸óëèå àäàì! Îíû» ñ¼çäåðiíi» ìà¹ûíàñû, Ïîëåìàðõ, ñà¹àí ò¾ñiíiêòi áîëàð, àë ìåí îëàðäû îíøà ò¾ñiíå àëìàäûì. Òåê Ñèìîíèä ä¸ë ºàçið áiç åñêå ò¾ñiðãåí í¸ðñå òóðàëû àéòïà¹àíû ò¾ñiíiêòi, îë êiì áîëñà äà, áiçãå óàºûòøà ïàéäàëàíó¹à áåðãåí í¸ðñåíi èåñiíi» òàëàáûíà ñàé ºàéòàðóû êåðåê, òiïòi îë åñi ä½ðûñ áîëìàñà äà, îíû» ¼çi áiçãå ïàéäàëàíó¹à áåðãåí æîº ïà, ñîëàé åìåñ ïå? – ȸ. – Áiðຠîíû åñi ä½ðûñ åìåñ àäàì ñ½ðàñà, áåðìåó êåðåê ºîé. – Ľðûñ. – ß¹íè, Ñèìîíèäòi» ¸ðêiìãå áîðûøûí ¼òåó ¸äiëåòòiëiê äåãåí ñ¼çiíäå áàñºà ìà¹ûíà áàð ¹îé. – °ðèíå, áàñºà. Çåâñïåí àíò åòåìií. Îë äîñòàð áið-áiðiíå åøºàíäàé ç½ëûìäûº æàñàìàé, òåê æàºñûëûº æàñàóû êåðåê äåï åñåïòåéäi. – Ò¾ñiíåìií, – äåäiì ìåí, – åãåð áåðó ìåí àëó çèÿí ¸êåëåòií æà¹äàéäà, ñîíûìåí ºàòàð îë ¸ði äîñòàð àðàñûíäà áîëñà, îíäà î¹àí ñåíiï áåðiëãåí àºøàíû ºàéòàð¹àí êåçäå îë áåðóãå òèiñòi í¸ðñåíi áåðìåéäi. Ñåíi»øå, Ñèìîíèä ñîë òóðàëû àéòûï îòûð¹àí æîº ïà?

– °ðèíå. – ß¹íè, àºøà ïàéäàñûç áîë¹àí êåçäå ¸äiëåòòiëiê ºàæåò áîë¹àíû ¹îé? – Ñî¹àí ½ºñàéäû ¹îé. – Áàºøà¹à àðíàë¹àí ïûøàºòû ñàºòàóäà ºî¹àìäûº æ¸íå æåêå ò½ðìûñòà ¸äiëåòòiëiê ºàæåòòiðåê, àë îíû ºîëäàíóäà æ¾çiì åãóøiíi» øåáåðëiãi êåðåê. – Ñîëàé áîëàð. – Ñåí ºàëºàí ìåí ëèðàíû ñàºòàó ¾øií, ñîíûìåí áiðãå îëàðäû ïàéäàëàíáà¹àíäà ¸äiëåòòiëiê ïàéäàëûðàº, àë îëàðäû ïàéäàëàíóäà ºàðóëû æàÿó ¸ñêåðäi» æ¸íå ìóçûêàíòòû» øåáåðëiãi ïàéäàëûðຠäåðñi». – Ìiíäåòòi ò¾ðäå ñîëàé äåéìií. – Áàñºàëàðäû» áàðëû¹ûíäà áûëàé: áið í¸ðñåíi ºîëäàíóäà ¸äiëåòòiëiê ïàéäàñûç, àë ºîëäàíáà¹àí æà¹äàéäà ïàéäàëû. – Ñîëàé øû¹àð. – Îëàé áîëñà, äîñòûì, ¸äiëåòòiëiê ïàéäàñûç æåðäå ïàéäàëû áîëñà, ìà»ûçäû åìåñ. Áûëàé ºàðàñòûðûï ê¼ðåéiê: êiì æ½äûðûºòàñóäà ñû áåðóãå íåìåñå áàñºàäà øåáåð áîëñà, îë ºîð¹àíà áiëåäi äåãåí øûí ¹îé? – °ðèíå. – Àë êiì àóðóäàí ñàºòàíûï, ºàøà áiëñå, ñîë áàñºàíû àóðó æà¹äàé¹à ò¾ñiðóãå ºàáiëåòòiðåê åìåñ ïå? – Ìåíi»øå, ñîëàé. – Êiì ¼çiíi» ºàðñûëàñûíû» íèåòiíå æàñûðûí êiðiï, îíû» ¸ðåêåòòåðií àëäûí àëà áiëñå, ñîë ¸ñêåð ºàòàðûí æàºñûðຠñàºòàé àëàäû. – °ðèíå. – ß¹íè, êiì ºó áîëñà, ñîë ïàéäàëûðàº. – Ñîëàé ñèÿºòû. – ß¹íè, ¸äiëåòòi àäàì àºøàíû ñàºòàé àëñà, îíäà îë îíû ½ðëàé äà àëàäû. – Áiçäi» ïàéûìäàóëàðûìûç îñû¹àí ¸êåëiï îòûð ¹îé. – ß¹íè, ¸äiëåòòi àäàì ½ðû áîë¹àíû ¹îé. Ñåí á½íû Ãîìåðäåí ½ººàíñû» ¹îé: îë Àôòîëèêòi, Îäèññåéäi» øåøåñiíi» ¸êåñií, æî¹àðû ºîÿäû æ¸íå Àôòîëèê ½ðëû¹ûìåí æ¸íå äóà æàñàóìåí áàðëûº àäàìäàðäàí àñûï ò¾ñêåí äåéäi. Ñîíûìåí, ñåíi»øå äå, Ãîìåð áîéûíøà äà æ¸íå Ñèìîíèäòi» îéûíøà äà ¸äiëåòòiëiê – á½ë áið ½ðëûººà æàòàòûí, áiðຠäîñòàðäû» ïàéäàñûíà, æàóëàðäû» çèÿíûíà áà¹ûòòàë¹àí í¸ðñå ¹îé. Ñåí ñîëàé äåãåí æîºïûñû»? – ß¹íè, ñî¹ûñïà¹àí àäàì¹à ¸äiëåòòiëiêòi» ºàæåòi æîº ºîé. – Ìåíi»øå, á½ëàé äåó ê¾äiê òó¹ûçàäû. – °äiëåòòiëiê áåéáiò óàºûòòà äà êåðåê ïå? – Êåðåê. – Åãií øàðóàøûëû¹ûíäà øå? °ëäå î¹àí êåðåê åìåñ ïå? – ȸ, î¹àí äà. – ´íiì àëó ¾øií áå? – ȸ. – °ðèíå, ñîíûìåí ºàòàð åòiêøiëiê òå êåðåê ºîé? – ȸ. – Ñåíäåðäi àÿº êèiììåí ºàìòàìàñûç åòó ¾øií äåìåêïiñi»? – °ðèíå. – Îëàé áîëñà, ñåíi»øå, áåéáiò óàºûòòà ¸äiëåòòiëiê íå ¾øií, íåãå èå áîëó ¾øií ºàæåò? – Îë iñòåðäå êåðåê, Ñîêðàò. – Iñ äåï ñåí áiðëåñêåí ¸ðåêåòòi àéòàñû» áà, ¸ëäå áàñºàíû ìà? – Ñîë áiðëåñêåí ¸ðåêåòòi àéòàìûí. – Äîéáû îéûíûíäà ¸äiëåòòi àäàì áà, ¸ëäå æàºñû îéíàé àëàòûí ò¸æiðèáåëi àäàì ïàéäàëû ìà? – Êiì îéíàé àëñà, ñîë ïàéäàëû. – Àë êiðïiø ºàëàóäà º½ðûëûñøû¹à ºàðà¹àíäà ¸äiëåòòi àäàì ïàéäàëûðຠïà? – Åøºàøàí îëàé áîëìàéäû. – Ìûñàëû, êèôàðàäà îéíàóäà ¸äiëåòòi àäàìíàí ã¼ði êèôàðèñò ïàéäàëûðàº. Àë ºàé æåðäå ¸äiëåòòi àäàìíû» ºàòûñóû êèôàðèñòi» ºàòûñóûíàí ºàæåòòiðåê? – Ìåíi»øå, àºøà¹à áàéëàíûñòû iñòå. – ̾ìêií, Ïîëåìàðõ, àºøàíû æ½ìñàóäàí áàñºà iñòå êåðåê øû¹àð? Áiðëåñiï àò ñàòóäà íåìåñå ñàòûï àëóäà, ìåíi»øå, øàáàíäîçäû» ºàæåòòiëiãi ïàéäàëûðຠïà äåï îéëàéìûí. – Ñîëàé øû¹àð. – Àë êåìå ñàòûï àëóäà êåìå æàñàóøû ºàæåòòiðåê. – °ðèíå. – Àëòûí ìåí ê¾ìiñòi áiðëåñiï á¼ëiñóäå ¸äiëåòòi àäàì áàñºàëàð¹à ºàðà¹àíäà ïàéäàëûðຠáîëàòûíäàé æà¹äàéëàð áîëà ìà? – Áîëàäû, Ñîêðàò. Îëàðäû ñàºòàó¹à íåìåñå æèíàó¹à áåðãåí êåçäå. – ß¹íè, ñåíi» ñ¼çi»å ºàðà¹àíäà, îëàð ïàéäàëàíóñûç æàòºàí êåçäå ìå?

– Áiçäi» ïàéûìäàóëàðûìûç¹à ñàé, æàºñû àäàì áiçãå äîñ, àë æàìàí àäàì – æàó. – ȸ. – Àë ñîíäà, ñåíi»øå, ¸äiëåòòiíi» äîñºà ºàéûðûìäûëûº, àë æàó¹à ç½ëûìäûº æàñàóûí ¸äiëåòòiëiê äåéòií á½ðûí¹û àíûºòàìàñûí äîñºà, åãåð îë æàºñû àäàì áîëñà, î¹àí æàºñûëûº æàñàó êåðåê, æàó¹à, åãåð îë î»áà¹àí áîëñà, î¹àí ç½ëûìäûº æàñàó êåðåê äåï òîëûºòûðó êåðåê ïå? – °ðèíå. Á½ë, ìåíi»øå, ä½ðûñ àíûºòàìà ñèÿºòû. – ß¹íè, ¸äiëåòòi àäàì áiðåóãå çèÿíûí òèãiçóãå ºàáiëåòòi ìå? – ȸ, ¸ðèíå, æàìàí àäàìäàð¹à æ¸íå áiçäi» æàóëàðûìûç¹à çèÿíäûº æàñàó êåðåê. – Àë àòòàð, åãåð îëàð¹à çèÿíäûº æàñàñà, æàºñàðà ìà, ¸ëäå æàìàí áîëûï ºàëà ìà? – Æàìàí áîëàäû. – Èòòåð ìåí àòòàðäû» ºàéñûñûíû» ºàñèåòi ìà¹ûíàñûíäà? – Àòòàðäû». – Èòòåð äå, åãåð îëàð¹à çèÿíäûº æàñàñà, èòòiê ºàñèåòií æî¹àëòà ìà? – Ìiíäåòòi ò¾ðäå. – Àë àäàìäàð òóðàëû, äîñòûì, ñîëàé, åãåð îëàð¹à çèÿíäûº æàñàñà, îëàð àäàìäûº ºàñèåòòåðií æî¹àëòàäû äåé àëàìûç áà? – °ðèíå. – Àë ¸äiëåòòiëiê àäàìíû» ºàñèåòi åìåñ ïå? – Îë øàðòñûç. – Àë ìóçûêàíòòàð ìóçûêàíû» ê¼ìåãiìåí áiðåóäi ìóçûêàäàí àéûðà àëà ìà? – Îë ì¾ìêií åìåñ. – Àë øàáàíäîçäàð àòºà øàáà îòûðûï, îíû øàáóäàí àéûðà àëà ìà? – Îëàé áîëìàéäû. – Àë ¸äiëåòòi àäàìäàð ¸äiëåòòiëiêòi» ê¼ìåãiìåí áiðåóäi ¸äiëåòñiç åòå àëà ìà? Íåìåñå òiïòi: æàºñû àäàìäàð, ¼çäåðiíi» àáûðîéûíû» ê¼ìåãiìåí áàñºàëàðäû æàðàìñûç åòå àëà ìà? – Îë ì¾ìêií åìåñ. – Ñóûòó æûëóäû» ºàñèåòi åìåñ ºîé. Êåðiñiíøå, ñóûºòû» ºàñèåòi. – ȸ. – Ûë¹àëäàíäûðó äà º½ð¹àºòûºòû» ºàñèåòi åìåñ. Êåðiñiíøå. – Æîº, Çåâñïåí àíò åòåìií. Øûíûìäû àéòñàì, ¼çiìíi» íå àéòºàíûìäû äà áiëìåéìií. Áiðຠäîñòàð¹à ïàéäà ¸êåëó æ¸íå æàóëàð¹à çèÿí òèãiçó – îñû ¸äiëåòòiëiê áîëàäû äåãåíäi ìåí ºîëäàéìûí. – Ñåíi»øå, äîñòàð äåãåíi» êiìäåð: îëàð æàºñû áîëûï ê¼ðiíåòiíäåð ìå, ¸ëäå îëàé áîëûï ê¼ðiíáåñå äå, øûíäû¹ûíäà ñîíäàé àäàìäàð ìà? Æàóëàð æàéëû äà ñîëàé. – °ðèíå, êiì æàºñû áîëñà, ñî¹àí äîñ áîëàñû», àë æàìàí àäàìäàðäàí ºàøàñû». – Àäàìäàð á½íäà ºàòåëåñïåé ìå? ʼïøiëiãi iñ æ¾çiíäå îíäàé áîëìàñà äà æàºñû áîëûï ê¼ðiíåäi æ¸íå êåðiñiíøå. – ȸ, îëàð ºàòåëåñåäi. – ß¹íè, æàºñû àäàìäàð îëàð¹à æàó, àë ïàéäàñûçäàð – äîñ ïà? – Îë äà áîëàäû. – Îëàé áîëñà, æàìàí àäàìäàð¹à ïàéäà ¸êåëó, àë æàºñûëàð¹à çèÿí òèãiçó ¸äiëåòòiëiê áîëàäû. – Ñîëàé áîëûï ò½ð. – Ñîíäà æàºñû àäàìäàð ¸äiëåòòi ¹îé, îëàð ¸äiëåòñiç ºûëûºòàð æàñàìàéäû. – Á½ë øûíäûº. – Ñåíi» ñ¼çäåði»å ºàðàñàº, êiì ¸äiëåòñiçäiê æàñàìàñà, ñî¹àí ç½ëûìäûº æàñàó ¸äiëåòòi áîëàäû. – Îëàé åìåñ, Ñîêðàò! Îíäàé ºîðûòûíäû, ¸ðèíå ä½ðûñ åìåñ. – ß¹íè, ¸äiëåòñiçäåðãå çèÿíûí òèãiçó æ¸íå ¸äiëåòòi àäàìäàð¹à ïàéäà ¸êåëó ¸äiëåòòiëiê áîëàäû. – Á½íäàé ºîðûòûíäû ä½ðûñûðàº. – ß¹íè, Ïîëåìàðõ, ºàòåëåñåòií àäàìäàð, ¼ç äîñòàðûíà çèÿíûí òèãiçó ¸äiëåòòiëiê äåï åñåïòåéòiíäåð æèi êåçäåñåäi – îëàðäû æàìàí àäàìäàð äåï îéëàéäû – æ¸íå ¼ç æàóëàðûíà æàºñû àäàìäàð ðåòiíäå ïàéäàñûí òèãiçåäi. Ѽéòiï, áiç Ñèìîíèäòi» àéòºàíûíà òóðà ºàðàìà-ºàðñû í¸ðñå àéòàìûç. – ȸ, á½ë æèi áîëàòûí í¸ðñå. Îëàé áîëñà, ò¾çåòó åíãiçåéiê: áiç êiì áiçãå äîñ, êiì æàó åêåíäiãií ºàòå àíûºòà¹àí ñèÿºòûìûç. – Ïîëåìàðõ, ñîíäà áiç ºàëàé àíûºòàäûº? – Êiì áiçãå æàºñû áîëûï ê¼ðiíñå, ñîë áiçãå äîñ äåï åñåïòåäiê. Àë êiì òåê æàºñû áîëûï ê¼ðiíñå, iñ æ¾çiíäå îíäàé áîëìàñà, îë øûí ì¸íiíäå äîñ åìåñ. Áiçäi» æàóëàðûìûç æàéëû äà òóðà îñûíû àéòó¹à áîëàäû.

– Ñîêðàò, ñåíäåð íå äåï áà¹àíàäàí áåði ºàéäà¹ûíû àéòûï îòûðñû»äàð! Ñåíäåð áið-áiði»ìåí îéíàï, ò¾êêå ò¾ñiíáåéòií àäàìäàð ñèÿºòû êåéiï òàíûòûï îòûðñû»äàð? Åãåð ñåí ¸äiëåòòiëiêòi» øûíäû¹ûíäà íå åêåíií áiëãi» êåëñå, ñ½ðຠºîéìàé æ¸íå á¸ðií æà øû¹àð¹àíøà, ¼çi» æàóàï áåð – ñ½ðຠºîþ î»àé, æàóàï áåðó ºèûí åêåíií áiëåñi», æîº, ñåí íåíi ¸äiëåòòi äåï åñåïòåéòiíi»äi àéò. Ìà¹àí á½ë – òèiñòiëiê íåìåñå îë – ïàéäàëûëûº, íåìåñå ìàºñàòºà ñ¸éêåñòiê, íåìåñå ò¾ñiìäiëiê, íåìåñå ºàæåòêå æàðàóøûëûº äåï àéòóøû áîëìà,– ñåí íå àéòñà» äà, ñåí ìà¹àí àíûº æ¸íå ä¸ë æàóàï áåð, ¼éòêåíi ñåíi» á½íäàé ñàíäûðà¹û»äû ìåí òû»äàìàéìûí äà. Ôðàñèìàõòû» ñ¼çäåðiíåí ñàñºàëàºòàï ºàë¹àí ìåí î¹àí ºîðºûï ºàðàäûì æ¸íå ìåí î¹àí á½äàí á½ðûí ºàðà¹àí áîëñàì ìûëºàó áîëûï ºàëàð åäiì; åíäi áiçäi» ¸»ãiìåìiç îíû» àøóûçàñûí òóäûð¹àí êåçäå, ìåí áiðiíøi áîëûï ºàðàäûì, ñîíäûºòàí î¹àí æàóàï áåðóãå äå äàéûí áîëäûì, áiðຠäiðiëäåï, áûëàé äåäiì: – Ôðàñèìàõ, áiçãå ðåíæiìå. Åãåð áiç á½ë ïiêiðëåðäi òàëäàóäà êií¸ëi áîëñàº, ñåíi ñåíäiðåìií, àìàëñûç êií¸ëiìiç. Åãåð áiç àëòûí içäåñåê, áið-áiðiìiçãå ê¼íåð ìå åäiê, îë áiçäi» içäåóiìiçãå êåäåðãi áîëàð åäi ¹îé? Áiç àëòûííàí äà ºûìáàò çàòòû – ¸äiëåòòiëiêòi içäåï æàòûðìûç, áiç áið-áiðiìiçãå ìà¹ûíàñûç ê¼íåìiç áå, îíû òàáó ¾øií áàð ê¾øiìiçäi ñàëûï æàòºàí æîºïûç áà? Äîñòûì, ñåí ¼çi» îéëàøû! Æîº, á½ë, ìåíi»øå, áiçäi» ¸ëiìiçäåí ¸ëäåºàéäà ê¾øòiðåê áîëûï ò½ð, ñîíäûºòàí, êiìíi» á½¹àí ¸ëi æåòåäi, îëàð¹à áiçãå ðåíæiãåííåí ã¼ði, æàíäàðû àøû¹àíû ä½ðûñ áîëàð åäi. ̽íû åñòiãåí Ôðàñèìàõ ñàðäàíèêàëûº5 ê¾ëêiìåí áûëàé äåäi: – Î Ãåðàêë! Ìiíå, Ñîêðàòòû» ¸äåòòåãi ìàçà¹û îñû! Ìåí àëäûí àëà àéòòûì ¹îé, ñåí æàóàï áåðãi» êåëìåéäi, ò¾ê áiëìåéòií àäàì¹à ½ºñàï, æàóàïòàí ºàøó ¾øií á¸ðií æàñàï áà¹àñû». – Ñåí äàíûøïàíñû», Ôðàñèìàõ, – äåäiì ìåí, – åãåð ñåí îíû ºàíäàé åêi ñàííàí ò½ðàäû äåï ñ½ðàñà», ñ½ðຠºîÿ îòûðûï, àëäûí àëà “ìà¹àí îí åêi – á½ë åêi ðåò àëòû, íåìåñå ¾ø ðåò ò¼ðò, íåìåñå àëòûäàí åêåó, íåìåñå ò¼ðòòåí ¾øåó äåóøi áîëìà, ¸éòïåñå, åãåð ñåí á½ëàé äåï ñàíäûðàºòàñà», ìåí ñåíi òû»äàìàéìûí äà”, – äåï åñêåðòåñi», ñåíi» á½íäàé ñ½ðà¹û»à åøêiì äå æàóàï áåðìåéòiíií ñåí àëäûí àëà áiëåñi» äåï îéëàéìûí. Åãåð ñà¹àí: “Îë ºàëàéøà, Ôðàñèìàõ? Ìåíi» – °ðèíå. – Çèÿíäûº æàñàó – æàºñû àäàìíû» ºàñèåòi åìåñ, êåðiñiíøå. – Îë àéäàí àíûº. – Ñîíûìåí ºàòàð, ¸äiëåòòi – îë æàºñû àäàì. – °ðèíå. – ß¹íè, Ïîëåìàðõ, äîñºà äà, áàñºà¹à äà çèÿíäûº æàñàó ¸äiëåòòi àäàìíû» iñi åìåñ; á½ë î¹àí ºàðàìà-ºàðñû, ÿ¹íè ¸äiëåòñiç àäàìíû» iñi. – Ìåíi»øå, Ñîêðàò, ñåíiêi ¼òå ä½ðûñ. – ß¹íè, åãåð êiìäå-êiì ¸ðêiìãå òèiñòiíi áåðó – ¸äiëåòòiëiê äåï åñåïòåñå æ¸íå á½íû ¸äiëåòòi àäàì æàóëàðûíà çèÿíûí òèãiçiï, àë äîñòàðûíà ïàéäà ¸êåëói êåðåê äåï ò¾ñiíñå, îëàé äåãåí àäàì äàíûøïàí åìåñ, ¼éòêåíi îë øûíäûºòû àéòûï ò½ð¹àí æîº, – áiç åøêiìãå åøºàíäàé æàìàíäûº æàñàìàóäû ¸äiëåòòiëiê äåï òàïòûº. – Ìåí á½íûìåí êåëiñåìií, – äåï æàóàï áåðäi Ïîëåìàðõ. – Îëàé áîëñà, – äåäiì ìåí, áiç åêåóìiç á½íû Ñèìîíèä, íåìåñå Áèàíèò, íåìåñå Ïèòòàê, íåìåñå äàíûøïàíäàðäû» áiðåói àéòòû äåãåí àäàì¹à áiðëåñiï ñî¹ûñ àøàìûç. – Ìåí îíäàé øàéºàñºà ºàòûñó¹à äàéûíìûí, – äåäi Ïîëåìàðõ. – °äiëåòòiëiê – á½ë äîñòàð¹à ïàéäà ¸êåëiï, æàóëàð¹à çèÿíûí òèãiçó äåï êiì àéòºàíûí áiëåñi» áå? – äåäiì ìåí. – Êiì àéòòû? – äåï ñ½ðàäû Ïîëåìàðõ. – Ìåíi» îéûìøà, á½ë ñ¼çäåðäi Ïåðèàíäð íåìåñå Ïåðäèê, àë ì¾ìêií Êñåðêñ, íåìåñå ôèâàëûº Èñìåíèé íåìåñå ¼çií º½äiðåòòi ñàíà¹àí áàéëàðäû» áiðåói àéòºàí øû¹àð. – Ñåí ¼òå ä½ðûñ àéòàñû». – Òàìàøà. °äiëåòòiëiê ¸äiëåòòi äåãåí ½¹ûì áîëìàñà, îíäà î¹àí ºàíäàé àíûºòàìà áåðóãå áîëàäû? Ôðàñèìàõ áiçäi» ¸»ãiìåìiçäi» ¾ñòiíäå áiðíåøå ðåò ñ¼çãå àðàëàñïຠáîë¹àí åäi, áiðຠîíû» ºàñûíäà îòûð¹àíäàð îíû ½ñòàï ºàëäû – îëàð áiçäi ñî»ûíà äåéií òû»äà¹ûëàðû êåëäi. Áiðຠáiç áiðàç òîºòàï ºàë¹àí óàºûòòà, ìåí ¼ç ñ½ðà¹ûìäû ºîé¹àí êåçäå, Ôðàñèìàõ øûäàé àëìàé êåòòi: áiçäi ï¸ðøàëàï æ½ëûï òàñòàó¹à äàÿð à»äàé, áiçãå òàï áåðäi. Áiç Ïîëåìàðõ åêåóiìiç ºîðûººàííàí æàëò áåðäiê, àë îë áiçãå òàï áåðiï, àéºàé ñàëäû:

îéëàäû, ñîíäà äà ìåíi» æàóàï áåðãåíiìäi ºàëàéòûí ñèÿºòàí¹àí ñû»àé òàíûòòû. °éòåóið, àºûðûíäà îë êåëiñiï, áûëàé äåäi: – Ìiíå, Ñîêðàòòû» äàíàëû¹û: ¼çi åøí¸ðñåãå ¾éðåòêiñi êåëìåéäi, ¸ð æåðäå æ¾ðiï áàñºàëàðäàí ¾éðåíåäi æ¸íå åøêiìãå îë ¾øií àë¹ûñ òà àéòïàéäû. – Ìåí áàñºàëàðäàí ¾éðåíåäi äåï ñåí øûíäûºòû àéòòû», Ôðàñèìàõ, áiðຠìåí àë¹ûñ àéòïàéäû äåãåíi» – æàë¹àí. Ìåí øàìàì êåëãåíøå ò¼ëåéìií ¹îé. Ìåí òåê ìàºòàó àðºûëû ò¼ëåéìií – ìåíäå àºøà æîº. Ìåíi» ºàíäàé íèåòïåí àéòàòûíûìäû ñåí ìåí æàóàï áåðãåí êåçäå ê¼ðåñi», ìåí îíû áiðåó æàºñû æàóàï áåðãåí êåçäå àéòàìûí: ìåí ñåíi» æàºñû ñ¼éëåéòiíi»å ø¾á¸ì æîº. °äiëåòòiëiê ê¾øòiëiêòi» ïàéäàñû ðåòiíäå – Îëàé áîëñà òû»äà. Ìåí ¸äiëåòòiëiêòi ê¾øòi àäàì¹à ïàéäàëû í¸ðñå äåï îéëàéìûí. Àë åíäi ñåí íåãå ìàºòàìàé îòûðñû»? °ëäå ñåíi» ûºûëàñû» áîëìàé ò½ð ìà? – Àëäûìåí ìåí ñåíi» íå àéòûï ò½ð¹àíû»äû ò¾ñiíóiì êåðåê. Ìåí ¸ëi ½ºïàé îòûðìûí. Ñåíi» ïàéûìäàóû»øà, ê¾øòi àäàì¹à ºàæåò í¸ðñå – á½ë ¸äiëåòòiëiê. Åãåð Ïîëèäàìàíò6 æ½äûðûºòàñóäà á¸ðiíåí ê¾øòi áîëñà æ¸íå îíû» äåíñàóëû¹û ¾øií ñèûð åòiíi» ïàéäàñû ê¼ï áîëñà, áiç ¸ëñiç áîëñຠòà, áiçãå äå ñîíäàé òàìຠæåó ïàéäàëû äà, ¸äiëåòòi äå áîëìàé ìà? – Ìåíi» æàóàáûìà ñåíi» îñûíäàé æàìàí ìà¹ûíà áåðãåíi», Ñîêðàò, àäàì ê¼íãiñiç. – Îëàé åìåñ, àñà ºûìáàòòû Ôðàñèìàõ, áiðຠñåí æàóàáû»äû ò¾ñiíäåðñå»øi. – Áið ìåìëåêåòòåðäå º½ðûëûì òèðàíèÿëûº, åêiíøiëåðiíäå äåìîêðàòèÿëûº, àë ¾øiíøiëåðiíäå àðèñòîêðàòèÿëûº åêåíií ñåí áiëìåóøi ìå åäi»? – ²àëàéøà áiëìåéií? – °ð ìåìëåêåòòå ê¾ø áèëiãi áàðäû» ºîëûíäà åêåíií øå? – °ðèíå. – Êåç-êåëãåí áèëiê çà»äàðäû ¼ç ïàéäàñûíà ºàðàé òà¹àéûíäàéäû: äåìîêðàòèÿäà – äåìîêðàòèÿëûº çà»äàð, òèðàíèÿäà – òèðàíèÿëûº çà»äàð, áàñºàëàðäà – áàñºà çà»äàð. Çà»äàðäû òà¹àéûíäàé îòûðûï, îëàðäû ºîë àñòûíäà¹ûëàð ¾øií ¸äiëåòòi äåï õàáàðëàéäû – á½ë íà¹ûç áèëiêêå ïàéäàëû í¸ðñå, àë îíû á½ç¹àíäàðäû çà»äû àòòàï êåòêåí, ¸äiëåòòiëiêòi æàóàáûìäà ñåí åñêåðòêåíäåðäi» åøºàéñûñû áîëìàóû êåðåê ïå? Àë åãåð ñîëàé áîëñà øå, ñåí ºûëæàºñû», ìåí ñîíäà àºèºàòºà ºàðñû ñ¼éëåóiì êåðåê ïå? Ñåí ºàëàé îéëàéñû»? – äåñå, ñåí á½¹àí íå äåéñi»? – Æåòåäi, – äåäi Ôðàñèìàõ, – ñåí òà¹û äà áàÿ¹û ¸íi»å áàñòû». – Íåãå îëàé áîëìàñºà? – äåäiì ìåí. – Áàÿ¹û ¸óåí áå, áàñºà ìà, ñåí ñ½ðຠºîé¹àí êåç-êåëãåí àäàì ñîëàé äåï îéëàéäû ¹îé. Ñåí àäàì, ìåéëi, òûéûì áîëñà äà, áîëìàñà äà, ¼çiíi» ê¼çºàðàñòàðûíà ºàðñû æàóàï áåðåäi äåï îéëàéñûç áà? – ß¹íè, ñåí äå ñîëàé iñòåéií äåï îòûðñû» ¹îé: ñåíi» æàóàáû»äà ìåí òûéûì ñàë¹àí áið í¸ðñå áîëà ìà? – Ìåíi» òàëäàóûì êåçiíäå ñîëàé áîëûï øûºñà, ìåí òà»äàíáàéìûí. – Àë åãåð ìåí ñà¹àí ¸äiëåòòiëiê òóðàëû áàñºà, æàºñûðຠæàóàïòû ê¼ðñåòñåì ºàéòåñi»? Îíäà ¼çi»å ºàíäàé æàçà òà¹àéûíäàéñû»? – Íàäàí àäàì¹à áåðiëåòií æàçàäàí áàñºà ºàíäàé æàçà áåðiëói ì¾ìêií! Îäàí õàáàðäàð àäàìíàí ¾éðåíói òèiñ. Ìåí ñîíäàé æàçà¹à ëàéûºïûí. – Ñåí ò¸òòi øûðºàéñû»! Æîº, ñåí îºûòó ¾øií àºøà ò¼ëå. – Ìåíäå àºøà ïàéäà áîë¹àí êåçäå ñ¼çñiç ò¼ëåéìií. – Àºøà áàð, – äåï äàóûñòàäû Ãëàâêîí, – àºøà ì¸ñåëå åìåñ, Ôðàñèìàõ, ñåí òåê æàë¹àñòûðà áåð, – áiç áàðëû¹ûìûç Ñîêðàò ¾øií ò¼ëåéìiç. – Ñîêðàò, ¼çiíi» ¸äåòiíå ñàëûï, ¼çi æàóàï áåðìåé, áàñºàíû» æàóàáûíà òèiñiï, îíû æà øû¹àðó ¾øií áå? – Àñà º½ðìåòòi Ôðàñèìàõ, – äåäiì ìåí, – åãåð, áiðiíøiäåí, åøòå»å áiëìåñå» æ¸íå áiëiìãå òàëïûíáàñà», àë ñîäàí ñî», îë òóðàëû êåéáið îéëàðû» áîëñà, àë î¹àí òèûì ñàëûíñà, ñîíûìåí ºàòàð òûéûìäû ºàðàïàéûì àäàì åìåñ, åðåêøå áið àäàì ñàëñà, ºàëàé æàóàï áåðóãå áîëàäû? ´ç îéëà¹àíû»äà àéòó åø ì¾ìêií åìåñ ºîé. Îäàí äà ñà¹àí æàóàï áåðãåí ä½ðûñ áîëàð: ñåí áiëiìiì áàð, æàóàáûì áàð äåï îòûðñû» ¹îé. Îéëàíáà, ðàõûì åò, ìà¹àí æàóàï áåð æ¸íå Ãëàâêîíäû æ¸íå áàñºàëàðäû äà àºûë¹à ñàë. Ìåíi» ñî»ûìíàí Ãëàâêîí äà, áàñºàëàð äà îíû» æàóàï áåðóií ñ½ðàäû. ʼðiíiï ºàëó ¾øií Ôðàñèìàõòû» ûñòûº ûºûëàñû áîë¹àíû àíûº: îë äàéûí êåðåìåò æàóàáûì áàð äåï

îðûíäàó ¸äiëåòòi äåï ìîéûíäà¹àí æîºïûç áà? °ëäå áiç îëàé äåï ºàáûëäàìàäûº ïà? – ȸ, áiç ñîëàé äåï ºàáûëäà¹àí ñèÿºòûìûç. – Ñåí áèëiêêå, æàëïû êiì ê¾øòiðåê áîëñà, ñî¹àí çèÿíûí òèãiçåòiííi» ¸äiëåòòi åêåíií ìîéûíäà¹àíû» òóðàëû îéëàí: áèëiê ¸äåéiëåï åìåñ, áiëìåé, ¼çäåðiíå çèÿíûí òèãiçåòií çà»äàð òà¹àéûíäàñà äà, îíû áàñºàëàðäû» îðûíäàóû ¸äiëåòòi äåï åñåïòåéñi». Îíäàé æà¹äàéäà, äàíûøïàíûì, Ôðàñèìàõ, ñåí àéòûï îòûð¹àí í¸ðñåãå ºàðàìà-ºàðñû í¸ðñåíi îðûíäàó ¸äiëåòòi äåãåí ñ¼ç åìåñ ïå? ´éòêåíi áà¹ûíûøòûëàð¹à áèëiêêå, ê¾ø èåëåðiíå çèÿíäû í¸ðñåíi îðûíäàó ¸äiëåòòi äåëiíiï îòûð ¹îé. – ȸ, Çåâñïåí àíò åòåéií, Ñîêðàò., – äåï àéºàé ñàëäû Ïîëåìàðõ, – á½ë àéäàí àíûº. – Îíû» ¾ñòiíå ñåí îë òóðàëû Ñîêðàòòû êó¸ëàíäûðûï îòûðñû», – äåï åñêåðòòi Êëèòîôîíò. – Á½ë æåðäå êó¸ëàðäû» ºàæåòi ºàíøà? Ôðàñèìàõ áèëiê èåëåði êåé êåçäå ¼çäåðiíå çèÿíäû çà»äàð òà¹àéûíäàéäû æ¸íå ñîíûìåí ºàòàð áà¹ûíûøòû àäàìäàð ¾øií îëàðäû äà îðûíäàó ¸äiëåòòiëiê áîëàäû äåï ¼çi ìîéûíäàäû ¹îé. – Ïîëåìàðõ, îë áèëiê èåëåðiíi» á½éðûºòàðûí îðûíäàóäû ¸äiëåòòiëiê äåï åñåïòåäi. – ȸ, Êëèòîôîíò, îë ê¾ø ºîëûíäà áàð àäàì¹à ºàæåòòi í¸ðñåíi ¸äiëåòòiëiê äåï àòàäû ¹îé. Îñû åêi ò½æûðûìäû ºàáûëäàé îòûðûï, îë áèëiê áàñûíäà¹ûëàð êåéäå ¼çäåðiíå çèÿí ¸êåëåòií çà»äàðäû ºàáûëäàéäû, áiðຠîëàð¹à áà¹ûíûøòû àäàìäàð îëàðäû äà îðûíäàóû òèiñ åêåíiíå äå êåëiñòi Îñû ò½æûðûìíàí ê¾øêå èå àäàìäàð ¾øií ïàéäàëû í¸ðñåíi» ¸äiëåòòiëiãi îëàð¹à ïàéäàñûç í¸ðñåíi» ¸äiëåòòiëiãiíåí òiïòi äå àðòûº åìåñ äåãåí ºîðûòûíäû æàñàó¹à áîëàäû. – Ôðàñèìàõ ê¾øêå èå àäàì ¾øií ïàéäàëû äåï, îë ê¾ø èåñi ¼çiíå ïàéäàëû äåï åñåïòåéòií í¸ðñåíi àéòòû, – äåï ºàðñû øûºòû Êëèòîôîíò. – Ìiíå, ñîíû ¸ëñiçäåð îðûíäàóû êåðåê – îñûíû îë ¸äiëåòòiëiê äåï àòà¹àí. – Æîº, Ôðàñèìàõ îëàé äåãåí æîº, – äåäi Ïîëåìàðõ. – Á¸ðiáið åìåñ ïå, Ïîëåìàðõ, – äåäiì ìåí, – åãåð Ôðàñèìàõ åíäi ñîëàé äåñå, áiç äå ñîíû ñîëàé äåï ò¾ñiíåìiç. – Ôðàñèìàõ, ìà¹àí àéòøû, ñåí ê¾øêå èå àäàì ¾øií øûí ì¸íiíäå ïàéäàëû ìà, ïàéäàëû åìåñ ïå, î¹àí ºàðàìàñòàí ¼çiíå ïàéäàëû äåï åñåïòåñå áîëäû, ñîë ¸äiëåòòi áîëàäû äåãi» êåëäi ìå? Ñåíi» àéòºàíû»äû îñûëàé ò¾ñiíó êåðåê ïå? á½ç¹àí äåï æàçàëàéäû. Ìiíå ñîíäûºòàí, ºûìáàòòû Ñîêðàò, ìåíi» àéòàðûì: Áàðëûº ìåìëåêåòòåðäå áið ¹àíà í¸ðñå, ÿ¹íè áèëiêêå ïàéäàëû í¸ðñå ¸äiëåòòi äåï åñåïòåëåäi. Àë îë – ê¾ø, ñîíäûºòàí äà, åãåð ä½ðûñ ïàéûìäàð áîëñàº, ¸äiëåòòiëiê áàðëûº æåðäå áiðäåé, îë ê¾øòi àäàìäàð¹à ºàæåòòi í¸ðñå. – Ñåíi» íåíi àéòûï îòûð¹àíû»äû ìåí åíäi ò¾ñiíäiì. Åíäi á½ë ä½ðûñ ïà, á½ðûñ ïà, ñîíû îéëàíûï ê¼ðåéií. Ñåí ¼ç æàóàáû»äà ìà¹àí òûéûì ñàë¹àíû»à ºàðàìàñòàí ¼çi» ºàæåòi áàð í¸ðñåíi ¸äiëåòòi äåï àòàäû». Ñåí òåê “ê¾øòiðåê àäàìäàð ¾øií” äåãåíäi ºîñòû». – Ò¾êêå ò½ðìàñ ºîñó áîë¹àíû ¹îé! – °ëi ò¾ñiíiêñiç, á¸ëêiì îíû» ìà¹ûíàñû çîð áîëàð. Áiðຠò¾ñiíiêòiñi, ñåíi» àéòºàíû» ä½ðûñ ïà, ñîíû ºàðàñòûðó êåðåêòiãi. °äiëåòòiëiêòi» áið ºàæåòi áàð í¸ðñå åêåíiíå ìåí äå êåëiñåìií. Áiðຠñåí “ê¾øòiðåê àäàì ¾øií” äåï ºîñûï îòûðñû», àë ìåí îíû áiëìåéìií, ñîíäûºòàí î¹àí ¸ëi äå ê¾äiêïåí ºàðàó êåðåê. – ²àðàñòûð åíäi. – Ìåí ä¸ë ñîëàé iñòåéìií. Àéòøû ìà¹àí, ñåí áèëiêêå áà¹ûíóäû ¸äiëåòòi äåï îéëàéñû» áà? – Ñîëàé äåï îéëàéìûí. – °ëäåáið ìåìëåêåòòåãi áèëiêòåãiëåð êií¸ñiç áå, ¸ëäå îëàð äà ºàòåëåñóãå ºàáiëåòòi ìå? – °ðèíå, îëàð äà ºàòåëåñåäi. – Îëàé áîëñà, çà»äàðäû òà¹àéûíäàé îòûðûï, áið çà»äàðäû îëàð ä½ðûñ, àë êåéáiðåóëåðií ºàòå òà¹àéûíäàé ìà? Ìåíi» îéûìøà ñîëàé ñèÿºòû. Ľðûñ òà¹àéûíäà¹àíäàðû áèëiêêå ïàéäàñûí, ºàòå ºàáûëäàí¹àíäàðû çèÿíûí òèãiçåäi. Ñåíi»øå ºàëàé? – ȸ, ñîëàé. – Îëàð íå òà¹àéûíäàñà äà, ºîë àñòûíäà¹ûëàð îíû îðûíäàóëàðû êåðåê ºîé, ñîë ¸äiëåòòiëiêêå æàòà ìà? – Åíäi ºàëàé? – Ñîíäà, ñåíi» ïàéûìäàóû»øà, ê¾øòiðåê àäàì¹à ºàæåòòiíi îðûíäàó äà, î¹àí ºàðàìà-ºàðñû ºàæåòòi åìåñòi äå îðûíäàó ¸äiëåòòi áîë¹àíû ¹îé. – Ñåí íå äåï ò½ðñû»? – Ìåíi»øå, ñåí íå äåñå», ìåí äå ñîíû àéòûï îòûðìûí. Ľðûñòàï ºàðàñòûðàéûºøû: áèëiêòåãiëåð ºîë àñòûíäà¹ûëàð¹à ¼çäåðiíi» òà¹àéûíäà¹àíäàðûí îðûíäàóäû òàëàï åòå îòûðûï, êåéäå ¼çäåði ¾øií ºàæåò í¸ðñåäåí ºàòåëåñåòiíií, ñîíûìåí ºàòàð áà¹ûíûøòûëàð¹à êåç êåëãåí á½éðûºòû

ºûëæàºòàï, ìàçຠåòñå» äå, ìåí ñà¹àí áåðiëìåéìií. Ñåíi» øàìà» î¹àí æåòïåñ. – Ñåíi»øå, ìåí àðûñòàííû» æ¾íií ºûðºûï7, Ôðàñèìàõºà æàëà æàóûï, åñiìíåí àóûñòû äåéñi» áå? – Ñåí æà»à ¹àíà ñîëàé iñòåìåê áîëäû», áiðຠîë ñåíi» ºîëû»íàí êåëìåéäi ¹îé. – Æåòåð åíäi. Îäàí äà ìà¹àí ìûíàíû àéò: æà»à ñåí àéòºàí øûí ì¸íiíäåãi åìøi îë àóðóëàðäû» ºàìûí ¹àíà îéëàé ìà, ¸ëäå àºøàíû ¹àíà îéëàé ìà? – Îë àóðóëàðäû» æàéûí îéëàéäû. – Àë êåìå æ¾ðãiçóøi øå? Íà¹ûç êåìå æ¾ðãiçóøi – á½ë åñóøiëåðäi» áàñòû¹û ìà, ¸ëäå ¼çi äå åñóøi ìå? – Åñóøiëåðäi» ¾ñòiíåí ºàðàóøû. – Ìåíi» îéûìøà îíû» äà êåìåäå æ¾çåòiíií åñêåðiï ºàíà îíû åñóøi äåï àòàó¹à áîëìàñ. Îíû êåìåäå æ¾ðãåíi ¾øií ¹àíà êåìå æ¾ðãiçóøiñi äåï àòàìàéäû, îíû» øåáåðëiãi ¾øií, åñóøiëåðäi» ¾ñòiíåí ºàðà¹àíû ¾øií àòàéäû. – Á½ë ä½ðûñ. – Îëàé áîëñà, åìøi äå, êåìå æ¾ðãiçóøiñi äå, íåáið ïàéäàëû ì¸ëiìåòêå èå áîëàð. – °ðèíå. – Æàëïû ¼íåðäi» ¼çi êiìãå íå ïàéäàëû åêåíií içäåï òàóûï, îéëàï òàáó ¾øií æàðàòûë¹àí æîº ïà? – ȸ, ñîë ¾øií. – Àë êåç-êåëãåí ¼íåð ¾øií ¼çiíi» æî¹àð¹û æåòiñòiãiíåí áàñºà í¸ðñåíi» ïàéäàñû áàð ìà? – Ñåí íåíi ìå»çåï ò½ðñû»? – Ìiíå, ìûíàó: åãåð ìåíåí áiçäi» ¼çiìiçäi» äåíåìiç ¼çäiãiíäå æåòêiëiêòi ìå, ¸ëäå áàñºà áið í¸ðñåíi ºàæåò åòå ìå äåï ñ½ðàñà, ìåí áûëàé äåï æàóàï áåðåð åäiì: “̾ëòiêñiç ºàæåò åòåäi”. Ñîíäûºòàí äà îíû åìäåóäi» ò¸ñiëäåði òàáûë¹àí, àë áiçäi» äåíåìiç æåòiëìåãåí, îë ¼çäiãiíåí æåòêiëiêñiç. Äåíåãå æàðàìäû í¸ðñåíi áåðó ¾øií, ¼íåð ºàæåò áîëäû. ²àëàé, ñåíi»øå ìåí ä½ðûñ àéòûï îòûðìûí áà, ¸ëäå ºàòå ìå? – Ľðûñ. – Îëàé áîëñà øå? Åìøiëiê ¼íåðiíi» ¼çi æåòiëãåí åìåñ ïå? ʼçäi ê¼ðóìåí, º½ëàºòû åñòóìåí òîëûºòûð¹àí ñèÿºòû êåç-êåëãåí ¼íåðäi ¸ëäåáið ïàéäàëû ºàñèåòïåí òîëûºòûðóäû» ºàæåòòiëiãi áàð ìà? Ñîíäûºòàí êåç-êåëãåí ¼íåðäi îë ¾øií íå ïàéäàëû åêåíií æ¸íå îíû íåìåí òîëûºòûðó¹à áîëàòûíäû¹ûí øåøåòií áàñºà ¼íåðìåí òîëûºòûðó¹à áîëà – Òiïòi îëàé åìåñ. Ìåí ñîíäà ºàòåëåñåòií àäàìäû ê¾øòi àäàì äåï àòàéäû äåï îéëàéñû» áà? – Ñåí áèëiê èåëåði ï¸ê åìåñ, îëàð äà ºàòåëåñåäi äåãåí ñî», ìåí ñåíi» àéòºàíäàðû»íû» àñòàðûíäà ñîíäàé ìà¹ûíà æàòûð-àó äåï îéëàäûì. – Ïàéûìäàóëàðû»äà, Ñîêðàò, ñ¼çäi» ½ñຠæà»ñàºòû¹ûíà æàðìàñàñû»! Ìûñàëû, àóðóäû ºàòåëåñiï, ä½ðûñ åìäåìåãåí àäàìäû ñåí îë ºàòåëiêòåði ¾øií åìøi äåï àòàéñû» áà? Íåìåñå åñåïòåóäi» øåáåðií îë åñåïòåó êåçiíäå ºàòåëåññå, ä¸ë ñîë ºàòåëiãi ¾øií îíû øåáåð äåé àëàñû» áà? Ìåíi» îéûìøà, áiç æàé ¹àíà ¸»ãiìå àðàñûíäà ¹àíà “åìøi ºàòåëåñòi”, “åñåïòåó øåáåði” íåìåñå “ãðàììàòèêà ì½¹àëiìi ºàòåëåñòi” äåéìiç; åãåð îë øûíäû¹ûíäà áiç àòà¹àíäàé àäàì áîëñà, îë åø óàºûòòà ºàòåëåñïåéäi. Ñåíi» ñ¼çäåði»íi» ä¸ë ìà¹ûíàñû áîéûíøà, åãåð ñåí ä¸ëäiêòi ¹àíà ºàëàñà», ¼ç iñiíi» øåáåði îë iñòå åø óàºûòòà ºàòåëåñïåéäi. ´éòêåíi áiëiìíi» æåòiñïåãåíiíåí, øåáåðëiêòi» æåòiñïåóøiëiãiíåí ºàòåëåñåäi. Îëàé áîëñà, ìåéëi îë ñóðåòøi áîëñûí, äàíà áîëñûí íåìåñå áèëåóøi áîëñûí, ¼çiíi» iñií æåòå ìå»ãåðãåí áîëñà, “åìøi ºàòåëåñòi”, “áàñºàðóøû ºàòåëåñòi” äåï àéòºàíìåí, îëàð åø óàºûòòà ºàòåëåñïåéäi. Ìåíi» ñ¼çäåðiìäi îñûíäàé ìà¹ûíàäà ò¾ñií. Åãåð îë ñîíäàé ä¸ëäiêïåí: îë øûíäû¹ûíäà áàñºàðóøû áîë¹àíäûºòàí, ºàòåëiê æiáåðìåéäi, îë ¼çi ¾øií æàºñûðຠçà»äû òà¹àéûíäàéäû æ¸íå îíû ºîë àñòûíäà¹ûëàðû îðûíäàóû òèiñ. Ñîíäûºòàí, ìåí áàñûíàí áàñòàï ê¾øêå èå àäàì ¾øií ïàéäàëû í¸ðñåíi ºàáûëäàï, ñîíû ¸äiëåòòi äåï àòàéìûí. – Ñîëàé äå! Ìåí ñåíi»øå, Ôðàñèìàõ, ½ñຠêåìiñòiêêå æàðìàñàäû åêåíìií ¹îé! – Ñîëàé. – Ñîíäà ìåíi» ñ½ðàºòàðûìäà ºàòûãåç ìà¹ûíà áàð ¹îé, ñåíi»øå? – Ìåíi» î¹àí ø¾á¸ì æîº.Áiðຠñåíi» îíû»íàí åøí¸ðñå øûºïàéäû: ìåíåí ñåí ¼çi»íi» á½çûº íèåòi»äi æàñûðà àëìàéñû», àë îíû æàñûðà àëìà¹àíäûºòàí ñåí áiçäi» á½ë ¸»ãiìåëåñóiìiçäå ìåíi æå»å àëìàéñû». – ²ûìáàòòûì-àó, ìåí òiïòi î¹àí òàëïûíáàéìûí äà. Áiðຠñåí ¸ëñiç àäàì ê¾øêå èå àäàì¹à ïàéäàëûíû æàñà¹àíû ¸äiëåòòiëiê äåï àòà¹àíäà, “áèëåóøi” æ¸íå “ê¾øòi” äåãåí ñ¼çäåðäi ºàëàé, ê¸äiìãiäåãiäåé ìå, ¸ëäå ¼çiíi» ä¸ë ìà¹ûíàñûíäà ïàéäàëàíûï îòûðñû» áà, ñîíû àíûºòàï áåðøi. – Ìåí áèëåóøi äåãåíäi ä¸ë ñîë ìà¹ûíàíû áåðåòií ñ¼ç ðåòiíäå ïàéäàëàíûûï îòûðìûí. Åíäi ºàíøà á½ðìàëàñà» äà,

– Îëàé áîëñà, Ôðàñèìàõ, áiðåóëåðäi áàñºàðàòûí êåçêåëãåí àäàì, ¼çi áàñºàðóøû áîë¹àíäûºòàí, åøóàºûòòà ¼çiíå ¹àíà ïàéäàëû á½éðûº, çà»äàðäû åìåñ, ¼çiíå áà¹ûíûøòû àäàìäàð ¾øií ïàéäàëû çà»äàðäû òà¹àéûíäàéäû. Áiç ¼çiìiçäi» ïiêiðòàëàñûìûçäà îñûíäàé ò½æûðûì¹à êåëãåí êåçäå, áàðëûº îñûíäà îòûð¹àíäàð ¾øií ¸äiëåòòiëiêêå á½ðûí áåðiëãåí àíûºòàìàíû» ºàðàìà-ºàðñû àíûºòàìà¹à àéíàë¹àíûí áàéºà¹àí êåçäå Ôðàñèìàõ æàóàï áåðóäi» îðíûíà êåíåòòåí áûëàé äåï ñ½ðàäû: – Ñîêðàò, àéòøû ìà¹àí, ñåíi» ê¾òóøi» áàð ìà? – Ñà¹àí íå áîëäû? – äåäiì ìåí, – ñåí ì½íäàé ñ½ðàºòàð ºîé¹àíøà, æàóàï áåðãåíi» ä½ðûñ áîëàð åäi. – Ñåíi» ê¾òóøi» ñåíi» ì½ðíû»äû ñ¾ðòóäi äå ½ìûòûï êåòåäi – ñåí ºîéëàðäû ºîéøûäàí àéûðà àëìàéñû». – Ñåí îíû ºàéäàí îéëàï òàïòû»?– äåäiì ìåí. – ´éòêåíi, ñåí áàºòàøûëàð íåìåñå ¼ãiç æàþøûëàð ºîéëàð ìåí ¼ãiçäåðäi æåìäåï, ì¸ïåëåãåíäå, îëàðäû» èãiëiãi òóðàëû îéëàéäû, îíû ¼çäåðiíi», íå áîëìàñà îëàðäû» èåëåðiíi» èãiëiãi ¾øií åìåñ, áàñºà ìàºñàòïåí æàñàéäû äåï îéëàéñû». Ñåí ìåìëåêåòòåðäå äå áàñºàðóøûëàð – øûí ì¸íiíäå áàñºàðàòûíäàð – ¼çäåðiíi» ºîë àñòûíäà¹ûëàð¹à ºîéøûëàðäû» ºîé¹à ºàðûì-ºàòûíàñûíàí ¼çãåøå ºàòûíàñòà áîëàäû, îëàð ê¾íiò¾íi ¼çäåðiíå ºàéòñå äå áið ïàéäà òàáóäû åìåñ, áàñºà áið í¸ðñå òóðàëû îéëàéäû äåï ïàéûìäàéñû». “°äiëåòòi”, “¸äiëåòòiëiê”, “¸äiëåòñiç”, “¸äiëåòñiçäiê” äåãåíäåðäåí ñåíi» õàáàðû» æîº, ¸äiëåòòiëiê ïåí ¸äiëåòòiíi» øûí ì¸íiíäå á¼òåííi» èãiëiãi åêåíií, á½ë ê¾øòi àäàì¹à, áèëåóøiãå ºîëàéëû í¸ðñå åêåíií, àë îíû àìàëñûç îðûíäàéòûí àäàìäàð ¾øií á½ë íà¹ûç çèÿíäûº åêåíií, àë ¸äiëåòñiçäiê, êåðiñiíøå: îë ºàðàïàéûì àäàìäàðäû, ÿ¹íè ¸äiëåòòi àäàìäàðäû, áèëåéòiíií áiëìåéñi». Áèëåóøiíi» ºîë àñòûíäà¹ûëàð, îíû» ºîëûíäà ê¾ø áîë¹àíäûºòàí, ñî¹àí ïàéäàëûíû iñêå àñûðàäû. Îëàðäû» òû»¹ûëûºòûëû¹ûíû» àðºàñûíäà áèëåóøi æåòiñòiêêå æåòåäi, àë îëàð ¼çäåði àºûðûíäà ò¾êñiç ºàëàäû. Ñåí, Ñîêðàò, ໺àóñû», ¸äiëåòòi àäàì ºàéäà áîëñà äà ¸äiëåòñiç àäàì¹à ºàðà¹àíäà æå»iëiñêå ½øûðàéòûíûí åñêåðó êåðåê. Å» àëäûìåí, àäàìäàð àðàñûíäà¹û ¼çàðà ìiíäåòòåð õàºûíäà: îëàð åêåói áið îðòຠiñ æàñà¹àí êåçäå, àºûðûíäà ¸äiëåòñiçãå ºàðà¹àíäà ¸äiëåòòi àäàìíû» ê¼áiðåê áiðäå»åíi èåëåíãåíií åøºàøàí ê¼ðìåéñi», êåðiñiíøå, îë ¸ð êåç àçäû èåëåíåäi. Ñîäàí ñî» ìåìëåêåòïåí ºàðûì-ºàòûíàñòà ¸ëäåáið ìà? ´íåðäi» ¼çiíäå áåëãiëi áið æåòiëìåãåíäiê æàñûðûë¹àí áà æ¸íå êåç-êåëãåí ¼íåð î¹àí íå ïàéäàëû åêåíií øåøåòií, áàñºà ¼íåðäi ºàæåò åòå ìå? Àë îë øåøóøi ¼íåð ¾øií ¼ç êåçåãiíäå ä¸ë ñîíäàé òà¹û áið ¼íåðäi» ºàæåòi áàð ìà, ñîëàé øåêñiç êåòå áåðå ìå? °ëäå êåç-êåëãåí ¼íåð ¼çiíå íå ºàæåò åòåòiíií ¼çi øåøå ìå? °ëäå îíû» æåòiñïåóøiëiêòåðiíi» îðíûí òîëòûðóøûëàðûí òàëäàóäà î¹àí ¼çiíi» äå, áàñºà äà ¼íåðäi» ºàæåòi áàð ìà? ´éòêåíi ¼íåðäå åøºàíäàé æåòiñïåóøiëiê áîëìàéäû æ¸íå î¹àí ¼çiíåí ñûðò áàñºàäàí ïàéäàëûëûºòû içäåó êåëiñïåéäi. Åãåð îë ä½ðûñ áîëñà, îë ¼çiíi» ìiíñiçäiãií æ¸íå ò½òàñòû¹ûí ñàºòàéäû. Åíäi á½íû îñûëàé áîëà ìà, áîëìàé ìà, ¼çi»øå ºàðàñòûð. – Ñîëàé áîëó êåðåê. – ß¹íè, åìøiëiê ¼çiíå ¹àíà ºàæåòòiíi ºàðàñòûðìàéäû, äåíåíi» ñàóëû¹û ¾øií ïàéäàëûíû ºàðàñòûðàäû. – ȸ. – Ñàëò àòïåí æ¾ðó – òåê æ¾ðó ¾øií åìåñ, àòòàð ¾øií ïàéäàëû. Êåç-êåëãåí ¼íåð ¼çi ¾øií ïàéäàëû í¸ðñå åìåñ (¼éòêåíi îë îíû ºàæåò åòïåéäi), îíû» çàòûíà ïàéäàëû í¸ðñå. – Ñîëàé áîëñà êåðåê. – Áiðຠêåç-êåëãåí ¼íåð, Ôðàñèìàõ, îë ºîëäàíûëàòûí àéìàºòà¹û ê¾ø ïåí áèëiê. Ôðàñèìàõ á½íûìåí êåëiñêiñi êåëìåñå äå, êåëiñòi. – ß¹íè êåç-êåëãåí ¼íåð ïàéäàëûíû ê¾øòi ¾øií åìåñ, ¼çi áàñºàðàòûí ¸ëñiç ¾øií åñêåðåäi. – °éòåóið ñî»ûíäà Ôðàñèìàõ, ºàðñûëàñºûñû êåëñå äå, á½íûìåí êåëiñòi, ñîäàí ñî» ìåí áûëàé äåäiì: – ß¹íè, åìøi – îë åìøi áîë¹àíäûºòàí – åìøiãå ºàæåò í¸ðñåíi æàçûï áåðìåéäi, îë àóðó¹à ºàæåò í¸ðñåíi æàçàäû. Áiç åìøi àºøà¹à òîéûìñûç àäàì åìåñ, äåíåíi åìäåóøi äåãåíãå êåëiñòiê ºîé. °ëäå îëàé åìåñ ïå? Ôðàñèìàõ ìຽëäàï æàóàï áåðäi: – ß¹íè, êåìå æ¾ðãiçóøi, ñ¼çäi» øûí ì¸íiíäå, åñóøi åìåñ, åñóøiëåðäi» áàñºàðóøûñû ìà? – ȸ, îë ñîëàé ºàáûëäàí¹àí. – ß¹íè, îíäàé êåìå æ¾ðãiçóøi ¼çiíi» ïàéäàñû ¾øií åìåñ, åñóøiëåðäi» ïàéäàñû, ÿ¹íè ¼çií òû»äàéòûí àäàìäàð ¾øií ïàéäàëû á½éðûºòàðäû åñêåðåäi æ¸íå ñîíäàé çà»äàðäû ¹àíà ºîëäàíàäû. Ôðàñèìàõ á½íû àìàëñûçäàí ºîëäàäû.

æiáåðìåäi æ¸íå ¼ç ñ¼çäåðiíå ä¸ëåë àéòóû ¾øií îíû ºàëó¹à ì¸æá¾ðëåäi. Ìåí ¼çiì äå ñîíû ºàæåò åòêåíäiêòåí, áûëàé äåäiì: – Ñåí ºûçûº àäàìñû», Ôðàñèìàõ. Áiçãå îñûíäàé ñ¼çäåðìåí òàï áåðåñi» äå, åíäi êåòiï ºàë¹û» êåëåäi, ñåí áiçäi äå òîëûº ½¹ûíäûðìàäû», ¼çi» äå á¸ðií ä½ðûñòàï æiêòåãåí æîºñû», ñîëàé åìåñ ïå? ¸ëäå áàñºàøà ìà? °ëäå, ñåíi»øå, á½íäàé í¸ðñåíi àíûºòàó – ò¾êêå ò½ðìàéòûí ½ñàº-ò¾éåê ïå? Á½ë ¸ðºàéñûñûìûç ½ñòàíàòûí ¼çiìiçäi» ìàºñàòûìûç¹à ëàéûº ¼ìið ñ¾ðåòií í½ñºàó áîëìàñ ïà åäi? – Ìåíi» îéûìøà, – äåäi Ôðàñèìàõ, – ä¸ë îñû áàñºàøà ñèÿºòû. – Á¸ëêiì,– äåäiì ìåí, – ñåíi» áiçäå åøºàíäàé iñi» æîº ñèÿºòû, ñåí áiëåòií í¸ðñåíi áiëìåñòåí, áiç æàºñû ¼ìið ñ¾ðåìiç áå, æàìàí ¼ìið ñ¾ðåìiç áå, ñà¹àí á¸ðiáið ñèÿºòû. Áiðàº, ºûìáàòòûì, áiçäi» äå îíû áiëóiìiç ¾øií, ñåí å»áåêòåíói» êåðåê. Á½ë æåðäå áiç ê¼ïïiç, åãåð ñåí áiç ¾øií èãiëiê æàñàñà», ñà¹àí æàìàí áîëìàñ. Ìåíi» ïiêiðiìå êåëñåê, ñà¹àí àéòàðûì: ìåí ¸äiëåòñiçäiê ¸äiëåòòiëiêêå ºàðà¹àíäà ïàéäàëû äåãåíãå, ¸äiëåòñiçäiêêå òîëûº áîñòàíäûº áåðiëñå äå, ñåíáåéìií æ¸íå îëàé äåï îéëàìàéìûí. ²ûìáàòòûì, ìûñàëû, áiðåó ¸äiëåòñiç áîëñûí äåéiê, îë ¸äiëåòñiç ºûëûºòàðäû íå æàñûðûí, íå ê¾ðåñòå æàñàé àëàäû äåéiê, – á¸ðiáið ¸äiëåòñiçäiê ¸äiëåòòiëiêêå ºàðà¹àíäà ïàéäàëû äåãåíãå ìåí ñåíáåéìií. ̾ìêií, áiçäi» àðàìûçäà, ìåíåí áàñºà áiðåó äå îñûíäàé ê¾éäå îòûð¹àí øû¹àð. Îëàé áîëñà, áiçäi, º½ðìåòòi Ôðàñèìàõ, ¸äiëåòòiëiêòi ¸äiëåòñiçäiêòåí ¸ëäåºàéäà æî¹àðû ºîé¹àíûìûç ¾øií áiçäi» øåøiìiìiçäi» ä½ðûñ åìåñòiãiíå ñåíäið. – Ñåíi ºàëàé ñåíäiðóãå áîëàäû? – äåï ñ½ðàäû Ôðàñèìàõ.– Ìåíi» ºàçið àéòºàíûì ñåíi ñåíäiðìåäi ìå, ìåí ºàéòñåì åêåí? ´ç ê¼çºàðàñòàðûìäû åíäi ñåíi» æàíû»à òûººûëàìàéìûí ¹îé! – Çåâñ ¾øií, òåê îëàé åìåñ! Å» àëäûìåí ñåí ¼çi» ½ñòàí¹àí ê¼çºàðàñòàðû»íàí òàéìà, àë åãåð îëàð¹à äåãåí ê¼çºàðàñòàðû» ¼çãåðãåí áîëñà, îíû àøûº àéò, áiçäi àëäàìà. Ñåí ê¼ðiï îòûðñû» ¹îé, Ôðàñèìàõ (òà¹û äà á½ðûí¹ûíû ºàðàñòûðàéûº): àëäûìåí íà¹ûç ä¸ðiãåðëåðãå àíûºòàìà áåðå îòûðûï, ä¸ë ñîë íàºòûëûºòû áàºòàøû òóðàëû àéòºàí êåçäå äå ñàºòàó êåðåêòiãií ñåí îéëàìàäû». Ñåí îë áàºòàøû áîë¹àíäûºòàí ºîé áà¹àäû äåï îéëàéñû», îëàð ¾øií æî¹àð¹û èãiëiêòi åñêåðìåéñi», îë áið äàñòàðõàííàí òåê æàºñûëàï àñ iøêiñi êåëåòií àðàìòàìຠò¸ðiçäi íåìåñå ò¾ñiìãå êåëñåê,– îë áàºòàøû ò¼ëåì ò¼ëåó êåðåê áîëñà: òå» ºàòûíàñòà¹û ì¾ëiêòiê æà¹äàéäà ¸äiëåòòi àäàì ê¼áiðåê, àë ¸äiëåòñiç àäàì àçûðຠò¼ëåéäi æ¸íå ò¼ëåìäi àëó¹à êåëãåíäå ¸äiëåòòi àäàì¹à åø í¸ðñå á½éûðìàéäû, àë ¸äiëåòñiç ê¼ï í¸ðñåäåí ½òàäû. Îëàð áiðäåé ìåìëåêåòòiê ºûçìåòêå ò½ðñà, ¸äiëåòòi àäàì áàñºà á¸ëåãå ½øûðàìàñà äà, ¾éiíäåãi æà¹äàé, î¹àí æåòêiëiêòi ê¼»ië á¼ëiíáåãåíäiêòåí, íàøàðëàéäû, àë îë ¸äiëåòòi àäàì áîë¹àíäûºòàí ºî¹àìäûº iñòåðäåí åøºàíäàé ïàéäà ê¼ðìåéäi. Îíûìåí ºîñà, îë ¸äiëåòòiëiêêå ºàéøû êåëåòií êåçäå ºîëäàìà¹àíû ¾øií òóûñòàðû ìåí òàíûñòàðûíû» íàðàçûëû¹ûí òóäûðàäû. Àë ¸äiëåòñiç àäàìäà á¸ði êåðiñiíøå áîëàäû. Ìåí îñû¹àí äåéií àéòºàíûìäû ºàéòàëàéìûí: áèëiêêå èå áîëó ¾ëêåí àðòûºøûëûº áåðåäi. Êåç-êåëãåí àäàìíû» ¼çi ¾øií ¸äiëåòñiç áîëó, ¸äiëåòòi áîëó¹à ºàðà¹àíäà, ºàíøàëûºòû ïàéäàëû åêåíií ñåí ¼çi» åñêåðói» ºàæåò. Åãåð ñåí ¸äiëåòñiçäiêòi áàðûíøà òîëûº ºàðàñòûðñà»: ¸äiëåòòiëiêòi á½ç¹àí àäàìíû» æåòiñòiêêå æåòêåíií, àë ¸äiëåòñiçäiêòi ¼ç áàñûíàí êåøiðñå äå, ¸äiëåòòiëiêêå ºàðñû øûºïà¹àí àäàìíû» áåéøàðàëû¹ûí ê¼ðóãå áîëàäû. Òèðàíèÿ äà îñûíäàé: îë áiðåñå àñòûðòûí, áiðåñå ê¾øïåí ¼çiíå òèiñòi åìåñòi – õðàìäûº æ¸íå ìåìëåêåòòiê, æåêå æ¸íå ºî¹àìäûº ì¾ëiêòi – áiðòiíäåï åìåñ, áiðäåí, áàñûï àëàäû. °äiëåòòiëiêòi» æàðòûëàé á½çûë¹àíûí áàéºàï ºàëñà, æàçàëàíàäû íåìåñå ìàñºàðàëàíàäû. Îíäàéëàð, ¼çäåðiíi» êåëòiðãåí çèÿíûíà ºàðàé, ºàñèåòòi í¸ðñåíi ºîðëàóøûëûëàð, íåìåñå º½ëäàðäû ½ðëàóøû, íåìåñå á½çóøû, íåìåñå ½ðûëàð, òîíàóøûëàð äåï àòàëàäû. Àë àçàìàòòàðäû ì¾ëêiíåí àéûðûï ºàíà ºîéìàé, îëàðäû» ¼çií º½ë¹à àéíàëäûðûï, åçãiãå ò¾ñiðãåí àäàìäû ìàñºàðàëàóäû» îðíûíà, îíû òàáûñòû, æàðûëºàóøû äåï àòàéäû, îòàíäàñòàðû ¹àíà åìåñ, æàò æåðëiêòåð äå îíû áiëåäi: á½íäàé àäàì ¸äiëåòñiçäiêòi áàðûíøà ê¼ï æàñàéäû. ´éòêåíi ¸äiëåòñiçäiêòi ñûí¹à àë¹àí àäàì, ¸äiëåòñiç ¸ðåêåò æàñàóäû ñûíàìàéäû, îëàð ¼çäåði çàëàë øåêïåñ ¾øií, ¼çäåði ¾øií ºîðºàäû. Ñîëàé, Ñîêðàò: ¸äiëåòñiçäiê, ¸äiëåòòiëiêêå ºàðà¹àíäà áàðûíøà êå», ê¾øòiðåê, îíäà ê¾ø òå, áîñòàíäûº òà, áèëiê òå ê¼áiðåê, àë ¸äiëåòòiëiê, ìåí áàñòàïºûäà àéòºàíäàé, á½ë – ê¾øòi àäàì¹à ºàæåòòi í¸ðñå, àë ¸äiëåòñiçäiê – îë ¼ç-¼çäiãiíåí ïàéäàëû æ¸íå ìàºñàòºà ëàéûº. Îñûíû àéòûï, Ôðàñèìàõ êåòïåê áîëäû – ¼çiíi» ¾çäiêñiç ê¼ïñ¼çäiãiìåí îë ìîíøàøûäàé, áiçäi øîìûëäûðûï, º½ëà¹ûìûçäû ñ¼çáåí áiòåï ºîéäû,– áiðຠîòûð¹àíäàð îíû

– Îëàé áîëñà, áiç åêåóìiç ¸ð ¼íåð ¼çäiãiíøå ïàéäàëû äåãåíãå êåëiñåìiç áå? – Ñîëàé áîëñûí. – ß¹íè, øåáåðëåð áiðëåñiï, ºàíäàé ïàéäà àëñà äà, îëàð ¼çäåðiíå ïàéäà ¸êåëåòií iñòi áiðëåñiï iñòåéòiíi àíûº. – Ñîëàé áîëñà êåðåê. – Å»áåãi ¾øií àºû àëàòûí øåáåðëåðãå îëàðäû» ò¼ëåì ¼íåðiíåí àëàòûí ïàéäàñû áàð äåéìiç. Ôðàñèìàõ á½¹àí ¸ðå» äåãåíäå êåëiñòi. – ß¹íè, îëàðäû» ¸ðºàéñûñûíû» îñû ïàéäàñû – àºû àëóû – ¼çäåðiíi» æåêå ¼íåðiíåí êåëìåéäi. Á½íû ä¸ëiðåê ºàðàñòûðñàº, îíäà åìøiëiê – äåíñàóëûººà, ò¼ëåì ò¸ñiëi – ìàðàïàòòàó¹à æåòêiçåäi; º½ðûëûñ ¼íåði – ¾é ò½ð¹ûçàäû, àë æàëäàíûï æ½ìûñ iñòåó ¼íåði – îíû ìàðàïàòòàóìåí ºîñà æ¾ðåäi. Áàñºàëàðû äà îñûëàé: ¸ð ¼íåð ¼ç iñií æàñàéäû æ¸íå ¼çiíi» òà¹àéûíäûëû¹ûíà ñàé ïàéäà ¸êåëåäi. Åãåð á½ë ¼íåðãå àºû ò¼ëåó ºîñûëìàñà, øåáåðãå îäàí ïàéäà áîëà ìà? – Áîëìàñ. – ß¹íè, îë òåãií æ½ìûñ iñòåñå, î¹àí åøºàíäàé ïàéäà êåëìåéäi ¹îé? – Ìåí ñîëàé îéëàéìûí – ß¹íè, Ôðàñèìàõ, á½ë åíäi ò¾ñiíiêòi: åøºàíäàé ¼íåð æ¸íå åøºàíäàé áàñºàðó øåáåðãå ïàéäà ¸êåëìåéäi, áiðຠáiç ¼òêåíäå àéòºàíäàé, îë îíû ºàìòàìàñûç åòåäi æ¸íå ê¾øòiãå åìåñ, ¸ëñiçãå ïàéäàëû í¸ðñåíi òà¹àéûíäàéäû. Ñîíäûºòàí äà, ìåí æóûº àðàäà àéòºàíäàé, ºûìáàòòû Ôðàñèìàõ, åøêiì äå ¼ç åðêiìåí áàñºàðóøû áîëûï, á¼òåí áiðåóäi» êåìøiëiêòåðií æ¼íäåóìåí àéíàëûñºûñû êåëìåéäi, áiðຠêåç-êåëãåí àäàì, êåðiñiíøå, ìàðàïàòòàóäû ºàæåò åòåäi, ¼éòêåíi ¼ç ¼íåðií æàºñûëûººà ïàéäàëàí¹ûñû êåëãåí àäàì, îíû åøºàøàí ¼ç èãiëiãi ¾øií æ½ìñàìàéäû, òåê ¼ç ºîë àñòûíäà¹ûëàðäû» èãiëiãiíå àðíàéäû. Ìiíå, ñîíäûºòàí áàñºàðó¹à êiðiñêåíäåð ¾øií ìàðàïàòòàó – íå àºøàëàé, íå º½ðìåò áîëó êåðåê, àë áàñºàðóäàí áàñ òàðòºàíäàðäû æàçàëà¹àí ä½ðûñ. – Îë ºàëàé, Ñîêðàò? – äåï ñ½ðàäû Ãëàâêîí. – Àëäû»¹û åêi ìàðàïàòòàóäû ìåí ò¾ñiíåìií, áiðຠñåí æàçàëàóäû äà ìàðàïàòòàóäû» ºàòàðûíà ºîñûï ºîéäû»: ìåí á½íû ò¾ñiíáåéìií. – ß¹íè ñåí áàñºàðó¹à êåëiñêåí å» ïàðàñàòòû àäàìäàð ïàéäàëàíàòûí æàºñûëàðäû» ìàðàïàòòàóûí ò¾ñiíáåéñi». Àò຺½ìàðëûº ïåí àºøà º½ìàðëûºòû» ìàñºàðàëûº áîëûï ñèÿºòû åìåñ, òîéûìñûç áið àäàì ò¸ðiçäi. Á½ë áàñºà áið í¸ðñå ¾øií åìåñ, ¸ðèíå, ¼íåð ¾øií, ¼çiíi» òà¹àéûíäûëû¹û ¾øií æàóàï áåðói ìà»ûçäû, îíûìåí ºîéìàé, ¼òå òàìàøà æàóàï áåðói ºàæåò,– ñîë êåçäå ºîéëàðäû» äà æà¹äàéû æàºñû áîëàäû; îíäàé ¼íåð á½ë ìàºñàò ¾øií åøºàíäàé êåìøiëiêòåð áîëìàñà, æåòêiëiêòi áîëàäû. Ñîíäûºòàí äà, áiç åíäi êåç-êåëãåí áèëiê, îë áèëiê áîë¹àíäûºòàí, áàñºà áiðåóäi» èãiëiãií åìåñ, î¹àí áà¹ûíûøòû æ¸íå îíû» ºàìºîðëû¹ûíäà¹ûëàðäû» èãiëiãií – ºî¹àìäûº æ¸íå æåêå áàñòûº ðåòòå – åñêåðåòiíäiãiíå ñ¼çñiç êåëiñåìiç. Ñåí, ºàëàéøà, ìåìëåêåòòi áàñºàðàòûíäàð,– íà¹ûç áàñºàðóøûëàð – æàºñû íèåòïåí áàñºàðàäû äåï îéëàéñû»? – Çåâñïåí àíò åòåìií, ìåí îéëàï ºàíà ºîéìàéìûí, áiëåòií äå ñèÿºòûìûí. – Øûíûìåí äå ìå, Ôðàñèìàõ? Ñåí áàñºà áèëåóøiëåðäi» åøáiðåói ¼ç åðêiìåí áàñºàð¹ûñû êåëìåéòiíií áàéºàìàéñû» áà, áiðຠîëàðäû» áàðëû¹û ìàðàïàòòàëóäû òàëàï åòåäi, ¼éòêåíi îëàðäû» áàñºàðóûíàí ¼çäåðiíå åìåñ, îëàðäû» ºîë àñòûíäà¹ûëàð¹à ïàéäà ò¾ñåäi. Ìà¹àí ìûíàíû àéòøû: áiç áið ¼íåðäi áàñºà ¼íåðäåí ¸ðºàéñûñûíû» ¼çiíi» òà¹àéûíäûëû¹û áàð áîë¹àíäûºòàí àæûðàòàìûç áà? Òåê, ºûìáàòòûì, ê¾òïåãåí áið ºûçûº í¸ðñå àéòûï æ¾ðìå, ¼éòñå», áiç á½ë ¸»ãiìåíi åø óàºûòòà àÿºòàìàéìûç. – ȸ, áiç îëàðäû ä¸ë ñîë ¾øií àæûðàòàìûç. – Îëàé áîëñà, îëàðäû» ¸ðºàéñûñû áið æàëïû ïàéäà åìåñ, åðåêøå áið ïàéäà ¸êåëåäi, ìûñàëû, åìøiëiê – äåíñàóëûº, êåìå æ¾ðãiçó – æ¾çó êåçiíäåãi ºàóiïñiçäiêòi æ¸íå áàñºàëàð. – °ðèíå. – Àë å»áåêêå àºû ò¼ëåó ñûéëûº áåðóãå æàòàäû, ¼éòêåíi îë ñîë ¾øií æàðàë¹àí. Íåìåñå åìøiëiê ïåí êåìå æ¾ðãiçó ñåí ¾øií áiðäåé ìå? Ñåíi» îéû»à ñàé, ñåí áàðëû¹ûí ä¸ë àíûºòà¹û» êåëåäi: îëàé áîëñà, åãåð êiìäå-êiì, êåìå æàñàóìåí àéíàëûñà îòûðûï, î¹àí òå»içäå æ¾çó æàºñà, ò¸óiðëåíåäi, ñåí îñû ¾øií êåìåìåí æ¾çóäi åìøiëiê äåï àòàð ìà åäi»? – Æîº, ¸ðèíå. – Åãåð áiðåó æàëäàíà îòûðûï, ò¸óið áîëñà, ñåí îíû å»áåãiíå ò¼ëåíãåí ò¼ëåì äåï àòàìàññû»? – Æîº, ¸ðèíå. – Ñîíäà ºàëàé? Åìøi áîë¹àí àäàì ñîëàé æ½ìûñ iñòåñå, ñåí åìøiëiêòi äå æàëäàíûï æ½ìûñ iñòåó äåï àòàéñû» áà? – Àòàìàéìûí.

– ²àëàéøà ºàëàìàñºà? – äåäi Ãëàâêîí. – Áiðàº, åãåð áiç ¸äiëåòòiëiêòi» èãiëiêòåðií áiðiíåí ñî» áiðií æiêòåï, î¹àí ºàðñû øûºñàº, îë òà¹û ñ¼éëåéäi, ñîäàí ñî» áiç ñ¼éëåéìiç, îíäà îë àòàë¹àí èãiëiêòåðãå åñåï æ¾ðãiçiï, ¼ëøåó êåðåê áîëàð, àë îëàðäû ¸ðºàéñûñûìûçäû» æàóàáûìûçäà ºàíøà ðåò êåëòiðåòiíiìiçäi øåøó ¾øií ñîòòàð êåðåê áîëàäû. Åãåð ºàçið áiçäi» îéûìûç áið æåðäåí øûºïàé ò½ð¹àíäà¹ûäàé çåðòòåó æ¾ðãiçñåê, îíäà áiç ¼çiìiç áið ìåçåòòå ñîò òà, ºîð¹àóøû äà áîëàìûç. – °ðèíå. – Ñà¹àí îñû åêi ò¸ñiëäi» ºàéñûñû ½íàéäû? – Åêiíøiñi. – Àë, îíäà, Ôðàñèìàõ, – äåäiì ìåí, – áiçãå áàñûíàí áàñòàï æàóàï áåð. Ñåí æàñàë¹àí ¸äiëåòñiçäiê æàñàë¹àí ¸äiëåòòiëiêêå ºàðà¹àíäà ïàéäàëûðຠäåï ò½æûðûìäàéñû» áà? – °ðèíå, ìåí ñîëàé ò½æûðûì æàñàéìûí, àë íåëiêòåí îëàé äåéòiíiìäi ìåí àéòûï êåòòiì. – Àë åíäi ìûíà¹àí ñåí íå äåéñi»: ñåí îñû ºàñèåòòi» áiðåóií ºàéûðûìäûëûº, àë åêiíøiñií ¸äåïñiçäiê äåï àòàéñû» áà? – Íåãå îëàé äåìåñêå? – ß¹íè, ºàéûðûìäûëûº äåï ñåí ¸äiëåòòiëiêòi, àë ¸äåïñiçäiê äåï ¸äiëåòòiëiêòi àòàéñû» áà? – Îëàé åìåñ, ºûìáàòòûì! Ìåíi» àéòàðûì ñîë, ¸äiëåòñiçäiê – ìà»ûçäûðàº, àë ¸äiëåòñiçäiê – æîº! – Ñîíäà ºàëàé àéòó êåðåê? – ĸë îñû¹àí êåðiñiíøå. – ²àëàéøà ¸äiëåòñiçäiê ¸äåïñiçäiê áîëûï åñåïòåëåäi? – Æîº, îë – ïàðàñàòòû òîïàñòûº. – Ñåí ¸äiëåòñiçäiêòi ºàñê¾íåìäiê äåï àòàéñû» áà? – Æîº, á½ë àºûë¹à ñûéûìäûëûº. – Ñà¹àí ñîíäà ¸äiëåòñiç àäàìäàð àºûëäû æ¸íå æàºñû áîëûï ê¼ðiíå ìå? – Å» áîëìà¹àíäà, êiìäå-êiì ¸äiëåòñiçäiêòi» øåãiíå æåòiï, á¾êië ìåìëåêåòòåð ìåí õàëûºòàðäû ¼çiíå áà¹ûíäûðà àëñà. Àë ñåí, á¸ëêiì, ìåí ¸ìèÿíäàðäû êåñåòiíäåð òóðàëû àéòûï îòûð äåãåí áîëàðñû»? Îë äà áåëãiëi áîëûï ºîé¹àí¹à äåéií ìà»ûçäû. Áiðຠîëàð òóðàëû åñêå àëóäû» ºàæåòi æîº; ìåíi» ºàçið àéòûï îòûð¹àíûì áàñºà. – Ìà¹àí ñåíi» îíûìåí íå àéòàéûí äåï ò½ð¹àíû» ¸áäåí áåëãiëi; áiðຠìåíi òà»äàíäûðàòûíû – ñåíi» ¸äiëåòñiçäiêòi òàáûëàòûíûí ñåí áiëìåóøi ìå åäi» – øûíûìåí äå îë ñîëàé ìà? – Ìåí áiëåìií. – Ñîíäûºòàí æàºñû àäàìäàð àºøà ¾øií äå, º½ðìåò ¾øií äå, áàñºàðó¹à êåëiñïåéäi: îëàð áàñºàð¹àíû ¾øií àøûº ò¾ðäå ñûéëûº àëûï, æàë¹à àëóøû, àºûñûí æàñûðûí ïàéäàëàíóøû ½ðû äåãåí àòºà èå áîë¹ûñû êåëìåéäi; ¼ç êåçåãiíäå º½ðìåò òå îëàðäû ºûçûºòûðìàéäû – ¼éòêåíi îëàð àò຺½ìàð åìåñ. Áàñºàðó¹à êåëiñói ¾øií îëàð¹à ìiíäåò ºîéûï, æàçà ºîëäàíó êåðåê. Ìiíå, áèëiêêå, ºàæåòòiëiêòi ê¾òïåé, ¼ç åðêiìåí èå áîëó¹à òàëïûíóäû» ½ÿò áîëûï åñåïòåëó ñåáåái ñîíäûºòàí. Àë å» àóûð æàçà – ¼çi» êåçiíäå êåëiñïåãåí áèëiêêå æàìàí àäàìíû» èå áîëûï, ñîíû» ºîë àñòûíäà áîëó. Ìåíi»øå, ä¸ë îñûíäàé æàçàäàí ºîðºûï, ïàðàñàòòû àäàìäàð áèëiê áàñûíà êåëiï, áàñºàðàäû: îëàð áàñºàðó¹à æàºñû áið í¸ðñå òàáó ¾øií, îäàí ë¸çç¸ò àëó ¾øií åìåñ, á½ë iñòi ¼çiíåí æàºñûðຠíåìåñå ¼çi ñèÿºòû áàñºàðàòûí àäàì¹à òàïñûðà àëìà¹àíäûºòàí, ñîíäàé ºàæåòòiëiêïåí êiðiñåäi. – Åãåð ìåìëåêåò òåê æàºñû àäàìäàðäàí ò½ðñà, îíäà áàðëû¹û, ºàçið áèëiêêå òàëàñºàíäàé, áàñºàðóäû áið-áiðiíå ñiëòåï, ºàøàð åäi. Á½ë æåðäåí íà¹ûç ìåìëåêåò áàñºàðóøû àäàì ¼çiíå ¹àíà ïàéäàëûíû ê¼êñåìåéòiíäiãi, êåðiñiíøå, ¼ç ºîë àñòûíäà¹û àäàìäàð¹à ïàéäàëûíû àðìàíäàéòûíû áåëãiëi, ¼éòêåíi á½íû ò¾ñiíåòií êåç-êåëãåí àäàì áàñºàëàðäû» ïàéäàñû ¾øií æàíòàëàñóäû» îðíûíà, áàñºàëàðäû» á½íû» ïàéäàñûí îéëàóûí ºàëàéäû. Ìåí åøºàøàí ¸äiëåòòiëiê – ê¾øòi àäàì¹à ïàéäàëû í¸ðñå äåéòií Ôðàñèìàõºà áåðiëìåéìií. Áiðຠáiç á½íû êåéiíiðåê ¸ëi äå òàëäàéìûç. °äiëåòòiëiê æ¸íå ¸äiëåòñiçäiê – Ìåí ¾øií ºàçið Ôðàñèìàõòû» ¸äiëåòñiç àäàìíû» ¼ìiði ¸äiëåòòi àäàìíû» ¼ìiðiíåí æàºñû äåãåí ò½æûðûìäàìàñû ¸ëäåºàéäà ìà»ûçäûðàº. Àë ñåí, Ãëàâêîí, íåíi òà»äàéñû»? Á½ë ò½æûðûìäàìàëàðäû» ºàéñûñû, ñåíi»øå, ä½ðûñûðàº? – Ìåíi»øå,– äåäi Ãëàâêîí,– ¸äiëåòòi àäàìíû» ¼ìiði ìà»ûçäûðàº. – Àë ñåí Ôðàñèìàõòû» ¸äiëåòñiç àäàìíû» ¼ìiðiíå ºàíøàìà èãiëiêòi òà»ûï ºîé¹àíûí åñòiäi» áå? – Åñòiäiì, áiðຠñåíáåéìií. – Åãåð îíû» ïiêiðiíi» òåðiñ åêåíií áiçãå ä¸ëåëäåóãå ì¾ìêiíäiê áîëñà, îíû ñåíäiðóäi ºàëàéñû» áà?

– Îëàé áîëñà, ¸äiëåòñiç àäàì ê¼áiðåê í¸ðñåãå èå áîëó ¾øií áàñºà ¸äiëåòñiç àäàììåí òàðòûñºà ò¾ñåäi ¹îé. – ȸ, îë ñîëàé. – Îíäà áûëàé äåéiê: ¸äiëåòòi àäàì ¼çiíå ½ºñàìàéòûí àäàìíàí ã¼ði àðòûºøûëûººà èå áîëóäû ºàëàéäû, àë ¸äiëåòñiç àäàì ¼çiíå ½ºñàéòûííàí äà, ½ºñàìàéòûííàí äà àðòûº áîëûï ò½ðó¹à òûðûñàäû. – Ñåí ì½íû ¼òå æàºñû àéòòû». – °äiëåòñiç àäàì àºûëäû äà, ûºïàëäû äà áîëàäû ¹îé, àë ¸äiëåòòi àäàìäà îë äà, á½ë äà áîëìàóû ì¾ìêií. – Á½ë äà æàºñû àéòûë¹àí ñ¼ç. – ß¹íè, ¸äiëåòñiç àäàì àºûëäû¹à äà, ûºïàëäû¹û äà ½ºñàé àëàäû, àë ¸äiëåòòi, êåðiñiíøå, î¹àí ½ºñàìàéòûí áîëàäû. – ´çi ñîíäàé áîëûï ò½ðûï, àäàì ºàëàé ¼çi ñèÿºòûëàð¹à ½ºñàìàéäû? Àë åãåð ¼çi ñîíäàé áîëìàñà, îíäà îëàð¹à ½ºñàñ åìåñ. – Òàìàøà! Îëàé áîëñà, îëàðäû» ¸ðºàéñûñû êiìãå ½ºñàñ áîëñà, ¼çäåði äå ñîíäàé. Íåãå îëàé áîëìàñºà? – Ñîëàé-ຠáîëñûí. – Ôðàñèìàõ, ñåí áið àäàìäû íåìåñå ñàçäû» áiëãiði äåï, àë åêiíøi àäàìäû îíû» áiëãiði åìåñ äåï àéòà àëàñû» áà? – °ðèíå. – Îëàðäû» ºàéñûñû àºûëäû, ºàéñûñû àºûëñûç? – Ìóçûêàíû áiëåòií, ¸ðèíå, àºûëäû, àë áiëìåéòiíi – àºûëñûç. Åãåð îë àºûëäû áîëñà, îíäà îë ê¼ðíåêòi àäàì, àë àºûëñûç – îë áið áåéøàðà. – ȸ. – Àë åìøi øå? – Îë äà ä¸ë ñîëàé áîëìàé ìà? – Ñîëàé. – ²½ðìåòòi Ôðàñèìàõ, ñåíi»øå, ºàëàé, ëèðàíû ê¾éiíå êåëòiðiï, îíû» øåêòåðií òàðòûï íåìåñå áîñàòó àðºûëû ñàçäû» áiëãiði áiëãið áîëóäàí àðòûº áîëó¹à ½ìòûëà ìà? – Ìåíi»øå, æîº. – Àë áiëìåéòiíãå ºàðà¹àíäà àðòûº í¸ðñåãå ½ìòûëà ìà? – Ìiíäåòòi ò¾ðäå. – Àë åìøi øå? Áåëãiëi áið òà¹àìäû æ¸íå ñóñûíäû òà¹àéûíäàó àðºûëû îë åìøi áîëóäàí æ¸íå åìøiëiêòi áiëóäåí àðòûº áið í¸ðñåãå ½ìòûëà ìà? – Æîº, ½ìòûëìàéäû. – Àë åìøi åìåñïåí ñàëûñòûð¹àíäà îë àðòûº áiðäå»åãå ½ìòûëà ìà? ºàéûðûìäûëûº ïåí äàíûøïàíäûººà, àë ¸äiëåòòiëiêòi – êåðiñiíøåãå æàòºûçàòûíû». – °ðèíå, ä¸ë ñîëàé. – Á½ë ¼òå ºàòòû àéòûë¹àí ñ¼ç, äîñòûì ìåíi», êåç-êåëãåí àäàì ñà¹àí àéòàð ñ¼ç òàáà àëìàñ. Åãåð ñåí ¸äiëåòñiçäiê ìà»ûçäû äåñå», áiðຠîíû áàñºàëàð ñèÿºòû ëà»äûëûº, ìàñºàðàëûº åêåíií ìîéûíäàñà», áiç ñà¹àí æàëïû ºàáûëäàí¹àí ê¼çºàðàñòàð¹à ñàé àéòàð ñ¼ç òàáàð åäiê. Àë åíäi ñåíi» ¸äiëåòñiçäiêòi ºàéûðûìäûëûº ïåí äàíûøïàíäûººà æàòºûçó¹à áàòûëû» áàð¹àíäûºòàí, ¸äiëåòñiçäiêòi êåðåìåò æ¸íå ê¾øòi äåï î¹àí áiçäi» ¸äiëåòòiëiêêå æàïñûð¹àíûìûçäû» á¸ðií æàïñûðàòûíû» áåëãiëi áîëäû. – Ñåí å» æî¹àð¹û ä¸ðåæåäå î¹àí ê¼çi» æåòòi. – Îëàé áîëñà, ñåí, ìåíi» áàéºàóûìøà, íå îéëàéòûíû»äû àéòûï îòûð¹àí êåçäå, îñûíû» áàðëû¹ûí òàëäàóäàí ºàøó¹à áîëìàéäû. Ìåíi» îéûìøà, Ôðàñèìàõ, ñåí ºàçið åø ºàëæû»ñûç, ñà¹àí àºèºàò áîëûï ê¼ðiíåòií í¸ðñåíi àéòûï îòûðñû». – Ìà¹àí ñîëàé áîëûï ê¼ðiíå ìå, æîº ïà, ñà¹àí á¸ði áið åìåñ ïå? ´éòêåíi ìåíi» ò½æûðûìäàìàìäû ñåí òåðiñêå øû¹àðà àëìàéñû». – Îë, ¸ðèíå, á¸ðiáið áîëñà äà, ìûíà¹àí æàóàï áåðóãå òûðûñ: ¸äiëåòòi àäàì ¼çi ñèÿºòû áàñºà áið ¸äiëåòòi àäàìíû» àëäûíäà ¸ëäåáið àðòûºøûëûººà èå áîë¹ûñû êåëå ìå? – Åøáið, ¸éòïåãåíäå îë îñûíäàé ñûïàéû æ¸íå ºàðàïàéûì áîëìàñ åäi. – Àë ¸äiëåòòiëiêêå êåëñåê øå? – Îíäà äà áîëìàéäû. – °äiëåòñiç àäàìíàí ã¼ði áåëãiëi áið àðòûºøûëû¹ûì áîëóû êåðåê äåï åñåïòåð ìå åäi îë? Íåìåñå îë ì½íû ¸äiëåòñiçäiê äåé ìå? – Åñåïòåð äå åäi, ½ìòûëàð äà åäi, áiðຠî¹àí îíû» øàìàñû æåòïåéäi. – Ìåí îë òóðàëû ñ½ðàï îòûð¹àí æîºïûí. °äiëåòòi àäàì ñîëàé äåï åñåïòåï æ¸íå ¸äiëåòñiçäåí àðòûºøûëûºòàðäû àë¹ûñû êåëåð ìå åäi? – ĸë ñîëàé. Àë ¸äiëåòñiç àäàì øå? Îë äà ¸äiëåòòiëiêêå ºàòûñòû iñòåðãå ¸äiëåòòi àäàì¹à ºàðà¹àíäà àðòûºøûëûººà èå áîëó¹à ½ìòûëàð ìà åäi? – Íåãå îëàé áîëìàñºà? Îë á¸ðiíåí äà àðòûº í¸ðñåãå ½ìòûëàäû ¹îé?

¸ði äàíàëûº, àë ¸äiëåòñiçäiê àç¹ûíäûº æ¸íå íàäàíäûº åêåíäiãií åêåóìiç äå àíûºòà¹àííàí êåéií ìåí áûëàé äåäiì: – Ñîëàé áîëñûí. Áiç ì½íû àíûºòàäûº äåï åñåïòåéiê. Áiðຠáiç ¸äiëåòñiçäiêòi» ºóàòòû åêåíäiãií äå àéòºàíáûç. Îñû åñi»äå ìå, Ôðàñèìàõ. – Åñiìäå. Áiðຠñåíi» á½ë àéòºàíû»à ìåíi» ê¼»iëiì òîëìàé ò½ð. Ñîíäûºòàí á½ë òóðàëû áið í¸ðñåëåð àéòóûì êåðåê. Ìåí ñ¼éëåé áàñòàñàì, ñåí îíû äàóðû¹ó äåï àòàéñû». Ñîíäûºòàí è¸, ìåíi» àéòºûì êåëãåí í¸ðñåíi àéòóûìà ì¾ìêiíäiê áåð íåìåñå åãåð ºàëàñà», ñ½ðàé áåð, ñ½ðàé áåð. Àë ìåí ñåíi ìຽëäàï, åðòåãi àéòûï îòûð¹àí êåìïiðëåðìåí ñ¼éëåñêåíäåé, áiðåñå º½ïòàï, áiðåñå òåðiñêå øû¹àðûï, áàñûìäû èçåé áåðåéií. Òåê ¼ç ê¼çºàðàñû»à ºàéøû í¸ðñåëåðäi àéòïà. Ìåíi á¸ðiáið ñ¼éëåòïåéòií áîë¹àí ñî», ñåíi ûðçà åòóãå òûðûñàéûí. Ìåíåí òà¹û íå òiëåéñi»? – Åøòå»å, Çåâñïåí àíò åòåéií. Åãåð ñåí îñûëàé åòåòií áîëñà», îë iñi». Ìåí ñà¹àí ñ½ðຠºîÿéûí. – ²îé. – Æàºûíäà äà áîë¹àíäàé ìåí ñîë òóðàëû ñ½ðàéûí. Áiçäi» îéëàñòûðóûìûç áåëãiëi áið ò¸ðòiïïåí æ¾ðñií: àòàï àéòºàíäà, ¸äiëåòòiëiêòi» ¸äiëåòñiçäiêêå ºàòûíàñû ºàíäàé? – Á½ðûí ¸äiëåòñiçäiê ¸äiëåòòiëiêêå ºàðà¹àíäà ûºïàëäû äà, ê¾øòi äåãåí åäiê ºîé. Åíäi ¸äiëåòòiëiê – îë äàíàëûº ¸ði içãiëiêòiëiê äåãåíiìiçäåí êåéií, ¸äiëåòñiçäiê íàäàíäûºïåí áiðäåé áîë¹àíäûºòàí ¸äiëåòòiëiê îíàí ºóàòòûðຠåêåíäiãi àéºûí áîëäû. ̽íû ¸ðêiì-ຠò¾ñiíåäi. – Áiðàº, Ôðàñèìàõ, ìåí ì½íû òûì æàäà¹àé ºàðà¹ûì êåëìåé îòûð. Êåðiñiíøå, ìûíàíäàé ò¾ðäå ºàðà¹ûì êåëiï îòûð. Ìåìëåêåòòi» ¸äiëåòñiç áîëàòûíûí æ¸íå ¸äiëåòñiçäiê æîëìåí áàñºà ìåìëåêåòòåðäi áà¹ûíäûðûï æ¸íå îëàðäû º½ëäûºòà ½ñòàï îòûðàòûíûí, Ôðàñèìàõ, îíû» ¾ñòiíå îë ê¼ïòåãåí ìåìëåêåòòåðäi áà¹ûíäûðàòûíûí ìîéûíäàéñû» áà? – Íåãå ìîéûíäàìàñºà? ̽íû, ¸ñiðåñå, å» ê¾øòi æ¸íå ¼çiíi» ¸äiëåòñiçäiãiíäå å» æåòiëãåí ìåìëåêåò iñêå àñûðà àëàäû. – Ñåíi» ò½æûðûìû» îñûíäàé áîë¹àíûí ìåí ò¾ñiíåìií. Áiðຠìåí á½¹àí áûëàé ºàðàéìûí: ìåìëåêåò áàñºà ìåìëåêåòòåí ê¾øòiðåê íåìåñå ºóàòòûðຠáîë¹àíäà îë ñîë ºóàòûí ¸äiëåòòiëiêêå ñàé èå áîëà ìà, ¸ëäå î¹àí ò¸óåëñiç áå? – Åãåð æà»à ¹àíà ñåí àéòºàíäàé, ¸äiëåòòiëiê – îë äàíàëûº áîëñà, îíäà ¸äiëåòòiëiêïåí áàéëàíûñòû. Åãåð, ìåí àéòºàíäàé áîëñà, îíäà ¸äiëåòñiçäiêïåí áàéëàíûñòû. – ȸ. – Îñûíû áiëiìíi» íåìåñå áiëìåóäi» êåç-êåëãåí ñàëàñûíà ºîëäàíûï ê¼ðøi. °ðáið iñòi» áiëãiði ¼çiíi» ¸ðåêåòòåðiíäå æ¸íå àéòºàíäàðûíäà ñîë iñòi» áàñºà áið áiëãiðiíåí íåìåñå ñîë ñàëàäà ¼çiíå ½ºñàéòûííàí àðòûº áiðäå»åãå ½ìòûëà ìà? – Ìåí îñû ñûñûìåí êåëiñåòií áîëàðìûí. – Àë íàäàí øå? Îë áiëãiðìåí äå, áàñºà áið íàäàíìåí ñàëûñòûð¹àíäà àðòûºøûëûººà áiðäåé ½ìòûëìàñ ïà åäi? – ̾ìêií. – Àë áiëãið àäàì äàíà åìåñ ïå? – Ñîëàé äåï îéëàéìûí. – Äàíà àäàìäà ºàñèåòòiëiê áîëìàé ìà? – Ñîëàé áîëàð. – Îëàé áîëñà, ºàñèåòòi ¸ði äàíà àäàì ¼çi ñèÿºòûëàð¹à ºàðà¹àíäà åìåñ, ¼çiíå ½ºñàìàéòûí, ¸ði ºàðàìà-ºàðñûëàð¹à ºàðà¹àíäà àðòûºøûëûººà ½ìòûëàäû. – Ñîëàé øû¹àð. – Íàøàð ºàñèåòòi ¸ði íàäàí àäàì ¼çi ñèÿºòûëàðìåí äå æ¸íå ¼çiíå ºàðàìà-ºàðñûëàðìåí ñàëûñòûð¹àíäà àðòûºøûëûººà ½ìòûëàäû. – Îë àíûº. – Îëàé áîëñà, Ôðàñèìàõ, ¸äiëåòñiç àäàì ¼çiíå ½ºñàñòàðìåí äå, ¼çiíå ½ºñàìàéòûíäàðìåí äå ñàëûñòûð¹àíäà àðòûºøûëûººà ½ìòûëàäû. °ëäå ñåí áàñºàøà àéòûï ïà åäi»? – ȸ, ñîëàé. – Àë ¸äiëåòòi àäàì ¼çiíå ½ºñàñòàð¹à ºàðà¹àíäà àðòûºøûëûººà ½ìòûëìàéäû. Òåê ¼çiíå ½ºñàìàéòûíäàð¹à ºàðà¹àíäà àðòûºøûëûººà ½ìòûëàäû. – ȸ. – Îëàé áîëñà, ¸äiëåòòi àäàì äàíà ¸ði ºàñèåòòi àäàììåí, àë ¸äiëåòñiç – íàøàð ¸ði íàäàí àäàììåí áàðàáàð. – Ñîëàé øû¹àð. – Áiðຠáiç êiì-êiìãå ½ºñàñ áîëñà, ¼çi äå ñîíäàé äåï ìîéûíäà¹àí æîº ïà åäiê? – Ìîéûíäàäûº. – Îëàé áîëñà, ¸äiëåòòi – îë ºàñèåòòi ¸ði äàíà àäàì, àë ¸äiëåòñiç – îë íàäàí æ¸íå ºàñèåòñiç. Ôðàñèìàõ îñûíû» á¸ðiìåí êåëiññå äå, îíû àìàëñûçäàí äåãåíäå ìîéûíäàäû. Îë ¼çi òåðëåï òå êåòòi. Îíû» ¾ñòiíå á½ë æàç êåçi åäi. Îñû ñ¸òòå òiïòi Ôðàñèìàõòû» äà ºûçàðà àëàòûíûí ìåí áiðiíøi ðåò ê¼ðäiì. °äiëåòòiëiêòi» ¸ði içãiëiê,

åòåäi, ¼éòêåíi îë ¼çiíå ¼çi àðàçäûºòà æ¸íå àëàóûçäûºòà, îë ¼çiíå-¼çi æ¸íå ¸äiëåòòi àäàìäàð¹à æàó. Ñîëàé åìåñ ïå? – ȸ. – Áiðຠº½äàéëàð äà ¸äiëåòòi ¹îé, äîñòûì. – Ñîëàé-ຠáîëñûí. – Àë º½äàéëàð¹à, Ôðàñèìàõ, ¸äiëåòñiç – æàó, ¸äiëåòòi îëàð¹à äîñ. – Îñû îéëàðû»ìåí ¼çi»-ຠºîðåêòåíå áåð, æàñºàíáàé. Îñû îòûð¹àíäàðäû» iøiíåí ¼çiìå æàó òàóûï àëìàñ ¾øií, ìåí ñà¹àí ºàðñûëàñïàéìûí. – Åíäi îë ºîíàºàñûíû îñû êåçãå äåéií ºàëàé æàóàï áåðiï êåëñå», ñîíûìåí òîëûºòûð. °äiëåòòi àäàìäàðäû» äàíà äà, æàºñû äà, ¸ðåêåòêå áåéiìäi åêåíäiãi àíûºòàëäû. Àë ¸äiëåòñiçäåð áiðãå ¸ðåêåò æàñàé àëìàéòûíû äà àéºûí. Áið êåçäå ¸äiëåòñiçäåðäi» áiðiãiï ¸ðåêåò åòêåíäiãií áiç àéòûï æ¾ðñåê òå, áiðຠñîë àéòºàíäàðûìûç òîëûº ä½ðûñ åìåñ. Åãåð îëàð òîëû¹ûíàí ¸äiëåòñiç áîë¹àí áîëñà, îëàð áiðiíáiði àÿìàñ åäi ¹îé. Åíäåøå, áið-áiðií äå æ¸íå êiìãå ºàðñû ¸ðåêåò åòñå, ñîëàðäû æ¸áiðëåóãå êåäåðãi êåëòiðãåí îëàðäà áið ¸äiëåòòi í¸ðñå áîë¹àí. Ñîíû» àðºàñûíäà îëàð áið í¸ðñåíi áiðiãiï îðûíäàé àë¹àí. °äiëåòñiçäiêêå îëàðäû ¼çäåðiíå ò¸í ¸äiëåòñiçäiê èòåðìåëåãåí, áiðຠîëàð æàðòûëàé àç¹ûíäà¹àí, ¼éòêåíi àëà»ñûç æàìàí æ¸íå àëà»ñûç ¸äiëåòñiçäåð ¸ðåêåò åòóãå ºàáiëåòñiç. Ìåí ì½íû ñåíi» àë¹àøºû àéòºàíû»íàí áàñºàøà ò¾ñiíåìií. – Áiçãå îñûíû» àðòûíàí ºàðàñòûðó¹à òèiñòi ì¸ñåëåìiçäi çåðòòåó ºàëûï ò½ð. Àòàï àéòºàíäà, ¸äiëåòñiçäåðãå ºàðà¹àíäà ¸äiëåòòi àäàìäàð æàºñû ò½ðìûñ º½ðà ìà, ¸ði îëàð áàºûòòûëàó ìà? Á½ë ºàçiðäi» ¼çiíäå äå àéòºàíäàðûìûçäàí àíûº ê¼ðiíñå äå, äåãåíìåí, îíû ûæäà¹àòïåí ºàðàñòûðó êåðåê. ̸ñåëå êåçêåëãåí í¸ðñå òóðàëû åìåñ, ºàíäàé æîëìåí ¼ìið ñ¾ðó êåðåê åêåíäiãi æ¼íiíäå ¹îé. – Æàðàéäû, ºàðàñòûð. – Ìåí ñîíû iñòåï îòûðìûí. Àë ìà¹àí àéòøû, ìûñàëû, àòòàðäû» áið òà¹àéûíäûëû¹û áàð ìà? – Ìåíi»øå, áàð. – Àòòû» íåìåñå íå äå áîëñà áàñºà áið í¸ðñåíi» òà¹àéûíäûëû¹û ñîíû» ê¼ìåãiìåí íåìåñå ñîíûìåí áiðãå àòºàðûëàòûí í¸ðñå äåï åñåïòåéñi» áå? – Ò¾ñiíáåäiì. – Ñåíi» æ¸é ¹àíà è¸ íåìåñå æîº äåï ºàíà àéòïàé, îñûëàé òàìàøà àéòºàíû» ìåíi ºóàíòàäû, Ôðàñèìàõ. – Îë ñà¹àí æà¹àéûí äåãåíiì ¹îé. – Îíû» ä½ðûñ. Îíäà ìà¹àí æà¹àéûí äåñå», áûëàé åòøi: åãåð ìåìëåêåò íåìåñå ¸ñêåð, íåìåñå ºàðàºøûëàð, íåìåñå ½ðûëàð, íåìåñå òà¹û áið òîïòàð áið iñêå ¸äiëåòñiç ò¾ðäå áiðiãiï êiðiñiï æàòºàíäà, áið-áiðiíå ¸äiëåòñiç ºàòûíàñ æàñàéòûí áîëñà, îëàð ñîë iñòi òûíäûðà àëà ìà? – °ðèíå, æîº. – Åãåð ¸äiëåòñiç áîëìàñà, îíäà òåçiðåê òûíäûðà ìà? – Îëàé áîëìàé øå? – °äiëåòñiçäiê, Ôðàñèìàõ, àëàóûçäûº, ¼øïåíäiëiê, iøòåé àðàçäûº, àë ¸äiëåòòiëiê áið àóûçäûëûº, äîñòûºòû8 òó¹ûçàäû ¹îé. – Ñåíiìåí òàëàñïàñ ¾øií, ñîëàé-ຠáîëñûí. – Îíû» æàºñû, º½ðìåòòiì. Áiðຠìûíàíû àéòøû: åãåð ºàé æåðäå áîëìàñûí ¸äiëåòñiçäiêêå áàðëûº æåðäå ¼øïåíäiëiê òó¹ûçó ò¸í áîëàòûí áîëñà, îíäà àäàìäàðäà ïàéäà áîë¹àííàí êåéií, ìåéëi, îëàð åðiêòiëåð ìå, ¸ëäå º½ëäàð ìà, îëàðäà áiðáiðií æåêê¼ðóøiëiêòi òóäûðìàé ìà, àðàçäûºòàð¹à ¸êåëìåé ìå, ¸ði ñîíû» í¸òèæåñiíäå, îëàð¹à áiðiãiï ¸ðåêåò æàñàó ì¾ìêií áîëìàé ºàëìàé ìà? – °ðèíå. – Ìåéëi, òiïòi îëàð åêåó-ຠáîëñûí, åãåð îëàðäà ñîë ïàéäà áîëñà, îëàð ê¼çºàðàñ æà¹ûíàí äà àæûðàï, áið-áiðií æàóëàðøà, îíû» ¾ñòiíå ¸äiëåòòi àäàìäàðäû äà, æåê ê¼ðiï êåòïåé ìå? – ȸ, îëàð æàóëàð¹à àéíàëàäû. – Åãåð äå òiïòi, Ôðàñèìàõ – ¼çi» ¹àæàï àäàìñû», ¸äiëåòñiçäiê áið-ຠàäàìäà ïàéäà áîë¹àí áîëñà äà, îäàí îíû» ê¾øi êåìè ìå íåìåñå, êåðiñiíøå, îíû» ê¾øi îäàí òiïòi äå àçàéìàéäû. – Àçàéìàñà, ºîéñûí. – °äiëåòñiçäiê ºàéäà ïàéäà áîëñà äà, ìåìëåêåòòå ìå, òàéïàäà ìà, ¸ñêåðäå ìå íåìåñå òà¹û áiðäå»åäå, îíû» ê¾øi ñîíäàé, îë å» àëäûìåí ñîë òîïòàðäà àðàçäûºòàð¹à, àëàóûçäûºòàð¹à, ñîíû» iøiíäå ¸äiëåòòi ºàðñûëàñûíà äà, iøêi æ¸íå ñûðòºû æàóëûººà ¸êåëó àðºûëû ñîë òîïòàðäû» ¸ðåêåò åòóiíå ì¾ìêiíäiê áåðìåéäi. Ñîëàé åìåñ ïå? – °ðèíå, ñîëàé. – Òiïòi áið àäàìäà ïàéäà áîë¹àííû» ¼çiíäå äå îë ¼çiíå ò¸í í¸ðñåëåðäi òó¹ûçàäû. Å» àëäûìåí, îë îíû ä¸ðìåíñiç

– ´çiíi» ºàñèåòòåðiíåí º½ëàºòàð äà òà¹àéûíäûëû¹ûí íàøàð îðûíäàé ìà? – °ðèíå. – Áàñºàíû» á¸ðií äå îñû åðåæåãå ñàé êåëòiðåìiç ¹îé? – Ìåíi»øå, ñîëàé. – Æàííû» áàð í¸ðñåëåðäi» åøºàéñûñûìåí, ìûñàëû, ºàìºîðëûº æàñàó, áàñºàðó, êå»åñó æ¸íå ñîë ñèÿºòû í¸ðñåëåðìåí, îðûíäàó¹à áîëìàéòûí îíû» òà¹àéûíäû¹û áàð ìà? Æàííàí áàñºà îñûëàðäû» áàðëû¹ûí òåê ñîë ¹àíà àòºàðàäû äåéòií áiðäå»å áàð ìà? – Áàñºà åøòå»å äå æîº. – Òà¹û äà òiðøiëiê: îñûíû» áàðëû¹û òåê æàííû» iñi äåãåíäi ìîéûíäàéìûç áà? – Ѽç æîº. – Îëàé áîëñà, æàííû» ¼çiíå ò¸í áåëãiëi áið ºàñèåòi áàð äåï ìîéûíäàéìûç. – Ìîéûíäàéìûç. – Îñû ¼çiíå ò¸í ºàñèåòiíåí àéûðûë¹àíäà æàí ¼çiíi» òà¹àéûíäûëû¹ûí æàºñû îðûíäàé àëà ìà íåìåñå á½ë ì¾ìêií åìåñ ïå? – ̾ìêií åìåñ. – Áiðຠáiç æàííû» ºàñèåòi ¸äiëåòòiëiê, àë êåìiñòiëiãi ¸äiëåòñiçäiê äåï êåëiñêåí åäiê ºîé. – ȸ, êåëiñêåíáiç. – Åíäåøå, ¸äiëåòòi æàí æ¸íå ¸äiëåòòi àäàì æàºñû, àë ¸äiëåòñiç – æàìàí ¼ìið ñ¾ðåäi. – Ñåíi» ïàéûìäàóû» áîéûíøà ñîëàé. – Áiðຠêiì içãiëiêòi ¼ìið ñ¾ðñå, ñîë àäàì æàéëû, ¸ði áàºûòòû, àë êiì içãiëiêñiç áîëñà, îë êåðiñiíøå, íàøàð ¼ìið ñ¾ðåäi. – ȸ, áàñºàøà áîëóû ì¾ìêií åìåñ. – Îëàé áîëñà, ¸äiëåòòi – áàºûòòû, ¸äiëåòñiç – áàºûòñûç àäàì. – Ñîëàé-ຠáîëñûí. – Áåéøàðà áîë¹àííàí íå ¼íåäi? Áàºûòòû áîë¹àíäû àéòñà»øû! – Áàñºàøà, ºàëàé? – Îëàé áîëñà, ñåí Ôðàñèìàõ, ºûçûº àäàìñû»! °äiëåòñiçäiê, ¸äiëåòòiëiêêå ºàð¹àíäà, åøºàøàí ìàºñàòòûëûººà ñàé åìåñ. – Îë áûëàé. Ñåí ê¼çäåði»íåí áàñºà áiðäå»åìåí ê¼ðå àëàñû» áà? – Æîº, ¸ðèíå. – Àë º½ëàºòàðû»íàí áàñºà í¸ðñåìåí åñòè àëàñû» áà? – Åøºàíäàé. – Àë æ¾çiìíi» øî¹ûí ñåí áàºøà ïûøà¹ûìåí íåìåñå êåç êåëãåí áàñºà ºàðóìåí êåñå àëàñû» áà? – °ðèíå. – Ñîë ¾øií æàðàòûë¹àí îðàºïåí îíû á¸ðiíåí äå æàºñû iñòåéñi». – Îë ðàñ. – Îñûíû îðàºòû» òà¹àéûíäûëû¹û äåï åñåïòåìåéìiç áå? – Åñåïòåéiê. – Åíäi, ìåíi»øå, ñåí îñûäàí á½ðûí ñ½ðà¹àíûìäû æàºñûðຠò¾ñiíåñi» äåï îéëàéìûí: ¸ð í¸ðñåíi» òåê ñîíû» ê¼ìåãiìåí æ¸íå ñîíû ïàéäàëàíûï àòºàðûëàòûí í¸ðñåñi ñîíû» òà¹àéûíäûëû¹û åìåñ ïå? – Ò¾ñiíåìií. Ìåíi»øå äå ñîë ¸ð í¸ðñåíi» òà¹àéûíäûëû¹û. – Æàºñû. Àë ¸ð í¸ðñåíi» ¼çiíi» òà¹àéûíäûëû¹û áàð áîëñà, îíäà îíû» ñî¹àí ñàé ºàñèåòi äå áîëóû êåðåê äåï åñåïòåéñi» áå? Áiçäi» æà»à¹û ìûñàëäàð¹à îðàëàéûº. ʼçäåðäi» ¼çiíi» òà¹àéûíäûëû¹û áàð äåï îéëàéìûç áà? – ȸ, áàð. – Îëàé áîëñà ê¼çäåðäå äå ¼çiíäiê ºàñèåòi áàð ¹îé. – Îë äà áàð. – Àë º½ëàºòàðäû» äà òà¹àéûíäûëû¹û áàð ìà? – Áàð. – Åíäåøå ¼çiíäiê ºàñèåòi äå áàð ¹îé. – ȸ, ºàñèåòi áàð. – Áàñºà í¸ðñåëåðãå ºàòûñòû æà¹äàé îñûëàé åìåñ ïå? – Îñûëàé. – Ò½ðà ò½ðøû. Åãåð ê¼çäåðäi» ¼çiíå òèiñòi ºàñèåòòåði áîëìàé, òåê ºàíà êåìiñòiêòåð áàð áîëñà, îëàð ¼çäåðiíi» òà¹àéûíäûëû¹ûí æàºñû àòºàðà àëà ìà? – Îë ºàëàé áîë¹àíû ñîíäà? Ñåí ê¼ðóäi» îðíûíà òåê ñîºûðëûºòû àéòûï îòûðñû» ¹îé. – ʼðó ¹àíà ê¼çäåðäi» ºàñèåòòåðií º½ðàéäû. Áiðຠìåí ¸çiðøå á½ë òóðàëû åìåñ, ìûíàíû: ¼çiíå òèiñòi ºàñèåòòåði áîë¹àíäûºòàí ¹àíà ê¼çäåð ¼ç òà¹àéûíäû¹ûí æàºñû, àë êåìiñòiêòåðiíäå íàøàð àòºàðà ìà äåï ñ½ðàï ò½ðìûí. – ̽íû ñåí ä½ðûñ àéòòû».

Åêiíøi êiòàï °äiëåòòiëiê æ¸íå ¸äiëåòñiçäiê (æàë¹àñû) Ìåíi» îñûíäàé ñ¼çäåðiìíåí êåéií ìà¹àí ¸»ãiìåíi ¸ði ºàðàé æàë¹àñòûðó ºàæåòñiç øû¹àð äåï îéëàï åäiì, áàéºàñàì, ì½íû» ¼çi òåê î¹àí êiðiñïå ¹àíà åêåí, Ãëàâêîí, åøóàºûòòàäà åøòåìåäåí, åøí¸ðñåäåí òàéñàëìàéòûí, ºàçiðäå Ôðàñèìàõòû» ¸»ãiìåëåñóäåí áàñ òàðòóûíà øûäàìàäû äà áûëàé äåäi: – Ñîêðàò, ñåí áiçäi ñåíäiðãåí ñèÿºòû áîë¹àíûìûçäû ºàëàéñû» áà, æîº ¸ëäå áiç êåç êåëãåí æà¹äàéäà ¸äiëåòñiç áîë¹àííàí ê¼ði øûí ì¸íiíäå ¸äiëåòòi àäàì áîë¹àíûìûçäû» æàºñû åêåíiíå èëàí¹àíûìûçäû ºàëàéñû» áà? – °ðèíå, øûí ì¸íiíäå èëàí¹àíäû ºàëàð åäiì, åãåð îë ìà¹àí ¹àíà áàéëàíûñòû áîëñà. – Ѽç àðàñûíäà àéòàéûí, ñåí ¼çi»å òiëåãi»å ñ¸éêåñ í¸ðñåíi iñòåìåéñi». Ìûíàíû àéòøû ìà¹àí. Ñåí ¾øií èãiëiê äåãåíiìiç îíû» ñàëäàðûìåí åìåñ, îíû» ¼ç-¼çiìåí áà¹àëû åìåñ ïå? Àéòàéûº, ìûñàëû, ºóàíûø íåìåñå åøáið çàëàëñûç– ðàõàòòàíóøûëûº, êåéií îíû» åøáið ºàæåòòiëiãi áîëìàñà äà, áiðຠîëàð àäàìäàðäû ê¼»iëäåíäiðåäi ¹îé. – Ìåíi» ¼çiìå äå á½ë ä¸ë ñîëàé ñèÿºòû áîëûï ê¼ðiíåäi. – °ði ºàðàé àéòàéûº. Áiç º½ðìåòòåéòií í¸ðñå ¼ç-¼çiìåí áå, ¸ëäå îíû» ñàëäàðûíà áàéëàíûñòû ìà? Ìûñàë ¾øií ½¹ûíó, ê¼ðó, äåíñàóëûº æ¸íå îñû¹àí ñ¸éêåñ æî¹àðûäà¹û åêi ñåáåïïåí áàéëàíûñòû áiçãå áà¹àëûíû» áàðëû¹ûí èãiëiê àòàéñû» áà? – ȸ. – Àë ñåí, äåíå øûíûºòûðó, àóðóëàð ïàéäàëàíàòûí æ¸íå áàñºà äà òàáûñòû iñòåðãå æàòàòûí èãiëiêòi» ¾øiíøi ò¾ði áàð åêåíií áàéºàìàéñû» áà? Îëàð áiçäi» æàíûìûçäû ºèíàñà äà, îëàðäû» áiçãå ïàéäàëû åêåíií ìîéûíäàéìûç1. Áiç îëàð ¾øií ¹àíà îñû iñïåí àéíàëûñïàéìûç, áiðຠîëàðäà ò¼ëåì àºû æ¸íå áàñºàäà àðòûºøëûºòàðû áàð. – ȸ, èãiëiêòi» îñûíäàé ¾øiíøi ò¾ði ¼ìið ñ¾ðåäi. Áiðຠîíäà ò½ð¹àí íå áàð? – °äiëåòòiëiêòi ñåí èãiëiêòi» ºàé ò¾ðiíå æàòºûçàñû»? – Ìåíi» îéûìøà, îë å» æî¹àð¹û ¸ñåìäiëiêêå æàòàäû. ´éòêåíi îë ¼çiìåí ¼çi äå æ¸íå ¼çiíi» ñàëäàðûìåí äå àäàì¹à áà¹àëû áîëóû êåðåê. °ðèíå, åãåð àäàì áàºûòºà ½ìòûëñà ¹àíà. – Îëàé áîëñà, Áåíäèäèÿäà ñîíûìåí ºîðåêòåíå áåð, Ñîêðàò! – Ìåíi ñåí ¼çi»íi» ò¼çiìäiëiãi»ìåí æ¸íå æóàñòû¹û»ìåí ºîðêòåíäiðiï îòûðñû». Äåãåíìåí ìåí òîé¹àíûìøà ºîðåêòåíãåí æîºïûí, áiðຠîë ñåíi» åìåñ, ìåíi» êií¸ì. Ò¸òòiº½ìàðëàð9 ¾ñòåëãå íå ºîéñà äà, á½ðûí¹ûíû» º½ìàðûí ºàíäûðìà¹àí áîëñà äà, á¸ðiíåí äå ä¸ì òàòºûñû êåëåäi, ìåí ñîë ñèÿºòû: áàñûíäà ºàðàñòûð¹àí ¸äiëåòòiëiê íå äåãåí ñ½ðàºòû òàñòàé ñàëûï, îë êåìiñòiê ïå, íàäàíäûº ïà, äàíàëûº ïà, içãiëiêòiëiê ïå äåãåíäi çåðòòåóãå îéûñûï êåòòiì; Ñîäàí êåéií ¸äiëåòñiçäiê ¸äiëåòòiëiêêå ºàðà¹àíäà ìàºñàòòûëûººà ñàé äåãåí ò½æûðûììåí êåçiêêåííåí êåéií, ìåí òîºòàé àëìàé, îñû ì¸ñåëåãå àóûñòûì. Ñîíûìåí ìåí ºàçið îñû ¸»ãiìåìiçäåí åø í¸ðñå òàáà àëìàäûì. °äiëåòòiëiê äåãåííi» íå åêåíií ìåí áiëìåãåíäiêòåí, îíäà áið ºàñèåò áàð ìà íåìåñå æîº ïà æ¸íå î¹àí èå áîë¹àí àäàì áàºûòñûç áà íåìåñå êåðiñiíøå, áàºûòòû ìà, îíû äà áiëóiì åêiòàëàé.

– ´òå æàºñû. Å» àë¹àøûíäà ìåí íå æ¼íiíäå àéòòûì, åñêå ò¾ñiðøi. Àòàï àéòºàíäà, ¸äiëåòòiëiê íåäåí ò½ðàäû æ¸íå îë ºàéäàí àëûí¹àí äåäiì. °äiëåòñiçäiêòi òóäûðó ¸äåòòå æàºñû, àë î¹àí øûäàó æàìàí äåéäi. Àëàéäà ¸äiëåòñiçäiêêå øûäàó, îíû òóäûðûï, îäàí æàºñû áîëóäàí ã¼ði ¸ëäå ºàéäà æàìàí. Ñîíäûºòàí äà àäàìäàð îíû äà, ì½íû äà áàéºà¹àí ñî», ÿ¹íè ¸äiëåòñiçäiê æàñà¹àííàí êåéií æ¸íå ñîë ¸äiëåòñiçäiêòåí çàðäàï øåêêåí ñî» ¹àíà îëàð îñûíû» áiðåóiíåí º½òûëà àëìàñûíà, åêiíøiñií ½ñòàï ºàëó¹à øàìàëàðû êåëìåãåíäiêòåðiíå ê¼çäåði æåòêåí ñî» ¹àíà, ¼çàðà ìàºñàòºà ñ¸éêåñ áið-áiðiìåí êåëiñiìãå êåëóãå ì¸æá¾ð áîëäû. Åíäiãi æåðäå ¸äiëåòñiçäiêòi òóäûðìàó æ¸íå îäàí çàðäàï øåêïåó êåðåê äåï êåëiñòi. Ìiíå îñûäàí êåëiï çà» øû¹àðó æ¸íå ¼çàðà êåëiñiì øàðòòàðû ¼ç áàñòàìàñûí àëäû äåóãå áîëàäû2. Çà»äû îðíàòó æ¸íå ¸ði çà»äû, ¸ði ¸äiëåòòi äåï àòຠàëó ¸äiëåòòiëiêòi» øû¹ó òåãi ìåí ì¸íi ìiíå îñûíäàé; îë ä¸ë îðòàäà ò½ð. ´éòêåíi ¸äiëåòñiçäiê æàñàï, æàçàëàíáàé ºàëó á¸ðiíåí äå æàºñû, àë ¸äiëåòñiçäiêêå òàï áîëûï, î¹àí øûäàï, î¹àí åñåñií ºàéòàðó¹à øàìà» êåëìåó, å» æàìàíû ñîë åêåí. Àë ¸äiëåòòiëiê áîëñà îñû åêi ºàðàìà-ºàðñû æàºòàðäû» îðòàñûíäà æàòûð, ñî¹àí äà ºàíà¹àòòàíó¹à òóðà êåëåäi. °ðèíå, îë èãiëiê áîë¹àíäûºòàí åìåñ, êåðiñiíøå, àäàìäàð ¸äiëåòñiçäiêòi òóäûðó¹à ¼çäåðiíi» ºàáiëåòñiçäiãiìåí ¹àíà îíû áà¹àëàéäû. °äiëåòñiçäiêòi òóäûðó¹à ê¾øi æåòåòií, øûí ì¸íiíäåãi àäàìíû» ¼çiíi» áàñûíà ¸äiëåòñiçäiêòi òóäûðìàó¹à íåìåñå îíû áàñûìåí êåøiðó òóðàëû êåëiñiìãå áàðìà¹àí áîëàð åäi. Îíäàé æà¹äàéäû òåê àºûëûíàí àäàñºàí àäàì ¹àíà áàñûíàí ¼òêiçåäi. °äiëåòòiëiê òàáè¹àòû ìåí îíû» ºàëàé ïàéäà áîë¹àíû æà»à¹û ïiêiðiìiçãå íåìåñå îñûíäàé ò¾ðãå ñ¸éêåñ áîëûï øû¹àäû, ìiíå îñûëàé, Ñîêðàò. Àë åíäi ¸äiëåòòiëiêòi ñàºòàóøûëàð ¸äiëåòòiëiêòi òóäûðó¹à ¼çiíi» ºàéûðûìäû åðêiìåí åìåñ, ê¾øi æåòïåãåíäiêòåí ¹àíà ñàºòàéäû. Áiç îñûíû åãåð îéìåí áûëàé æàñàñຠáiðäåí áàéºàéìûç: êåç–êåëãåí ¸äiëåòòi æ¸íå ¸äiëåòñiç àäàì¹à íå iñòåéìií, íå òóäûðàìûí äåñå äå òîëûº åðiê áåðñåê, ñ¼éòiï îíû» ¸óåñòåíói íåãå ¸êåï ñî¹àòûíûí áàºûëàñàº, íåíi áàéºàéìûç? Áiç îíäà ¸äiëåòòi àäàìäû ºûëìûñ ¾ñòiíäå ½ñòàéìûç: îë òóðà ¸äiëåòñiç àäàì ñèÿºòû iñ-ºèìûë¹à áàðó¹à äàéûí. ̽íû» ñåáåái áàñ ïàéäàñûí îéëàó. Áàñ ïàéäàñûí îéëàó êåç-êåëãåí òàáè¹àò òóûíäûñûíû» èãiëiêêå ½ìòûëóûíàí òóûíäàéäû. Òåê ºàíà çà»íû» ê¼ìåãiìåí, ê¾øïåíåí ¹àíà î¹àí òèiñòi øàðòòàðäû ñàºòàó¹à ê¼íäiðåäi. – Àë ê¼ïøiëiê áàñºàøà ê¼çºàðàñòû ½ñòàéäû æ¸íå ¸äiëåòòiëiêòi æàíäû ºèíàéòûí ò¾ðãå æàòºûçàäû. Îíû òåê ñûéëûº àëó ¾øií íåìåñå ºûçìåò ïåí àòຠ¾øií ¹àíà êåðåê, àë æàëïû àë¹àíäà îë ¼òå ºèûí áîë¹àíäûºòàí, å» æàºñûñû îäàí àóëຠæ¾ðãåí ä½ðûñ. – Ìåí ì½íäàé ïiêiðäi áiëåìií: Ôðàñèìàõòû» ê¼ïòåí áåði îñû èãiëiêòi» ò¾ðií æàìàíäàï æ¸íå ¸äiëåòñiçäiêòi ìàäàºòàï æ¾ðãåíi òåãií åìåñ. Áiðຠìåí, ì¾ìêií ò¾ñiíiêñiçäåó øû¹àðìûí. – Òîºòàé ò½ð, ìåíi äå òû»äà, – ì¾ìêií, îñû ìåíiìåí êåëiñåðñi»: Ôðàñèìàõ ìåíi»øå, ñåí äóàëà¹àí æûëàí ñèÿºòû òåç ê¼íå ºîé¹àí øû¹àð. Àë ìåí áîëñàì, ñåíi» ä¸ëåëäåìåëåði»å ºàé æà¹ûíàí àëûï ºàðàñà» äà, ¸ëi äå ºàíà¹àòòàíà àëìàéìûí. Ìåí ìûíàíû åñòiãiì êåëåäi: ¸äiëåòòiëiê æ¸íå ¸äiëåòñiçäiê äåãåí íå æ¸íå îëàðäû» ìà»ûçû ºàíäàé, àäàìíû» æàíûíà îëàð ºàëàé ò½ðàºòàéäû; àë åíäi ìàðàïàòòàó ìåí îíû» ñàëäàðû äåãåíäi áiç ñûðòºà ºàëäûðàéûº. Åãåð ñåí ºàðñû áîëìàñà», ìåí áûëàé æàñàéûí äåï îòûðìûí: ìåí ºàéòàäàí Ôðàñèìàõòû» îéûíà îðàëàéûí äåï åäiì. Áiðiíøiäåí àéòàðûì, îñûíäàé àäàìäàð ¸äiëåòòiëiêòi æ¸íå îíû» øû¹ó òåãií ¼çäåði ºàëàé åëåñòåòåäi; åêiíøiäåí, åñêå ò¾ñiðåéií, êiìäå êiì îíû ºîëäàíñà, îíäà îëàð îíû ¼ç åðêiíåí òûñ èãiëiê ðåòiíäå åìåñ, ºàæåòòiëiê ñèÿºòû ïàéäàëàíàäû; ¾øiíøiäåí, ê¼ðñåòå êåòóiì êåðåê, îñûëàé æàñàó îðûíäû, ¼éòêåíi, àäàì ¼ìiðiíäå ¸äiëåòòiëiêêå ºàðà¹àíäà ¸äiëåòñiçäiê ¸ëäå ºàéäà ê¼ï, ¸ði æàºñû äåï åëäi» á¸ði áiçäi ñåíäiðåäi. Ìåíi» ¼çiìå, Ñîêðàò îñûíû» áàðëû¹û òiïòi áàñºàøà ñèÿºòû áîëûï ê¼ðiíåäi. Áiðຠìåíi» ¼çiì à»-òà» æà¹äàéäàìûí. ´éòêåíi Ôðàñèìàõ æ¸íå æ¾çäåãåí áàñºà àäàìäàð îñû æ¼íiíäå ìåíi» º½ëà¹ûìíû» º½ðûøûí æåï áiòòi. Àë åíäi ìà¹àí àñà ºàæåòòi, ¸ði êåðåãi ¸äiëåòòiëiêòi ºîð¹àóäû ä¸ëåëäåó, ÿ¹íè îë ¸äiëåòñiçäiêêå ºàðà¹àíäà ¸ëäå ºàéäà æàºñû äåãåíäi – ìåí ê¾íi á¾ãiíãå äåéií åøêiìíåí åñòiãåì æîº. Ìåí ¼çiìåí-¼çi áîë¹àí ¸äiëåòòiëiêòi ìàºòà¹àíäû åñòiãiì êåëåäi. Ìåíi» îéûìøà, ¸ñiðåñå, ñåíåí ìåí îñû æ¼íiíäå áiëãiì êåëåäi. Ñîíäûºòàíäà ìåí ¸äåéi ¸äiëåòñiç ¼ìiðäi æàºòàï, ñîë àðºûëû ñà¹àí îé òàñòàï, ìåíi» ñåíåí ¸äiëåòñiçäiêòi äàòòàï æ¸íå ¸äiëåòòiëiêòi ìàºòà¹àíûìäû åñòiãiì êåëåòiíií åñi»å ò¾ñiðäiì. Áåði ºàðà, ñåí ìåíi» îñû ½ñûíûñûììåí êåëiñåñi» áå? – Òîëû¹ûíàí. Àºûëäû àäàì¹à îñûíäàé ì¸ñåëå æ¼íiíäå æèi-æèi ¸»ãiìåëåñiï ò½ðó ì¾ìêiíäiãiíåí àðòûº áàñºà æàí¹à æàéëû íå áàð ?

ê¼ðñåòå àëìàñ åäi. Îñûëàé ¸ðåêåò åòå îòûðûï, æ¾çiêòi» èåëåði áið-áiðiíåí åøºàíäàé àéûðìàøûëû¹û áîëìàé, åêåói äå áið òîºòàì¹à êåëåð åäi. Ìiíå á½ë åøêiìäå ¼ç åðêiìåí ¸äiëåòòi áîëìàéäû, îë òåê ºàíà ûºòèÿðñûç ê¼íåäi, ¸ðáið àäàì ¸äiëåòòiëiêòi ¼ç àëäûíà èãiëiê äåï åñåïòåìåñå, îíäà ºàé æåðäå ¸äiëåòñiçäiê æàñàó¹à æà¹äàéû êåëñå – îë ñîëàé iñòåéäi. ´éòêåíi ¸ðáið àäàì ¼ç iøiíåí ¸äiëåòñiçäiêòi ¸äiëåòòiëiêêå ºàðà¹àíäà ¸ëäå ºàéäà ìàºñàòºà ñàé êåëåäi äåï åñåïòåéäi. Îñûíäàé ê¼çºàðàñòû ºîð¹àéòûí ¸ðáið àäàì á½ë ¼òå ä½ðûñ ïiêið äåï ñàíàéäû. Åãåð îñûíäàé áèëiêêå èå áîë¹àí àäàì ºàøàíäà ºàé æåðäå áîëìàñûí, ¸äiëåòñiçäiê æàñàó¹à ½ìòûëìàñà æ¸íå ¼çãåíi» ì¾ëêiíå ºîë ñ½ºïàñà ì½íû áàéºà¹àí ¸ðáið æàí¹à îë å» æî¹àðû ä¸ðåæåäåãi ñîðëû æ¸íå àºûëñûç áîëûï ê¼ðiíåäi, ¸ðèíå àäàìäàð îíû áið-áiðiíi» àëäûíäà, ¼çäåði æ¸áiðëåíáåói ¾øií ¼òiðiê ìàºòàéäû. Ìiíå, iñòi» ì¸ñåëåñi îñûíäàé. Áiç ¸»ãiìå åòiï îòûð¹àíäàðäû» ¼ìið áåéíåñiíå áà¹à áåðñåê á½ë æ¼íiíäå òåê å» ¸äiëåòòi àäàì ìåí å» ¸äiëåòñiç àäàìäû ñàëûñòûðà îòûðûï ºàíà ä½ðûñ áà¹àëàé àëàìûç. Áàñºàøà áîëóû ì¾ìêií åìåñ. Îñû ñàëûñòûðóäû» ì¸íi íåäå? ̽íû» ì¸íi ìûíàäà: ¸äiëåòñiç àäàìíàí áiç áiðäå-áið ¸äiëåòñiçäiê áåëãiñií àëûï òàñòàìàéìûç, îë ¸äiëåòòi àäàìíû» äà áiðäå-áið åðåêøåëiãiíå òèìåéìiç, ñ¼éòiï, îëàð áiçäå ¼ç ¸äåò-äà¹äûñûí êåìåëiíå æåòêiçå ò¾ñåäi. Ìiíå, åíäi å» àëäûìåí ¸äiëåòñiç àäàì øåáåð ìàñòåð ñèÿºòû ¸ðåêåò æàñàéäû: ºàéûºòû» ðîëií ½ñòàéòûí àäàì íåìåñå ä¸ðiãåðãå ½ºñàï ¼ç iñiíäå íå ì¾ìêií, àë íå ì¾ìêií åìåñ – áiðåóií ºîë¹à àëàäû, àë åêiíøiñiíå æîëàìàéäû; á½¹àí ºîñûìøà îë ¼çiíi» ºàéäà¹û áið êåçäåéñîº à¹àòòûº æàñà¹àíûí äà áàéºàï, îíû ò¾çåòóãå ºàáiëåòòi. °äiëåòñiç àäàìíû» îñûíäàé íèåòòå áîëàòûíäû¹ûí îíû» ¸äiëåòñiç iñ – ºèìûëûíäà¹û å» ñåíiìäi º½ðàëû – îë çûìèÿíäûº îéûí áàñºàäàí æàñûðó. Åãåð îíû ½ñòàï àëñà, îíäà îíû» îñàë áîë¹àíû. ´éòêåíi ¸äiëåòñiçäiêòi» å» æåòêåí øåãi – îë øûí ì¸íiíäå áîëìàñà äà, ¸äiëåòòi ñèÿºòûàíó. Òîëû¹ûíàí ¸äiëåòñiç àäàì¹à ¼çií ¸áäåí æåòiëãåí ¸äiëåòòi áîëûï ê¼ðiíói, ì½íäà ¸äiëåòòiëiêòi» áiðäå-áið áåëãiñií æî¹àëòïàóû êåðåê. ´éòêåíi êiìäå-êiì å» çîð ¸äiëåòñiçäiêòi òóäûðñà, ñîë àäàì ¸äiëåòòiëiê ñàëàñûíäà äà ¼çiíåí å» çîð ä໺ äàéûíäàéäû; àë åãåð îë áiðäå»åäåí æà»ñຠêåòñå îíû ò¾çåòå àëàäû; åãåð îíû» ¸äiëåòñiçäiê iñòåðiíäå áiðäå»åíi» øåòi àøûëà ºàëñà, îë åíäi ºàéòàäàí ñåíäiðó ¾øií ñ¼çäi» º½äiðåòòi ºàáiëåòiíå èå áîëóû êåðåê; îë ºàæåò áîë¹àí æåðäå Àäàìäàð¹à, ìåí àéòºàíäàé íå iñòåéìií äåñå äå òîëû¹ûíàí ì¾ìêiíäiê áîëàð åäi, åãåð îëàðäà Ëèäòi» áàëàñû Ãèã3 èå áîë¹àíäàé ºàáiëåò ïàéäà áîëñà. Îë ìàëøû æ¸íå Ëèäèÿíû» ñîë êåçäåãi ¸êiìiíi» ìàëàéû åäi; áið ê¾íi æà»áûð øåëåêòåí º½éûï æ¸íå æåð ñiëêiíãåíäå, Ãèã ¼çiíi» ìàëûí áà¹ûï æ¾ðãåí æåðäi» ¸ð ò½ñû æàðûëûï, ñûíûï, îäàí æàðûº ïàéäà áîëàäû. Îñûíû áàéºà¹àí îë, ¸óåñòåíãåíäiêòåí, æàðûë¹àí æåðãå ò¾ñiï, îíäà ¸ðò¾ðëi ò໹àæàéûïòàðäû, ñîëàðìåí áiðãå ìûñòàí æàñàë¹àí àòòû, øûìûëäûºòû æ¸íå æàáäûºòàë¹àí åñiêòåðäi ê¼ðiïòi, äåéäi. Iøêi æà¹ûíà ¾»iëãåí îë àäàìíû» áîéûíàí äà áèiê ¼ëiêòi ê¼ðåäi. ´ëiêòi» ¾ñòiíäå åøòåìå äå æîº, òåê ºàíà ºîëûíäà àëòûí æ¾çiê áàð åêåí. Ãèã îíû øåøiï àëûï, ¼ç ºîëûíà ñàëàäû äà, îäàí ñî» ñûðòºà øû¹àäû. °ðáið àé ñàéûí áàºòàøûëàð ¸äåòòåãiäåé ïàòøàíû» àëäûíäà ¼ç òàáûíäàðûíû» ì¸í-æàéûí áàÿíäàó ¾øií æèûí¹à êåëãåíäå, î¹àí Ãèãòå ºàòûñòû. Îíû» ºîëûíäà æ¾çiê òå áàð åäi. Îë áàºòàøûëàðäû» àðàñûíäà îòûðûï æ¾çiêòi òàñûìåí àëàºàíûíà ºàðàé á½ðûï åäi, òiïòi ê¾òïåãåí ñ¸ë áiðäå»å áîëà ºàëäû. Ãèã åøêiìãå ê¼ðiíáåéòií áîëäû æ¸íå æàíûíäà îòûð¹àíäàð îë æ¼íiíäå ì½íäà êåëìåé ºàë¹àí æ¸íå æîº àäàì ñèÿºòû ñ¼éëåñòi. Îë ò໺àëûï, ºàéòàäàí æ¾çiãií ñèïàëàï, îíû» òàñûí æî¹àðû ºàðàé á½ðûï ºàëûï åäi, îë ºàéòàäàí ê¼ðiíåòií áîëäû. Îñûíû áàéºà¹àí îë æ¾çiê, øûíûíäà äà, îñûíäàé ºàñèåòêå èå ìå äåï ºàéòà–ºàéòà ºàéòàëàï åäi; æ¾çiêòi» òàñûí àëàºàíûíà ºàðàé á½ðàñà Ãèã ê¼ðiíáåéòií, àë òàñûí êåði ñûðòºà ºàðàé á½ðàñà, îë ê¼ðiíåòií áîëäû. Îñûíû ò¾ñiíãåí îë iñòi áàñºà æ຺à á½ðûï, ïàòøàíû» ìà»ûíäà¹û õàáàðøûëàðäû» ºàòàðûíà iëiãóãå òûðûñòû. Àë ïàòøà¹à æàºûíäàñó¹à ½ëûºñàò àë¹àí Ãèã îíû» ¸éåëií àç¹ûðûï, ñîíûìåí áiðãå ïàòøàíû» ¼çiíå òàðïà áàñ ñàëûï, îíû ¼ëòiðiï, áèëiêòi ºîëûíà àëäû. Åãåð îñûíäàé åêi æ¾çiê – áiði ¸äiëåòòi àäàìíû» ºîëûíäà, åêiíøiñi – ¸äiëåòñiç àäàìíû» ºîëûíäà áîëñà, îíäà ñîíû» áiðåói ¸äiëåòòiëiêòi» øåãiíäå ºàëûï ºîéûï, á¼òåííi» ì¾ëêií ìåíøiêòåóäåí áàñ òàðòûï æ¸íå òiïòi î¹àí ºîë ñîçáàéäû. Àëàéäà, ¸ðêiì áàçàðäà¹û àëà»íàí åøáið ºûìñûíáàé íå àëàìûí äåñå äå àëà áåðñå, êåç-êåëãåí ¾éãå åíiï êåòiï, êiììåí æàºûíäàñàìûí, êiìäi ¼ëòiðåìií, êiìäi ò¾ðìåäåí áîñàòàìûí äåñå äå ¼ç åðêiíäå áîëûï, îë òiïòi àäàìäàðäû» àðàñûíäà º½äàé ñèÿºòû ¸ðåêåò åòåòií áîëñà, îíäàé àäàìäàðäû» áið äå áiði ¸äiëåòòiëiêòi» øåãiíäå ºàëûï ºîÿòûíäàé òàáàíäûëûº

äåéäi êåéáiðåóëåð, ¸äiëåòñiç àäàì àºèºàòºà æàò åìåñ iñòåðìåí àéíàëûñàäû, ºàóåñåò ¾øií åìåñ, òåê ºàíà ¸äiëåòñiç áîëûï ê¼ðiíãiñi êåëìåéäi, áiðຠøûí ì¸íiíäå: “Äàíàëûº øåøiìäåði ¼ñiï-æåòiëåòií æåðäå, Îë ¼ç àºûëûí òåðå» ñîºàìåí æûðòºàíäàé æ½ìñàðòòû”5. Å» àëäûìåí ìåìëåêåòòiê ¼êiìåò îíû» ºîëûíà ê¼øåäi. Ñîíäûºòàí äà îë ¸äiëåòòi áîëûï ê¼ðiíói êåðåê, îäàí ñî» îë ¼çi ºàëà¹àí îòáàñûíàí ¼çiíå ¸éåë àëàäû, ºûçäàðûí êiìãå ê¾éåóãå áåðãiñi êåëñå, áåðå àëàäû. Êiììåí áàéëàíûñ æ¸íå êiììåí ºàðûì-ºàòûíàñ æàñàéìûí äåñå åðêi ¼çiíäå áîëàäû äà, îñûíû» áàðëû¹ûíàí ¼çiíå òà¹û ºîñûìøà ïàéäà òàáó¹à òûðûñàäû, ¼éòêåíi ¸äiëåòñiçäiêòåí îë åøáið æèðåíáåéäi. Åãåð îë æåêå íåìåñå ºî¹àìäûº äàó¹à iëiãå ºàëñà, îë îäàí ò¼ìåíäåìåé, ºàéòà æî¹àðû áîëûï, ¼çiíi» æàóëàðûí æå»iï øû¹àäû. Àë îëàðäû æå»ãåí ñî» áàéûï øû¹à êåëiï, ¼ç äîñòàðûíà æàºñûëûº æàñàï, æàóëàðûí ê¾ë-òàëºàí åòiï, º½äàéëàð¹à à¹ûë-òåãië, ñ¸í-ñàëòàíàòòû º½ðáàíäûº øàëûï æ¸íå ñûéëûºòàð áåðiï, áið ñ¼çáåí àéòºàíäà, º½äàéëàðäû º½ðìåòòåóìåí ºàòàð, ¸ðèíå àäàìäàðäû» iøiíåí ¼çi ºàëà¹àíäàðûí äà ñûé-ñèÿïàòñûç ñûðò ºàëäûðìàéäû. Îñûíû» áàðëû¹ûí îë ¸äiëåòòi àäàì¹à ºàðà¹àíäà ¸ëäå ºàéäà æàºñû àòºàðàäû. Ìiíå, ñîíäûºòàí áàðëûº ì¾ìêiíäiãiíå ºàðàé º½äàé¹à ¸äiëåòòi àäàì åìåñ, ¸äiëåòñiç îñûíäàé àäàì æà¹ûìäû êåëåäi. Ìiíå ñîíäûºòàí äà, Ñîêðàò, º½äàéëàð æà¹ûíàí äà æ¸íå àäàìäàð æà¹ûíàí äà ¸äiëåòñiçãå, ¸äiëåòòiãå ºàðà¹àíäà, å» æàºñû ¼ìið ¸çiðëåíãåí äåãåí ìåíi» ò½æûðûìäàìàì ºóàòòàë¹àí ñèÿºòû. Ãëàâêîí ñ¼çií àÿºòà¹àíäà ìåí î¹àí ºàëàéäà ºàðñû ïiêið àéòàéûí äåï îéûìäû æèíàºòàé áåðãåíiìäå, îíû» iíiñi Àäèìàíò ìà¹àí áûëàé äåäi: – Ñåí, Ñîêðàò, îñû àéòûë¹àíäàð äàóëû ì¸ñåëåíi øåøåäi äåï îéëàìàéòûí øû¹àðñû»? – °ðèíå. – Àéòàìûí äåãåíäåðäi» iøiíåí å» íåãiçãiñiíåí ºàòå êåòiïòi. – Äåìåê, “à¹àéûí à¹àéûíäû º½òºàð”6 äåãåí ì¸òåëäåãiäåé, åãåð Ãëàâêîí áiðäå»åäåí ºàòå æiáåðiï àëñà, ñåíi» æ½ìûñû» î¹àí ê¼ìåêòåñó ¹îé. Àë ìåí ¾øií îíû» àéòºàíûíû» ¼çi òàÿº æåãåíiìäåé æ¸íå ¸äiëåòòiëiêêå ê¼ìåêòåñóãå ì¾ìêiíäiãiìäi àéûð¹àíäàé æà¹äàé¹à äóøàð åòêåíi äå æåòêiëiêòi. – Ñåí áîñ ñ¼ç àéòûï ò½ðñû»,– äåï ºàðñûëûº áiëäiðäi Àäèìàíò,– àë åíäi òà¹ûäà ìûíàíû òû»äà... Áiçãå Ãëàâêîííû» ê¾ø ºîëäàíà àëàäû, ¼éòêåíi îíäà åðëiê òå, ê¾ø òå áàð, èÿ ñîíûìåí ºàòàð îë ¼çiíå äîñòàð æ¸íå áàéëûº òà æèíàï àë¹àí. °äiëåòñiç àäàìäû îñûëàé ê¼ç àëäûìûç¹à åëåñòåòiï, áiç îñû ¸»ãiìåìiçäå î¹àí ºàðàìà-ºàðñû ¸äiëåòòiíi ÿ¹íè, ºàðàïàéûì æ¸íå ìåéiðiìäi, Ýñõèëäi» òiëiìåí àéòºàíäà æàºñû, ê¼ðiíãiñi êåëìåé, æàºñû áîë¹ûñû êåëåòií àäàìäû4 ºàðñû ºîÿéûº. ̽íäà æàñàíäûëûºòû àëûï òàñòàó êåðåê. ´éòêåíi åãåð îë ê¼çãå ê¼ðiíó ¾øií ¸äiëåòòi áîëñà, î¹àí º½ðìåò ê¼ðñåòiëiï æ¸íå ñûéëûºòàð áåðiëåäi: ¼éòêåíi îë á¸ðiíå îñûíäàé àäàì ñèÿºòàíóû ì¾ìêií, àë îë ¸äiëåòòiëiê ¾øií áå, ¸ëäå ñûéëûºòàð ìåí º½ðìåòòåó ¾øií îñûíäàé ìà î æà¹û áåëãiñiç áîëûï ºàëà áåðåäi. Îíû ¸äiëåòòiëiêòåí áàñºà áàðëûº æà¹ûíàí ¸øêåðëåï, áåòií àøó êåðåê æ¸íå îíû áiðiíøi àäàìíû» òîëûº ºàðàìà-ºàðñû åòó ºàæåò. Åøºàíäàé ¸äiëåòñiçäiê æàñàìàñà äà, îë ò¼òåíøå ¸äiëåòñiç áîëûï àòû øû¹à áåðñií, ñîë àðºûëû îë ¼çií-¼çi ¸äiëåòòiëiê ñûíà¹ûíàí ¼òêiçiï æ¸íå åíäi î¹àí åøºàíäàé äà æàìàí àò òà¹ûëìàéòûíûí ä¸ëåëäåéòií áîëàäû. Ѽéòiï îë åíäi ºàøàí àæàëû æåòêåíøå åøºàíäàé ¼çãåðiññiç á½ë ¼ìiðäå ¸äiëåòòi àòàíûï, ¼ç æîëûìåí æ¾ðå áåðñií, àë øûí ì¸íiíäå îë ¸äiëåòòi áîëàòûí. Àë åíäi îñû åêåói ¼çäåðiíi» å» àºûð¹û, ÿ¹íè áiði ¸äiëåòòiëiêòi» æîë øåãiíå æåòñå, åêiíøiñi ¸äiëåòñiçäiêòi», ñîíäà ¹àíà îñûëàðäû» ºàéñûñûíû» áàºûòòûðຠåêåíií æîðàìàëäàó¹à ì¾ìêiíäiê òóàäû. – Àõ, ºûìáàòòû Ãëàâêîí,– äåäiì ìåí,– áiçäi» ïiêiðiìiçãå ñ¸éêåñ êåëói ¾øií îñû åêi àäàìíû» ¸ðºàéñûí ì¾ñií ñèÿºòû ¼»äåï, ìûºòàï òåãiñòåäi» ¹îé. – Øàìàì êåëãåíøå òûðûñûï áàºòûì, – äåï æàóàï áåðäi Ãëàâêîí.– Àë åíäi îëàð îñûíäàé áîëñà, ìåíi» îéûìøà, îñûëàðäû» ¸ðºàéñûñûí ºàíäàé ¼ìið ê¾òiï ò½ð¹àíûí îé æ¾ãiðòó àðºûëû àíûºòàó ºèûí áîëìàéòûí ñèÿºòû. Á½ë æ¼íiíäå àéòó êåðåê; åãåð ñ¼ç áiðøàìà ºàòàëäàó áîëûï øûºñà, Ñîêðàò, ì½íû ìåí åìåñ, ¸äiëåòòiëiêòi» îðíûíà ¸äiëåòñiçäiêòi àñûðà ìàºòàï ò½ð¹àí áiðåó àéòòû äåï åñåïòå. Îëàðäû» àéòóûíøà: îñûëàé ºàëûïòàñºàí ¸äiëåòòi àäàì ºàìøûíû» àñòûíà àëûíàäû.Îíû êåðiï ºîÿäû, îíû» àÿ¹ûíà øûíæûð á½¹àó ñàëûíàäû, îíû» ê¼çií ê¾éäiðåäi, å» ñî»ûíäà ½çຠºèíàóäàí êåéií îíû ºàçûººà îòûð¹ûçàäû, ñîíäà ¹àíà îë ¸äiëåòòi áîëóäû» îðíûíà, ñî¹àí ½ºñàó ¹àíà êåðåê åêåíií ò¾ñiíåäi. Ñîíûìåí áiðãå Ýñõèëäi» àéòºàí ñ¼çií ¸äiëåòñiç àäàì¹à ºîëäàíó ¸ëäå ºàéäà ä½ðûñ áîëàð åäi. Øûíûíäà äà,

æ¸íå àíòºà áåðiê àäàìíàí êåéií îíû» áàëàëàðû ìåí îíû» áàðëûº ½ðïà¹û ºàëàäû ¹îé. Îëàð ìiíå íå ¾øií æ¸íå îñû¹àí òóûíäàñ áàñºàäà í¸ðñåëåð ¾øií ¸äiëåòòiëiêòi ìàäàºòàéäû. Àë àáûðîéñûç, ¸äië åìåñ àäàìäàðäû á½ëàð Àèäòà¹û ºàéäà¹û áið ìè áàòï຺à áàòûðûï æ¸íå îëàðäû» àðàìòåð áîëûï, åëåóiøïåí ñó òàñûï æ¾ðóiíå ì¸æá¾ð åòåäi. ̽íäàé àäàìäàð¹à îëàðäû» ¼ìið ñ¾ðiï æ¾ðãåí êåçiíi» ¼çiíäå-ຠæàìàí àòຠòà¹ûëàäû: Ãëàâêîí åñêå ò¾ñiðãåí ¸äiëåòòi àäàìäàðäû» ¸äiëåòñiç áîëûï ê¼ðiíóiíäåãi æàçàíû» º½ðû¹û ¸äiëåòñiç àäàìäàð¹à äà æåòåäi. Îëàð æ¼íiíäå á½äàí áàñºà åøòåìå àéòóäû» êåðåãi æîº. Ìiíå îëàðäû äà, á½ëàðäû ìàºòàó ìåí äàòòàóäû» æ¼íi îñûíäàé. Ñîíûìåí ºàòàð ¸äiëåòòiëiê ïåí ¸äiëåòñiçäiê æ¼íiíäå, Ñîêðàò, áàéºàï ºàðàñà», ¸äåòòåãi ñ¼çäåð ìåí àºûíäàðäà êåçäåñåòií ïiêið àéòóäû» òà¹û áið ò¾ði áàð. Áàðëû¹û áið àóûçäàí ïàðàñàòòûëûº ïåí ¸äiëåòòiëiêòi áåëãiñiç ¸ñåìäiê, àëàéäà, îë, ñîíûìåí ºàòàð, æàíäû ºèíàéòûí æ¸íå àóûð, àë áåéáàñòàºòûºïåí, ¸äiëåòñiçäiêïåí åðåêøåëåíó æàí¹à æàéëû æ¸íå æå»ië, áiðàº, ê¼ïòi» ïiêiði áîéûíøà, çà» æ¾çiíå ½ÿò í¸ðñå äåï ñàíàëàäû. ʼïøiëiêòi» àéòóûíøà, ¸äiëåòñiçäiê iñ– ºûëûºòàð ¸äiëåòòiëiêêå ºàðà¹àíäà ¸ði îðûíäû, ¸ði ìàºñàòºà ñàé êåëåäi: àäàìäàð ºî¹àìäûº ¼ìiðäå äå æ¸íå ê¾íäåëiêòi ê¾éáå» òiðøiëiêòå äå æåêñ½ðûí ñ½ìäàðäû, åãåð îëàð áàé æ¸íå áåäåëäi áîëñà áàºûòòû ñàíàï, îëàðäû ñûéëàéäû, àë åíäi ºàéäà¹û áið ¸ëñiç êåäåéëåðäi» áàéëàðäàí ¸ëäå ºàéäà æàºñû åêåíií ìîéûíäàé îòûðûï, îëàðäû åøòåìåãå æàðàòïàéäû æ¸íå æåê ê¼ðåäi. Îñûëàðäû» iøiíäå º½äàéëàð ìåí ðàõûìåòóøiëåð æ¼íiíäå å» áið ò໹àëàðëûº ê¼çºàðàñòàð áàð, òiïòi º½äàéëàðäû» ¼çi ê¼ïòåãåí æàºñû àäàìäàð¹à áàºûòñûçäûº ïåí æàìàí ¼ìið á¼ëiï áåðiï, àë îëàð¹à ºàðàìà-ºàðñû æàíäàð¹à áàñºàøà òà¹äûð áåðãåí. ²àéûðøû ñ¸óåãåéëåð áàéëàðäû» ¾éiíi» åñiãiíi» àëäûíäà øûð¹àëûï, ºàðàéëàé æ¾ðiï, ¼çäåðiíi» º½äàéëàðäàí àë¹àí ºàáiëåòòåði áàð åêåíií, ñîëàð áîéûíøà òàñàòòûº ïåí äóàëàó àðºûëû áiðåóií íåìåñå îíû» áàáàëàðûíû» àóûð ê¾í¸ñií æóûï, øàéûï áåðåòiíií, ì½íû» ¼çi æàí¹à æàéëû ò¾ðäå, ìåðåêåëåð ¾ñòiíäå ¼òóãå òèiñ äåï ñåíäiðåäi. Åãåð áiðåó ¼çiíi» æàóûíà çèÿí êåëòiðãiñi êåëñå, àçûíàóëຠøû¹ûíäàðìåí-ຠîë ¸äiëåòñiç àäàì¹à æàñà¹àí êåñiðií òèãiçóäi ¸äiëåòòi àäàì¹à äà æàñàé àëàäû: îëàð ºàéäà¹û áið äóàëàóìåí æ¸íå ò¾éiíøåêòåð àðºûëû º½äàéëàðäû äà ê¼ìåêêå êåëóãå àéòºàíäàðûíà ºàðñû ºîéûë¹àí ä¸ëåëäåìåëåðäi àíûºòàï, òåêñåðóiìiç êåðåê – îëàð ¸äiëåòòiëiêòi æàºòàéäû æ¸íå ¸äiëåòñiçäiêòi ìàñºàðàëàéäû, ñîíäà Ãëàâêîííû» ò¾ïêi íèåòi, ìåíiìøå àéºûí áîëà êåòåäi. ´ç áàëàëàðûíà ¸äiëåòòi áîëó êåðåê äåéòií æ¸íå ñî¹àí èëàíäûðàòûí ¸êåëåð äå æ¸íå áiðåóäi ºàìºîðëûººà àë¹àíäàð äà ¸äiëåòòiëiêòi» ¼çií åìåñ, î¹àí áà¹ûíûøòû ºàéûðûìäû ä໺òû ìຽëäàéäû. ´éòêåíi êiìäi ¸äiëåòòi äåñå, ñî¹àí ìåìëåêåòòiê ºûçìåòòåð æ¸íå íåêåëåñêåíäåãi ºûðóàð ïàéäà ñîëàé ºàðàé à¹ûëàäû. ̽íû» áàðëû¹û, æà»à Ãëàâêîí àéòºàíäàé, ¸äiëåòñiç áîëñà äà, ºàéûðûìäû ä໺ºà èå áîë¹àí àäàì òóðàëû áîëûï îòûð. Îíû» ¾ñòiíå á½ë àäàìäàð ºàéûðûìäû ä໺òû» áàñºàäà àðòûºøûëû¹ûíà ñ¾éåíåäi: á½¹àí ºîñûìøà º½äàéëàð æà¹ûíàí º½ðìåòêå èå áîëó, ¼éòêåíi îëàð òàºóàëûº ºûëûºòàð¹à à¹ûë– òåãië èãiëiêòåðäi ñûé¹à òàðòàäû. Á½ë æ¼íiíäå å» áåäåëäi àºûí Ãåñèîä òå æ¸íå Ãîìåð äå àéòòû ¹îé. Ãåñèîäòû» àéòóûíøà, º½äàéëàð èãi ¸äië àäàìäàð ¾øií åìåíäåð æàðàòûïòû. Åìåí æ໹àºòàðûí æî¹àðû áàñ æàºòàí æ¸íå áàëäû îðòàäàí áåðiïòi; ²îéëàðû ºàëû» æàáà¹û æ¾ííi» ñàëìà¹ûíàí àóûðëàïòû...7 æ¸íå îñû¹àí ºîñûìøà áàñºà-äà èãiëiêòåðäi òóäûðûïòû. Ãîìåðäå äå îñûëàé ñóðåòòåëåäi: Ñåí åøáið ìiíñiç ïàòøà¹à ½ºñàóû» ì¾ìêií; º½äàéäû» ²îðºûíûøû áîéû»äà (æ¸íå ê¼ïòåãåí àäàìäàðäû» º½äiðåòòi ¸ìiðøiñi»). Îë øûíäûºòû òóäûðóøû; îíû» ¼ëêåëåðiíäå ìîëøûëûº êå»iíåí ¼ñåäi. ²àðà áèäàé æ¸íå àðïà, òàðû, æåìiñòåðäi» ñàëìà¹ûíàí à¹àøòàð àóûðëàéäû. ´ðiñòåãi ìàë ê¼áåéå ò¾ñóäå æ¸íå áàëû¹û ìîë ñóëàð ºàéíàï ò½ð¹àíäàé8. Àë Ìóñåé ìåí îíû» áàëàñû9 º½äàéëàðäû» ¸äiëåòòi òàºóàëàðûí á½äàí äà àðòûº åëiêòiðåòií èãiëiêòåðiìåí íàçàð àóäàðòàäû: îñû iëiìíi» íåãiçi áîéûíøà, îëàð Àèäºà êiðãåíäå àëäûìåí ò¼ñåê (ëîæà¹à) îðíàëàñòûðûëàäû, îñû òàóïûºòû àäàìäàð ¾øií êiøiãiðiì òîéëàð ½éûìäàñòûðûëàäû æ¸íå îëàð ¼çäåðiíi» ºàë¹àí óàºûòòàðûí áàñòàðûíà ã¾ëäåí ¼ðiëãåí øå»áåðëåð êèiï, îñûëàé ìàñòûº æà¹äàéäà ¼òêiçåäi; Ìóñåéäi» àéòóûíøà, içãiëiê ¾øií å» ê¼ðiêòi, òàìàøà ñûéëûº – á½ë 츻ãi áàºè ìàñ áîëó10. Àë åíäi êåëåñi iëiìäåðãå ñ¸éêåñ º½äàéëàð òàðàïûíàí áåðiëåòií ìàðàïàòòàóëàð ¸ði ºàðàé æàë¹àñà áåðåäi: òàºóàëû

Ìà¹àí ºîð¹àííû» áèiê øû»ûíà øûíäûºïåí áå, ¸ëäå àëäàóìåí, ´òiðiêïåí ê¼òåðiëó êåðåê ïå? îëàðäû» ºîð¹àóëàðûíû» àðºàñûíäà æ¸íå ¼ìið ñ¾ðóiì êåðåê ïå?18 Îñû ¸»ãiìåëåðãå ºàðà¹àíäà, åãåð ìåí ¸äiëåòòi áîëñàì, îë ìåíi îíäàé åìåñ äåï ñàíàñà, îäàí ìà¹àí åøºàíäàé ïàéäà æîº, ºàéòà îäàí òåê ºàíà àóûðòïàëûº æ¸íå ê¼ðiíåð ê¼çãå çèÿí áîëàäû. Àë ¸äiëåòñiç àäàì¹à, áiðຠ¸äiëåòòiëiê ä໺ûíà æîë òàïºàí¹à ¼ìið, åëäi» àéòóûíøà, ¼òå æàºñû áîëàäû. Ñîíäûºòàí äà ê¼çáîÿóøûëûº, ê¼çãå ê¼ðiíóøiëiê, äàíà àäàìäàðäû» àéòóûíøà, òiïòi àºèºàòòû» ¼çiíåí ê¾øi áàñûì áîëàäû19 äåéäi æ¸íå àìàí-åñåí áîëóäû» íåãiçãi æà¹äàéû ðåòiíäå ºûçìåò åòåäi. Ìiíå îñû¹àí ìåí áàðëûº íàçàðûìäû àóäàðóûì êåðåê: ê¼çãå ê¼ðiíóøiëiêòi» òàáàëäûðû¹û ðåòiíäå ìà¹àí àéíàëàìà içãiëiêòi» ¸äåìi êåñêiíií ñàëó êåðåê æ¸íå îíû» òàñàñûíäà Àðõèëîêòû»20 ò¸ñiëºîé æ¸íå åïòi ò¾ëêiñií ñ¾éðåòiï ¸êåëóiì ºàæåò. Áiðຠûë¹è äà ¼çiíi» òåðiñ ºûëû¹ûí æàñûðà áåðó î»àé åìåñ ºîé, äåói ì¾ìêií êåéáiðåóëåð. °ðèíå äåãåíìåí áàðëûº ½ëûëûº å»áåêñiç áîëìàéäû ¹îé äåï æàóàï áåðåð åäiê, áiç î¹àí. Äåãåíìåí, åãåð áiç á¸ði ñ¸òòi áîëó¹à ½ìòûëñàº, îíäà îñû àéòûë¹àí îé-ïiêiðëåðäi» içäåði àëûï áàðàòûí æîëäàðìåí êåòóiìiç êåðåê. Æàñûðûíó ¾øií, áiç îäàºòàð æ¸íå áiðëåñòiêòå𠺽ðóûìûç ºàæåò; èëàíäûðó ¼íåðiíäå äå æåòåêøiëåð áàð, ñîëàðäàí ñîòòûº äàíàëûºòàðäû àëûï, ïàéäàëàíó æ¸íå õàëûºòûº æèíàëûñòàðäà ¸ðåêåò åòå áiëó êåðåê: ñ¼éòiï áiç áiðäå ½¹ûíäûðó¹à, áiðäå ê¾ø ê¼ðñåòóãå ½ìûòûëàìûç, ñîë àðºûëû ¾íåìi, ¸ðäàéûì ¾ñòåì áîëûï æ¸íå æàçà¹à òàðòûëìàóûìûç êåðåê. Áiðຠº½äàéëàðäàí åøáið æàñûðûíà äà, îëàð¹à ê¾ø ê¼ðñåòå äå àëìàéñû». Åíäåøå º½äàéëàð ¼ìið ñ¾ðìåñå íåìåñå îëàð àäàìäàðäû» iñòåði æ¼íiíäå åøºàíäàé ºàìºîðëûº æàñàìàñà, îíäà îëàðäàí æàñûðûíàìûç äåï áiçãå óàéûìäàóäû» äà êåðåãi æîº. Åãåðäå º½äàéëàð ¼ìið ñ¾ðiï æ¸íå áiç òóðàëû ºàì æåéòií áîëñà, îíäà áiç îëàð æ¼íiíäå áiëåìiç íåìåñå îëàð òóðàëû åðòåãi-à»ûçäàðäàí æ¸íå îëàðäû» ¾ðiì-á½òà¹û òóðàëû øåæiðåëåðäå áàÿíäàï áåðãåí àºûíäàðäàí åñòiãåí áîëàð åäiê. Îñû äåðåêòåðäi» ¼çi º½ðáàí øàëó, ä½¹à îºó æ¸íå ñûéëûº òàðòó àðºûëû º½äàéëàðäû ¼ç æà¹ûìûç¹à òàðòó¹à áîëàð, äåéäi. Á½ë æåðäå îñû àéòûë¹àíäàð¹à íå ñåíó íåìåñå òiïòi ñåíáåó êåðåê. Àë åãåð ñåíå ºàëñຠîíäà àëäûìåí ¸äiëåòñiçäiê æàñàóûìûç ºàæåò, àë îäàí ñî» º½äàéëàð¹à ¼çiìiçäi» æàñà¹àí ê¼íäiðåäi. Àë åíäi îñûëàðäû» á¸ðií ìຽëäàó ðåòiíäå æàóûçäûººà ºîë æåòêiçó î»àé åêåíií àºûíäàðäû» êó¸ë¸íäiðóií êåëòiðóãå áîëàäû: Æàìàíäûºòû òà»äàï àëó¹à àäàìäàð¹à ìîëûíàí ì¾ìêiíäiê áåðiëåäi. Îë ¼òå æå»ië ò¾çó æîë æ¸íå ìåêåíi òiïòi æàºûí. Àë åðëiêòi» òàáàëäûðû¹ûíà òåð ò¼ãóäi º½äàéëàð îðíàòºàí¹à äåéiíãi æîë ºàéäà¹û áið ½çຠæ¸íå òiï-òiê º½ëàìàëû. Àäàìäà𠺽äàéëàðäû ¼ç æà¹ûíà òàðòûï àëàòûíäû¹û æ¼íiíäå îëàð Ãîìåðãå ñiëòåìå æàñàéäû. ´éòêåíi îë äà º½äàéëàð æàëûí¹àí¹à äà, àéòºàí¹à äà ê¼íåäi äåéäi. ѽðàóøû ïåíäåëåð îëàðäû» àëäûíäà æàçûºòû æ¸íå ê¾í¸¿àð áîëñà äà, Òiïòi içãiëiãiìåí, ¸äiëåòòiëiãiìåí æ¸íå ê¾øiìåí áîëñûí áiçäåí ¸ëäå ºàéäà æî¹àðû, Áiðຠ츻ãiëiê º½äàéëàðäû äà õîø èiñòi, æóàñ ä½¹àëàð àðºûëû, Øàðàïòàðäû ìîëûðຠà¹ûçûï æ¸íå òàñàòòûººà øàëûí¹àíäàðäû» ìàéûíà æ½ìñàðòàäû15. Àáûçäàðäû» ºîëûíäà Ñåëåíà ìåí Ìóçàíû»16 àð¹û àòàëàðû áîë¹àí Ìóñåé ìåí Îðôåéäi» ºàïòà¹àí êiòàïòàðû áàð åäi æ¸íå ñîë êiòàïòàð àðºûëû îëàð ¼çäåðiíi» ûðûì-æîðàë¹ûëàðû áîë¹àí, ñîë àðºûëû òåê æåêå àäàìäàðäû ¹àíà åìåñ, òiïòi ò½òàñ áið õàëûºòàðäû, îëàðäû» ¹àíà åìåñ, òiïòi ºàçiðãi òiðiëåðäi» ¼çäåði æàìàíäûºòàí º½òûëûï æ¸íå òàçàðà àëàäû. Àë åíäi á½ë òàñàòòûº æàñàó æ¸íå º½ïèÿøûëäûºòû îëàð æà¹ûìäû åðìåêêå ñàíàéäû. ̽íû» ¼çi áiçäi îë ä¾íèåäåãi àçàïòàðäàí º½òºàðûï, àë êiì äå êiì òàñàòòûº æàñàìàñà îëàðäû ºîðºûíûøòû æà¹äàéëàð ê¾òiï ò½ð17. Ƹíå ä¸ë îñûíäàé ¸ðò¾ðëi í¸ðñåëåð, ºûìáàòòû Ñîêðàò, ºàíøàìà ðåò içãiëiêòåð, ¸äåïñiçäiêòåð îëàð àäàìäàð ìåí º½äàéëàð òàðàïûíàí ºàëàé áà¹àëàíàäû? Îñûíäàé ¸ñåðëåðäå ºàë¹àí áiçäåð æàñ¼ñïiðiìäåðãå íå àéòà àëàìûç, íå iñòå äåéìiç? ´çäåðiíi» òàáè¹è òàëàïòàðûíà ºàðàìàñòàí îëàð îñûíäàé ¸»ãiìåëåðäi» ò½çà¹ûíà ¼çäåði ½øûï êåëiï, ò¾ñêåíäåé. Îëàð àäàì ºàíäàé áîëó êåðåê, îë ¼çiíi» ¼ìið æîëûí áàðûíøà æàºñû ¼òêiçó ¾øií ºàíäàé áà¹ûòòû ½ñòàó êåðåê äåãåíäå îñû ¸»ãiìåëåðäåí ºîðòûíäû øû¹àðó¹à ºàáiëåòòi. Áàðëûº ì¾ìêiíäiãiíøå, á¸ëêiì áîçáàëà ¼çiíå ¼çi Ïèíäàð¹à ½ºñàï ñ½ðຠºîÿòûí øû¹àð:

àäàìäàðäàí å» áiðiíøi êiì ê¾øêå åíäi ¹àíà åíñå, ñîë ¼çiíi» èêåìäiëiãiíå ºàðàé áiðiíøi áîëûï ¸äiëåòñiçäiê æàñàéäû. Îñûíû» áàðëû¹ûíà ñåáåï – áiçäi» ¸»ãiìåìiçäi» ºàéäàí æ¸íå íåäåí øûººàíäû¹ûíäà áîëûï îòûð. Ìiíå, îë æ¸íå ìåí äå, áiç åêåóìiç ñà¹àí, Ñîêðàò, ìûíàíû àéòàìûç: Ñåí êåðåìåò ò໹àëàðëûºòàé àäàìñû»! Áiçäi» iøiìiçäå ¸äiëåòòiëiêòi ºàíøà àäàì áîëñà äà îëàðäû» åøºàéñûñû å» àë¹àøºû áàòûðëàðäàí áàñòàï, îëàðäû» ê¼áiíi» àéòºàíäàðû ñàºòàëäû ¹îé æ¸íå ñîäàí áiçäi» çàìàíäàñòàðûìûç¹à äåéií åøêiìäå ¸äiëåòñiçäiêòi ìàñºàðàëà¹àí äà æîº æ¸íå ¸äiëåòòiëiêòi» ¼çií îäàí ïàéäà áîëàòûí àòàº, º½ðìåò, ñûé-ñûÿïàò ¾øií ¹àíà áîëìàñà, æàëïû, ìàºòà¹àí æîº. Àë ¸äiëåòòiëiê íåìåñå ¸äiëåòñiçäiê ¼çiíi» ìåíøiêòi ê¾øiìåí êiì îíû ìå»ãåðñå, ñîíû» îé íèåòiíäå ñàºòàëûï, áiðຠá½ë º½äàéëàðäàí äà æ¸íå àäàìäàðäàí äà æàñûðûí¹àíûìåí äå, ¸ëi ê¾íãå äåéií åøêiì åøóàºûòòà íå ¼ëå»äåðäå, íå ïðîçàäà äà ¸äiëåòñiçäiê á½ë – àäàì æàíû ¼ç áîéûíà ì½íû ºàëàéøà ñàºòàóû ì¾ìêií åêåíi áåëãiñiç, àñºàí ç½ëûìäûº, àë ¸äiëåòòiëiê àñà çîð èãiëiê äåï àéòºàí åøêiì æîº. Åãåð ñiçäåð îñûíû» áàðëû¹ûí áàñûíàí áàñòàï îñûëàéøà àéòûï æ¸íå áiçäi æàñ êåçiìiçäåí îñû¹àí ñåíäiðãåíäå, áiçäåð áið-áiðiìiçäi ¸äiëåòñiç iñ-¸ðåêåòòåðäåí ñàºòàíäûðìàñ ïà åäiê, ¸ðêiì ç½ëûìäûººà ñûáàéëàñ áîëìàñ ¾øií ºàóiïòi æà¹äàéäà ¼çiíå-¼çi ñàºøû áîëàð åäi. Ìiíå îñûíû ì¾ìêií á½äàí äà ê¼áiðåê Ôðàñèìàõ íåìåñå áàñºà áiðåó ¸äiëåòòiëiê ïåí ¸äiëåòñiçäiê òóðàëû, ìåíi» îéûìøà, ä¼ðåêi ò¾ðäå, îëàðäû» ìà»ûçûí á½ðìàëàï àéòºàí áîëàð åäi. Áiðຠìåí ñåíåí åøòåìåíi æàñûðìàéìûí, ñåíåí ºûçó ò¾ðäå ¼òiðiêòi ¸øêåðåëåói»äi òiëåéìií, îñû¹àí áàéëàíûñòû áàðëûº ê¾øiìäi ñàëûï, ñ¼éëåï îòûðìûí. Ìiíå ñîíäûºòàí ñåí ¼çi»íi» æàóàáû»äà ¸äiëåòòiëiê ¸äiëåòñiçäiêòåí æàºñû åêåíií ê¼ðñåòóìåí ¹àíà øåêòåëìåé, àäàì¹à îñû åêåóiíi» ¸ðºàéñûñû ºàíäàé ¸ñåð åòåòiíií, ç½ëûìäûº ïà, ¸ëäå èãiëiê ïå? – ñîíû ê¼ðñåò. Ãëàâêîí êå»åñ áåðãåíäåé ¸äiëåòòiëiê ïåí ¸äiëåòñiçäiê òóðàëû ïiêiðëåðäi ºîç¹àìàé-ຠºîé. Åãåð ñåí îñû åêi æà¹äàéäà äà àºèºàòòû ïiêiðëåðäi ñàºòàï, ñîëàð¹à òà¹û äà æàë¹àí æàºòàðûí ºîññà», îíäà áiç ñåí ¸äiëåòñiçäiêòi åìåñ òåê îíû» ê¼ðiíiñií ¹àíà ìàºòàï îòûðñû», àë ñåíi» ìàñºàðàëàóû» ¸äiëåòñiçäiêêå åìåñ, îë æ¼íiíäåãi îé-ïiêiðãå ¹àíà ºàòûñòû: ñîíäà ñåí ¸äiëåòñiç àäàì¹à æàñûðûíûï ºàë äåéñi» æ¸íå Ôðàñèìàõòû» ¸äiëåòòiëiê äåãåíiìiç áàñºàíû» èãiëiãi, îë ìûºòû¹à ¹àíà ëàéûºòû, ¼éòêåíi îë ¾øií ìàºñàòûíà ñàé ¸äiëåòñiç ïàéäàê¾íåìäiãiìiç ¾øií º½ðáàíäûº áåðóiìiç ºàæåò. °ðèíå, ¸äiëåòòiëiêòi ºîëäàé îòûðûï, áiç øûíäû¹ûíäà º½äàéëàð òàðàïûíàí æàçà¹à òàðòûëìàéìûç; áiðຠîíû» åñåñiíå ¸äiëåòñiçäiê áiçãå ¸êåëói ì¾ìêií äåãåí îëæàëàðäàí, ïàéäàëàðäàí àéðûëàìûç. °äiëåòñiçäiêêå ñ¾éåíó áiçãå ¼òå ïàéäàëû, àë åíäi áiçäi» ºûëìûñòàðûìûç¹à æ¸íå ºàòåëiêòåðiìiçãå êåëñåê, áiç òàáàíäû ò¾ðäå æàëûíûï, æàëáàðûíó àðºûëû º½äàéëàðäû ºàéòà ½¹ûíäûðàìûç æ¸íå æàçàäàí º½òûëûï êåòåìiç. ÁiðຠÀèäòà íå áiçäi» ¼çiìiçäi, íåìåñå áàëàëàðûìûçäû» áàëàëàðûí, áiçäi» îñûíäà¹û ¸äiëåòñiç iñºûëûºòàðûìûç ¾øií æàçà ê¾òiï ò½ð åìåñ ïå? Àëàéäà, ìåíi» äîñûì, àëäûí àëà áîëæà¹ûø àäàì, ä¸ë îñû æåðäå º½ïèÿøûëäûººà ñûð àøó æ¸íå º½òºàðóøû º½äàéëàð¹à ñåíóäi» ½ëû ê¾øòåði áàð äåéäi. Ìiíå îñû¹àí iði ìåìëåêåòòåðäåí áàñòàï, ñîíäàé-ຠº½äàéëàðäû»21 í¸ðåñòåëåði äåï ñàíàëàòûí àºûíäàð ìåí ò¸»iðäi» ¸óëèåëåði äå ñ¾éåíåäi: îëàð iñòi» ì¸íi ä¸ë îñûëàé äåï ê¼ðñåòåäi. Íà¹ûç ¸äiëåòñiçäiêòi» îðíûíà òà¹û äà ºàíäàé íåãiçäå áiç ¼çiìiçãå ¸äiëåòòiëiêòi ºàëàï àëàð åäiê? Åãåð áiç ¸äiëåòñiçäiêêå èå áîëûï, îíû æàë¹àí ñûïàéûëûºïåí ºîñàºòàñàº, îíäà áiçäi» iñ-¸ðåêåòòåðiìiç º½äàéëàðäû», ñîíäàé-ຠàäàìäàðäû» àëäûíäà æ¸íå áiçäi» ¼ìiðiìiçäå äå æ¸íå áiç ºàçà áîë¹àííàí êåéií äå çåðäåìåí êåëiñiìäi áîëûï ºàëà áåðåäi. Ìiíå ê¼ïòåãåí æî¹àðû ëàóàçûìäû àäàìäàðäû» ê¼çºàðàñû îñûíäàé. Áàðëûº îñû àéòûë¹àíäàðäàí êåéií, Ñîêðàò, øûí æ¾ðåãiìåí, äåíå ê¾øiìåí äàðûíäû, ¸ði áàéëûººà èå áîë¹àí æ¸íå òåêòi àäàìíû» ¸äiëåòòiëiêòi º½ðìåòòåéòiíäåé òiëåê áiëäiðå ºîÿð ìà åêåí, æîº ¸ëäå îíû ºàëàé ìàäàºòà¹àíûí åñòiï, ê¾ëiï æ¾ðìåé ìå? Èÿ, êiìäåêiì ºàçiðãi áiçäi» àéòºàíûìûçäû» á¸ðií æà øû¹àðñà æ¸íå êiì å» æàºñûñû á½ë ¸äiëåòòiëiê åêåíäiãiíå òîëû¹ûíàí ñåíiìäi áîëñà, òiïòi ñîíû» ¼çi ¸äiëåòñiç àäàìäàðäû êåøiðóãå äàéûí æ¸íå îëàð¹à åøáið àøóëàíáàó¹à òûðûñàäû. ´éòêåíi îë ìûíàíû ½¹ûíàäû: àäàìíû» ¸äiëåòñiçäiêêå ûçàñû êåëói ì¾ìêií, åãåð îë òàáè¹àòû æà¹ûíàí º½äàéøûë áîëñà æ¸íå ¸äiëåòñiçäiêòåí áàñ òàðòóû áiëiììåí òîëûº ºàðóëàí¹àíäà ¹àíà ïàéäà áîëàäû, àë æàëïû àë¹àíäà åøêiì äå ¸äiëåòòiëiêòi ¼ç åðêiìåí ºîëäàìàéäû: ¸ðêiì ¸äiëåòñiçäiêòi ¼çiíi» æàñºàíøàºòû¹ûíàí, ºàðòàé¹àíäû¹ûíàí íåìåñå ºàéäà¹û áið ä¸ðìåíñiçäiãiíåí àéûïòàéäû, ¼éòêåíi îë îíû æàñàó¹à øàìàñû êåëìåéäi. ̽íû» îñûëàé åêåíi ò¾ñiíiêòi. ´éòêåíi îñûíäàé

¸ëñiçäiãiìäi ìîéûíäàéìûí. Îñûíû» áåëãiñi ðåòiíäå ìà¹àí ïàéäà¹à àñàòûí ìûíàëàð: ìåíi» Ôðàñèìàõºà ºàðñû àéòºàí ó¸æäàðûì, îíäà ìåí ¸äiëåòòiëiêòi» ¸äiëåòñiçäiêòåí ¸ëäå ºàéäà æàºñû åêåíií ê¼ðñåòêåíìií, áiðຠîëàðäû ñiçäåð ºàáûëäàìà»ûçäàð. Àë, åêiíøi æà¹ûíàí, ìåí ¼çiìíi» ê¼çºàðàñòàðûìäû ºîð¹àìàé îòûðà àëìàéìûí. Ìåí ¾øií å» ºîðºûíûøòûñû äàóûñ áåðóãå ê¾øi» áàðäà, ñåíi» ¸ëi êåóäå»äå æàíû» áàðäà æ¸íå ¸äiëåòòiëiêòi ºàðàëàï æàòºàíäà, î¹àí ê¼ìåêòåñóäåí áàñ òàðòóäû» ¼çi àáûðîéñûçäûº áîëàð åäi. Å» æàºñûñû øàìà» êåëãåíøå ñîíû æàºòàï øû¹ó. Ãëàâêîí-ìåí áàñºàëàðû ìà¹àí ºàíäàé äà áîëñûí ò¸ñiëìåí ê¼ìåêòåñóiìäi æ¸íå æàé ¹àíà îé æ¾ãiðòóìåí øåêòåëìåé, êåðiñiíøå, ¸äiëåòòiëiêòi» æ¸íå ¸äiëåòñiçäiêòi» íå åêåíií, îëàðäû» àºèºàò ò¾ðäåãi ïàéäàëûëû¹û ºàíäàé áîëàòûíûí æåòå çåðòòåóiìäi ñ½ðàäû. Ìåí îñû ºîë¹à àëûï îòûð¹àí áiçäi» çåðòòåóiìiç àéòàðëûºòàé ìà»ûçäû iñ äåï ¼ç ïiêiðiìäi àéòºàí áîëàòûíìûí, áiðຠî¹àí, ìåíi»øå, ê¼çi ºûðà¹û ê¼ðãiø àäàìíû» ê¾øi ¹àíà æåòåäi. Áiç, ìåíi»øå, îñûíäàé çåðòòåóëåðäi æ¾ðãiçóäå æåòêiëiêòi ò¾ðäå øåáåð åìåñïiç, á½ë – ê¼çi îíøà ºûðà¹û åìåñ àäàìäû àëûñòà ½ñຠ¸ðiïïåí æàçûë¹àíäàðäû îºó¹à çîðëàï ê¼íäiðó ñèÿºòû. Êåíåòòåí áiðåó ä¸ë îñû ¸ðiïòåð áàð æåðäåãi ¾ëêåí ì¼ëøåðäåãi æàçóëàð äà iði áîëóû äà ì¾ìêií äåãåí áîëæàì àéòòû. Ìåíi» îéûìøà, åãåð á½ëàð áiðêåëêi áîëñà àëäûìåí iði ¸ðiïòåðäi îºûï, îäàí ñî» ½ñàºòàðûí àíûºòàï àëó, òóðà ¾ëêåí æà»àëûº ºîé: – °ðèíå,– äåäiÀäèìàíò. – Áiðຠºàíäàé ½ñàºòàðäû ê¼ðiï îòûðñû», ñåí á½ë æåðäå Ñîêðàò, ¸äiëåòòiëiêòåðäi içäåóãå ºàòûñû áàðëàðûí áà? – Ìåí ñà¹àí àéòàéûí. °äiëåòòiëiê äåéìiç áiç, æåêå àäàì¹à äà æ¸íå ñîíäàé-ຠáiðò½òàñ ìåìëåêåòêå äå ò¸í ºàñèåò. – °ðèíå. – Àë ìåìëåêåò áîëñà æåêå àäàìíàí ¸ëäå ºàéäà ê¼áiðåê ºîé? – °ðèíå, ê¼áiðåê. Æåêå ¸äiëåòòiëiêòi òàíó ¾øií ìåìëåêåòòiê ò¸æiðèáåíi ïàéäàëàíó – Ê¼áiðåê áîë¹àíäûºòàí, á¸ëêiì, ¸äiëåòòiëiê àðòû¹ûðຠ¼ëøåìäåðãå èå áîëàäû æ¸íå îíû ñîë æåðäå çåðòòåï òàíó î»àéûðàº. Ñîíäûºòàí, åãåð êåðåê áîëñà, áiç àëäûìåí êåëåòií æ¸íå ïàéäàëû ¼çiíi» ¹àíà ¸äiëåòñiçäiãi êåðåê, àë îñàë àäàì¹à ¸äiëåòòiëiêòi» ºàæåòi æîº äåãåí ïiêiðìåí êåëiñåñi». Àë åíäi ñåí ¸äiëåòòiëiê å» çîð èãiëiêêå æàòàäû äåï ìîéûíäàñà», îíû èåìäåíiï àëó¹à áîëàäû æ¸íå îäàí øû¹àòûí ñàëäàðû ¾øií æ¸íå îäàí äà ã¼ði ºàæåòòi – ê¼ðó, åñòó, çåðäå, äåíñàóëûº æ¸íå áàñºà äà àäàìäàðäû» ïiêiðiíåí º½ðàë¹àí åìåñ, ¼ç òàáè¹àòû æà¹ûíàí ò¾ïí½ñºà ¸äiëåòòiëiêòi», ìiíå îñûíäàé æà¹ûí, ñåí ìàºòàï àòàï ¼ò, åãåð îíû ºîëäàï îòûðñà, îë ¼ç¼çiíåí àäàì¹à ê¼ìåêòåñåäi, àë ¸äiëåòñiçäiê áîëñà, êåðiñiíøå, àäàì¹à çèÿíäû. Àë ¸äiëåòòiëiêòi» àºøàìåí æ¸íå àòàº-ä໺ïåí ñûé-ñèÿïàòºà èå áîëàòûíû ¾øií ìàºòàóäû áàñºàëàð¹à ºàëäûð, ¸äiëåòòiëiêòi îñû ¾øií ¹àíà àñà æî¹àðû áà¹àëàï æ¸íå ¸äiëåòñiçäiêòi æàç¹ûð¹àíäà ä໺ ïåí ìàðàïàòòàóäû ê¼êêå ê¼òåðãåíäå íåìåñå îëàðäû ìàñºàðàëà¹àíäà ì½íû áàñºà àäàìäàðäàí åñòiï, î¹àí ò¼çóiì ì¾ìêií, áiðຠñåíåí åìåñ– ¸ëäå ñåí îñûíû òàëàï åòåñi» áå? ´éòêåíi ñåí ¼çi»íi» áàðëûº ¼ìiði»äå, îñûäàí áàñºà åøòåìåíi, æåòå çåðòòåãåí æîºñû». Îëàé áîëñà ñåí ¼çi»íi» æàóàáû»äà ¸äiëåòòiëiê ¸äiëåòñiçäiêêå ºàðà¹àíäà æàºñûðຠåêåíií ê¼ðñåòiï ºàíà ºîéìàé, àäàì¹à îñû åêi æàºòû» ¼ç-¼çäiãiíåí ºàíäàé ¸ðåêåòïåí ûºïàë åòåòiíií, îëàðäû àäàìäàðäàí íåìåñå º½äàéëàðäàí æàñûð¹àííû» ¼çiíäå, íåãå îíû» áiði – içãiëiê, àë åêiíøiñi – ç½ëûìäûº. Àäèìàíòòû» îñû ñ¼çäåði, ñîíäà ìåíi ¼òå øàòòàíäûðäû, ¸ðèíå ìåí ¸ðóàºûòòà îíû» æ¸íå Ãëàâêîííû» òàáè¹è òàëàïòûëû¹ûíà òà» ºàëàòûí åäiì. – Ñåíäåð òóðà ¼çäåði»íi» ä໺òû àòà-àíàëàðû»íû» ½ëäàðûñû»äàð ¹îé,– äåäiì ìåí,– Ãëàâêîííû» òàáûíóøûñûíû» áiçãå àðíàï àéòºàí ýëåãèÿñûíû» áàñòàìàñû æàìàí åìåñ, ñåíäåð Ìåãàðà ò¾áiíäåãi øàéºàñòà åðåêøåëåíãåíäåé: Ä໺òû Àðèñòîííû» º½äàé áåðãåí ò½ºûìû – îíû» áàëàëàðû22: Á½ë, äîñòàð, ìåíiìøå æàºñûëûº. Áiçäi» ºàçiðãi áàñòàí êåøiï îòûð¹àí æà¹äàéûìûç òîëû¹ûíàí òàìàøà, ¼éòêåíi ñiçäåð ¸äiëåòñiçäiê ¸äiëåòòiëiêòåí æàºñû äåãåí ê¼çºàðàñòû ½ñòàï îòûð¹àí æîºñûçäàð. Ìiíå, îñûëàé àéòó¹à òîëû¹ûíàí ì¾ìêiíäiêòåði»iç áàð. Ìåíi» áàéºàóûìøà, ñiçäåð øûí ì¸íiíäå îíäàé ê¼çºàðàñòû ½ñòàìàéñûçäàð. Îëàé äåãåí ºîðòûíäûíû ñiçäåðäi» áåòàëûñòàðû»à ºàðàï, æàñàäûì. ´éòêåíi, ìåí ñiçäåðäi» º½ð¹àº ñ¼çäåði»içãå ñåíáåãåí áîëàð åäiì. Ìåí ñiçäåðãå ñåíãåí ñàéûí ¼çiì à»-òà» áîëûï, ìà¹àí ºàëàé áîëó êåðåê, ñiçäåðãå ºàëàé ê¼ìåêòåñåìií, áiëìåéìií, ñ¼éòiï ¼çiìíi»

– Ѽç æîº. – Åêiíøi ºàæåòòiëiê – ï¸òåð, ¾é, ¾øiíøiñi – êèiì æ¸íå òà¹û áàñºàëàðû. – Á½ë ä½ðûñ. – Åíäi ºàðà,– äåäiì ìåí,– ìåìëåêåò ºàëàéøà îñûíû» á¸ðií ¼çiíå ºàìòàìàñûç åòåäi: áiðåó–äèõàíøû, åêiíøiñi – º½ðûëûñøû, ¾øiíøi – òiãiíøi áîëàäû æ¸íå îñû¹àí áiç åòiêøiíi, áiçäi» äåíåìiçãå ºàæåòòi 콺òàæäû¹ûìûçäû ºàìòàìàñûç åòåòiíäåðäi ºîññຠøå? – Èÿ, ºîñó êåðåê. – Å» àçû, ìåìëåêåò ºàæåòòi ò¾ðäå ò¼ðò íåìåñå áåñ àäàìíàí ¹àíà º½ðûëóû êåðåê. – Ñîëàé ê¼ðiíåòií ñèÿºòû. – Àë åíäi íå? Ñîëàðäû» ¸ð ºàéñûñû ¼çiíi» æ½ìûñûí àòºàðà îòûðûï, æàëïû áàñºàëàðäû åñåïêå àëó ìiíäåòòi ìå? Ìûñàë ¾øií, äèõàíøû, ¼çi æàë¹ûç áîëñà äà ò¼ðò àäàì¹à àñòûº ¼ñiðóãå ò¼ðò åñå ê¼ï óàºûòû ìåí å»áåãií æ½ìñàó¹à æ¸íå áàñºàëàð¹à, ¼çi ¼íäiðãåííåí ¼çãåëåðãå äå á¼ëiï áåðóãå ìiíäåòòi ìå íåìåñå îëàð æ¼íiíäå ºàì æåìåé, îë îñû àñòûºòû» ò¼ðòòåí áið á¼ëiãií ¹àíà ¼íäiðiï, îíû» ¼çií ¼çi ¾øií ¹àíà äàéûíäàï æ¸íå îñûíû» áàðëû¹ûí ¼çiíi» óàºûòûíû» ò¼ðòiíøi á¼ëiãií ¹àíà æ½ìñàï, àë ºàë¹àí ¾ø á¼ëiãií ¾é ñàëó¹à, êèiì-êåøåê, àÿº êèiì äàéûíäàó¹à æ½ìñàï æ¸íå áàñºàëàð òóðàëû ¸áiãåðãå ò¾ñïåé, á¸ðií ¼ç ê¾øiìåí æ¸íå ¼çi ¾øií ¹àíà ¼íäiðó êåðåê ïå? – Ñið¸, Ñîêðàò,– äåäi Àäèìàíò,– àíà¹àí ºàðà¹àíäà, áiðiíøi æå»iëäåó øû¹àð. – Çåâñòi» àòûìåí àíò åòåéií, ì½íäà ò¾ñiíiêñiç åøòåìå æîº. Ìåí á½äàí á½ðûíäà ñåíi» àäàìäàð ¸óåëi òó¹àíäà äà áið-áiðiíå òûì ½ºñàñ áîëûï òóìàéäû, îëàðäû» òàáè¹àòû ¼çãåøå áîëàäû æ¸íå îëàðäû» ¸ð iñêå ºàáiëåòòiãi äå áàñºàøà áîëàäû äåãåí ñ¼çäåðiíå ê¼»ië àóäàð¹àí åäiì. Ñåíi» ïiêiði»- äå îñûíäàé åìåñ ïå? – ȸ, îñûíäàé. – Àë åíäi íå? Êiì æàºñû æ½ìûñ iñòåéäi ñîë ê¼ïòåãåí ¼íåðãå èå áîë¹àí áà ¸ëäå òåê áiðåóiíå ¹àíà ìà? – Îë áiðåóiíå ¹àíà èå áîë¹àí àäàì. Ìåíiìøå, ºàíäàé äà áîëìàñûí æ½ìûñ ¾øií óàºûòû»äû æiáåðiï àëñà», îíäà åøòåìå øûºïàéòûíû ò¾ñiíiêòi ¹îé äåéìií. – °ðèíå, ò¾ñiíiêòi. – Ƹíå äå, ìåíiìøå, åøºàíäàé æ½ìûñ ºàøàí æ½ìûñøûäà áîñ óàºûò ïàéäà áîëàð åêåí äåï ê¾òiï ò½ðìàéäû; êåðiñiíøå, ìåìëåêåòòåãi ¸äiëåòòiëiê äåãåíiìiç íå, îäàí ñî» òóðà îñûëàé îíû» æåêå àäàì¹à áàéëàíûñûí àøûï, ÿ¹íè æåêåäåãi ïiêið ê¼áiðåêòiãå ½ºñàñòû¹ûí áàéºàéìûç. – Ìåíiìøå, á½ë æàºñû ½ñûíûñ. – Åãåð áiç îéìåíåí ïàéäà áîëûï êåëå æàòºàí ìåìëåêåòòi ê¼ç àëäûìûç¹à åëåñòåòñåê, áiç å» àëäûìåí ñîíäà¹û ¸äiëåòòiëiê ïåí ¸äiëåòñiçäiêòi» áàñòàìàëàðûí ê¼ðåòiíiìiç ðàñ åìåñ ïå? – Á¸ëêiì, ñîëàé øû¹àð. – Ìiíå, îñû æà¹äàéäà áiçäi» íå içäåï æ¾ðãåíiìiçäi áàéºàó î»àéûðຠáîëàð äåãåí ¾ìiò áàð. – °ðèíå. – Ìåíiìøå îñû¹àí æåòóãå ¸ðåêåòòåíóiìiç êåðåê áîëàð. Ìåíi» îéûìøà ì½íäà¹û iñòåð áiç ¾øií æåòêiëiêòiäåí äå ê¼áiðåê áîëàð. ´çäåði» øåøi»äåð. Èäåàëäû ìåìëåêåòòåãi ºàæåòòiëiêòåð ìåí òàáè¹è òàëàïòûëûºòàð¹à áàéëàíûñòû å»áåê á¼ëiíiñi – Åíäi øåøiëäi äåäi,– Àäèìàíò,– êiðiñå áåðñå»øi. – Ìåìëåêåò,– äåäiì ìåí,– ìåíi» æîáàëàóûì áîéûíøà, áiçäi» ¸ðºàéñûìûç ¼çií-¼çi òîëûº ºàíà¹àòòàíäûðà àëìàé, áiðຠê¼ï í¸ðñåíi ºàæåò åòêåíäå ïàéäà áîëàäû. °ëäå ñåí ºî¹àìíû» áàñòàìàñûí, áàñºà¹à, òà¹û áiðäå»åãå òiðêåéñi» áå? – Æîº, åøòå»åãå äå åìåñ. – Ñîíäûºòàí äà ¸ðáið àäàì ¼çiíi» ìûíàíäàé, íå áàñºàäàé ºàæåòòiëiêòåðií ºàíà¹àòòàíäûðó ¾øií áiðåñå áið í¸ðñåíi, áiðåñå êåëåñi áiðåóií ºàìòèäû. Êåé æà¹äàéäà 콺òàæäûºòû áàñûíàí êåøiðå îòûðûï, ê¼ïòåãåí àäàìäàð áið æåðãå æèíàëàäû, áiðiãiï ìåêåíäåéäi æ¸íå áið-áiðiíå ê¼ìåê ê¼ðñåòåäi; ìiíå îñûíäàé áiðiêêåí åëäi ìåêåí áiçäå ìåìëåêåò äåãåí àòºà èå áîëìàé ìà, á½ë øûíäûº ºîé? – °ðèíå. – Ѽéòiï, îëàð áið-áiðiíå áiðäå»åëåðäi á¼ëåäi æ¸íå áiðäå»åëåðäi áið-áiðiíåí àëàäû, ¸ðêiì, ìiíå, îñû æà¹äàé î¹àí æàºñû áîëàäû ¹îé äåï îéëàéäû. – °ðèíå. – Àë åíäåøå êåë åêåóiìiç,– äåäiì ìåí, – áàñûíàí áàñòàï, îéøà ìåìëåêåòòi º½ðàéûº23. Áàéºàï îòûðñû», îíû áiçäi» ºàæåòòiëiêòåðiìiç òóäûðàäû. – Åøáið ê¾ì¸íñiç. – Àë å» áiðiíøi æ¸íå å» ¾ëêåí ºàæåòòiëiê á½ë òiðøiëiê åòó æ¸íå ¼ìið ñ¾ðó ¾øií òàìຠòàáó.

– ̽íäà òåê ¼çi»å æåòêiëiêòiíi ¹àíà øû¹àðóìåí øåêòåëìåé, ñîíûìåí ºàòàð, áàðëûº ñîë æàºòà¹ûëàð êåðåê åòåòiíäåðäi ºàíøà ñ½ðàñà ñîíøà ºàìòàìàñûç åòó êåðåê. – ȸ, á½ë ºàæåò-àº. – Áiçäi» ºàóûì¹à ê¼áiðåê äèõàíøûëàð ìåí ¸ðò¾ðëi ºîë¼íåðøiëåð êåðåê áîëàäû. – ȸ, ê¼áiðåê êåðåê. – Ƹíå îñû êåç-êåëãåí òàñûìàëäû øåòòåí ¸êåëiï, øåòêå àïàðó ¾øií äåëäàëäàð êåðåê. Àë åíäi á½ëàð – ñàóäàãåðëåð ¹îé. Ñîëàé åìåñ ïå? – ȸ. – Åíäåøå áiçãå ñàóäàãåðëåð ºàæåò. – °ðèíå. – Àë åãåð á½ë òå»içäåãi ñàóäà áîëñà, îíäà ºîñûìøà òà¹û äà òå»iç iñií áiëåòií åä¸óið àäàìäàð êåðåê-àº. – ȸ, ê¼áiðåê êåðåê. – Àë åíäi íå áîëäû? Ìåìëåêåòòi» iøiíäå ¸ðêiì ¼çi ¼íäiðãåí í¸ðñåëåðiíi» á¸ðií áið-áiðiíå ºàëàé áåðåäi? Àäàìäàð ºàóûì¹à êiðó ¾øií áiç ìåìëåêåòòi íåãiçäåäiê åìåñ ïå. – Ñið¸, îëàð ñàòàòûí æ¸íå ñàòûï àëàòûí áîëàäû. – Îñûäàí, êåëiï áiçäå íàðûº òà æ¸íå àéûðáàñ áåëãiñi – àºøà äà øû¹àäû ¹îé. – °ðèíå. – Åãåð äèõàíøû íåìåñå ºîë¼íåðøiëåðäi» áiðåói ¼çi ¼íäiðãåíäåðií áàçàð¹à ¸êåëñå, àë îíûìåí àéûðáàñ æàñàéòûí àäàì óàºûòûíäà êåëìåé ºàëñà, îë ñîíû áàçàðäà ê¾òiï îòûðûï, ¼çiíå ºàæåòòi æ½ìûñ óàºûòûí çàÿ êåòiðìåé ìå? – Òiïòi, îëàé åìåñ. Îñûíäàé æà¹äàéäû áàéºàï ò½ð¹àí àäàìäàðäû» iøiíåí áiðåóëåð î¹àí ¼çiíi» ºûçìåòií ½ñûíàäû. Æàºñû æàáäûºòàë¹àí ºàëàëàðäà á½ë äåíåñi ¼òå ¸ëñiç æ¸íå áàñºàäàé áiðäå áið æ½ìûñºà æàðàìñûç àäàìäàð ¾øií ºàæåò. Îëàð áàçàðäà ¼ç àºøàëàðûíà áiðåóãå êåðåêòi í¸ðñåëåðäi ñàòûï ò½ð¹àíäàðäàí àëûï, îëàðäû ºàéòàäàí êiìãå êåðåê áîëñà àéûðáàñòàï, ñàòûï ¼òêiçåäi. – Îñûíäàé ºàæåòòiëiêòåí áiçäå ºàëàäà ½ñຠñàóäàãåðëåð ïàéäà áîëàäû. Áàçàðäà îòûðàòûí, ñàòûï àëûï æ¸íå ºàéòà ñàòàòûíäàðäû áiç îñûëàé äåï àòàìàéìûç áà? Àë ºàëàëàðäû êåçiï, ñàóäà æàñàï æ¾ðãåíäåðäi áiç ê¼ïåñòåð äåéìiç. – °ðèíå. – Ìåíi» îéûìøà òà¹û äà áàñºà êåéáið îðòàäà æ¾ðåòií äåëäàëäàð áàð: îëàðäû» ðóõàíè ò¾ði ñîíäàé, îëàðìåí ê¼ï îë òîºòàóñûç æ½ìûñòû» ñî»ûíäà áîëûï, æ¾ðäiì-áàðäûì àéíàëûñïàé, îíû áàºûëàï îòûðóû êåðåê. – Ìiíäåòòi ò¾ðäå. – Ñîíäûºòàí äà åãåð ºàíäàéäà áîëìàñûí áið æ½ìûñòû ¼çi»íi» òàáè¹è òàëàïòûëû¹ûíà ñ¸éêåñ æ¸íå óàºûòûíäà, áàñºà äà æ½ìûñòàð¹à àëà»äàìàé àòºàðñà», îíäà á¸ðiíäå ê¼ï ì¼ëøåðäå æàºñû æ¸íå æå»ië æàñàó¹à áîëàäû24. – ؾá¸ñiç. – Ìiíå, îñûëàé. Àäèìàíò, áiçäi» àéòºàíäàðäû ºàìòàìàñûç åòó ¾øií ìåìëåêåòòi» ò¼ðò ì¾øåñiíåí äå ê¼áiðåê êåðåê áîëàäû ¹îé. Äèõàíøû¹à, åãåð äå æàºñû ñîºà êåðåê áîëñà, øîòòû æ¸íå áàñºà äà æåð ¼»äåéòií º½ðàë æàáäûºòàðäû îë ¼çiíå-¼çi æàñàï øû¹àðà àëìàéäû ¹îé. ´ç êåçåãiíäå ¾é ñàëóøû¹à äà ê¼ï í¸ðñå ºàæåò. Ñîíäàé æà¹äàéëàð òiãiíøiäå äå æ¸íå åòiêøiäå äå áîëàäû. – Á½ë øûíäûº. – Áàëòàøûëàð, ½ñòàëàð æ¸íå äå áàñºà äà îñûíäàé øåáåðëåð, åãåð îëàðäû áiçäi» êiøiãiðiì ìåìëåêåòiìiçãå åíãiçñåê, îíäà îíû õàëºû ê¼ï åëãå àéíàëäûðàäû ¹îé. – °ðèíå, òiïòi, îäàí äà ê¼ï. – Áiðຠîë á¸ðiáið òûì ê¼ï áîëà àëìàéäû, åãåð òiïòi áiç îëàð¹à ¼ãiç áà¹óøûëàðäû, øîïàíäàðäû æ¸íå áàñºà-äà ìàëøûëàðäû ºîññàºòà, á¸ðiáið äèõàíøûëàðäû» æåð æûðòó ¾øií ¼ç ¼ãiçäåði, ¾é º½ðûëûñûí ñàëóøûëàðäû» æåð ¼»äåóøiëåð ìåí áiðãå æ¾êòåðäi òàñèòûí æåãóãå ¾éðåòiëãåí æàíóàðëàðû, àë òiãiíøiëåð ìåí åòiêøiëåð ¾øií òåði ìåí æ¾í áîëàäû. – Îñûíû» á¸ði áàð ìåìëåêåò êiøi áîëà ºîéìàñ. – Áiðຠîñûíäàé ìåìëåêåòòi øåòòåí ¸êåëóäi ºàæåò åòïåéòií æåðãå îðíàëàñòûðó òiïòi ì¾ìêií åìåñ. – ̾ìêií åìåñ. – Äåìåê, á½¹àí ºîñûìøà òà¹û äà áàñºà åëäåðäåí íå ºàæåòòi áîëñà ñîíû æåòêiçiï áåðåòií àäàìäàð êåðåê áîëàäû ¹îé. – Êåðåê áîëàäû. – Áiðຠîñûíäàé îðòàäà æ¾ðåòií äåëäàë æ¾êñiç áîñòàíáîñ êåòñå, îë áîñòàí-áîñ ºàéòûï êåëñå, ÿ¹íè îë ì½íäà î æàºòàí ºàæåòòi äåãåí í¸ðñåäåí åøòåìå ¸êåëìåéäi. Øûíäûº åìåñ ïå? – Ìåíiìøå ñîëàé.

¼ñiìäiêòåði äå áîëàäû æ¸íå îëàð ºàéäà¹û áið àóûëäûº ê¼æåëåðäi ïiñiðåäi. Áiç á½¹àí ò¸òòi ä¸ìäåðäi: iíæið æåìiñií, ½ñຠæ¸íå iði á½ðøàºòàðäû ºîññàº, õîø èiñòiëåðäi» ½ðûºòàðû ìåí øàìøàò æ໹àºòàðûí îëàð îòòà ïiñiðiï æ¸íå ¼ç øàìàëàðûíà ºàðàé øàðàïïåí áiðãå iøåòií áîëàäû. Ìiíå îñûíäàé æà¹äàéìåí îëàð ¼ç ¼ìiðëåðií áåéáiòøiëiê ïåí äåíñàóëûºòà ¼òêiçiï æ¸íå äå ì¾ìêiíäiãiíå ºàðàé ºàóñà¹àí ºàðòòûººà æåòiï, ¼ç ½ðïàºòàðûíà îñûíäàé ¼ìið ºàëïûí ¼ñèåò åòiï ºàëäûðûï, ¼ìiðäåí ¼òå áåðåäi. – Ñîêðàò, åãåðäå,– äåï ºàðñûëûº áiëäiðäi Ãëàâêîí,– ñåíi» æàñàï îòûð¹àí ìåìëåêåòi» ì½íäàé åìåñ, òåê øîøºàëàðäàí ò½ðñà øå, ñåí îëàð¹à àçûº æåì áåðåð ìå åäi»? – Áàñºàäàé íå òàëàï åòiëåäi, Ãëàâêîí? – Ñîë ºàáûëäàí¹àí ¸äåò: ò¼ñåêòå æàòó, äàñòàðõàí áàñûíäà òàìàºòàíó, º¸çiðãi åëäi» á¸ðiíäå áàð ò¸òòi òà¹àìäàð ìåí àóºàòòàðäû iøiï–æåó – ìiíå, îñûëàðäàí àéðûëûï ºàëûï, æàïà øåêïåó, ìåíi» îéûìøà, ºàæåò áîëûï îòûð. – Æàºñû, – äåäiì ìåí, – ñåíi ò¾ñiíåì. Áiç á¸ëêiì æà»à ïàéäà áîëûï êåëå æàòºàí ìåìëåêåòòi åìåñ, åí áàéëûººà áàòûï îòûð¹àí ìåìëåêåòòi àéòûï îòûð¹àí øû¹àðìûç. Á½ë ì¾ìêií æàìàí äà åìåñ. Îñûíäàé ìåìëåêåòòi äå àíûºòàé îòûðûï, áiç ºàëàéøà ìåìëåêåòòåðäå ¸äiëåòòiëiê æ¸íå ¸äiëåòñiçäiêòåðäi» ïàéäà áîëàòûíûí, ì¾ìêií, òîëû¹ûíàí áàéºàé àëàìûç. Áiç òàëäàï ¼òêåí ìåìëåêåò ìà¹àí ò¾ï í½ñºàëû ÿ¹íè, ñàó áîëûï ê¼ðiíåäi. Åãåð ñiç êåðåê äåñå»iç, áiçãå òûíûøñûç æà¹äàéäà¹û ìåìëåêåòêå äå íàçàð àóäàðóûìûç¹à åøêiì á¼ãåò æàñàìàéäû. Øûíûíäà êåéáiðåóëåðäi ê¼ðiíåð ê¼çãå îñûíû» á¸ði æ¸íå îñûíäàé ºàðàïàéûì ò½ðìûñ ñàëòû ºàíà¹àòòàíäûðìàéäû, îëàð¹à ò¼ñåêòå, ñòîëäàðäà, ¸ðò¾ðëi àñïàï æ¸íå òàìàºòàð äà, õîø èiñòi æà¹àòûíäàð äà, ñîíäàé-ຠàøûíà æàé ¸éåë, ä¸ìäi á¸ëiøòåð, îñûíû» áàðëû¹û ê¼áiðåê áîëñûí. Îñûäàí êåëiï, å» ºàæåòòi äåãåíäåð, æî¹àðûäà áiç áàñûíäà àéòºàí, ¾é-æàé, àÿº-êèiì, êèiì-êåøåêòåð åìåñ, æîº, áiçãå ñóðåòòåð æ¸íå áåçåíäiðiëãåí ¸øåêåéëåð, àëòûí æ¸íå ïiëäi» ñ¾éåãi, ìiíå, îñûíû» á¸ði êåðåê. Øûí åìåñ ïå? – ȸ. – Îíäà á½ë ìåìëåêåòòi ½ë¹àéòà ò¾ñó êåðåê øû¹àð? Áiç ê¼ðñåòêåí ñàï-ñàó ìåìëåêåò åíäiãi æåðäå æåòêiëiêñiç, îíû åíäi ºàïòà¹àí õàëûºïåí òîëòûðó êåðåê. Îëàðäû» ºàòûñû á½ë ìåìëåêåò ¾øií åøºàíäàé ºàæåòòiëiêòåí òóûíäà¹àí æîº: Ìûñàë ¾øií, ò¾ðëi-ò¾ðëi à»øûëàð25, ñîíäàé-ຠåëiêòåóøiëåð, æ¸ìïåéëåñóäi» êåðåãi æîº, áiðຠîëàð àóûð æ½ìûñºà ëàéûºòû äåíå ê¾øiíå èå áîë¹àí æàíäàð. Îëàð ¼çäåðiíi» ê¾øií æàëäàìà ò¾ðäå ñàòàäû æ¸íå îñû æàëäàí¹àíûíû» áà¹àñûí æàëàºû äåï àòàéäû: ñîíäûºòàí äà, ìåíi» îéûìøà, îëàðäû æàëäàìàëûëàð äåï àòàéäû. Ñîëàé åìåñ ïå? – °ðèíå, ñîëàé. – Ìåìëåêåòòi» òîëû¹ûðຠáîëóû ¾øií øàìàñû æàëäàìàëûëàð äà êåðåê áîëàð. – Ìåíi»øå ñîëàé. – Àäèìàíò, áiçäi» àéòûï îòûð¹àí ìåìëåêåòiìiçäi» ¼ñêåíäiãi ñîíøà, åíäi îíû æåòiëãåí äåï ñàíàó¹à áîëàòûí øû¹àð. – Òåãi ñîëàé. – Îñûíû» iøiíäå ¸äiëåòòiëiê ïåí ¸äiëåòñiçäiêêå îðûí ºàéäà? Áiç òàëäàï îòûð¹àíäàðäû» ºàéñûñûíäà îëàðäû áàéºàéìûç. – Ñîêðàò, ìåí ¼ç áàñûì îíû ê¼ðiï ò½ð¹àì æîº. ̾ìêií ¼çàðà áàéëàíûñûï æàòºàí ºûçìåò ò¾ðiíäå øû¹àð. – ̾ìêií, ñåíiêi ä½ðûñ øû¹àð. ̽íû çåðòòåó æ¸íå îäàí øåãiíáåó êåðåê. Å» ¸óåëi îñûíäàé äàéûíäû¹û áàð àäàìäàðäû» ò½ðìûñ ñàëòûí, ¼ìið áåéíåñií ºàðàéûº. Îëàð íàí, øàðàï, êèiì-êåøåê, àÿº êèiì ¼íäiðåäi, ¾é ñàëóìåí àéíàëûñàäû. Æàçäû» ê¾íi ê¼ï æà¹äàéäà æàëà»àøòàíûï æ¸íå àÿº-êèiìñiç, àë ºûñòà æåòêiëiêòi ò¾ðäå êèiíåäi. Îëàð àðïàäàí æ¸íå áèäàéäû» ½íûíàí æàðìà æàñàéäû; æàðìàíû ºàéíàòûï æ¸íå ºàìûðäû èëåéäi, îäàí ¼òå æàºñû á¼ëêåëåð ìåí íàí ïiñiðiï øû¹àðàäû, îëàðäû ºàòàð-ºàòàðûìåí º½ð຺à íåìåñå òàçà æàïûðàºòàð¹à òiçiï ºîÿäû. ¶íåìi ê¼ãåðiï ò½ðàòûí, õîø èiñòi ò¼ñåêòi» ¾ñòiíäå æàíòàéûï æàòûï, îëàð òîé-òîéëàéäû æ¸íå ¼çäåði ìåí îëàðäû» áàëàëàðû øàðàï iøiï, áàñòàðûí ã¾ëìåí ¼ðíåêòåãåí øå»áåðìåí ¸äåìiëåï, º½äàéëàðäû ìàäàºòàéòûí ¸íäåð àéòàäû, áið-áiðiíå ºóàíûøòû ò¾ðäå ºàðàéäû; ñîíûìåí ºàòàð êåäåéøiëiê ïåí ñî¹ûñòàí ñàºòàíà îòûðûï, îëàð ¼ç æà¹äàéëàðûíà áàéëàíûñòû àóºàòòû ê¼òåðå àëàòûíäàé ¹àíà ä¸ðåæåäå áàëàëàðû áîëóû êåðåê. Á½ë æåðäå ìåíi Ãëàâêîí á¼ëiï æiáåðäi: – Ñåí á½ë àäàìäàðäû åøáið òàìàºñûç-ຠiøiï æåóãå çîðëàéòûí ñèÿºòûñû»! – Ñåíiêi ä½ðûñ,– äåäiì ìåí,– îëàð¹à òàìàºòàðäû» äà áîëàòûíûí àéòóäû òiïòi ½ìûòûï êåòiïïií. Îëàð¹à ò½ç äà, ç¸éò¾í æåìiñi äå, iðiìøiê òå, ïèÿç äà, æåìiñòåð äå, áàºøà

– Á½ë ºàëàé? Á½¹àí áiçäi» ¼çiìiçäi» ºàáiëåòiìiç êåëìåé ìå? – Øàìàìûç êåëìåéäi. Ñåí æ¸íå áiçäi» á¸ðiìiç îñû ì¸ñåëåíi ºèÿëûìûçäà¹û ìåìëåêåòòi º½ð¹àíûìûçäà ä½ðûñ øåøêåíáiç. Åãåð ñåíi» åñi»äå áîëñà, áið àäàìíû» ê¼ïòåãåí ¼íåðäi òàáûñòû ò¾ðäå èãåðói ì¾ìêií åìåñ äåï øåøêåíáiç. – Ñåíiêi øûíäûº. – Åíäi íå? Ñåíi» îéû»øà ñî¹ûñ ºèìûëäàðû ¼íåðäi òàëàï åòïåé ìå? – Òiïòi, ¼òå êåðåê. – Áiçãå ñî¹ûñ ¼íåðiíåí ã¼ði åòiêøiëåð æ¼íiíäå ê¼áiðåê ìàçàñûçäàíóûìûç êåðåê ïå? – Åøóàºûòòà. – Áiçäå åòiê òiãó iñi òàáûñòû æ¾ðó ¾øií, áiç åòiêøiãå äèõàíøû íåìåñå òiãiíøi áîëìàñà, ¾é ñàëóøû áîëó¹à ¸ðåêåò åòóäi» ¼çiíå òèûì ñàëäûº: ä¸ë ñîëàé ¸ðêiìãå áiç òåê áið-ຠiñ òàïñûðäûº, î¹àí òàáè¹è äàðûíû ñ¸éêåñ êåëói êåðåê; îë îñûìåí, áàñºàäàé åøòåìåãå àëà»äàìàé, ¼ìið áîéû àéíàëûñàäû æ¸íå åãåð óàºûòûí ¼òêiçiï àëìàñà, áåëãiëi áið òàáûñºà æåòåäi. Àë ñî¹ûñ iñiíå ºàòûñòû ì¸ñåëåäå áàðëû¹ûí æàºñû îðûíäàó ìà»ûçäû åìåñ ïå? °ëäå á½ë iñ òiïòi î»àé áîëûï, îíû äèõàíøû äà, åòiêøi äå, êåç-êåëãåí ºîë¼íåðøi äå, ñîíûìåí ºàòàð ¸ñêåðè àäàì áîëóû ì¾ìêií áå? Äîéáûëàðìåí íåìåñå ñ¾éåê òàñû îéûíäàðûìåí æàºñû îéíàóäû åøêiì äå ¾éðåíå àëìàéäû, åãåð îíûìåí æàñ êåçiíåí áàñòàï àéíàëûñïàé, æàé áûëàéøà æ¾ðäiì-áàðäûì îéíàñà, ºîë¹à òåê ºàëºàí íåìåñå áàñºà äà ºàðó àëûï æ¸íå ¸ñêåðè æàáäûºòàóìåí áiðäåí àóûð ºàðó æàðàºòûëàð íåìåñå áàñºàëàðìåí øàéºàñó¹à ºàáiëåòòi áîëà àëàñû» áà? Åøºàíäàé ºàðó, îë êiìäå-êiìíi» áîëìàñûí ºîëûíà òèãåíiìåí, åøêiìäi áiðäåí øåáåðãå íåìåñå ê¾øòi àëûïºà àéíàëäûðìàéäû, åãåð àäàì îñû ºàðóûí ºàëàé ºîëäàíó êåðåê åêåíií áiëìåñå æ¸íå îë áîéûíøà æåòêiëiêòi ò¾ðäå æàòòûºïàñà îíäà îë ºàðó åøáið ïàéäàñûç áîëûï øû¹àäû. – Áàñºàøà àéòºàíäà, á½ë ºàðóäû» æ¸íå äå áà¹àñû äà áîëìà¹àí áîëàð åäi! Èäåàëäû ìåìëåêåòòåãi ñàºøûëàð ñîñëîâèåñiíi» ð¼ëi – Äåìåê, ñàºøûëàðäû» æ½ìûñû ìà»ûçäû áîë¹àí ñàéûí ñî¹½ðëûì á½ë iñ áàñºàëàðûìåí ñûéûñïàéäû – ¼éòêåíi á½ë øåáåðëiê ïåí àñà çîð ûæäà¹àòòûëûºòû òàëàï åòåäi. îëàð ñóðåò ñàëó æ¸íå áîÿóøû áîëó æà¹ûíàí ê¼ï-àº, ñîíäàé– àº ìóçûêàëûº ¼íåðäå äå-àºûíäàð ìåí îëàðäû» îðûíäàóøûëàðû, àêòåðëàð, õîðåâòiëåð, ìåðäiãåðëåð, ¸ðò¾ðëi àñïàïòàðäû», ¸ðò¾ðëi á½éûìäàð ìåí ¸éåëäåðäi» áàñ êèiìäåðií òiãåòií øåáåðëåð. Á½¹àí ê¼ïòåãåí äåëäàëäàð äà êåðåê: ìåíi»øå, áàëàëàðäû» æåòåêøiñi, îëàðäû òàìàºòàíäûðóøûëàð, ò¸ðáèåøiëåð, ¾é ºûçìåòiíäåãi ¸éåëäåð, øàøòàðàçäàð, ñîíäàéຠîëàð¹à àñïàçøûëàð ìåí àñ ïiñiðóøiëåð êåðåãi æîº ïà? Áiçãå æ¸íå øîøºà áà¹óøûëàð äà êåðåê áîëàäû. ̽íû» áàðëû¹û àë¹àøºû áiç ºàðà¹àí ìåìëåêåòòå áîë¹àí æîº. ´éòêåíi ì½íäàé òàëàïòàð ºîéûëìà¹àí åäi. Àë ìûíà ìåìëåêåòòå îñûíû» á¸ði êåðåê áîëäû æ¸íå ê¼ïòåãåí ¸ðò¾ðëi ìàëäàð äà ºàæåò, ¼éòêåíi îëàðäû» åòiíåí òàìຠæàñàëàäû. Ñîëàé åìåñ ïå? – °ðèíå. – ĸðiãåðëåðãå äåãåí ºàæåòòiëiê áiçäå, îñûíäàé ò½ðìûñ ñàëòûíà áàéëàíûñòû, á½ðûí¹ûäàí äà ê¼áiðåê áîëàäû. – ʼáiðåê áîëàäû. – ȸ æ¸íå áið óàºûòòà õàëûºòû òàìàºòàíäûðàòûí åë, åíäiãi æåðäå àçàÿäû. Íåìåñå áiç ºàëàé äåéìiç? – °ðèíå ñîëàé. – Ñîíûìåí, åãåð áiç æåòêiëiêòi ò¾ðäå åãiñòiê æåð ìåí øàáûíäûººà èå áîë¹ûìûç êåëñå, îíäà áiçãå ê¼ðøi åëäi» æåðiíi» áið á¼ëiãií á¼ëiï àëó¹à òóðà êåëåäi, àë ê¼ðøiëåðiìiç äå ¼ç òàðàïûíàí áiçäi» åëiìiçäi» á¼ëiãií àë¹ûñû êåëåäi ¹îé, ñ¼éòiï îëàð äà ½øû-ºèûðû æîº àøê¼çäiêêå ñàëûíûï, ºàæåòòiëiêòi» øåêàðàñûíàí ¼òiï êåòåäi. – Ñîêðàò, á½ë òîëû¹ûíàí ñ¼çñiç áîëàäû. – ͸òèæèåñiíäå áiç ñî¹ûñàòûí øû¹àðìûç, Ãëàâêîí, íåìåñå á½ë åíäi ºàëàé áîëàäû? – ȸ, ñî¹ûñó¹à òóðà êåëåäi. – Áiç ¸çiðøå ñî¹ûñ, ¼ç ñî»ûíàí, ç½ëûìäûº íåìåñå èãiëiê ¸êåëå ìå, îë æ¼íiíäå åøòåìå àéòà àëìàéìûç, òåê àéòàðûìûç áiç àøºàí æà»àëû¹ûìûç ñî¹ûñ – îë æ¾ðiï æàòºàíäà, îë æåêåëåãåí æ¸íå ºî¹àìäûº àïïàòòàðäû» ºàéíàð ê¼çi. – °ðèíå. – Á½¹àí ºîñûìøà, äîñûì ìåíi», áiçäi» ìåìëåêåòiìiçäi òà¹û äà æàé ¹àíà åìåñ, òîëûº áiðò½òàñ ¸ñêåðãå ¼ñiðó êåðåê: îë áiçäi» áàðëûº ä¸óëåòiìiçäi, áiç íå æ¼íiíäå àéòûï îòûð¹àíûìûçäû» á¸ðií ºîð¹àï æ¸íå æàóäû» øàáóëûí òîéòàðàòûí áîëàäû.

îëàðäû áàñºàäàé áiðåó-ìiðåó º½ðòàäû äåï ê¾òïåé-àº: îëàð ¼çäåði äå ì½íû iñòåé àëàäû æ¸íå ñ¼éòiï ¼çäåðií-¼çäåði º½ðòàäû. – Øûíûíäà. – Áiçãå ºàëàé áîëó êåðåê? Áiç ¸ði æóàñ ñîíûìåí ºàòàð åðæ¾ðåê, áàòûë ìiíåçäi ºàéäàí òàáàìûç. Æóàñ ìiíåç ºàéñàðëû ðóõºà ºàðàìà-ºàðñû ¹îé. – Á½ë ê¼ðiíiï ò½ð ¹îé. – Åãåð äå áiðåó-ìiðåóäå îñûíû» åøºàéñûñû áîëìàñà, îíäà îë æàºñû ñàºøû áîëà àëìàéäû. Áàéºàéìûí, á½ë òàëàï îðûíäàëìàéòûí ñèÿºòû æ¸íå äå ñîíûìåí ºàòàð, æàºñû ñàºøû áîëóû äà ì¾ìêií åìåñ. – Á¸ëêiì, á½ë îñûëàé,– äåäi Ãëàâêîí. – Ìåí ºèûíøûëûººà òàï áîëûï æ¸íå á½ðûí¹û àéòºàíäàðûìäû îéìåí åêøåëåé áàñòàäûì. – Áiç, äîñûì ìåíi»,– äåï îíû» åñiíå ñàëäûì,– ¸äiëåòiíäå ò¾ñiíáåãåíáiç, ¼éòêåíi, áiç ¼çiìiç ½ñûí¹àí áåéíåäåí ¼çiìiç àóûòºûï êåòiïïiç. – Ñåí íå í¸ðñå æ¼íiíäå àéòºû» êåëiï ò½ð? – Áiç ¸ðò¾ðëi ìiíåçäåðäi» áîëàòûíûí ò¾ñiíáåãåíáiç, òiïòi îëàð òóðàëû îéëàïïûç äà, àë îëàðäû» iøiíäå îñû ºàðàìàºàðñûëûºòàð îðûí àëàäû. – ²àíäàé ìiíåçäåðäi» iøiíäå? – Á½ë áàñºà äà æàíóàðëàðäà äà, ¸ñiðåñå, áiç ñàºøûëàðìåí ñàëûñòûð¹àíäà àíû¹ûðຠáàéºàëàäû. Ñåí àñûë ò½ºûìäû èòòåð òóðàëû áiëåñi» ¹îé; îëàðäû» ºàñèåòòåði – êiìãå ¾éið æ¸íå êiìäi áiëñå, îëàð¹à òûì æóàñ áîëûï ê¼ðiíåäi, àë òàíûìàéòûíäàðìåí ä¸ëìå-ä¸ë, êåðiñiíøå. – °ðèíå, áiëåìií. – Îëàé áîëñà ì¾ìêiíäiãiíå ºàðàé îñûíäàé ºàñèåòòåðäi ñàºøûëàðäàí äà içäåó òàáè¹àòºà ºàéøû êåëìåñ. – Áàéºàóûìøà æîº. – Áîëàøຠñàºøû òà¹û äà áið ºàæåòòiëiêòi êåðåê åòåòií ñèÿºòû åìåñ ïå ñà¹àí. Îíû» ºàéñàðëû – àøóëû¹û àçäàé-ຠîë ¼çiíi» òàáè¹àòû áîéûíøà òà¹û äà äàíàëûººà ½ìòûëàäû. – Á½ë ºàëàé? Ìà¹àí ò¾ñiíiêñiç. – ̽íäàé åðåêøåëiêòi ñåí èòòåðäåí äå áàéºàéñû», æàíóàðäà¹û òiïòi ¼òå òà» ºàëàðëûº. – Àòàï àéòºàíäà íå? – Èò òàíûìàéòûí àäàìäû ê¼ðãåíäå ¼ðøåëåíå ¾ðåäi, òiïòi îë îíû åøóàºûòòà ðåíæiòïåñå äå, àë òàíèòûíûí ê¼ðãåíäå – Ìåíi» îéûìøà ñîëàé. – Á½ë ºûçìåòêå ñ¸éêåñ êåëåòií òàáè¹è äàðûíäû òàëàïºà ñàé áîëó êåðåê. – °ðèíå. – Á¸ëêiì, åãåð æà¹äàéûìûç áîëñà, áiçäi» iñiìiç å» àëäûìåí ¼çiíi» òàáè¹è ºàñèåòi æà¹ûíàí ìåìëåêåòòi ºîð¹àóäà æàðàìäûëàðäû òà»äàï àëàð åäi. – °ðèíå, á½ë áiçäi» iñiìiç. – Çåâñòi» àòûìåí àíò åòåéií, áiç ¼çiìiç î»àé åìåñ òàºûðûïòû òà»äàï àëûïïûç. °éòñåäå, ºàíøà ê¾øiìiç æåòåäi, åøáið æàñºàíø຺à ñàëûíó¹à áîëìàéäû. – °ðèíå áîëìàéäû. – Ñåíi» îéû»øà ºàëàé, ê¾çåò ºûçìåòiíäå òàáè¹è ºàñèåòi áàð àñûë ò½ºûìäû ê¾øiê ïåí æàºñûäàí òó¹àí æàñ ¼ñïiðiìíi» àðàñûíäà àéûðìàøûëûº áàð ìà? – Ñåí ºàíäàé ºàñèåòòåð òóðàëû àéòûï îòûðñû»? – Àíàó äà æ¸íå ìûíàó äà àë¹ûðòòûºïåí ºàáûëäàï, áàéºà¹àí í¸ðñåñií øàïøà» ºóûï æåòiï æ¸íå î¹àí ê¾øïåí øàéºàñó êåðåê. – ̽íû» á¸ði, øûíûíäà äà, êåðåê. – Ƹíå æàºñû øàéºàñó ¾øií æ¾ðåêòiëiê êåðåê. – Áàñºàøà ºàëàé áîëàäû? – Àë äîëû, ûçà êåêòi ðóõû æîº êåç-êåëãåí àò áîëñûí, èò áîëñûí ¸ëäå áàñºà æàíóàð áîëñûí áàòûë áîëà àëà ìà? Ñåí ºàéñàð ðóõòû» òåæåëìåéòiíií æ¸íå æå»iëìåéòiíií áàéºà¹àí æîº ïà åäi»: îë áàðäà êåç-êåëãåí æàí åøòåìåäåí ºîðûºïàéäû æ¸íå åøêiìíåí øåãiíáåéäi. – Áàéºàäûì. – Îëàé áîëñà îñûíäàé ñàºøûíû» äåíåëiê ºàñèåòòåði ºàíäàé áîëó êåðåê åêåíäiãi ñà¹àí ò¾ñiíiêòi áîëó¹à òèiñ. – ȸ. – Ðóõàíè ºàñèåòòåð äå ñîíäàé, ÿ¹íè ºàéñàðëû ûçà-êåê ðóõû. – Ƹíå á½ë äà ò¾ñiíiêòi. – Àëàéäà, Ãëàâêîí, åãåð ñàºøûëàð ¼çiíi» òàáè¹àòû æà¹ûíàí îñûíäàé áîëñà, îíäà îëàð áið-áiðiíå æ¸íå áàñºà äà îòàíäàñòàðûíà äà ìåéiðiìñiç, ºàòàë áîëìàé ìà? – Çåâñòi» àòûìåí àíò åòåéií, á½ë ñ½ð຺à æàóàï áåðó î»àé åìåñ. – Àë, ¼çàðà àéòºàíäà, îëàð ¼ç àäàìäàðûíà ìîìûí æ¸íå æàóëàðûíà ºà¿àðëû áîëóû êåðåê. Áàñºàøà æà¹äàé áîëñà,

Ñàºøûëàðäû åêi æàºòû ò¸ðáèåëåó: ìóñèêàëûº æ¸íå ãèìíàñòèêàëûº – Ò¸ðáèåëåó ºàíäàé áîëàäû? Äåãåíìåí ¼òå åðòå êåçäåãi òàáûë¹àíäàðäàí àðòûº æàºñûíû òàáó ºèûí áîëàð. Äåíå ¾øií – ãèìíàñòèêàëûº, àë æàí ¾øií – ìóñèêàëûº ò¸ðáèå26. – ȸ, á½ë ñîëàé. – Ìóñèêàëûº ò¸ðáèå áiçäå ãèìíàñòèêàëûºòàí á½ðûí êåëåäi. – Íåãå îëàé áîëìàñºà? – Ìóñèêàëûº ò¸ðáèåíi àéòºàíäà ñåí î¹àí àóûçøà æ¸íå æàçáàøà òiëìåí áiëäiðåòií øû¹àðìàøûëûºòû ºîñàñû» ¹îé, øûíûíäà ñîëàé ìà? – ȸ, ìåí ñ¼éòåìií. Øû¹àðìàøûëûºòû» åêi ò¾ði: àºèºàòòû æ¸íå æàë¹àí Ñàºøûëàðäû ò¸ðáèåëåóäåãi ìèôòåðäi» ð¼ëi – Øû¹àðìàøûëûºòû» äà åêi ò¾ði áàð ¹îé; áiði – àºèºàòòû, åêiíøiñi – æàë¹àí? – ȸ. – Ƹíå îñû åêi ò¾ðiíå äå ò¸ðáèåëåó êåðåê, áiðຠàëäûìåí æàë¹àíäûºòû ¹îé? – Ìåí òiïòi åøòåìå ò¾ñiíáåéìií, ñåí íå æ¼íiíäå àéòûï ò½ðñû»? – Æàñ áàëàëàð¹à áiç àëäûìåí ìèôòåðäi ¸»ãiìåëåéòiíiìiçäi ñåí áiëìåéñi» áå? Á½ë æàëïû àéòºàíäà, æàë¹àí, áiðຠîëàðäû» iøiíäå àºèºàòòà áàð. Áàëàëàðìåí æ½ìûñ iñòåé îòûðûï, áiç ãèìíàñòèêàëûº æàòòû¹óëàðäàí á½ðûí ìèôòåðãå æ¾ãiíåìiç. – ȸ, á½ë îñûëàé. – Ñîíäûºòàí äà ìåí å» àëäûìåí ìóñèêàëûº ¼íåðìåí, àðòûíàí ãèìíàñòèêàëûºïåí àéíàëûñó¹à áîëàäû äåäiì. – Ľðûñ. – Êåç-êåëãåí iñòå, ¸ñiðåñå, åãåð á½ë æàñ ¼ñïiðiì ìåí í¸çiê áàë¹ûíäàð¹à ºàòûñòû áîëñà å» áàñòûñû – á½ë áàñòàìà åêåíií áiëìåéñi» áå? Òåê ñîíäà ¹àíà áiðåó-ìiðåó îéûíà ñàºòàï ºàë¹ûñû êåëåòií áåëãiëå𠺽ðàñòûðûëûï, íû¹àéòûëàäû. – ´òå ä½ðûñ. – Áàëàëàð ê¼ï æà¹äàéäà áiçäi» îéûìûçøà, îëàð ¼ñêåíäå ïàéäà áîëàòûí ïiêiðëåðiìåí ºàéøû êåëåòií, ê¼ðiíãåííi» îéäàí øû¹àð¹àí, æàë¹àí ìèôòåðií òû»äàï æ¸íå îëàðäû» åðêåëåéäi, îë î¹àí åøºàøàí æàºñû åøòåìå æàñàìàñà äà. Ñåíi á½ë òà» ºàëäûðìàéäû ìà? – Ìåí îñû óàºûòºà äåéií á½¹àí áàñà íàçàð àóäàð¹àí æîºïûí, áiðຠèòòi» ¼çií ä¸ë îñûëàé ½ñòàéòûíû ò¾ñiíiêòi. – Îíû» òàáè¹àòûíäà¹û îñû ºàñèåò ¼òå òàìàøà æ¸íå òiïòi íà¹ûç ôèëîñîôèÿëûº äåóãå áîëàäû. – Á½ë ºàëàé. – Èÿ ñîëàé, ¼çi ê¼ðiï ò½ð¹àí àäàìíû» æàºûíäû¹ûí íåìåñå ºàñ åêåíií îíû ¼çiíi» áiëåòiíiíå íå áiëìåéòiíiíå áàéëàíûñòû àéûðàäû. Ìiíå îñû òàíó ¸ðåêåòiíäå æàºûíäûºòû íåìåñå á¼òåíäiêòi àíûºòàó¹à ò¾ñiíó íåìåñå, êåðiñiíøå, ò¾ñiíáåó áàð åìåñ ïå? – ̽íû æà øû¹àðà àëìàéìûç. – Àë òàíûì¹à ½ìòûëó ìåí äàíàëûººà ½ìòûëó – á½ë åêåói áið ¹îé. – ȸ, åêåói äå áið. – Äåìåê, áiç áàòûë ò¾ðäå ä¸ë îñûëàé àäàìäà äà êåçäåñåäi äåï àéòà àëàìûç: åãåð îë ¼çiíi» æàºûíäàðû ìåí òàíûñòàðûíà ñûïàéû áîëñà, åíäåøå îë ¼çiíi» òàáè¹àòû æà¹ûíàí äàíàëûººà æ¸íå òàíûì¹à äåãåí ½ìòûëûñºà èå áîëóû êåðåê. – Á½ë ñîëàé-ຠáîëñûí. – Ñîíûìåí, ìåìëåêåòòi» ìiíñiç ñàºøûñû áiçäå ¼çiíi» òàáè¹àòû æà¹ûíàí äàíàëûººà æ¸íå òàíûì¹à ½ìòûëûï, ñîíäàé-ຠîë åïòi æ¸íå ê¾øòi áîëàäû. – °áäåí ä½ðûñ. – Ñîëàé-ຠáîëñûí äåéiê. Áiðຠáiçãå ñàºøûëàðäû ºàëàé ¼ñiðó æ¸íå ºàëàé ò¸ðáèåëåó êåðåê? Îñû ì¸ñåëåíi ºàðàó áiçãå îñûíû» á¸ðií íå ¾øií àéòûï îòûðìûç, ÿ¹íè áiç ºî¹àìäû ¸äiëåòòiëiê ïåí ¸äiëåòñiçäiê ì¸ñåëåñií áàéºàé àëàìûç áà äåãåí ñ½ðàºòàðäû øåøóãå áà¹ûòòàëà ìà? ²àëàéäà áiç ¸»ãiìåìiçäi» ìàºñàòûíàí àéðûëûï ºàëìàé æ¸íå îíû òûì ½çàðòûï àëìàóûìûç êåðåê. Á½¹àí Ãëàâêîííû» iíiñi áûëàé äåäi: – Ìåí ºàëàé áîëñà äà áiçäi» îñû ì¸ñåëåíi øåøóiìiçãå á½ë àíûºòàó ¼òå îðûíäû áîëàäû äåï ñåíåìií. – Çåâñòi» àòûíàí àíò áåðåéií, ñ¾éiêòi Àäèìàíò,– äåäiì ìåí,– åíäåøå á½ë àíûºòàóäû, åãåð îë òûì ñîçûëûï êåòêåííi» ¼çiíäå äå òàñòàó¹à áîëìàéäû. – Êåë, åíäåøå, àñïàé-ñàñïàé, ¸»ãiìå ò¾ðiíäå àéòóøûëàð ñèÿºòû áiçäå, ìåéëi ñ¼ç æ¾çiíäå áîëñà äà îñû àäàìäàðäû ò¸ðáèåëåóìåí àéíàëûñàéûº. – ̽íû ºàæåòòi ò¾ðäå îðûíäàó êåðåê.

àéòó êåðåê áîëñà, îíäà òûì àç àäàìäàð æàñûðûí ¹àíà ì½íû åñòiñií, º½ðáàíäûººà òîðàéäû øàëìàé-àº, äåãåíìåí ¾ëêåí æ¸íå ¸ðå» ê¼òåðåòií ñûéëûº òàðòó êåðåê, îíû» ¼çiíäå îñû ¸»ãiìåíi åñòiãåí àç¹àíòàé òîïºà ¹àíà28. – Øûíûíäà, á½ë æ¼íiíäåãi ¸»ãiìåëåð ºèûíäàó. – ȸ, îëàðäû áiçäi» ìåìëåêåòiìiçäå, Àäèìàíò àéòó¹à òèiñòi åìåñ. Æàñ ¼ñïiðiì òû»äàóøû¹à îë øåêòåí òûñ ¸äiëåòñiçäiêêå áàðà îòûðûï, òiïòi îë, åãåð êåç-êåëãåí ¸äiñïåí, ¼çiíi» òåðiñ ºûëûº æàñà¹àí ¸êåñií æàçàëà¹àí áîëñà, î¹àí ñåí åðåêøå åøòåìå iñòåãåí æîºñû», òåê ºàíà àë¹àøºû ½ëû º½äàéëàðäû» æàñà¹àíûí ¹àíà ºàéòàëàäû» äåóãå áîëìàéäû. – Çåâñòi» àòûìåí àíò åòåéií, ìåíi» ¼çiìå á½ë æ¼íiíäå àéòóäû» êåðåãi æîº ñèÿºòû áîëûï ê¼ðiíåäi. – Ƹíåäå æàëïû àë¹àíäà º½äàéëà𠺽äàéëàðìåí ºàëàé ñî¹ûñàäû, ºàëàé áið-áiðiíå ºàñòûº æàñàéäû, áið-áiðiìåí øàéºàñàäû äåãåíäåðäi» á¸ði – ºàòå; ¼éòêåíi êiì áiçäi» ìåìëåêåòiìiçäi ºîð¹àó ñàïûíäà ò½ðñà, ñî¹àí ìûíàíäàé îïî»àé ïàéäà áîëà êåòåòií ¼çàðà ¼øïåíäiëiê, àñà çîð ìàñºàðàëûº áîëûï åñåïòåëåð åäi. Àëûïòàðäû» ¼çàðà ìàéäàíûí æ¸íå º½äàéëàð ìåí ºà¿àðìàíäàðäû», áàñºà-äà ê¼ïòåãåí ñàíñûç ½ðûñ-êåðiñòåðií ò¸òïiøòåï áàÿíäàï æ¸íå òiðêåï æàòóäû» ºàæåòi æîº – êåðiñiíøå, åãåð áiç åøóàºûòòàäà àçàìàòòàðäû» åøºàéñûñûíû» áàñºàëàð¹à ¼øïåíäiëiãi áîë¹àí æîº äåñåê æ¸íå ì½íû» ¼çi àäàëäûººà æàòïàñ åäi, àë á½ë æ¼íiíäå áàñºàëàð¹à àºñàºàëäàð äà, ¸æåëåð äå ê¼áiðåê àéòóû êåðåê, è¸ êåéií áàëàëàð åð æåòêåíäå æàë¹àñòûðó ºàæåò; æ¸íå äå àºûíäàð äà ¼ç øû¹àðìàëàðûíäà îñûäàí àóûòºûìàóû æ¼í. Àë Ãåðà¹à îíû» áàëàñû Ãåôåñòi» øûíæûð á½¹àó ñàëóû, îë ñû¹à æû¹ûë¹àí ¸éåëiíå áîëûñºàí ¸êåñi ½ëûí Îëèìïòàí ¼çiíi» ëàºòûðûï æiáåðói íåìåñå Ãîìåð ºèÿëûìåí îéëàï øû¹àð¹àí º½äàéëàðäû» ñî¹ûñû òóðàëû – òà¹û ñîíäàé øû¹àðìàëàð – îëàð èøàðàìåí íåìåñå îíñûç øû¹àðûëäû ìà á¸ði áið ì½íäàé ¸»ãiìåëåðãå áiçäi» ìåìëåêåòiìiç äå òûéûì ñàëóû êåðåê29. Áàëà ºàé æåðäå àñòàðëû ñ¼ç áàðûí, íå æî¹ûí ïiøiï êåñiï àéûðà àëìàéäû, àë åíäi îñûíäàé åðòå, æàñ øà¹ûíäà ºàáûëäà¹àí ïiêiðëåð æàëïû åøáið ¼øïåéòií æ¸íå ¼çãåðiññiç, ò½ðàºòû áîëûï ºàëà áåðåäi. Ñîíäûºòàí, á¸ëêiì, áàðëû¹ûíàí á½ðûí, áàëàëàð òû»äà¹àí àë¹àøºû ìèôòåðäi ¼òå çîð ºàìºîðëûº àÿñûíäà¹û içãiëiêêå ºàðàé áà¹ûòòàó¹à æåòóiìiç êåðåê. – ̽íû» ¼ç íåãiçi áàð. Áiðàº, åãåðäå áiðåó, áiçäåí á½ë æ¼íiíäå ñ½ðàé ºàëñà, á½ë íå¹ûë¹àí ìèôòåð æ¸íå îëàð íå æ¼íiíäå äåñå áiç ºàíäàé ìèôòåðäi àéòà àëàð åäiê? æàíûìåí ºàáûëäàóûíà æå»ië-æåëïi ºàðàó¹à, ð½ºñàò áåðóãå áîëà ìà? – Áiç ì½íäàé¹à åøáið æà¹äàéäà äà æîë áåðìåéìiç. – Å» àëäûìåí áiçãå, ì¾ìêiíäiãiíå ºàðàé ìèôòåðäi òóäûðóøûëàð¹à íàçàð àóäàðóûìûç êåðåê: åãåð îëàðäû» øû¹àðìàëàðû æàºñû áîëñà, áiç îëàðäû ºàáûëäàéìûç, åãåð îëàé áîëìàñà ºàáûëäàìàéìûç. Áiç ò¸ðáèåøiëåð ìåí àíàëàð¹à, áàëàëàðûíà òåê ºàíà òàíûë¹àí ìèôòåðäi àéòóëàðûíà àºûë êå»åñ áåðåìiç; ñîíû» ê¼ìåãiìåí áàëàëàðäû» äåíåñi ìåí ºîëäàðûíàí ã¼ði æàíûí òåçiðåê ºàëûïòàñòûðàìûç. Àë ºàçið, îëàð àéòûï æ¾ðãåí, ê¼ïòåãåí ìèôòåðäi ëàºòûðûï òàñòàó êåðåê. – Àòàï àéòºàíäà, ºàíäàéëàðûí? – Ìà»ûçäû, ìà¹ûíàëû ìèôòåð àðºûëû áiç îëàðäû» ½ñàºòàðû òóðàëû äà øåøiì àéòà àëàìûç: ¼éòêåíi iðiëåðäå äå æ¸íå ½ñàºòàðäà äà áiðêåëêi áåëãiëåði æ¸íå áiðäåé ¸ñåð åòåòií ê¾øi áîëóû êåðåê. °ëäå ñåí êåëiñïåéñi» áå? – Êåëiñåìií, áiðຠìåíi» ò¾ñiíáåãåíiì, ñåí ºàíäàé ìà»ûçäû ìà¹ûíàëû ìèôòåð òóðàëû àéòûï îòûðñû»? – Îëàð – Ãåñèîä, Ãîìåð æ¸íå áàñºà äà àºûíäàðäû» àéòºàíäàðû òóðàëû. Àäàìäàð ¾øií æàë¹àí à»ûç–åðòåãiëå𠺽ðàñòûðûï, îëàð¹à ñîëàðäû àéòà áàñòàäû, è¸ æ¸íå äå ê¾íi á¾ãiíãå äåéií àéòóäà27. – ²àíäàéëàðûí? Ƹíå ñåí îëàð¹à íåíäåé êií¸ òà¹àñû»? – Å» àëäûìåí æ¸íå áàñòû ì¸ñåëå áiðåó-ìiðåóäi» îéäàí øû¹àðûë¹àí æàë¹àí ºèÿëû áåêåð áîëñà, ñîíû êií¸ë¸ó êåðåê. – Á½ë ºàëàé? – Åãåð áiðåó-ìiðåó º½äàéëàð ìåí ºà¿àðìàíäàð òóðàëû àéòà îòûðûï, îëàðäû» ºàñèåòòåðií òåðiñ áåéíåëåñå, á½ë ñóðåòøiíi» áiðåóäi» ñóðåòií ñàëàìûí äåï, îë îíû» êåéiïií ½ºñàñòûðìàé, á½ðìàëà¹àíûìåí áiðäåé áîëàð åäi. – ̽íäàé êií¸ òà¹ó ä½ðûñ, áiðຠì½íû» àñòàðûíäà¹ûíû íå äåï ò¾ñiíåìiç. – Å» àëäûìåí àñºàí ¼òiðiêòi æ¸íå îíû» å» ¾ëêåíi òóðàëû ñ¸òñiç îéëàï òàïºàí êiñi, îë Ãåñèîä åñêå ò¾ñiðãåíäåé Óðàí æà¹ûìñûç ºûëûº æàñàïòû, Êðîíîñ î¹àí êåê ºàéòàðûïòû. Êðîíîñòû» iñòåði æ¼íiíäå æ¸íå îíû» áàëàñûíàí ê¼ðãåí àçàïòàðû òóðàëû, òiïòi îëàð øûíäûº áîëñà äà, ìåíi» ¼çiì, îñûëàðäû» áàðëû¹ûí îñûíäàé æå»iëòåêòiêïåí, ¸ëi àºûëû òîëìà¹àí æ¸íå áàë¹ûí æàñºà àéòïà¹àí áîëàð åäiì,– å» æàºñûñû ì½íû ¾íäåìåé àéíàëûï ¼òó, àë åãåð äå áið ñåáåïòåí

– Ìåíiìøå ñåíi», àéòºàíû», òîëû¹ûíàí, øûíäûº. – Åíäåøå, Ãîìåðäi» æ¸íå áàñºà äà àºûíäàðäû» º½äàéëàð¹à ºàòûñòû á½ë àäàñóøûëûºòàðûí ºàáûëäàó¹à áîëìàéäû; Ãîìåð å» ¾ëêåí ñàóûò ûäûñ òóðàëû àéòà êåëå ïàéûìñûç àäàñóøûëûººà ½ðûíàäû: Çåâñòi» ¾ëêåí ¾éiíäå Áiðiíäå áàºûòºà òîëû ñûé òàðòóëàð, Àë åêiíøiñiíäå – áàºûòñûçäûº Ƹíå Çåâñ êiìãå îñûëàðäû» åêåóií äå àðàëàñòûðûï áåðñå, ñîë ´çiíi» ¼ìiðiíäå àëìà êåçåê áiðåñå ºàé¹û¹à, Áiðäå ºóàíûøºà òàï áîëàäû. Àë êiìãå àðàëàñòûðìàé åêiíøi ûäûñòàí áåðñå, Îë îíû º½òûð¹àí àøòûº îñû º½äiðåòòi» æåðiíäå ºóàëàéäû äà æ¾ðåäi30. Ñîíäàé-ຠÇåâñ áiçäå Èãiëiê, ñîíûìåí ºàòàð æàìàíäûºòû Áåðóøi31 ñèÿºòû áîëóû äà ºàòå. Åãåð êiìäå êiì Ïàíäàðàíû» áåðãåí àíòû ìåí êåëiñiìií á½çó¹à Àôèíà ìåí Çåâñ ò¾ðòêi áîëäû32 äåñå, áiç îíäàéäû ìຽëäàìàéìûç. Ñîë ñèÿºòû º½äàéëàðäû» ¼çàðà øàéºàñû ìåí æ¸íå îëàðäû» Ôåìèäà ìåí Çåâñ òóäûð¹àí áåò æûðòûñóûí33 ä¸ë îñûëàé ºîëäàìàéìûç. Ñîíäàé-ຠÝñõèëäû» ìûíà àéòºàíäàðûí: Áiðåó-ìiðåóäi» ¾éií º½ðòûï æiáåðãiñi êåëñå, Àæàëäû¹à ñåáåáií º½äàé ¼çi òàóûï áåðåäi34. Áàë¹ûí æàñòàðäû» òû»äàóûíà ½ëûºñàò åòïåó êåðåê. Åãåð êåéáið øû¹àðìàëàðäà îñûíäàé ¼ëå» òàðìàºòàðû êåçäåñå ºàëñà, îíäà Íèîáàíû» íåìåñå Ïåëîïèäòåðäi» ºàé¹û çàðû íåìåñå Òðîÿ ñî¹ûñû íåìåñå îñû¹àí ½ºñàñ áiðäå»åëåð æàçûë¹àí áîëñà, îíäà á½ëàðäû» á¸ði º½äàéäû» iñi áîëñà, îíäà á½¹àí ºàçið áiç àéòûï îòûð¹àí ìà¹íàíû içäåóiìiç êåðåê æ¸íå º½äàé ¸ðäàéûì òåê ºàíà ¸äiëåòòiëiêòi æ¸íå èãiëiêòi áèëåï-ò¼ñòåï, ìå»ãåðóøi, àë îñû àäàìäàð¹à æåòêåí æàçà, îëàð ¾øií äå ïàéäàëû áîëó¹à òèiñ. Áiðຠîëàðäû» ºàéûðøûëûºòà áîëóû áåëãiëi áið æàçà¹à òàðòûëóûíà áàéëàíûñòû. Àë îñû æàçà¹à òàðòó êiìíåí äåñå îë º½äàé¹à áàéëàíûñòû äåï ò½æûðûìäàéòûí àºûí¹à æîë áåðìåó êåðåê. Àëàéäà åãåð àºûíäàð á½ë àäàìäàð æàçà¹à òàðòûëóû êåðåê æ¸íå îëàðäû» iøiíäå ñîäûðëàð ¹àíà ºàéûðøûëàí¹àí, îëàð æàçàëàíà îòûðûï, ¼çäåði ¾øií – Àäèìàíò,– äåäiì ìåí,– áiç åêåóìiç ºàçið àºûíäàð åìåñïiç, áiç ìåìëåêåòòi» íåãiçií ºàëàóøûëàðìûç. Ìèôòåðäi òóäûðó íåãiçií ºàëàóøûëàðäû» iñi åìåñ; îëàð¹à òåê ºàíà ïîýòèêàëûº øû¹àðìàøûëûºòû» íåãiçãi áåëãiëåði ºàíäàé áîëó êåðåê åêåíií áiëó æ¸íå îëàðäû á½ðìàëàó¹à æîë áåðìåó. – Ľðûñ, º½äàéëàð òóðàëû iëiìäåãi íåãiçãi áåëãiëåðäi» ºàíäàé åêåíäiãi òóðàëû ìiíå îñûëàð ¹îé? – ȸ, ñîíäà äà áûëàé áîëñà: º½äàé ºàíäàé îíû ñîíäàé ºàëïûíäà ûë¹èäà ñóðåòòåó êåðåê, îë ýïèêàëûº ïîýçèÿ äà ìà, ìåëèêàëûºòà ìà íåìåñå òðàãåäèÿäà ìà! – ȸ, îñûëàé æàñàó êåðåê. – ²½äàé øûí ì¸íiíäå èãiëiê åìåñ ïå æ¸íå äå îë òóðàëû îñûëàé àéòóûìûç êåðåê ºîé? – Åíäi áàñºàøà ºàëàé áîëàäû? – Áiðຠåøºàíäàé äà èãiëiê çèÿí êåëòiðìåéäi, ñîëàé åìåñ ïå? – Ìåíi»øå äå ñîëàé. – Àë çèÿíäû áîëìàéòûí í¸ðñå çèÿí êåëòiðå ìå? – Åøºàíäàé äà. – Àë çèÿí êåëòiðìåéòií í¸ðñå ºàíäàéäà áið æàìàíäûº òóäûðóû ì¾ìêií áå? – Îë äà æîº. – Àë åíäi åøáið æàìàíäûº òóäûðìàéòûí í¸ðñå, áàñºà äà áið æàìàíäûºòû» ñåáåái áîëóû ì¾ìêií áå? – Áiðàº, á½ë ºàëàéøà áîëóû ì¾ìêií? – Ñîëàé áîëñà èãiëiê-ïàéäàëû ìà? – ȸ. – Åíäåøå îë ä½ðûñ iñ-ºèìûë áåéíåñiíi» ñåáåái ¹îé? – ȸ. – Åíäåøå, èãiëiê – êåç-êåëãåí iñ-ºèìûëäû» ñåáåái åìåñ, îë òåê ºàíà ä½ðûñ í¸ðñåíi» ñåáåái. Àë æàìàíäûºòà èãiëiê êií¸ñiç. – Ѽç æîº. – Åíäåøå, º½äàé äà åãåð îë – èãiëiê áîëñà, ê¼ïøiëiê ò½æûðûìûíà ºàðàìà-ºàðñû áàðëû¹ûíû» ñåáåái áîëà àëìàéäû ¹îé. Îë àäàìäàð ¾øií òåê ºàíà àç¹àíòàéäû» ñåáåái áîëàäû äà, àë ê¼ï æà¹äàéäà îë æàçûºòû åìåñ, ¼éòêåíi áiçäå æàºñûëûº æàìàíäûººà ºàðà¹àíäà ¸ëäå, ºàéäà àç. Èãiëiêòi» ñåáåáií åøí¸ðñåäåí içäåóäi» êåðåãi æîº, áiðຠæàìàíäûºòû òåê º½äàéäàí ¹àíà åìåñ, ºàéäà¹û áið áàñºà ñåáåïòåðäåí içäåó êåðåê.

– Òiïòi ¸ðò¾ðëi º½ðàìûíäà¹û çàòòàð– àñïàï, º½ðûëûñòàð, êèiì-êåøåêòåð, åãåð îëàð æàºñû æàñàëñà æ¸íå ò¸ðòiïïåí òàçà ½ñòàëñà îëàð îñûíû» íåãiçiíäå óàºûòòû» ûºïàë åòóiìåí æ¸íå áàñºà äà ¸ñåð åòóëåðäåí ¼çãåðiñòåðãå àç ½øûðàéäû. – Á½ë ñîëàé. – Áàðëûº òàáè¹àòûíàí íåìåñå ¼íåðäi» àðºàñûíäà ñîíäàéຠàíàíû» äà æ¸íå ìûíàíû» äà àðºàñûíäà æàºñû áîë¹àí ñûðòºû ¸ñåð àç¹àíòàé ¹àíà ¼çãåðåäi. – Ñîëàé ê¼ðiíiï ò½ð¹àí ñèÿºòû. – Áiðຠº½äàé äåãåíiìiç äå íå í¸ðñå ñîíûìåí êåçäåññå îë áàðëûº ºàòûíàñ æà¹ûíàí å» æàºñû ¹îé. – °ðèíå. – Îñû ñåáåïêå áàéëàíûñòû º½äàé ò¾ðëi ôîðìàëàðäû ºàáûëäàóäû áàðëûº æà¹ûíàí àçàéòó êåðåê. – ĸë ñîëàé, àçàéòó êåðåê. – Îë ¼çiíi» ¼»ií ¼çi àéíàëäûðûï æ¸íå ¼çãåðòå ìå? – Ñið¸, åãåð îë ¼çãåðåòií áîëñà. – Îë ¼çií å» æàºñû æ¸íå å» ¸äåìi áiðäå»åãå, ¸ëäå å» æàìàí æ¸íå ê¼ðiêñiç áiðäå»åãå àéíàëäûðà ìà? – Ѽçñiç. Åãåð îë ¼çãåðñå, ñ¼çñiç å» æàìàíûíà àéíàëàäû. ´éòêåíi áiç º½äàé ¸äåìiëiê ïåí ºàéûðûìäûëûº æà¹ûíàí æåòiñïåóøiëiêòi» çàðäàáûí òàðòûï æ¾ð äåï àéòà àëìàéìûç ¹îé. – Ñåíi» àéòºàíû» ¼òå ä½ðûñ. Åãåð á½ë îñûëàé áîëñà, îíäà ñåí, Àäèìàíò, áiðåó-ìiðåó, á½ë º½äàé íåìåñå àäàì áîëñûí êåéáið æà¹äàéäà ¼ç åðêiìåí ¼çií-¼çi å» æàìàí åòå àëàäû äåï åñåïòåéñi» áå? – Á½ë ì¾ìêií åìåñ. – Åíäåøå º½äàéäû» ¼çií-¼çi ¼çãåðòêiñi êåëói òiïòi ì¾ìêií åìåñ: áiðàº, ñið¸, º½äàéëàð ¸ðºàéñûñû å» æî¹àðû ä¸ðåæåëi ê¼ðêåì æ¸íå ¸äåìi áîë¹àíäûºòàí, îñû ì¾ìêiíäiãiíå ºàðàé ¸ðäàéûì ¼çiíå ò¸í ôîðìàäà áîëàäû. – Ìåíi»øå, á½ë àñà ºàæåò. – Åíäåøå, äîñûì ìåíi», àºûíäàðäû» iøiíäåãi åøºàéñûñû áiçãå ìûíàíäàé Ò¸ðiçäiëåðäi: “²½äàéëàð æèi-æèi øåò åëäiê àäàìäàðäû» áåéíåñií æàìûëûï, Á¼òåíäåðäi» ï¸òåð – ¾éëåðiíå åíå áåðåäi” 36 – àéòà áåðìåñií æ¸íå åøêiìäå Ïðîòåé ìåí Ôåòèäà¹à37 íàºàº – æàëà æàïïàñûí, òðàãåäèÿ æ¸íå ¸ðò¾ðëi áàñºà äà øû¹àðìàëàðäà Ãåðàíû àáûç ¸éåëãå àéíàëäûðûï, îíû ¼çåííi» Àðãîññöû º½äàéäàí ïàéäà àëûï øû¹àäû äåñå, îíäà á½¹àí ½ëûºñàò åòóãå áîëàäû. Áiðຠº½äàé èãiëiê íåãiçi áîëà ò½ðûï, êåéáiðåóëåðãå æàìàíäûºòû» ºàéíàð ê¼çi äå áîëàäû äåñå, îíäàéëàðìåí ¸ðäàéûì ê¾ðåñó êåðåê: åøêiìäå îë áîçáàëà ìà, íå åñåéãåí áå – åãåð îë ¼ç ìåìëåêåòiíäå çà»äûëûºòû ñàºòàó¹à ½ìòûëñà, á½ë æ¼íiíäå àéòïàó¹à íå ¼ëå»äåðäåãi, íå æàçáàëàðäà¹û, íå ïðîçàëûº áàÿíäàóëàðäà¹ûí òû»äàìàó¹à òèiñ. ´éòêåíi ì½íäàé ò½æûðûìäàìà àáûðîéñûç, áiçãå ïàéäà åìåñ æ¸íå ¼ç iøiíäå äå ºèñûíû êåëìåóøiëiê áàð. – Ìåí ñåíiìåí áiðãå îñû ç໹à äàóûñ áåðåìií – îë ìà¹àí ½íàéäû. – Á½ë º½äàéëàð æ¼íiíäåãi çà»äàðäû» iøiíäåãi áiðåói æ¸íå àëäûí àëà æàçûëûï ºîéûë¹àíäàðäû» áiðåãåéi áîëàð åäi: îñû¹àí ñ¸éêåñ ñ¼éëåãåí ñ¼çäåðäå æ¸íå ïîýòèêàëûº øû¹àðìàëàðäà ¸ðäàéûì º½äàé êåç-êåëãåí í¸ðñåíi» åìåñ, òåê ºàíà èãiëiêòi» ¹àíà ñåáåái äåï ò½æûðûìäàóûìûç ºàæåò. – Á½ë, òîëû¹ûíàí ºàíà¹àòòàíàðëûº. – Àë åíäi åêiíøi çà» æ¼íiíäå ºàëàé áîëàäû? Ñåíi» îéû»øà º½äàé ñèºûðøû æ¸íå ¸äåéi áiðåñå áið, áiðåñå åêiíøi ò¾ðäå ê¼ðiíå ìå: áiðåñå îë ¼çi ¼çãåðiï, ¼çiíi» áåéíåñiíi» îðíûíà ò¾ðëi áàñºàäà ôîðìàëàðäû ºàáûëäàï, áiðåñå áiçãå ¼çi æ¼íiíäå áið óàºûòòà áið, åêiíøi óàºûòòà áàñºàøà ò¾ðäå ¼çií ¸ëäåºàíäàé åòiï ê¼ðñåòóøi ìå? °ëäå º½äàé ¸ëäåáið ºàðàïàéûì áà æ¸íå îë ¸ðäàéûì ¼çiíi» ôîðìàñûíû» øåãiíåí øû¹à ºîéìàéäû ìà? – Ìåí á½¹àí áiðäåí æàóàï áåðå àëìàéìûí. – Àë ìûíà¹àí øå: åãåð áiðäå»å ¼çiíi» ôîðìàñûíû» øåãiíåí øûºñà, îë ¼ç-¼çiíåí ¼çãåðåìå íåìåñå áàñºà äà áiðäå»åíi» ûºïàëûìåí ¼çãåðói ºàæåò ïå? – ²àæåò. – Áiðຠòà íå í¸ðñå, å» æàºñû æà¹äàéäà áîëñà, ñîë áàñºàíû» ûºïàëûìåí îíøà ¼çãåðiñêå ½øûðàé ºîéìàéäû. Ìûñàë ¾øií äåíñàóëû¹û ìåí ê¾øi àðºûëû åðåêøåëåíåòií äåíå òàìàºòàðäû», ñóñûíäàðäû» æ¸íå å»áåêòi» ûºïàëûíàí îíøà ¼çãåðiñêå ½øûðàé ºîéìàéäû, åìåñ ïå? Íåìåñå êåçêåëãåí ¼ñiìäiêòi» ê¾ííi» æûëóûíàí, æåëäåí òà¹û áàñºà ¼çãåðå ìå? – °ðèíå á¸ðiíåí àç. – ²àëàé áîë¹àíäà äà åðæ¾ðåê àºûëäû æàíäû ºàéäà¹û áið ñûðòºû ¸ñåð åòó îíøà ðåíæiòiï æ¸íå ¼çãåðòå ºîéìàéäû – ȸ, ñîëàé.

– Øûí ì¸íiíäå ¼òiðiê º½äàéëàð¹à ¹àíà åìåñ, àäàìäàð¹à äà æåêê¼ðiíiøòi. – Ìåíiìøå äå ñîëàé. – Àë åíäi íå áîëäû? Ѽçäåãi ¼òiðiê, êåé æà¹äàéäà, áiðäå»åãå ïàéäàëû äà, åíäåøå îíû æåê ê¼ðóãå áîëàìà? Ìûñàë¹à ºàñ àäàì¹à æ¸íå äå äîñ àòàíûï æ¾ðãåíäåðãå ºàòûñû áàð ¹îé? Åãåð îëàð ºàòòû åñiíåí òàíà àøóëàíûï íåìåñå àºûëäàí àäàñºàíäà æàìàí áið í¸ðñå æàñà¹ûñû êåëñå, ñîíäà ¼òiðiê, îëàðäû ½ñòàï îòûðó ¾øií, ºàæåòòi º½ðàë¹à àéíàëìàé ìà? ȸ æà»à ¹àíà áiç àéòºàí à»ûçäàðäà ¼òiðiêòi ïàéäàëû¹à àéíàëäûðìàéìûç áà, ºàëàéøà îíû àºèºàòºà ½ºñàñòûðàìûç, åãåð îñûíû» á¸ði ê¼íå ä¸óiðäå îñûëàé áîëäû ìà, æîº ïà, áiç îíû áiëìåéìiç39. – °ðèíå ì½íû» á¸ði îñûëàé. – Áiðຠîñû ºàòûíàñòàðäû» iøiíäåãi ºàéñûñû ¼òiðiêêå àéíàëûï, º½äàé¹à ïàéäàëû áîëóû ì¾ìêií? ̾ìêií ê¼íå çàìàíäàð òóðàëû ì¸ëiìåòòåði áîëìàé, îë ½ºñàñòàðäû» ê¼ìåãiìåí àëäàéòûí øû¹àð? – Á½ë æàé ¹àíà ê¾ëêi áîëàð åäi. – Åíäåøå º½äàéäà ¼òiðiêøi àºûí ¼ìið ñ¾ðìåéäi ¹îé? – Ìåíiìøå ñîëàé. – Àë åíäi º½äàé æàóëàðäû» àëäûíäà ºîðûººàíäûºòàí àëäàéòûí øû¹àð? – Á½ë åøºàíäàé áîëóû ì¾ìêií åìåñ. – Á½ë ¼ç æàºûíäàðûíû» àºûëäàí àñºàíäû¹ûíàí, íå åñiíåí àéðûë¹àíäû¹ûíàí áîë¹àí øû¹àð? – Åøáið àºûëûíàí àäàñºàí íåìåñå åñiíåí àéðûë¹àí º½äàé¹à ñ¾éiêòi åìåñ. – Åíäåøå îë àëäàó¹à áàðàòûíäàé åøòåìå æîº. – Åøòåìå. – Åíäåøå, êåç-êåëãåí º½äàéøûëûº áàñòàìà¹à ¼òiðiê æàò. – ´òå æàò. – Åíäåøå º½äàé – á½ë, ¸ðèíå ñ¼çiíäå äå, iñiíäå äå ºàðàïàéûì æ¸íå øûíøûë: îë ¼çi äå ¼çãåðìåéäi æ¸íå áàñºàëàðäû äà ¼çiíi» ñ¼çäåðiìåí æ¸íå îëàðäû» ¼»i ìåí ò¾ñiíäå æiáåðãåí íûøàíäàðûíäà åøºàíäàé àäàñóøûëûººà èòåðìåëåìåéäi. – Ìåíi» ¼çiìå äå, á½ë ñåíi» ñ¼çäåði»íåí íàºòû, àéºûí áîëà áàñòàäû. – Åíäåøå ñåí, º½äàéëàð¹à ºàòûñòû îéëàð ìåí øû¹àðìàøûëûº ¾øií ìiíäåòòi ò¾ðäå ìûíà åêiíøi áåëãi áàëàëàðûíà ¼ìið áåðåòií Èíàõ38 ¾øií ºàéûð ñàäàºà ñ½ðàéòûí åòiï, ê¼ðñåòóäi òîºòàòûï æ¸íå ì½íäàé ºèñûíñûç ¼òiðiêòåðäi îéëàï òàáóäû æàëïû äî¹àð¹àíû æ¼í. ´ç òàðàïûíàí àíàëàð äà îñû¹àí ñåíiï, ¸ðò¾ðëi îéäàí øû¹àðûë¹àí ñàíäûðàºòàðìåí æ¸íå ºàéäà¹û ái𠺽äàéëàð ò¾í iøiíäå ¸ðò¾ðëi á¼òåí åëäåðäi» àäàìäàðûíû» áåéíåñiíå êiðiï æ¾ðåäi åêåí äåï áàëàëàðäû ºîðºûòïàó¹à òèiñ, á½ë º½äàéëàð¹à òië òèãiçó, è¸ æ¸íå äå ñîíûìåí ºàòàð áàëàëàð á½äàí æàñºàíøຠáîëûï êåòåäi. – ȸ, á½¹àí äåéií áàðìàó êåðåê. – Åíäåøå, º½äàéëàðäû» ¼çäåði ¼çãåðìåéäi. Áiðຠîëàð ¼çäåðiíi» ñèºûðûìåí áiçäi àëäàó¹à ò¾ñiðiï, ¸ðò¾ðëi ñûðò êåñêiíäåði æ¼íiíäå åëåñòåðãå àéáûíäû ò¾ðäå ñåíäiðåòií øû¹àð? – ̾ìêií, ñîëàé áîëàð. – Åíäåøå áiçäi» àëäûìûç¹à ñ¼ç æ¾çiíäå íåìåñå iñ æ¾çiíäå òåê ¹àíà åëåñòi ê¼ðñåòå îòûðûï, º½äàéäû» ¼òiðiêòi ½ñûíóû ì¾ìêií áå? – Áiëìåéìií. – Øûí ì¸íiíäåãi ¼òiðiêòi – åãåð îñûëàé äåï àéòñà, áàðëûº º½äàéëàð äà æ¸íå àäàìäàð äà æåê ê¼ðåäi ¹îé?! – ²àëàé, ñåí ºàëàé äåäi»? – Ñîëàé, ¼ç-¼çi»å àñà ìà»ûçäû æ¸íå å» ìà»ûçäû äåãåí çàòòàð æ¼íiíäå åøêiìäå, åøºàíäàé åðiêòi ò¾ðäå àëäàóäû» ºàðìà¹ûíà ò¾ñóäi òiëåìåéäi íåìåñå ¼çiíi» àëäàíûï ºàëóûí ºàëàìàéäû, á½ë æåðäå ¸ðêiì å» àëäûìåí ¼òiðiêòåí ñຠáîë¹ûñû êåëåäi. – Ìåí ¸ëi äå åøòåìå ò¾ñiíáåéìií... – Ñåíi» îéû»øà, ìåí åðåêøå áiðäå»åíi àéòûï îòûðìûí ¹îé? Ìåí òåê ºàíà ¼ç æàíû»äû ¼çi» øûíäûº æ¼íiíäåãi æàë¹àíäûººà áàñòàñà», îíû àäàñóøûëûºòû» º½øà¹ûíäà ºàëäûðñà», îíäà ñåíi» ¼çi» íàäàí áîëàñû» æ¸íå ¼òiðiê ¼í áîéû»äû æàéëàéäû – àë á½ë åøêiìãå äå ºîëàéëû åìåñ: á½ë æåðäå ¼òiðiê áàðëû¹ûìûç¹à àñà æèiðêåíiøòi. – Ƹíå òiïòi ñîëàé. – Ìiíå ìåíi» æà»à ¹àíà àéòûï îòûð¹àíûì, òîëûº ìà¹ûíàñûíäà, ¼òiðiê äåï àéòó¹à áîëàäû: á½ë æàí¹à áîéëàé åíãåí æ¸íå àäàìäû àäàñóøûëûººà àïàðàòûí íàäàíäûº. Àë ñ¼çäåãi ¼òiðiê á½ë æàíäà¹û æà¹äàéäû ºàéòà ºàëûïºà êåëòiðiï, îíû ¸ði ºàðàé áåéíåëåó æ¸íå ì½íû» ¼çi åíäiãi æåðäå òàçà ê¾éiíäåãi ¼òiðiê áîëìàéäû. Ñîëàé åìåñ ïå? – °ðèíå, ñîëàé.

¶øiíøi êiòàï Ñàºøûëàðäû ò¸ðáèåëåóäåãi ïîýçèÿíû» ð¼ëi – Ñîíûìåí, º½äàéëàð¹à ºàòûñòû ì¸ñåëåãå êåëñåê äåäiì ìåí,– îíäà á½ë iñ áiçãå øàìàìåí àë¹àíäà áûëàé áîëàäû; îñûëàðäû» áàðëû¹ûíà áiðäåí æàñ êåçi»íåí ê¼»ië àóäàðûï, òû»äàó êåðåê íåìåñå, êåðiñiíøå, º½ëຠºîÿ òû»äàóäû» ºàæåòi æîº. ´éòêåíi êiìäå-êiì º½äàéëàð ìåí ¼ç àòà-àíàëàðûí º½ðìåòòåï ñûéëàñà æ¸íå àäàìäàðäû» àðàñûíäà¹û äîñòûº ºàòûíàñòàðäû» ìà»ûçûí êåìñiòïåñå áîë¹àíû. – ȸ, ìåíi» îéûìøà,– äåäi Àäèìàíò,– á½ë áiçäåãi ä½ðûñ ê¼çºàðàñ. – Àë åíäi íå? Åãåð îëàð åðæ¾ðåê áîëó êåðåê äåñåê, áiç îëàðäû îñûëàðäû» á¸ðiìåí òàíûñòûðóûìûç êåðåê åìåñ ïå, ¸ñiðåñå, åøáið ºîðûºïàóûíà íå ì¾ìêiíäiê áåðåäi? Ñåíi»øå îñûíäàé ºîðºûíûøºà èå áîë¹àí àäàì åðæ¾ðåê áîëà àëà ìà? – Çåâñòi» àòûìåí àíò åòåéií, æîº. – Îëàé áîëñà íå? Àèäòû áàð æ¸íå îíû àñà ºîðºûíûøòû äåï åñåïòåéòiíãå ¼ëiìíi» ¾ðåéi æàò äåï àéòà àëàìûç áà æ¸íå îë æå»iëiñ ïåí º½ëäûºòàí ã¼ði ñî¹ûñòà¹û ¼ëiìäi àðòûº ê¼ðå ìå? – Åøóàºûòòà äà. – Ìiíå ê¼ðiï îòûð¹àíûìûçäàé, áiçãå îñûíäàé ìèôòåðäi æ¸íå îëàðäû áàÿíäàï áåðóøiëåðäåí Àèä iøiíäåãiëåðäi ìàñºàðàëàìàé, êåðiñiíøå, ìàºòà¹àíû æ¼í: ¼éòêåíi ¼çäåðiíi» ¸øêåðåëåóiíäå îëàðäiêi ä½ðûñ åìåñ æ¸íå äå á½ë ¸ðåêåò êåëåøåêòåãi æàóûíãåðëåð ¾øií åøáið ïàéäàëû åìåñ1. – ȸ, ì½íûìåí àéíàëûñóûìûç êåðåê. – Îñûíäàé íåãiçäå áîëûï, àë¹àøºû ¼ëå»äå áàñòàë¹àíäàðäû ñûçûï òàñòàéûº: ̽íäà¹û æàíñûç ¼ëiêòåðäi» ¾ñòiíåí ïàòøàëûº åòiï ¼ëiê áîë¹àíøà, Å» æàºñûñû ìåí òiði æ¾ðiï, ʾí ñàéûí iñòåéòií æ½ìûñøû ñèÿºòû äàëàäà æ½ìûñ æàñà¹àíûì, Êåäåé åãiíøiãå ºûçìåò åòiï, ¼çiìíi» ê¾íäåëiêòi íåñiáåìäi òàóûï æ¾ðñåì 2. Òà¹û äà: ´òå ºàð໹ûëûº ºàïàñòû, òûì ºîðºûíûøòû, îëàðäàí òiïòi º½äàéëàðäû» ¼çi äiðiëäåï ºîÿ áåðåäi. áîëàäû: º½äàéëàð ¼çäåðiíi» ò¾ðií ¼çãåðòiï æ¸íå áiçäi ¼ç ñ¼çiìåí, íå iñiìåí àëäàó¹à êiðãiçåòií ñèºûðøû åìåñ äåãåí ò½æûðûììåí êåëiñåñi» ¹îé. – Êåëiñåìií. – Åíäåøå, Ãîìåðäi» ê¼ïòåãåí îéëàðûí ìຽëäàé êåëå, áiðàºòà áiç Çåâñòi» Àãàìåìíîí¹à æiáåðãåí ºàòå ò¾ñ ê¼ðóií40, áiç æ¸íå äå Ýñõèëäi» òðàãåäèÿëàðûíäà¹û Àïîëëîí Ôåòèäàíû» ¾éëåíó òîéûíäà ¼ëå» àéòûï, î¹àí áàëàëàðûíà áàºûòòû áîëàòûíûí åñêåðòiï: “Àóðóëàð îëàð¹à ñîºïàé ¼òiï êåòåäi; ½çຠ¹àñûð¹à ñîçûëàäû – Ñåíi» òà¹äûðû», – äåéäi îë, º½äàéëàð¹à ºûìáàò, Îñûíäàé ¼ëå»ìåí îë ìåíi º½òòûºòàäû. Ìåí îñû¹àí ¾ìiò àðòòûì, ¼éòêåíi ¼òiðiê ²½äàéøûëûº ïåí Ôåáàíû» ñ¸óåãåéëi àóûçûíà æàò í¸ðñå. Îíû» ¼çi îñûëàé ¸í àéòûï, òîé¹à ¼çi ºàòûñòû. ´çi ñîëàé äåï ê¾íi á½ðûí áîëæàï æ¸íå îíû» ¼çi ìà¹àí Ìåíi» ½ëûìäû ¼ëòiðóøiãå àéíàëäû 41. Åãåð áiðåó º½äàéëàð òóðàëû îñûíäàé í¸ðñåëåðäi àéòñà, îë áiçäi» òàðàïûìûçäàí íàðàçûëûº òóäûðàäû, áiç î¹àí õîð àéòºûçáàéìûç æ¸íå ½ñòàçäàð¹à æàñ ¼ñïiðiìäåðäi ò¸ðáèåëåóäå îñûíäàé øû¹àðìàëàðäû ïàéäàëàíó¹à ð½ºñàò åòïåéìiç, ¼éòêåíi áiçäåãi ñàºøûëàð, àäàìíû» ê¾øi ºàíøàëûºòû æåòåðëiêòåé, òàºóà æ¸íå º½äàéøûë áîëóëàðû êåðåê. – Ìåí îñû àëäûí-àëà æàçûëûï ºîéûë¹àíäàðìåí òîëû¹ûíàí êåëiñåìií æ¸íå îëàðäû çà» ðåòiíäå ïàéäàëàíó¹à äàéûíìûí.

– Åíäåøå ì½íû ºàáûëäàìàóûìûç êåðåê. – ȸ. – Ƹíå ïîýòèêàëûº íåãiçäå ºàéòà ¼íäiðó ¾øií áàñºà äà ºàðàìà–ºàðñû ¾ëãi áåðó êåðåê ºîé? – ʼðiíiï ò½ð. – Åíäåøå, áiç ïîýçèÿäàí àòàºòû ºà¿àðìàíäàðûìûçäû» íàçàëàíóû ìåí æàëûíûøòû çàðëàï-æûëàóûí øû¹àðûï òàñòàéìûç ¹îé? – Åãåð àëäû»¹û àéòºàíäàð¹à ñ¾éåíñåê, á½ë ¼òå ºàæåò. – Îñûíäàé çàòòàðäû øû¹àðà îòûðûï, – äåäiì ìåí,– áiç ä½ðûñ æàñàï îòûðìûç áà, ¸ëäå æîº ïà ê¼ðåðìiç. Áåäåëäi àäàìíû», áàñºàäà ¼çi ñèÿºòû º½ðìåòòi àäàìíû» àæàëûí, òiïòi îë îíû» äîñû áîëñà äà, àñà áið ºîðºûíûøòû äåï ñàíàìàéòûíûí ìຽëäàéìûç. – ȸ, áiçäå ä¸ë ñîëàé ìຽëäàéìûç. – Åíäåøå îë, ñîë àäàì ºàéäà¹û áið òûì ºîðºûíûøòû áiðäå»åãå ½øûðàï ºàëäû äåï çàðëàìàéòûí áîëàäû. – °ðèíå, îíäàé æàñàìàéäû. – Áiðàº, áiç îñûíäàé àäàì áàñºàëàð¹à ºàðà¹àíäà ê¼áiðåê ¼çiíå-¼çi áàñûï, ëàéûºòû ¼ìið ñ¾ðiï æ¸íå áàñºàëàð¹à ºàðà¹àíäà ºàéäà¹û áiðåóäi» ê¼ìåãiíå àðºà ñ¾éåìåéäi. – Á½ë ä½ðûñ. – Åíäåøå, îë ¾øií ¼ç ½ëûíàí, íå à¹àñûíàí, íå ì¾ëêiíåí, íå áàñºà äà îñûíäàéëàðäàí àéûðûëó òiïòi ºîðºûíûøòû åìåñ ºîé. – Òiïòi ºîðºûíûøòû åìåñ. – Åíäåøå, îë åøáið íàçàëàíáàé æ¸íå å» çîð àñºàí ìîìûíäûºïåí ¼çiíå òàï áîë¹àí áàºûòñûçäûºòû áàñûíàí ¼òêåðåäi. – Å» çîðûí. – Åíäåøå, áiç ä໺òû ºà¿àðìàíäàð¹à æûëàóäû» êåðåãi æî¹ûí, îíû îñû ¸éåëäåðãå, îíû» ¼çiíå äå, îëàðäû» ½øºàëàºòàðûíà, è¸, òà¹û äà, ò¾êêå ò½ð¹ûñûç åðêåêòåðãå áåðåéiê äåï ä½ðûñ æàñàäûº. Ñîíäûºòàí á½¹àí æî¹àðûäà, áiç àéòºàí, åëiìiçäi ºîð¹àóøûëàðäû» ñ¾éåíói çû¹ûðäàíû»äû ºàéíàòàäû äåï åñåïòåéìiç. – Ľðûñ. – Ƹíå áiç òà¹û äà Ãîìåð ìåí áàñºà äà àºûíäàðäàí Àõèëëäû, åãåð îë ¸éåë º½äàéäû» ½ëû áîëñà, “áiðåñå àðºàñûìåí, áiðåñå á¾éiðiíå æàòàäû”, “áiðåñå æåð òiðåé ºàëàäû” íåìåñå îë, àºûðàíäà, ò¼ñåãií òàñòàï, æàáûðºàíóøû Îíû» ò½ð¹ûí æàéûí 츻ãi ¼ëìåéòiíäåðãå äå æ¸íå àæàëäûëàð¹à äà àøïàñ åì 3, Íåìåñå: ²½äàéëàð! Àèäòû» æåð àñòûíäà¹û ¾éiíäå ò¾ï í½ñºàäà¹û Àäàìíû» ðóõû æ¸íå áåéíåñi áàð, áiðຠòîëû¹ûíàí ò¸íñiç 4. Ƹíå ñîíäàé-àº: Îë òåê àºûëìåí ¹àíà, áàðëûº áàñºàëàðû àºûëñûçäûºòû» ê¼ëå»êåëåðiìåí æåëáiðåóäå 5 Íåìåñå: ²àé¹ûëû æåðåáåñiíå æûëàï, ºîð¹àíûí äà æ¸íå æàñòûº øà¹ûí äà òàñòàï Àºûðûí ¹àíà äåíåäåí ½øûï øûººàí æàí Àèäºà êåëiï êiðåäi6. Ƹíå ñîíäàé-àº: Æàí (Ìåíåòèäà) ò¾òiííi» á½ëòû ñèÿºòû æåðãå àé¹àé øóìåí êiðiï êåòòi 7. Íåìåñå: Æàðºàíàòòàð ñèÿºòû æåð ºîéíàóûíû» òåðå» ¾»ãiðiíi» ²àáûð¹àëàðûíäà øûíæûðìåí ºà¹ûëûï ºàë¹àíäàð Åãåð áiðåói ¾çiëiï ò¾ññå, Æàðòàñòàí æåðãå ºàðàé ø໺ûëäàï º½ëàé æ¼íåëåäi, ºàíàòûí ºîìäàï ïûð-ïûð åòiï. Ѽéòiï ûçûëäàï-øóûëäàï ½øûï êåòåäi 8... Áiç Ãîìåðäi» æ¸íå áàñºà äà àºûíäàðäû» àëäûíäà êåøiðiì ¼òiíåìiç. Åãåð áiç îëàðäû æ¸íå îñû¹àí ½ºñàñ áàñºàëàðäû ñûçûï òàñòàñຠîëàð ðåíæiìåñií æ¸íå îëàð ê¼ïøiëiê òû»äàóøûëàð¹à ïîýòèêàëûº åìåñ æ¸íå æà¹ûìñûç áîë¹àíäûºòûí åìåñ, æîº, êåðiñiíøå, îëàð ïîýòèêàëûº áîë¹àíäûºòàí áàëàëàð äà, ¾ëêåíäåð äå îëàðäû òû»äàóû êåðåê, ¼éòêåíi; àäàì åðêiíäiêòå áîëóû ºàæåò æ¸íå àäàì àæàëäàí ê¼ði º½ëäûºòàí ºîðºàäû. – ´òå ä½ðûñ. – Ñîíûìåí ºàòåð Êîêèò”, “Ñòèêñ”, “´ëiêòåð”, “°ðóàºòàð” òà¹û ñîë ñèÿºòû. Îëàðäû åñòiãåíäå àäàìäàðäû» ò¼áå øàøû òiê ò½ðàòûí, ºîðºûíûø òóäûðàòûí àòàìàëàðäû9, îñûëàðìåí áàéëàíûñòûëàðäû» á¸ðií àëûï òàñòàó êåðåê. ̾ìêií îñûíû» á¸ði áàñºà äà áið ìàºñàòºà æàðàéòûí äà øû¹àð. Áiðຠòà áiç ¼çiìiçäi» ñàºøûëàð ¾øií îëàð ºàëàéäà îñûíäàé ê¾éçåëiñòåðäåí êåéií áiçãå òûì åëiêòåãiø æ¸íå ñåçiìòàë áîëûï øûºïàñûí äåï ºàóiïòåíåìiç. – ȸ, ºàóiïòåíãåíiìiç ä½ðûñ.

– ȸ, á½ë ¼çi àç¹àíàñûí ¹àíà. – Îëàé áîëñà, áiç º½äàéëàð òóðàëû Ãîìåðäi» ìûíàíäàé àéòºàíäàðûíà æîë áåðìåéìiç: Øàòòûºòà¹û àñïàí ¸ëåìiíå ò½ð¹ûíäàð Ãåôåñòi» êóáîêïåí Ñàëòàíàòòû ñàðàéäû» ìà»ûíäà ¸áiãåðëåíãåíií ê¼ðiï ê¾ëêiãå ºàðûº áîëäû15. Îñûíäàéäû, ñåíi» ñ¼çi»å ºàðà¹àíäà, ½ëûºñàò åòóãå áîëìàéäû ¹îé. – ȸ, åãåð, ñåíi ìåíi» ïiêiðiì ºûçûºòûðñà, îíäà á½¹àí øûíûíäà äà ½ëûºñàò æîº. – °ðèíå, àºèºàòòû æî¹àðû ºîþ êåðåê ºîé. Åãåð áiç æà»à ¹àíà º½äàéëàð¹à ¼òiðiê íåãiçiíåí àë¹àíäà ºàæåòñiç, àë àäàìäàð¹à êåéäå îë åìäiê º½ðàë ðåòiíäå ïàéäàëû äåñåê, á½ë ò¾ñiíiêòi, îñûíäàé º½ðàëäû ä¸ðiãåðëåðãå áåðiï, àë îíû áiëìåéòiíäåð î¹àí æîëàìàóû êåðåê. – ȸ, á½ë ò¾ñiíiêòi. – Êiìäå-êiìãå äåéñi» ¹îé, å» àëäûìåí ìåìëåêåòòi áàñºàðóøûëàð¹à. ´òiðiêòi ¼çäåðiíi» ä½øïàíäàðûíà, ñîíäàéຠìåìëåêåòòi» èãiëiãi ¾øií ¼ç àçàìàòòàðûíà ºàðñû ïàéäàëàíûï, àë áàðëûº áàñºà æà¹äàéäà á½¹àí ñ¾éåíóãå áîëìàéäû16. Åãåð ¸ðáið æåêå àäàì îñû ¸êiìäåðäåé æàë¹àí àéòàòûí áîëñà, îíäà áiç ì½íäàéäû àóðóäû» ä¸ðiãåðãå íåìåñå ãèìíàñòèêàëûº æàòòû¹óëàðìåí àéíàëûñàòûí ¼çiíi» äåíåñiíi» æà¹äàéû òóðàëû ½ñòàçûíà øûíûí àéòïà¹àíûí íåìåñå åñêåêøi êåìåíi» ðîëií ½ñòàóøû¹à æ¸íå áàñºà åñêåêøiëåð òóðàëû, îëàðìåí øûí ì¸íiíäå íå áîëûï æàòºàíûí àéòïà¹àíûíàí æàìàí ºûëûº äåï áà¹àëàóûìûç êåðåê. – ´òå ä½ðûñ. – Åíäåøå åãåð ¸êiì ºàíäàéäà áîëìàñûí áið àçàìàòòû» ¼òiðiãií ìûíàíäàé ê¼ïòi» iøiíåí àøñà , Êiì iñêå êåðåê: °ëäå áàëãåðëåð ìå, ¸ëäå ä¸ðãåðëåð ìå, ¸ëäå ñ¸óëåòøiëåðäi» øåáåðëåði ìå?...17 Îë îíû ìåìëåêåòòi êåìå ñèÿºòû ò¼»êåðiï æiáåðåòií àïàòòû ¸äåò-¹½ðûïòû êiðãiçåäi äåï æàçàëàéäû. – °ñiðåñå, ñ¼çäåð iñïåí àÿºòàë¹àíäà. – °ði ºàðàé. Áiçäi» æàñòàðûìûç¹à ïàéûìäûëûëûºòû» êåðåãi æîº ïà? – ²àëàéøà êåðåãi æîº áîëàäû? – Àë áàñºàëàðäû» àéòóûíøà, ïàéûìäûëûº, íåãiçiíåí, ¸ìiðøiëåðãå ¹àíà áà¹ûíáàé, ¼çi»äi-¼çi» òåê òàìàºòàðäû iøiïáîï òå»içäi» æà¹àëàóûí êåçiï æ¾ðäi æ¸íå “òåç åêi ºîëûìåí êið-êið ê¾ëäi óûñòàï àëûï, îíû áàñûíà ò¼êòi”10. ȸ æ¸íå áàñºà äà ñûëòàó¹à, Ãîìåð ¸ðäàéûì îéëàï òàïºàíäàé, îë òiïòi æûëàìàé-ຠæ¸íå çàðëàìàé-ຠºîéñûí æ¸íå Ïðèàì, åãåð îë º½äàéëàð¹à æàºûí æ¾ðñå, Ëàñ áàòïàºòàð¹à àóíàï, æàëûíáàñûí: °ðáið åðêåêòi» àòûìåí àòàï11 Ãîìåðäåí òà¹û äà ê¼áiðåê ñ½ðàéòûíûìûç îë º½äàéëàðäû ºàé¹ûðòûï, ìûíàíäàéëàðäû àéòºûçáàñûí: “²à¿àðìàíäû òóäûð¹àí ìåí áèøàðà¹à ºàé¹û áåðiï, áàºûòñûç ¹ûï ºîéäû” 12. Åãåðäå æ¸íå æàëïû á½ëàé º½äàéëàðäû ñóðåòòåóãå áîëìàéäû äåñåê, îíäà º½äàéëàðäû» iøiíäåãi å» çîð ¼ç-¼çiíå ½ºñàñòûðìàé, î¹àí áûëàé äåãiçåäi: ²àé¹û! Ѿéiêòi ê¾éåóiìäi ºàëàíû» ìà»ûíäà ºóàëà¹àíûí Ìûíà, ìåíi» ê¼çäåðiì, ê¼ðiï, àóðó æ¾ðåãiìå áîéëàäû13. íåìåñå: ²àé¹û! Ìåí Ñàðïåäîííû», àæàëäûëàðäû» àðàñûíäà¹û ìåíi» ºàäiðëiìíi», Ä¸ë ºàçið Ïàòðîêëäû» ºîëûíàí ºàçà òàóûï, æå»iëãåíií ê¼ðäiì14. Åãåð áiçäi» æàñ æiãiòòåðiìiç, ºûìáàòòû Àäèìàíò, îñûíäàé îéäàí øû¹àðûë¹àí ñàíäûðàºòàðäû øûí äåï ºàáûëäàñà æ¸íå îëàðäû ºàéäà¹û áið ëàéûºñûç äåóãå áàòûëû áàðìàñà, îíäà áiðåó-ìiðåó, òåê àäàì áîë¹àíäûºòàí, ¼çiíi» áåäåëií ò¼ìåíäåòiï æ¸íå ¼çií-¼çi êiíàëàé àëìàé, åãåð îíû» îéûíà îñû¹àí ½ºñàñ áiðäå»åíi àéòºûñû íåìåñå ñîíäàé ¸ëäå íå æàñà¹ûñû êåëñå, îë, êåðiñiíøå, åøáið àð-½ÿòñûç æ¸íå êåç-êåëãåí ñûëòàóìåí æûëàï-ñûºòàé áàñòàéäû. – Øûí ì¸íiíäåãi, øûíäûº. – ̽íäàéäû» áîëóû ì¾ìêií åìåñ, åãåðäå æà»à¹û áiçäi» îéëàðûìûçäà¹ûäàé, àéòºàíäà¹ûëàðûìûçäàé àíûºòàëñà, ¸çiðøå, áàñºàäà, îäàí äà æàºñû ä¸ëåëäåðäi êåëòiðìåñå ñî¹àí ¹àíà ñ¾éåíóiìiç êåðåê. – Êåëiñåìií. – Áiðຠáiçäi» æàñ æiãiòòåðiìiç òûì øåêòåí òûñ ê¾ëêiøië áîëìàó êåðåê: ¸ðäàéûì ºàòòû ê¾ëêiíi» ½ñòàìû êåéií, òiïòi, áàñºà ê¼»ië ê¾éìåí àëìàñàäû. – ȸ, ìà¹àí äà ñîëàé ê¼ðiíåäi. – Åíäåøå, ê¾ëêi ºàäiðëi àäàìäàðäû ¹àíà åìåñ, º½äàéëàðäû» áiðàçûí áèëåï-ìå»ãåðiï êåòåäi äåï áåéíåëåóãå ½ëûºñàò åòïåó êåðåê.

îðûí¹à áàð¹ûñû êåëìåäi, áiðäåí îñû æåðäå îíûìåí áiðãå áîë¹ûñû êåëäi, º½ìàðëûºòû» ºîç¹àíû ñîíøà, îëàðäû» “¼çiíi» ñ¾éiêòi àòà-àíàëàðûíàí æàñûðûí”23 àë¹àøºû êåçäåñêåíiíäå äå ì½íäàé ñåçiìíi» ê¾øi áèëåï àëìà¹àí åäi. Ìiíå, ä¸ë îñûíäàé ñåáåïïåí Àðåñ ïåí Àôðîäèòàíû Ãåôåñò áiðãå á½¹àëà¹àí áîëàòûí24. – Çåâñòi» àòûìåí àíò åòåéií, îñûëàðäû» á¸ði ìà¹àí ¾éëåñiìäi áîëûï ê¼ðiíáåéäi. – Îíû» åñåñiíå ä໺òû àäàìäàðäû» ê¼ðñåòóiìåí æ¸íå àéòóûìåí áàðëûº æà¹ûíàí øûäàìäûëûºòû» ¼íåãåëåðií, òiïòi áîëìàñà, ìûíàíäàé ¸ði åñòiï, ¸ði ê¼ðóãå áîëàäû: “Îë ¼çi-¼çiíi» ò¼ñií ½ðûï æ¸íå àøó êåðíåãåí æ¾ðåãiíå: ƾðåê, áîé ½ñûí: ñåí îäàí äà ¼òêåí ïàñûºòûººà øûäàó¹à ê¾øi» áàð”25. – ´òå ä½ðûñ. – Ñîíäàé-àº, áiçäi» ò¸ðáèåøiëåðiìiçãå ïàðàºîðëàð ìåí ïàéäàê¾íåìäåð áîëóûíà æîë áåðìåóiìiç êåðåê. – Åøáið æà¹äàéäà äà. – Îëàð ìûíàíäàé ä¸ðiïòåóëåðäi òû»äàóëàðûíà áîëìàéäû; “²½äàéëàðäû äà æ¸íå å» çîð ïàòøàëàðäû äà – áàðëû¹ûí – ñûé-òàðòóëàð ðèçà åòòi”26 . Àõèëëäi» ò¸ðáèåøiñi – Ôåíèêñòi äå ìàºòàó¹à áîëìàéäû, îë Àõèëëãå àõåéøiëåðäi» ñûéëûºòàðûí àëûï, îëàð¹à ê¼ìåêòåñó êåðåê, àë åãåð ñûé-òàðòóëàðû áîëìàñà, îíäà îëàð¹à äåãåí àøó-ûçàäàí ºàéòïàó êåðåê, äåãåíi àºûë¹à ºîíûìäû ñèÿºòû, áiðຠá½ë ä½ðûñ åìåñ27. Áiç, ñîíäàé-ຠÀõèëëãå ëàéûºòû åìåñ àéòûë¹àíäàð¹à êåëiñå àëìàéìûç – ìûñàë ¾øií, îë ñîíäàé ïàéäàê¾íåì áîë¹àí, òiïòi Àãàìåìíîííàí äà ñûéëûºòàð àë¹àí28, íåìåñå, ñîíäàé-ຠ¼ëãåí àäàìíû» äåíåñi ¾øií ò¼ëåì àºû àë¹àí. ¸éòïåñå, äåíåíi ºàéòàð¹ûñû êåëìåäi29. – ̽íäàé iñ-¸ðåêåòòåðäi ìàºòàó¹à áîëìàéäû. – Á½ë Ãîìåð áîë¹àíäûºòàí, ìåí Àõèëëäi îñûëàé áåéíåëåó ½æäàíñûçäûº äåï àéòó¹à áàòûëûì áàðìàéäû æ¸íå áàñºà äà àºûíäàðäû» òàðàïûíàí îñûíäàé ïiêiðäi» ìຽëäàíóûíà ñåíáåéìií. Áiðຠñîíäà äà Àõèëë Àïîëëîí¹à ìiíå áûëàé äåéäi: “ȸ, ñåí ìåíi àëäàäû» ¹îé. Î, º½äàéëàðäû» àðàñûíäà¹û àñºàí ºàñê¾íåì! Ìåí ñåíåí êåê àëàð åäiì, îíäàé ì¾ìêiíäiê áîëñà”30. Òiïòi à¹ûìíû» ¼çiíå – îë º½äàé ¹îé – Àõèëë áà¹ûíáàéäû31 æ¸íå îíûìåí ñî¹ûñûï ºàëó¹à äàéûí. Ƹíå îíûìåí ºîéìàé ¼çiíi» áàñºà à¹ûì, Ñïåðõåéãå àðíà¹àí á½éðà øàøû òóðàëû Àõèëë áûëàé äåéäi: æåóãå æ¸íå ñ¾éiñïåíøiëiêòåí òóàòûí ðàõàòòàíó¹à áèëåòiï ºîéìàé, êåðiñiíøå, îëàðäû» á¸ðiíå ¼çi» ¸ìiðøi áîëóäàí áàñòàëàäû. – Ìåíi»øå äå ñîëàé. – Ìåíi» îéûì, áiç Ãîìåðäåãi Äèîìåäòi» ìûíà ñ¼çií: “(Êàïàíèä), ¾íñiç òîºòà, ìåíi» àºûëûìà áà¹ûí”18 æ¸íå ñîíäàé-àº, ìàçì½íû æà¹ûíàí ½ºñàñ ñ¼çäåðäi: “ʾøïåí äåì àëûï, àõåéøiëåð æàºûíäàï ºàëäû, ¶í-ò¾íñiç æ¾ðiï êåëåäi, ¼çäåðiíi» ê¼ñåìäåðiíåí ºàóiïòåíiï”19 ìຽëäàï ñ¸òòi øûººàí äåéìiç. Áiç æ¸íå äå îñû¹àí æàºûíäà¹àíäàðûíû» á¸ðií äå º½ïòàéìûç. – ´òå æàºñû. – Àë åíäi ìûíàó øå: “Áåéøàðà ìàñê¾íåì, ê¼çäåði èòòiêiíäåé æ¸íå æ¾ðåãi á½¹ûíûêiíäåé”20 æ¸íå áàñºà äà îäàí àð¹û ¼ëå»äåð – îëàð äà æàºñû ìà? ȸ, æ¸íå äå, åãåð ºàðàïàéûì àäàìäàðäàí øûººàí áiðåó ¼ç ñ¼çäåði ìåí ¼ëå»äåðií äå ¼çiíi» ¸ìiðøiñiíå ºàòûñòû îñûíäàé áàëàëûº æàñàó¹à äåéií áàðñà, æàëïû æàºñû áîëàð ìà åäi? – Æîº, ¼òå æàìàí. – Ìåíi» îéûìøà, åãåð îñûíäàéëàðäû òû»äàñà, îíäà æàñòàðäû» ïàéûìäûëû¹û àðòà ò¾ñóiíå ì¾ìêiíäiê òó¹ûçáàéäû, äåãåíìåí, îñûíäàéëàð ñ¾éñiíóãå ¸êåëói ì¾ìêií, á½¹àí ò໺àëàòûí åøòå»å æîº, íåìåñå, ñà¹àí ºàëàé ê¼ðiíåäi? – ĸë îñûëàé. – Ñîëàé áîëñà, åíäi íå? Å» äàíûøïàí àäàì ¼çiíi» ¼ëå»äåðiíäåãi ê¼ðêåìäiãi çîð áîëûï ê¼ðiíåòií ìûíàëàð: “Íàíìåí äå, åòïåí äå, ñ¸íäi æàéûë¹àí äàñòàðõàíäàðäû» áàñûíäà îòûðûï... Êðàòåðäåí ຺àí ê¾ø-ºóàò áåðåòií iøiìäiê Øàðàï º½ÿòûí ûäûñòàí à¹ûï æ¸íå îíû» ê¼áiêòåíãåí ûäûñûíà òàñûëûï æàòûð...” 21. Ñåíi» îéû»øà, ½ñòàìäûëûºòû äàìûòó ¾øií îñûíû æàñòàð¹à òû»äàòó¹à æàðàé ìà? Íåìåñå ìûíàó: “Áiðຠáiçãå á¸ðiíåí æåêê¼ðiíiøòi àøòûº ¼ëiììåí ¼ëóãå áîëìàéäû ¹îé”22 Íåìåñå Çåâñòi áûëàé ñóðåòòåó: áàðëûº º½äàéëàð ìåí àäàìäàð ½éºû¹à êåòêåíäå, òåê ºàíà îë ½éûºòàìàäû, º½øòàðëûº, ñ¾éiñïåíøiëiê, ûíòûºòàí îë áàñºà í¸ðñåíi» á¸ðií, îëàð æ¼íiíäå íå îéëà¹àíûí, ½ìûòòû æ¸íå Ãåðàíû ê¼ðãåíäå º½øòàðëûººà áåðiëãåíi ñîíøà, ¾éäåãi ½éûºòàéòûí

Ìiíå ñîíäûºòàí áiçäi» æàñòàðûìûçäû» á½çûººà áåéiìäåëóií òóäûðìàñ ¾øií îñû ìèôòåðäi ¸»ãiìåëåé áåðóäi òîºòàòàòûí óàºûò æåòòi. – ´òå ä½ðûñ. – Íå æ¼íiíäå àéòó, íå æ¼íiíäå àéòïàó ¾øií áiç äå æàçóøûëûºòû» òà¹û ºàíäàé ò¾ði ºàëäû? ²½äàéëàð òóðàëû, ñîíäàé-ຠäàíàëàð, ºà¿àðìàíäàð æàéûíäà íå àéòó êåðåê? Íåìåñå Àèäòà êiì áàð åêåíi àéòûëäû ¹îé. – Òîëû¹ûíàí. – Àäàìäàð òóðàëû àéòó ºàëäû åìåñ ïå? – Ñið¸, ñîëàé. – Àëàéäà, äîñûì ìåíi», ¸çiðøå áiçãå ì½íû áåëãiëåó ì¾ìêií åìåñ. – Íåãå? – ȸ, á½ë æà¹äàéäà ìà¹àí áûëàé ñèÿºòû, áiçãå á½ë òóðàëû áûëàé äåóãå òóðà êåëåäi; àºûíäàð äà æ¸íå êiì ïðîçà æàçàäû, îëàð, ê¼áiíåñå, àäàìäàð òóðàëû, êåðiñiíøå, ïiêiðëåð àéòàäû; îëàðäû» îéûíøà, ¸äiëåòñiç àäàìäàð ê¼áiíåñå áàºûòòû áîëàäû; àë ¸äiëåòòiëåð – áàºûòñûçäûð; îëàðäû» îéûíøà, ¸äiëåòñiçäiê æàñàó ìàºñàòºà ñàé êåëåäi, òåê ºàíà º½ïèÿ ò¾ðiíäå áîëó êåðåê æ¸íå ¸äiëåòòiëiê – á½ë áàñºà àäàìäàð ¾øií èãiëiê, àë îíû èåëåíóøi ¾øií – îë æàçà40. Á½íäàé àéòûë¹àíäàð¹à áiç òûéûì ñàëàìûç æ¸íå ¼ëå»äåðäå, à»ûçäàðäà ä¸ëìå-ä¸ë, êåðiñiíøå, áàÿíäàó¹à òàïñûðìà áåðåìiç. °ëäå, ñåíi»øå, áàñºàøà ìà? – Æîº, îñûëàé, ìåí á½¹àí ñåíiìäiìií. – Åãåð ñåí, ìåíi» ä½ðûñ àéòºàíûìà êåëiññå», îíäà ìåí áiçäi» á½ðû»¹û îé-ïiêiðëåðiìiçáåí äå ñåí êåëiñåäi äåéìií. – Ñåíi» áîëæàóû» ä½ðûñ. – Àäàìäàð æ¼íiíäå ïiêið àéòó ºàíäàé áîëàòûíûí, áiç ¸äiëåòòiëiêòi» íå åêåíií æ¸íå îäàí ºàíäàé òàáè¹è ïàéäà áîëàòûíûí àíûºòà¹àíäà ¹àíà áiëåìiç, àë îíû ½ñòàï îòûð¹àíäàð ¾øií ¸äiëåòòi ìå, ¸ëäå æîº ïà – á¸ðiáið. – Íà¹ûç øûíäûº. Ѽéëåóäi» ò¸ñiëäåði ìåí ïîýòèêàëûº ¼íåðäi» ñòèëi – Îñûìåí æàçóøûëûºòû äî¹àðà ò½ðàéûº. Åíäi, ìåíi» îéûìøà, ñ¼éëåóäi» ò¸ñiëäåðiíå ê¼ç æ¾ãiðòó êåðåê, ñîíäà áiçäå íå æ¼íiíäå æ¸íå íå òóðàëû, ºàëàé ñ¼éëåó êåðåê åêåíäiãi òîëûº àéºûíäàëàäû. “Åðæ¾ðåê Ïàòðîêë Àõèëëåñòi» á½éðàëàðûí ¼çiìåí áiðãå àëà êåòåäi”32, àë Ïàòðîêë áîëñà îë êåçäå ºàçà òàïºàí áîëàòûí. Îñûíû Àõèëë àéòòû äåï ñåíóãå áîëìàéäû. Ñîíäàé-ຠÀõèëë Ãåêòîðäû Ïàòðîêëäû» ºàáiðiíi» àðàñûíäà ñ¾éðåòiï æ¾ðäi33, îë òiïòi ò½òºûíäàðäû34 äàëàäà¹û ¼ðòåéòií îòºà ¾éiï òàñòàäû,– ìiíå îñûíû» á¸ði äåéìiç áiç, øûë¹è ¼òiðiê. Àõèëë ¸éåë º½äàéû ìåí Ïèëåéäi» áàëàñû, ¼òå ïàðàñàòòû àäàì æ¸íå îíû» ¾ñòiíå Çåâñòi» íåìåðåñi35, àñºàí äàíà Õåðîííû»36 ºîëûíäà ò¸ðáèåëåíãåí Àõèëëäi» áîéûí àáûðæó, àñûï-òàñóäû» êåðíåãåíi ñîíøà, îíû» ¼çiíäå äå áið-áiðiíå ºàðàìà-ºàðñû åêi àóðó – áiði îïàñûçäûº ïåí ïàéäàê¾íåìäiê, àë åêiíøi æà¹ûíàí º½äàéëàð ìåí àäàìäàðäû æåêê¼ðiíóøiëiê áîëäû äåãåí áiçäi» æàñòàðûìûçäû ñåíäiðåòií ñåçiìãå æîë áåðìåéìiç. – Ñåíiêi øûíäûº. – Áiç åøáið æà¹äàéäà Ïîñåéäîííû» áàëàñû – Òåñåé ìåí Çåâñòi» áàëàñû – Ïèðèôîéäû» ïûñûºòûº æ¸íå æàóûçäûºòîíàóøûëûºòàð¹à37 äåéií áàð¹àíû ò¸ðiçäi, è¸ æ¸íå æàëïû º½äàéäû» íåìåñå ãåðîéëàðäû» áàëàëàðûíû» êåéáiðåóëåði ñ½ìäûº, àðàìäûº iñòåðãå äåéií áàðûïòû äåï, îëàð¹à ¼òiðiê æàëà æàïºàí¹à åøáið æà¹äàéäà äà ñåíáåéìiç æ¸íå ì½íäàé ¸»ãiìåëåðãå æîë áåðìåéìiç. Îë àç áîëñà: áiç àºûíäàðäû íå îñû ºûëûºòàðäû áàñºà áiðåóëåðäi» æàñà¹àí ¸ðåêåòòåði, íå, òiïòi, ñîëàð æàñà¹àí ê¾íäå äå îëà𠺽äàéëàðäû» áàëàëàðû åìåñ åêåíäiãií ìîéûíäàòàìûç. Àë åíäi á½¹àí äà ºàðàìàñòàí ì½íäàé ¸»ãiìåëåðäi àéòó¹à áîëìàéäû. Áiçäå æàñòàð¹à º½äàéëàð æàìàíäûºòû òóäûðàäû æ¸íå ãåðîéëàðäû» àäàìäàðäàí åøáið àðòûºøûëû¹û æîº, äåï ñåíäiðóãå òûðûñïàéòûí áîëñûí. Á½äàí á½ðûí äà38 àéòºàíäàé, á½ë – á½ë àáûðîéñûçäûº æ¸íå ºàòåëiê – ¼éòêåíi áiç, º½äàéëàð æàìàíäûºòû òó¹ûçó¹à ì¾ìêií åìåñ äåï ä¸ëåëäåäiê. – Åøáið ê¾ì¸íñiç. – Ƹíå á½ë æ¼íiíäå òû»äàóäû» ¼çi çèÿíäû: îíäà ¸ðêiì ¼ç iøiíäåãi æàìàíäûººà êåøiðiì ¼òiíiï, ì½íäàé iñòåð áîëäû æ¸íå áîëà áåðåäi: “Êiìäå-êiì º½äàéëàð¹à òóûñºàí, Ƹíå êiìäå-êiì Çåâñêå æàºûí; Èäåéñê òàóëàðûíû» iøiíäå Îíäà îëàðäû» ¸êåëåði Çåâñòi» º½ðáàíäûº øàëàòûí îðíû áèiêòå ê¼ðiíiï ò½ð. ̽íäà äàíàëàð, îëàðäû» àòà-áàáàëàðû, ºàíû òàóñûë¹àí æ 39.

– ȸ, áiç îñûëàé äåéìiç. – Àë áàñºà áið àäàì¹à íå äàóñû»ìåí, íå êåñêiíìåí ½ºñàñ áîëó– êiìãå ½ºñàñà» ñî¹àí åëiêòåó åìåñ ïå? – Îíäà íå ò½ð? – ̽íäàé æà¹äàéäà, ì¾ìêií, Ãîìåð äå æ¸íå áàñºà äà àºûíäàð äà åëiêòåóäi» ê¼ìåãiìåí áàÿíäàéäû. – °ðèíå. – Åãåð àºûí åø æåðäå ¼çií-¼çi æàñûðìàñà, îíû» áàðëûº øû¹àðìàñû æ¸íå áàÿíäà¹àíäàðû åëiêòåóëåðãå æàò áîëûï øû¹àð åäi. Àë ñåí òà¹û äà ò¾ñiíáåéìií äåï àéòïàñ ¾øií, ì½íû» ºàëàé ì¾ìêií áîëàòûíûí ìåí áàÿíäàéûí. Åãåð Õðèñ êåëäi, ºûçû ¾øií ò¼ëåì àºû ¸êåëäi æ¸íå àõåéøiëåðãå, ¸ñiðåñå, ïàòøàëàð¹à æàëûíäû äåï Ãîìåð îäàí ñî» ¼çiíi» ¸»ãiìåñií ðåòiíå ºàðàé æàë¹àñòûðàäû, îë Õðèñ ñèÿºòû áîëûï ñ¼éëåãåí áîëàð åäi. Á½ë åíäiãi æåðäå åëiêòåó åìåñ, æàé ¹àíà áàÿíäàó æ¸íå á½ë ìûíàíäàé ò¾ðäå áîëóû ì¾ìêií ( ìåí ì½íû ¼ëå»ìåí åìåñ, æàé ñ¼çáåí áåðåéií, ¼éòêåíi ìåí ïîýçèÿäàí àóëຠæàíìûí ¹îé): “Àáûç êåëiï, æàëûíà áàñòàäû, º½äàéëàð á½ëàð¹à Òðîÿíû àëó¹à æ¸íå ¼çäåðiíi» òiði ºàëóûíà ê¼ìåêòåññií æ¸íå àõåéøiëåð, º½äàéäàí ½ÿë¹àíûíàí, î¹àí ºûçûí, ò¼ëåì àºûìåí, ºàéòàðûï áåðñií; îë îñû ñ¼çäåðäi àéòºàíäà áàðëûºòàðû îíû ñûéëàï æ¸íå î¹àí êåëiñiì áåðäi. ÁiðຠÀãàìåìíîí ºàòòû àøóëàíûï, î¹àí æûëäàì êåòóiíå æ¸íå åíäiãi¸ði, åø óàºûòòà, êåëìåóiíå á½éðûº áåðäi. Àë åãåð, îëàé áîëìàñà, îíäà àáûçäû îíû» àñàòàÿ¹û äà, íå º½äàéëûº òàæi äà ºîð¹àé àëìàéäû äåäi. Àë åíäi îíû» ºûçû òóðàëû, îíû áîñàòóäàí á½ðûí, îë ¼çiìåí áiðãå Àðãîñòà ºàðòàÿäû äåäi. Åãåð àáûç ¾éiíå àìàíåñåí áàð¹ûñû êåëñå, îë òåçiðåê êåòói æ¸íå îíû àøóëàíäûðìàóû êåðåê. ̽íû åñòiãåí àºñàºàë ºîðºûï ºàëûï æ¸íå ¾íäåìåé êåòiï ºàëäû. Àë ëàãåðüäåí øûººàí ñî» îë Àïîëëîí¹à æàí-ò¸íií ñàëà ñûéûíûï, îíû» áàðëûº åñiìäåðiìåí àòàï æ¸íå î¹àí æà¹ûìïàçäàíûï æàñà¹àí ñûé-º½ðìåòòåðií, ºàòàë òàëàï ðåòiíäå, åñiíå ò¾ñiðiï – õðàìäàðäû ñàëóäà¹û æ¸íå ºàñèåòòi º½ðáàí øàëóäà¹û ¼ç å»áåêòåðií àòàï ê¼ðñåòòi. Ìiíå îñûíû» áàðëû¹ûíà ò¼ëåì ðåòiíäå, ì½íû» ê¼ç æàñû ¾øií, Àïîëëîí ñàäà¹ûíû» î¹ûìåí àõåéøiëåðäåí êåãií àëûï áåðóäi ñ½ðàäû. Ìiíå, ìåíi» äîñûì, åøºàíäàé åëiêòåóñiç ºàðàïàéûì áàÿíäàó ºàëàé áîëàäû”46. – Ò¾ñiíåìií. – Åíäi ñà¹àí, á½¹àí ºàðàìà-ºàðñû êåëåòií, ÿ¹íè àºûí ñ¼ç àëìàñóëàðäû» àðàñûíäà¹û ¼çi àéòºàíäàðûí àëûï òàñòàñà, îíäà òåê ¼çàðà ñ¼ç àéûðáàñû ¹àíà ºàëàòûíû ò¾ñiíiêòi øû¹àð. Á½ë æåðäå Àäèìàíò áûëàé äåäi: – Ìåí ñåíi» ñ¼çäåði»äi ò¾ñiíáåéìií. – Àëàé äà, ñåí ìiíäåòòiñi», – äåäiì ìåí. – Òåãi, ñåí ìûíàíû òåçiðåê ò¾ñiíåðñi»: æûðàóëàð ìåí àºûíäàð íå æ¼íiíäå àéòñà äà ¼òêåíäi, îñû ê¾íäåð íåìåñå áîëàøຠòóðàëû áàÿíäàó áîëûï øûºïàé ìà? – Áàñºàøà ºàëàé áîëàäû? – Á½ë íå ºàðàïàéûì áàÿíäàó íåìåñå åëiêòåó àðºûëû, ¸ëäå îñû åêåóiíi» áiðëiãi àðºûëû æàñàëìàé ìà æ¸íå á½ë øûíäûº ºîé?41 – Ìà¹àí, ìûíàíû, òà¹ûäà àíû¹ûðຠò¾ñiíó êåðåê. – Ìåíi» ê¾ëäiðãi æ¸íå ïàðûºñûç ½ñòàç åêåíiì ê¼ðiíiï ò½ð. Å» àëäûìåí áàÿíäàó áiëìåéòií àäàì ñèÿºòû, ìåí äå, á¸ðií áiðò½òàñ àëìàé, ¸óåëi ºàíäàéäà áîëìàñûí æåêå îºè¹àíû ºàðàñòûðûï, ñîë àðºûëû ¼çiìíi» íå àéòïàºøû áîë¹àíûìäû ò¾ñiíäiðóãå òûðûñàìûí. Ñåí ìûíàíû àéòøû, “Èëèàäàíû»” áàñ æà¹ûíäà àºûí Õðèñòi» Àãàìåìíîí¹à êåëiï, ¼çiíi» ºûçûí áîñàòóûí ñ½ðàéäû, àë á½¹àí îë ºàòòû àøóëàíàäû, Õðèñ áîëñà ¼çiíi» äåãåíií îðûíäàé àëìàé, º½äàéäàí àõåéëiêòåðäåí êåê àëóûí æàëûíûï, æàëáàðûíàäû. Ñîë åñi»äå ìå, îíû áiëåñi» áå?42 – ȸ, ìåí áiëåìií. – Åíäåøå, ñåí áiëåñi», ¼ëå»äåð àÿºòàëà êåëå: Îë áàðëûº àõåéøiëåðäi Îíàí áåòå𠺽äiðåòòi Àòðèäòåðäi, àõåéëiê æàóûíãåðëåðäi º½ðòóäû ñåíäiðå æàëûíäû,43 äåï òåê àºûííû» ¼çi àéòûï îòûð æ¸íå áiçäi» îéûìûçäû áàñºà æ຺à á½ðó¹à ¸ðåêåò åòïåéäi. Ѽéòiï, á½ë æåðäå îë ¼çi åìåñ, áàñºà áiðåó àéòûï îòûð¹àíäàé ñóðåòòåéäi. Àë á½äàí êåéií îë ¼çi Õðèñ åêåíií æ¸íå ì½íû àéòûï îòûð¹àí Ãîìåð åìåñ, áiðຠàáûç-øàë åêåíií, áiçäi» ê¼ç àëäûìûç¹à åëåñòåòóãå òûðûñàäû44. Ƹíå áàðëûº áàÿíäàóëàðû îë, ñið¸, ä¸ë îñûëàé. Èëèîíäà¹û, Èòàêèäà¹û íåìåñå “Îäèññåÿäà¹û” ñóðåòòåãåí áàñºà æåðëåðäåãi îºè¹àëàð äà îñû áà¹ûòòà æ¾ðãiçiëåäi45. – °ðèíå. – Åíäåøå îë á¼òåíäåðäi» ñ¼çäåðií êåëòiðãåí áå æ¸íå îëàðäû» àðàñûíäà¹û ¼ç àòûíàí àéòûë¹àíäàð, îñûíû» áàðëû¹û äà, ái𠸻ãiìåãå æàòàäû ¹îé? – Áàñºàøà ºàëàé áîëàäû? – Áiðຠîë ºàíäàé äà áîëìàñûí á¼òåí áiðåóäi» îéûíàí àéòûë¹àíäàðûí êåëòiðãåíäå áiç, îë ¼çiíi» ñ¼çií áàñºàíû» ñ¼éëåãåíiíå øàìà-øàðºûíøà ½ºñàñ åòiï àéòòû äåéìiç áå?

– Øûí ì¸íiíäåãi åëiêòåóøi áîëóû ¾øií êiì ¼çiíi» àéíàëûñûï æ¾ðãåí, àóûç òîëòûðûï àéòó¹à ëàéûºòû, iñií åëiêòåóøiëiêïåí ºîñàºòàéäû, òiïòi åëiêòåóøiëiêòi» åêi ò¾ði áið-áiðiíå æàºûí áîë¹àííû» ¼çiíäå äå áið àäàì¹à îíû ìå»ãåðó ì¾ìêií áîëìàéäû – ìûñàëû, êîìåäèÿíû äà æ¸íå òðàãåäèÿíû äà æàçñà äà47. Ñåí æà»à ¹àíà îë äà, á½ë äà åëiêòåóøiëiê äåäi» åìåñ ïå? – ȸ, ¸ðèíå, ñåíiêi ä½ðûñ, áið àäàì áiðäåí åêi iñòi àòºàðóû ì¾ìêií åìåñ. – Ƹíå æûðàóëàð áið æà¹ûíàí àêòåðëåð áîëóû ì¾ìêií åìåñ. – Ľðûñ. – Ƹíå áið – åêiëi àêòåðëåð êîìèêàëûº æ¸íå òðàãèêàëûº àºûíäàð áîëó¹à æàðàìàéäû, äåãåíìåí îë, äà á½ë äà åëiêòåóøiëiê ºîé. Ñîëàé åìåñ ïå? – ȸ, á½ë åëiêòåóøiëiê. – Àäèìàíò, á½¹àí ºîñûìøà, àäàìäàðäû» òàáè¹àòûíäà, ìåíi» áàéºàóûìøà ½ñຠåðåêøå áåëãiëåðäi» ê¼ïòiãi ñîíøà, îëàðäû» ê¼áií ê¼ç àëäûíà êåëòiðó íåìåñå åëiêòåóäi» íåãå ½ºñàï, ºûçìåò åòåòiíií òîëûº îðûíäàó ê¼ï æà¹äàéäà ñ¸òòi áîëìàé ºàëàäû. – Á½ë æî¹àðû ä¸ðåæåäå ä½ðûñ. – Åíäåøå áiç ¼çiìiçäi» àë¹àøºû îéëàóûìûçäû ñàºòàñຠîíäà áiçäi» ñàºøûëàðûìûç áàðëûº áàñºà äà àéíàëûñàòûí iñòåðií òàñòàï, òåê ºàíà ìåìëåêåòòi» åðêiíäiãií ê¾çåòó êåðåê48. Îíû» ¼çií ½ºûïòû ò¾ðäå æ¸íå áàñºàäàé åø í¸ðñåãå àëà»äàìàé æ¾ðãiçñií, îëàð áàñºàäàé åøòå»å iñòåìåé íåìåñå áàñºàäà áiðäå»åãå åëiêòåìåói êåðåê. Åãåð åëiêòåó ºàæåò áîëñà, îíäà áiðäåí æàñ êåçiíåí áàñòàï-ຠåð æ¾ðåê, ïàðàñàòòû, åðêiíäiêòåãi àäàìäàð¹à ¹àíà åëiêòåói êåðåê. Àë åíäi åðêiíäiêòåãi àäàì¹à æàò í¸ðñåëåðäi, æàëïû àë¹àíäà, ½ÿò ºîé, îëàðäû îðûíäàï ºàæåòi æîº. Á½ëàð¹à åëiêòåéìií äåï, êåéáið àäàìäàðäà øûí ì¸íiíäå ñîíäàé áîëó¹à ½ìòûëó ïàéäà áîëàäû, íåìåñå, ñåí áàéºàäû» áà, åëiêòåó, åãåð îíûìåí ½çຠóàºûò æàñ êåçiíåí àéíàëûññà, îë îíû» ¸äåòiíå æ¸íå àäàìíû» òàáè¹àòûíà ñi»iñòi áîëàäû – îíû» ñûðò áåéíåñi, äàóûñû æ¸íå ðóõàíè º½ðûëûìû ¼çãåðåäi. – ȸ, ¼òå ê¼ï, áàéºàäûì. – Ѽéòiï áiç êiìíi» ºàìûí îéëàñàº, ºàéòàëàï àéòàìûí, ñîëàðäû» àäàìãåðøiëiêòi áîëóûí, ¼çäåði åðêåêòåð áîëà ò½ðà ¸éåëãå – á¸ðiáið æàñ ¸éåëìå, ¸ëäå ê¸ðiìå, îë ê¾éåóiìåí – Ƹíå ì½íû äà ò¾ñiíåìií, – òðàãåäèÿëàðäà îñûëàé áîëàäû. – Ñåí ìåíi» îéûìäû ¼òå ä½ðûñ ½¹ûï àëäû» æ¸íå ìåí ñà¹àí á½ðûí ò¾ñiíäiðå àëìà¹àíäû åíäi àíûºòàäûì, àòàï àéòºàíäà, ïîýçèÿ ìåí ìèôòiê øû¹àðìàøûëûº òîëû¹ûíàí åëiêòåóëåðäåí º½ðàñòûðûëàäû – àë á½ë ñåí àéòûï îòûð¹àí – òðàãåäèÿ ìåí êîìåäèÿ; àë áàñºà ò¾ði àºûííû» ¼çi àéòºàíäàðûíàí º½ðàëàäû – ì½íû ñåí ê¼áiíåñå äèôèðàìáàëàðäàí (ìàºòàó ¼ëå»äåðäåí) òàáàñû»; àë ýïèêàëûº ïîýçèÿ ìåí ê¼ïòåãåí áàñºà ò¾ðëåðäå, åãåð ñåí ìåíi ò¾ñiíñåí, îñû åêi ò¸ñië áàð. – Ñåí ñîíäà íå æ¼íiíäå àéòºû» êåëãåíií ò¾ñiíäiì. – Ƹíå åñi»å ò¾ñið, áiç îñûíû» àëäûíäà íå æ¼íiíäå êå»åñòiê: ïîýçèÿäà íå àéòûëàäû – îë òóðàëû äà àòàï ¼òòiê, áiðຠòà¹û äà ºàëàé àéòûëàäû, ñîíû ºàðàóûìûç êåðåê. – Ìåíi» åñiìäå. – Á½ë òóðàëû ìåí æà»à ¹àíà àéòòûì. Áiçãå å» àëäûìåí ìûíà¹àí êåëiñó êåðåê. Ïîýòèêàëûº áàÿíäàóäà åëiêòåóãå ì¾ìêiíäiê áåðóãå áîëà ìà, íåìåñå îñûëàðäû» êåéáiðåóiíå ì¾ìêiíäiê áåðiï, àë áàñºàëàðûíà áåðiëìåéòií áîëàð æ¸íå ºàé-ºàéñûñûíàí, íåìåñå åëiêòåóøiëiêòi òiïòi àëûï òàñòàó êåðåê øû¹àð. – Ñåíi» ¼ç iøi»íåí òðàãåäèÿ ìåí êîìåäèÿíû» áiçäi» ìåìëåêåòiìiçäå ð½ºñàò åòóãå áîëà ìà, æîº ïà äåï îéëàï îòûð¹àíû»äû ໹àðàìûí. – ̾ìêií,– äåäiì ìåí,– áiðàº, ì¾ìêií ì½íûìåí øåêòåëìåéìií ìåí ¸çiðøå áiëìåéìií: ñ¼ç æåëäi» ëåái ñèÿºòû, áiçäi ºàéäà àëà æ¼íåëñå, ñî¹àí ºàðàé êåòóiìiç êåðåê. – Òàìàøà àéòûë¹àí! – Ñåí, Àäèìàíò, ìûíàíû øåø: ñàºøûëàð áiçäå åëiêòåóøiëåð áîëóû êåðåê ïå, ¸ëäå æîº ïà? Äåãåíìåí, á½ë äà àëäû»¹û òàëºûëàí¹àí ì¸ñåëåëåðäåí êåëiï øû¹àäû – ¼éòêåíi ¸ðêiì ¼çi æàºñû áiëåòií áið iñïåí ¹àíà àéíàëûñàäû, áiðຠê¼ï iñïåí åìåñ: åãåð îë ê¼ïòåãåí í¸ðñåíi ºîë¹à àëñà, åøòå»å áiòiðå àëìàéäû æ¸íå îë åøáið iñïåí åðåêøåëåíå àëìàéäû. – ȸ, ä¸ë ñîëàé áîëàäû. – Åëiêòåóøiëiê æ¼íiíäå äå ä¸ëåë îñûíäàé åìåñ ïå? Áið àäàì ê¼ïòåãåí çàòòàðìåí, îñûíû» á¸ði áiðåó æ¸íå ñîë ñèÿºòû áîëûï ê¼ðiíãåíiìåí, áiðäåí òàáûñòû ò¾ðäå åëiêòåé àëìàéäû. – ȸ, ì¾ìêií åìåñ.

– Á½ëàð ºàíäàé ò¾ðëåð? – Ìåíiìøå ½ñòàìäû àäàì ¼çiíi» áàÿíäàóûíäà ºàíäàé áið ïiêið àéòó¹à êåëãåíäå íåìåñå ðàºûìøûë àäàìíû» iñ-¸ðåêåòií áàÿíäà¹àíäà, îë á½ë ì¸ñåëåíi ä¸ë ¼çiíi» áàñûíàí ¼òêåíäåé æ¸íå ñîë àäàì ¼çi åêåíií ê¼ðñåòiï áåðãiñi êåëåäi; ì½íäàé åëiêòåóøiëiê åøºàíäàé ½ÿòòûëûºòû òóäûðìàéäû. Å» æàºñûñû ñåíiìäi æ¸íå çåðäåëi iñ-¸ðåêåòòåðãå åëiêòåó, áiðàº, äåíñàóëû¹û ¸ëñiðåãåí íåìåñå ñ¾éiñïåíøiëiêêå, ìàñê¾íåìäiêêå òà¹û áàñºà áàºûòñûçäûººà òûì áåðiëiï, ò½ðàºñûçäûº ïàéäà áîë¹àí àäàìäàð¹à åëiêòåó, ¸ëäåºàéäà æàìàí. Àéòóøû, ¼çiíå ëàéûºòû åìåñ áiðåó-ìiðåóìåí êåçäåñå ºàëñà, îë øûíûíäà äà æàìàí¹à, ¼çiíåí ò¼ìåíãå åëiêòåãiñi êåëìåéäi, åëiêòåãåííi» ¼çiíäå, åãåð á½ë æàìàí iñêå àëàðëûº áiðäå»å æàñàñà ¹àíà, îíû» ¼çiíäå äå ½ç຺à áàðìàéäû. °»ãiìåøi ì½íäàé àäàìäàð¹à åëiêòåï æàòòûºïà¹àí, á½ë î¹àí ½ÿò æ¸íå ¼ç-¼çiíåí áàñ òàðòó – æåêñ½ðûíäûº ñàíàëàäû, ¼çiíå ºàðà¹àíäà æàìàíûðຠàäàìäàðäû» áåéíåñií ºàáûëäàï, îëàðäû á½ë ¼çiíi» ðóõàíè º½ðûëûìû æà¹ûíàí ñûéëàé àëìàéäû, ñûéëà¹àííû» ¼çiíäå ¸çië ¾øií ¹àíà. – Á½ë òàáè¹è í¸ðñå. – Åíäåøå îë ¼çiíi» áàÿíäàóûíäà, áiç æà»à ¹àíà Ãîìåðäi» ¼ëå»äåði õàºûíäà æàñà¹àí åñêåðòïåëåðäi ïàéäàëàíó¹à: îíû» áàÿíäàóû ¸ð ò¾ðëi ò¸ñiëìåí æ¾ðãiçiëåäi, ÿ¹íè åëiêòåóøiëiêïåí äå, áàÿíäàó àðºûëû äà, åãåð îíû» øû¹àðìàñûí ò½òàñ àëñຠòà, áiðຠåëiêòåóäi» ¾ëåñi îíøà ê¼ï áîëìàéäû, ¸ëäå ìåíiêi ä½ðûñ åìåñ ïå? – °ðèíå, á½ë ¸»ãiìåøiíi» ºàëàéäà ì½íäàé ò¸ñiëäåði áîëàäû. – Åíäåøå êiìäiêi æàìàí áîëñà æ¸íå î¹àí ½ºñàìàñà ñî¹½ðëûì áàðëûº ì¾ìêiíäiãi áîéûíøà åëiêòåóøiëåð ê¼ï áîëàäû; ì½íäàéëàð åøòå»åäåí æèiðêåíáåéäi, áàðëû¹ûíà ê¼ïòåãåí ñàíñûç òû»äàóøûëàðûíû» ºàòûñóûìåí øûí åëiêòåóãå òûðûñàäû, ÿ¹íè, áiç àéòûï ¼òêåíäåé, íàéçà¹àéäû» æàðºûëûíà, æåë ìåí á½ðøàºòû» øóûíà, áiëiê ïåí ä¼»ãåëåêòi» øûºûðëàóûíà, êåðíåéäi», ñûðíàéäû» æ¸íå ñûáûç¹ûëàðäû» äûáûñûíà, êåç-êåëãåí º½ðàëäàðäû» æ¸íå î¹àí ºîñûìøà òiïòi èòòi» ¾ðãåíiíå, ºîéäû» ìà»ûðà¹àíûíà æ¸íå º½ñòàðäû» äàóûñòàðûíà äåéií ºàìòèäû. Áàðëûº îñû àéòûë¹àíäàð äûáûñòàð¹à æ¸íå ñûðòºû áåéíåãå åëiêòåóãå ¸êåëiï ñî¹àäû, àë åãåð ì½íäà áàÿíäàóëàð áîëà ºàëñà, îëàð ¼òå àç. – Ƹíå á½ë äà áîëìàé ºîéìàéäû. ø໺ûëäàï ½ðûñà ìà, ¸ëäå º½äàéëàðìåí àéòûñà ìà, ¸ëäå ¼çií áàºûòòû ñàíàé ìà, ¸ëäå, êåðiñiíøå, êåäåéøiëiêòå áîëûï, ¼çiíi» ºàé¹ûñûí àÿíûøòû ¼ëå»äåðäå ò¼ãiëå àéòûï æ¾ð ìå – è¸, îñûíû» á¸ðií ê¾íi á½ðûí áiëìåéñi», åëiêòåóiíå æîë áåðìåéìiç. – °ðèíå. – ʾ»äåð ìåí º½ëäàð¹à åëiêòåóãå äå áîëìàéäû. ´éòêåíi îëàð – º½ëäàð íå òàïñûðûëñà, ñîíû àòºàðàäû. – ȸ, á½ë äà æàðàìàéäû. – Íåìåñå àºûìຠàäàìäàð¹à åëiêòåóãå áîëìàéäû, ¼éòêåíi îëàð ¸äåòòåãiäåé, ºîðºàºòàð æ¸íå áiçäi» æà»à ¹àíà àéòºàíûìûç¹à ºàðàìàñòàí iñ-ºèìûë æàñàéäû – ¼ñåê òàñèäû, áiðií-áiði êåëåìåæäåóìåí àéíàëûñàäû, áåéïië – àóûçäûëûººà ñàëûíàäû æ¸íå ìàñ ê¾éiíäå áîëñûí íåìåñå àéûººàí ê¾éiíäå æ¾ðñå äå, è¸, æàëïû îëàðäû» ¼çàðà áàéëàíûñòàðûíäà æ¸íå áàñºà àäàìäàðìåí ºàðûì-ºàòûíàñòàðûíäà, ñ¼ç íåìåñå iñ æ¾çiíäå ºàíäàé æàçà áàñóøûëûºòàð ìåí ì¾ëò êåòóøiëiêòåð êåçäåñïåéäi äåéñi»! Ñîíäàé-ຠáiçäi» ñàºøûëàðûìûçäû ñ¼çäå äå, iñòå äå åñi æîº àäàìäàðìåí ñàëûñòûðó¹à ¾éðåíiï àë¹àíûìûç¹à æîë áåðìåóiìiç êåðåê. Åñi àóûñºàíäàð ìåí á½çûë¹àíäàðäû, îëàð åðêåêòåð íåìåñå ¸éåëäåð áîëñà äà, àéûðà áiëó êåðåê æ¸íå ñîëàð¹à ½ºñàñ iñòåðäi æàñàìàó êåðåê æ¸íå îëàð¹à åëiêòåóãå áîëìàéäû. – Íà¹ûç øûíäûº. – °ði ºàðàé. μñòàëàð¹à, ò¾ðëi ºîë¼íåðøiëåðãå, òðèåðäåãi åñêåêøiëåð ìåí îëàðäû» áàñòûºòàðûíà, æàëïû àë¹àíäà, îñûíäàé iñòåðìåí àéíàëûñàòûíäàð¹à åëiêòåóãå áîëà ìà? – ²àëàé áîëàäû! Áiçäi» ñàºøûëàð¹à ì½íäàé ìàðäûìñûç iñòåðãå ê¼»ië á¼ëóãå äå áîëìàéäû. – °ði ºàðàé. Îëàð àòòàðäû» êiñiíåãåíií, ὺàëàðäû» ì¼»iðåóiíå, òàñºûíäàðäû» ñàðºûðàï à¹óûíà, òå»içäi» ãóiëiíå, ê¾ííi» ê¾ðêiðåóiíå æ¸íå áàñºà äà îñû ñèÿºòûëàð¹à åëiêòåé àëà ìà? – Áiðຠîëàð¹à åñóàñòûººà áîé ½ðûï æ¸íå àºûëñûçäàð¹à ½ºñàó¹à òèûì ñàëûí¹àí ¹îé. – Åãåð ìåí, ñåíi» ñ¼çäåði»äi ä½ðûñ ò¾ñiíñåì, áàÿíäàó ìåí ¸»ãiìåëåï áåðóäi» øûí ì¸íiíäåãi êiðøiêñiç òàçà àäàìíû», áiðäå»åíi õàáàðëàó¹à ºàæåò áîë¹àí æà¹äàéäà, ïàéäàëàíàòûí ò¾ði áàð; àëàéäà á½¹àí åøºàíäàé ½ºñàñòû¹û æîº, áiðຠ¼çiíi» ¸»ãiìåëåóiíäå ºàðàìà-ºàðñû òàëàáû ìåí ò¸ðáèåñi áàð àäàì ¹àíà ñ¾éåíå àëàäû.

¸ñêåðè iñiíå ºîñûìøà ïûñûºàé, åïøië iñïåí àéíàëûñàòûí àäàì åìåñ; æ¸íå òà¹û ñîë ñèÿºòû. – Á½ë ä½ðûñ. – Åãåð äå àäàì æà»à ò¾ðãå åíå àëàòûíäàé iñêåðëiêêå èå áîëñà æ¸íå êåç êåëãåí í¸ðñåãå åëiêòåé àëñà, îíû» ¼çi áiçäi» ìåìëåêåòiìiçãå êåëiï, áiçãå ¼çiíi» òóûíäûëàðûí ê¼ðñåòêiñi êåëñå, áiç îíû» àëäûíäà ºàñèåòòi, ò໺àëàðëûº æ¸íå ñ¾éêiìäi í¸ðñåãå áàñ èãåíäåé áîëàìûç, áiðຠì½íäàé àäàì áiçäi» ìåìëåêåòiìiçäå ¼ìið ñ¾ðìåéäi æ¸íå îíäàé áîëó¹à æîë áåðìåéìiç äåï49, î¹àí õîø èiñòi øið êèãiçiï, æ¾ííåí òîºû¹àí áåëãiëi ø¾áåðåêïåí áàñûí òà»ûï, áàñºà ìåìëåêåòêå øû¹àðûï ñàëàìûç äà, àë ¼çiìiç ¼òå ºàòàë áîëñà äà ñ¾éêiìäiëiãi îíøà åìåñ àºûíäàð ìåí à»ûç òóäûðóøûëàð¹à áiçäåãi ïàðàñàòòû àäàìíû» ò¸ñiëiíå åëiêòåï, îëàð íå àéòñà äà áàñûíäà áiçäi» áåëãiëåï ºîé¹àí, æàóûíãåðëåðäi ò¸ðáèåëåóäåãi òà»äà¹àí, ¾ëãiëåðiìiçáåí êåëiñêåíiíå ºàíà¹àò ò½òàìûç. – Åãåð îñû áiçãå áàéëàíûñòû áîëñà, ¸ðèíå îñûëàé æàñà¹àí áîëàð åäiê. – Åíäi, ìåíi» äîñûì, áiçäå, ñið¸, ìóñèêàëûº ¼íåðäi» øû¹àðìàøûëûº ïåí à»ûçäàð¹à ºàòûñòû æà¹û íå æ¼íiíäå àéòó êåðåê æ¸íå ºàëàé àéòó êåðåêòiãi òîëû¹ûíàí òàëäàíûï àÿºòàë¹àí ñèÿºòû. – Ìà¹àí äà ñîëàé ñèÿºòû. – Åíäåøå, – äåäiì ìåí, – ¼ëå» àéòóäû» æ¸íå ¸íøiëiê ïîýçèÿñûíû» ºàñèåòòåðií ºàðàó ¹àíà ºàëäû. – Ñið¸, ñîëàé. – Îëàð ºàíäàé áîëó êåðåê æ¸íå îëàð æ¼íiíäå áiç íå àéòà àëàìûç, åãåð áiç æ¾éåëi îéëàé àëñàº, áàñòàïºû àéòºàíäàðûìûçäàí ¸ðêiì-ຠì½íû øû¹àðûï àëàäû. Ãëàâêîí ê¾ëiï æiáåðäi. – Ñîêðàò, ìåíi» ¼çiì,– äåäi îë,– ñið¸, ¸ðêiìäåðãå æàòïàéòûí øû¹àðìûí, ¼éòêåíi ê¸çið áiç íåíi íåãiçäåéìiç, îë íå æ¼íiíäå åêåíií æåòêiëiêòi ½¹ûï àëà àëìàé îòûðìûí. Äåãåíìåí, ìåí ໹àðûï îòûðìûí. – ²àíäàé æà¹äàéäà áîëìàñûí,– äåäiì ìåí,– ñåí å» àëäûìåí ìåëîñòå ¾ø á¼ëiì – ñ¼ç, ãàðìîíèÿ æ¸íå ûð¹àº áàð åêåíií áàòûë ò¾ðäå íåãiçäåé àëàñûí. – ȸ, ìåí ì½íû äà íåãiçäåé àëàìûí. – Ìåëîñòà ñ¼ç áîë¹àíäûºòàí, ì½íäà îë ¸íi æîº ñ¼çäåí àéûðìàøûëû¹û áîëìàéäû. ß¹íè îë äà, áiç æà»à ¹àíà àéòºàí, áàÿíäàóäû» ¾ëãiëåðiìåí êåëiñiìäi áîëóû êåðåê. – Ìiíå, á½ë, ìåí àéòºàí áàÿíäàóäû» åêi ò¾ði áîëûï ñàíàëàäû. – Iñ æ¾çiíäå ä¸ë îñûëàé áîëàäû. – Åãåð áiç áàÿíäàóøûëûººà ¾éëåñiìäi ¾íäåñòiê ïåí ûðûº áåðñåê áàðëûº îñûíû ä½ðûñ ºîëäàóøûëàð áið ò¾ðëi ¾éëåñiìäiëiêïåí ñ¸ë ¹àíà áið æ¸íå ñîíäàé îñûëàðäû» áið ò¾ði àçäà¹àí ¹àíà àóûòºóøûëûºòàð òóäûðàäû, áóûí¹à èå áîëàäû. Á½ë æåðäåãi àóûòºóøûëûº îíøà ¾ëêåí åìåñ: ûð¹àºòûºòû» äà æà¹äàéû, øàìàìåí àë¹àíäà, îñûëàé áîëìàºøû. – °ðèíå, á½ë îñûëàé. – Àë áàñºà äà ò¾ðëåðiìåí iñ ºàëàé? Îë îñû¹àí òóðà ºàðàìà-ºàðñûëûºòû, ÿ¹íè òû»äàóøûëàðûíà ¸ñåð åòói ¾øií òiïòi áàñºàäàé ûð¹àºòàð ìåí º½ðûëûìäàðäû òàëàï åòïåéäi ìå? Òåãi ì½íäà ¼çãåðòóëåðäi» ¸ð ò¾ðëi ôîðìàëàðû áîëóû ì¾ìêií. – ȸ, á½ë îíû» åðåêøå ¼çãåøåëiãi. – Àë åíäi áàðëûº àºûíäàð íåìåñå òû»äàóøûëàðäû» àëäûíäà áiðäå»å àéòûï ñ¼éëåóøi, æàëïû àäàìäàð, áàÿíäàóäû» îñû áið, íå áàñºà ò¸ñiëiìåí, íåìåñå å» ñîíûíäà, îëàð äà ¼çàðà òiðêåñêåí ò¾ðìåí àéíàëûñàäû. – Á½ë áîëìàé ºîéìàéäû. – Îëàé áîëñà, áiç íå iñòåóiìiç êåðåê? Áiçäi» ìåìëåêåòiìiçäå îñû ò¾ðëåðäi» áàðëû¹ûíà, ¸ëäå îñû àðàëàñºàí áiðåóiíå ¹àíà, áîëìàñà, êåðiñiíøå, àðàëàñºàí ò¾ðiíå ¹àíà ð½ºñàò åòåìiç áå? – Åãåð, ìåíi» ïiêiðiì, æî¹àðû ò½ðñà, á½ë îíäà, àºûí àäàë àäàì¹à åëiêòåéòií àðàëàñïà¹àí ò¾ði áîëàð åäi. – Àëàéäà, Àäèìàíò, àðàëàñºàí ò¾ðäå äå æà¹ûìäû. Áàëàëàð ìåí îëàðäû» ò¸ðáèåøiëåðiíå ñåí ºàëà¹àí ò¾ðäåí ã¼ði, î¹àí ºàðàìà-ºàðñû ¸ëäå ºàéäà ½íàìäûðຠáîëûï îòûð; òîáûðäû» ê¼ï á¼ëiãiíå äå ä¸ë îñûëàé. – ȸ, á½ëàð¹à îë ê¼áiðåê ½íàìäû. – Áiðàº, ì¾ìêií, ñåí á½ë áiçäi» ìåìëåêåòòiê º½ðûëûìûìûç¹à ñ¸éêåñ êåëìåéäi, ¼éòêåíi áiçäå àäàì åêi æàºòû äà, ê¼ï æàºòûäà áîëà àëìàéäû, ¸ðêiì ¼çiíå òèiñòi áið í¸ðñåíi ¹àíà iñòåéäi äåðñi». – ȸ, ñ¸éêåñ êåëìåéäi äåï, àéòà àëàìûí. – Ñîíäûºòàíäà òåê áiçäi» ìåìëåêåòiìiçäi» iøiíäå åòiêøi òåê ºàíà åòiêøi, îë ¼çiíi» åòiêøiëiãiìåí ºîñà åñêåêøi åìåñ, àë äèºàíøû ¼çiíi» åãiíøiëiê å»áåãiíå ºîñûìøà ñîò åìåñ æ¸íå ¸ñêåðè àäàì – îë ¸ñêåðè àäàì, àë áiðຠîë ¼çiíi»

ä¸ëåëäåìåëåðií çåð ñàëà òû»äàéäû æ¸íå äàíäàéñóäû áiëìåéäi, áiðàº, áàðëûº æà¹ûíàí øàìàñûí ñåçiï æ¸íå iñòi» ñàëäàðûí åñêåðå îòûðûï, ïàéûìäû ºûçìåò àòºàðàäû. Ìiíå, îñû åêi “àìàëñûç” æ¸íå “åðiêòiëiêòi” ¸í-ê¾éëåðäi ñåí, ìà¹àí ºàëäûð: îëàð áàºûòñûç, áàºûòòû, ïàéûìäûëûºòû, åðæ¾ðåê æàíäàðäû» äàóûñòàðûíà ¼òå æàºñû åëiêòåéäi50. – Áiðຠñåí áàñºàíû åìåñ, îñû æà»à¹û ìåí àéòûï îòûð¹àí ê¾é-ºàëûïòàðäû òàñòàï êåòóií ñ½ðàï îòûðñû» ¹îé. – Ñîíûìåí, ¸í àéòóäà äà æ¸íå ìåëèñòiê ïîýçèÿäà äà íå ê¼ï äàóûñòû», íå áàðëûº ê¾é-ºàëûïòàðäû» àðàëàñóûíû» ºàæåòòiêòåði æîº. – Ìà¹àí äà ñîëàé ñèÿºòû. – Åíäåøå áiç òðèãîíäàðäû, ïåêòèòòåðäi51 æ¸íå áàñºà ê¼ïòåãåí øåãi áàð ê¾é-ºàëûïòàðäû æàñàéòûí øåáåðëåðäi äàéûíäàìàéòûí áîëäûº ºîé. – Ñîëàé ê¼ðiíåòií ñèÿºòû. – Àë åíäi ôëåéò ïåí ôëåéòøiëåðäi äàéûíäàï øû¹àðàòûí øåáåðëåðäi ñåí áiçäi» ìåìëåêåòiìiçãå æiáåðåñi» áå? Àë á½ë å» ê¼ï äàóûñòû º½ðàë åìåñ, åíäåøå, áàðëûº ê¾é-ºàëûïòàðäû àðàëàñòûð¹àííû» ¼çiíäå á½ë òåê ôëåéòà îéíàó¹à åëiêòåó ¹àíà åìåñ ïå? – ̽íû» ñîëàé åêåíi, ò¾ñiíiêòi. – Ñåíäå ëèðà ìåí ãèôàðà ºàëäû ¹îé, îëàð ºàëàëàðäà, àóûëäûº æåðëåðäå êå»iíåí òàðà¹àí, àë áàºòàøûëàð àðàñûíäà ºàíäàé äà áîëìàñûí ñûáûç¹û ºîëäû áîëàð åäi. – Áiçäi» ¸»ãiìåìiçäi» ¼çi ñîíû ê¼ðñåòiï ò½ð ¹îé. – Áiç,– äåäiì ìåí,– Àïîëëîíìåí îíû» àñïàïòàðûí Ìàðñèÿíû» àñïàïòàðûíàí æî¹àðû ºîéñຠ¸äåòòåí òûñ åøòå»å iñòåìåéìiç52. – Çåâñòi» àòûíàí àíò åòåéií,– äåï æàóàï áåðäi îë, -á½ë ìåíiìøå äå, îñûëàé. – Ƹíå èòòi» àòûìåí àíò åòåéií,– äåï àé¹àëàï æiáåðäiì ìåí,– òàÿóäà ¹àíà í¸çiêòåíäiðiëãåí äåï îòûð¹àí ìåìëåêåòiìiç, ºàëàéøà, ºàéòàäàí òàï-òàçà áîëûï øû¹à êåëãåíií áiç ¼çiìiç äå áàéºàìàé ºàëäûº. – ȸ, áiç ïàéûìäûëûºïåí iñ àòºàðàìûç ¹îé, – äåäi îë. – Êåë, åíäåøå áàñºà ºàë¹àíäàðûíäà òàçàëàï øû¹àéûº, ¾éëåñiìäiëiêòi», äûáûñ ¾íäåñòiãiíi» ñî»ûíàí áiçäå ûð¹àºòàð òóðàëû ì¸ñåëå ê¼òåðiëåäi – ÿ¹íè îëàðäû» ê¼ïæàºòûëû¹û ìåí ¸ðò¾ðëi ¼ëøåìäåði ñî»ûíàí ºóàëàóäû» ºàæåòi æîº, áiðàº, êåðiñiíøå, ºàíäàé ûð¹àºòàð ºàðàïàéûì æ¸íå åðëiê ¼ìiðãå – Á½ë ä½ðûñ. – Ƹíå ñ¼çäåði ¾éëåñiìäiëiêïåí æ¸íå ûð¹àºïåí ºîñàºòàëûï æ¾ðói êåðåê. – Áàñºàøà ºàëàé? – Áiðຠáiç ïîýçèÿäà æîºòàóëàð æ¸íå àÿíûøòàð áîëìàó êåðåê åêåíií ìîéûíäàäûº ºîé. – ȸ, áîëìàó êåðåê. – Àë æîºòàóëàð¹à ºàíäàé ê¾é ºàëûïòûº áåëãiëåði áîëóû ì¾ìêií? Ñåí ìóçûêàäà áiëãiðñi» ¹îé, ìà¹àí àéòøû? – Ëèäèéëiê àðàëàñ, ìåäèéëiê ºàòà» æ¸íå äå áàñºàäà îñû ñèÿºòû ò¾ðëåði áàð. – Åíäåøå îëàðäû àëûï òàñòàó êåðåê, – äåäiì ìåí,– á½ëàð òiïòi ¸éåëäåðãå äå æàðàìñûç, àë åðêåêòåðãå òiïòi ºàæåòñiç. – °ðèíå. – Ñàºøûëàð¹à ìàñ áîëóøûëûº, í¸çiêòåíóøiëiê æ¸íå äûðäóëûº ì¾ëäå æàðàñïàéäû. – °ðèíå. – Àë ºàíäàé ê¾é – ºàëûïòàðäû» í¸çiêòåíäiðóãå æ¸íå äàñòàðõàí áàñûíäà¹û ¸íäåðãå ò¸í ¼çiíäiê ºàñèåòi áàð? – Èîíèéøiëiê æ¸íå ëèäèÿëûºòàð – îëàðäû áîñàíñûòóøûëàð äåï àòàéäû. – Äîñûì ìåíi», îñûíäàéëàðìåí æàóûíãåð æàíäàðäû» ïàéäàëàíóûíà ð½ºñàò áåðóãå áîëà ìà? – Åøºàíäàé äà, áiðຠñåíäå òà¹û äà, ñið¸, äîðèéëiê æ¸íå ôðèãèéëiê ê¾é-ºàëûïòàð ºàëûï ºîéäû. – Ìåí ìóçûêàëûº ê¾é-ºàëûïòàðäû àéûðà àëìàéìûí, áiðຠñåí ìà¹àí åðæ¾ðåê àäàìíû» ñî¹ûñ ºèìûëäàðäû» ºàëû» îðòàñûíäà æ¾ðiï æ¸íå ¸ðò¾ðëi ºèûíäûºòàðäû æå»iï øû¹ó¹à ì¸æá¾ð áîë¹àí, îë ñ¸òñiçäiêêå ½øûðà¹àíäà, íå æàðàëû áîëûï, ¸ëäå àæàë¹à ºàðñû ½ìòûë¹àíäà íåìåñå î¹àí ºàíäàé äà áið áàºûòñûçäûº òàï áîë¹àíäà, îë øûäàìäû ò¾ðäå ¸ëi äå ºàòàðäà ò½ð¹àíäàé ¼çiíi» àóûðòïàëû¹ûí ìîéíûìåí ê¼òåðiï æ¾ðãåíií áåéíåëåéòií, ¸í ìåí ê¾é êåðåê, ìåí ñî¹àí åëiêòåéìií. Ìà¹àí òà¹û äà áàñºà ìóçûêàëûº ¸í-ê¾éäi ºàëäûð, îíäà¹û áiðåó áåéáiò óàºûòòû» ¼çiíäå àìàëñûç åìåñ, åðiêòi ºûçìåòïåí àéíàëûñàäû, åãåð îë ¼çiíi» ä½¹àëàðûìåí º½äàéäû, ¼çiíi» óà¹ûçûìåí æ¸íå íàñèõàòòàóûìåí àäàìäû ñåíäiðåäi, íåìåñå îäàí áiðäåíå æ¼íiíäå ñ½ðàéäû, áîëìàñà, êåðiñiíøå, ¼çi áàñºà àäàìíû» ñ½ðàºòàðûí, ¼ñèåòòåði ìåí

ñî»ûíàí åðó êåðåê, àë, êåðiñiíøå, ñ¼ç îëàðäû» ñî»ûíàí êåëìåóãå òèiñ. – Øûíûíäà äà îëàð áóûíìåí ñ¸éêåñ êåëói êåðåê. – Àë, àéòûëó ò¸ñiëi æ¸íå ñ¼çäi» ¼çi àäàìíû» æàíä¾íèåñiìåí ñ¸éêåñ êåëói êåðåê åìåñ ïå? – °ðèíå. – Áàðëû¹û äà, ¸ñiðåñå, ñ¼çäåð. – ȸ. – Åíäåøå ê¾é-ºàëïûíû» ñ¼çi, îíû» æà¹ûìäû ¾íi ñ¾éêiìäiëiê æ¸íå ê¾é ûð¹à¹û – îñûíû» áàðëû¹û æàéäàðëûºòû» ñàëäàðû: á½ë áiç æåòå îéëàìàé æ½ìñàðòûï àéòà ñàë¹àí àºê¼»iëäiê åìåñ, áiðຠøûí ì¸íiíäåãi åøºàíäàé ìiíñiç òàçà ðóõàíè àäàìãåðøiëiê ¾ëãiñi. – Òîëû¹ûìåí êåëiñåìií. – Æàñòàð ¼çäåðiíi» ìiíäåòòåðií îðûíäàó ¾øií îñû¹àí, ¸ðäàéûì, ½ìòûëûï îòûðó¹à òèiñ åìåñ ïå? – Òèiñòi. – Àë åíäi ºàëàé áîëñà äà îñû¹àí ñóðåòòåð, áàñºà äà á½¹àí ½ºñàñ ¸ðáið øåáåðëiê – òîºó, êåñòåëåó æ¸íå º½ðûëûñ ñàëó, ¸ðò¾ðëi àñïàïòàð æàñàó æ¸íå á½¹àí ºîñûìøà, òiïòi äåíå ìåí ¼ñiìäiêòåðäi» òàáè¹àòû – ì½íäà áàðëûº æà¹ûíàí ñ¾éêiìäiëiê æ¸íå ê¼ðiêñiçäiê òå áîëóû ì¾ìêií. ʼðiêñiçäiê, ûð¹àºñûçäûº, ¾éëåñiìñiçäiê – æàìàí òiëäiëiê ïåí æàìàí ºûëûºòûëûºòû» æàºûí à¹àéûíäàðû, àë îëàð¹à ºàðàìàºàðñû, êåðiñiíøå, ïàéûìäûëûº ïåí àäàìãåðøiëiê å» æàºûí åëiêòåóøiëiê57. – Ѽçñiç. – Ìiíå ñîëàé, øûíûíäà äà, íåãå òåê àºûíäàðäû ¹àíà áàºûëàï æ¸íå îëàð¹à ¼ç øû¹àðìàëàðûíäà íå àäàìãåðøiëiê áåéíåëåðií æ¾çåãå àñûðûï, íå ¼ç øû¹àðìàñûíäà îëàðäàí áàñ òàðòóûí ìiíäåòòåóiìiç êåðåê ïå? Àë ºàë¹àí áàñºà äà øåáåðëåðäi» øû¹àðìàëàðûí áàºûëàï æ¸íå îëàðäû» òiði æàíäàðäû» áåéíåëåðií æ¾çåãå àñûðóäà¹û, º½ðûëûñ æ½ìûñòàðûíäà¹û íåìåñå áàñºà äà iñòåðiíäåãi ¼íåãåñiçäiêòi, áåéáàñòàºòûºòû, àðàìíèåòòiëiêòi æ¸íå á½çàºûëûºòû æ¾çåãå àñûðóûíà æîë áåðìåóãå ½ìòûëóûìûç êåðåê åìåñ ïå? Êiìäåêiì îñû òàëàïòàðäû îðûíäàé àëìàéòûí áîëñà, îíäà áiç îíû øåáåðëiêêå æiáåðìåóiìiç êåðåê, ¸éòïåñå áiçäi» ñàºøûëàðûìûç á½çàºû êåñåëäåð áåéíåëåðiíi» íåãiçiíäå ò¸ðáèåëåíiï, àºûìàºòûºòû» æàéûëûìûíäà¹û ñîíäàé ê¼ïòåãåí í¸ðñåëåëåðäi æèíàï æ¸íå ê¾í ñàéûí ½ñàº-ò¾éåêòåí áàñòàï, ñ¸éêåñ êåëåòiíií îðíûºòûðó êåðåê. Îñûíû îðíûºòûð¹àí ñî», ìiíäåòòi ò¾ðäå ûð¹àº ïåí ¸í àéòó ñ¸éêåñ êåëåòií ñ¼çäåðäåí êåéií ¹àíà, àë ñ¼çäåð ûð¹àº ïåí ¸í àéòóäû» ñî»ûíàí åðìåói òèiñ. Ñåíi» iñi», ûð¹àºòàð äåãåíiìiç íå, ñåí ºàëàéøà, îëàðäû á½ðûí¹ûðຠìóçûêàëûº ê¾é ûð¹à¹ûíà ñ¸éêåñòiðå æàñà¹àíû»äû, ê¼ðñåòó. – ÁiðຠÇåâñ àòûíàí àíò åòåéií, ìåí ò¾ñiíäiðå àëìàéìûí. Ìåí òà¹û áàéºàé êåëå ºàéûðìàíû» ¾ø ò¾ðiíi» áàð åêåíií, îëàðäàí ¼ëå»ìåí æàçûë¹àíäàðäû» ¼ëøåìi ºàëûïòàñàäû, áàðëûº ê¾é-ûð¹àºòàðû ò¼ðò äûáûñ øû¹àðóëàðäàí ïàéäà áîëàäû, áiðຠîëàðäû» ºàéñûñûíû» ºàé ¼ìiðãå åëiêòåéòiíií – ìåí îíû àéòà àëìàéìûí53. – Îë æ¼íiíäå, – äåäiì ìåí, – áiç Äàìîíìåí54 àºûëäàñàìûç, àë å» àëäûìåí ºàíäàé ¼ëøåìäåð îïàñûçäûºòû, àðñûçäûºòû, åñàëà»äûºòû æ¸íå áàñºà àºûìàºòûº áåëãiëåðäi ê¼ðñåòñå, àë, ºàðàìà-ºàðñû æà¹äàéëàðäà, ºàíäàé ûð¹àºòàðäû ºàëäûðó¹à áîëàäû. Ìåí ê¼ìåñêi ò¾ðäå åñòiãåíiìäi åñêå ò¾ñiðiï îòûðìûí, Äàìîí ºàéäà¹û ái𠺽ðàìàëû áè áèëåó ¸ñêåðè ¼ëøåìäi, ñîíûìåí ºàòàð, äàêòèëèêàëûº æ¸íå åðëiêòiê55 äåï àòàäû, áiðຠîë ì½íû ºàëàé º½ðàäû æ¸íå ºûñºàëûº ïåí ½çûíäûºòàí º½ðàñòûðûëàòûí ¼ëå»äi, áið ºàëûïòû æî¹àðûëàòó¹à æ¸íå ò¼ìåíäåòóãå ºàëàéøà ºîë æåòêiçäi, îë æà¹ûí ìåí áiëìåéìií. Åñiìäå Äàìîí ÿìáûíû äà æ¸íå áàñºà äà ºàéûðìàíû – ½çûíäû¹û ìåí ºûñºàëû¹û ¾éëåñêåí òðîõåé 56 äåãåí ñèÿºòû. Êåéáið æà¹äàéëàðäà îíû» ìàñºàðàëà¹àíû ìà, ¸ëäå ìàºòà¹àíû ìà, ûð¹àºòàðäû» ¼çiíåí ã¼ði øàïøà»äûººà òiêåëåé ºàòûñòû ìà, ¸ëäå ñîë åêåóiíå äå áiðäåé ìå – àëàéäà, ìà¹àí, ì½íû æåòêiçiï àéòó ì¾ìêií åìåñ. Îñûíû» áàðëû¹ûí, æà»à ìåí àéòºàíäàé, Äàìîííû» ¼çiíå ºàëäûðó êåðåê. ´éòêåíi á½ë ½çຠòàëºûëàóäû òàëàï åòåäi. °ëäå ñåíi» ïiêiði» áàñºàøà ìà? – Æîº, Çåâñòi» àòûìåí àíò åòåéií. – Áiðຠºàëàé áîë¹àíäà äà ñåí ìûíàíû áåëãiëåé àëàñû»: áið æà¹ûíàí, ñ¾éêiìäiëiê ïåí ûð¹àºòûëûº, åêiíøi æà¹ûíàí, ê¼ðiêñiçäiê ïåí ûð¹àºñûçäûº ¼çàðà ñ¸éêåñ êåëåäi. – °ðèíå, ñîëàé. – Ñîë ñèÿºòû ûð¹àºòûëûº ñ¼çäi» æàºñû ñòèëiíå ñ¸éêåñ êåëñå, àë ûð¹àºñûçäûº î¹àí ºàðàìà-ºàðñû áîëàäû. Æàºñû ìåí æàìàí ¾íäåñòiêòåð æ¼íiíäå äå ñîíû àéòó¹à áîëàäû, ûð¹àºòûº ïåí ê¾é-ºàëïû, æà»à ¹àíà àéòûë¹àíäàé, ñ¼çäi»

àíûºòàé àëàìûç, – àëàéäà, îë ¾øií ñîë ¼íåðìåí æàòòû¹óäû» ¼çi ºàæåò-àº. – ؾá¸ñiç. – Áiðຠìåí îñûíû, º½äàéëàð àòûíàí àíò åòåéií, ìຽëäàï îòûðìûí ¹îé: áiçãå ìóñèêàëûº ¼íåðäi èãåðó ì¾ìêií åìåñ, åãåð áiç, íå ¼çiìiç àéòûï îòûð¹àí áiç ò¸ðáèåëåéòií ñàºøûëàð ïàéûìäûëûºòû, åðæ¾ðåêòiëiêòi, îéëàóäû» èãiëiêòi áåéíåñií, ºàéûðûìäûëûºòû æ¸íå îñûëàð¹à òóìàëàñ, ñîíûìåí ºàòàð, îëàðäû» ºàðàìà-ºàðñû æàºòàðûí òàíûï áiëìåéiíøå æ¸íå îëàðäû» ºàéäà åêåíií ¼ç àëäûíà á¼ëåê ïå, ¸ëäå áåéíåëåóëåðäå ìå, íå êiøiãiðiì, íå ¾ëêåí åêåíiíäå ìå ñîëàðäû» ºàéäà ¼ìið ñ¾ðåòiíií àíûºòàìàéûíøà – áiç îëàðäû åëåìåé ºàëäûðà àëìàéìûç, áiðຠá½ë æåðäå äå – ¼íåð æ¸íå æàòòû¹ó ºàæåò äåï åñåïòåéìiç. – Á½ë ¼òå ºàæåò. – Åíäåøå, – äåäiì ìåí, – åãåð áiðåóäi» æàí ä¾íèåñiíäå æàòºàí òàìàøà àäàìãåðøiëiê ºàñèåòòåð îíû» ñûðòºû áåéíåñiìåí ñ¸éêåñ êåëñå, ¼éòêåíi îëàðäà æàëïû áåëãiëåð áàð ¹îé, á½ë ê¼ðóãå ºàáiëåòòi çîð àäàì ¾øií ¼òå ¸ñåì ê¼ðiíiñ áîëàð åäi. – °ðèíå. – Àë å» æî¹àðû ¸äåìiëiê, àñà çîð ä¸ðåæåäå, òàðòûìäû ¹îé. – °ðèíå! – Ìiíå îñûíäàé àäàìäàðäû, á¸ðiíåí äå ìóñèêàëûº ¼íåðãå áåðiëãåí êiñiíi, æàºñû ê¼ðåð åäi. Àë êiìäå ì½íäàé ¾éëåñiìäiëiê æîº áîëñà, ì½íäàéëàðäû îë ñ¾éìåãåí áîëàð åäi. – ȸ, åãåð á½ë êåìøiëiê ê¼»ië-ê¾éäi» æåòiìñiçäiãiíåí åìåñ: àë äåíåãå ò¸í áîëñà, á½¹àí øûäàï æ¸íå êåçäåñóëåðäi ½íàìäû äåóãå áîëàð åäi. – Ò¾ñiíåìií, – äåäiì ìåí, – Ñåíi» îñûíäàé ñ¾éiêòi» áàð íåìåñå áîë¹àí, ñîíäûºòàí ìåí ºàðñû áîëà àëìàéìûí. Áiðຠìà¹àí ìûíàíû àéòøû: ðàõàòòàíóäà ïàéûìäûëûº ïåí ºàíà¹àòñûçäûºòû» àðàñûíäà æàëïû áiðäå»å áàð ìà? – ²àëàéøà áîëàäû! Îëàðäàí åñàëà» áîëàñû», á½ë ºàé¹ûðóäàí äà æàìàí. – Àë îñûëàðìåí æàëïû áiðäåé áàñºà äà áið àäàìãåðøiëiêòi» ò¾ðëåði áàð ìà? – Åøáið æà¹äàéäà äà. – Àë, ìûñàë ¾øií, àðñûçäûº ïåí áåéáàñòàºòûº øå? – Á¸ðiíåí äå êåìiðåê. ê¼ï ñàíäû áåéíåëåðãå äåéií æàëàï– æ½òûï, îñûëàðäàí ¼çäåðiíå äå áiëiíå ºîéìàéòûí ºàé-ºàéäà¹û áiðiêêåí ¾ëêåí ç½ëûìäûº îëàðäû» æàí-ä¾íèåëåðiíäå ïàéäà áîëàäû. Æîº, êåðiñiíøå, ¼çäåðiíi» äàðûíäûëû¹ûìåí òàáè¹àòòû» ¸ñåìäiëiãií æ¸íå îíû» ñ¾éêiìäiëiãií áàºûëàï îòûðó¹à, ¸ñåì øû¹àðìàëàðäàí îëàðäû» ê¼çäåðiíå ê¼ðiíiï íåìåñå åñòiãåíäåðií áiçäi» æàñòàðûìûç¹à àóàñû òàçà æåðäi» àäàìäàðûíà ¸ñåð åòêåíäåé ïàéäàëû áîëàòûí: á½ë èãiëiê òóäûðóøû ¼ëêåëåðäåí åñåòií, ¼çiìåí áiðãå äåíñàóëûº ¸êåëåòií æ¸íå áiðäåí, æàñ øà¹ûíàí áiëäiðòïåé, æàñòàðäû ¸äåìi ñ¼çãå, äîñòûººà æ¸íå ¼çàðà êåëiñiìøiëiêêå æàºûíäàñòûðàòûí ëåï ñèÿºòû øåáåðëåðäi òàáóûìûç êåðåê. – Îñûëàé ò¸ðáèåëåó ºàíäàé òàìàøà áîëàð åäi! – Ìiíå, ñîëàé. Ãëàâêîí,– äåäiì ìåí,– ìóñèêàëûº ¼íåðäi» áàñòû ò¸ðáèåëiê ìà»ûçûíû» ¼çi îñûíäà æàòûð: îë áàðëû¹ûíàí ã¼ði æàí¹à òåðå»iðåê áîéëàï æ¸íå á¸ðiíåí äå ê¾øòiðåê ñîíû ºàìòèäû; ûð¹àº ïåí ¾éëåñiìäiëiê ¼çiìåí áiðãå ñ¾éêiìäiëiêòi àëà êåëåäi, àë îë àäàìäû äà, åãåð ä½ðûñ ò¸ðáèåëåíãåí áîëñà, ñ¾éêiìäi åòåäi, àë îëàé áîëìàñà îíäà, êåðiñiíøå, áîëûï øû¹àäû58. Êiìäå-êiì á½ë ñàëàäà òèiñòi ò¸ðáèå àëûï øûºñà, ñîë ¸ð ò¾ðëi ºàòåëåñóëåðäi, á¼ëiíáåóøiëiê íåìåñå òàáè¹è êåìøiëiêòåðäi ¼òå ¼òêið ºàáûëäàéäû. Îíû» àøó-ûçàñû íåìåñå, êåðiñiíøå, ðàõàòòàíóû ä½ðûñ áîëàäû; îë íå ¸äåìi áîëñà, ñîíû ìàºòàéäû æ¸íå îíû ¼ç æàíûìåí ºàáûëäàï, ñîíûìåí ºîðåêòåíåäi æ¸íå ¼çi äå åøáið ìiíñiç áîëàäû; àë á½çàºûëûºòû îë ä½ðûñ àéûïòàï æ¸íå îíû æàñ øà¹ûíàí, òiïòi àºûëäû ñ¼çäåðäi ºàáûëäàìàé ò½ð¹àííàí á½ðûíûðàº, ¼òå æåê ê¼ðåäi; àë åíäi îñûíäàé àºûëäû ñ¼çäi åñòiãåíäå îë, îíû ñ¾éiï òû»äàéäû, îë îíû» ò¸ðáèåëåíóiíå áàéëàíûñòû ò¸í ºàñèåò åêåíií ò¾ñiíåäi. – Ìåíi»øå, – äåäi Ãëàâêîí, – ìóñèêàëûº ¼íåðäi» ò¸ðáèåëiê ìà»ûçûíû» ¼çi îñûíäà ¹îé. – κûï ¾éðåíóäå, ñîíäàé æà¹äàéäà, – äåäiì ìåí, – ¸ð ò¾ðëi ¸ðiïòåð êåçäåññå, áàðëûº æà¹ûíàí, ºàéäàí îëàð êåçäåññå äå, îíøà ê¼ï åìåñ, áiç îëàðäû àíûºòàé àëàìûç; àëàéäà áiç îëàðäû ½ñຠáîëñûí, iði áîëñûí áàéºàìà¹àí áîëûï, åëåìåé ºîéìàéìûç. Áiðຠáàðëûº æåðäå äå ¸óåëi àíûºòà¹àííàí á½ðûí, îíû òàíûï æ¸íå îºûï ¾éðåíåìiç. – Ľðûñ. – Åíäåøå, ñóäà¹û íåìåñå àéíàäà¹û ¸ðiïòåðäi» áåéíåëåíóií áiç àëäûìåí ¸ðiïòåðäi» ¼çií áiëó àðºûëû ¹àíà

– Ƹíå á½ë æà¹ûíàí àë¹àíäà ò¸ðáèåíi æàñûíàí áàñòàï, áàðëûº ¼ìiði áîéû ½ºûïòû ò¾ðäå æ¾ðãiçó êåðåê. ̸ñåëå, ìåíi» îéûìøà, ìûíàäà æàòûð, äåãåíìåí, ñåíäå ì½íû øåø: àäàìíû» äåíåñi ñàó, ºàç-ºàëïûíäà áîëñà, îíäà îë ¼çiíå ò¸í ºàéûðûìäû ñàïàëàðûìåí æàºñû ðóõàíè ºàëûïòû òóäûðàäû äåï àéòà àëìàéìûí, ìåíiìøå, êåðiñiíøå, æàºñû ðóõàíè ºàëûï ¼çiíi» ìåéiðiìäi ñàïàëàðûìåí äåíåíi» å» æàºñû æà¹äàéûíà ñåáåï áîëàäû61. Àë, ºàëàéøà, ê¼ðiíåäi? – Ìåíiìøå äå, ñîëàé. – Îëàé áîëñà, åãåð áiç ¼çiìiçäi» ñàºøûëàðûìûçäû» ðóõàíè áåéíåñi æ¼íiíäå æåòêiëiêòi ò¾ðäå ºàìºîðëûº æàñàñຠæ¸íå îäàí ñî» îëàðäû» ½¹ûìûíà äåíåíi» ºàìûí îéëàóäû òàïñûðûï, àë ¼çiìiç ê¼ï ñ¼éëåóäåí ºàøûï, êåéáið áiðíåøå ¾ëãiëåðäi ¹àíà ê¼ðñåòåìiç. Áiç ä½ðûñ æàñàäûº ºîé? – Òîëû¹ûíàí. – Îëàð ìàñ áîëóäàí áîéëàðûí òàðòó êåðåê åêåíií áiç àéòòûº. Ñîíøà iøiï, òiïòi ¼çiíi» ºàéäà åêåíií áiëìåó áàñºà áiðåóãå ì¾ìêií øû¹àð, òåê ñàºøû¹à åìåñ. – Åãåð ñàºøû áàñºà äà áið ñàºøû¹à 콺òàæ áîëñà, îë – ê¾ëêi ¹îé. – Àë îëàðäû» òàìàºòàíóû ºàëàé áîëàäû? ´éòêåíi á½ë àäàìäàð å» ¾ëêåí æàðûñòàð¹à ºàòûñóøûëàð ¹îé. Ñîëàé åìåñ ïå? – ȸ, ñîëàé. – Îëàð¹à àòëåòòåðäi» ¼ìið æà¹äàéû ñ¸éêåñ êåëåð ìå åêåí? – ̾ìêií. – Áiðຠá½ë ½éºûøûëäûººà ¸êåëåäi æ¸íå äåíñàóëûººà çèÿí. Á½ë àòëåòòåð ¼ìið áîéû ½éûºòàéäû æ¸íå àëäûí-àëà áåëãiëåíiï ºîé¹àí ò¸ðòiïòi ñ¸ë ¹àíà á½çñà, îëàð áiðäåí ¼òå ºàòòû ñûðºàòòàíà áàñòàéòûíûí, ñåí áàéºà¹àí æîºñû» áà? – ȸ, ìåí ì½íû áàéºàäûì. – °ñêåðè àòëåòòåð ºàéäà¹û áið å» æàºñû äàéûíäûººà 콺òàæ: îëàð¹à èòòåð ñèÿºòû ñåðãåê áîëó ºàæåò, åðåêøå ê¼ðó ºàáiëåòiìåí æ¸íå åñòó æà¹ûíàí åðåêøåëåíói æ¸íå æîðûºòàðäà¹û ñóëàðäû», òàìàºòàðäû» àóûñûï îòûðóûíàí, ûñòûº ïåí æàóûí – øàøûíäàðäàí, ¸ëñiðåìåéòií ê¾øòi äåíñàóëûººà èå áîëóû êåðåê. – Ƹíå ìà¹àí äà ñîëàé ñèÿºòû ê¼ðiíåäi. – Áiðàº å» ¼òå æàºñû äåãåí ãèìíàñòèêàëûº ò¸ðáèå áiç æà»à ¹àíà òàëäà¹àí ìóñèêàëûº ¼íåðìåí òóûíäàñ åìåñ ïå? – Ѿéiñïåíøiëiê ðàõàòòàíóäàí äà àðòûº ¼òå ê¾øòi æ¸íå ¼òêið ñ¾éiñïåíøiëiêòi àòàé àëàìûç áà? – Àòàé àëìàéìûí æ¸íå îäàí àðòûº àºûëñûçäûº òà áîëìàéäû. – Øûí ñ¾éiñïåíøiëiêêå ºàðàïàéûìäûëûº æ¸íå ¸ñåìäiê, îíû» ¾ñòiíå ïàéûìäûëûº æ¸íå ¾íäåñòiê ò¸í. – °ðèíå. – Åíäåøå øûí ñ¾éiñïåíøiëiêêå àøó-ûçàíû æ¸íå áåéáàñòàºòûºïåí òóûñòàñ áàñºà äà æàéëàðäû åíãiçóãå áîëìàéäû ¹îé? – Áîëìàéäû. – Îëàé áîëñà, ñ¾éiñïåíøiëiê ë¸ççàòûíäà¹û º½øòàðëàíóøûëûºòû äà åíãiçóãå áîëìàéäû: îíäàé æàéìåí øûí ñ¾éåòiíäåð íåìåñå ñ¾éiêòiëåðäi», ÿ¹íè ¹àøûº áîë¹àíìåí, îíû» ñ¾éiêòiñiíi» åøºàíäàé îðòຠì¾ääåñi áîëóû ì¾ìêií åìåñ. – ȸ, Ñîêðàò, Çåâñòi» àòûìåí àíò åòåéií, á½ë º½øòàðëàíóøûëûºòû åíãiçóãå áîëìàéäû. – Áiçäi» æàñàï îòûð¹àí ìåìëåêåòiìiçäå ñåí ¹àøûº áîë¹àí ¼çiíi» ñ¾éiêòiñiíi» äîñû áîëóûí, ñîíûìåí áiðãå óàºûòû»äû ¼òêiçiï æ¸íå îë, åãåð êåëiñiìií áåðñå, î¹àí ¸ñåìäiêòiê ¾øií áàëà» ðåòiíäå ºàðàóû» êåðåê. Àë ºàë¹àí æà¹äàéäà îë êiìäi ê¾òiï-áà¹ûï æ¾ðñå, ñîíûìåí ºàðûì-ºàòûíàñ æàñàé áåðñií, òåê ºàíà îëàðäû» àðàñûíäà¹û áàéëàíûñ áiðäå»åãå ½çàðûï êåòòi äåãåí æîðàìàë åøóàºûòòà äà áîëìàñûí. Àë á½¹àí ºàðàìà-ºàðñû æà¹äàéäà, îë ¼çiíå ä¼ðåêi æ¸íå ¸ñåìäiêòi ò¾ñiíáåéäi äåãåí êií¸ òóäûðûï àëàäû59. – ȸ, á½ë ñîëàé. – Áiçäi» ìóñèêàëûº ¼íåð æ¼íiíäåãi ¸»ãiìåìiç, – äåäiì ìåí, – àÿºòàëûï êåëå æàòºàí ñèÿºòû åìåñ ïå? Îë íåìåí àÿºòàëó êåðåê áîëñà ñîíûìåí àÿºòàëàäû, ¼éòêåíi ìóñèêàëûº ¼íåðãå ºàòûñòûëàðäû» á¸ði – ¸ñåìäiêêå äåãåí ñ¾éiñïåíøiëiêïåí àÿºòàëóû òèiñ. – Êåëiñåì,– äåäi Ãëàâêîí. Ìóñèêàëûº æ¸íå ãèìíàñòèêàëûº ò¸ðáèåíi» ¼çàðà ñåáåïòiëiãi – Ìóñèêàëûº ¼íåðäi» ñî»ûíàí æàñòàðäû ò¸ðáèåëåó ì¸ñåëåñi ãèìíàñòèêà¹à äà ºàòûñòû áîëóû êåðåê60. – °ðèíå.

Ƹíå ñîò iñiìåí åìøiëiê åòó, åãåð îíûìåí içãi íèåòòi àäàìäàð áàðûíøà àéíàëûññà, º½ðìåòòi áîëûï ñàíàëìàé ìà? – ȸ, ñîëàé áîëûï øû¹àäû. – Åãåð ä¸ðiãåðëåðãå æ¸íå øåáåð äå àäàë ñîòòàð¹à òåê íàøàð àäàìäàð ìåí ºîë¼íåðøiëåð ¹àíà åìåñ, òiïòi èãiëiêòi ºàëûïòà ò¸ðáèåëåíãåíäåðäi» ¸ñåði àñà 콺òàæ áîëûï îòûðñà, áiçäi» àçàìàòòàðûìûçäû» æàìàí æ¸íå ½ÿòòû ò¸ðáèåëåíãåíäåðiíå ñåí òà¹û ºàíäàé ä¸ëåëäåìåëåð êåëòiðåð åäi»? Ñåíi» îéû» – ¼çiíi» ¸äiëåòòiëiê òóðàëû ½¹ûìäàðû áîëìà¹àíäûºòàí áàñºà äà àäàìäàðäû», îëàð ºàéäà¹û áið áèëåóøiëåð ñèÿºòû æ¸íå îëàð áàðëû¹ûí äà øåøå àëàòûíäàðäàé ºàóëûëàðûí ïàéäàëàíó ìàñºàðà æ¸íå á½ë ò¸ðáèåñiçäiêòi» áåëãiñi ðåòiíäå ºûçìåò åòïåé ìå? – Á½ë àñà çîð ìàñºàðàëûº. – Àäàì ¼ç ¼ìiðiíi» ê¼ïòåãåí óàºûòûí ñîòòàð – æàóàïêåð íåìåñå òàëàïêåð ðåòiíäå ¼òêiçiï ºàíà ºîþìåí øåêòåëìåé, ñîíûìåí ºàòàð îë êåç êåëãåí àìàë-ò¸ñiëäåðäi ïàéäàëàíûï æ¸íå àéëà-òåñiêòåðäåí ¼òiï, æàóàïêåðøiëiêòåí º½òûëûï êåòóäi» æîëäàðûí áiëåìií äåï, æ¸íå ºàéäà¹û áið ò¾êêå ò½ð¹ûñûç, ½ñàº-ò¾éåê iñòåði ¾øií ¼çiíi» ¸ëäåºàéäà çîð ¸äiëåòñiçäiê iñòåéòií ò¸êêàïàðëàíà àéòñà, îíäà á½ë íà¹ûç áàðûï ò½ð¹àí ìàñºàðàëûº åìåñ ïå? ²àë¹ûï-ì¾ëãiï îòûð¹àí ñîòºà 콺òàæ áîëìàé-ຠ¼ìiði»äi òiïòi ¸äåìi æ¸íå ¼òå æàºñû ¼òêiçóãå áîëàòûíû î¹àí áåéì¸ëiì. – ȸ, á½ë ¼òå ¾ëêåí ìàñºàðàëûº. – Àë åãåð åìäåóãå äåãåí 콺òàæäûºòû» æàðàëà¹àíäûºòàí íå áàñºà äà áið æûëäàí-æûë¹à ºàéòàëàíàòûí àóðóëàðäàí åìåñ, êåðiñiíøå, äûðäóëûºòàí æ¸íå áiç æî¹àðûäà àòàï ¼òêåí ò½ðìûñ ºàëïûíàí áîëñà – á½ë ìàñºàðàëûº åìåé íåìåíå? Ûë¹àë ìåí áóëàíó áið îðûíäà ½çຠò½ðûï, òóðà áàòïàºòà¹ûäàé á½çûëàäû æ¸íå á½ë òàïºûð Àñêëåïèàäòàð65 ñèÿºòûëàðäû» àóðóëàð¹à “æåëäåð” æ¸íå “¼òiï êåòêåí” äåãåí àòàó áåðóëåðiíå ò¾ðòêi áîëàäû. – Øûíûíäà, á½ë àóðóëàðäû» æà»à æ¸íå ºèñûíñûç àòàóëàðû. – Ìåíi» îéûìøà, á½ë ñîíàó Àñêëåïèé çàìàíûíäà äà66 áîëìà¹àí. Ìåíi» á½ëàé äåï ºîðûòûíäû æàñàóûì Òðîÿ ò¾áiíäå äå îíû» áàëàëàðû67 æàðàëû Ýâðèïèëãå àðïà æàðìàñû ºîþëàòûëûï º½éûë¹àí æ¸íå ºûðûëûï-æîíûë¹àí iðiìøiêòi àðàëàñòûðûï, ïðàìíèéëiê øàðàïòû68 iøêiçãåí ¸éåëãå ºàðñû áîë¹àí æîº. ̽íû» ¼çi, ê¼ðiíåð ê¼çãå, øûðûøòû ºàáûíóäû – Ñåí îíû ºàëàé ò¾ñiíåñi»? – ̽íäàé ò¸ðáèå, ¸ñiðåñå, ñî¹ûñ iñiíäå ºàðàïàéûì æ¸íå û»¹àéëû. – ²àé æà¹ûíàí àë¹àíäà? – Á½ë æ¼íiíäå Ãîìåðäåí äå áiëóãå áîëàäû. Æîðûº êåçiíäå Ãîìåð ºà¿àðìàíäàðûí, ìåðåêå êåçiíäå äå, òå»içäå æ¾çiï æ¾ðñå äå, áàëûºïåí òàìàºòàíäûðìàéäû, àë Ãåëëåñèîíòòå åòòi ïiñiðìåé, òåê ºóûðûï ºàíà áåðåäi, ì½íû» ¼çi æàóûíãåðëåðãå, øûíûíäà äà ¼òå ºîëàéëû; ¼éòêåíi îò æà¹ó, ¸ð óàºûòòà ºîëäà¹û iñ æ¸íå ûäûñ-àÿº òàñûï æ¾ðóäi» ºàæåòi æîº. – ȸ,á½ë ê¼ï æà¹äàéäà û»¹àéëû. – Ƹíå, ìåíi»øå, Ãîìåð àñ ºàòû¹û ìåí ò½çäûºòàð òóðàëû åø æåð äå åøòå»å àéòïàéäû. Àëàéäà, á½ë æ¼íiíäå áàñºà äà àòëåòòåð áiëåäi: ¼éòêåíi êiì ¼ç äåíåñií æàºñû æà¹äàéäà ½ñòà¹ûñû êåëñå, ñî¹àí îñûíû» áàðëû¹ûíàí òûéûëóû êåðåê. – Ľðûñ: îëàð ì½íû áiëåäi æ¸íå òèûëàäû äà. – Áàéºàï îòûðìûí, ñåí ñèðàêóçäû» äàñòàðºàíûí æ¸íå ñèöèëèÿëûº ¸ð ò¾ðëi òà¹àìäàðäû ìຽëäàìàéñûí, ñåíi» øå á½ë ä½ðûñ62. – Ìຽëäàìàéìûí. – Åíäåøå, åãåð êîðèíôòiê ºûç ¼ç äåíåñií æàºñû æà¹äàéäà ñàºòàó¹à ½ìòûëûï, ñîë àðºûëû ñ¾éêiìäi áîëñà,63 ñåí îíû äà æàºòûðìàéñûí ¹îé. – °ëáåòòå. – Ƹíå àíòèêàëûº ïå÷åíüåëåðäi äå, òiïòi îëàðäû» ò¸òòiëiãiìåí ä໺û æàéûëñà äà?64 – °ðèíå. – Ìåíi» îéûìøà, áiç ì½íäàé òàìàºòàíóäû ìåëèêàëûº ïîýçèÿíû» ¼ìið áåéíåñiìåí íåìåñå áàðëûº ìóñèêàëûº ê¾é ºàëûïòà¹û æ¸íå áàðëûº ûð¹àºòàðäà¹û øû¹àðûë¹àí ¸í àéòóìåí ñàëûñòûð¹àíûìûç ä½ðûñ áîëäû. – °ðèíå. – Àíà æàºòà àëà-º½ëàëûº áåòiìåí êåòêåíäiêòi òóäûðñà, ì½íäà îë – àóðó¹à ¸êåëåäi. Àë ìóñèêàëûº ¼íåðäåãi ºàðàïàéûìäûëûº æàí¹à ñàëìàºòûëûº, ãèìíàñòèêàäà – ò¸íãå ñàóëûº áåðåäi. – ´òå ä½ðûñ. – Ìåìëåêåòòå áåéáàñòàºòûº æ¸íå àóðó æàéûëà áàñòàñà, îíäà ñîò îðûíäàðû ìåí àóðóõàíàëàð àøó ºàæåòòiëiãi òóìàé ìà?

àéòàäû. Îñûíäàé ä¸ðiãåðìåí ºîø àéòûñºàí îë, ¼çiíi» ê¾íäåëiêòi ¼ìið ñàëòûíà ºàéòà îðàëûï, åãåð ò¸óið áîëñà ¼çiíi» æ½ìûñûìåí àéíàëûñà áåðåäi; åãåð îíû» äåíåñi àóðóäû æå»óãå øàìàñû êåëìåñå, ê¾íäåëiêòi ê¾éáå»íåí º½òûëàäû æ¸íå ¼ëåäi. – ̽íäàé àäàì¹à ì¾ìêií, îñûëàé åìøiëiêïåí àéíàëûñó ëàéûºòû áîëàð. – Îñûíû» á¸ði îíû» áåëãiëi æ½ìûñû áîë¹àíäûºòàí, åãåð îíû îðûíäàìàéòûí áîëñà, îíû» ¼ìið ñ¾ðóiíi» äå êåðåãi æîº, øû¹àð? – Ñið¸, ñîëàé. – Àë áàé àäàìäà, áiç æî¹àðûäà àéòºàíäàé, ì½íäàé ìiíäåòòi iñòåð æîº áîëñà, åãåð îëàðäàí áàñ òàðòó¹à ì¸æá¾ð áîëñà, ¼ìiði ¼ìið áîëìàéòûí æà¹äàé¹à äà òàï áîëìàéäû. – Áiðຠì½íû îëàð ìîéûíäàìàéäû. – Ñåí Ôîêèëèäòi»70 ¼çiíäåãi äåíåíi» ìûºòûëû¹ûí òåê ¼ìiðäåãi ò½ðìûñ æà¹äàéû»äû ºàìòàìàñûç åòêåíäå ¹àíà äàìûòà àëàñû» äåãåí ò½æûðûììåí êåëiñïåéñi» ¹îé? – Ìåíi» îéûìøà, ì½íû á½äàí á½ðûíûðຠiñòåó êåðåê. – Îñû¹àí áîëà Ôîêèëèäïåí ñî¹ûñïàé-ຠºîÿéûº, å» æàºñûñû ¼çiìiç ¾øií ìûíàíû ò¾ñiíiï àëàéûº: áàé àäàì¹à äåíåíi» ìûºòûëû¹û ¾øií æàòòû¹óëàð æàñàó êåðåê ïå æ¸íå åãåð îë îíûìåí àéíàëûñïàñà, ¼ìið î¹àí ¼ìið áîëóäàí ºàëàäû ìà, íåìåñå, òåê à¹àø øåáåðëåði äå æ¸íå áàñºà äà ºîë¼íåðøiëåðãå ¼çiíi» àóðóëàðûìåí ¸ëåê áîëìàñûí, ¼éòêåíi á½ë îëàðäû» íàçàðûí ¼ç æ½ìûñòàðûíàí òûñ ºàëäûðàäû ìà æ¸íå Ôîêèëèòòi» êå»åñi åøòåìåãå á¼ãåò æàñàìàé ìà? – Çåâñòi» àòûíàí àíò åòåéií, åãåð ¼çiíi» äåíåñi æ¼íiíäåãi îñûíäàé ºàìºîðëûº äà¹äûëû ãèìíàñòèêàëûºòû» øåãiíåí øûºñà: îíäà á½ë ¾é øàðóàñûíäà¹û iñòåðäå äå æ¸íå ¸ñêåðè æîðûºòàðäà äà íàðàçûëûº òóäûðûï, ºàëàäà¹û îòûð¹àí ¼êiìåò ¼êiëiíå äå îíøà æà¹ûìäû åìåñ. Å» áàñòû ì¸ñåëå îñûíäàé òûì àñûðà æàñàë¹àí ºàìºîðëûº êåç êåëãåí áiëiìäåðäi èãåðóãå, îéëàó¹à äà æ¸íå ¼ç-¼çi»ìåí æ½ìûñ iñòåóãå äå á¼ãåò æàñàéäû: àäàìäàðäû» áîëæàóû áîéûíøà, á½ë àºûëäû» òûì ºûçáàëàíóûìåí áàñ àéíàë¹àíäûº, æ¸íå á½¹àí ôèëîñîôèÿíû êií¸ëàéäû, ¼éòêåíi îë àäàìãåðøiëiêòi äàìûòà, áàéºàé îòûðûï, áàðëû¹ûíà á¼ãåò áîëûï æ¸íå òåê ñîë àäàìäû ¼çií-¼çi ¼ìið áîéû ¾íåìi àóðó ñàíàï, ¾íåìi ¼çiíi» äåíñàóëû¹û æ¼íiíäå ºèíàëóûíà ¸êåëiï ñî¹àäû. – Á½ë øûíäûººà ½ºñàéäû. òóäûðó ì¾ìêií. Àñêëåïèéäi» áàëàëàðû Ïàòðîêëäû» åìäiê øàðàëàðûíà äà ºàðñû åìåñ åäi. – Á½ë, øûíûíäà äà, îñûíäàé æà¹äàéäà¹û àäàì ¾øií î¹àø iøiìäiê åêåí! – ̽íû» î¹àø áîëàòûí åøòåìåñi æîº, åãåð ñåí ñîë êåçäåðäå, Ãåðîäèêòi»69 ïàéäà áîë¹àí óàºûòûíà äåéií, Àñêëåïèàäòàð àóðóäû» áà¹ûòûí ìå»ãåðå àëìà¹àí, ÿ¹íè îñû ºàçiðãi åìäåóäi» ò¸ñiëií áiëìåãåí. Ãåðîäèêò ãèìíàñòèêàíû» ½ñòàçû áîë¹àí: îë àóûðûï ºàë¹àíäà ¼çií åìäåó ¾øií ãèìíàñòèêàëûº ¸äiñòåðäi ºîëäàí¹àí; å» àëäûìåí, îë, îñûëàð àðºûëû ¼çií-¼çi àçàïòà¹àí, àë îäàí ñî» ê¼ïòåãåí áàñºàëàð¹à äà îñûíû ïàéäàëàí¹àí. – ²àëàéøà? – Îë ¼çiíi» àæàëûí ñîçà áåðãåí: îë ¼çiíi» àóðóûí ºàíøàìà áàºûëàï æ¾ðãåíiìåí – îíû» àóðóû ¼ëiì ºàóiïiíå ¸êåëãåí. Îíû» æàçûëó¹à åøºàíäàé ì¾ìêiíäiãi áîëìà¹àííàí êåéií, îë áàñºà åøòåìåìåí àéíàëûñïàé òåê ¼çií-¼çi åìäåé áåðãåí. ²èíàëûï, ¼çiíi» ¸äåòòåí òûñ ¼ìið ºàëïûí á½çó¹à òûðûñºàí. Ѽéòiï îë ¾çäiêñiç ¼ëiï áàðà æàòûï, ¼çiíi» îñûíäàé äàíàëûº áiëãiðëiãiíi» àðºàñûíäà ê¸ðiëiêêå äåéií ¼ìið ñ¾ðäi. – Îíû» ¼íåði äå ¼çií æàºñû ñûéëà¹àí åêåí! – Àñêëåïèé ¼çiíi» ½ðïàºòàðûíà åìäåóäi» á½ë ò¾ði òóðàëû åøòå»å àéòïàóû, îíû» áiëiìñiçäiêòåí, íåìåñå, ò¸æiðèáåñiçäiêòåí òó¹àí åìåñ. Îíû ò¾ñiíáåãåí àäàì¹à ñîë êåðåê. Àñêëåïèé êiì äå êiì çà»äû ò¸ðòiïòi ºàòà» ½ñòàñà, îíäà ¸ðêiìãå ºî¹àìäà¹û áåëãiëi áið iñ òà¹àéûíäàë¹àí æ¸íå îë îíû îðûíäàó¹à ìiíäåòòi åêåíií áiëñå äå, áiðຠîë á¾êië ¼ìið áîéû, ¼çiíi» àóðóëàðûí áîñ äûðäóìåí æ¾ðiï, åìäåóìåí áîëäû. Å» ºûçû¹û îñûíû ðàñòàó áàéëàð ìåí äåíñàóëû¹û ìûºòû äåãåíäåðäi» àðàñûíàí åìåñ, ºîë¼íåðøiëåðäi» òàðàïûíàí áàéºàéìûç. – Ñåí íåíi àéòºû» êåëiï ò½ð? – À¹àø øåáåði àóûð¹àíäà ä¸ðiãåðãå ê¼ðiíiï, º½ñûº êåëòiðåòií íåìåñå àñºàçàííû» æ½ìûñûí ê¾øåéòåòií ä¸ðiëåð ñ½ðàéäû. Îñûíäàé æîëäàð ìåí àóðóäàí º½òûë¹ûñû êåëåäi, àë î¹àí áîëìàñà, ê¾éäiðãi íåìåñå òiëiê æàñàóäû ñ½ðàéäû. Åãåð î¹àí ½ç຺à ñîçûë¹àí åìäåóäi áåëãiëåñå, áàñûí ºûìòàï, îðàóäû, òà¹û áàñºàëàðäû àéòñà, îë áiðäåí àóðó¹à ì½ðøàñû êåëìåéäi. ȸ æ¸íå áàðëûº íàçàðûí àóðó¹à àóäàðûï, òèiñòi æ½ìûñòàðûí åëåìåñå ¼ìið ñ¾ðóäi» ¼çiíi» ºàæåòi æîºòû¹ûí

ñåíäiðói áîéûíøà, Àñêëåïèé Àïîëëîííû» ½ëû áîë¹àíûìåí, áiðຠòà îë ¼ëåéií äåï æàòºàí áàéäû åìäåï, ¼çií ïàðà áåðiï, ñàòûï àëó¹à äåéií àïàð¹àí. Ñîë ¾øií îë íàéçà¹àéäû» îòûìåí ¼ðòåíiï, ê¾ëãå àéíàë¹àí73. Áiðຠáiç æî¹àðûäà íå æ¼íiíäå àéòûë¹àíäàð¹à ñ¾éåíå îòûðûï, îëàðäû» áiðäå-áiðiíå ñåíáåéìiç. Åãåð îë º½äàéäû» áàëàñû áîëñà, îíäà îë íåãå ïàéäàê¾íåì, àë åãåð îë ïàéäàê¾íåì áîëñà, îíäà îë º½äàéäû» áàëàñû åìåñ. – Ìiíå, îñû ¼òå ä½ðûñ. Ñîêðàò, ìûíà ì¸ñåëå æ¼íiíäå íå àéòàñû»: áiçäi» ìåìëåêåòiìiçãå æàºñû åìäåóøiëåð êåðåê åìåñ ïå? Àë îíäàéëàðäû» ºîëûíàí ºàíøàìà ê¼ï ñàó àäàìäàð æ¸íå ºàíøàìà ê¼ï àóðóëàð ¼òói ì¾ìêií ¹îé. Ñîòòàðìåí äå ä¸ë îñûëàé: êiìäå-êiì òàáè¹àòûíäà òàëàïòû, êåëåøåãi ìîë æàíäàðìåí ê¼ï ºàòûíàñòà áîëñà, ñîëàð å» æàºñûëàðäû» ºàòàðûíäà ñàíàëàäû. – °ðèíå, ìåí æàºñû åìøiëåð òóðàëû àéòûï îòûðìûí. Àë êiìäi ìåí îñûíäàéëàð äåéìií? – ´òiíåìií. Ìà¹àí àéòû»ûç. – Íåñi áàð àéòûï ê¼ðåéií. Áiðຠñåí ¼çi»íi» ñ½ðà¹û»äà áið-áiðiìåí ¾éëåñïåéòií çàòòàðäû» áàñûí áiðiêòiðiïñi». – ²àëàéøà? – ´òå øåáåð ä¸ðiãåðëåð æàñ êåçiíåí-ຠ¼çiíi» ¹ûëûìûí îºûï, ¾éðåíóìåí ºàòàð, æàçûëóäàí ¾ìiòií ¾çiëãåí ê¼ïòåãåí àóðóëàðìåí ì¾ìêiíäiãiíå ºàðàé áàéëàíûñ æàñàï, iñ àòºàð¹àí æ¸íå òàáè¹àòûíäà ¼çi äå ¸ð ò¾ðëi àóðóëàðäû áàñûíàí ¼òêåðiï, äåíñàóëû¹û îíøà áîëìà¹àí àäàìäàð. ´éòêåíi, ìåíiìøå äåíåìåí åìäåìåéäi ¹îé – îëàé áîëñà ä¸ðiãåðäi» ¼çiíi» äåíåñiíi» æàìàí æà¹äàéäà áîëóû êåøiðiëìåéòií ºûëûº – æîº äåíåíi æàíìåí åìäåéäi, åãåð ä¸ðiãåðäi» æàíû æàìàí áîëñà, îíäà æàºñû åìäåó ì¾ìêií åìåñ. – Á½ë ä½ðûñ. – Àë ñîò øå, äîñûì ìåíi», îë æàíäû æàíìåí áàñºàðàäû. Îíû» æàíû æàñ¼ñïiðiì êåçiíåí-ຠòåðiñ ñîäûðëû æàíäàðäû» àðàñûíäà, îëàðìåí ºàòûíàñòà áîëñûí, íåøå ò¾ðëi ¸äiëåòñiçäiêòåðäåí ¼òiï æ¸íå ¼çi îñûíäàé ¸ðåêåòòåðãå áàðûï, ì½íû» ¼çi æàò ºûëûºòàð òóðàëû ¼çiíi» ò¸ðæiðèáèåñiìåí ò¾éiíäåï, áàñºàíû» àóðóûí ¼ç áîéûíäà¹û àóðóìåí ñàëûñòûð¹àíäàé áîëìàó êåðåê. Êåðiñiíøå, îíû» æàíû æàñ êåçiíåí áàñòàï êií¸ñiç æ¸íå æàìàí ¸äåòòåðãå åøºàíäàé ºàòûñû æîº áîëñà ¹àíà, îë åøáið ìiíñiç æ¸íå òàçà ¸äië ñîòïåí àäàì òà¹äûðûí øåøå àëàäû. Ñîíäûºòàí äà ò¸ðòiïòi, æ¼íäi àäàìäàð – Åíäåøå áiçãå Àñêëåïèéãå á½ë áåëãiëi åäi äåï àéòó¹à áîëàäû ¹îé: êiìäå-êiìíi» òàáè¹àòûíàí äåíåñi ñàó æ¸íå êiì áiðêåëêi ò½ðìûñ ºàëïûí æ¾ðãiçiï êåëñå, áiðຠºàéäà¹û áið åðåêøå àóðó¹à òàï áîëñà, îñûíäàé àäàìäàð¹à Àñêëåïèé ºàëàé åìäåóäi» æîëäàðûí ê¼ðñåòòi: àóðóëàðäû ä¸ðiëåðìåí æ¸íå òiëãiëåï êåñó àðºûëû ºóûï øû¹ó¹à áîëàäû, àëàéäà ºî¹àìäûº æ½ìûñòàð¹à çèÿí êåëòiðìåó ¾øií ¸äåòòåãi ¼ìið ºàëïûí ñàºòàï ºàëó êåðåê. Àë ¼ìið áîéû ñîçûëûï êåëãåí iøêi àóðóëàð æà¹äàéûíäà, Àñêëåïèé àóðó¹à îíû àç äà áîëñà æå»iëäåòåòií åøºàíäàé ¸ðåêåò æàñàìàäû. Îë îíû» ¼ìið ºàëïûíû» ¸ð ò¾ðëi ¼çãåðó àðºûëû æ¸íå îíû» àóðóûí ñîçûï, á½ë êiñiíi» ò¾êêå ò½ð¹ûñûç ¼ìiðií ½çàðòó¹à æ¸íå îäàí ä¸ë îñûíäàé ½ðïຠòó¹ûçó¹à ì¾ìêiíäiê æàñàìàäû. Êiìäå-êiì áåëãiëi áið ìåðçiìäå ¼ìið ñ¾ðå àëìàñà, Àñêëåïèé îíäàéäû åìäåóäi» ºàæåòi æîº, ¼éòêåíi ì½íäàé àäàì ¼çiíå äå æ¸íå ºî¹àì¹à äà ïàéäàñûç äåï åñåïòåäi. – Ñåí, Àñêëåïèé ºî¹àì¹à ºàìºîðøû áîëäû äåï ò½æûðûìäàéñû» ¹îé? – Á½ë àéºûí ê¼ðiíiï ò½ð. ȸ, æ¸íå îíû» áàëàëàðû äà ¸êåñiíi» îñûíäàé åêåíií ê¼ðñåòòi. Òðîÿ ò¾áiíäåãi øàéºàñòà îëàð åðåêøåëåíiï, ñîíäà ¼çäåðiíi» åìøiëiê ¼íåðií, æà»à ìåí àéòºàíäàé, ºîëäàíûï ïàéäàëàí¹àíûí ñåí ê¼ðìåéñi» áå? Íåìåñå Ìåíåëàéäû» Ïàíäàðàíû» ñàäà¹ûíû» î¹ûíàí àë¹àí æàðàñûíäà¹û: “²àíäû ñû¹ûìäàï àëûï, æ½ìñàðòûë¹àí óëû iøiìäiêòi æàðà¹à ñåïòi” 71. Àë åíäi îäàí êåéií íå iøiï, íå æåó æ¼íiíäå îëàð Ìåíåëàé¹à áåëãiëåï, òà¹àéûíäà¹àíäàðû åâðèïèëäiãiíåí ã¼ði åøáið àðòûº åìåñ, ¼éòêåíi, åìäåó ¾øií ä¸ðiëåð æåòêiëiêòi áîëàäû, åãåð îë àäàì æàðàëàí¹àí¹à äåéií äåíi ñàó áîëñà æ¸íå ò¸ðòiïòi ¼ìið ñàëòûí ½ñòàï æ¾ðñå, àë ºàçið î¹àí øàðàïòàí, áàëäàí, àðïà æàðìàñûíàí æ¸íå åçiëãåí iðiìøiêòåí àðàëàñòûðûë¹àíäàðäû äà iøóãå òóðà êåëñå – îñû ä¸ðiëåð åìäåóãå òîëû¹ûíàí æàðàéäû. Àë òàáè¹àòûíàí àóðó àäàìäû, îíû» ¾ñòiíåí òà¹û äà ½ñòàìñûçäû Àñêëåïèàòòàð ¼çäåði ¾øií äå æ¸íå àéíàëàñûíäà¹ûëàð¹à åøáið ïàéäàñûç ñàíàéäû. Ñîíäûºòàí î¹àí, îë òiïòi Ìèäàñòàí72 äà áàé áîëñà, ºàìºîðëûº æàñàóäû» æ¸íå åìäåóäi» êåðåãi æîº. – Ñåíi» àéòºàíû»à ñåíñåê, Àñêëåïèéäi» áàëàëàðû ¼òå çåðåê áîë¹àí ¹îé. – Îëàð¹à îñûëàé áîëó ìiíäåòòi ñèÿºòû, áiðຠáiçáåí òðàãåäèÿøûëàð äà, Ïèíäàð äà êåëiñå ºîéìàñ; îëàðäû» áiçäi

¹îé. Äåíåñi æ¸íå æàíû äà áà¹àëû àçàìàòòàð¹à ºàìºîðëûº æàñàëûï, êiì îíäàé áîëìàñà, êiì òåê äåíåñi æà¹ûíàí ¹àíà áà¹àëàíñà, îëàðäû» ¼ëå áåðóiíå ì¾ìêiíäiê áåðó: îë æàíû êåñiðëi àäàìäàð æ¸íå îíû» ¾ñòiíå åøáið åì ºîíáàéòûíäàðäû îëàð ¼çäåði-ຠ¼ëòiðiï òàñòàéäû. – Îñûëàé æàñàó á¸ðiíåí äå ä½ðûñ åêåíi êiì îñûíäàé êåìøiëiêòåðäåí çàðäàï øåêñå î¹àí äà æ¸íå àëäûìåí ìåìëåêåòêå òèiìäi áîëàäû. – Àë æàñ ¼ñïiðiìäåð ñîòºà øà¹ûíóäàí áàñ òàðòàð, ¼éòêåíi, îëàð ºàðàïàéûì ìóñèêàëûº ¼íåðäi èãåðåäi ¹îé, àë îë, áiç àéòºàíäàé, ïàðàñàòòûëûºòû òóäûðàäû. – °ðèíå. – Îñûíäàé æîëäàðìåí ìóñèêàëûº ¼íåðäi èãåðãåí àäàì, åãåð êåðåê äåñå, ìûíàíäàé øåøiì ºàáûëäàéäû, ãèìíàñòèêàìåí àéíàëûñûï æ¾ðiï, åøáið ºàæåòòiëiãi áîëìàñà, ä¸ðiãåðëiê ê¼ìåêêå äå æ¾ãiðå áåðìåéäi. – Ìåí ì½íûìåí êåëiñåìií. – Îë ðóõòû» òàáè¹è åðæ¾ðåêòiãi ìåí àëáûðòòû¹û ¾øií, îëàðäû» îÿíóû ¾øií, ãèìíàñòèêàëûº æàòòû¹óëàðìåí àéíàëûñàäû æ¸íå ºèûíøûëûºòàðäû æå»å áåðåäi. Áiðຠîíû» á¸ði ê¾øòåðãå èå áîëóû ¾øií åìåñ – áàñºà äà àòëåòòåð ñèÿºòû ìûºòû áîëó ìàºñàòûíäà òàìàºòàíûï æ¸íå àóûðòïàëûºòû áàñûíàí êåøiðó ¾øií åìåñ. – Ñåíiêi ¼òå ä½ðûñ. – Ìóñèêàëûº æ¸íå ãèìíàñòèêàëûº ¼íåðëåðäi» ê¼ìåãiìåí ò¸ðáèåëåóäi îðíàòºàíäà îñûíû, Ãëàâêîí, êåéáið àäàìäàð îéëà¹àíäàé áiði äåíåíi, àë êåëåñi áiði æàíäû äàìûòó¹à áà¹ûòòà¹àí áà? – Àë, åíäi, ºàëàéøà? – Á¸ëêiì, á½ë äà, îë äà å» àëäûìåí æàí ¾øií îðíàòûë¹àí øû¹àð. – ²àëàéøà? – Êiìäå-êiì áàðëûº ¼ìiðií ãèìíàñòèºà¹à àðíàï æ¸íå ìóñèêàëûº ¼íåðìåí åøáið æàíàñïàñà, îíû» ðóõàíè º½ðûëûìûíû» ºàíäàé áîëàòûíûí, ñåí áàéºà¹àí æîºñû» áà æ¸íå î¹àí ºàðàìà-ºàðñû æàíäàðäà á½ë º½ðûëûì ºàíäàé áîëàäû? – Ñåí íåíi àéòûï ò½ðñû»? – Áið æà¹ûíàí, ä¼ðåêiëiê ïåí ºàòàëäûº, åêiíøi æà¹ûíàí – æ½ìñàºòûº ïåí í¸çiêòiëiê. – ȸ, ìåí äå áàéºàäûì, òåê ãèìíàñòèêàìåí àéíàëûñàòûíäàð ¸äåòòåãiäåí òûñ ä¼ðåêiëåó, àë òåê ºàíà ìóñèêàëûº îëàðäû» æàñ êåçiíi» ¼çiíäå-ຠºàðàïàéûì æ¸íå ¸äiëåòñiç àäàìäàðäû» òàðàïûíàí àëäàó¹à æå»ië ò¾ñiï ºàëàäû – ¼éòêåíi îëàðäû» ¼çiíi» á½çûë¹àí àäàìäàðûíà ¾íäåñ êåëåòií åøáið áåëãiëåði æîº. – Àë øûíäû¹ûíäà, îëàð îñûäàí ºàòòû çàðäàï øåãåäi. – Ñîíäûºòàí äà æàºñû ñîò áîëàòûí æàñ æiãiò åìåñ, ºàðò àäàì, ¼éòêåíi, îë òåê æàñû òîë¹àí øà¹ûíäà ¹àíà ¸äiëåòñiçäiêòi» íå åêåíií ò¾ñiíiï, áiëåäi. Îíû» áàð åêåíií ¼ç æàíûíàí åìåñ æ¸íå ¼çiíå ò¸í ºàñèåò áîë¹àíäûºòàí åìåñ, êåðiñiíøå, áàñºàëàðäû» æàíûíäà¹û î¹àí æàò áiðäå»å ðåòiíäå áàéºàéäû. ̽íû» ºàíäàé æàìàíäûº åêåíií òàëäàï, ¾éðåíiï áiëãåíøå ê¼ï óàºûò ºàæåò áîëäû, – ¼éòêåíi, îë ¾øií á½ë, îíû» ¼ç ò¸æiðèáèåñiíåí òó¹àí åìåñ, î¹àí á½ë áiëiìíi» ò¸íi ¹àíà åäi. – Îë ¼òå æàºñû ñîò áîëàòûíû ê¼ðiíiï-ຠò½ð. – ȸ, æàºñû: ñåíi» ñ½ðà¹àíû», ìiíå îñû. ´éòêåíi êiìíi» æàíû æàºñû áîëñà – ñîë æàºñû àäàì. Àë ïûñûº àäàì æ¸íå áàðëûº æà¹ûíàí òåê æàìàíäûº äåï ê¾äiêòåíåòií, ¼çi áîëñà òîëûï æàòºàí ¸äiëåòñiçäiêòåðäi iñòåï æ¸íå ¼çií-¼çi áàðëûº iñòåðäi» øåáåði æ¸íå äàíà ñàíàï, øûíäû¹ûíäà, ¼çiíå ½ºñàñòàðìåí ºàðûì-ºàòûíàñ æàñàï, ñîëàðäû» iøiíäå ¼ç iñiíi» áiëãiði ñèÿºòû áîëûï ê¼ðiíåäi, ñîíäûºòàí äà îë ¼çiíi» àºûìàºòûº iñòåðií áàéºàé æ¾ðiï, ¼òå ñຠáîëó¹à òûðûñàäû, áiðຠîë æàºñû àäàìäàðìåí, ¼çiíåí æàñû ¾ëêåíäåðìåí êåçäåñêåíäå îë àºûìຠáîëûï ê¼ðiíåäi. ´éòêåíi îë òàçà ¸äåò-¹½ðûïòàð æ¼íiíäå åøòå»å áiëìåéäi – á½ë ¼íåãåò¸ëiìäåð î¹àí æàò. Àë åíäi æàºñû àäàìäàðäàí ã¼ði êåñiðëi æàíäàðìåí ¾íåìi êåçäåñiï ò½ðàòûí áîë¹àíäûºòàí, îë ¼çiíå äå æ¸íå áàñºàëàð¹à äà íàäàí áîëûï ê¼ðiíãåííåí ã¼ði, äàíà ñèÿºòû áîëàäû. – ´òå ä½ðûñ. – Îëàé áîëñà áiçãå ì½íäàé ñîòòû içäåóäi» ºàæåòi æîº, åãåð îë æàºñû æ¸íå äàíà áîëñûí äåñåê, êåðiñiíøå, á½ðûíûðຠáiç ê¼ðñåòêåíäåé àäàì áîëñûí. Êåñiðëiëiê åø óàºûòòà äà, àäàìãåðøiëiêòi, íå ¼çií-¼çi òàíè àëìàéäû, àë àäàì òàáè¹àòûíû» içãiëiãi äåð êåçiíäå ò¸ðáèå àëûï, ¼ç æ¼íiíäå æ¸íå òåðiñ ïè¹ûë æ¼íiíäå áiëiìãå èå áîëàäû. Òåê ºàíà îñûíäàé àäàì, ìåíi»øå, äàíà áîëàäû, êåðiñiíøå, êiì æàðàìñûç áîëñà, îë òiïòi ì½íäàé áîëà àëìàéäû. – Ƹíå ìà¹àí äà ñîëàé ñèÿºòû. – Åíäåøå îñûíäàé ñîòòû ¼íåðäi» ò¾ðiìåí áiðãå ñåí áiçäi» ìåìëåêåòiìiçäå åìäåóøiëiêòi áiç àéòºàíäàé çà»äàñòûðàñû»

ºàëñà; îíäà ê¼ðiíãåí ½ñàº-ò¾éåê îíû» ºûòû¹ûíà òèåäi, äåãåíìåí îë ðàéûíàí òåç ºàéòàäû. ̽íäàé ºûçáàëûºòàí àäàìäàð êåéiãiø, àøóøà» æ¸íå òîëû¹ûíàí íàðàçû áîëûï øû¹àäû. – Ìiíå, îñûëàé. – Åíäi íå? Åãåð àäàì äåíå æàòòû¹óëàðûíà ê¼ï å»áåê åòiï, æàºñû æ¸íå ìîëûíàí òàìàºòàíñà, áiðຠíå ìóñèêàëûº ¼íåðãå, íå ôèëîñîôèÿ¹à åøºàíäàé ºàòûñû áîëìàñà ìåíìåíäiê ïåí ºûçó øà¹û êåðíåãåí êåçäå, îíû» åðæ¾ðåêòiãi ¼çiíåí äå ¼çi àñûï ò¾ñïåé ìå? – Òîëû¹ûìåí ì¾ìêií. – Åíäi íå? Åãåð îë áàñºà åøòå»åìåí àéíàëûñïàñà æ¸íå Ìóçàìåí åøºàíäàé ºàðûì-ºàòûíàñû áîëìàñà, îíû» îºó¹à äåãåí à»ñàóû ê¼êåéiíäå áîëñà äà, îë åøáið òàíûì, åøáið içäåíó äåãåíäi áiëäiðìåéäi. Îë åøºàíäàé øû¹àðìàøûëûººà æ¸íå áàñºà äà ìóñèêàëûº ¼íåðëåðãå ºàòûñòû åìåñ. Ñîíäûºòàí äà îë ê¾ííåí-ê¾íãå ¸ëñiðåï, ìûëºàóëûº ïåí ê¼ðñîºûðëûººà àéíàëàäû äà, îë ì½íäàé àäàìäû îÿòà àëìàéäû, ¾ìiòòåíäiðìåéäi æ¸íå îíû» ò¾éñiêòåðií òàçàðòïàéäû. – ȸ, á½ë îñûëàé. – ̽íäàé àäàì, ìåíiìøå, ñ¼çäåðäi æåê ê¼ðóøiãå, íàäàí¹à àéíàëàäû; îë àóûçøà ñåíäiðó ºàáiëåòiìåí åøáið àéíàëûñïàéäû, àë, êåðiñiíøå, õàéóàí ñèÿºòû, áàðëû¹ûí òà¹ûëûºïåí æ¸íå çîðëûº-çîìáûëûºïåí æàñàï, äåãåíiíå æåòåäi; îë ¼ìiðií áiëiìñiçäiêïåí æ¸íå àºûìàºòûºïåí, åáäåéñiçäiêïåí æ¸íå ñ¾éêiìñiçäiêïåí ¼òêiçåäi. – Á½ë ¼òå ä½ðûñ. – Ñið¸, àäàì òàáè¹àòûíû» ºàéäà¹û åêi æà¹û ¾øií äåð åäiì, º½äàé àäàìäàð¹à ¼íåðäi» åêi ò¾ðií áåðäi: ìóñèêàëûº ¼íåð æ¸íå ãèìíàñòèêàëûº, áiðຠæàí ìåí äåíå ¾øií åìåñ (á½ë íå, á½ëàéøà, àéòºàíäà), àäàìäà¹û àøóëûëûº ïåí ôèëîñîôèÿëûº áàñòàìà ¾øií, á½ë åêåói áið-áiðiìåí êåëiñiìãå êåëói áiðäå ºàòòû òàðòûëûï, áiðäå á¸ñå»ñiï, îëàðäû» ¼çàðà õàë-æà¹äàéëàðûíû» áåëãiëi øàìà¹à æåòói ì¾ìêií áîëàäû. – Áàéºàóûìûçøà á½ë ñîëàé. – Îëàé áîëñà, êiìäå-êiì æàºñû æà¹äàéäà ãèìíàñòèêàëûº æàòòû¹óëàðäû ìóñèêàëûº ¼íåðìåí àëìàñòûðûï îòûðñà æ¸íå îëàðäû æàí¹à æàéëû åòiï îðíàëàñòûðñà, ñîë àäàìäû áiç ìóñèêàëûº ¼íåðäå ì¾ëòiêñiç æåòiëãåí æ¸íå øåêòåðäi ê¾éãå êåëòiðãåííåí ã¼ði, iñòi òîëû¹ûíàí æ¼íãå ñàë¹àí äåï ñàíàéìûç. – Ñîêðàò, á½ë ñîëàé, îðûíäû. ¼íåðìåí àéíàëûñàòûíäàð òûì æ½ìñàºòàð – á½ë îëàðäû îíøà ¸øåêåëåé ºîéìàéäû. – Àë, ñîíûìåí ºàòàð, ä¼ðåêiëiê ðóõòû» òàáè¹è ºàéñàðëû¹ûíà ì¾ìêiíäiê òó¹ûçóû æ¸íå á½ë ä½ðûñ áà¹ûòòà ò¸ðáèåëåñå» åðëiêêå àéíàëóû ì¾ìêií, áiðàº, ¸ðèíå, òûì øåêòåí øûººàí ä¼ðåêiëiê òûì àóûð æ¸íå î¹àí ò¼çóãå áîëìàéäû. – ȸ, ìà¹àí äà ñîëàé ê¼ðiíåäi. – Îëàé áîëñà øå? Ìîìûíäûº ôèëîñîôèÿ¹à áåéiìäåéòií ìiíåçäåðäi» ºàñèåòi áîëìàé ìà? Øûíäû¹ûíäà, êåðåêñiç ìîìûíäûº øåêòåí òûñ æ½ìñàºòûººà ¸êåëiï ñî¹àäû, áiðàº, îë æàºñû ò¸ðáèåãå áàéëàíûñòû òåê ìîìûíäûº æ¸íå êiøiïåéiëäiëiê áîëûï ºàëà áåðåäi. – Á½ë ñîëàé. – Àë áiçäi» ñàºøûëàðûìûç îñû åêi òàáè¹è ºàñèåòòåðãå èå áîëó¹à òèiñòi äåéìiç. – ȸ, òèiñòi. – Ƹíå á½ë ºàñèåòòåð áið-áiðiìåí ñ¸éêåñ êåëói êåðåê. – °ðèíå. – Ƹíå êiìäå îëàð ñ¸éêåñòiê òàïñà, îíû» æàíû ïàðàñàòòû æ¸íå åð æ¾ðåêòi. – Òîëû¹ûíàí. – Àë êiìäå á½ëàð ñ¸éêåñ êåëìåñå, îíäà îíû» æàíû – ºîðºàº æ¸íå ä¼ðåêi. – Ƹíå òiïòi ¼òå. – Åãåð ¼çií àäàì ìóñèêàëûº ¼íåðäi» àÿëàóûíà æîë áåðiï, ôëåéòàíû» ¸óåíií º½ëà¹û àðºûëû, ìàé º½é¹ûç ò¸ðiçäi ê¼êiðåãiíå ò¸òòi, ìåéiðiìäi æ¸íå ºàé¹ûëû ê¾éäåãi, æà»à áiç àéòºàí, åãåð îë áàðëûº ¼ìiðií ¼ëå» àéòóäû» ¸ñåðiìåí áiðåñå àÿíûøòû û»ûðàíûï, áiðåñå ºóàíñà, åãåð îíäà ûçàëû ðóõ áîëñà, îë àë¹àøºû êåçäå, ºàºòàë¹àí òåìið ñèÿºòû, æ½ìñàðàäû äà áàñòàïºûäà¹û îíû» åøáið ïàéäàñûç ºàòàë ìiíåçi î¹àí åíäiãi æåðäå ïàéäàëû áîëûï øû¹àäû. Áiðຠåãåð äå åøáið äàìûë áåðìåé îñûíäàé ò໹àæàéûï ¸ñåð áåðiëñå, îíäà îë áàëºûï êåòêåíäåé, îíû» æàíûíàí áàðëûº òàðàìûñ ñi»iðëåðií êåñiï àëûï, òàñòà¹àíäàé æ¸íå îë, îíäà ìûºòû åìåñ “íàéçà ½ñòàóøû ¹àíà áîëàäû”74. – Åøáið ê¾äiêñiç. – Åãåð áàñûíàí áàñòàï, òàáè¹àòûíàí ðóõû ¸ëñiç àäàì êåç êåëñå, îíäà á½ë òåç áîëàäû. Àë êiìäå êiì ðóõû àøóëû áîëñà æ¸íå ¼çiíi» ºûçóëûëû¹ûí áàñûï, ê¾éãåëåê áîëûï

– ȸ, á½ë ñîëàé. – Åíäåøå ñàºøûëàðäû» iøiíåí, áiçäi» áàéºàóûìûçøà, ¼çiíi» ¼ìiðiíi» ìàºñàòû åòiï ìåìëåêåòòi» ïàéäàñûíà øûí ïåéiëiìåí ºûçìåò åòóäi ºàëàï æ¸íå á½¹àí ºàðàìà-ºàðñû ºèìûë-¸ðåêåò æàñàó¹à åøáið êåëiñïåéòiíäåðäi òà»äàï àëóûìûç êåðåê. – Á½ëàð å» ºîëàéëû ºàìºîðøûëàð áîëàð åäi. – Ìåíi»øå, àäàìäàð àðàñûíäà ºàé æàñòà¹ûëàð áîëìàñûí ìûíàíû ໹àðóû êåðåê; êiìäå-êiì îñûíäàé ê¼çºàðàñòû ºîð¹àó¹à ºàáiëåòòiëiãií áàéºàòñà, îíäàé¹à íå àç¹ûðó, íå ê¾ø ê¼ðñåòó ¸ñåð åòïåé îíû» ìåìëåêåò ¾øií å» æàºñû íå iñòåó êåðåêòiãií ½ìûòïàó¹à íåìåñå ïiêiðäåí àðûëó¹à ¸êåëåäi. – Ñåí ºàëàéøà ì½íû – àðûëó äåéñi»? Ìåí ñà¹àí àéòàéûí. Ìåíi»øå, ïiêið êåé êåçäå àäàìíû» ñàíàñûíàí îíû» ¼çiíi» åðêiìåí, àë êåéäå åðiêñiç ò¾ñiï ºàëàäû; îíû» åðêiìåí áîëàòûíû, åãåð àäàì ½çຠîéëàï, àéíûï ºàëñà, æàë¹àí ïiêiðäåí àðûëñà, àë åðiêñiçäiê – îë îíû» êåçêåëãåí àºèºàò ïiêiðäi àëûï òàñòàóû. – ̽íû ºàëàéøà áiçäi» åðêiìiçáåí áîëàòûíûí ìåí ò¾ñiíåì, àë åíäi á½ë ºàëàé åðiêñiç áîëàäû, ì½íû ìåí, ¸ëi äå ò¾ñiíóiì êåðåê. – Íåãå? Ñåí àäàìäàðäû» æàºñû áiðäå»åäåí ¼çäåðiíi» òåê åðêiíñiç ¹àíà àéûðûëàòûíûí, àë æàìàííàí – ¸ð óàºûòòà ¼ç åðêiìåí àéûðûëàòûíûí áiëìåéñi» áå? Àºèºàò æ¼íiíäå àäàñóøûëûº – á½ë æàìàí åìåñ ïå, æ¸íå î¹àí ñ¾éåíó æàºñû åìåñ ïå? – Áið í¸ðñå øûíûíäà äà ¼ìið ñ¾ðåäi äåãåí ïiêiðãå èå áîëó, á½ë ñåíi»øå àºèºàòºà ñ¾éåíó åìåñ ïå? – Ñåíiêi ä½ðûñ. Ìà¹àí äà àºèºàòòû» ïiêiðëåðiíåí àäàìäàð òåê åðêiíñiçäiêòåí ¹àíà àéðûëàòûí ñèÿºòû áîëûï ê¼ðiíåäi. – Îëàé áîëñà ì½íäàé æà¹äàé àäàìäàðäû òîíà¹àíäà, àç¹ûð¹àíäà íåìåñå çîðëà¹àíäà áîëàäû ¹îé? – ²àçið òà¹û äà åøòå»å ò¾ñiíáåéìií. – Áàéºàéìûí ìåí òðàãåäèÿëàðäà¹ûäàé75 àéòûï êåòòiì-àó äåéìií. Òîíàë¹àíäàð äåï, ìåí êiìäå-êiì ¼çií ºàéòà ñåíäiðóãå ê¼íäiðãåí íåìåñå êiì ½ìûòøàº: êåéáiðåóëåðäi, îëàðäû» ¼çäåðiíå áiëäiðìåé óàºûò, àë áàñºàëàðûí – àóûçøà ä¸ëåëäåìåëåð ½ðëàéäû. Åíäi ñåí ò¾ñiíäi» áå? – ȸ. – Çîðëàó¹à òàï áîë¹àíäàð äåï, ìåí àçàï øåãó, íåìåñå ºàé¹û ¼ç ïiêiðiíåí áàñ òàðòó¹à ì¸æá¾ð åòêåíäåðäi àéòàìûí. – Åíäåøå, Ãëàâêîí, áiç ìåìëåêåòiìiçäå äå îíû» º½ðûëûìûí ñàºòàó ¾øií, ¾íåìi ºàëàéäà, áið ºàìºîðøû êåðåê áîëàäû. – Ƹíå ¼òå êåðåê áîëàäû. – Ò¸ðáèå ìåí áiëiì áåðóäi» å» áàñòû ¾ëãiëåði áiçäå îñûíäàé áîëñûí. Áiçäåãi àçàìàòòàðäû» ºîë ½ñòàñûï æ¾ðiï áè áèëåói, à» àóëàóøûëûº, èòïåí à» àóëàó, àòëåòòåðäi» ¼çàðà ñàéûñû æ¸íå àòòàð ìåí åêi àÿºòû ê¾éìå àðáàëàðäû ìå»ãåðóäåãi æàðûñòàðäû ½éûìäàñòûðó ºàíäàé áîëàòûíûí, ê¼ï àéòûï æàòóäû» ºàæåòi íå? Æàëïû àë¹àíäà, îñûíû» á¸ði ò¾ñiíiêòi, ì½íû» á¸ði å» áàñòû ¾ëãiëåðìåí ñ¸éêåñ êåëói êåðåê, ñîíäûºòàí, ì½íäà íå êåðåê, ñîíû òàáó ºèûí áîëìàéäû. – Ñið¸, ºèûí åìåñ. Áàñºàðóøûëàð ìåí ñàºøûëàðäû òà»äàó – Àë, îñûäàí êåéií, áiç íå æ¼íiíäå òàëäàó æàñàéìûç? ̾ìêií, îñû áiçäi» àçàìàòòàðäû» iøiíäå, áiðåói áàñºàðóøû, àë åêiíøi áiðåói ñîíû» ºîë àñòûíäà áîëàð? – °ðèíå. – Êiìíi» æàñû ¾ëêåí áîëñà, ñîë áàñºàðó êåðåê, àë êiìíi» æàñû êiøi áîëñà, ñîë áà¹ûíó êåðåê, ò¾ñiíiêòi ¹îé. – Ò¾ñiíiêòi. – Ƹíå îíû» ¾ñòiíå å» æàºñû äåãåí áàñºàðó êåðåê. – Ƹíå á½ë äà ò¾ñiíiêòi. – Àë åãiíøiëåðäi» iøiíäåãi å» æàºñûñû êiìäå-êiì åãií øàðóàøûëû¹ûíäà åðåêøåëåíãåíäåð åìåñ ïå? – Ñîëàé. – Àë, åíäi ºàçið áûëàé: áiçäi» àçàìàòòàðûìûç ñàºøûëàðäû» iøiíäåãi å» æàºñûñû áîëóû êåðåê, åíäåøå, îíäàéëàð ìåìëåêåòòi ê¾çåòó ¾øií å» ûëàéûºòûëàð. – Ñîëàé. – ̽íäà ò¾ñiíó äå æ¸íå ºàáiëåòòiëiê òå, àë, îñûìåí ºàòàð, ìåìëåêåò òóðàëû ºàìºîðëûº òà òàëàï åòiëåäi. – °ðèíå. – Àë ¸ðêiì íåíi æàºñû ê¼ðñå, ñîíû» ºàìûí ê¼ï îéëàéäû. – Ìiíäåòòi ò¾ðäå. – Îíû» á¸ðiíåí äå æàºñû ê¼ðåòiíi – åãåð iñòi» ïàéäàñû – îíû» ¼ç áàñûíû» ïàéäàñû äåï ñàíàëóû æ¸íå îíû» iñiíi» òàáûñû ¼çiíi» æåêå æîëûíû» ñ¸òòiëiãiìåí ñ¸éêåñ êåëói – àë îíäàé áîëìà¹àí æà¹äàéäà – êåðiñiíøå.

– Ìà¹àí á½ë îñûëàé áîëóû êåðåê ñèÿºòû. – Îñûíäàé ñàºøûëàðäû øûí ìà¹ûíàñûíäà òîëû¹ûíàí æåòiëãåí äåï àéòó¹à áîëàäû åìåñ ïå? Îëàð ìåìëåêåòòi ñûðòºû æàóëàðäàí ºîð¹àï, àë iøêi æà¹äàéäà, äîñòàñºàí àçàìàòòàðäû ê¾òiï–ñàºòàó¹à ½ìòûëûï, á½ëàðäû æàìàíäûº æàñàó¹à ûºûëàñû áîëìàéòûíäàé, àë ñûðòºûëàðäû» æàóûçäûººà øàìàñû êåëìåéòiíäåé åòói êåðåê. Àë áiç æà»à ¹àíà ñàºøûëàð äåï àòà¹àí æàñ æiãiòòåð áàñºàðóøûëàðäû» ê¼ìåêøiëåði æ¸íå îëàðäû» ê¼çºàðàñòàðûí òàðàòóøûëàðû áîëàð åäi. – Ìåí êåëiñåìií. – Áiðຠáiç å» àëäûìåí, ê¼áiíåñå, áàñºàðóøûëàðäû» ¼çäåðií, åãåð á½ë ì¾ìêiíäiê áîëìàñà, òûì º½ð¹àíäà ºàë¹àí àçàìàòòàðäû, òàÿóäà áiç àéòºàíäàé77, ºàæåòòiëiêòåí òóûíäà¹àí èãiëiêòi îéäàí øû¹àðûë¹àí ºèÿë¹à ñåíäiðåòií ºàíäàé àìàë òàáàð åäiê? – ²àíäàé á½ë ºèÿë? – Òiïòi æà»à äà åìåñ, ôèíèêèÿëûº78: á½ðûí¹û óàºûòòà¹û àºûíäàð àéòºàíäàé, á½ë ½äàéû áîëûï ò½ð¹àí æ¸íå àäàìäàð á½¹àí ñåíãåí, áiðຠáiçäi» çàìàíûìûçäà á½ë áîë¹àí æîº æ¸íå îñû¹àí ñåíäiðå àëàòûíäàé ¼òå íàíûìäû ä¸ëåëäåð òàëàï åòiëåäi. – Ñåí, ìåíi» áàéºàóûìøà, àéòó¹à òàéñàëûï ò½ðñû» ¹îé? – Ìåí òàðòûíøàºòàíûï ò½ð¹àíûìíû» ñåáåái, åãåð ìåí àéòñàì, òîëû¹ûíàí îðûíäû áîëûï ê¼ðiíåäi. – Àéòà áåð, ºîðûºïàé-ຠºîé. – Æàºñû, àéòàéûí, áiðຠºàëàé áàòûëûì áàðûï æ¸íå ºàíäàé ñ¼éëåìäåðäi ïàéäàëàíàì. Ìåí å» àëäûìåí ¼ç áàñºàðóøûëàðûìûç áåí æàóûíãåðëåðiìiçäi, îäàí ñî» áàñºà àçàìàòòàðäû ìûíà¹àí èëàíäûðóûì êåðåê; áiç íåìåí îëàðäû ò¸ðáèåëåï æ¸íå áà¹ûï ¼ñiðãåíiìiç, îëàð¹à ò¾ñòåðiíäå ê¼ðiíiï, áàñûíàí êåøiðãåíäåð ñèÿºòû, àë øûíäû¹ûíäà, îëàð ñîë êåçäåði æåð àñòûíäà áîëûï, îíû» ºîéíàóûíäà áið-áiðiìåí æàïñûðûëûï æ¸íå ò¸ðáèåëåíiï, ¼ñiï, îëàðäû» ¼çäåði äå æ¸íå ºàðóëàðûìåí îëàð¹à äàéûíäàë¹àí, ¸ð ò¾ðëi æàáäûº çàòòàðû äà ïàéäà áîëäû. Îëàð áiðæîëàòà òîëû¹ûíàí äàéûíäàëûï áiòêåíäå æåð – àíàñû áîë¹àíäûºòàí, îëàðäû ä¾íèåãå ¸êåëäi79. Ñîíäûºòàí îëàð ºàçiðäi» ¼çiíäå ¼çäåði ¼ìið ñ¾ðiï îòûð¹àí åëií, àíàñû æ¸íå àñûðàóøû ðåòiíäå, ºàìûí îéëàï æ¸íå åãåð î¹àí áiðåó øàáóûë æàñàñà, îíû ºîð¹àï, àë áàñºà àçàìàòòàð¹à ¼çi ñèÿºòû æåðäåí øûººàí òóûñºàí ðåòiíäå ºàðàóû êåðåê80. – Ñåíi» ½çຠóàºûò áîéû îñû ºèÿëäû áàÿíäàó¹à ºûìñûí¹àíû» òåãií åìåñ åêåí. – ̽íû ìåí äå áàéºàäûì. Ñåí ä½ðûñ àéòàñû». – Àç¹ûðûë¹àíäàð áîëñà, ìåíi» îéûìøà, îíû ñåí äå ìîéûíäàéñû», êiì ¼çiíi» ïiêiðií ðàõàòºà áàñû àéíàëûï íåìåñå áåëãiñiç áið áîé àëäûð¹àí ºîðºûíûøòû» ¸ñåðiíåí ¼çãåðòêåíäi àéòàìûí. – Áàðëû¹û àëäàìøû, ¸ðèíå åðiêñiç ºûçûºòûðàäû. – Ìiíå îñûëàé, ìåí æà»à ¹àíà àéòºàíäàé, ¼çiíi» ê¼çºàðàñûí áàñºàëàð¹à ºàðà¹àíäà ºàæûðëûðຠñàºòàéòûí æ¸íå ìåìëåêåò ¾øií áàðëû¹ûí, îëàðäû» ïiêiðiíøå, å» æàºñûñûí æàñàó êåðåê. Òiïòi æàñ øà¹ûíàí îëàð¹à æ½ìûñ áåðiï, îëàðäû» êiì åðåêøå ½ìûòøຠæ¸íå àëäàó¹à ò¾ñiï ºàëàòûíûí áàéºàó êåðåê. Åñiíå ñàºòà¹ûø æ¸íå àëäàó¹à áåðiëìåéòiíäåðäi iðiêòåï àëûï, àë îíäàé åìåñòåðäi ºàáûëäàìàó êåðåê. Ñîëàé åìåñ ïå? – ȸ. – Ñîíäàé-ຠîëàð¹à å»áåêòåãi àóûðòïàëûºòàðäû æ¾êòåï æ¸íå æàðûñòàð ½éûìäàñòûðûï, ñîíäà îñûíû» ¼çií áàéºàó¹à áîëàäû. – Ľðûñ. – Îëàé áîëñà îëàð ¾øií ¾øiíøi ò¾ðäåãi ñûíàóäû ¼òêiçó êåðåê. ß¹íè åðiêñiç ºûçûºòûðó àðºûëû îëàðäû áàºûëàó¹à áîëàäû76. ²½ëûíäàðäû øó ìåí àé¹àé àðºûëû ºóûï, îëàðäû» ¾ðêåêïå åêåíií áàéºàó¹à áîëàòûí ñèÿºòû, ñîíäàé-ຠæàñ æiãiòòåðäi äå ¸óåëi ºàéäà¹û áið ºîðºûíûøºà äóøàð åòiï, îäàí ñî» ñ¾éêiìäi æàéëàðìåí ½øòàñòûðûï, îëàðäû îòºà ò¾ñêåí àëòûííàí äà, ¸ëäåºàéäà àðòûº ñûíàºòàí ¼òêiçó êåðåê; òåê îñûëàé áiç æàñ æiãiò àç¹ûðó¹à ê¼íå ìå, îë áàðëûº æà¹ûíàí ñûïàéû ìà, îë ¼çi ¾øií äå æàºñû ñàºøû ìà, ñîíäàé-ຠæ¸íå ¼çi ¾éðåíãåí ìóñèêàëûº ¼íåð ¾øií áàðëûº æà¹äàéëàðäà, îë ¼çiíi» ñàáûðëû æ¸íå ¾éëåñiìäi, è¸ ¼çiíå äå æ¸íå ìåìëåêåòêå äå ê¼ï ïàéäà êåëòiðóãå ºàáiëåòòi åêåíií ê¼ðñåòå àëà ìà? – áiç ñîëàðäû àéºûíäàéìûç. Êiìäå-êiì îñû ñûíàºòàðäàí ¼òñå æ¸íå áàðëûº æàñ øàìàñûíäà – áàëàëûº, æàñ æiãiòòiê æ¸íå åñåéãåíäå – îë ¼çií òû»¹ûëûºòû àäàì åòiï ê¼ðñåòñå, ñîíû ìåìëåêåòòi» áàñºàðóøûñû æ¸íå ñàºøûñû åòiï ºîþ êåðåê, î¹àí ê¼çiíi» òiðiñiíäå ëàéûºòû ñûé º½ðìåò ê¼ðñåòó æ¸íå ¼ëãåííåí ñî» î¹àí ëàéûºòû º½ðìåòòi æåðëåó ½éûìäàñòûðûï æ¸íå îíû åðåêøå 츻ãi åñòå ñàºòàó ºàæåò. Àë êiìäå-êiì ì½íäàé áîëìàñà, îíäàéëàðäû ºàáûë àëìàó êåðåê. Áàñºàðóøûëàð ìåí ñàºøûëàðäû iðiêòåó æ¸íå îëàðäû òà¹àéûíäàó, ìiíå ºàíäàé áîëó êåðåê, Ãëàâêîí; øûíûíäà äà, á½ë åøºàíäàé òîëûº åìåñ, ì½íäà òåê ºàíà æàëïû áåëãiëåð ¹àíà àéòûë¹àí.

áåðiï, åíäi îëàð ï¸òåð ¾é º½ðûëûñûìåí àéíàëûñóû êåðåê. Ñîëàé åìåñ ïå? – ȸ, ñîëàé. – ϸòåð ¾é, øûíäû¹ûíäà, ºûñòà äà æ¸íå æàçäà äà àäàìäàðäû ïàíàëàòûï ò½ðàòûí áîëó êåðåê. Ñîëàé åìåñ ïå? – Áàñºàøà ºàëàé? Ñåí ìåíiìøå, ¾éëåð òóðàëû àéòûï ò½ðñû» ¹îé. – ȸ, áiðຠïàéäàê¾íåìäåð ¾øií åìåñ, ¸ñêåðëåðãå àðíàë¹àí ¾éëåð òóðàëû àéòûï ò½ðìûí. – Ñåíi»øå, ì½íäà ºàíäàé àéûðìàøûëûº áàð? – Ñà¹àí ò¾ñiíäiðiï ê¼ðåéií. Å» æåêñ½ðûí æ¸íå î»áà¹àíäûº – á½ë ìàëøûëàðäû» òàáûíäû ºîð¹àéòûí èòòåði, ¸ëäå ñîëàé àñûðà¹àíäûºòàí áà, ¸ëäå îëàð åøòå»åãå º½ëຠàñïàéòûí áîë¹àí áà, íå àø áîë¹àíäûºòàí áà, íå á½ë ¸äåòêå àéíàë¹àí áà, îëàð ºîéëàð¹à ºàñòàíäûº æàñàï, ¼çäåði èòòåðäåí ã¼ði ºàñºûðëàð¹à ½ºñàéäû. – Á½ë, ¸ðèíå, ñ½ìäûº. – Áàñºàðóøûëàðäû» ê¼ìåêøiëåði ¸ðäàéûì ñຠáîëûï, îëàð àçàìàòòàðäàí æî¹àðû áàñûìäûðຠáîë¹àíäûºòàí, á½ëàð¹à ºàòûñòû áiçäå ì½íäàé åøòåìå æàñàìàóû êåðåê, ìåéiðiìñiç ¸ìiðøiãå ½ºñàìàé, áiðຠîëàðäû» æàºñûëûº òiëåóøiëåði áîëûï ºàëóû êåðåê. – Åãåð îëàð æàºñû ò¸ðáèå àë¹àí áîëñà, îíäà ¼òå æî¹àð¹û ñàºòûº òîëû¹ûìåí ºàìòàìàñûç åòiëãåí áîëàð åäi. – Áiðຠì½íû» ¼çi äå, îñûëàé åìåñ ïå,– äåï áàéºàï ºàëäû Ãëàâêîí. Îñû æåðäå ìåí áûëàé äåäiì: – ²ûìáàòòû, ìåíi» Ãëàâêîíûì, á½¹àí áîëà ºàñàðûñûï ò½ðó¹à áîëìàéäû. Å» æàºñûñû áiç, òàÿóäà àéòºàíäàðäû, ìຽëäàóûìûç êåðåê: îëàð ä½ðûñ ò¸ðáèå àëóëàðû ºàæåò, îë ºàíäàé áîëìàñûí, îíäà¹û áàñòû ì¸ñåëå – îëàð áið-áiðiíå äå æ¸íå ¼çäåði ºîð¹àéòûí àçàìàòòàð¹à ìîìûíäûºïåí ºàðûìºàòûíàñ æàñàó. – Áiç ì½íû ä½ðûñ àéòòûº. Ñàºøûëàðäû» ò½ðìûñû – Á½ëàðäû» ò¸ðáèåëåíóiíå ºîñûìøà, äåéäi, êåç-êåëãåí ä½ðûñ îéëàéòûí àäàì, – îëàðäû» ï¸òåð ¾éií æ¸íå áàñºà äà ì¾ëêií ñîíäàé åòiï ½éûìäàñòûðó êåðåê, á½ë îëàðäû» å» æàºñû ñàºøûëàð áîëóûíà æ¸íå áàñºà äà àçàìàòòàð¹à æàìàíäûº êåëòiðóiíå ì¾ìêiíäiê áåðìåéäi. – Òîëû¹ûíàí îðûíäû äà. Áiðຠà»ûçäû» ºàë¹àí á¼ëiãií òû»äà. Ìåìëåêåòòi» áàðëûº àçàìàòòàðû à¹àéûíäàñ (áiç îëàð¹à îñûëàé äåéìiç, ìèôòi ¸ði ºàðàé æàë¹àñòûðà îòûðûï), áiðຠáiçäi æàïñûðûï, ñî¹ûï øû¹àð¹àí º½äàé, êiì áàñºàðó¹à ºàáiëåòòi áîëñà, ñîíû òóäûðàðäà àëòûí àðàëàñòûðäû æ¸íå ñîíäûºòàí îëàð å» áà¹àëûëàð, îëàðäû» ê¼ìåêøiëåðií – ê¾ìiñòåí áàïòàï, àë òåìið ìåí ìûñòû àðàëàñòûðûï äèºàíøûëàð ìåí ¸ð ò¾ðëi ºîë¼íåðøiëåðäi øû¹àðäû. Ñåíäåð áàðëû¹û» – òóûñºàíñû»äàð, áiðຠê¼áiðåê ¼çäåði»å ½ºñàñòàðäû òóäûðàñû»äàð: äåãåíìåí, êåéäå àëòûííàí – ê¾ìiñòi, ê¾ìiñòåí – àëòûíäû ½ðïàºòû» ïàéäà áîëóû, áàñºàëàðäàí äà ñîëàé ºàéòàëàíóû ì¾ìêií. ²½äàé áàñºàðóøûëàðäàí å» àëäûìåí æ¸íå ê¼áiíåñå, ä¸ë îñû æåðäå, îëàð àéáûíäû ñàºøûëàð áîëóûí æ¸íå áàñºà åøí¸ðñåíi ¼çiíi» ½ðïà¹û ðåòiíäåãiäåé ºîð¹àï ñàºòàìàóûí, ¼ç áàëàëàðûíû» æàíä¾íèåñiíäå íåíäåé ºîñïàëàðäû» áàð åêåíií áàºûëàé îòûðûï, åãåð áàëà ìûñ íåìåñå òåìið àðàëàñºàí áîëûï òóñà, î¹àí á½ëàð åøºàíäàé àÿóøûëûº áiëäiðìåé, áiðຠîíû» òàáè¹è òàëàïòûëû¹ûíà, áîëàøà¹ûíà ëàéûºòû, ÿ¹íè ºîë¼íåðøiëåð íåìåñå äèºàíøûëàðäû» ºàòàðûíà ºîñó êåðåê: åãåð äå àëòûí íå ê¾ìiñ ºîñûë¹àí áîëñà, îíäà á½ë æàéäû áà¹àëàï, îíû º½ðìåòïåí ñàºøûëàðäû» íåìåñå ê¼ìåêøiëåðäi» ºàòàðûíà æiáåðó êåðåê. Åãåð ìåìëåêåòòi òåìið íåìåñå ìûñ àðàëàñºàí ñàºøû ºîð¹àñà81, îíäà îë ê¾éðåéäi äåãåí ñ¸óåãåéëiê áàð ¹îé; áiðຠîñû ìèôêå ñåíäiðó ºàëàé áîëàäû; á½¹àí ñåí äå ºàíäàé äà áið àìàë áàð ìà? – Ñàºøûëàðäû» ¼çäåði ñåíåòiíäåé åøºàíäàé àìàë æîº, áiðຠîñû¹àí îëàðäû» áàëàëàðûí æ¸íå êåéiíãi ½ðïàºòàðûí èëàíäûðó¹à áîëàäû. Àëàéäà, ì½íû» ¼çi àçàìàòòàðäû» ìåìëåêåòêå äå æ¸íå áið-áiðiíå äå ¾ëêåí ºàìºîðëûºïåí ºàðàóûíà ì¾ìêiíäiê òó¹ûçäû: ìåí ñåíi» ñ¼çäåði»äi, øàìàìåí, îñûëàé ò¾ñiíåìií. Á½ë æåðäåãi ê¼ïøiëiêêå ½íàó îñûíäàé ºàóåñåòòi» ºàíøàëûºòû òåç òàðàóûíà áàéëàíûñòû; áiç áîëñàº, îñû áiçäi» æåðìåí òóûñòàðûìûçäû ºàðóìåí æàðàºòàíäûðûï, ¼çiìiç áàñºàðóøûëàðäû» áàñøûëû¹ûìåí àë¹à ½ìòûëàìûç. Æåðãiëiêòi îðûí¹à êåëãåí ñî» îíû àéíàëà ºàðàï, ºàëàäà, ºàé æåðäå ëàãåðüäi æàºñû îðíàëàñòûðó¹à áîëàäû, æåðãiëiêòi ò½ð¹ûíäàðäû áà¹ûíûøòû æà¹äàéäà ½ñòàï, åãåð êiìäå-êiì ç໹à áà¹ûí¹ûñû êåëìåñå, æ¸íå òàáûí¹à ½ìòûë¹àí ºàñºûð¹à ½ºñàï ä½øïàíäûº øàáóûë æàñàé ºàëñà, îëàð¹à òîéòàðûñ áåðóiìiç êåðåê. Ëàãåðüäi îðíàëàñòûðûï æ¸íå òèiñòi òàñàòòûº

Ò¼ðòiíøi êiòàï Àäèìàíò ñ¼çãå àðàëàñòû: – Ñîêðàò, ñåí ¼çi»äi ºàëàé ºîð¹àéñû», – äåäi îë, – åãåð îëàðäû îíøà áàºûòòû åòå ºîéìàäû» äåñå æ¸íå îíû» ¾ñòiíå î¹àí ¼çäåði êií¸ëi: ¼éòêåíi, øûíäû¹ûí àéòºàíäà, ìåìëåêåò îëàðäû» ºîëûíäà, áiðຠîëàð ìåìëåêåòòi» áåðãåí èãiëiêòåðiíi» åøºàéñûñûí ïàéäàëàí¹àí åìåñ, àë êåéáiðåóëåð áîëñà åãiñêå æåð àëàð åäi, ¸äåìi ¾éëåð ñàëàòûí, îëàðäû æè¿àç¹à òîëòûðàòûí, º½äàé¹à åðåêøå º½ðáàíäû¹ûí øàëûï, ¼çãå åëäiêòåðäi ºîíàºæàéëûºïåí ºàðñû àëàäû, æà»à ¹àíà ñåí àéòºàí – àëòûí ìåí ê¾ìiñêå æ¸íå àäàìíû» áàºûòòû ¼ìiðiíå êåðåêòi äåï åñåïòåëåòií í¸ðñåëåðäi» á¸ðiíå èå áîëàäû. Îëàð æàëäàìàëû ê¼ìåêøi îòðÿäòàð ðåòiíäå òåê ñàºøûëûº ºûçìåò ¾øií ¹àíà ñåíi» ñàºøûëàðû» ìåìëåêåòòå îðíû¹ûï àë¹àí ñèÿºòû. – ȸ, – äåäiì ìåí, – îíû» ¾ñòiíå áàñºàëàðäàí àéûðìàøûëû¹û ¾ñòiíå åøºàíäàé ñûéàºû àëìàé îëàð òåê àçûº-ò¾ëiê ¾øií ºûçìåò åòåäi, ñîíäûºòàí îëàð ¼ç åðiêòåðiìåí áàñºà åëäåðãå êåòå àëìàéäû, ¼çií áàºûòòûìûí äåï æ¾ðãåíäåð ñèÿºòû áàñºàøà ò¾ðäå ºîëäàíûñºà æ½ìñàé àëìàéäû. Ìà¹àí ºàðñû àéûï òà¹à îòûðûï á½íû» á¸ðií æ¸íå áàñºà äà îñûíäàé ê¼ïòåãåí í¸ðñåëåðäi ½ìûòûï êåòòi». – Á½ëàðäû» á¸ðií àéûïòàó¹à ºîñàìûç áà, – äåäi Àäèìàíò. – ß¹íè, áiç ºàëàé ¼çiìiçäi» ºîð¹àóûìûçäû ºàëûïòàñòûðàòûíûìûçäû ñ½ðàéñû» áà? – ȸ, ñîíû ñ½ðàéìûí. Èäåàëäû ìåìëåêåòòi» ¾ëãiñi (óòîïèÿ) – Åãåð áiç ñîë æîëìåí æ¾ðåòií áîëñàº, îíäà íå àéòó êåðåê åêåíií òàáàìûç,– äåï îéëàéìûí. Åãåð áiçäi» ñàºøûëàðûìûç îñûíäàé æîëäàðìåí ¼çäåðií áàºûòòûðຠñåçiíåòií áîëñà, îíäà îíû» åøºàíäàé ò໺àëàðëû¹û æîº åêåíií àéòà àëàìûç; áiç á½ë ìåìëåêåòòi» íåãiçií ºàëûïòàñòûð¹àíäà îíû» ò½ð¹ûíäàðûíû» áið á¼ëiãií ¹àíà àñà áàºûòòû ºûëó ¾øií æàñàóäû ê¼çäåï îòûð¹àí æîºïûç, êåðiñiíøå, á¾êië ìåìëåêåòòi ò¾ãåëiìåí áàºûòòû åòêiìiç êåëåäi. ´éòêåíi, áiç òåê ñîíäàé ìåìëåêåòòå ¸äiëåòòiëiê òàáàìûç äåï ñåíåìiç, àë ¸äiëåòñiçäiê áîëñà, êåðiñiíøå, ¼òå – ȸ, ä½ðûñ îéëàéòûí àäàì, ä¸ë îñûëàé äåãåí áîëàð åäi. – Áàéºà åíäi, – äåäiì ìåí, – åãåð îëàð¹à îñûíäàé áîëó êåðåê áîëñà, îëàðäû» ¼ìiði ìåí ò½ð¹ûí ¾éií, øàìàìåí, áûëàé º½ðó êåðåê åìåñ ïå: àëäûìåí åøêiìäå åøºàíäàé æåêå ìåíøiêêå èå áîëóäû» êåðåãi æîº, á½¹àí ¼òå-ì¼òå ºàæåòòiëiê áîëìàñà. Îäàí ñî» êåç-êåëãåí àäàìíû» êiðóiíå ð½ºñàò åòiëìåéòií ò½ð¹ûí ¾é íåìåñå çàò ºîÿòûí ºîéìà, áîëìàóû êåðåê. Ïàðàñàòòû æ¸íå åðæ¾ðåê ñî¹ûñ iñiíi» ìàìàíäàðûíà àçûº-ò¾ëiê ºîðëàðû ºàæåò áîëñà, îëàðäû áàñºà äà àçàìàòòàðäàí, ñîëàðäû ê¾çåòiï ºîð¹à¹àíû ¾øií, àëóëàðûíà áîëàäû. ²îð æèíà¹ûíû» ì¼ëøåði ñàºøûëàð ¾øií áið æûë¹à æåòóãå òèiñ, áiðຠì¼ëøåðäåí òûñ áîëìàñûí. Æîðûººà àòòàí¹àíäàé áàðëû¹û áiðãå òàìàºòàíûï æ¸íå áiðãå ¼ìið ñ¾ðåòií áîëàäû82. Àë åíäi àëòûí ìåí ê¾ìiñêå áàéëàíûñòû îëàð¹à àéòàðûìûç º½äiðåòòi àëòûí – á½ë º½äàéëàðäàí, îëàð ¸ðäàéûì àäàìíû» æàí ä¾íèåñiíå îðíàëàñºàí, åíäåøå åøºàíäàé äà àäàì àëòûí¹à 콺òàæäûº åìåñ. ȸ, æ¸íå îñûíäàé º½äiðåòòi àëòûí¹à èå áîëà îòûðûï, îíû àðàìäàï, àæàëäûëàðäû» àëòûíûìåí àðàëàñòûðó àáûðîéñûçäûº áîëàð åäi: îëàðäà àëòûí òàçà áîëó¹à òèiñ, æèi ºîëäàíàòûí, ê¼áiíåñå, àðàìäûºïåí ºîëäàí æàñàéòûí àºøà åìåñ ºîé. Æàë¹ûç îëàð¹à ¹àíà áiçäi» ìåìëåêåòiìiçäå àëòûíäû æ¸íå ê¾ìiñòi ïàéäàëàíó¹à, òiïòi î¹àí æàíàñó¹à äà, îëàðìåí áið ¾éäå ò½ðó¹à, îëàðìåí ¼çií-¼çi ¸øåêåéëåóãå íåìåñå àëòûíäàí¹àí æ¸íå ê¾ìiñòåíãåí ûäûñòàðäàí àñ iøóãå áîëìàéäû83. Òåê ºàíà îñûëàé ñàºøûëàð àìàí åñåí ºàëûï æ¸íå ìåìëåêåòòi ñàºòàé àëàäû. Àë ñ¸ë ¹àíà îëàðäà æåêå ìåíøiê, ¼ç æåði, ¾éi, àºøàëàðû áîëûñûìåí, îëàð áiðäåí ñàºøûëàðäàí ºîæàéûí¹à æ¸íå äèºàíøûëàð¹à àéíàëûï øû¹à êåëåäi; áàñºà àçàìàòòàðäû» îäàºòàñòàðû áîëóäû» îðíûíà, îëàðäû» ºàñ ä½øïàí ¸ìiðøiëåðiíå àéíàëàäû; ¼çäåði æåê ê¼ðiíå îòûðûï æ¸íå ¼çäåðiíå äåãåí ¼øïåíäiëiêòi òóäûðàäû, æàóûçäûº íèåòòåðiìåí ºîðåêòåíå îòûðûï æ¸íå îëàðäàí ºàóiïòåíiï, îëàð áàðëûº óàºûòòà ñûðòºû æàóëàðäàí ã¼ði iøêi æàóëàðäû» àëäûíäà ¾ëêåí ºîðºûíûø ¾ñòiíäå ¼ìið ñ¾ðåäi, àë îñûíäàé æà¹äàé¹à áàéëàíûñòû îëàðäû» ¼çäåði æ¸íå á¾êië ìåìëåêåò ¼çiíi» òåçiðåê æîéûëóûíà ºàðàé ½ìòûëàäû. Ìiíå, îñûíäàé ñåáåïòåðäåí ìåí æà»à àéòºàíäàé, ä¸ë îñûëàé ñàºøûëàðäû» ï¸òåð ¾éií æ¸íå áàñºà äà æàéûí ½éûìäàñòûðûï, ì½íû çà» ä¸ðåæåñiíå äåéií ê¼òåðó êåðåê. °ëäå ñåí êåëiñïåéñi» áå? – Êåëiñåìií, – äåï æàóàï áåðäi Ãëàâêîí.

äèõàíäàð òóðàëû îëàð ìåìëåêåòòi» ì¾øåëåði åìåñ, ñàëäûº º½ðûï, á¾êiëõàëûºòûº ìåðåêåäå ñåðiëiêïåí æ¾ðãåíäåð äåï åñåïòåñå, îë, á¸ëêiì, ìåìëåêåòòi åìåñ, áàñºà áið í¸ðñåíi ê¼çäåãåíi áîëàð. Áiçãå ê¾çåòøiëåðäi òà¹àéûíäàóäà òåê ñîëàðäû» ¹àíà ò½ðìûñ æà¹äàéûíû» ò¸óið áîëóûí îéëàóûìûç ºàæåò ïå, ¸ëäå áiçãå á¾êië ìåìëåêåòòi», îíû» ã¾ëäåíóiíi» ºàìûí ê¼çäåóiìiç êåðåê ïå, îñûíû øåøóiìiç êåðåê. Ñàºøûëàð ìåí îíû» ê¼ìåêøiëåðií îñû¹àí ºûçìåò åòóãå ì¸æá¾ð åòóiìiç êåðåê, îëàðäû» æ¸íå áàñºàëàðäû» áàðëû¹ûí äà ¼ç iñòåðiíi» ¾ëãiëi øåáåði áîëóûíà èëàíäûðóûìûç êåðåê. Ñîíûìåí, áiçäi» ìåìëåêåòiìiçäi» ¼ðëåóiíäå æ¸íå ëàéûºòû º½ðûëóûíäà áàðëûº ñîñëîâèåäåãi àäàìäàðäû» îñû îðòຠã¾ëäåíóäå ¼çiíi» òàáè¹è æà¹äàéûíà ñàé ¾ëåñií ºîñóûíà ì¾ìêiíäiê áåðóiìiç êåðåê. – Ìåíi»øå, ñåí æàºñû àéòûï îòûðñû». – Áiðຠñà¹àí îñû¹àí ¼òå ½ºñàñ àéòûëàòûí í¸ðñå ä½ðûñ áîëûï ê¼ðiíåð ìå åêåí? – Ìûñàëû, ºàíäàé? – ²àë¹àí iñêåðëåðäi» äå áàðëû¹ûí æàìàí åòiï, á½çûï æiáåðåòií ìiíå, îñû åìåñ ïå? – Ñåí íåíi àéòûï îòûðñû»? – Áàéëûº ïåí êåäåéëiêòi. – Îë ºàëàé? – Ìiíå áûëàé: áàéûï êåòêåí º½ìûðàøûíû», ñåíi»øå, ºàéñûñû ¼çiíi» iñêåðëiãií äàìûòºûñû êåëåð åäi? – Åøáiði äå. – Îë îäàí äà æàëºàó æ¸íå ½ºûïñûç áîëûï êåòïåé ìå? – ȸ, æàìàí áîëûï êåòåäi. – ß¹íè, îë íàøà𠺽ìûðàøû áîëà ìà? – °ðèíå, ñîëàé. – Àë åãåð, êåäåéëiêòåí îë ¼çiíå º½ðàë-æàáäûº íåìåñå ¼ç ºîë¼íåðiíå ºàæåòòi áið çàò àëà àëìàñà, îíû» æàñà¹àí çàòû íàøàð áîëàäû æ¸íå îë ¼ç iñiíå ¼çiíi» ½ëäàðûí æ¸íå ø¸êiðòòåðií ä½ðûñ ¾éðåòå àëìàéäû ¹îé. – ȸ, áàñºàøà áîëà àëìàéäû. – ß¹íè, á½äàí äà, áàñºàäàí äà — êåäåéëiêòåí äå, áàéëûºòàí äà — æàñàë¹àí çàòòàð äà, iñêåðëåðäi» ¼çäåði äå íàøàð áîëàäû. – Á½ë àíûº. æàìàí ìåìëåêåòòiê º½ðûëûñòà. Îñû áàºûëàóëàðäû» íåãiçiíäå áiçäi ½çຠóàºûòòàí áåði îéëàíäûðûï æ¾ðãåí ì¸ñåëåëåðäi øåøóäi ê¼çäåéìiç. ²àçið áiç ºèÿëûìûçäà ¼çiìiçäi» æîðàìàëäàóûìûç áîéûíøà, áàºûòòû ìåìëåêåò æàñàï îòûðìûç, áiðຠîíû» áið æåêå á¼ëiãiíäå åìåñ, îíäà òåê æåêå áiðåóëåð ¹àíà áàºûòòû áîëàòûíäàé åìåñ, á¾òiíäåé áàðëû¹û áàºûòòû áîëàòûíäàé; ñîäàí ñî» î¹àí ºàðàìà-ºàðñû ìåìëåêåòòi ºàðàñòûðàìûç. Á½ë åãåð áiç ñóðåò ñàëûï æàòºàí êåçäå áiðåó êåëiï, òiði ò¸ííi» å» ¸äåìi á¼ëiêòåðií ê¼ðñåòó ¾øií å» ¸äåìi áîÿóëàðäû ïàéäàëàí¹àíûìûçäû áåòiìiçãå áàñºàí ñèÿºòû, ìûñàëû, åãåð ê¼çäåð ¼òå ¸äåìi áîëñà äà, ºàðà åìåñ, ºàðà ºîøºûë ò¾ñêå áîÿë¹àí áîëñà. Ñið¸, ì½íäàé æàç¹ûðóäàí ºîð¹àíó ¾øií: “Ñåíi» îéû»øà áiç ê¼çäåðäi ñîíøàëûºòû ¸ñiðå ¹ûï æàñàñàº, îëàð òiïòi ê¼çäåðãå äå ì¾ëäåì ½ºñàìàé êåòïåé ìå, á½ë àéòºàíûìûç äåíåíi» áàñºà äà á¼ëiêòåðiíå ºàòûñòû, ñåí à»äà, áiç äåíåíi» áàðëûº á¼ëiêòåðií ò½òàñ ñåí àéòºàíäàé æàñàñàº, îíäà îë á¾òiíäåé ¸äåìi áîëûï øû¹àð ìà åäi?”1– äåï æàóàï áåðãåí îðûíäû. Ñîë ñèÿºòû ñàºøûëàðäû» ºûçìåòií î¹àí åøáið ñàé êåëìåéòií, ÿ¹íè ñàºøûíû ñàºøû åòïåéòií áàºûòïåí áiðiêòiðóãå ì¸æá¾ð åòïå. Áiç äèõàíäû äà ñ¸íäi êèiíäiðiï, àëòûí¹à ìàëûï, òåê ¼çiíi» ðàõàòû ¾øií ¹àíà æåð æûðòó¹à ì¾ìêiíäiê áåðäiê äåéiê, àë ºûø ê¾éäiðiï, îäàí ¸ðò¾ðëi á½éûì æàñàóøûëàð îòáàñûíäà æàéëàíûï æàòûï, ¼ç åðiêòåðiíøå iøiï, òîéëàñûí, ºûø øå»áåðií æàºûíäàòûï ºîéûï, ¼ç ºîë¼íåðiìåí ºàëà¹àíûíøà ¹àíà àéíàëûñûï æàòñûí. Áàñºàëàðäà äà îñûíäàé æà¹äàé áîëñûí äåéiê, á¾êië ìåìëåêåòòi îñû æîëìåí ã¾ëäåíäiðiï, áàºûòòû ºûëà àëàìûç áà? – Æîº, áiçäi ¾ãiòòåìå, åãåð áiç ñåíi òû»äàñàº, îíäà äèõàí äèõàí áîëìàéäû, º½ìûðàøû º½ìûðàøû áîëìàéäû, òiïòi ìåìëåêåòòi º½ðàòûí àäàìäàðäû» åøáiðåói ¼ç êåëáåòií ñàºòàé àëìàéäû. Äåãåíìåí, êåéáið æà¹äàéëàðäà á½ë ñîíäàé ºàæåò åìåñ. Åãåð åòiêøiëåð æàðàìñûç áîëûï, á½çûëûï, ¼çäåðií øûíäûºòà¹ûäàí áàñºàøà ê¼ðñåòñå, ìåìëåêåòêå á½äàí ¸ëi ¾ëêåí áàºûòñûçäûº êåëìåéäi. Åãåð çà»äàð ìåí ìåìëåêåò ê¾çåòiíäå ò½ð¹àí àäàìäàð, øûí ì¸íiíäå îíäàé åìåñ, òåê ñîëàé ê¼ðiíåòiíäåð ¹àíà áîëñà, ñåí ê¼ðåñi», îëàð á¾êië ìåìëåêåòòi íåãiçiìåí º½ëàòàäû æ¸íå òåê ñîëàðäû» ¹àíà æàºñû îðíàëàñó¹à, ã¾ëäåíóiíå ì¾ìêiíäiêòåði áîëàäû. Åãåð áiç ñàºøûëàðäû íà¹ûç ñàºøû ºûëñàº, îëàð åøóàºûòòà ìåìëåêåòêå çèÿí êåëòiðìåéäi. Àë êiìäå-êiì

øû¹óäû ºàëàéäû, îäàí äà îëàðìåí áiðiãå, ñåìiç, áîñäåíåëi ºîéëàð¹à ºàðñû øûºïàé ìà? – Àðòûº ê¼ðìåéäi äåï îéëàéìûí. Àë åãåð áàñºà åëäåðäi» áàéëû¹û îëàðäû» áiðåóiíäå ºîðäàëàíàòûí áîëñà, áàéëû¹û æîº ìåìëåêåòêå ºàóiïòi åìåñ ïå? – Åãåð áiç íåãiçií ºàëûï æàòºàí åëäåí áàñºà áiðåóií ìåìëåêåò äåãåí àòºà ëàéûºòû äåï åñåïòåñå», îíäà ñåí áàºûòòûñû». – Íåãå? – ²àë¹àíäàðûíû» á¸ðiíäå àòû ½çûíûðຠáîëó êåðåê, ¼éòêåíi ¸ðºàéñûñû áiðíåøå ìåìëåêåòòi áiëäiðåäi, îéûíøûëàð àéòºàíäàé “ºàëà” åìåñ2. ²àëàé äåñåê òå, îëàðäà áið-áiðiìåí æàóëàñºàí åêi ìåìëåêåò áàð: áiðåó – êåäåéëåðäiêi, åêiíøiñi – áàéëàðäiêi, îëàðäû» ¸ðºàéñûñûíäà áiðíåøå ìåìëåêåòòåð áàð, ñîíäûºòàí áiðò½òàñ ä¾íèå åêåí äåï îéëàñຠì¾ëò êåòåñi». Åãåð ñåí îëàð¹à áiðíåøåó äåï ñàíàï, áið àçàìàòòàðäû» àºøà ºàðàæàòòàðû ìåí áèëiãií åêiíøiñiíå áåðåòií áîëñຠíåìåñå îëàðäû» ¼çií áið òîïòàí åêiíøi òîïºà ¼òêiçñå», îíäà ñåí ¼çi»å ¸ðºàøàíäà îäàºòàñòàðäû òàáàñû», àë ºàðñûëàñòàðû» àçûðຠáîëàäû. Áiç æàºûíäà ºàáûëäà¹àí ºàóëûìûçäà ¸çiðãå ìåìëåêåò ïàðàñàòòû ò¾ðäå áàñºàðûëûï ò½ð¹àíäà îíû» ê¾øi îðàñàí çîð áîëàäû äåäiê; ìåí ñûðòºà ê¼ðñåòó ¾øií ¹àíà åìåñ, ìåìëåêåòòi áið ìû» ¹àíà ñàðáàç ºîð¹à¹àííû» ¼çiíäåãi øûíàéû ê¾øií àéòûï îòûðìûí. Ýëëèíäåðäi» iøiíäå äå, âàðâàðëàðäû» iøiíäå äå îñûíäàé ìà¹ûíàäà¹û ½ëûëûºòà¹û áið ìåìëåêåòòi òàáó ºèûí. Áiðຠ½ëûìûç äåï åñåïòåéòiíäåð ê¼ïòåï ñàíàëàäû æ¸íå îëàð áiçäi» ìåìëåêåòiìiçäåí iðiðåê. °ëäå ñåí áàñºàøà îéëàéñû» áà? – Æîº, Çåâñ àòûíàí àíò åòåìií. Èäåàëäû ìåìëåêåòòi» ê¼ëåìi – ß¹íè îñûëàð áiçäi» ¾êiìåò áàñøûëàðû ¾øií º½ðûï æàòºàí ìåìëåêåòòåðiíi» ºàæåòòi ¼ëøåìiíå àéíàëàð åäi, àðòû¹ûíà ½ìòûëìàé ñî¹àí îðàé îíû» ê¼ëåìiíå ñ¸éêåñ êåðåê æåðëåðäi àíûºòàéäû. – ²àíäàé øàìà òóðàëû àéòûï ò½ðñû»? – Ìåíi»øå, îë ìûíàíäàé: ìåìëåêåòòi áiðò½òàñ áîë¹àí øàìà¹à äåéií ¹àíà ½ë¹àéòó¹à áîëàäû, áiðຠîäàí àðòûº åìåñ. – Òàìàøà. – ß¹íè, áiç ¼çiìiçäi» ñàºøûëàðûìûç¹à ìûíàíäàé òàïñûðìà áåðåìiç: áiçäi» ìåìëåêåòiìiçäi» ¼òå êiøêåíòàé, Èäåàëäû ìåìëåêåòòåãi áàéëûº ïåí êåäåéøiëiêòi æîþ – Ѽéòiï, áiç ¼çiìiçäi» ñàºøûëàðûìûç ¾øií áàðûíøà ñàºòàëàòûí áið í¸ðñå òàïòûº, – òåê îë ìåìëåêåòêå ñàºøûëàð¹à áàéºàòïàé åíiï êåòïåñ ïå åêåí? – Îë íå? – Áàéëûº ïåí êåäåéëiê. Áiðåói ñ¸í-ñàëòàíàòºà, æàëºàóëûººà, æà»àëûººà æåòåëåñå, åêiíøiñi æà»àëûºòàí áàñºà îïàñûçäûººà æ¸íå æàìàíøûëûº iñòåðãå àëûï êåëåäi. – °ðèíå. Äåãåíìåí, Ñîêðàò, ìûíàíû äà òàðàçûëà: ºàëàé áiçäi» ìåìëåêåòiìiçäi» ñî¹ûñó¹à ê¾øi æåòåäi, åãåð îíû» àºøàëûº ºàðæûñû áîëìàñà, ¸ñiðåñå, åãåð îë iði æ¸íå áàé ìåìëåêåòïåí ñî¹ûñó¹à ì¸æá¾ð áîëñà? – Àíûº, îñûíäàé áið ìåìëåêåòïåí ñî¹ûñó ºèûíûðຠáîëàäû, àë åêåóiìåí æå»iëiðåê. – Îë ºàëàé? – ´éòêåíi, áiç áiëåòií ¸ñêåðè iñòi» áiëãiðëåði àëäûìåí áàé àäàìäàð àéºàñïàé ìà? – °ðèíå, áàé àäàìäàðìåí. – Àäèìàíò, ºàëàé åêåí? ƽäûðûºòàñóäàí æàºñû äàéûíäû¹û áàð áið ñàðáàç åêi ì½íäàé äàéûíäû¹û æîº, áiðຠáàé æ¸íå òîëûº àäàìäû æå»ói î»àé åìåñ ïå? – Áiðຠåêåóiìåí áið ìåçãiëäå åìåñ. – Æîº, ìiíäåòòi ò¾ðäå îñûëàé: îë àëäûìåí ºàøûï îòûðûï, ñîñûí ºàéðûëûï ò½ðûï êiì áiðiíøi æàºûíäàñà ñîíû ñî¹àäû. ʾí ûñòûºòà, àïòàï áîëûï ò½ð¹àíäà á½ë ò¸ñiëäi æèi-æèi ºàéòàëàñà øå? Îñûíäàé ñàðáàç ¼çiíi» ºàðñûëàñòàðûíû» áiðòàëàéûí æå»áåé ìå? – Òàëàñ æîº, î¹àí ò໺àëó¹à áîëìàéäû. – Áiðຠáàé àäàìäàðäà ¸ñêåðè iñòåí ã¼ði æ½äûðûºòàñóäà ºàáiëåòi ìåí ò¸æiðèáåñi ê¼áiðåê äåï åñåïòåìåéñi» áå? – Åñåïòåéìií. – Ñîíäûºòàí, áiçäi» ¸ñêåðè iñòi» áiëãiðëåði åêi, òiïòåí, ¾ø åñå ê¼ï ºàðñûëàñòàðìåí øàéºàñó¹à ºàáiëåòòi. – Ñåíi ìîéûíäàéìûí. Ìåíi»øå, ñåí ä½ðûñ àéòûï ò½ðñû». – °ði ºàðàé. Åãåð áàñºà åëãå åëøiëiê æiáåðiï, øûíäûºòû àéòñà, ÿ¹íè: “Áiç àëòûíäû äà, ê¾ìiñòi äå ºîëäàíáàéìûç – áiçäå îíäàé ì¾ìêiíäiê æîº, áiðຠñiçäåðãå ìà»ûçäûñû áîëàäû ¹îé. Ѽéòiï, åãåð ñiçäåð áiçáåí îäຠº½ðûï ñî¹ûñàòûí áîëñà»ûçäàð, áiçãå òèiñòi á¼ëiãi ñiçäåðãå áåðiëåäi”, – ¼çi» îéëàï ê¼ðøi ìûºòû, ûñûëûï ò½ð¹àí èòòåðãå ºàðñû êiì

áàðûíøà òûðûñàäû, àëäûìåí ãèìíàñòèêàëûº æ¸íå ìóñèêàëûº ¼íåðäåãi ò¸ðòiïòi á½çàòûí æà»àëûºòàðäàí ìåìëåêåòòi ºîð¹àó êåðåê. “°í àéòóäà àäàìäàð ¸íøiëåðäi» æàºûíäà àéòºàíûí, å» æà»àñûí ºàäiðëåéäi”, – äåãåí ñiëòåìå æàñà¹àíäà ìûíàíäàé åðåêøåëiêòåí ºàóiïòåíó êåðåê: àºûí ¸ííi» æà»à ìàçì½íû æ¼íiíäå àéòûï ò½ð¹àí æîº, îë øûðºàóäû» æà»à íàºûøûí ê¼ðñåòiï æàòûð äåãåí îé òóûíäàï ºàëóû ì¾ìêií. Ìiíå îñûíû ºîëäàéäû. Äåãåíìåí ì½íäàé í¸ðñåíi ºîëäàó¹à áîëìàéäû, îñûíäàé ê¾éäå æûðäû ò¾ñiíóãå áîëìàéäû. Ìóñèêàëûº ¼íåðäi» æà»à ò¾ðií åíãiçóäåí ºàóiïòåíó êåðåê – á½ë æåðäå á¸ðií ò¸óåêåë åòóãå áîëàäû: ¸ðèíå, ìåìëåêåòòiê å» ìà»ûçäû çà»äàðäà¹û ¼çãåðiñòåð áîëìàñà ìóñèêàëûº ¼íåðäåãi ò¸ñiëäåðäå ¼çãåðiñòåð åø æåðäå áîëìàéäû, äåï Äàìîí ò½æûðûìäàéäû, àë ìåí î¹àí ñåíåìií. – Ìåíi äå î¹àí ñåíåòiíäåðãå ºîñûï ºîé, – äåäi Àäèìàíò. – Ìiíå îñû æåðäå áiçäi» ñàºøûëàð ¼çäåðiíi» ìóñèêàëûº ¼íåð áîéûíøà ñàºøûëûº îðíûí àíûºòàó êåðåê. – Øûíûìåí äå, îñû æåðãå çà»äû á½çó î»àé æ¸íå áàéºàòïàé åíiï êåòåäi. – ȸ, çàëàëñûç åðìåê ò¾ðiíäå. – Øûí ì¸íiíäå çà»äû á½çó àç-àçäàï åíå îòûðûï, áiðòiíäåï ¾ëêåí çèÿíêåñòiê æàñàéäû. Îë ¸äåò-¹½ðûïºà áîéëàéäû, îäàí ¸ði ºàðàé ¾ëêåí øàìà¹à àóûñàäû, àçàìàòòàðäû» iñòiê ¼çàðà ºàðûì-ºàòûíàñûíà æàéûëàäû æ¸íå òiïòåí çà»äàðäû» ¼çiíå æ¸íå ìåìëåêåòòiê º½ðûëûì¹à àóûç ñàëàäû. Ñîêðàò, åñi»äå áîëñûí, îë áàðûíøà àðíàéû ò¾ðäå ºî¹àìäûº æ¸íå æåêå ¼ìiðäåãiëåðäi ò¾áiíäå àñòàí-êåñòåí åòåäi. – Iñòi» îñûëàé åêåíäiãií ìîéûíäàéìûí. – Ìåíi»øå, è¸. – Ñîíäûºòàí, áiç áàñûíäà àéòºàíäàé áiçäi» áàëàëàðûìûçäû» îéûíäàðûíû» ¼çi çà»äàð¹à áàðûíøà ñ¸éêåñ êåëói êåðåê, ¼éòêåíi, îëàð ò¸ðòiïñiç æ¸íå åðåæåíi ñàºòàìàéòûí áîëñà, îíäà îëàðäàí çà»äû º½ðìåòòi, áàéñàëäû àçàìàòòàðäû ò¸ðáèåëåï øû¹ó ì¾ìêií åìåñ. – °ðèíå. – Åãåð áàëàëàð áàñûíàí áàñòàï ä½ðûñ îéíàéòûí áîëñà, îíäà ìóñèêàëûº ¼íåðäi» àðºàñûíäà çà»äûëûººà ¾éðåíiñiï êåòåäi æ¸íå á½ë ¸äåòòåð áàñºà áàëàëàð¹à ºàðàìà-ºàðñû ¾íåìi ½ë¹àéûï, áàðëûº í¸ðñåëåðäåí áàéºàëàäû, òiïòåí, ìåìëåêåòòiê º½ðûëûìäà áiðí¸ðñå ä½ðûñ áîëìàñà îë ñîíû æ¼íäåóäåí äå ê¼ðiíåäi4. íåìåñå ¼òå ¾ëêåí áîëìàóûí áàðûíøà ºàäà¹àëàó êåðåê. Îë æåòêiëiêòi æ¸íå áiðò½òàñ áîëó¹à òèiñòi. – Áiç îëàð¹à æå»ië òàïñûðìà áåðäiê ºîé? – Æî¹àðûäà áiç àéòûï ¼òêåíäåð îäàí ñàéûí æå»iëiðåê áîëàäû, åãåð ñàºøûëàðäû» ½ðïà¹û ñ¸òñiç ä¾íèåãå êåëåòií áîëñà, áàñºà ñîñëîâåëåðäi ¼òêiçó êåðåê, áàñºà ñîñëîâèÿëàðäû» ëàéûºòû àäàìäàðûí ñàºøûëàð ºàòàðûíà ºîñó êåðåê. Á½íûìåí áiçäi» àéòïà¹ûìûç, áàñºà àçàìàòòàðäû» ¸ðºàéñûñûí îëàðäû» ºàáiëåòiíå ºàðàé iñêå òàðòàòûí áîëñàº, îíäà ¸ðºàéñûñû ê¼ïæàºòûëûºòû åìåñ áiðëiêòi áiëäiðåäi: ìåìëåêåò ò¾ãåëäåé áiðëiêòå áîëàäû, øàøûð໺ûëûº áîëìàñ åäi. – Á½ë ìiíäåò æî¹àðûäàí äà ºàðàïàéûìäàó. – ²½ðìåòòi ìåíi» Àäèìàíòûì, ì¾ìêií áiðåóëåð áiçäi» òàëàïòàðûìûçäû ¼òå ê¼ï æ¸íå ñàºøûëàð¹à æî¹àðû äåï åñåïòåói ¹àæàï åìåñ. Åãåð îëàð áið ½ëû iñòi íåìåñå ½ëû áîëìàñà äà, æåòêiëiêòi iñòi æàºòàéòûí áîëñà, îíäà á½íû» á¸ði æ¸é í¸ðñå. – Îë ºàíäàé iñ? Èäåàëäû ìåìëåêåòòåãi ä½ðûñ ò¸ðáèåíi», îºûòó ìåí çà»äàðäû» ð¼ëi – κûòó ìåí ò¸ðáèå. Åãåð æàºñû îºûòóäû» àðºàñûíäà ñàºøûëàð îðòàøà àäàì¹à àéíàëàòûí áîëñà, îíäà îëàð ºèíàëìàé-ຠì½íû ò¾ñiíiï àëàäû, ñîíûìåí ºàòàð ºàçið áiç àéòïàé îòûð¹àí í¸ðñåëåðäi äå, ìûñàëû: ¼çiíå æàð òàáó ìåí íåêå æ¸íå áàëà ñ¾þäå. °ðèíå, ì½íû» á¸ðií “Äîñòàðäà áàðëû¹û îðòດ äåãåí ìàºàëìåí êåëiñòiðó êåðåê3. – Á½ë ä½ðûñ áîëàð åäi. – ȸ, øûíûìåí äå, ìåìëåêåòòiê º½ðûëûì¹à áiðiíøi ò¾ðòêiíi æàñàó êåðåê, ñîíäà îë ä¼»ãåëåê ñèÿºòû àë¹à ê¾ø àëûï, ¼çi æûëæè ò¾ñåäi. Ľðûñ ò¸ðáèå ìåí îºûòó àäàìäà¹û æàºñû òàáè¹è ºàáiëåòòåðäi îÿòàäû, àë îëàð áiðåóëåðäå îñûíäàé ò¸ðáèåíi» àðºàñûíäà áàð áîëàòûí áîëñà, îíäà îëàð îäàí ñàéûí æàºñû áîëà ò¾ñåäi æ¸íå æàëïû áàðëûº òiðøiëiê èåëåðiíäå áàéºàëàòûíäàé ½ðï຺à îëàðäû áåðó ì¸ñåëåñiíäå ê¼ðiíiñ áåðåäi. – Á½ë ¸äåòòåãiäåé òàáè¹è í¸ðñå. – ²ûñºàñû, êiì ìåìëåêåòòi ñàºòà¹ûñû êåëñå, îíäà îë áàðëûº îíû» á¾ëiíóëåðiíi» íàçàðäàí òûñ ºàëìàóû ¾øií

– Ñåíi» ñ¼çi» áîéûíøà, îëàðäû» ¼ìiði áåéáàñòû¹ûíàí ¼çäåðiíi» àºûìຠ¼ìið ñàëòûí òàñòàìàéòûí àóðóëàð ñèÿºòû ¹îé. – Ìiíå, ñîíû àéòàì. – Îëàðäû» óàºûò ¼òêiçói äå ºûçûº: åìäåëiï æ¾ðiï, ¼çäåðiíi» àóðóëàðûí ¸ðò¾ðëi æ¸íå ê¾øòiðåê åòå ò¾ñåäi, áiðຠæà»à ä¸ðiãå êå»åñ áåðãåíäå ¾íåìi ñîë àðºûëû ò¸óið áîëûï êåòêiñi êåëåäi. – Øûíûìåí äå, îñûíäàé àóðóëàðäû» æà¹äàéû ä¸ë îñûëàé. – °ði ºàðàé. Îëàðäà ìûíàó ºûçûºòû åìåñ ïå: îëàð ¼çäåðiíå øûíäûºòû àéòºàíäû æàóû äåï åñåïòåéäi, àë åíäi îëàð ìàñê¾íåìäiêòi, òàìàºñàóëûºòû, í¸ïñiº½ìàðëûºòû, áîéê¾éåçäiêêå áåðiëóäi ºîéìàñà îëàð¹à ä¸ði äå, ê¾éäiðó äå, æûðûº æàñàó äà, îºûòó äà, ò½ìàð äà æ¸íå ò.á. ê¼ìåêòåñïåéäi. – Áiðຠá½ëàð ºûçûºòû åìåñ: åãåð æ¼íäi í½ñºàóëàð àøóûí êåëòiðåòií áîëñà, îíû» íåñi ºûçûºòû? – Ñåí ì½íäàé àäàìäàðäû ìàäàºòàó¹à áåéiì åìåñ ñèÿºòûñû». – Æîº, Çåâñ àòûìåí àíò åòåìií. – ß¹íè, ñåí áiç æàºûíäà àéòºàíäàé îñûíäàéëàðìåí òîëû¹ûìåí àéíàëûñàòûí ìåìëåêåòòi» ò¾ðií ìàäàºòàï, ºîëäàìàéñû». °ëäå ä¸ë îñûíäàé æà¹äàé àçàìàòòàðäû» ìåìëåêåòòiê º½ðûëûìäû ¼çãåðòóãå òûéûì ñàëûí¹àí æ¸íå îë ¾øií ¼ëiì æàçàñûíà êåñiëåòií, íàøàð áàñºàðûëàòûí ìåìëåêåòòåðäå áîëûï æàòºàí æîº ïà? Àë îñûíäàé áàñºàðóäû» ºàðàìà¹ûíäà¹û áîëûï, àçàìàòòàð¹à ½íà¹ûñû êåëñå, îíäà îëàðäû» òiëåêòåðií îðûíäàó¹à òûðûñàäû, îëàðäû» àëäûíäà æàðàìñàºòàíàäû, ÿ¹íè ¾ëêåí iñòåðäå äàíà, æàºñû àäàì áîëó¹à òûðûñàäû, ñîíäûºòàí àçàìàòòàð î¹àí º½ðìåò ê¼ðñåòåäi; – Ìåíi»øå, ì½íäàé ìåìëåêåò æî¹àðûäà àéòûï ¼òêåí àóðóëàð ñèÿºòû ¹îé, àë ìåí îíû åøºàíäàé ºîëäàé àëìàéìûí. – Îñûíäàé ìåìëåêåòòåðãå áàðëûº ûíòàìåí ºûçìåò åòóãå äàéûí áàòûëäû¹û ìåí ïûñûºòû¹û òà» ºàëäûðìàé ìà? – Òà» ºàëäûðàäû, áiðຠìåí îñûíäàé ìåìëåêåòòåðãå àëäàíûï æ¾ðãåíäåðãå æ¸íå òîáûð îíû ìàºòàäû åêåí äåï íà¹ûç ìåìëåêåò ºàéðàòêåðiìií äåï æ¾ðãåíäåðãå á¼ëåê ºàðàéìûí. – ²àëàé äåéñi»? Ñåí îëàðìåí êåëiñïåéñi» áå? °ëäå, ñåíi»øå, åãåð àäàì ¼ëøåé àëìàéòûí áîëñà, àë ñîíäàé ¼ëøåì ºîëûíàí êåëìåéòií ê¼ïòåãåí àäàì îíû» áîéû ò¼ðò ºàðûñ äåñå, îë áàñºàøà îéëàó ºîëûíàí êåëåð ìå åäi? – Îë ì¾ìêií åìåñ. – Á½ë ä½ðûñ. – Áàðëûº ½ñàº-ò¾éåê äåï åñåïòåëåòiíäåðäi» ¼çiíåí îëàð ìiíåç-º½ëûº ºàëûïòàðûí òàáàäû; àë åíäi áiç áàñûíäà àéòûï êåòêåíäåðiìiçäi» á½ë áiëiêòiëiãi òîëû¹ûìåí æîéûë¹àí. – Îë ºàíäàé ºàëûïòàð? – Ò¼ìåíäåãiäåé: êiøiëåð ¾ëêåíäåð ò½ð¹àíäà ñ¼éëåìåói êåðåê, îëàð¹à îðûí áåðói, îëàð áàð êåçäå ò¾ðåãåëói, àòààíàíû º½ðìåòòåói òèiñ5, ñîñûí ñûðòºû êåëáåòêå áàéëàíûñòûëàð êåëåäi: øàø ºîþ, êèiì, àÿº êèiì æ¸íå ò.á. °ëäå ñåí êåëiñïåéñi» áå? – Êåëiñåìií. – Áiðàº, ì½íû» á¸ðií çà»ìåí àíûºòàóäû» ºàæåòi æîº ñèÿºòû: îíäàé åø æåðäå æîº, îëàð, òiïòåí, æàçáàøà ê¼ðñåòiëñå äå ì½íäàé ºàóëûëàð ½çຠñàºòàëìàéäû. – Íåãå? – Êiì ºàé áà¹ûòòà ò¸ðáèåëåíñå, Àäèìàíò, îíû» áîëàøຠæîëû äà ñîíäàé áîëàð äåãåí îéäàìûí. °ëäå, ñåíi»øå, ½ºñàñ í¸ðñå ½ºñàñ í¸ðñåäåí òóûíäàìàé ìà? – Áàñºà ºàëàéøà? – Ìåíi» îéûìøà äà, – ò¸ðáèåäåí ò¾áiíäå íàºòû æ¸íå àíûº í¸òèæå òóûíäàéäû äåð åäiê: íåìåñå èãiëiê, íåìåñå îíû» ºàðàìà-ºàðñûëû¹û. – °ðèíå. – Îñû ñåáåïòåí ìåí ¼çiì á½ë ñàëàäà çà»äàðäû àíûºòàó¹à ½ìòûëìàñ åäiì. – ĸë àéòàñûç. – Áiðຠº½äàé ¾øií ìà¹àí àéòøû, áiç áàçàð¹à áàéëàíûñòû, ÿ¹íè îíäà æàñàëàòûí êåëiñiìäåð, ºîë¼íåðøiëåð àðàñûíäà¹û ºàòûíàñòàð, àéºàé-øó, ò¼áåëåñ, ñîòºà áåðó, ñîòòàðäû òà¹àéûíäàó áîéûíøà çà»äàðäû àíûºòàó¹à áàòûëûìûç æåòå ìå? Îíûìåí ºîñà áàçàðäà¹û, ãàâàíüäà¹û, ÿ¹íè íàðûºòûº, ºàëàëûº, ïîðòòûº æ¸íå ñî¹àí ½ºñàñ iñòåð áîéûíøà ñàëûºòàðäû àíûºòàó ìåí æèíàó ºàæåò. – Êiì ¼òå æàºñû ò¸ðáèå àëñà, áiç îëàð¹à í½ñºàó áåðìåéìiç: îëàð ê¼ï æà¹äàéäà ºèíàëìàé-ຠá½ë æåðäå ºàíäàé çà»äàð êåðåê åêåíií ò¾ñiíåäi. – ȸ, ìåíi» äîñûì, á½ë ñîëàé, åãå𠺽äàé îëàð¹à áiç àëäûíäà ºàðàñòûð¹àí çà»äàðäû ñàºòàó¹à ê¼ìåêòåññå. – Àë åãåð îëàé áîëìàñà, îíäà îëàðäû» áàðëûº ¼ìiði ê¼ïòåãåí çà» øû¹àðóìåí, êåìåëäåíóãå æåòåìiç äåï îëàð¹à ò¾çåòïåëåðäi ¼òêiçóìåí ¼òåäi.

òàóïûºñûçäûº äåï îñûíäàé çåðòòåó æ¾ðãiçóãå ó¸äå áåðãåí åäi» ¹îé. – Ñåí æàºñû åñêå ò¾ñiðäi», – äåäiì ìåí, – ñîëàé iñòåó êåðåê, áiðຠñiçäåð ìà¹àí ê¼ìåêòåñóëåði»iç êåðåê.– °ðèíå, áiç äàéûíáûç.– Ìåí æàóàïòû áûëàé òàáàìûí äåï ¾ìiòòåíåìií: á½ë ìåìëåêåò ä½ðûñ ºàëûïòàñºàíäûºòàí, æåòiëãåí áîëóû êåðåê.– Ìiíäåòòi ò¾ðäå. Èäåàëäû ìåìëåêåòòi» ò¼ðò içãiëiêòiëiãi – Îíû» äàíàã¼é, åðæ¾ðåê, ïàðàñàòòû æ¸íå ¸äiëåòòi åêåíi àíûº. – Àíûº. – ß¹íè, áiç òàïºàí í¸ðñå áàð áîë¹àí æà¹äàéäà, òåê ºàëûï ºîé¹àí í¸ðñå òàáûëìàéäû ìà? – Íåíi àéòûï ò½ðñû»? – Á½ë áiç ò¼ðò í¸ðñåíi» iøiíåí áiðåóií içäåéòií æà¹äàéäà¹ûäàé í¸ðñå: îíû» íå åêåíií àëäûí-àëà áiëãåí æåòêiëiêòi, íåìåñå àëäûí-àëà áàñºà ¾ø çàòòû» íå åêåíií áiëó êåðåê; ñ¼éòiï, áiç içäåãåí í¸ðñåìiçäi òàáàìûç, ¼éòêåíi, ºàë¹àí ä¾íèå ñîë áîëàäû. – Ñåí ä½ðûñ àéòûï ò½ðñû». – ß¹íè, áiçäi» ñ½ðà¹ûìûçäà ìåìëåêåòiìiç ò¼ðò ºàñèåòêå èå áîë¹àíäûºòàí içäåíiñòåðäi îñûëàé æ¾ðãiçó êåðåê. – Ñið¸, ñîëàé. – Àëäûìåí, ìåíi» îéûìøà, îíû» äàíàëû¹û àíûº áàéºàëûï îòûð. Äåãåíìåí îíû» êåéáið æà¹û î¹àøòàó ê¼ðiíåäi. – Íåãå? – Áiç ºàðàñòûð¹àí ìåìëåêåò øûíûìåíäå äàíà áîëûï ê¼ðiíåäi, ¼éòêåíi, îíäà ê¼»iëãå ºîíûìäû øåøiìäåð ºàáûëäàíóäà. Ñîëàé åìåñ ïå? – ȸ. – Äåãåíìåí á½ë ê¼»iëãå ºîíûìäû øåøiìäåð áiëiìíi» áið ò¾ði, á½ë æåðäå ºàð໹ûëûº ê¼ìåêòåñïåéäi, æàºñû îéëàé áiëó êåðåê. – Àíûº ñîëàé. – Àë ìåìëåêåòòå ê¼ïòåãåí ¸ðò¾ðëi áiëiìäåðäi êåçäåñòiðóãå áîëàäû. – °ðèíå. – Îëàð¹à ¼êïåëåìå. Îíäàé çà» øû¹àðóøûëàð á¸ðiíåí ºûçûºòû: áiç ºàçið ¹àíà àéòºàíäàé, iñòåðäåãi òåðiñ ïàéäàëàíóëàð¹à øåê ºîþ ¾øií, ¼çäåðiíi» çà»äàðûíà ¾íåìi ò¾çåòïåëåð åíãiçóìåí áîëàäû, áiðຠìåí æà»à àéòûï ¼òêåíäåé, æåòi áàñòû àéäà¿àðäû» áàñûí êåñêåí àäàìäàð¹à ½ºñàéòûíûíà åñåï áåðìåéäi6. – Á½ë ä½ðûñ, îëàð îäàí áàñºà åøí¸ðñå iñòåìåéäi. – Ѽéòiï, ìåíi» åñåïòåóiìøå æàìàíäû, æàºñûëû îðíûººàí ìåìëåêåòòå íà¹ûç çà» øû¹àðóøû ì½íäàé çà»äàð æ¼íiíäå ¸óðå áîëûï êåðåãi æîº, ¼éòêåíi, àëäûìåí îëàð ïàéäàñûç æ¸íå åøí¸ðñåãå êåðåãi æîº, åêiíøiäåí îëàðäû» êåéáiðåóií êåç êåëãåí àäàì îðíûºòûðàäû, àë ºàë¹àíäàðû á½ðûí¹û ¾éðåíãåí ¸äåòòåðäåí òóûíäàéäû. – Çà» øû¹àðó ñàëàñû áîéûíøà òà¹û íå ºàëäû? – äåï ñ½ðàäû Àäèìàíò. Ñîíäà ìåí àéòòûì: – Áiçäå åøí¸ðñå åìåñ, àë Äåëüôàëûº Àïîëëîíäà êåðåìåò, òàìàøà çà» åðåæåñi áàð7. – Îë ºàíäàé? – ±èáàäàòõàíàëàðäû ñàëó, º½ðáàíäûº áåðó, º½äàéëàðäû, äàíàëàðäû æ¸íå áàòûðëàðäû º½ðìåòòåó áîéûíøà, ê¼ïòåãåí áàñºà í¸ðñåëåðãå àðíàë¹àí; ñîíûìåí ºàòàð ºàéòûñ áîë¹àíäàðäû æåðëåó æ¸íå Àèäàäà¹ûëàðäû ¼çi»å î» ºàðàòó¹à àðíàë¹àí. ̽íäàé í¸ðñåëåð áiçãå áåëãiñiç, áiðຠáiç ìåëåêåòòi» íåãiçií ñàëà îòûðûï åøêiìãå ñåíáåéìiç, åãåð áiçäå àºûë áîëàòûí áîëñà, îíäà îòàíäàñ æåòåêøiëåðäåí áàñºà åøêiìãå àðºà ñ¾éåìåéìiç8: ¼éòêåíi, áàðëûº àäàìäàðäû» îòàíäûº ¾éðåòóøiñi – ì½íäàé í¸ðñåëåðäå º½äàéäû» ¼çi îë Æåðäi» êiíäiãiíå îðíû¹ûï àëûï æ½ðòºà á¸ðií ¾éðåòåäi9. – Òàìàøà àéòûëäû! Ñîëàé iñòåéìiç. – °ði ºàðàé, Àðèñòîí áàëàñû, ìåìëåêåòòi» íåãiçi ñåíäå ºàëàíäû äåï åñåïòåéiê. Ñîäàí êåéií ºîëû»à áàðûíøà æàðûº øûðàºòû àëûï ä½ðûñòàï ºàðà, ¼ç áàóûðû»äû, ñîñûí Ïîëåìàðõòû æ¸íå á¸ðií øàºûðûï ê¼ð. Áiçãå ºàé æåðäå ¸äiëåòòiëiê, ºàé æåðäå ¸äiëåòñiçäiê áàð, îëàðäû» àðàñûíäà¹û àéûðìàøûëûº ºàíäàé æ¸íå àäàì áàºûòòû áîëó ¾øií ºàéñûñûí èåìäåíói êåðåê åêåíií áàðëûº º½äàéëàð ìåí àäàìäàðäàí æàñûðûíñà äà, æàñûðûíáàñà äà ê¼ðóãå áîëà ìà åêåí. – Ñàíäûðàº, – äåäi Ãëàâêîí, – êåç êåëãåí ò¸ñiëìåí, ºîëäàí êåëãåíøå ¸äiëåòòiëiêêå ê¼ìåêêå êåëìåé ñåí æà¹û»íàí

– Àë åðæ¾ðåêòiëiêêå êåëåòií áîëñàº, îíäà îë íå, æ¸íå îíû» ìåìëåêåòòåãi îðíû ºàíäàé (íåëiêòåí ìåìëåêåòòi åðæ¾ðåêòi äåï àòàéäû) – îíû áàéºàó ºèûí åìåñ. – Àòàï àéòºàíäà? – Ìåìëåêåòòi èìåíøåê íåìåñå åðæ¾ðåêòi äåï àòàðäà ñîë ìåìëåêåò ¾øií ñî¹ûñòû, øàéºàñûï æàòºàí àçàìàòòàðäàí áàñºà¹à êiì íàçàð àóäàðàð åäi? – Åøêiì áàñºà åøí¸ðñåãå ºàðàìàñ åäi. – Áàñºà àçàìàòòàðûíà ºàðàï, îëàð ºîðºàº íåìåñå åðæ¾ðåê áîëäû åêåí äåï ìåìëåêåò òå ñîíäàé åêåí äåãåí ò½æûðûìäû êåëòiðóãå áîëìàéäû. – Áîëìàéäû. – Åðæ¾ðåê ìåìëåêåò ¼çiíi» áið á¼ëiãi àðºûëû àíûºòàëàäû, ñîë ¼çiíi» á¼ëiãiíäå çà» øû¹àðóøû ò¸ðáèå àðºûëû ñåíäiðãåí ºàóiï òóðàëû ïiêiðäåí ºîð¹àéòûí ê¾ø áîëàäû. Ìiíå, ñîíû åðæ¾ðåêòiëiêòiê äåï àòàìàéìûç áà? – Ñåíi» àéòºàíû»äû òîëûº ò¾ñiíå àëìàäûì. ²àéòàëàï ê¼ðøi. – Åðæ¾ðåêòiëiêòi ìåí á½çûëìàóøûëûº äåï åñåïòåéìií. – Îë ºàíäàé á½çûëìàóøûëûº? – ²àóiï òóðàëû áåëãiëi áið ïiêiðäi» á½çûëìàé ñàºòàëóûí àòàéìûí. Îë ïiêið çà»íû» ò¸ðáèåëåíóøi ¸ñåðiíåí ºàëûïòàñàäû. Ìåíi» àéòàðûì îë ñàºòàëàäû, ÿ¹íè àäàì îíû ºèíàë¹àíäà äà, ðàºàòòàí¹àíäà äà, ºîðûººàíäà äà ñàºòàéäû æ¸íå îäàí áàñ òàðòïàéäû. Îë íåìåí ½ºñàñ? Ìåí åãåð ñà¹àí ºàæåò áîëñà ½ºñàñòûðó àðºûëû ò¾ñiíäiðiï áåðåð åäiì. – °ðèíå, ºàæåò åòåìií. – ´çi» áiëåòiíäåé áîÿóøûëàð æ¾íäi ºàðà ºîøºûë ò¾ñêå áîÿó ¾øií àëäûìåí ê¼ïòåãåí àëóàí ò¾ñòi áîÿóëàðäàí ຠò¾ñòi òà»äàéäû. Ñîñûí îíû ¸ð ò¾ðëi ò¸ñiëäåð ìåí ºàðà ºîøºûë ò¾ñêå àéíàëäûðàäû äà ñîñûí áîÿéäû. Îñûíäàé æîëìåí áîÿë¹àí æ¾í ñîäàí êåéií î»ûï êåòïåéäi æ¸íå êið æó¹àí êåçäå îíû» ò¾ñiíå ¸ñåð åòïåéäi. Áàñºà æà¹äàéäà íå áîëàòûíûí ¼çi» áiëåñi» åãåð îë îñû ò¾ñêå íåìåñå áàñºà ò¾ñêå àëäûí àëà äàéûíäûºñûç áîÿëàòûí áîëñà. – Áiëåìií, îíû» áîÿóû ò½ðàºòû åìåñ æ¸íå ê¾ëêiëi áîëûï ê¼ðiíåäi. – Ìiíå, ñî¹àí ½ºñàñ í¸ðñåíi áiç øàìàìûç êåëãåíøå òà»äàï àë¹àí ñàðáàçäàðûìûçäû ìóñèêàëûº ¼íåð ìåí ãèìíàñòèêà àðºûëû ò¸ðáèåëåãåí êåçäå æàñàéìûç. Áiç îëàðäû» çà»äàðäû – ²àëàéøà ½ñòàëûº áiëiìäi áiëó àðºûëû ìåìëåêåòòi äàíà æ¸íå ê¼»iëãå ºîíûìäû øåøiìäåð ºàáûëäàéòûí äåóãå áîëàäû. – °ðèíå, æîº. – Ìûñòàí æ¸íå áàñºà äà îñûíäàé ¼íiìäåðäi» áîë¹àíûí ºàëàéñûç áà? – Îíû» á¸ðiíi» åøºàíäàé ºàòûñû æîº. – Æåð ¼íiìäåðií æèíàóäû ºîëäàìàéìûí, ¼éòïåñå ìåìëåêåòòi åãiíøiëiêïåí àéíàëàñàòûí äåóãå áîëàð åäi. – Ìà¹àí äà ñîëàé ê¼ðiíåäi. – Áiçäi» æà»à º½ðûë¹àí ìåìëåêåòiìiçäå àçàìàòòàðäû» êåéáiðåóiíäå iøêi æ¸íå ñûðòºû ºàòûíàñòàðäû òèiìäi áàñºàðà îòûðûï, ½çຠåìåñ ê¾éäå æàëïûìåìëåêåòòiê ì¸ñåëåëåðäi øåøóãå ê¼ìåêòåñåòií êåéáið áiëiì áàð ìà åêåí? – ȸ, áàð. – Îë ºàíäàé æ¸íå êiìäå? – Á½ë áàðëûº óàºûòòà ñàºøûëûºòà ò½ðó ¼íåði. Áiç æàºûíäà æåòiëãåí ñàºøûëàð äåï àòà¹àí ¾êiìåò áàñøûëàðû îíû èåìäåíãåí. – Îñûíäàé áiëiì áàð áîë¹àíäûºòàí, áiçäi» ìåìëåêåò òóðàëû íå àéòàñû»? – Îíäà ê¼»iëãå ºîíûìäû øåøiìäåð ºàáûëäàíóäà æ¸íå îë øûíàéû äàíàëûºïåí åðåêøåëåíåäi. – Àë, ñåí ºàëàé äåï åñåïòåéñi», áiçäi» ìåìëåêåòòå ½ñòàëàð ìà, ¸ëäå îñû øûíàéû ñàºøûëàð ê¼ï ïå? – μñòàëàð ¸ëäå ºàéäà ê¼ï. – ȸ, êiìäå ºàíäàé áiëiì áàð æ¸íå êiì ñîë áîéûíøà àòàëàòûíäàðäû» á¸ðiìåí ñàºøûëàðäû» ñàíû á¸ðiíåí êåìiðåê áîëàäû. – ȸ, ¸ëäå ºàéäà àç. – ß¹íè, ò½ð¹ûíäàðäû» áàñøûëûºòà¹û êiøêåíå á¼ëiãiíi» áàñºàðóû æ¸íå áiëiì àðºàñûíäà òàáè¹àòºà ñ¸éêåñ ºàëûïòàñºàí ìåìëåêåò òîëû¹ûìåí äàíà áîëàð åäi. Á½ë áiëiìäåðãå èå áîëó¹à ñ¸éêåñ êåëåòií àäàìäàð òàáè¹àòûíàí ¼òå àç áîëàòûí ñèÿºòû. Äàíà äåãåí àòºà áiëiìíi» áàñºà ò¾ðëåðiíi» iøiíåí òåê áiðåói ¹àíà ëàéûºòû. – Ñåí òîëû¹ûìåí ä½ðûñ àéòàñû». – Ѽéòiï, áiç ºàëàé åêåíií áiëìåéìií, ¸éòåóið, áiçäi» ìåìëåêåòiìiçäi» ò¼ðò ºàñèåòiíi» áiðåóií òàïòûº æ¸íå îíû» ìåìëåêåòòåãi îðíûí àíûºòàäûº. – Ìåíi»øå, áiç îíû æåòêiëiêòi ò¾ðäå ò¾ñiíäiðãåí ñèÿºòûìûç.

– Îë ºàëàé? – Ò¸ðòiïêå ñ¸éêåñ êåëåäi10 – ìiíå, ïàðàñàòòûëûº äåãåí ñîë; á½ë áåëãiëi áið ðàºàòòàíó ìåí ûíäûí¹à äåãåí áèëiê – îë ºàëàé åêåíií áiëìåéìií, “¼çií-¼çi æå»å áiëó” äåãåíäi îé¹à êåëòiðìåé ìå îñûíäàéäà. Áàñºà äà ê¼ïòåãåí í¸ðñåëåð æ¼íiíäå äå á½ë ïàðàñàòòûëûºòû» içi äåï àéòàäû. Ñîëàé åìåñ ïå? – ĸë ñîëàé. – “´çií-¼çi æå»å áiëó” äåãåí ê¾ëêiëi åìåñ ïå? Ѽéòiï, àäàì ¼çiíå æîë áåðåòiíäi æå»åäi, æîë áåðóøi æå»óøi äå áîëàäû: ¼éòêåíi, ¸»ãiìå áið àäàì òóðàëû áîëûï æàòûð åìåñ ïå? – °ðèíå. – Áiðàº, á½ë ò½æûðûìäàðìåí áið àäàìíû» ¼çiíi» æàíûíäà æàºñû ìåí æàìàí á¼ëiêòåði áàð äåãåíäi àéòïàºøû ñèÿºòû æ¸íå òàáè¹àòû áîéûíøà æàºñû æà¹û íàøàðëàó æà¹ûí æå»åòií æà¹äàéäà “¼çií-¼çi æå»å áiëåäi” äåéäi: ÿ¹íè á½ë ìàºòàó; ò¸ðáèå ìåí ºî¹àìíû» î»áà¹àíäû¹ûíàí æàìàí æà¹û (îíäàé ê¼ï åìåñ ïå, æàºñû æàí àçûðàº) ê¼áiðåê áîëàòûí áîëñà, îíäà îíû àéûïòàé, êií¸ëàé îòûðûï, “¼ç-¼çiíå æîë áåðóøi” äåï àòàéäû. – °äåòòå ñîëàé äåï àòàéäû. – Åíäi áiçäi» æà»à ìåìëåêåòiìiçãå ºàðà, ñîíäà ñåí îäàí åêi æà¹äàéäû» áiðií òàáàñû»: ñåí ¼çií-¼çi æå»ãåí äåï æàðèÿëàó¹à áîëàòûí ìåìëåêåò äåãåíiìiç íå äåéñi», ¼éòêåíi, æàìàíûí áàñºàðàòûí æàºñûëàðäû» áàðëû¹ûí ïàðàñàòòû æ¸íå ¼çií-¼çi æå»å áiëåòií äåï àòàó¹à áîëàäû. – Ñåíi» ä½ðûñ àéòûï ò½ð¹àíû»äû ê¼ðiï ò½ðìûí. – ʼïòåãåí ¸ð ºèëûëû¹û áàð ûíäûíäàð, ðàºàòòàíóëàð ìåí ºèíàëóëàðäû ¸éåëäåð ìåí ¾é ìàëàéëàðûíàí î»àé áàéºàó¹à áîëàäû, àë, åíäi ¼çií åðêií àäàìäàðìûç äåéòiíäåðäi» àðàñûíäà – ê¼ïøiëiêòi» ¼êiëäåðiíäå æèi êåçäåñåäi. – °ðèíå. – Àë ºàðàïàéûìäûëàðäû, çåðäåíi» æ¸íå ä½ðûñ ïiêiðäi» àðºàñûíäà ¼ìið ñ¾ðåòií áàéûïòûëàðäû, òàáè¹àòû ìåí ò¸ðáèåñi áîéûíøà îçàòòàðäû ñåí àçûíàí êåçäåñòiðåñi». – Á½ë àíûº. – Ñåí ñîíû áiçäi» ìåìëåêåòòå äå áàéºàìàéñû» áà: ê¼ïøiëiêòi» áåéøàðà ûíäûíû àçøûëûºòû», ÿ¹íè ò¸ðòiïòi àäàìäàðäû» çåðäåëi ºàëàóûíà áà¹ûíàäû. – ȸ, áàéºàéìûí. áàðûíøà æàºñûðຠºàáûëäà¹àíûí (áîÿó ñèÿºòû) ºàëà¹àííàí áàñºà åøºàíäàé ìàºñàò ºîéìàéìûç: îëàðäû» ºàóiï òóðàëû æ¸íå áàñºàëàð òóðàëû ïiêiðëåði òèiñòi ò¸ðáèå àðºûëû æ¸íå òàáè¹è ºàñèåòòåði àðºûëû íû¹àÿ ò¾ñåäi; åøºàíäàé ºûøºûëìåí æóûï æiáåðó ì¾ìêií åìåñ – õàëåñòðèéëiê ñîºàð ìåí ê¾ëäåí äå ê¾øòiðåê ¸ñåð åòåòií ðàºàòòàíóìåí äå, ºàé¹ûìåí äå, ºîðºûíûøïåí äå, º½ìàðëûºïåí äå, æàëïû åøºàíäàé í¸ðñåìåí. Îñûíäàé ê¾øòi, íå ºàóiïòi æ¸íå ºàóiïòi åìåñ òóðàëû ¾íåìi ä½ðûñ æ¸íå çà»äû ïiêiðäi ñàºòàï ºàëóäû åãåð ñåí ºàðñû áîëìàñà» ìåí åðæ¾ðåêòiëiê äåï àòàéìûí. – Ìåí î¹àí ºàðñû åìåñïií, ¼éòêåíi, á½ë í¸ðñå òóðàëû ïiêið, ìåíi»øå, ò¸ðáèåäåí òûñ ïàéäà áîëäû. Îë õàéóàíäàð ìåí º½ëäàðäàí áàéºàëàäû. Îëàðäû çà»äû äåï åñåïòåìåéñi» áå, îëàðäû áàñºàøà àòàï, åðæ¾ðåêòiëiêêå æàòºûçáàéñû»-¹îé? – Íà¹ûç øûíäûº. – ß¹íè ìåí ñåíi» åðæ¾ðåêòiëiê òóðàëû ò¾ñiíiêòåði»ìåí êåëiñåìií. – Òîëûº ò¾ñiíiíiñòiê áîëó ¾øií åðæ¾ðåêòiëiêòi àçàìàòòûº ºàñèåò äåï àéòóëàðìåí äå êåëiñ. Êåëåñiäå åãåð ºàæåò áîëñà áiç á½íû» á¸ðií æàºñûðຠºàðàñòûðàìûç, ºàçið áiçäi» içäåíiñòåðiìiç åðæ¾ðåêòiëiêêå åìåñ ¸äiëåòòiëiêêå áà¹ûòòàë¹àí. Åðæ¾ðåêòiëiê òóðàëû, ìåíi»øå, ¸çiðãå æåòêiëiêòi ñèÿºòû. – Òàìàøà, – äåäi Ãëàâêîí. – Áiçäi» ìåìëåêåòiìiçäi» åêi ºàñèåòií ºàðàñòûðó ºàëäû: ïàðàñàòòûëûº æ¸íå áiçäi» çåðòòåóëåðiìiçäi» íåãiçi – ¸äiëåòòiëiê. – ȸ, ¸ðèíå. – Ïàðàñàòòûëûº òóðàëû îäàí ¸ði ¸óðå áîëìàó ¾øií áiç ¸äiëåòòiëiê äåãåí íå åêåíií òåçiðåê òàïñàº-ºîé. – Ìåí áiëìåéìií, áiðຠáiç ïàðàñàòòûëûº äåãåííi» íå åêåíií ºàðàñòûðìàé æàòûï ¸äiëåòòiëiêòi» íå åêåíií àíûºòàìàñ åäiì. Åãåð ìà¹àí æàºñû í¸ðñå æàñà¹û» êåëñå, îíäà ñîíû àëäûìåí ºàðàñòûð. – Ìåí ñîíû ºàëàéìûí, òiïòåí, ìiíäåòòiìií, åãåð ºàòåëåñïåñåì. – Îíäà áàñòà. – ȸ, ¸ðèíå. Ïàðàñàòòûëûº, áiçäi» ê¼çºàðàñûìûç áîéûíøà, àëäûíäà¹û ºàñèåòòåðãå ºàðà¹àíäà ¾íäåñòiê ïåí ¾éëåñiìäiëiêêå ñ¸éêåñ êåëåäi.

– Åãåð îë ìåíi» ºîëûìíàí êåëñå! Îäàí äà ñåíi» ê¼ðñåòói»ìåí ñà¹àí åðãåíiì æàºñû – ìiíå ìåí ñî¹àí ê¼áiðåê æàðàéìûí. – Îíäà ä½¹à»äû îºûï, ìåíiìåí áiðãå iëåñ. – Ìåí ñîëàé iñòåéìií, àë ñåí ìåíi iëåñòið. – Á½ë æåð àäàì ¼òå àëìàéòûí ºàëû» øàòºàë åêåíi ðàñºîé, àéíàëà ºàð໹û æ¸íå íå áàð åêåíií áàðëàó ¼òå ºèûí. Áiðຠá¸ðiáið àë¹à æûëæó êåðåê. – ȸ, àë¹à æûëæèìûç! Êåíåòòåí áið í¸ðñåíi áàéºàï, ìåí “Åé, Ãëàâêîí, ºàíäàé ºóàíûø! Áiç içãå ò¾ñòiê, îë áiçäåí àëûñºà ½çàï êåòêåí æîº!” äåï àéºàéëàï æiáåðäiì. – Içãi õàáàðëàð, – äåäi Ãëàâêîí. – Äåãåíìåí áiç ºàíäàé ໺àóìûç! – Îë ºàëàé? – ²àäiðëiì ìåíi», îë áiçäi» àÿ¹ûìûçäû» àñòûíäà àéíàëûï æ¾ð, àë áiç î¹àí ºàðàìàéìûç – ê¾ëêiëi-àº. Îë êåçäå àäàìíû» ºîëûíäà¹ûñûí içäåãåíìåí áiðäåé: àë áiç áîëñຠá½íäà ºàðàìàé àëûñºà ºàðàäûº, áið æåðãå îë áiçäåí æàñûðûíûï ºàë¹àíäàé. – Îë ºàëàé äåéñi»? – Îë áûëàé: ìåíi»øå, áiç ¼çiìiçäi» ¸»ãiìåëåðiìiçäå ¼ç¼çiìiçäi ò¾ñiíáåäiê, ÿ¹íè áiç ¸äiëåòòiëiê òóðàëû ñ¼éëåï æàòºàíûìûçäû ¼çiìiç ò¾ñiíáåäiê. – Êiðiñïå ñ¼ç ¼òå ½çàº, íå åêåíií áiëóãå øûäàì æåòïåé îòûð. – Îíäà òû»äà æ¸íå áà¹àñûí áåð. Áiç áàñûíäà ìåìëåêåò îðíàòºàíäà á½íû ò½òàñòûº ¾øií æàñàó êåðåê åêåíií áåëãiëåäiê. Îñû ò½òàñòûº – ¸äiëåòòiëiê íåìåñå îíû» áið ò¾ði. Áiç ¸ðáið æåêå àäàìíû» ìåìëåêåòêå êåðåê æåêå áið iñïåí àéíàëûñóû êåðåêòiãií áåëãiëåäiê. °ñiðåñå, îë ¼çiíi» òàáè¹àòûíàí íå í¸ðñåãå ºàáiëåòòi áîëñà, ñîë iñïåí àéíàëûñóû êåðåê. – ȸ, áiç ñîëàé äåäiê. – Áiðàº, ¼ç iñi»ìåí àéíàëûñó æ¸íå áàñºàíû» iñiíå àðàëàñïàó – á½ë ¸äiëåòòiëiêòi» ¼çi, îíû áiç ê¼ïòåãåí áàñºà àäàìäàðäàí åñòiäiê æ¸íå ¼çiìiç äå æèi ñîëàé äåï àéòòûº. – ȸ, àéòºàíáûç. – Ìiíå, äîñûì, ¸ðêiìíi» ¼ç iñiìåí àéíàëûñóûí ¸äiëåòòiëiê äåï àòàé àëàìûç. Ìåí íåãå á½ëàé äåéìií, áiëåñi» áå? – Æîº, ò¾ñiíäiðøi. – Ìåíi»øå, áiçäi» ìåìëåêåòòi» ¼çiìiç ºàðàñòûð¹àí ïàðàñàòòûëûº, åðæ¾ðåêòiëiê, çåðäåëiëiê ºàñèåòòåðiíåí áàñºà – ß¹íè, åãåð ðàºàòòàíóëàð ìåí ûíäûíäàðäû æ¸íå ¼çií¼çi æå»ãåí ¸éòåóið áið ìåìëåêåòòi ìîéûíäàóûìûç êåðåê áîëñà, îíäà îë áiçäi» ìåìëåêåò áîëàäû. – Ľðûñ àéòàñûç. – Îñûíû» á¸ðiíå êåëiñå îòûðûï, îíû ïàðàñàòòû äåï àòàó¹à áîëìàéäû ìà? – Òîëû¹ûìåí áîëàäû! – Îñû¹àí ºîñà àéòàòûí áîëñàº, îíäà åãåð ºàíäàé äà áið ìåìëåêåòòå áàñºàðóøûëàð ìåí îëàð¹à áà¹ûíûøòûëàð êiìíi» áàñºàðóû òóðàëû êåëiñiìäi ïiêið áàð äåñå»iç – îë áiçäi» ìåìëåêåòòå áàð. °ëäå ñåí îíûìåí êåëiñïåéìiñi»? – Òîëû¹ûìåí æ¸íå òàëàññûç êåëiñåìií. – Åãåð æà¹äàé îñûíäàé áîëñà, îíäà ºàéñûñûíäà ïàðàñàòòûëûº áàð äåï îéëàéñû» – áàñºàðóøûëàðäà ìà, ¸ëäå áà¹ûíóøûëàðäà ìà? – Åêåóiíäå äå áàð ñèÿºòû. – ʼðäi» áå áiç æàºûíäà ä½ðûñ áîëæàï áiëäiê – ïàðàñàòòûëûº ¾éëåñiìäiëiê ñèÿºòû11. – Íå àéòïàºøûñû»? – Îë æ¾ðåêòiëiê ïåí äàíàëûºòà¹û ñèÿºòû åìåñ: îëàð ìåìëåêåòòi» áið á¼ëiãi áîëà ò½ðà ìåìëåêåòòi òîëû¹ûìåí íå åðæ¾ðåêòi, íåìåñå äàíà åòåäi; ïàðàñàòòûëûº ìåìëåêåòòå îëàé áàéºàëìàéäû: îë ¼çiíi» û»¹àéûíà á¸ðií ê¼íäiðåäi; îë ¼çiíi» áàðëûº øåêòåði àðºàñûíäà îëàðäû» ¸ëñiç íåìåñå ê¾øòi òàðòûë¹àíûíà ºàðàìàé áið-áiðiìåí ¾íäåñå îéíàòàäû, òiïòåí, çåðäåíi» ê¼ìåãiìåí, ê¾øïåí, òiïòåí, ñàíìåí æ¸íå áàéëûºïåí æ¸íå ò.ñ.ñ. Ѽéòiï, îñû êåëiñiì ìåí ïàðàñàòòûëûº, áàñºàøà àéòºàíäà, ìåìëåêåò ïåí æåêå àäàìäû áàñºàðóäà¹û æàºñû ìåí æàìàííû» òàáè¹è ¾íäåñòiãií ê¼ðñåòåäi. – Ìåí äå ñîë ïiêiðäåìií. – Æàºñû. Áiç ¼çiìiçäi» ìåìëåêåòiìiçäi» á½ë ¾ø ºàñèåòií ºàðàñòûðäûº. ²àðàñòûðûëìà¹àí áiðåói àðºûëû ìåìëåêåò ºàéûðûìäûëûººà æàºûíäàé ò¾ñåäi. Á½ë ¸äiëåòòiëiê åêåíi àíûº. – Àíûº. – Åíäi, Ãëàâêîí, áiç à»øûëàð ñèÿºòû ºàëû» øàòºàëäû ºîðøàï àë¹àíäàé ò½ðàéûº òà, ¸äiëåòòiëiêòi» áiçäåí ºàøûï êåòïåóií áàºûëàéûº. °éòïåñå, îë áiçäåí ºàøûï êåòåäi äå, áiçãå ºàéòàäàí á¸ði ò¾ñiíiêñiç áîëûï ºàëàäû. Îë îñû æåðäå æàñûðûíûï æ¾ðãåíäåé: ñåí îíû áàéºàó¹à òûðûñ, àë åãåð áiðiíøi áîëûï ê¼ðåòií áîëñà», îíäà ìà¹àí ê¼ðñåò.

– ´òå ¾ëêåí åìåñ. – Áiðàº, ºîë¼íåðøi íåìåñå áàñºà áiðåó, ¼ç òàáè¹àòû áîéûíøà ñàóäà¹à áåéiì êiñi ¼ç áàéëû¹û àðºàñûíäà, áàéëàíûñû ìåí ê¾øií ïàéäàëàíûï ñàðáàçäàð ñîñëîâèåñiíå ¼òóãå òàëàïòàíñà, íåìåñå ñàðáàçäàðäû» áiði êå»åñ ì¾øåëiãiíå, ¸ëäå ñàºøû áîëó¹à ¼òiï êåòêiñi êåëñå æ¸íå îíû» ¾ñòiíå îëàð ºàðóëàðûí, àòàºòàðûí áið-áiðiìåí àóûñòûðñà, íåìåñå áið àäàì îñûíû» áàðëû¹ûí áið óàºûòòà iñòåãiñi êåëñå, îíäà îñûíäàé àóûñóäû», ¼ç iñiíå åìåñêå àðàëàñóäû» ìåìëåêåòêå íà¹ûç çàóàë åêåíi áåëãiëi. – Òîëûº ê¾éðåó. – ß¹íè îñû ¾ø ñîñëîâèåíi» áàñºà iñòåðãå àðàëàñóû áið ñîñëîâèåäåí åêiíøiñiíå ¼òói – ìåìëåêåò ¾øií ¾ëêåí çàëàë æ¸íå ºûëìûñòû» å» æî¹àð¹ûñû äåï åñåïòåóãå áîëàäû. – Øûí ñ¼ç. – ´ç ìåìëåêåòi»å äåãåí æî¹àð¹û ºûëìûñòû ¸äiëåòñiçäiê äåï àòàìàéñû» áà? – °ðèíå. – ß¹íè á½ë äåãåíi»iç ¸äiëåòñiçäiê. Òà¹û àéòûï ê¼ðåëiê: îíû» ºàðàìà-ºàðñûñû ¸äiëåòñiçäiê, àë áàðëûº ñîñëîâèåëåðäi», ÿ¹íè åïòiëåðäi», ê¼ìåêøiëåðäi» æ¸íå ñàºøûëàðäû» òèiñòi iñòåðäi àòºàðóû æ¸íå ¼ç iñiíå àäàëäû¹û ìåìëåêåòòi ¸äiëåòòi åòåäi. – Ìåíi»øå, iñòi» æ¼íi îñûíäàé. – Á½íû áiç áàòûë ò¾ðäå àéòà àëìàéìûç, áiðàº, á½ë ïiêið ¸ðáið æåêå àäàì¹à ñ¸éêåñ êåëñå, îíäà ñîë æåðäå ¸äiëåòòiëiê îðíàéäû, ìiíå, ñîíäà áiç äå êåëiñåìiç, ¼éòêåíi, îíäà áiçãå áàñºàøà çåðòòåó êåðåê. Àë, åíäi áiç ¼çiìiç îéëà¹àíûìûçäàé ºàðàñòûðóûìûçäû àÿºòàéûº: áiç àëäûìåí ¸äiëåòòiëiê æ¾çåãå àñàòûí ¾ëêåí í¸ðñåíi áàºûëà¹ûìûç êåëñå, îíäà áiç æåêå àäàìíàí îíû áàéºàóûìûç¹à áîëàäû. Áiç ìåìëåêåòòi iði í¸ðñå äåï åñåïòåï, îíû ºîëûìûçäàí êåëãåíøå ºàëûïòàñòûðóìåí àéíàëûñòûº, ¼éòêåíi, êåìåëäåíãåí ìåìëåêåòòå ¸äiëåòòiëiê îðíàéòûíûí áiëåìiç. – Áiç ñîíäà òàïºàíûìûçäû åíäi æåêå àäàì¹à àóûñòûðûï ê¼ðåëiê. Åãåð ñ¸éêåñ êåëñå ¼òå æàºñû, åãåð æåêå àäàìäà áàñºà í¸ðñå áàéºàëñà, îíäà áiç ìåìëåêåòòi çåðòòåó àðºûëû îíû òåêñåðåìiç. ̾ìêií îñû æàºûíäàñòûðó àðºûëû, åêi êåñåê à¹àøòû áið-áiðiìåí ¾éêåãåíäåé ¸äiëåòòiëiê îòûí æà¹ó¹à ñåáåïêåð áîëàìûç æ¸íå îë àíûº áîë¹àííàí êåéií îíû ¼çiìiçäå áåðiê íû¹àéòàìûç. îëàðäû» iøiíäå áîëàòûí æ¸íå ñàºòàëàòûí í¸ðñå áîëàäû. Áiç òàïºàí ¾ø ºàñèåòòåðäåí êåéiíãi ºàëäûºòû ¸äiëåòòiëiê äåï àòàéìûç äåäiê. – °ðèíå. – Áiðຠåãåð îñû ºàñèåòòåðäi» ºàéñûñû áiçäi» ìåìëåêåòiìiçäi æåòiëãåí åòå ò¾ñåäi äåãåí ì¸ñåëå òóûíäàñà, îíäà øåøiì ºèûí í¸ðñå áîëàð åäi: ¶êiìåò áàñºàðóøûëàðû ìåí î¹àí áà¹ûíóøûëàðäà ïiêið áiðëiãi áîëà ìà, ¸ëäå ñàðáàçäàðäû» íåíi ºàóiïòi íåìåñå ºàóiïòi åìåñ åêåíäiãi òóðàëû çà»äû ñàºòàé áiëói, íåìåñå áèëiêòåãiëåðäi» çåðäåëiëiãi ìåí ºûðà¹ûëûëû¹û ìà? °ëäå áiçäi» ìåìëåêåòiìiçäi» æåòiëãåíäiãiíå ºûçìåò åòåòiíãå, ¸éåë äå, º½ë äà, ºîë¼íåðøi äå, åðiêòi äå, áèëiê èåñiíäå äå æ¸íå áà¹ûíûøòûëàðäà äà êåçäåñåòií ä¾íèåíi àòàó¹à áîëà ìà? ιàí: á¼òåí åøêiìíi» iñiíå àðàëàñïàé ¸ðêiì ¼ç iñiìåí àéíàëûñóû æàòàäû. – °ðèíå, îíû øåøó ºèûí. – Áàéºà¹àíûìûçäàé ìåìëåêåòòi æåòiëäiðó ì¸ñåëåñiíäå ¸ðáið àçàìàòòû» ¼ç iñiìåí àéíàëûñó ºàáiëåòi äàíàã¼éëiêïåí, ïàðàñàòòûëûºïåí æ¸íå åðæ¾ðåêòiëiêïåí á¸ñåêåãå ò¾ñåòiíäåé. – Òiïòåí, îë ¼òå áàéºàëàäû. – °äiëåòòiëiê îëàðìåí ìåìëåêåòòi æåòiëäiðó ¾øií ê¾ðåñåäi äåï ïàéûìäàìàéñû» áà? – °ðèíå. – Ìûíàíû äà ºàðàñòûð – áiðàº, îíûìåí êåëiñåñi» áå, áiëìåéìií: ñîò iñòåðií ñåí ìåìëåêåò áàñøûëàðûíà òàïñûðìàéñû» áà? – Áàñºàøà ºàëàé ? – Àë ñîòòûº ºàðàñòûðó áàðûñûíäà îëàðäû» áàðëûº ûíòàñû åøêiì áàñºàíû» åøí¸ðñåñií òàðòûï àëìàñûí æ¸íå ¼çiíiêiíåí àéûðûëûï ºàëìàñûí äåóãå áà¹ûòòàëìàé-ìà? – Æîº, ¸ðèíå ñî¹àí. – ´éòêåíi, îë ¸äiëåòòiëiê ºîé? – ȸ. – ß¹íè, á½ë ìûñàëäàí áàéºà¹àíûìûç ¸äiëåòòiëiê ¸ðêiì ¼çiíiêiíå èå áîëûï, ñîíû æ¾çåãå àñûðó åêåí. – ȸ, îë ñîëàé. – Áiðàº, ñåí ìåíiìåí ìûíà¹àí êåëiñåñi» áå: åãåð ½ñòà åòiêøiíi» æ½ìûñûí iñòåãiñi êåëñå, àë åòiêøi º½ðàëäàðû ìåí àòà¹ûí àóûñòûðûï ½ñòàíû» iñií àòºàðñà, íåìåñå áið àäàì åêi æ½ìûñòû àòºàðûï, øåáåðëåð îðûíäàðûí àóûñòûðñà, îíäà ìåìëåêåòêå ¾ëêåí í½ºñàí êåëå ìå?

ê¾ëêiëi áîëàð åäi: ìiíå ñîíäàé æà¹äàé Ôðàêèÿ, Ñêèôèÿ æ¸íå áàñºà äà ñîëò¾ñòiê æåðëåðiíi» ò½ð¹ûíäàðûíà ò¸í áîëûï êåëåäi, îë áiçäi» ¼ëêåëiêòåðäi» ºûçû¹óøûëû¹ûíàí òàíûëàäû. Ôèíèêèÿëûºòàð ìåí åãèïåòòiêòåðäå ïàéäàê¾íåìäiê ê¼áiðåê áîëàäû14. – Òiïòåí ê¼ï áàéºàëàäû. – ȸ, ºèûí åìåñ. – Áiëói ºèûí ìûíàó: áiçäi» iñ-ºèìûëûìûç áið ºàñèåòêå áàéëàíûñòû ìà, ¸ëäå á½ë ºàñèåòòåð ¾øåó áîë¹àíäûºòàí îëàðäû» ¸ð ºàéñûñû åðåêøå iñ-ºèìûë¹à øàºûðà ìà? Áiç ºàñèåòòåðäi» áiðåói àðºûëû òàíûï áiëåìiç, àë àøó-ûçà åêiíøiñiìåí áàéëàíûñòû, ¾øiíøi ºàñèåò òàìàºòàíóäàí, áàëàíû ä¾íèåãå ¸êåëóäåí æ¸íå ñî¹àí ½ºñàñ í¸ðñåëåðäåí ðàºàòòàíó içäåóãå èòåðìåëåéäi. Íåìåñå ¼çiìiçäå îñûíäàé ñåçiìäåð îÿí¹àíäà áiçäi» ¸ðáið iñ-ºèìûëûìûç æàíûìûçäû» ò½òàñòàé àë¹àíäà¹û ê¾éiíåí òóûíäàéäû åìåñ ïå? Ìiíå á½ë íûñàí¹à ëàéûºòû ò¾ðäå îñûíû àíûºòàó ºèûí. – Ìåíi»øå äå ñîëàé. – Á½ë ºàñèåòòåð áið-áiðiìåí ñ¸éêåñ êåëå ìå, ¸ëäå àéûðìàøûëû¹û áàð ìà, ñîíû àíûºòàéûº... – Áiç îíû ºàëàé àíûºòàéìûç? – Ѹéêåñ êåëåòií í¸ðñå îë ¼çiíi» ñ¸éêåñòiãií ºàðàìàºàðñû êåëåòiíäi æ¸íå î¹àí ºàðñû í¸ðñåíi áið óàºûòòà æ¾çåãå àñûðûï, ñûíàé àëìàéäû. Ñîíäûºòàí á½ë æåðäå áàéºàéòûíûìûç áið ¹àíà í¸ðñå åìåñ, îë ê¼ï í¸ðñå. – Ñîëàé áîëñûí. – ²àðà»ûç, ìåí íåãå ìå»çåéìií. – Àéò. – Áið í¸ðñå áið æà¹äàé¹à áàéëàíûñòû áið ìåçåòòå ¸ði ò½ðûï ¸ði ºîç¹àëóû ì¾ìêií áå? – Åøºàíäàé. – Ò¾ñiíáåñòiê áîëìàñ ¾øií àëäûí-àëà ä¸ëiðåê àíûºòàï àëàéûº. Åãåð àäàì ºîç¹àëìàé ò½ðñà, áiðຠîë ºîëäàðûí æ¸íå áàñûí ºèìûëäàòûï æàòñà, îíäà á½ë àäàì áið îðûíäà ò½ð. Áiðຠñîíûìåí ºîñà ºîç¹àëóäà äåéäi. Áiðຠáiç á½ëàé äåóìåí êåëiñïåñ åäiê. Á½ë æåðäå îíû» áið æåði ºèìûëäàéäû, àë åêiíøi æåði ºîç¹àëìàéäû äåó êåðåê ñèÿºòû. Ñîëàé åìåñ ïå? – Ñîëàé. Áiðຠêiì á½ëàé äåñå, îë îäàí áåòåð ê¾ëêiëi æ¸íå òàïºûð ìûñàë êåëòiðåð åäi: çûðûëäàóûº áið óàºûòòà áið æåðäå ò½ð, ñîíûìåí ºàòàð îë ºîç¹àëàäû, ÿ¹íè àéíàëàäû, áiðຠîíû» ½øû – Ñåí àéºûí æîëäû ê¼ðñåòiï ò½ðñû», ñîíäûºòàí ñîëàé iñòåó êåðåê. – Åãåð áiðåó áið í¸ðñåìåí ¾ëêåíäi äå êiøiíi äå àòàñà, îíäà îñû àòàóëàð àðºûëû-ຠ½ºñàñ åìåñ ïå? Íåìåñå îëàð áið-áiðiìåí ½ºñàñ ºîé? – μºñàñ. – ß¹íè ¸äiëåòòi àäàìíû» ¸äiëåòòi ìåìëåêåòòåí ¼çiíi» ¸äiëåòòiëiê èäåÿñû áîéûíøà-ຠàéûðìàñû áîëìàéäû, êåðiñiíøå, îë îíûìåí ½ºñàñ. – ȸ, ½ºñàñ. – Îíû» ¾ñòiíå áiç ìåìëåêåòòi ¸äiëåòòi äåï ¼ç òàáè¹àòû áîéûíøà ¾ø ò¾ðëi ñîñëîâèåëåðäi» ¸ðºàéñûñûíû» ¼ç iñiìåí àéíàëûñóûíà áàéëàíûñòû äåï ñàíàäûº. Àë, ìåìëåêåòòi áiç ïàðàñàòòû, åðæ¾ðåêòi æ¸íå äàíàã¼é äåï îñû ñîñëîâèåëåðäi» ¼êiëäåðiíi» ºàñèåòòåði ìåí æà¹äàéëàðûíà ñ¸éêåñ êåëóiíå áàéëàíûñòû àòàäûº. – Ľðûñ. – ß¹íè, ìåíi» äîñûì, áiç æåêå àäàìäû äà îñûëàé ºàðàñòûðàìûç: îíû» æàíûíäà¹û í¸ðñåëåð äå ìåìëåêåòòåãiäåé, ñîíäûºòàí îñû æà¹äàéëàð¹à áàéëàíûñòû îëàð¹à îñûíäàé áåëãiëåð áåðãåí æ¼í. – Á½ë ñ¼çñiç áîëàòûí í¸ðñå. – ²ûìáàòòûì ìåíi», àéòàòûíû æîº, ºàðàïàéûì íûñàíäû ºàðàñòûðàòûí áîëäûº! ̸ñåëå æàíäà: îíäà ¾ø í¸ðñå áàð ìà, æîº ïà? – Ìåíi»øå, á½ë î»àé í¸ðñå åìåñ, ¼éòêåíi, “¸ñåìäiêºèûí” äåãåí ñ¼ç ä½ðûñ àéòûëàäû12. – Ñîëàé øû¹àð. Ãëàâêîí, ìåíi» ïiêiðiìøå, ¼çiìiçäi» ºàðàñòûðóëàðûìûçäà ºîëäàí¹àí ò¸ñiëäåðìåí á½ë íûñàíäû ñîíäàé ä¸ëäiêïåí àøûï áåðå àëìàéìûç – î¹àí ½çຠæîë áàð; äåãåíìåíäå, áiçäi» æî¹àðûäà¹û àéòºàíäàðûìûç¹à æ¸íå ºàðàñòûð¹àíäàðûìûç¹à ëàéûºòû ñèÿºòû. – Á½ë áiçãå æåòêiëiêòi åìåñ ïå? Ìåí ¾øií á½ë æàºñû áîëàð åäi. – Àë ìà¹àí îäàí áåòåð. – μíæûð¹à» ò¾ñïåñií, ¸ði ºàðàé ºàðàñòûðà áåð. – Áiçäi» ¸ðºàéñûìûçäà ìåìëåêåòòåãiäåé àäàìãåðøiëiê ºàñèåòòåð áàð åêåíií ñ¼çñiç ìîéûíäàó êåðåê åìåñ ïå? – äåäiì ìåí. Áàñºàøà ò¾ðäå îëàð ºàéäàí êåëåäi?13 Ðóõòû» òåãåóiðiíäiëiãi ñèÿºòû ºàñèåò êåéáið ìåìëåêåòòåðäå îëàðäû» êåéáið ¼êiëäåðiíäå ñîíäàé áîë¹àíäûºòàí åìåñ äåãåí îé

– Ñîëàé áîëàòûí áîëñà, îíäà ûíäûííû» åðåêøå ò¾ði áàð, àë îíû» ìûºòûñû ø¼ëäåó ìåí àøû¹ó åìåñ ïå? – ȸ. – Áiðiíøiñi ø¼ëäåó áîë¹àíäûºòàí ñî¹àí òîºòàëàìûç. Îíäà àäàìíû» æàíû æî¹àðûäà àéòûë¹àííàí áàñºà ºîñûìøà òiëåêòåð ïàéäà áîëà ìà? Áàñºàøà àéòºàíäà ìiíäåòòi ò¾ðäå, ûñòûºòû íåìåñå ñóûºòû, ê¼ï íåìåñå àç, ¸éòåóið, áåëãiëi áið ñóñûíäû iøóãå òûðûñó òiëåêêå æàòà ìà? Åãåð àäàì ûñòûºòàé áàñòàñà ñóûº í¸ðñåíi iøóãå, åãåð îë òî»à áàñòàñà ûñòûº í¸ðñåíi iøóãå òûðûñïàé ìà? Åãåð òà»äàéòûí ñóñûíäàð ¸ðò¾ðëi áîëñà ø¼ëäåóäi» äå ¸ð ºèëû ñèïàòû áàéºàëàäû: àäàì ê¼ï í¸ðñåíi ºàëàé áàñòàéäû; àë åãåð æàé ø¼ëäåó áîëñà, îíäà ê¼ï ºàëàóäû» ºàæåòi æîº. Áiðຠø¼ëäåó ¼çiíøå áàñºà í¸ðñåãå ûíäûí áîëìàéäû, îë òåê iøóäi ¹àíà ºàëàéäû, àë àøû¹ó äà ¼çiíøå òàáè¹è ºàñèåòi áîéûíøà æåóãå ½ìòûëäûðàäû. – Ñîíûìåí,– äåäi îë,– ¸ðáið ûíäûí ¼çiíøå àë¹àíäà æåêå ¼çiíi» òàáè¹àòûíà ñ¸éêåñ êåëåòií í¸ðñåãå ¹àíà áà¹ûòòàëàäû. °ð ò¾ðëi ê¾éäåãi í¸ðñåãå º½ìàðëûº ñûðòòàí ºîñûë¹àí ä¾íèå ñèÿºòû. – Äåãåíìåí êåéáiðåó áiçäi» ໹àëäû¹ûìûçäû ïàéäàëàíûï, åøêiì æàé ¹àíà iøóäi åìåñ, òåê iøóãå æàðàéòûí í¸ðñåíi iøóäi ºàëàéäû, æàé òà¹àìäû ¹àíà åìåñ, æåóãå æàðàìäû òà¹àìäû æåóäi ºàëàéäû äåï ½ÿëòûï æ¾ðìåñií. ´éòêåíi æ½ðòòû» á¸ði æàºñû¹à º½ìàð. Åãåð ø¼ëäåó ûíäûí áîëàòûí áîëñà, îíäà iøóãå áîëàòûí í¸ðñåíi ºàëàóû êåðåê, íåìåñå àäàìíû» ûíäûíû íåãå áà¹ûòòàëñà ñîë ºàæåò äåãåíäi áiëäiðåäi. Áàðëûº í¸ðñåäå äå îñû æà¹äàé. – Äåìåê, á½ë iñêåðëi ºàðñûëûº áîëàð åäi. ̽íäàé ñûíà ïiêiðäi» íåãiçi áàð ñèÿºòû. – Áiðຠîë áiðí¸ðñåëåðìåí ñàëûñòûðûëàòûí çàòòàð¹à ºàòûñòû: îëàðäà ìûíàíäàé ºàñèåòòåðäi» áîëó ñåáåái îíûìåí ñàëûñòûðûëàòûí í¸ðñåäå äå ñîíäàé ºàñèåòòåð áàð, àë îëàðäû ¼çiíøå àë¹àíäà îëàð ¼çäåðiíå ¹àíà òîëûº ñ¸éêåñòiê ºàòûíàñòà. – Ìåí ò¾ñiíáåäiì. – Ñåíi» ò¾ñiíáåãåíi» áið í¸ðñåíi» ê¼áiðåê áîëóûíû» ñåáåái îë áàñºà áið í¸ðñåäåí ê¼áiðåê áîë¹àíäû¹ûíàí åìåñ ïå? – °ðèíå. – Àçûðà¹ûìåí ñàëûñòûð¹àíäà åìåñ ïå? – ȸ. áið æåðãå òiðåëãåí. Îäàí áàñºà îðíûí àóûñòûðìàé áið æåðäå àéíàëàòûí çàòòàðäàí ìûñàë êåëòiðóãå áîëàäû. Áiðຠáiç îíû» á¸ðií ºîÿéûº, ¼éòêåíi îë áið îðûíäà ò½ð æ¸íå áið áà¹ûòòà ºîç¹àëûï ò½ð¹àí æîº. Áiç îëàðäà ò¾çóëiê ïåí øå»áåðëiê áàð äåéìiç: îëàð åøºàéäà á½ðûëìàé áið áà¹ûòòà ò½ðàäû, àë øå»áåð áîéûíøà àéíàëàäû. Øåòêi ºîç¹àëûñû ñàºòàë¹àí æà¹äàéäà òiêå áà¹ûò à æ¸íå ñîë¹à, àë¹à æ¸íå àðòºà àóûñàäû, îíäà á½ë çàòòàð áið æåðäå ò½ð äåï àéòó¹à áîëìàéäû. – Á½ë ä½ðûñ. – Ñîíûìåí ¼çiíi» ¼çiíå ñ¸éêåñòiãiíå ºàðàìà-ºàðñû êåëåòií æ¸íå î¹àí ºàðñû áîëàòûí í¸ðñå ñèÿºòû æà¹äàéäû ñåçiíåòiíäåé ê¾é áîëñà äà áiçäi á½ë êåëòiðiëãåí ìûñàëäàð ø¾á¸ëàíäûðìàéäû æ¸íå ïiêiðiìiçäi ¼çãåðòïåéäi15. – Ìåíi á½¹àí ñåíäiðå àëìàéäû. – Áiðຠáiç ì½íäàé êåéáið ò¾ñiíiêñiç í¸ðñåëåðäi ºàðàñòûðìàó ¾øií æ¸íå îëàðäû» ä½ðûñ åìåñ åêåíäiãií ½çຠä¸ëåëäåï æàòïàñ ¾øií îñûëàé äåï êåëiñiï, àë¹à æûëæèûº. Àë åãåð æà¹äàé ¼çãåðñå, îíäà îäàí òóûíäà¹àí í¸òèæåëåð äå êåðåêñiç áîëûï ºàëàäû. – ȸ, ñîëàé æàñàó êåðåê. – °ði ºàðàé: êåëiñêåíäiêòi áiëäiðiï áàñ èçåó æ¸íå êåëiñïåé áàñòû øàéºàó; ¼çi»å æàºûíäàòó ìåí ¼çi»íåí òûñòàí áîé òàðòóäû æ¸íå îñû¹àí ½ºñàñ í¸ðñåëåðäi áið-áiðiíå ºàðàìàºàðñû iñ-ºèìûëäàð ìåí æà¹äàéëàð ðåòiíäå ºàáûëäàìàéìûñû»? – °ðèíå, îëàð áið-áiðiíå ºàðàìà-ºàðñû. – °ði ºàðàé: ø¼ëäåó ìåí àøòûºòû æ¸íå æàëïû ûíäûíäû, ñîíûìåí ºàòàð òiëåê ïåí ºàëàóäû – ìiíå îñûíû» á¸ðií æà»à áiç àéòºàí ò¾ðëåðãå æàòºûçáàéñû» áà? Ìûñàëû, ûíäûíäû àäàìíû» æàíû ¼çiíi» º½ìàðëû¹û êåòêåí í¸ðñåñiíå ½ìòûëìàé ìà íåìåñå ¼çiíi» ºàëà¹àíûí ¼çiíå òàðòïàé ìà? Íåìåñå áàñºà ìûñàë: îë ¼çi ºàëà¹àí í¸ðñåñií àëó ¾øií, ¼çiíå-¼çi êåëiñiì æàñà¹àííû» áåëãiñiíäåé æ¸íå áiðåó ì½íû ñ½ðà¹àíäàé áàñûí èçåéäi æ¸íå ¼ç òiëåãiíå æåòóãå ½ìòûëàäû åìåñ ïå? – ȸ, ìåí ä¸ë ñîëàé äåéìií. – °ði ºàðàé íå? “²àëàìàó êåðåê ïå?”, “º½ìàðëûº êåðåê åìåñ ïå?”, “òiëåìåó êåðåê ïå?” – áiç ì½íû» á¸ðií “¸ði èòåðóãå”, “ºàáûëäàìàó¹à”, ÿ¹íè ºàðàìà-ºàðñû¹à æàòºûçáàéìûç áà? – °ðèíå.

– Ìåí ò¾ñiíäiì, ìåíi»øå, ì¸ñåëå îñûíäà. – Àë ø¼ëäåóäi îñûíäàé í¸ðñåãå æàòºûçáàéñû» áà? Îë ¼çiíi» ¼çäiãiíäå áàñºà í¸ðñåëåðìåí ºàòûíàñòà áîëìàé ìà? Á½ë æåðäå ø¼ëäåó ºàëàé áîëàäû? – ȸ, îíûìåí iøóãå ºàòûíàñûíäà àëûï ºàðàð åäiì. – Áåëãiëi áið ñóñûíäàó¹à ñ¸éêåñ ø¼ëäåó áàð, àë ¼çiíøå ê¼ï, íå æàºñû, íå æàìàí ñóñûíäàó¹à, ÿ¹íè åøºàíäàé ºàñèåòiíå áà¹ûòòàëìà¹àí: ø¼ëäåó ¼çiíøå àë¹àíäà iøóìåí áàéëàíûñòà. Àäàì æàíûíû» ¾ø áàñòàóû – ß¹íè ø¼ëäåãåí àäàìíû» æàíû ñóñûíäàóäàí áàñºà åøí¸ðñåíi ºàëàìàéäû, îë î¹àí ½ìòûëàäû, òàëïûíàäû. – Îë àíûº. – Àë åãåð ºàíøà ø¼ëäåï ò½ðñà äà îíû áið í¸ðñå ½ñòàï ò½ðàäû, ÿ¹íè îíû» ñóñûíäàó¹à ½ìòûë¹àí à»äàé à»ñàðû àó¹àíìåí ûíäûíûíàí áàñºà áiðí¸ðñåñi áàð. Áiç áið í¸ðñå áið óàºûòòà ¼çiíi» áið á¼ëiãiíäå, áið í¸ðñåãå ºàòûñòû ºàðàìàºàðñû iñòåð æàñàé àëìàéäû äåéìiç ¹îé. – °ðèíå, æîº. – ĸë îñûëàé êiì ñàäຠàòàòûí áîëñà, îë áið óàºûòòà ñàäàºòû ¸ði ¼çiíå ºàðàé æ¸íå ¼çiíåí ¸ði òàðòà àëàäû äåñåê, îë ñ¸òñiç àéòûë¹àí ñ¼ç áîëàð åäi. Áûëàé äåãåí ä½ðûñ: “Áið ºîëû ¼çiíå òàðòàäû, åêiíøiñi ºàðñû æ຺à”. – ĸë ñîëàé. – Áiç ø¼ëäåãåí àäàìäàð êåéäå iøóäåí áàñ òàðòàäû äåé àëàìûç áà? – Òiïòåí ê¼ïòåãåí àäàìäàð æ¸íå ¼òå æèi. – Îëàð òóðàëû íå àéòó¹à áîëàäû? Îëàðäû» æ¾ðåãiíäå ñóñûíäàó¹à ½ìòûëäûðàòûí áið í¸ðñå áàð, áiðຠåêiíøi í¸ðñå iøóãå øåê ºîÿäû, ñîë ½ìòûëäûðóäû æå»å àëàäû. – Ìåíi»øå ñîëàé. – Îñû øåê ºîþøû, åãåð ïàéäà áîëñà, ïàéûìäàó ºàáiëåòiíi» àðºàñûíäà, àë á½¹àí ûíòûºòûð¹àí í¸ðñå 콺òàæäûºòàðäû» ºèíàóû ìåí àóðóëàðäû» í¸òèæåñiíäå ïàéäà áîëìàé ìà? – Ñîëàé øû¹àð. – Áiç îñû áàñòàóëàðäû» åêi½äàéëû¹ûí æ¸íå áið-áiðiíåí àéûðìàøûëû¹û áàð åêåíií ìîéûíäàéòûíûìûç íåãiçñiç åìåñ: ñîíû» áiðåóií, ÿ¹íè àäàìíû» ïàéûìäàó ºàáiëåòií áiç æàííû» – ʼáiðåê àðòû¹ûðຠáîëó ê¼áiðåê êåìiðåê áîë¹àíìåí ñàëûñòûð¹àíäà ¹àíà ¼çiíäiê ì¸íãå èå. Ñîëàé åìåñ ïå? – ȸ. – Áið êåçäå ê¼áiðåê áîë¹àí áið êåçäå àçûðຠáîë¹àííû» ê¼áiðåãi åìåñ ïå? Áîëàøàºòà àðòû¹ûðຠáîëó áîëàøàºòà¹û àçûðຠáîëóäû» íåãiçiíäå ºàëàíàäû åìåñ ïå? – Àë áàñºàøà ºàëàé? – Òåê ê¼ï áîëóäû» ¼çi äå àç í¸ðñåãå áàéëàíûñòû, åêi åñå í¸ðñå æàðòûñûìåí ñàëûñòûðûë¹àíäà àíûºòàëàäû, ¸ði ºàðàé äà ñîëàé, ñ¼éòiï, àóûð í¸ðñå æå»iëìåí, æûëäàì – øàáàíäàóìåí, ûñòûº – ñóûºïåí æ¸íå áàñºàëàðû äà îñûëàé ñàëûñòûðûëàäû. °ëäå ñîëàé åìåñ ïå? – °ðèíå, ñîëàé. – Áiçäi» áiëiìäåðiìiç òóðàëû íå äåóãå áîëàäû? Îíäà äà ñîëàé åìåñ ïå? Áiëiì ¼çiíøå àë¹àíäà çåðòòåëåòií íûñàíìåí ºàòûíàñòà áîëàäû, ºàíäàé í¸ðñå òóðàëû áiç áiëiìäi ºîç¹àñຠòà: îë êåç-êåëãåí áið í¸ðñåãå òåëiíåäi. Ìåíi» àéòàéûí äåãåíiì ìûíàó: àäàìäàð ¾é ñàëóäû ¾éðåíãåíìåí êåéií á½ë áiëiì áàñºàëàðûíàí á¼ëåêòåíiï º½ðûëûñ iñi äåï àòàëàäû. – Àë îñû íåíi áiëäiðåäi? – ß¹íè, îëàé äåï àòàóûíû» ñåáåái áàñºà áiëiìäåðäi» î¹àí åøºàéñûñû ½ºñàìàéòûí áîë¹àíäûºòàí. – ȸ. – Áiëiì ï¸íiíi» ºàñèåòòåði ºàíäàé áîëñà, áiëiì äå ñîíäàé. Áàñºà áiëiìäåð ìåí ¼íåðëåðãå áàéëàíûñòû äà æà¹äàé ñîíäàé. – Îë ñîëàé. – Åãåð ñåí í¸ðñåëåðäi» ñàïàëû ¼çàðà ºàòûíàñû äåãåíäi ò¾ñiíñå», îíäà ìåí äå îñûíû àéòºûì êåëäi äåï åñåïòå: ¼çäiãiíäå îëàð ¼çäåðiìåí ¼çäåði ñàëûñòûðûëàäû, àë áàñºà í¸ðñåëåðìåí ¼çàðà ºàòûíàñû ñîë áàñºà çàòòàðäû» ºàñèåòòåðií ºàáûëäàéäû. Áiðຠìåí îëàðäû» íåìåí ºàòûíàñòà áîëñà, ñî¹àí ½ºñàñòû¹û áàð äåãiì êåëìåéäi. Ìûñàëû, àóðó ìåí äåíñàóëûºòû» íå åêåíií áiëãåííåí îë áiëiìíi» ¼çi äå àóðóëû íåìåñå äåíñàóëûºòû áîëà ºîéìàéäû, àë ç½ëûìäûº ïåí èãiëiêòi» íå åêåíií áiëó áiëiìíi» ¼çií æàºñû íåìåñå æàìàí åòïåéäi. Íûñàí òóðàëû áiëiì ñîë íûñàí¹à àéíàëà àëìàéäû, îë íûñàííû» ºàñèåòòåðiìåí – á½ë æåðäå äåíñàóëûº ïåí àóðóäû» ºàñèåòòåðiìåí ºàòûíàñòà áîëàäû, ¸ði ñîë ºàñèåòòåðìåí àíûºòàëàäû: îñû¹àí ñ¸éêåñ á½ë áiëiìäi áiç æàé áiëiì ¹àíà äåìåéìiç, áiðຠî¹àí êåëãåí êiðìå ºàñèåò áîéûíøà åìøiëiê ¼íåði äåéìiç.

ò¾ðiíäåãi ìà¹ûíàäà. Îíäàé àäàì ¼çiíi» æàí ä¾íèåñiíäåãi áàñòàóëàðäû» åøºàéñûñûíà ¼çãåëåðäi» ìiíäåòií àòºàðóìåí íåìåñå áið-áiðiíå ¼çàðà iñêå àðàëàñóìåí àéíàëûñó¹à ð½ºñàò áåðìåéäi: îë á½ë áàñòàóëàðäû» ¸ðºàéñûñûíà òèiñòi ºàñèåòòåðäi á¼ëiï áåðåäi; îë ¼çií èãåðåäi, ¼çií ò¸ðòiïêå êåëòiðåäi æ¸íå ¼ç-¼çiíå äîñ áîëûï êåëåäi, îë ¾éëåñòiêòi» ¾ø íåãiçãi ¾ø – æî¹àð¹û, ò¼ìåíãi, îðò໹û, åãåð êåðåê áîëñà àðàëûº ¾íäåð ñèÿºòû ¼ç æàíûíû» ¾ø áàñòàóûí áið-áiðiíå ºèþëàñòûðàäû; îñûëàðäû» á¸ðií áiðiêòiðå áàéëàíûñòûðàäû æ¸íå îñû ê¼ïò¾ðëiëiêòåí ¼çiíäiê áiðëiêêå, ïàðàñàòòûëûººà æ¸íå æ¼íãå ñàëûí¹àíäûººà æåòåäi. Îë ¼ç iñòåðiíäå îñûíäàé: îëàð ìåíøiêêå èå áîëó, äåíåíi ê¾òó, ìåìëåêåòòiê iñòåð íåìåñå æåêå êåëiñiìäåð áîëñûí. Îñûëàðäû» á¸ðiíäå ê¼ðñåòiëãåí æà¹äàéäû ñàºòàó¹à ì¾ìêiíäiê òó¹ûçàòûí iñ-¸ðåêåòòi îë ¸äiëåòòi æ¸íå êåðåìåò äåï åñåïòåéäi, àë äàíàëûº äåï îë îñûíû» á¸ðií á½çàòûíäû àòàéäû, àë îëàðäû» æåòåêøiëåðií áiëiìñiçäåð äåï àòàéäû. – Ñîêðàò, ñåí ¸áäåí ä½ðûñ àéòàñû». °äiëåòòi ìåìëåêåò æ¸íå ¸äiëåòòi àäàì – Àë åíäi, – äåäiì ìåí.– Åãåð áiç ¸äiëåòòi àäàì ìåí ¸äiëåòòi ìåìëåêåòòi àíûºòà¹àíûìûçäû æ¸íå îíäà¹û ê¼ðiíiñ áåðãåí ¸äiëåòòiëiêòi ìîéûíäàñàº, îíäà áiç ¼òå æà»ûëûñºàí æîºïûç äåï îéëàéìûí. – Çåâñ àòûíàí àíò åòåìií, îëàé ê¼ðiíáåéäi. – ß¹íè áiç ì½íû ìîéûíäàéìûç. – Ñîëàé áîëñûí. Îñûäàí êåéií ìåí ¸äiëåòñiçäiêòi ºàðàñòûðó êåðåê äåï îéëàéìûí. – Á½ë àíûº. – Îë ê¼ðñåòiëãåí ¾ø áàñòàóäû» áàñû áiðiêïåóiíäå, àëà»äàóøûëûºòà, áàñºàíû» iñòåðiíå àðàëàñóøûëûºòû, æàí¹à òîëû¹ûìåí ¾ñòåìäiê åòóäi ìàºñàò åòêåí æàííû» áið á¼ëiãiíi» á¾ëiãiíäå åìåñ ïå? Äåãåíìåí ¼ç òàáè¹àòû áîéûíøà ¸äiëåòñiçäiê ¾ñòåìäiê åòóøi áàñòàóäû» º½ëäû¹ûíäà áîë¹àí ëàéûºòû. °äiëåòñiçäiê æ¼íiíäå áiç íå ò½æûðûìäàéìûç: îë æàííû» ¸ð ò¾ðëi á¼ëiãiíi» àáûðæóû ìåí àäàñóû, îëàðäû» æ¾ãåíñiçäiãi ìåí ºîðºàºòû¹û, ñîíûìåí ºîñà áiëiìñiçäiãi – ÿ¹íè áàðëûº ç½ëûìäûº. – Á½íû» á¸ði áið í¸ðñå. – Îë ºàíäàé? – Åãåð áiçãå ¼çiìiçäi» ìåìëåêåòiìiç áåí òèiñòi ò¸ðáèå àë¹àí òàáè¹àòû áîéûíøà î¹àí ½ºñàñ æåêå àäàì àðàñûíäà¹û êåëiñiìãå êåëó êåðåê áîëñà, î¹àí ìûíàíäàé ìûñàë: ìåí îñûíäàé àäàì¹à àëòûí ìåí ê¾ìiñòi ñàºòàó¹à áåðåòií áîëñàº, îë îëàðäû ½ðëàé ìà? Îñûíäàé åìåñ àäàì¹à ºàðà¹àíäà îë ì½íû òåçiðåê iñòåéäi äåï êiì åñåïòåéäi? – Åøêiì. – ²àñèåòòi í¸ðñåíi ºîðëàóäàí, ½ðëûºòàí, ñàòºûíäûºòàí îë àëûñòàó. Îëàð îíû» æàºûí äîñòàðûíà áàéëàíûñòû ìà, ¸ëäå ìåìëåêåòòiê ¼ìiðãå áàéëàíûñòû ìà? – ȸ, îë îíû» á¸ðiíåí àëûñòà. – Îë ¸ðèíå àíòòû äà æ¸íå ¸ð ò¾ðëi êåëiñiìäåðäi äå á½çáàéäû. – °ðèíå. – Çèíàºîðëûº, àòà-àíàíû ºàäiðëåìåó, º½äàéëàðäû º½ðìåòòåìåó – á½íû» á¸ði áàñºàíû» á¸ðiíå ò¸í áîëñà äà òåê î¹àí êåëìåéäi. – ȸ, êåç êåëãåí áàñºà¹à ò¸í. – Àë îñûíû» á¸ðiíi» ñåáåái ¸ð ºàéñûñûíäà¹û áàñòàóëàð áàñºàðó ìåí áà¹ûíó¹à ºàòûñòû ¼ç iñií àòºàðóäà åìåñ ïå? – ȸ, áàñºà åøí¸ðñå åìåñ, ñåáåái ñîë. – Àë åíäi ñåí ¸äiëåòòiëiêòi àäàìäàðìåí ìåìëåêåòòi áàñºà åìåñ, òàï ñîëàðäû» ¼çi åòåòií ê¾ø åìåñ áàñºà á¼òåí áið í¸ðñå áîë¹àíûí ºàëàéøà ºàëàéñû»? – Çåâñ àòûíàí àíò åòåìií, ìåí îíû ºàëàìàéìûí. – ß¹íè, áiç ໹àðûï æ¾ðãåíäåé ò¾ñiìiçãå êiðãåí ä¾íèå îðûíäàëäû: ìåìëåêåòòi ºàëûïòàñòûðó¹à êiðiñêåí áîéäà áiç êåéái𠺽äàéäû» àðºàñûíäà ¸äiëåòòiëiêòi» áàñòàóû ìåí ¾ëãiñi áîëàòûí àÿ¹à åíäiê. – Ѽçñiç. – ß¹íè, Ãëàâêîí, ¼çiíi» òàáè¹è ºàáiëåòòåði áîéûíøà åòiêøiëiêêå æàðàéòûí òåê åòiêøiëiêïåí àéíàëàëûñºàíû ä½ðûñ æ¸íå áàñºà åøí¸ðñåìåí àéíàëûñºàíû ºàæåò åìåñ, àë êiì ½ñòàëûººà æàðàñà – ½ñòàëûºïåí àéíàëûññûí äåãåí áiçäi» ò½æûðûìûìûç ¸äiëåòòiëiêòi» áåëãiëi áið áåéíåñi (ñîë ¾øií äå îë ïàéäàëû). Áàñºà æà¹äàéëàð äà ä¸ë ñîëàé. – Ñið¸, îë ñîëàé. – Øûíûíäà ¸äiëåòòiëiê áiçäå îñûíäàé ò¾ðäå áîëàòûí, áiðຠàäàìäàðäû» ñûðòºû ê¼ðiíiñòåði ìà¹ûíàñûíäà åìåñ, îë àäàìíû» ¼çiíå æ¸íå ¼çiíi» ºàáiëåòòåðiíå øûíàéû iøêi ¸ñåð

æàðàºàòòàí¹àí áîëñà, îíû» ¼ìiði ¼ìið áîëìàé êåòåòiíi ñèÿºòû íåìåí ¼ìið ñ¾ðåòií áîëñàº, ñîíû» òàáè¹àòû æàðàºàòòàíñà æ¸íå á½çûëñà, îíû» ¼ìiði ºàíäàé áîëìàº? Åãåð îë òåê ¸äåïñiçäiê ïåí ¸äiëåòñiçäiêòåí º½òûëó¹à æ¸íå ¸äiëåòòiëiê ïåí ºàéûðûìäûëûººà æåòóãå ê¼ìåêòåñåòiííåí áàñºà îéûíà êåëãåííi» á¸ðií iñòåé áåðñå. Áiç áið æà¹ûíäà äà åêiíøi æà¹ûí äà æàºñû ºàðàñòûðäûº ºîé. – ȸ, á½ë ê¾ëêiëi áîëäû; äåãåíìåí á¸ði æàºñû ê¼ðiíåòií øàìà¹à æåòêåííåí êåéií áiçãå àðòºà øåãiíóãå áîëìàéäû. – Çåâñ àòûíàí àíò åòåìií, êåéií øåãiíó – á¸ðiíåí äå æàìàíû. – Îíäà ì½íäà êåë, ìûíà¹àí ºàðà, ìåíi»øå, ¸äåïñiçäiê ºàíøà ò¾ðãå èå áîë¹àí: î¹àí ºàðàó êåðåê ñèÿºòû. – Ìåí ñåíi» ñî»û»íàí iëåñåìií, àë ñåí æàë¹àñòûðà áåð. – Øûíûìåíäå á½ë æåðäåí áiçäi» ¸»ãiìåìiçäi» àðºàñûíäà ê¼òåðiëãåí áàºûëàéòûí ì½íàðàäàé ºàéûðûìäûëûºòû» òåê áið ò¾ði áàð ñèÿºòû, àë ¸äåïñiçäiêòi» ò¾ði ñîíøàìà ê¼ï; ò¼ðòåói òóðàëû àéòà êåòêåí æ¼í. – Ñåí íå òóðàëû àéòûï ò½ðñû»? Æàí º½ðûëûìûíû» áåñ ò¾ðiíi» ìåìëåêåòòiê º½ðûëûìíû» áåñ ò¾ðiíå ñ¸éêåñ êåëói – Ìåìëåêåòiê º½ðûëûìíû» ºàíøà ò¾ði áîëñà, æàí º½ðûëûìûíû» ò¾ðëåði äå ñîíøà áîëàòûí ñèÿºòû. – Îëàð ñîíäà íåøåó? – Ìåìëåêåòòiê º½ðûëûñòû» áåñ ò¾ði æ¸íå æàííû» áåñ ò¾ði. – ²àíäàé åêåíií àéòøû? – Ìåíi» ïàéûìäàóûìøà, ìåìëåêåòòiê º½ðûëûìíû» áið ò¾ðií æà»à ¹àíà ºàðàñòûð¹àíìûç, áiðຠîíû åêi ò¾ðëi àòàó¹à áîëàäû: åãåð áèëåóøiëåð àðàñûíäà¹ûëàðäû» áiðåói æåêå äàðà ê¼ðiíñå, îíäà îíû ïàòøà áèëiãi äåï àòàéìûç, åãåð áèëåóøiëåð áiðíåøå áîëñà, îíäà îë àðèñòîêðàòèÿ äåï àòàëàäû. – Ľðûñ. – Ìåí ì½íû æåêå ò¾ð ðåòiíäå áåëãiëåéìií. Áèëåóøiëåð ê¼ï áîëà ìà, ¸ëäå áiðåó ¹àíà ìà – áiç æî¹àðûäà àéòûï ¼òêåí ò¸ðáèå ìåí áiëiì áåðóäi ºîëäàíûï ò½ð¹àíäà îëàð ìà»ûçäû çà»äàðäû á½çáàéäû20. – °ðèíå, á½çáàéäû. – ß¹íè ¸äiëåòñiçäiê äåãåí íå, ¸äiëåòòiëiê äåãåí íå åêåíi àíûºòàë¹àííàí êåéií ¸äiëåòñiçäiê æàñàó ìåí ºûëìûñºà áàðó, î¹àí ºàðàìà-ºàðñû ¸äiëåòòi áîëó – îíû» áàðëû¹û ¸áäåí àíûº áîëäû åìåñ ïå? – Îë àíûºòàëûï ïà åäi. – °äiëåòòiëiê ïåí ¸äiëåòñiçäiê äåíi ñàó, íåìåñå àóðóëû áàñòàóëàðäàí àéûðìàñû æîº, òåê îëàð äåíåäå, àë á½ëàð æàíäà. – ²àëàéøà? – Äåíi ñàó áàñòàó äåíñàóëûº ¸êåëåäi, àóðóëû – àóðó ¸êåëåäi. – ȸ. – °äiëåòòi iñ-¸ðåêåò ¸äiëåòòiëiêêå, àë ¸äiëåòñiç – ¸äiëåòñiçäiêêå àëûï êåëìåé ìå? – Ѽçñiç. – Äåíñàóëûº áåðó äåãåí äåíåëiê áàñòàóëàð àðàñûíäà ¾ñòåìäiê æ¸íå áà¹ûíóäû» òàáè¹è ºàòûíàñòàðûí îðíàòó áîëûï òàáûëàäû äåñåê, àóðó òàáè¹àòºà êåðå¹àð îëàðäû» ¾ñòåìäiê ïåí áà¹ûíûøòûëû¹ûí áiëäiðåäi19. – Îë ñîëàé. – ß¹íè, æàí¹à ¸äiëåòòiëiê åíãiçó äåãåí îíû» áàñòàóëàðûíû» áèëiãi ìåí áà¹ûíûøòûëàðûíû» òàáè¹è ºàòûíàñòàðûí îðíàòóäû áiëäiðåäi, àë ¸äiëåòñiçäiêòi åíãiçó – áið áàñòàóäû åêiíøiñiíå ¾ñòåìäiãií æ¾ðãiçó íåìåñå áiðåóií åêiíøiñií òàáè¹àòûíà ºàðñû áà¹ûíäûðó áîëûï òàáûëàäû. – °áäåí ä½ðûñ. – Ѽéòiï, ºàéûðûìäûëûº – îë äåíñàóëûº, ñ½ëóëûº, æàííû» æàäûðàóû, àë ¸äåïñiçäiê – àóðó, áåéáàñòûºòûº (ìàñºàðà) æ¸íå ¸ëñiçäiê. – ȸ, îë ñîëàé. – Æàºñû ¸äåòòåð ºàéûðûìäû áîëó¹à, àë æàìàíäàðû – ¸äåïñiç áîëó¹à ¸êåëìåé ìå? – Ìiíäåòòi ò¾ðäå. – Åíäi áiçãå æàñûðûí ò¾ðäå ìå, æîº ïà, î¹àí ò¸óåëñiç, ¸äiëåòòi iñòåð æàñàó, æàºñû ¸äåòòåðãå èå áîëó æ¸íå æàëïû ¸äiëåòòi áîëó òèiìäi ìå, ¸ëäå æàçàëàíó ºàóïi æîº áîëñà äà ºûëìûñòàð æàñàï, ¸äiëåòñiç áîëó òèiìäi ìå, – îñûíû çåðòòåó ºàëûï ò½ð. – Áiðàº, ìåíi»øå, Ñîêðàò á½íäàé çåðòòåó æàñàó åíäi ê¾ëêiëi ñèÿºòû: ìåéëi ¸ð ò¾ëi òàìàºòàð, iøiìäiêòåð, ¸ð ò¾ðëi áàéëûºòàð ìåí áèëiêòåð áîëñûí åãåð àäàìíû» òàáè¹è äåíåñi

îñû áàëàëàð ìåí ¸éåëäåðäi» îðòàºòû¹û òóðàëû ¸»ãiìå ºîç¹àéäû ¹îé äåï áiç ê¼ïòåí ê¾òóäåìiç. Îñû ä½ðûñ æ¾ðiï æàòûð ìà, íåìåñå æîº ïà,– áiçäi» åñåáiìiçøå, ìåìëåêåòòiê º½ðûëûñ ¾øií ì½íû» ìà»ûçû çîð, òiïòi øåøóøi äåóãå áîëàðëûº. Àë ñåí ¸ëäåí á½ë ñ½ðàºòû æåòêiëiêòi ò¾ðäå çåðòòåìåé æàòûï, ¸ëäåáið áàñºà ìåìëåêåòòiê º½ðûëûñòû ºàðàñòûðó¹à àóûñòû». Ìiíå îñû ñåáåïòi, ñåí åñòiãåíäåé, îñûíû áàðëûº áàñºàëàðû ñèÿºòû ºûëûï òàëäàìàéûíøà ñà¹àí ¸ði ºàðàé áàðó¹à áîëìàéäû äåï øåøòiê áiç. – Ìåíi äå îñû øåøiìíi» ºàáûëäàóøûëàðû ºàòàðûíà àëû»äàð, – äåäi Ãëàâêîí. – Ѽçñiç, Ñîêðàò, á½ë øåøiìäi áiçäi» á¸ðiìiç ºàáûëäàäû äåï åñåïòå, – äåäi Ôðàñèìàõ. – Ñåíäåð íå iñòåï æàòûðñû»äàð! – äåäiì ìåí àéºàéëàï. – Ñåíäåð ìåíi á¼ãåëóãå ì¸æá¾ðëåìåêñi»äåð, ñ¼éòiï ìåìëåêåòòiê º½ðûëûñ òóðàëû ½çûíñîíà𠸻ãiìåãå áàñïàºñû»äàð, áiç ñî¹àí æà»àäàí ¹àíà êiðiñiï æàòºàíäàé áîëûï! Àë ìåí áîëñàì á½ë ïàéûìäàóäû òàóûñòûì ¹îé äåï ºóàíà áàñòàï åäiì, – åãåð äå ñåíäåð á½ðûí àéòûë¹àíäû ºàíà¹àò ò½òñà»äàð, ìà¹àí ñîë äà æåòêiëiêòi áîëóøû åäi. Ñåíäåð îñû ½ñûíûñòàðû»ìåí ïàéûìäàóëàðäû» ò½òàñ áið èëåóií ê¼òåðãåíäåði»içäi ñåçáåéñi»äåð äå – ì½íû ê¼ðå áiëãåíäiêòåí ñîíøàìà ê¼ïòiëiêòåí ºàóiïòåíiï ìàíà æàëòàð¹àí áîëûï åäiì. – Ñåíi»øå íå,– äåäi Ôðàñèìàõ, – ºàòûñóøûëàðäû» á¸ði îñûíäà ¸»ãiìåíi òû»äàó ¾øií åìåñ øàºà îéíàó¹à3 êåëäi äåéñi» áà? – Áiðຠ¸»ãiìåíi» äå ¼ëøåìäi áîë¹àíû æ¼í, – äåï æàóàï áåðäiì ìåí. – Çåðäåëi àäàìäàð ¾øií, Ñîêðàò, á¾êië ¼ìiði ì½íäàé ¸»ãiìåíi òû»äàóäû» ¼ëøåìi áîëûï òàáûëàäû, – äåäi Ãëàâêîí. – Áiðຠiñ áiçäåðäå åìåñ. Áiçäi» ñ½ðà¹àíûìûçäû ¼çi»øå òàëäàï áåðóäi ñåí ºèûí ñàíàìà¹ûí: áiçäi» ñàºøûëàðûìûçäû» áàëàëàðû ìåí ¸éåëäåðiíi» îðòàºòû¹û ºàíäàé áîëìàº, åðåêøå àóûð äåï ñàíàëàòûí òó¹àíûíàí îºó áàñòàë¹àí¹à äåéiíãi óàºûò àðàëû¹ûíäà æàñ áàëàëàðäû ò¸ðáèåëåó iñi ºàëàé æ¾ðìåê? Îñûíû» á¸ði ºàëàéøà ¼òêåðiëìåê åêåíií í½ñºàï ê¼ðøi. – Á½¹àí ê¼ç æåòêiçó î»àé åìåñ, ìåíi» ºûìáàòòûì. Áiçäi» á½ðûíäàðû òàëäà¹àíûìûç¹à ºàðà¹àíäà ì½íäà ûºòèìàë åìåñàó äåãåíi» îäàí äà ê¼ï. Á½ë iñêå àñûðûëàäû äåñå»-åøêiì äå ñåíáåñ, àë åãåð á½ë iñêå ¸áäåí àñûðûëà ºàë¹àíäà äà, ì½íû» å» æàºñû åêåíäiãiíå ñåíáåñòiêïåí ºàðà¹àí áîëàð åäi æ½ðò. Áåñiíøi êiòàï ĸë îñû òåêòåñ ìåìëåêåò ïåí ìåìëåêåòòiê º½ðûëûñòû, ñîë ñèÿºòû æåêå àäàìäû äà, ìåí æàºñû ¸ði ä½ðûñ äåï àòàéìûí, àë áàðëûº áàñºàëàðûí (ò¾ðëåðií), ì½íäàé ìåìëåêåòòi ä½ðûñ äåï òàïºàí åêåíáiç, ìåí æàìàí äåï ñàíàéìûí: îëàðäà¹û ìåìëåêåòòiê áàñºàðó äà, æåêåëåíãåí àäàìäàðäû» æàí äàóàñû äà ºàòå. Êåñàïàò ìåìëåêåòòiê º½ðûëûñ ò¾ðëåði ò¼ðòåó. – Àë ä¸ë ºàíäàé? – äåï ñ½ðàäû Ãëàâêîí1. Ìåí ñîëàð òóðàëû îëàðäû» áið-áiðiíå ¼òó ò¸ðòiái, ìåíi»øå, ºàíäàé áîëñà, ñîë ò¸ðòiï áîéûíøà àéòïຠáîëûï îºòàíûï æàòºàí åäiì. Ñîë àðàäà Ïîëåìàðõ – îë Àäèìàíòòàí ñ¸ë ¸ðiðåê îòûð¹àí áîëàòûí – ºîëûí ñîçûï, îíû» èû¹ûíäà¹û ïëàùòàí ½ñòàï, ¼çiíå ºàðàé á¾ãiï àëäû äà, å»êåéiï îíû» º½ëà¹ûíà ¸ëäåíåíi ñûáûðëàé áàñòàäû. Òåê: “Îíû òûíûø ºàëäûðàéûº ïà ¸ëäå íå iñòåéìiç?”– äåãåíií ¹àíà ìåíi» º½ëà¹ûì øàëäû. – Åøáið æà¹äàéäà äà ºàëäûðìàéìûç, – äåäi Àäèìàíò åíäi äàóûñòàï. Ñîíäà ìåí: – Ñåíäåð ñîíøàìà íåíi ºàëäûðìàéìûç äåï æàòûðñû»äàð?– äåï ñ½ðàäûì. – Ñåíi , – äåï æàóàï áåðäi Àäèìàíò. Ìåí : – Àë á½ë ñåíäåð ¾øií íå ñåáåïòi ñîíøàìà ìà»ûçäû?– äåï ñ½ðàäûì ºàéòàäàí. Ñàºøûëàðäû» ¸éåëäåði ìåí áàëàëàðûíû» îðòàºòû¹û òóðàëû ì¸ñåëåíi» ºîéûëóû – Ñåí, – äåäi îë, – áiçäi» áàéºàóûìûçøà, ¼çi»äi ºèíà¹û» êåëìåé òàëäàóäàí ºàøºàºòàï, áiçäi» ¸»ãiìåìiçäi» ò½òàñ áiðòàëàé-áið á¼ëiìií áiëäiðìåé ¹àíà òàñòàï êåòiï áàðàñû». °ëäå ñåíi» ¸éåëäåð ìåí áàëàëàð æ¼íiíäå äîñòàðäà áàðëû¹û äà îðòຠáîëàäû äåï æàíàìàëàï ºàíà àéòûï êåòêåíi»äi áiç ½ìûòòû äåï îéëàéòûí øû¹àðñû»?2 – Àë ñîíäà, Àäèìàíò, á½ë ä½ðûñ åìåñ ïå? – ȸ, àëàéäà áàñºà äà êåçäåðäåãi ñèÿºòû ì½íû» ä½ðûñòû¹û ò¾ñiíäiðóäi ºàæåò åòåäi, ì½íäàé îðòàºòûº ºàëàéøà iñêå àñûðûëàäû – á½ë ¸ðºèëû áîëóû ì¾ìêií ¹îé. Ä¸ë ºàíäàé æîë¹à ìå»çåï ò½ð¹àíû»äû ñåí ìiíäåòòi ò¾ðäå ê¼ðñåò. Ñåí áàëà òóó òóðàëû – áàëàëàðäû ºàëàé òóäûðûï, áàëà òó¹àííàí êåéií ºàëàé ò¸ðáèåëåó òóðàëû – æ¸íå, ñåí àéòïàºøû, æàëïû

¸éåëäåðäi» äå ð¼ëií àíûºòàó êåðåê áîëàäû, îíû» ¾ñòiíå ñåí ñîíäàé êå»åñ áåðiï îòûðñû» ¹îé. Áiç ì½íû òàëäà¹àíûìûçäàé òóûë¹àí ¸ði ò¸ðáèåëåíãåí àäàìäàðäà áàëàëàð ìåí ¸éåëäåðäi òû»¹ûëûºòû ò¾ðäå ½ñòàóäû» æ¸íå îëàð¹à ä½ðûñ ºàðûì-ºàòûíàñ æàñàóäû», ìåíi»øå, áiçäåð å» áàñûíàí ò¾ñêåí æîëäàí áàñºà æîëû æîº. Òàáûíäàðäû ºàðàéëàéòûí ñàºøûëàð åñåáiíäå áiç ¸»ãiìåìiçäå åðêåêòåðäi òà¹àéûíäàéìûç äåï øåøòiê ºîé. – ȸ. Èäåàëäûº ìåìëåêåòòåãi ¸éåëäåðäi» ð¼ëi – °éåëäåðäi äå ½ºñàñ òóó ìåí ò¸ðáèåëåóãå æàòºûçûï, îñûíû ¸ði æàë¹àñòûðàéûº òà, áiçãå á½ë æàðàéäû ìà ¸ëäå æîº ïà åêåíií áàéºàñòûðàéûº. – Á½ë ºàëàé? – Àë á½ë áûëàé: ê¾çåòøi ½ð¹àøû èòòåð åðêåê èòòåðäi» ê¾çåòåòiíií ê¾çåòóãå, îëàðìåí áiðäåé à» àóëàó¹à æ¸íå ºàë¹àí á¸ðií äå áiðãå îðûíäàó¹à òèiñ ïå, ¸ëäå, ê¾øiêòåðäi òóûï æ¸íå îëàðäû åìiçåòiíäiêòåí á½¹àí ºàáiëåòñiç áå æ¸íå äå, ñîë ñåáåïòi, åðêåê èòòåðäi» ¾ëåñiíå òàáûíäàð æ¼íiíäåãi áàðëûº àóûðòïàëûºòàð ìåí ºàìºîðëûº òèãåíäå, îëàð òàïæûëìàé ¾éäi ºàðàóûëäàó¹à òèiñ ïå? – ̽íû» á¸ðií îëàð áiðiãå iñòåóãå òèiñ. Ñîíûìåí áiðãå ¸íøåéiíäå áiç ½ð¹àøû èòòåðäi» åðêåê èòòåðãå ºàðà¹àíäà ê¾øiíi» àç åêåíií åñêåðåìiç ¹îé. – Àë, åãåð áiðäåé ¼ñiðiëiï, áiðäåé ò¸ðáèåëåíáåñå, ¸ëäåáið òiði æàí èåëåðiíåí áiðäåí-áið iñòi îðûíäàñûí äåï òàëàï åòóãå áîëà ìà? – ̾ìêií åìåñ. – ß¹íè, ¸éåëäåðäi åðêåêòåð iñòåéòií iñêå ºîÿòûí áîë¹àíäûºòàí, îëàðäû äà ñîë áið iñêå ¾éðåòó êåðåê ºîé. – ȸ. – Àë áiç åðêåêòåðãå ìóñèêàëûº æ¸íå ãèìíàñòèêàëûº ¼íåðëåðìåí àéíàëûñóäû àðíàï åäiê ºîé. – ȸ. ß¹íè, ¸éåëäåðãå äå îñû ¼íåðëåðäi» åêåóiìåí äå àéíàëûñóäû ìiíäåòòåíäiðó êåðåê, æ¸íå òà¹û äà ¸ñêåðè iñïåí; ¸éåëäåðäi ïàéäàëàíó äà ñî¹àí ñàé áîëó¹à òèiñ. – Ñåíi» àéòºàíäàðû»íàí ñîëàé áîëûï øû¹àäû. – ²àçið àéòºàíûìûçäû» ê¼áiñi, åãåð àéòûë¹àí¹à ñàé îðûíäàëàòûí áîëñà, ê¾ëêiëi áîëûï ê¼ðiíói ûºòèìàë, ¼éòêåíi ¸äåò-¹½ðûïòàð¹à ºàéøû êåëåòií áîëàäû. Ìiíå ñîíäûºòàí, ºûìáàòòû ìåíi» äîñûì, ¸»ãiìå æàºñû òiëåêòåðìåí øåêòåëiï ºàëìàñ ¾øií, á½ë í¸ðñåíi ºîç¹àó¹à áàòûëû» áàðà áåðìåéäi. – Áàòûëäûðຠáîë! Ñåíi» òû»äàóøûëàðû» íàäàíäàð åìåñ ºîé, îëàð ñåíãiø ¸ði içãi íèåòòi. Ñîíäà ìåí àéòòûì: – C¾éiêòiì, ñåí îñûíû ìåíi æ½áàòó ¾øií àéòûï îòûð¹àí æîºïûñû»? – Øûíûí àéòºàíäà, è¸. – Ñåí áûëàé ì¾ëäå êåðiñiíøåãå æåòåñi». Åãåð äå ìåí ¼çiìå ñåíiìäi áîëûï, íåíi àéòºàíûìäû áiëåìií äåï åñåïòåñåì, îíäà ñåíi» æ½áàíûøû» ¸äåìi-ຠáîëàð åäi: êiìäå-êiì àºèºàòòû áiëåòií áîëñà, îíû ò¾ñiíåòií ¸ði î¹àí ºûìáàòòû àäàìäàð àðàñûíäà îë ¼çiíå å» ½ëû æ¸íå ºûìáàòòû çàòòàð æ¼íiíäå áàòûë äà æàëòàºñûç ñ¼éëåé àëàð åäi; àëàéäà àäàìäû, ìåíi ñèÿºòû, ê¾ì¸íäàð ìåí içäåíiñòåð áèëåñå, àë îë ïàéûìäàðûìåí ñ¼çãå øûºñà, îíäà îíû» æà¹äàéû æàéñûç ¸ði ¾ðåéëi – ìåí ê¾ëêiãå ½øûðàéìûí ¹îé äåï ºîðûººàííàí åìåñ (á½ë æàé ¹àíà áàëàëûº áîë¹àí áîëàð åäi), àºèºàòòû àºñàòûï àëñàì, ìåí ¼çiì ¹àíà º½ëà¹àíûììåí ºîéìàé ¼ç äîñòàðûìäû äà àëà êåòåòiíäiãiìíåí; àë áiçäå ñ¼ç áîëûï îòûð¹àíû øàéºàëàºòàó¹à ì¾ëäå æàòïàéòûí òóðàëû ¹îé. Íåíi àéòàìûí äåï îºòàí¹àíûìà áîëà, Ãëàâêîí, ìåí Àäðàñòåÿ¹à4 æàëûíàìûí! °äåìiëiê, içãiëiê, ¸äiëäiê ïåí çà»äûëûº iñiíäå ñàòºûí áîë¹àííàí ã¼ði, åðiêñiç êiñi ¼ëòiðóøi áîëó àçûðຠºûëìûñ áîëàð äåï ¾ìiòòåíåìií; ì½íäàé ºàóiïêå äîñòàðäû» îðòàñûíäà åìåñ ºàñòàðäû» àðàñûíäà ò¼çãåí æàºñûðàº; ìåíi îäàíäà æ½áàòïàé-ຠºîé¹àíû» àðòûº! Îñû àðàäà Ãëàâêîí ê¾ëiï æiáåðäi. – ÁiðຠÑîêðàò, åãåð ñåíi» îñû ïàéûìäàóû»íàí áiçãå æàìàí áîëàòûí áîëñà, – äåäi îë, – êiñi ¼ëòiðãåí æà¹äàéäà iñòåëåòiíäåé ºûëûï, áiç ñåíi» êií¸»äi êåøiðåìiç: ñåíi òàçà æ¸íå áiçäi ì¾ëäå äå àëäàóñûðàòïàéäû äåï ñàíàéìûç. Ìåéëi äåëiê, áàòûë ñ¼éëå. – Æàºñû. Àëàéäà àéòûë¹àí æà¹äàÿòòà äà êií¸ñi êåøiðiëãåí ¹àíà òàçà, – çà» ñîëàé äåï ¾íäåéäi ¹îé. Àë ñîíäà á½ë ñîëàé áîëñà, îíäà, è¸, ìåíi» æà¹äàéûìäà äà òàï ñîëàé. – Òó, òûì áîëìàñà îñû øàðòòàð äåðåñiíäå ñ¼éëåñåéøi. – Åíäi ºàéòàäàí áàñòàó¹à òóðà êåëåäi; æ¼íi, ìàíà-ຠá¸ðií äå ò¸ïòiøòåï áàÿíäàóûì êåðåê åäi. Á¸ëêè, ìûíàó ä½ðûñ áîëàð: åðêåêòåðäi» ð¼ëi òîëûº àíûºòàë¹àííàí êåéií,

¸ðêiìíi» ¼çi ºàëàóû áiëñií, -àäàìçàò òåãiíi» ¸éåëäåð á¼ëiãi áàðëûº iñòåðãå åðêåêòåðìåí ºàòàð ºàòûíàñó¹à ºàáiëåòòi ìå, ¸ëäå îë á½ë iñòåðäi» áiðäå-áiðåóiíå ºàòûíàñà àëìàéäû ìà; àë ì¾ìêií, îë áiðäå»åãå ºàáiëåòòi áîëàð äà, àë áàñºà áiðåóiíå ºàáiëåòñiç áîëàð. Ñîë ñèÿºòû ¸ñêåðè iñ æ¼íiíäå äå – îíû á½ë åêi ò¾ðäi» ºàéñûñûíà æàòºûçó¹à áîëàäû? Æàºñûëàï ò½ðûï ºàëûïòû ò¾ðäå, òàìàìäàó ¾øií, ä¸ë îñûëàé áàñòà¹àíûìûç á¸ðiíåí äå ä½ðûñûðຠåìåñ ïå? – °ðèíå. – ²àðñûëàñòàðûìûçäû» ä¸ëåëi áiçäi» øàáóûëûìûçäàí ºîð¹àíûññûç ºàëûï æ¾ðìåñ ¾øií, áàñºàëàðäû» îðíûíà áiç áið-áiðiìiçáåí àéòûññàº, ñåí ºàðñû áîëìàéñû» áà? – Á½¹àí åøòå»å äå á¼ãåò æàñàìàéäû. – Áiç îëàðäû» àòûíàí áûëàé àéòàëûº: “Ñîêðàò ïåí Ãëàâêîí, ñåíäåðãå á¼òåí àäàìäàðäû» ºàðñû àéòºàíäàðû ì¾ëäå êåðåãi æîº: ñåíäåð ìåìëåêåòòi» íåãiçií ºàëà¹àííû» å» áàñûíäà-ຠ¸ðêiì, êiì áîëñà îë áîëñûí, ¼ç òàáè¹àòûíà îðàé òåê ¼ç iñií îðûíäàóû òèiñ äåï ìîéûíäà¹àí áîëàòûíñû»äàð”. – ȸ, ìåíi» îéûìøà, áiç ì½íû ìîéûíäàäûº. Áàñºàøà ºàëàé áîëóû ì¾ìêií? – “Àë ñîíäà ¸éåëäåð ¼ç òàáè¹àòû áîéûíøà åðêåêòåðäåí ì¾ëäå ¼çãåøå åìåñ ïå åäi?” – ²àëàéøà îëàð ¼çãåøå áîëìàñºà? – “ß¹íè, îëàðäû» òàáè¹àòûíà îðàé, îëàð¹à áàñºà iñòi ñàéëàó êåðåê áîë¹àíû ¹îé”. – Îíäà ò½ð¹àí íå áàð? – “Á½ë åíäi ñåíäåð æà¹ûíàí êåòêåí ºàòå åìåñ ïå, åðêåêòåð ìåí ¸éåëäåð îëàðäû» òàáè¹àòû áîéûíøà ê¾ðò á¼ëåêòåíãåíiíå ºàðàìàñòàí áið í¸ðñåíi îðûíäàóû òèiñ äåï àéòûï, ñåíäåð ¼çäi-¼çäåði»å ºàéøû êåëìåéñi»äåð ìå?”´çi»äi ºîð¹àó ¾øií, äàðàºûì-àó, àéòàð ñ¼ç òàáàñû» áà? – Áiðäåí ì½íû æàñàé ºîþ ñîíøàìà î»àé åìåñ. Áiðຠìåí áiçäi» ä¸ëåëäåðiìiçäi ºîð¹àó ¾øií ì¾ìêií äåãåíäi ò¾ãåëäåé àéòûï áåðóäi ñåíåí ñ½ðàìàºïûí, ºàçið äå ñ½ðàéìûí. – Ìiíå îñûíû æ¸íå îñû¹àí ½ºñàñòû» á¸ðií äå, Ãëàâêîí, ìåí áàÿ¹ûäà-ຠàëäûí-àëà ê¼ðå áiëãåíìií, ºàëàé áàëàëûøà¹àëû áîëûï, îëàðäû ºàëàé ò¸ðáèåëåó êåðåêòiãi òóðàëû ç໹à æàºûíäàó¹à ºîðºàºòàï, êiáiðòiêòåãåíiì ñîíäûºòàí áîëàòûí. – Çåâñïåí àíò áåðåìií, ì½íû» á¸ði, áàéºàéìûí, æàé åìåñ! – ȸ, á½ë ¼òå ê¾ëêiëi áîëûï ê¼ðiíói ì¾ìêií. – Àë, ñåíi» ê¼çºàðàñû»øà, ì½íäà á¸ðiíåí äå íå ê¾ëêiëi? °ëáåòòå, æàëà»àø ¸éåëäåð, æ¸íå äå òåê æàñòàðû ¹àíà åìåñ, òiïòi æàñû ¾ëêåíäåði äå, ïàëåñòðàäà åðêåêòåðìåí áiðãå æàòòû¹àòûíûíäà,– ä¸ëìå ä¸ë øàëäàð ãèìíàñèéëàðäà æàñàéòûíûíäàé: ¸ði ¸æiì áàñºàí, ¸ði ºûçû¹àòûí ò¾ði æîº áîëñà äà¹û îëàðäû» ºàéòñå äå º½ìàðëàíà æàòòû¹àòûíû áàð. – Çåâñïåí àíò åòåìií, á½ë ê¾ëêiëi áîëûï ê¼ðiíåð åäi, å» êåìiíäå ºàçiðãi ½¹ûìäàð áîéûíøà. – °éòåóið áiç àéòó¹à áåë áàéëà¹àí åêåíáiç, ì½íäàé ¼çãåðiñòi – ¸éåëäåðãå äåãåí ãèìíàñèéëàð, ìóñèêàëûº ¼íåð æ¸íå (ñû êåçåêòå åìåñ) ºàðóäû ºîëäàíà áiëó ¸ði àòºà øàáà áiëó – ìûñºûëøûëäàðäàí, ºàíøàìà æ¸íå ºàëàé äà îëàð ê¾ëêiãå àéíàëäûð¹àíûìåí, ºîðºûï êåðåãi æîº. – Ñåí ä½ðûñ àéòàñû». – °éòåóið áiç àéòà áàñòà¹àí åêåíáiç, ºàçiðãi ¸äåò¹½ðûïòàðäû» ºàòiãåçäiãiíå ºàðñû øû¹óûìûç êåðåê, àë ¸çiëºîéëàðäàí ìûñºûëäàóëàðûí òèÿ ò½ðóûí ñ½ðàï, îëàðäû» åñòåðiíå ìûíàíû ñàëó êåðåê: á½äàí ñ¸ë á½ðûíäàðû ýëëèíäåðäå, ºàçið äå âàðâàðëàðäû» ê¼áiñiíäå ñèÿºòû, åðêåêòåðãå æ½ðò àëäûíäà æàëà»àø ê¼ðiíói ½ÿòòû ¸ði ê¾ëêiëi äåï ñàíàëàòûí áîë¹àíûí æ¸íå êðèòòûºòàð áiðiíøi áîëûï, àë ñîäàí êåéií áàðûï ëàêåìîíäûºòàð5 äà, ¼çäåðiíäå ãèìíàñèéëàðäû àøºàíäàðûíäà ñîë êåçäåãi ìûñºûëøûëàðäû» äà á½¹àí ê¾ëóãå äåãåí ì¾ìêiíäiêòåði áîë¹àíûí. °ëäå, ñåíi»øå, á½ë ñîëàé åìåñ ïå? – Ìåíi»øå, ñîëàé. – Áiðຠò¸æiðáèå æ¾çiíäå êèiìñiç æàòòû¹óëàð æàñàó ¾ñòiáàñû»äû êèiììåí ºûìòàï àë¹àííàí ã¼ði ºîëàéëûðຠåêåíi àíûºòàë¹àíäà á½ë ê¼ðåð ê¼çãå ê¾ëêiëi áîëóäàí ºàëäû: á½ëàéøà ¸ëäåºàéäà æàºñûðຠåêåíiíå çåðäåëi ä¸ëåëäåìåëåð ¸áäåí ñåíäiðäi ¹îé. Á½ë ïàñûºòûºòàí áàñºà ¸ëäåíåíi ê¾ëêiëi äåï ñàíàéòûí àäàìíû» àºûëäàí áîñ àäàì åêåíií ê¼ðñåòåäi: ì½íäàé àäàìíû» ¸ëäåíåíi ê¾ëêiãå ê¼òåðãiñi êåëñå, îë ê¾ëêiëiíi àºûëû æîºòûº ïåí êåñàïàòòàí åìåñ, ¸ëäåáið áàñºàäàí ê¼ðåäi; àë ¸äåìiëiêêå äåãåí ½ìòûëûñûíà äåí ºîé¹àíûíäà, îë òà¹û äà ¼çiíå èãiëiêòi åìåñ ¸ëäåáið áàñºà ìàºñàòòû ê¼çäåéäi. – Á½ë áàðëûº æà¹äàéëàðäà äà ä½ðûñ. – Ñîíûìåí, ì½íäà å» àëäûìåí, îðûíäàëà ìà æîº ïà, êåëiñiìãå êåëiï, äàóëû ì¸ñåëåíi – ¸çiëãå íå øûí¹à áîëà,

ºàðñû ìà? ²àðàìà-ºàðñû äåï ìîéûíäàñàº, îíäà òà¹û äà ñ½ðàéìûç: åãåð òàçäàð åòiê òiêñå, îíäà øàøòûëàð¹à äà îñûíû æàñàó¹à ì½ðñàò áîëà ìà, àë åãåð øàøòûëàð åòiê òiêñå, òàçäàð¹à á½ë ì½ðñàò ïà åêåí? – Á½ë òóðàëû ñ½ðàóäû» ¼çi ê¾ëêiëi! – ̽íû» ê¾ëêiëi áîëóû ¸éåëäåð ìåí åðêåêòåð òàáè¹àòûíû» ½ºñàñòû¹û ìåí àéûðìàøûëû¹ûí æàëïû àíûºòàìàé, àéûðìàøûëû¹û ìåí ½ºñàñòû¹ûíû» îëàðäû» íåìåí àéíàëûñàòûíûíà áàéëàíûñòû ò¾ðiìåí ¹àíà øåêòåëãåíãå ºàðà¹àíäà, ¸ëäåáið áàñºà ñåáåïòåí: ìûñàëû, áiç ä¸ðiãåð äå, òåê ê¼»iëiíäå ¹àíà ä¸ðiãåðëåð äå áiðäåí-áið òàáè¹è ºàñèåòòåðãå èå äåï àéòºàí áîëàòûíáûç. °ëäå, ñåíi»øå, á½ë ñîëàé åìåñ ïå? – Ìåíi»øå, ñîëàé. – Àë ä¸ðiãåð ìåí à¹àø ½ñòàñûíû» òàáè¹è ºàñèåòòåði ¸ðò¾ðëi ìå? – °ðèíå. – ß¹íè, åãåð ¸ëäåáið ¼íåðãå íåìåñå áàñºà áið àéíàëûñàòûí iñêå äåãåí åðêåê ïåí ¸éåë æûíûñòàðû àðàñûíäà àéûðìàøûëûº òàáûëà ºàëñà, ì½íäàé æà¹äàéäà á½ë iñòi ñî¹àí îðàé íå îë, íå á½ë æûíûñºà òàïñûðó êåðåê äåï áiç àéòàìûç. Åãåð äå îëàðäû» àéûðìàøûëû¹û òåê ¸éåë æûíûñòû áàëà òóûï, àë åðêåê æûíûñòû ½ðûºòàíäûðàòûíûíäà ¹àíà áîëñà, îíäà á½ë áiç àéòûï îòûð¹àí¹à ºàòûíàñûíäà¹û ¸éåëäi» åðêåêòåí àéûðìàøûëû¹ûí ì¾ëäå ä¸ëåëäåìåéäi äåï àéòàìûç. Êåðiñiíøå, áiçäå ñàºøûëàð äà, îëàðäû» ¸éåëäåði äå áiðäåíáið iñïåí àéíàëûñóû òèiñ äåï îéëàóäû æàë¹àñòûðà áåðåòií áîëàìûç. – Ƹíå äå ä½ðûñ îéëàéòûí áîëàìûç. – Îëàé áîëñà, á½äàí êåéií êåðiñiíøå ½é¹àðàòûí êiñiãå ºàíäàé ¼íåðãå íåìåñå iñêå – ìåìëåêåòòiê º½ðûëûñºà ºàòûñû áàðëàðäû» iøiíåí àë¹àíäà¹û – ¸éåë ìåí åðêåê òàáè¹àòû áiðäåé åìåñ åêåíií, ÿ¹íè àéûðìàñû áàðëû¹ûí ê¼ðñåòiï, áiçãå æàéûï ñàë äåï ½ñûíûñ æàñàéìûç. – °äië òàëàï! – Ðàñ, áàñºà áiðåó äå, ñåí ñ¸ë á½ðûíûðຠàéòºàíäàé: áiðäåí æàóàï áåðó ºèûí, áiðຠîéëàíûï áàðûï îë ì½íû ºèíàëìàé-ຠøåøåð åäi äåï àéòóû ì¾ìêií. – ̾ìêií, îë ñîëàé àéòàð äà. – ²àëàñà», á½ë ºàðñû ò½ðóøûíû áiçãå iëåñå îòûðûï, ¸éåëäåðäå ìåìëåêåòòiê º½ðûëûñºà áàéëàíûñòû iñòåðãå – °ðèíå, æîº. Áiðຠiñ ìiíå ìûíàäà: ¸ëäåáiðåó êiøiãiðiì øîìûëàòûí áàññåéíãå íåìåñå ¾ï-¾ëêåí òå»içäi» òå» îðòàñûíà º½ëàé ìà, á¸ðiáið îë ìàëòûï æà¹à¹à øûººûñû êåëåäi. – °ðèíå. – Ìiíå îñûëàé áiçãå äå ìàëòó æ¸íå áiçäi» îñû ïàéûìäàóûìûçäàí øû¹ûï êåòóãå ¸ðåêåòòåíó êåðåê, áiçäi ¸ëäåáið äåëüôèí iëiï àëà ìà íåìåñå áàñºà ¸ëäåáið ò໹àæàéûï æîëìåí º½òºàðûëàðìûç áà äåãåí ¾ìiòïåí6. – ȸ, ¸ðåêåòòåíó êåðåãi áàéºàëàäû. – Àë, áàñºà áið øû¹ó æîëûí içäåñòiðiï ê¼ðåéiê. Òàáè¹àòû ¸ðò¾ðëi áîë¹àíäà àéíàëûñàòûí iñòåði äå ¸ðò¾ðëi áîëóû òèiñ äåï áiç êåëiñêåíáiç: àë ¸éåë ìåí åðêåêòi» òàáè¹àòû åêi á¼ëåê. Àë åíäi êåëiï áiç êåíåòòåí òàáè¹àòû ¸ðò¾ðëi áîëñà äà, àäàìäàð ñîë áiðäåí-áið iñòi îðûíäàé àëàäû äåï ½é¹àðà áàñòàäûº. Áiçäåðäi ä¸ë îñû æ¼íiíäå êií¸ðàòòàéäû ¹îé? – °áäåí ä½ðûñ. – ȸ, Ãëàâêîí, äàóëàñó ¼íåðiíi» ê¾øi çîð! – ²àëàé, ºàëàé äåäi» ñåí? – Êåéáiðåóëåð äàóäà ñ¼ç æàðûñòûðûï æàòûðìûç äåï åìåñ, ïàéûìäàéìûç äåï îéëàï, åðiêñiç äàóëàñó¹à ñàëûíûï êåòåäi ¹îé. ̽íû» îðûí àëàòûí ñåáåái – îëàðäû» ñ¼ç áîëûï îòûð¹àí í¸ðñåíi ò¾ð-ò¾ðiíå òàðàìäàï, ºàðàñòûðà àëìàóûíäà. Ѽçãå æàðìàñûï, ºàðñûëàñû àéòºàííàí ºàéøûëûº içäåï, îëà𠸻ãiìåëåñóäi» îðíûíà äàóëàñà áàñòàéäû. – Ðàñ, á½ë º½ìàðëûº ê¼ïòåãåí àäàìäàð¹à ò¸í. Áiðຠºàçið øûíûìåí äå îë áiçãå ºàðñû áà¹ûòòàëûï ò½ð ìà? – Ѽçñiç, áiç äå åðiêñiçäåí åðiêñiç îñûíäàé ñ¼ç ºàéøûëû¹ûíà7 ½øûðàäûº ºîé. – Á½ë ºàëàé? – Àäàìäàðäû» òàáè¹àòû áiðäåé áîëìà¹àíäà, îëàðäû» àéíàëûñàòûí iñòåði äå ¸ðò¾ðëi áîëóû òèiñ; áiç ì½íû åðëiêïåí æàºòàï áàºòûº, àë äàóëàñó¹à àòàóëàð ñûëòàó áîëäû: áiç òàáè¹è ºàñèåòòåðäi» ò¾ðëiê àéûðìàøûëû¹û ìåí ½ºñàñòû¹û íåäå åêåíií ì¾ëäå ºàðàñòûð¹àí æîºïûç ¹îé, òàáè¹àòû ¸ðò¾ðëi àäàìäàð¹à ¸ðò¾ðëi æ¸íå òàáè¹àòû áiðäåéëåðãå áiðäåé àéíàëûñàòûí iñòåð òà¹àéûíäà¹àíäà îíû» äà á½íû» äà íåãå æàòûº åêåíií àíûºòà¹àí æîºïûç ¹îé. – Ðàñûíäà äà, áiç ì½íû ºàðàñòûð¹àí æîºïûç. – Áiçãå åíäi ìiíå, ê¼ðiï îòûð¹àíûìûçäàé, ¼çäi-¼çiìiçãå êåëåñi ñ½ðàºòû áåðó ì¾ìêiíäiãi òóûï îòûð: òàç àäàìäàð ìåí øàøòû àäàìäàðäû» òàáè¹è ºàñèåòòåði áiðäåé ìå ¸ëäå ºàðàìà-

æîº, áiðåó ìóñèêàëûº ¼íåðãå áåéiì, àë åêiíøiñi Ìóçàëàð¹à æàò äåï àéòàìûç. – Ñîíäà øå? – Àë êåé ¸éåëäi», áàñºàñûíû» æàóãåðëiãi ì¾ëäå ò¼ìåí ¸ði ãèìíàñòèêàëûº æàòòû¹óëàðäû ñ¾éìåéòií áîë¹àíäà, ãèìíàñòèêà¹à æ¸íå ñî¹ûñ iñiíå äåãåí ºàáiëåòòåði áàð áîëìàé ìà? – ȸ, á½ë ñîëàé. – Íå ñîíäà? Ƹíå äå áiðiíi» ôèëîñîôèÿ¹à áåéiì áîëóû, àë åêiíøiñiíi» îíû æåê ê¼ðói ì¾ìêií ¹îé? Áiðåóiíi» ðóõû ºàòóëû, àë åêiíøiñiíi» ½ñòàìäû áîëóû äà? – Ñîëàé äà áîëàäû ¹îé. – ß¹íè, ñàºøû áîëó¹à áåéiì æ¸íå áåéiì åìåñ ¸éåëäåð êåçäåñåäi ¹îé. Åðêåêòåðäi» àðàñûíàí äà áiç ñàºøû ºûëûï á½¹àí òàáè¹àòû áîéûíøà áåéiìií òà»äàï àë¹àí æîºïûç áà? – °ðèíå, ä¸ë ñîíäàéëàðûí òà»äàäûº. – ß¹íè, ìåìëåêåòòi ºîð¹àó¹à åðêåêòåðäå äå, ¸éåëäåðäå äå áiðäåé òàáè¹è èêåìäiëiê áàð, òåê ¸éåëäåðäå îë ¸ëñiçäåó, àë åðêåêòåðäå ê¾øòiðåê. – Òàï ñîëàé. – ß¹íè, ì½íäàé åðêåêòåðãå ¸éåëäi äå ñîíäàéäàí òà»äàó êåðåê áîëàäû: îëàð áiðãå ò½ðûï, ìåìëåêåòòi» ê¾çåòiíäå áiðãå áîëñûí, ¸éòåóið îëàð á½¹àí áåéiì ¸ði ¼çi òàáè¹àòû áîéûíøà ñàºøûëàð¹à æàºûí åêåí. – °ðèíå. – Àë ¼ç òàáè¹àòû áîéûíøà áiðäåéëåðãå áiðäåé iñïåí àéíàëûñó¹à ì¾ìêiíäiê áåðó êåðåê. – ȸ, áiðäåé iñïåí. – ß¹íè, áiç àéíàëûï êåëiï áàñòàïºû æà¹äàé¹à ºàéòà îðàëäûº æ¸íå äå ñàºøûëàðäû» ¸éåëäåðiíå ìóñèêàëûº ¼íåðìåí äå, ãèìíàñòèêàìåí äå àéíàëûñó ì¾ìêiíäiãií áåðó òàáè¹àòºà ºàéøû áîëìàéòûíûí ìîéûíäàéòûí áîëäûº. Òiïòi äå ºàéøû êåëìåéäi. – Äåìåê, çà»äû òàáè¹àòºà ñàéìà-ñàé ºûëûï ìຽëäà¹àíäûºòàí, áiçäi» ìຽëäàìàëàðûìûç îðûíäàëìàéòûí ¸ëäåíå åìåñ ¸ði º½ð ¹àíà áîñ íèåòòåðãå òiðåëìåéòií áîëûï øûºòû. ²àéòà, ê¼ðiíiï ò½ð¹àíûíäàé, á½¹àí êåðå¹àð ò¾ðäå ºàçiðãi óàºûòòà áàéºàëàòûíû òàáè¹àòºà ºàéøû êåëåäi. – Ñî¹àí ½ºñàéäû. – Àë áiç áîëñàº, áiçäi» ìຽëäàìàëàðûìûç ì¾ìêií áå æ¸íå îëàð å» æàºñû áîëûï øûºòû ìà, ñîíû ºàðàñòûðó¹à òèiñ åäiê ºîé. – ȸ, ñîëàé áîëàòûí. ºàðàñòû åøºàíäàé åðåêøåëiêòåð æîº åêåíií î¹àí ä¸ëåëäåé àëàòûíûìûçäû íå ä¸ëåëäåé àëìàéòûíûìûçäû áàéºàñûí äåï ñ½ðàï ê¼ðåëiê. – ´òå ºàëàéìûí. – Àë ê¸íi, äåéìiç áiç î¹àí, æàóàï áåð. Ñåí áûëàé äåãåíñi»: “Áiðåó ¸ëäåíåãå ºàáiëåòòi áîëûï òó¹àí, åêiíøiñi – ºàáiëåòñiç; áiðåó ¸ëäåáið iñêå æå»ië ¾éðåíåäi, åêiíøiñi – ºèûíøûëûºïåí; áiðåó àç¹àíà îºûñà äà, ñîë îºû¹àí iñiíäå ¼òå òàïºûð áîëàäû, àë åêiíøiñi, ºàíøà îºûï æàòòûºñà äà, ñîë îºû¹àíûí äà èãåðå àëìàéäû. Áiðåóäå îíû» ò¸íiíi» æà¹äàéû îíû» ðóõàíè äàìóûíà æåòêiëiêòi ò¾ðäå ûºïàëäàñàäû, åêiíøiñiíå îë, êåðiñiíøå, òåê á¼ãåò æàñàéäû”. Òàáè¹àòûíàí ¸ëäåáið iñêå ºàáiëåòòi áîëàòûíäàð ìåí ºàáiëåòñiç áîëàòûíäàðäû ñåí îñûëàé á¼ëäi» áå ¸ëäå áàñºàøà ìà? – °ðêiì-ຠîñûëàé äåð åäi. – Àë àäàìäàðäû» iñ-¸ðåêåòòåðiíi» iøiíåí åðêåêòåð ¸éåëäåðãå ºàðà¹àíäà áàðëûº æà¹ûíàí äà àñûï ò¾ñïåéòiíäåé òûì áîëìàñà ¸ëäåáiðåóií áiëåñi» áå? °éåëäåðäi» ºàëàé òîºèòûíû, º½ðìàëäûººà òîºàø ïiñiðåòiíi, òàìຠæàñàéòûíû òóðàëû àéòïàé-ຠºîéñຠòà áîëàð? °éåë æûíûñû ì½íäà áiðäå»åíi áiëåäi äåï åñåïòåëåäi – ìiíå, ñîë ñåáåïòi, åãåð ¸éåë ì½íû äà òûíäûðà àëìàéòûí áîëñà, îíäà îíû á¸ðiíåí äå îñû ¾øií ê¾ëêiãå ê¼òåðåäi. – Ñåí ä½ðûñ àéòàñû»; æàéëàï àéòºàíäà, á½ë æûíûñ àíà æûíûñòàí áàðëûº æà¹ûíàí äà êåì ò¾ñåäi. Àëàéäà ê¼ïòåãåí ¸éåëäåð, æàëïû àë¹àíäà iñ ñåí àéòºàíäàé áîë¹àíûìåí, ê¼ïòåãåí åðêåêòåðäåí ê¼ïòåãåí ºàòûíàñòàðäà àðòûº êåëåäi. – ß¹íè, äîñòûì ìåíi», ìåìëåêåò áàñûíäà¹ûëàðäà ¸ëäåáið iñòi ¸éåëãå òåê ºàíà ¸éåë áîë¹àíäû¹ûíàí, íåìåñå åðêåêêå – òåê ºàíà åðêåê áîë¹àíäû¹ûíàí òàïñûðó ¸äåòiíi» áîëóû ì¾ìêií åìåñ. Æîº, áiðäåé òàáè¹è ºàñèåòòåð åêi æûíûñòû» äà òiði æàí èåëåðiíäå êåçäåñå áåðåäi, æ¸íå äå ¼ç òàáè¹àòû áîéûíøà ¸éåë äå, ñîë ñèÿºòû åðêåê òå áàðëûº iñòåðãå ºàòûíàñà àëàäû, àëàéäà ¸éåë åðêåêêå ºàðà¹àíäà áàðëûº æà¹ûíàí äà ¸ëñiçäåó êåëåäi. – Ƹíå äå òiïòi ¸ëäåºàéäà. – Ñîíäà áàðëû¹ûí äà åðêåêòåðãå òàïñûðàòûí áîëàìûç áà, àë ¸éåëäåðãå – ò¾êòi äå? – Îëàé áîëìàñ! – ̽íäàé æà¹äàéäà, ìåí îéëàéìûí, áiç áið ¸éåë ¼çiíi» òàáè¹è èêåìäiëiãi áîéûíøà åìäåóãå ºàáiëåòòi, àë åêiíøiñi –

ò¸ðáèåëåíiï îëàð ¸ìàíäà ºàðûì-ºàòûíàñòà áîëàòûí áîëñà, îëàðäà, ìåí îéëàéìûí, òóà áiòêåí ºàæåòòiëiê áîéûíøà áiðáiðiìåí ºîñûëûñó¹à äåãåí ½ìòûëûñ ïàéäà áîëäû. °ëäå, ñåíi»øå, ìåíi» àéòûï ò½ð¹àíûì º½òûëìàñ í¸ðñå òóðàëû åìåñ ïå? – Á½ë ãåîìåòðèÿëûº åìåñ, ýðîòèêàëûº º½òûëìàñòûº10; îë, á¸ëêè, àäàìäàðäû» ê¼áiñií àíàäàí äà ã¼ði æîéºûíäûðຠñåíäiðiï, ¼çiíå åëiêòiðiï ¸êåòåäi. – Ƹíå äå òiïòi ¼òå åëiêòiðåäi. Áiðຠ¸ði ºàðàé, Ãëàâêîí, àäàìäàð øàòòàíà ¼ìið ñ¾ðiï æàòºàí ìåìëåêåòòå æ¼íñiç æûíûñòûº ºàòûíàñºà íåìåñå ¸ëäåáið ñîíäàé iñòåðãå æîë áåðó áàññûçäûº áîëàð åäi, ¸ìiðøiëåð äå á½¹àí æîë áåðìåéäi. – ȸ,á½ë ¸äiëäiêêå æàòïàéòûí iñ áîë¹àí áîëàð åäi. – Á½äàí ¸ði, ¸ëiìiç êåëãåíøå, ºàíøàìà ì¾ìêií áîë¹àíûíøà, ºàäið-ºàñèåòi æî¹àðû íåêåëå𠺽ðàðûìûç àíûº. Àë ºàäið-ºàñèåòòi áîëûï å» ïàéäàëû íåêåëåð òàáûëàð åäi11. – Ѽçñiç. – Áiðຠîëàð ºàéòêåíäå ¼òå ïàéäàëû áîëàð åäi? Ãëàâêîí, ñåí ìà¹àí ìûíàíû àéòøû: ñåíi» ¾éi»äå ìåí à»øû èòòåðäi äå, ê¼ïòåãåí å» àñûë ò½ºûìäû º½ñòàðäû äà ê¼ðåìií. Ñîëàé ìiíå, Çåâñ ¾øií, ñåí îëàðäû» íåêåëiê ºîñûëóûíà æ¸íå ê¼áåþiíå ê¼»ië á¼ëìåï ïå åäi»? – Ñîíäà ºàëàé? – ȸ àëäûìåí îëàðäû» á¸ði äå àñûë ò½ºûìäû áîë¹àíûìåí, áiðຠîëàðäû» àðàñûíäà áàñºàëàðûíàí æàºñûðàºòàðû æîº ïà æ¸íå ñîíäàéëàðû ïàéäà áîëìàéäû ìà? – Áîëàäû. – Ñåí îëàðäû» á¸ðií äå åø àæûðàòïàé ½ñòàéñû» áà ¸ëäå å» æàºñûðàºòàðûí ½ñòàó¹à òûðûñàñû» áà? – Å» æàºñûðàºòàðûí. – Íå ñîíäà? ²àéñûñûíû» ò¼ëi æàºñûðຠ– ì¾ëäåì æàñòàðûíû» áà, íå ì¾ëäåì ê¸ðiëåðiíi» áå, ¸ëäå ê¼áiíå íà¹ûç ê¾éëi êåçäåãiëåðiíi» áå? – Íà¹ûç ê¾éëi êåçäåãiëåðiíi». – Àë åãåð ì½íû ñàºòàìàñà, îíäà ñåí ºàëàé åñåïòåéñi» – º½ñòàð ìåí èòòåðäi» ò½ºûìû ê¼ïêå ò¼ìåíäåéäi ìå? – Ìåí ê¼ïêå äåï åñåïòåéìií. – Àë ñåí æûëºû æ¸íå áàñºà æàíóàðëàð õàºûíäà ºàëàé îéëàéñû»? Îíäà iñòi» æà¹äàéû áàñºàøà ìà? – Áàñºàøà áîëñà, á½ë òûì î¹àø ê¼ðiíåð åäi ¹îé. – Ñåí ì½íäà ä¸ëåëäåðäi» ¾éëåñiìi êåðåê áîëàäû äåéñi», àë ìåí ¸éòåóið ïàéäàëàëû¹û òóðàñûíäà ñåí êåëiñêåí åêåíñi», á½ëàðäû» áiðåóiíåí áîëñûí æàëòàðûï êåòåðìií äåï îéëàï åäiì: îíäà ìà¹àí òåê ºàíà á½ë îðûíäàëà ìà æîº ïà äåãåí òóðàëû àéòó ºàëàð åäi ¹îé. – Æîº, åøòå»å äå øûºïàéäû, æàëòàðà àëìàéñû»: îë æ¼íiíäå äå ¸ði á½ë æ¼íiíäå äå åñåï áåðãåéñi». – Á½ë æàçà¹à ìîéûíñ½íó¹à òóðà êåëåäi. Áiðຠìà¹àí òûì áîëìàñà ìûíàíäàé ìåéiðiìäiëiê ºûëøû – ìà¹àí ¼çiìå ¼çiì ìåðåêå º½ðó¹à ð½ºñàò åòøi. Æàë¹ûçäàí æàë¹ûç ñåðóåíäåó êåçiíäå ðóõàíè øàëºû¹àí àäàìäàð ¼çäi-¼çäåðií îñûëàé æ½áàòàäû: à»ñà¹àíäàðû ºàëàé ¹àíà îðûíäàëàòûíûí òàïïàé ò½ðûï, ì¾ìêií áå æ¸íå ì¾ìêií åìåñ ïå òóðàñûíäà¹û îéëàðìåí áàñ ºàòûðûï ¼çäåðií ºèíàìàñ ¾øií îëàð ¼çäåði òiëåãåíäi ò½ï-òóðà ¹àíà áàð ¹îé äåï òîïøûëàéäû: òàï ñîëàé îëàð àð¹ûñûí æàé¹àñòûðûï, á½ë iñêå àñºàíäà íå iñòåéòiíäåðií ºóàíà ºàðàñòûðàäû; îëàðäû» îíñûç äà øàëºû¹àí ê¼»iëi îäàí äà àñà øàëºè ò¾ñåäi. Ñîëàé ìåí äå îñû ¸ëñiçäiêêå ñàëûíûï, ìåíi» äå á½ë ºàëàé ¹àíà îðûíäàëóû ì¾ìêií äåãåí ñ½ðàºòû ºàëäûðà ò½ðûï, îíû êåéií ºàðàñòûð¹ûì êåëiï ò½ð, àë ¸çiðøå á½ë îðûíäàëàäû äåï ìຽëäàï, åãåð ñåí ð½ºñàò åòñå», á½ë iñêå àñºàíäà ¸ìiðøiëåðäi» ºàëàéøà áàñºàðàòûíûí ºàðàñòûðàìûí æ¸íå äå ì½íû» á¸ðiíi» ìåìëåêåò ¾øií äå, ñàºøûëàð ¾øií äå ºàíøàëûºòû ïàéäàëû áîëìà¹ûí ê¼ðñåòåìií. Àëäûìåí ìiíå îñûíû ñåíiìåí áiðãå ºàðàñòûðûï àëó¹à òûðûñûï, àë ñîäàí êåéií ¹àíà, åãåð ñåí ð½ºñàò åòñå», àíàíû ºàðàñòûðàðìûí. – °ðèíå, ìåí ð½ºñàò åòåìií. ²àðàñòûðà áåð. – Åãåð äå áiçäi» ¸ìiðøiëåð îñûíäàé àòàó¹à ëàéûºòû áîëñà æ¸íå îëàðäû» ê¼ìåêøiëåði äå ñîíäàé áîëñà, îíäà á½ë êåéiíãiëåði í½ñºàìàëàðäû æàíûí ñàëà îðûíäàï, àë àëäû»¹ûëàðû, áiðäå çà»äàð¹à áà¹ûíà îòûðûï, àë åíäi áiðäå áiçäi» îëàð¹à íåíi í½ñºàéòûíûìûç¹à åëiêòåï, – í½ñºàï îòûðàð åäi äåï îéëàéìûí ìåí. – Òàáè¹è. – Àë ñåí îëàð ¾øií çà» øû¹àðóøû áîë¹àíäûºòàí ñàºøûåðêåêòåðäi ñ½ðûïòàï àë¹àíû» ñèÿºòû, òàáè¹àòû áîéûíøà îëàð¹à ½ºñàñ ¸éåëäåðäi äå ì¾ìêiíäiãiíøå ñ½ðûïòàï àëûï, îëàð¹à òàáûñ åòåñi». °éòåóið ò½ðàòûí îðûíäàðû äà, òàìàºòàðû äà îðòຠáîëûï, á½ëàð åøêiìíi» äå æåêå èåëiãiíäå áîëìàéòûí áîëñà, ãèìíàñèÿëàðäà êåçäåñiï æ¸íå æàëïû àë¹àíäà áiðäåé

– Àë æåðåáå òàñòàóäû, ìåí îéëàéìûí, ¸ðáið íåêå º½ð¹àíäà æîëû áîëìà¹àí êiñi ¸ìiðøiëåðäi àéûïòàìàé, á¸ðií ºàéòñå äå ¼ç òà¹äûðûíàí ê¼ðåòiíäåé ºûëûï ºèûñòûðó êåðåê. – ȸ, ì½íû æàñàó ºàæåò. – Àë ñî¹ûñòà íåìåñå áàñºàäàé ¼çäåðií ê¼ðñåòêåí æiãiòòåðäi º½ðìåòêå á¼ëåï, ìàðàïàòòàó æ¸íå îëàð¹à ¸éåëäåðìåí ºàóûøó¹à äåãåí êå»iðåê ì¾ìêiíäiê æàñàó êåðåê, ñ¼éòiï îëàð íå¹½ðëûì ê¼áiðåê á¾ëäiðøåíäåðäi òó¹ûçäûðóû ¾øií. – Ľðûñ. – Áàðëûº ä¾íèåãå êåëãåí í¸ðåñòåëåð áiðäåí àðíàéû îñû ¾øií òà¹àéûíäàë¹àí ºûçìåòøi àäàìäàðäû» ºàðàóûíà ò¾ñåäi, àë á½ëàð åðêåê ïå, ¸éåë ìå íåìåñå îëàð äà á½ëàð äà ìà á¸ðiáið, – ¼éòêåíi ºûçìåòêå ò½ðó ¸éåëäåð ìåí åðêåêòåð ¾øií áiðäåé ¹îé. – ȸ. – Æàºñû ¸êå-øåøåäåí òó¹àí í¸ðåñòåëåðäi àëûï, á½ë àäàìäàð îëàðäû ºàëàíû» ¸ëäåáið áið á¼ëiãiíäå ò½ðàòûí åìiçóøiëåðãå á¼áåêõàíà¹à àïàðûï òàïñûðàäû. Àë æàìàí ¸êåøåøåëåðäåí íå ò¸íè æåòiìñiçäiêòåði áàðëàðäàí òó¹àí í¸ðñåòåëåðäi îëàð åøêiìíi» ºîëû æåòïåéòií, º½ïèÿ æåðãå àïàðûï æàñûðàäû12. – ȸ, ñàºøûëàð ñîñëîâèåñi òàçà áîëóû òèiñ áîë¹àíäûºòàí. – Îëàð í¸ðåñòåëåðäi» òàìà¹û æ¼íiíäå äå ºàìºîðëûº æàñàéäû: åìøåêòåði èiãåí àíàëàðäû îëàð á¼áåêõàíà¹à àëûï êåëiï, àëàéäà áàðëûº àéëà-ò¸ñiëìåí îëàðäû» áiðäå-áiði ¼ç áàëàñûí òàíûìàéòûíäàé æà¹äàé æàñàó¹à òûðûñûï áà¹àäû. Åãåð àíà ñ¾òi æåòïåñå, îëàð áàñºà äà ñ¾òòi ¸éåëäåðäi ºàòûñòûðûï, îëàðäû» æåòêiëiêòi óàºûò àðàëû¹ûíäà åìiçóií ºàäà¹àëàéäû, àë ò¾í ½éºûñûí ò¼ðò á¼ëó ìåí áàñºà äà ºèûí ìiíäåòòåð åìiçóøiëåð ìåí áàëà áà¹óøûëàðäû» ìîéíûíà æ¾êòåëåäi. – Ñåí ñàºøûëàðäû» ¸éåëäåðiíå áàëàëàðäû áà¹óäû òûì æå»iëäåòiï æiáåðäi». – Ñîëàé áîëóû êåðåê. Áiðຠáiç îéëàñòûð¹àíûìûçäû ¸ði ºàðàé òàëäàéûº. Áiç ½ðïàºòû ã¾ëäåíãåí æàñòà¹û ¸êåøåøåëåð òóäûðóû òèiñ äåäiê. – Ľðûñ. – Àë á½¹àí ñàé ã¾ëäåíó øà¹û – ¸éåëäåð ¾øií æèûðìà æàñ, àë åðêåêòåð ¾øií – îòûç æàñ åêåíiìåí ñåí êåëiñåñi» áå? – Ñîíäà ºàøàí¹à äåéií? – Àó, ñ¾éiêòiì ñåí ìåíi», åãåð äå àäàì áàëàñûìåí äå iñòi» æà¹äàéû îñûëàéøà áîëñà, áiçäi» ¸ìiðøiëåðiìiç ºàíäàéëûº, äåìåê, ¸éãiëi àäàìäàð áîëóû òèiñ. – Îë ðàñûíäà äà ñîëàéøà åêåíi ñîëàéøà. Áiðຠá½äàí íå ¼íåäi? – Îíäà ¸ìiðøiëåðãå ºàéòêåíäå äå ê¼ïòåãåí ¸ðºèëû º½ðàëäàðäû ºîëäàíó¹à òóðà êåëåäi. Åãåð ò¸í ä¸ði-ä¸ðìåêòi ºàæåò åòïåé, àäàì ¼çiíå òà»ûë¹àí ¼ìið ñàëòûí ºàëòºûñûç ½ñòàíàòûí áîëñà, îíäà îðòàøà ¹àíà ä¸ðiãåð äå æåòêiëiêòi äåï ñàíàéìûç áiç. Áiðຠä¸ðiëåðäi ºîëäàíó êåðåêòiãi áàòûëäàó ä¸ðiãåðäi ºàæåò ºûëàòûíûí áiç áiëåìiç. – Á½ë ä½ðûñ. Áiðຠì½íû ñåí íåñiíå àéòûï îòûðñû»? – Àë ìiíåêè: àéòòû-àéòïàäû, á½ë ¸ìiðøiëåðãå áiçäå æèi äåóãå áîëàäû ¼òiðiê ïåí àëäàó¹à æ¾ãiíóãå òóðà êåëåäi – îëàðäû» áèëiãiíå ºàðàñòûëàðäû» ïàéäàñûíà áîëà. ̽íäàéëûº àìàëäàðäû» åìäiê º½ðàë åñåáiíäå ïàéäàëû åêåíäiãií áiç àéòûï êåòêåí åäiê. – Ƹíå äå á½ë ä½ðûñ òà. – Òåãi, á½ë íåêå ºèÿðäà æ¸íå áàëà òóàðäà á¸ðiíåí äå îðûíäû áîëàð åäi. – Á½ë ºàëàé? – Áiçäi» êåëiñiì òàïºàíäàðûìûçäàí, ¸éòåóið áiçäi» øà¹ûí òàáûíûìûç å» òà»äàóëû áîëóû òèiñ åêåí, å» æàºñû åðêåêòåðäi» ê¼áiíå å» æàºñû ¸éåëäåðìåí òàáûñóû òèiñ åêåíäiãi, àë æàìàíäàðû, êåðiñiíøå, å» æàìàíäàðûìåí æ¸íå äå å» æàºñû åðêåêòåð ìåí ¸éåëäåðäi» ò½ºûìûí ò¸ðáèåëåó êåðåêòiãi, àë æàìàíäàðäû» ò½ºûìûí – êåðåê åìåñòiãi øû¹àäû. Áiðຠá½ë ñîëàé iñòåëåòiíií, ñàºøûëàð îòðÿäûíà èíåíi» æ¾çiíäåé äå æàðûºøຠò¾ñiðìåñ ¾øií, ¸ìiðøiëåðäåí áàñºà åøêiì äå áiëìåói òèiñ. – °áäåí ä½ðûñ. – Íåêå æàñûíà êåëãåí ºûçäàð ìåí æàñ æiãiòòåðäi áiðãå ºàóûøòûðó ¾øií çà» æ¾çiíäå ¸ëäåºàíäàé áið ìåðåêåëiêòåð îðíûºòûðó êåðåê áîëàäû, º½ðûëàòûí íåêåëåðãå ñàé êåëåòií º½ðìàëäûº øàëóëàð òà¹àéûíäàï, áiçäi» àºûíäàð¹à ¸í ìåí æûðëàð æàçó¹à òàïñûðûñ áåðó êåðåê. Àë íåêåëåðäi» ñàíûí àíûºòàóäû áiç ¸ìiðøiëåðãå ºàëäûðàéûº: îëàð ì¾ìêiíäiãiíøå ñî¹ûñòàðäû, àóðóëàðäû æ¸íå ò.á. åñêåðå îòûðûï, åðêåêòåðäi» ñàíûí ò½ðàºòû ñàºòàó ¾øií æ¸íå áiçäi» ìåìëåêåòiìiç ì¾ìêiíäiãiíøå ¾ëêåéìåñi æ¸íå êiøiðåéìåñi ¾øií. – Á½ë äà ä½ðûñ.

äåï àòàéòûí áîëàäû, àë á½ëàð îíû ¼çiíi» ¸êåñi äåï àòàéäû; á½ëàðäû» ½ðïà¹ûí îë ¼ç áàëàëàðûíû» áàëàëàðû äåï àòàï, àë îëàð ñî¹àí ñàé êåìïið-øàëäàðäû àòà ìåí ¸æå äåï àòàéäû, àë îëàðäû» øåøåëåði ìåí ¸êåëåði ½ðïຠæàñàñºàí óàºûòòà òó¹àíäàðäû» á¸ðií îëàð ¼çäåðiíi» àïà-ºàðûíäàñòàðû æ¸íå à¹à-iíiëåði äåï àòàéòûí áîëàäû, æ¸íå äå ñîíäûºòàí, áiç ¸ëãiíäå ¹àíà àéòºàíäàé, îëàð¹à áið-áiðiíå æ½¹ûñó¹à æîë æîº. À¹àiíi ìåí àïà-ºàðûíäàñòàð àðàñûíàí áiðãå ò½ðó¹à êiìãå æåðåáå òàðòºàíäà á½ë iëiêñå ¸ði Ïèôèÿ14 ºîñûìøà áåêiòñå ñîëàð¹à ð½ºñàò åòiëåäi. – Á½ë æî¹àðû ä¸ðåæåäå ä½ðûñ. – Áiç åêåóìiçäi» ìåìëåêåòiìiç ñàºøûëàðûíû» ¸éåëäåði ìåí áàëàëàðûíû» á½ë îðòàºòû¹û, Ãëàâêîí, ìiíå îñûíäàé. Àë á½ë îíû» º½ðûëûñûíà á¸ðiíåí äå æàºñûðຠñàé êåëåòiíi – á½ë ¸ði ºàðàé¹û ïàéûìäàóûìûçäà íåãiçäåëói òèiñ. °ëäå áiç ºàëàé iñòåéìiç? – Çåâñïåí àíò åòåìií, ä¸ë ñîëàé. Ìåíøiêòiê ì¾ääåëåð – ¸äåò-¹½ðûïòàð á¾ëiíóiíi» ñåáåái – Ñîíûìåí áiçäi» óà¹äàëàñóûìûçäû» áàñû ìiíå ìûíàó áîëìàñ ïà åêåí: áiç ¼çiìiçãå-¼çiìiç ìåìëåêåòòiê º½ðûëûñ ¾øií ½ëû èãiëiê, ÿ¹íè çà» øû¹àðóøû ñî¹àí áîëà çà» ºàáûëäàéòûí ìàºñàò äåï íåíi àòàé àëàìûç æ¸íå íåíi ½ëû ç½ëûìäûº äåï ñàíàéìûç? – äåãåí ñ½ðຠºîÿéûº. Ñîäàí ñî» áiçãå, ðàñ åìåñ ïå, æà»à òàëäà¹àíûìûçäû» áàðëû¹û îñû èãiëiêòi» içií ¼çiíäå ñàºòàé ìà æ¸íå øûíûíäà äà îë ç½ëûìäûººà ñàé êåëìåéäi ìå åêåíií ºàðàñòûðó êåðåê áîëàäû. – Á½ë å» áàñòûñû. – Áiçäi»øå, ìåìëåêåò ¾øií îíû» áiðëiãií æî¹àëòó¹à æ¸íå ê¼ïòåãåí á¼ëiêòåðãå áûòûðàó¹à æåòåëåéòiííåí àñºàí ç½ëûìäûº áîëóû ì¾ìêií áå? Ƹíå äå ìåìëåêåòòi áàéëàíûñòûðûï, îíû» áiðëiãiíå ºîë¹àáûñûí òèãiçåòiííåí àñºàí èãiëiêòi» áîëóû ì¾ìêií áå? – Áiçäi»øå, áîëóû ì¾ìêií åìåñ. – Àë îíû, åãåð ¸ëäåíå ïàéäà áîëûï íåìåñå ºèðà¹àíäà, àçàìàòòàðäû» áàðëû¹û äåðëiê áiðäåé ºóàíàòûíû íåìåñå íàëèòûíû ñèÿºòû, øàòòàíóäû» íåìåñå ºàé¹ûðóäû» æàëïûëû¹û áàéëàíûñòûðàäû. – Ѽçñiç. – Àë ì½íäàé ê¾éçåëiñòåðäåãi îºøàóëûº, – ìåìëåêåò ïåí îíû» ò½ð¹ûíäàðûíû» æàé-ê¾éi áiðåóëåðäi òûì ºàæûòºàíäà, – °éåë ìåìëåêåòêå æèûðìàäàí áàñòàï ºûðûººà äåéií òóñûí, àë åðêåê – îíû» îéíàºòàó¹à äåãåí å» æàºñû óàºûòû ¼òêåííåí êåéií: îñû êåçäåí áàñòàï îë åëó áåñ æàñºà äåéií ìåìëåêåòêå ½ðïຠ¼íäiðñií13. – Ľðûñ, îëàðäà äà æ¸íå á½ëàðäà äà á½ë ò¸íè ¸ði ðóõàíè ã¾ëäåíó óàºûòû. – Åãåð äå îëàðäàí æàñû ¾ëêåí íåìåñå, êåðiñiíøå, êiøi êiìäå-êiì áàëàëàðäû òóó ºî¹àìäûº iñiíå àðàëàñïຠáîëñà, áiç á½ë ºàòåíi èãiëiêòi äåï òå, ¸äië äåï òå ìîéûíäàìàéìûç: îë ìåìëåêåò ¾øií, åãåð á½ë åëåóñiç ºàëàòûí áîëñà, ½ðû¹û ¸ðáið íåêå ºèûë¹àíäà ò¸óiïøi ¸éåëäåð ìåí åðêåêòåð äå, á¾êië ò½òàñ ìåìëåêåò òå æàºñû ¸ði ïàéäàëû àäàìäàðäû» ½ðïà¹û ¸ðäàéûì îäàí äà æàºñûðຠ¸ði ïàéäàëûðຠáîëñûí äåï ä½¹à ºûëàòûí º½ðìàëäûºòàð øàëó ìåí ä½¹àëàð æàñàóäû» òà»áàñû àÿñûíäà åìåñ, àë, êåðiñiíøå, ºàðà ò¾íåê æàìûëûï, ê¼ðãåíñiç øûäàìñûçäûºòû» æåìiñi ðåòiíäå ñåáiëãåí áàëàíû òóàäû ¹îé. – Á½ë àíûº. – ĸë îñû çà», åãåð ¸ëi äå ½ðïຠòóäûðà àëàòûí åðêåêòåðäi» ¸ëäåáiði íåêå æàñûíäà áîë¹àíûìåí îëàðäû» ºîñûëóûíà ¸ìiðøiíi» ð½ºñàòû áîëìà¹àí ¸éåëãå ñîºòûººàí æà¹äàéäà äà, ê¾øií ñàºòàñûí: áiç ì½íäàé åðêåê ìåìëåêåòêå íåêåëåíäiðó ìåí êèåëiëåíäiðóäi» áîëìà¹àíû ñåáåïòi çà»ñûç í¸ðåñòåíi ¸êåëäi äåï àéòàìûç. – °áäåí ä½ðûñ. – °éåëäåð äå æ¸íå åðêåêòåð äå ½ðïຠòóäûðó¹à áåëãiëåíãåí æàñòàí àñºàíäà, ìåí îéëàéìûí, áiç åðêåêòåðãå êiììåí äå áîëñûí, ºûçûíàí, øåøåñiíåí, ºûçûíû» ºûçäàðûíàí æ¸íå øåøåñi æà¹ûíàí æàñû ¾ëêåí òóûñºàíäàðûíàí áàñºàíû» á¸ðiìåí, àë ¸éåëäåðãå – áàëàñûíàí, ¸êåñiíåí, ¸ði îëàðäû» æàñû êiøi æ¸íå æàñû ¾ëêåí òóûñòàðûíàí áàñºàíû» á¸ðiìåí åìií-åðêií ºîñûëûñó¹à ð½ºñàò áåðåìiç. Áiðຠòà áiç ì½íû» á¸ðiíå ð½ºñàò áåðãåíìåí, îëàð áiðäå-áið ¼ñêiííi» æàðûººà êåëìåóiíå åðåêøå òûðûñó¹à òèiñòi, àë åãåð îëàð æà¹äàéäû» ê¾øiìåí á½¹àí ì¸æá¾ð áîëûï áàëà òóñà, ¼çäåði îíû ¸ði ¼ñiðóãå òóðà êåëìåéòiíäåé øàðà ºîëäàíàòûí áîëñûí. – Á½ë äà ä½ðûñ. Áiðຠòà, ñåí ºàçið àéòºàíäàé, êiìíi» êiìãå ¸êåñi, ºûçû íåìåñå òóûñºàíû áîëûï êåëåòiíií îëàð ºàëàéøà áiëåòií áîëàäû? – Åøºàëàé. Àëàéäà ¸ðêiì ¼çiíi» íåêåãå êiðãåí ê¾íiíåí áàñòàï îíûíøû íå æåòiíøi àéäà òó¹àíäû ¼çiíi» áàëàëàðû

¼çäåðiíi» ñàºøûëûº ºûçìåòi ¾øií ò¼ëåì ðåòiíäå áàñºà àçàìàòòàð åñåáiíåí òàìàºòàíàäû æ¸íå äå, ¸éòåóið îëàð íà¹ûç ñàºøûëàð áîëó¹à òèiñ åêåíäiêòåí, á¸ðií áiðëåñå ò½òûíàäû. – Ľðûñ. – Ìiíå ìåí áûëàé äåð åäiì – áiçäi» á½ðûí¹û àéòºàíûìûç, àë îäàí äà ã¼ði ºàçið àéòûï æàòºàíûìûç, îëàðäàí íà¹ûç ñàºøûëàð æàñàéäû æ¸íå äå îëàð ìåìëåêåòòi» áûò-øûòûí øû¹àðìàóûíà ê¼ìåêòåñåäi, àë á½ë ¸íøåéiíäå àäàìäàð ¼çiíiêi äåï áiðäåí-áið í¸ðñåíi åìåñ, áiðຠ¸ðºàéñûñû ¸ð áàñºàíû åñåïòåãåíäå îðûí òåáåäi: áiðåó ¼ç ¾éiíå, áàñºàëàðìåí åñåïòåñïåé, ºîëûíà íå ò¾ññå ñîíû òàñèäû, àë áàñºà äà ñîíû iñòåéäi, áiðຠòåê ¼ç ¾éiíå òàñèäû; ¸ðêiìíi» ¼ç ¸éåëi ìåí áàëàëàðû áîëàäû, àë á½ëàé áîë¹àíû ¸ðêiìíi» ¼çiíå ¹àíà ò¸í ºóàíûøòàðû ìåí ºàé¹ûëàðûí òóäûðàäû. Êåðiñiíøå, ¼çiìäiêi äåï íåíi åñåïòåó êåðåêòiãi æ¼íiíäå á¸ði äå áiðäåé ê¼çºàðàñòû ½ñòàí¹àíäà, îëàðäû» á¸ði äå ¼ç àëäûíà áiðäåí-áið ìàºñàò ºîÿòûí áîëàäû ¸ði ì¾ìêiíäiãiíøå áiðäåé, ºóàíûøòû íå ºàé¹ûëû æ¸é-ê¾é êåøåäi. – ʾì¸íñiç. – Ñîíäà íå áîëìàº? λàéëàòà àéòºàíäà, ¼ç ò¸íiíåí áàñºà åøºàíäàé äà æåêåìåíøiê áîëìà¹àíäûºòàí, îëàðäà¹û äàóøàðëàð ìåí ¼çàðà àéûïòàóëà𠺽ðäûì¹à êåòïåéäi ìå? ²àë¹àí áàðëû¹û îëàðäà îðòàº. Ñîíäûºòàí îëàð àäàìäàð àðàñûíäà ì¾ëiêêå áîëà íåìåñå áàëàëàð ìåí òóûñºàíäàð¹à ºàòûñòû æèi ïàéäà áîëàòûí æàíæàëäàð¹à áåéiì áîëìàéäû. – Á½ë îëàðäà ì¾ëäå áîëìàéäû. – °ði îëàðäà çîðëûº-çîìáûëûººà áîëà ñîòòàñó¹à äåãåí íåãiçäåìåëåð äå áîëìàéäû. Áiç îëàð¹à º½ðäàñòàð ¾øií ¼çäi¼çií ºîð¹àó ¸äåìi ¸ði ¸äië iñ áîëàäû äåï àéòàìûç, æ¸íå äå ¼ç ò¸íè äàìóû æ¼íiíäå ºàìºîð áîëó¹à ìiíäåò àðòòûðàìûç. – Ľðûñ. – Á½ë çà»äà òà¹û äà ìûíàó ä½ðûñ: åãåð äå áiðåó áàñºà áiðåóìåí àðàçäàñà ºàëñà, îë ¼ç àøóûí îñû àðàçäûº øåãiíäå òàðºàòàäû äà, áiðຠæàíæàëäû ¸ði ºàðàé ä¾ðëiêòiðìåéäi. – °ðèíå. – Êiìíi» æàñû ¾ëêåíiðåê áîëñà, ñî¹àí îäàí æàñûðàºòàðäû» á¸ðií äå áàñºàðó¹à, æàçàëàó º½ºûº¹ûí ºîñà æîë áåðiëåäi. – Ò¾ñiíiêòi. – Àë æàñû êiøiñi, ¸ìiðøiëåð á½éûð¹àí êåçäåðií áûëàé ºîé¹àíäà, æàñû ¾ëêåíãå çîðëûº æàñàó¹à íåìåñå ºîëûí îëàðäû» ìiíåç-º½ëºû àðñûçäûººà æ¸íå ¸äiëåòñiçäiêêå æàòàäû, – º½äàéëàðäàí äà, àäàìäàðäàí äà æàºñûëûº áîëìàéäû äåï ºîðûººàíûíàí òèiñòi ò¾ðäå ¸êå-øåøåëåðií òû»äàóäû äà àëäûí àëà æàçàñû» ¹îé. Ñîíäà áàðëûº àçàìàòòàðäû» àóçûíàí å» êiøêåíòàé áàëàëàðäû» º½ëà¹ûíà îëàð¹à ê¼ðñåòiëãåí ¸êåëåði ìåí áàñºà äà òóûñºàíäàðû æ¼íiíäå ñîíäàé íåìåñå ¸ëäåáið áàñºàäàé ñ¼çäåð øàëûíà ìà, æîº ïà åêåí? – Îñûëàðäû» ¼çi. Åãåð ì½íû ¼ìiðãå àñûðìàñà, ê¾ëêiëi áîëàð åäi æ¸íå æàºûíäàðäû» àòàóëàðû áîñ äûáûñ ºàíà áîëûï ºàëàð åäi. – Äåìåê, åãåð ºàíäàé äà áîëìàñûí áið àçàìàòòû» iñòåði æàºñû íåìåñå æàìàí áîëûï æàòºàíäà, áàðëûº ìåìëåêåòòåðäi» iøiíäå òåê îñû ìåìëåêåòòi» àçàìàòòàðûíàí ¹àíà áið àóûçäàí: “Ìåíi» iñòåðiì æàºñû!” íåìåñå “Ìåíi» iñòåðiì æàìàí!” äåãåí ñ¼çäåð ºóàòòû ò¾ðäå åñòiëåð åäi. – °áäåí æ¼í. – Àë áiç îðòຠºóàíûø ïåí ºàé¹û äà îñûíäàé ê¼çºàðàñòàð ìåí ñ¼çäåð àðºûëû ê¼ìêåðiëåòiíií ê¼ðñåòïåï ïå åäiê? – Ƹíå äå áiç ì½íû æ¼íiìåí ê¼ðñåòêåíáiç. – Äåìåê, åãåð áiçäi» àçàìàòòàð: “Ìûíàó-ìåíiêi” äåï àéòà àëàòûí áîëñà, îíäà îëàð ¸ëäåíåãå áiðãå åðåêøå ê¾éçåëåòií áîë¹àíû ¹îé? Îñûíäàé îðòຠê¾éçåëiñ àðºûëû òåãi îëàðäà îðòຠºóàíûøòàð ìåí ºàé¹û îðûí àëàòûí áîëàð. – °ðèíå. – Áàñºà äà ½ñòàíûìäàð¹à ºîñûìøà ñàºøûëàðäû» ¸éåëäåði ìåí áàëàëàðûíû» îðòàºòû¹ûíû» ñåáåái îñûíäà æàòºàí æîº ïà? – ȸ, áàñòû ò¾ðäå. – Áiðຠáiç ìåìëåêåò ¾øií á½ë å» ½ëû èãiëiê äåï êåëiñiï åäiê ºîé: áiç èãi º½ðûë¹àí ìåìëåêåòòi ºàñiðåòi ìåí äåíiíi» ñàóëû¹û á¼ëiêòåðiíi» æàé-ê¾éiíå ò¸óåëäi êåëåòií äåíåãå ½ºñàòòûº17. – °ði áiç ä½ðûñ êåëiñòiê. – Äåìåê, áiçäi» ìåìëåêòiìiç ¾øií å» ½ëû èãiëiêòi» ñåáåái îíû» ºîð¹àóøûëàðûíû» áàëàëàðû ìåí ¸éåëäåðiíi» îðòàºòû¹û áîëûï øûºòû. – Ѽçñiç. – Á½ë áiçäi» á½ðûí¹û ½é¹àðûìäàðûìûçáåí äå êåëiñåäi. Áiç áiðäå ñàºøûëàðäà ¼çäåðiíi» ¾éëåði äå, æåði äå ¸ði æàëïû åøºàíäàé äà ì¾ëêi áîëìàóû òèiñ äåï àéòºàí åäiê: îëàð

– Á½ë òàï-òàìàøà. – Åñi»äå ìå, åðòåðåê – áiçäi» ïàéûìäàóûìûçäû» ºàé æåðiíäå åêåíií áiëìåéìií – áiçãå ºàðñû ìûíàäàé áið ä¸éåê àéòûë¹àí åäi: ìàíà¹û áiç ñàºøûëàðäû áàºûòºà æåòêiçáåéäi åêåíáiç, ñåáåái îëàðäà, àçàìàòòàðäû» áàðëûº ì¾ëêií ¼çäåðiíå ºàðàòûï àëó¹à ì¾ìêiíäiãi áîë¹àíûìåí, åøòå»å äå æîº åêåí. Á½¹àí áiç ñîë æîëû á½ë ñ½ðàºòû, åãåð äå îë òóà ºàëñà, êåéiíiðåê ºàðàñòûðàìûç, àë ¸çiðøå ñàºøûëàðäû øûíûíäà äà ñàºøû, àë ìåìëåêåòòi, òåê áið ñîñëîâèåíi» ¹àíà ä¸óëåòòiëiãiìåí øåêòåëìåé, ìåéëiíøå ä¸óëåòòi ºûëó êåðåê äåï æàóàï áåðãåíáiç. – Ìåíi» åñiìäå. – Àë, åíäi íå? °éòåóið åíäi áiçäi» ºîð¹àóøûëàðûìûçäû» ¼ìiði Îëèìïèàäà æå»iìïàçäàðûíû» ¼ìiðiíåí ¸ëäåºàéäà ¸äåìiðåê ¸ði æàºñûðຠáîëàäû åêåí, îíäà îíû åòiêøiëåðäi», ¸ëäåáið ºîë ¼íåðøiëåðäi» íåìåñå åãiíøiëåðäi» ¼ìiðiìåí ºàëàéøà ñàëûñòûðó¹à áîëàäû?! – Ìåíi»øå, ì¾íû iñòåóãå åøºàíäàé äà áîëìàéäû. – Äåãåíìåí äå, – á½ë òóðàëû áiç ñîë æîëû äà åñêåðòêåíáiç, áiðຠºàçið äå ºàéòàëàéûº, – åãåð ñàºøû ¼ç áàºûòûí ñàºøû áîëóäàí ê¼ðìåé, ì½íäàé îðòàøà, îðíûºòû ¸ði, áiç àéòºàíäàé, å» æàºñû äåãåí òiðøiëiêòi ºàíà¹àò ò½òïàé, áàºûò òóðàëû ìåìëåêåòòi» á¾êië áàéëû¹ûí ê¾øïåí ¼çiíå ºàðàòó¹à èòåðìåëåéòií çåðäåñiç ¸ði áàëàëûº ïiêiðãå áåðiëåòií áîëñà, îë ñîíäà: áåëãiëi áið ìà¹ûíàñûíäà “æàðòû á¾òiííåí ê¼áiðåê”19 äåï àéòºàí Ãåñèîäòû» øûíûíäà äà äàíûøïàí åêåíií ò¾ñiíåäi. – Åãåð äå ì½íäàé ñàºøû ìåíi» êå»åñiìå º½ëຠàññà, îë áiç ê¼ðñåòêåí ¼ìið ñàëòûíà áîé ½ðàð åäi. – Äåìåê, áiç òàëºû¹à ñàë¹àí á½ë åðëåðäi» ¸éåëäåðiíi» îðòຠáîëóûí ñåí ºîëäàéñû» ¹îé? ̽íû» áàëàëàð¹à æ¸íå îëàðäû» ò¸ðáèåñiíå æ¸íå äå ºàë¹àí àçàìàòòàðäû ºîð¹àó¹à äà ºàòûñû áàð. °éåëäåð ºàëàäà ºàëà ìà ¸ëäå ñî¹ûñºà áàðà ìà, îëàð åðêåêòåðìåí áiðãå ñàºøûëûº ºûçìåòií àòºàðàäû, èòòåðãå ½ºñàï áiðãå ໹à äà øû¹àäû; îëàð ºàëàé äà, îëàðäû» ê¾øi á½¹àí æåòêåíøå, á¸ðiíå äå ºàòûíàñàäû. Îëàðäû» ì½íäàé ºûçìåòi å» æàºñû áîëûï òàáûëàäû æ¸íå åðêåê ïåí ½ð¹àøûíû» àðàñûíäà¹û ºàðûì-ºàòûíàñòàðäû» òàáè¹àòûíà òiïòi äå ºàéøû êåëìåéäi. – Ìåí êåëiñåìií. ê¼òåðóãå á½ë ¸ði òàáè¹è ¹îé, åøºàøàí áàðìàéäû, æ¸íå îéëàéìûí, æàëïû åøºàøàíäà îíû æ¸áiðëåìåéäi äå. Á½¹àí åêi ñàºøû: ºîðºûíûø ïåí èíàáàòòûëûº æåòêiëiêòi ò¾ðäå á¼ãåò áîëà àëàäû. Èíàáàòòûëûº ¸êå-øåøåãå òèiñóãå æîë áåðìåéäi, àë ºîðºûíûø æ¸áiðëåíãåíãå íå îíû» ½ëäàðû, íå à¹àëàðû, íå ¸êåëåði ê¼ìåêòåñåäi äåï æîðàìàëäàó¹à ì¸æá¾ðëåéäi. – Ñîëàé áîëàäû. – ̽íäàé çà»äàðäû» àðºàñûíäà á½ë àäàìäàð áið-áiðiìåí æàí-æàºòû áåéáiò ¼ìið ñ¾ðåòií áîëàäû. – ´òå-ì¼òå. – Àë îëàðäû» àðàñûíäà æàíæàë áîëìàéòûíäûºòûí ìåìëåêåòòi» áàñºà á¼ëiãi îëàðìåí êåëiñiìãå êåëå àëìàéäû, ñ¼éòiï îíäà iøòåé ½ðûñ-êåðiñòåð òóàäû äåï ºîðºûï êåðåãi æîº. – °ðèíå, æîº. – Ìà¹àí îëà𠺽òûëàòûí ¸ðò¾ðëi ½ñຠæà¹ûìñûçäûºòàð òóðàëû åñêå ñàëó òiïòi áið ò¾ðëi ºîëàéñûç äà, ìûñàëû áàéëàð àëäûíäà¹û êåäåéëåðäi» æàðàìñàºòàíóû òóðàëû, áàëàëàðäû ò¸ðáèåëåóäi» ºèûíøûëûºòàðû ìåí àóûðòïàøûëûºòàðû òóðàëû, îòáàñûí àñûðàó ¾øií ºàæåòòi àºøàëàé ºàðæûíû òàáó òóðàëû, ì½íäàéäà àäàìäàð¹à áiðåñå ºàðûç àëó¹à, áiðåñå áàñºàëàð¹à ºàðûç áåðóäåí áàñ òàðòó¹à, áiðåñå ºàëàé áîë¹àíäà äà àºøà òàóûï, îíû øàðóàøûëûºòû æ¾ðãiçóäi òàïñûð¹àí ¸éåëi»äå íåìåñå ¾é iøiíäåãiëåðäå ñàºòàó¹à òóðà êåëåòiíi áàð; áið ñ¼çáåí àéòºàíäà, äîñòûì ìåíi», ì½íäà òûíûìñûçäûºòàí áàñ ê¼òåðå àëìàéñû», á½ë àíûº, àëàéäà ì½íäàé æ¼íñiç çàòòàð òóðàëû àéòûï òà êåðåãi æîº. – ȸ, á½ë ñîºûð¹à äà àíûº. – ̽íû» á¸ðiíåí º½òûë¹àí ñî», áiçäi» ñàºøûëàð èãiëiêòi – îëèìïèàäàëûº îéûíäàðäû» æå»iìïàçäàðûíàí äà èãiëiêòiðåê18 – ¼ìið ñ¾ðåòií áîëàäû. – ²àé æà¹ûíàí? – Àíàëàð, áiçäi» ñàºøûëàðäà áàð áîëàòûííû» òåê áið á¼ëiãií ¹àíà èåëåíãåíiìåí, áàºûòòû äåï ñàíàëàäû. Ñàºøûëàðäû» æå»iñi ¸äåìiðåê òå, ¸ði îëàðäû» ºî¹àìäûº ìàçì½íûíû» äà áà¹àñû æàí-æàºòûðàº: ¼éòêåíi îëàðäû» æåòêåí æå»iñi – á½ë á¾êië ìåìëåêåòòi» º½òºàðûëóûìåí áàðàáàð, ¸ði ¼çäåði äå æ¸íå îëàðäû» áàëàëàðû äà òàìàºïåí æ¸íå ¼ìiðãå êåðåêòi áàñºàíû» á¸ðiìåí äå ºàìòàìàñûç åòiëåäi; ¸ði ¼ç ìåìëåêåòi òàðàïûíàí òiði êåçiíäå º½ðìåòêå á¼ëåíåäi, àë ¼ëãåíäå îëàð ëàéûºòû ò¾ðäå æåðëåíåäi.

– Àë, ñåíi»øå, æàñû êåëå æàóûíãåð áîëàòûíäàðäû» áàëà êåçiíåí-ຠñî¹ûñòû ê¼ðiï ¼ñêåíiíi» ìà»ûçû øàìàëû ìà? Ñî¹àí áîëà ò¸óåêåëãå áàðóäû» êåðåãi æîº ïà? – °ðèíå, ñåí àéòûï îòûð¹àí ìàºñàò ¾øií ì½íû» ìà»ûçû áàð. – ß¹íè, áàëàëàð ñî¹ûñòû ê¼ðåòií áîëñûí, áiðຠñîíûìåí ºàòàð îëàðäû» ºàóiïñiçäiãií ºàìòàìàñûç åòó æîëûí îéëàï òàáó êåðåê, ìiíå ñîíäà á¸ði æàºñû áîëàäû, ñîëàé åìåñ ïå? – ȸ, ¸ðèíå. – Å» àëäûìåí îëàðäû» ¸êåëåði, ì¾ìêií áîë¹àíûíøà, ñî¹ûñòàí õàáàðû æîº íàäàí áîëìàéäû, ºàéòà ºàíäàé æîðûºòàð ºàóiïòi, àë ºàíäàéëàðû ºàóiïòi åìåñ åêåíií áiëåòií àäàìäàð áîëàäû. – Òàáè¹è. – Áið æîðûºòàð¹à îëàð ¼çäåðiìåí áàëàëàðäû àëà áàðàäû, àë áàñºàëàðûíà îëàðäû àëó¹à ºîð¹àíàäû. – Á½ë æ¼í. – Ƹíå äå áàëàëàðäû» ¾ñòiíåí áàñºàðóøûëàð ºûëûï îëàð æàé ºàòàðäà¹û àäàìäàðäû åìåñ, ºàéòà ¼ç ò¸æiðèáåñi ìåí æàñû æà¹ûíàí îëàð¹à ò¸ëiìãåð ¸ði áàñºàðóøû áîëó¹à ºàáiëåòòiëåðäi òà¹àéûíäàéäû. – Ñîëàé áîëó¹à òèiñòi. – Àëàéäà, äåéìiç áiç, æèi-æèi ¸ðò¾ðëi ê¾òïåãåí æà¹äàéëàð áîëûï ò½ðàäû. – Á½ë æà¹äàé¹à, äîñòûì ìåíi», îëàðäû æàñ êåçiíåí ºàíàòòàíäûðó êåðåê, åãåð äå ºàæåò áîë¹àíäà, îëàð á¸ëåäåí º½òûëûï êåòói ¾øií. – Ñåí íåíi ìåçãåï ò½ðñû»? – Æàñ êåçiíåí áàëàëàðäû àòºà îòûð¹ûçûï ¾éðåòó, àë îëàð àòºà øàóûï ¸áäåí ¾éðåíãåíäå, îëàðäû ¼çi»ìåí áiðãå ñî¹ûñòû ê¼ðóãå àëà áàðó êåðåê; òåê ºàíà îëàðäû» àñòûíäà¹û àòòàðû àñàó åìåñ æ¸íå ñî¹ûñ àòû åìåñ, áiðàº å» æ¾éðiê æ¸íå àóûçäûººà ¾éðåíøiêòi áîëóû òèiñ. Îñûëàé áàëàëàðäû» ¼ç iñiíå ê¼çäåði ò¼ñåëåäi, àë åãåð ºàæåò áîëñà, æàñû ¾ëêåí ò¸ëiìãåðëåðãå åðiï º½òûëûï êåòåði ñ¼çñiç äåóãå áîëàäû. – Ìåíi»øå, ñåí ä½ðûñ àéòàñû». – Îñû áiçãå ñî¹ûñ òóðàëû íå àéòó¹à áîëàäû? Æàóûíãåðëåð ñåíi»øå ¼çäåðií ºàëàé ½ñòàéòûí áîëàäû æ¸íå îëàðäû» æàó¹à äåãåí ºàðûì-ºàòûíàñû ºàíäàé áîëìàº? Ìåíi» ò¾ñiíiãiì ä½ðûñ ïà ¸ëäå æîº ïà… – Àéòøû, îë íå ¼çi. – Áàñºà äà òiði æàí èåëåðiíäåãi ñèÿºòû îñûíäàé îðòàºòûºòû àäàìäàðäû» àðàñûíäà äà iñêå àñûðó ì¾ìêií áå – òà¹û îñûíû æ¸íå äå ì½íû ºàëàéøà iñêå àñûðó¹à áîëàòûíûí òàëºûëàó ºàëäû. – Ìåí äå ä¸ë îñûíû ºîñïຠáîëûï æàòûð åäiì, áiðຠñåí ìåíi» àëäûìà ò¾ñiï îçûï êåòòi». Ñî¹ûñ æ¸íå èäåàëäû ìåìëåêåò àçàìàòòàðûíû» ¸ñêåðè áîðûøû – °ñêåðè iñ-¸ðåêåòêå êåëñåê, îíäà, ìåí îéëàéìûí, ¸éåëäåðäi» ºàëàé ¹àíà ñî¹ûñàòûíû ò¾ñiíiêòi. – ²àëàé åêåí? – Îëàð åðêåêòåðìåí áiðãå ¸ñêåðè æîðûººà ºàòûíàñàòûí áîëàäû, àë áàëàëàðäàí ¼çiìåí áiðãå ñî¹ûñºà òåê ñî¹àí æàðàéòûíûí ¹àíà àëàäû: îëàð, êåç êåëãåí iñòi» øåáåðëåðiíäå æàñàëàòûíûíäàé, ¼ñêåíäå èãåðóãå òèiñ øåáåðëiêêå ê¼ç ¾éðåòå áåðói ¾øií. Áàéºàóäàí áàñºà áàëàëàð ºîñûìøà ºûçìåò ºûëó¹à, ¸ñêåðè æà¹ûíàí ê¼ìåêòåñóãå, ¸êåëåði ìåí øåøåëåðií ê¾òóãå òèiñ. Ñåí ì½íû ¸ðò¾ðëi ºîë ¼íåðëåðiíäå ê¼ðìåï ïå åäi», ìûñàëû ºûùûëàðäà? Îëàðäû» áàëàëàðû ¼çäåði ºûùûëûº iñêå êiðiñïåñ á½ðûí ½çຠóàºûò ºîñûìøà ºûçìåò ºûëûï, áàéºà¹ûøòàéäû. – ȸ, ìåí ì½íû æèi ê¼ðãåíìií. – Àë ºûùûëàð áiçäi» ñàºøûëàð¹à ºàðà¹àíäà ¼ç áàëàëàðûí îëàð¹à ò¸æiðèáå ìåí áàéºàó æ¾çiíäå íå iñòåó êåðåê åêåíií ê¼ðñåòiï, ½ºûïòûðຠ¾éðåòói êåðåê ïå? – Á½ë òiïòi äå ê¾ëêiëi áîëàð åäi! – Á½¹àí ºîñà, êåç êåëãåí òiði æàí èåñi ºàñûíäà áàëàëàðû åðiï æ¾ðãåíäå åðåêøå æàóæ¾ðåê áîëàäû ¹îé. – Á½ë ñîëàé. Áiðàº, Ñîêðàò, æå»iëiñ òàïºàí æà¹äàéäà – àë á½ë ñî¹ûñòà æèi áîëûï ò½ðàäû – îëàð ¼çäåðiìåí áiðãå ¼ç áàëàëàðûí äà º½ðûòûï àëóûíû» ¾ëêåí ºàóiïi áàð æ¸íå áûëàé¹û àçàìàòòàð á½ë øû¹ûííû» îðíûí òîëòûðà àëìàéäû. – Ñåí ä½ðûñ àéòàñû», áiðàº å» àëäûìåí îëàðäû òîëûº ºàóiïñiçäiêïåí ºàìòàìàñûç åòó êåðåê äåï åñåïòåéñi» áå? – ̾ëäåì æîº. – Îíäà íå? Åãåð äå îëàð ºàóiï-ºàòåðãå áàñ òiãåòií áîëñà, æåòiñòiêïåí àÿºòàë¹àí æà¹äàéäà áàëàëàðäû» æàºñûðຠáîëûï øû¹óû ì½íû» øàðòû áîëìàñ ïà? – Ñîëàé åêåíi àíûº.

øûëûºòàðäû äà àòàéûí: ì½íäàé ìåìëåêåòòi» àçàìàòòàðû ä½øïàíìåí àñºàí àéáûíäûëûºïåí ñî¹ûñàð åäi, ñåáåái îëàð ¼ç àäàìäàðûí, îëàðäû» áið-áiðiíå à¹à-iíiëåð, ¸êå ìåí áàëàëàð áîëûï êåëåòiíií áiëå ò½ðà æ¸íå äå ñîëàé äåï àéòà ò½ðà, åøºàøàí äà á¸ëåäå ºàëäûðìàñ åäi. Àë åãåð ¸éåëäåð äå – ñîë ºàòàðäû» ¼çiíäå ìå ¸ëäå ñ¸ë êåéiíäåó æ¾ðiï ïå, æàóäû» ç¸ðå-º½òûí ºàøûðó ¾øií áå, íåìåñå ¸ëäåáið ê¼ìåê ê¼ðñåòó êåðåê áîë¹àíäà ìà, æîðûºòàð¹à ºàòûíàñàð áîëñà, – îñûíû» á¸ðiíi» àðºàñûíäà áiçäi» àçàìàòòàð æå»iëìåéòií áîëàòûíûíà ìåí ñåíiìäiìií. ¶é iøiíäå áîëàòûí èãiëiêòåð òóðàëû àéòïàéຠºîÿéûí – îëàðäû» ºàíøàìà áîëàòûíûíà ê¼çiì æåòåäi! Åãåð äå îñû ìåìëåêåòòiê º½ðûëûñ iñêå àñàòûí áîëñà, ì½íäàé èãiëiêòåðäi» – òiïòi òîëûï æàòºàí áàñºàëàðûíû» äà – áîëàòûíû æ¼íiíäå ìåí ñåíiìåí òîëû¹ûíàí êåëiñåòiíäiêòåí, ñåí îë òóðàëû åíäi àéòïàé-ຠºîé, àë áiç ¼çiìiçäi-¼çiìiç ì½íû» ì¾ìêií åêåíiíå ñåíäiðóãå æ¸íå ºàëàéøà ì¾ìêií åêåíií ò¾ñiíäiðóãå òûðûñûï áà¹àéûº òà, àë ºàë¹àíûíû» á¸ðií áûëàé ºîÿ ò½ðàéûº. – Ìåí ñ¸ë ¹àíà àëà»äàï ºàë¹àíûìäà ñåí ìåíi» ïàéûìäàóûìà êåíåòòåí øàáóûë æ¸íå äå àÿóñûç øàáóûë æàñà¹àíäàé áîëäû» ¹îé. Ñåí, òåãi, ìåíi» ìàíà¹û åêi òîëºûííàí ¸çåð äåãåíäå æàëòàð¹àíûìäû ò¾ñiíáåéñi», ñ¼éòiï ìà¹àí ¾øiíøiñií, å» ¾ëêåíií æ¸íå å» àóûðûí æiáåðåñi»24. Ñåí îíû ê¼ðiï, ê¾ðêiðií åñòiãåíi»äå, ìåíi» áàÿóëàï ºàë¹àíûìà, á½íû» ñåáåái àíûºòàë¹àíäûºòàí ñåí ò¾ñiíiñòiêïåí ºàðàéòûí áîëàñû»: ìà¹àí îéûìäû, îë ñîíøàìà ¼ðåñêåë áîë¹àíäûºòàí, àéòó äà, òàëºû¹à ñàëó¹à òûðûñó äà ºîðºûíûøòû áîëäû. – Íå¹½ðëûì ê¼áiðåê îñûëàé äåéòií áîëñà», ñîë¹½ðëûì îñû ìåìëåêåòòiê º½ðûëûñòû ºàëàéøà iñêå àñûðó¹à áîëàäû äåãåí ñ½ðàºòàí ñåíi» æàëòàðûï êåòói»å æîë áåðìåéìiç. Ìåéëi, ê¼ï ñîçáàé áiçãå æàóàï ºàòøû. Ìåìëåêåòòi» ¸ìiðøiëåði ôèëîñîôòàð áîëó¹à òèiñ – Àëäûìåí á½ë ñ½ðàººà ¸äiëäiê ïåí ¸äiëåòñiçäiêòi» íåäå åêåíií çåðòòåãåíäå êåëiï òiðåëãåíiìiçäi åñêå ñàëó êåðåê. – ȸ, êåðåê. Áiðຠá½ë íåìåíåãå? – Æàé, åøòå»åãå äå åìåñ! Áiðຠáiç ¸äiëäiêòi» íåäå åêåíií òàïºàíäûºòàí, ¸äië àäàì îíû» ¼çiíåí àéíûìàéòûíäàé áîëñûí äåï, ¸äiëäiê ºàíäàé áîëñà, áàðëûº æà¹ûíàí äà ñîíäàé áîëñûí – °ëäå îëàð Ýëëàäàíû îòàíû ñàíàï æ¸íå áàñºàëàðìåí áiðãå ºàñèåòòi ìåðåêåëåðãå ºàòûíàñûï, áàðëûº ýëëèíäiê äåãåíäi ñ¾éìåóøi ìå åäi? – Ѽçñiç, ñ¾éåäi. – Ýëëèíäåðìåí êåëiñïåóøiëiêòi ¼çäåðiíi» òóûñºàíäàðûìåí áîë¹àíäûºòàí îëàð ½ðûñ-êåðiñ ñàíàï, ñî¹ûñ äåï àòàìàéòûí áîëàð? – ȸ. – Äàó-äàìàéäû» àðà-àðàñûíäà îëàð áåéáiòøiëiêòi åñòå ½ñòàéòûí áîëàð? –°ðèíå. – ´ç ºàðñûëàñòàðûí îëàð æàçàñûíà º½ëäûººà àéíàëäûðìàé æ¸íå ¼ëiì-æiòiìãå æåòêiçáåé èãi íèåòïåí àºûë¹à ê¼íäiðåäi – îëàð æàó åìåñ, çåðäåëi êå»åñøiëåð. – Á½ë ñîëàé. – Îëàð ýëëèíäåð áîë¹àíäûºòàí, Ýëëàäàíû ì¾ëäå º½ðòïàéäû íåìåñå îíäà ¾éëåðäi ¼ðòåìåéäi; îëàð êåç êåëãåí ìåìëåêåòòå áàðëû¹ûí – åðêåêòåðäi äå, ¸éåëäåðäi äå, áàëàëàðäû äà – ¼ç æàóû äåï ñàíàó¹à êåëiñïåéäi, îë æàó äåï àç ¹àíà àäàìäàðäû – äàó-äàìàé¹à êií¸ëiëåðäi ¹àíà ñàíàéòûí áîëàäû. Ñîíäûºòàí äà, ¸éòåóið àçàìàòòàðäû» ê¼ïøiëiãiíå ºàðñû åøòå»åíi äå ò¾éìåãåíäiêòåí, îëàðäà åëäi º½ðòó¹à, ¾éëåðäi á½çó¹à äåãåí ûºûëàñ áîëìàéäû, àë äàó-äàìàéäû äà îëàð åø êií¸ñiç ºèûíøûëûºòû áàñûíàí êåøiï æ¾ðãåíäåð ò¾ïòi»- ò¾áiíäå êií¸ëiëåðäi æàçà òàðòó¹à ì¸æá¾ð åòêåíãå äåéií ¹àíà æàë¹àñòûðàäû. – Áiçäi» àçàìàòòàð ¼ç ºàðñûëàñòàðûíà ä¸ë îñûëàé ºàðàó¹à, àë âàðâàðëàð¹à ýëëèíäåð áið-áiðiíå ºàçið ºàëàé ºàðàñà, ä¸ë ñîëàé ºàðàóû òèiñ åêåíiìåí ìåí êåëiñåìií. – Áiç ñàºøûëàð ¾øií: åëäi º½ðòïàó êåðåê æ¸íå ¾éëåðäi ¼ðòåìåó êåðåê äåãåí çà»äû äà áåêiòåìiç. – ȸ, ì½íû, á½ðûíäàðû àéòºàíûìûçäû ºàëàé æàºòàñàº, ä¸ë ñîëàé æàºñû äåï øåøåìiç. – Áiðຠìåíi»øå, Ñîêðàò, åãåð á½ë çàòòàð òóðàëû ñà¹àí àéòºûçûï ºîéûï îòûðà áåðåòií áîëñàº, îñû¹àí ê¼øiï, á½ðûíûðຠòó¹àí ñ½ð຺à áåðåòií æàóàïòû êåéiíãå ºàëäûðûï êåòêåíi»äi ñåí åñi»å äå àëìàóû» ì¾ìêií, àë îë ñ½ðຠìûíàíäàé: ì½íäàé ìåìëåêåòòiê º½ðûëûñ iñêå àñà àëà ìà æ¸íå á½ë ºàëàéøà ì¾ìêií áîëìàº? Åãåð äå ì½íû» á¸ði iñêå àñà ºàëàòûí áîëñà, ä¸ë ñîë ìåìëåêåò ¾øií á½ë ñ¼çñiç èãiëiê áîëûï òàáûëàð åäi ¹îé. Ìåí ñåí àéòïàé êåòêåí àðòûº-

ìåìëåêåòòi ºàëàé º½ðó êåðåê åêåíií içäåï òàáó¹à æà¹äàéûìûç êåëåòií áîëñà, êåëiñøi, áiç ñåíi» ºîé¹àí òàëàáû»äû îðûíäàï òàñòàäûº äåï, ÿ¹íè ì½íû ºàëàé iñêå àñûðó¹à áîëàòûíûí ê¼ðñåòiï áåðäiê äåï, àéòà àëàìûç. °ëäå ñåí ì½íûìåí ºàíà¹àòòàíáàéñû» áà? Ìåí ¼çiì ºàíà¹àòòàíàð åäiì. – ȸ ìåí äå ñîëàé. – Á½äàí êåéií áiç, ¸ëáåòòå, ºàçiðãi ìåìëåêåòòåðäå íåíi» æàìàí åêåíií òàóûï àëó¹à æ¸íå ê¼ðñåòóãå òûðûñàìûç, ñîíû» ñåáåáiíåí îëàð áàñºàøà º½ðûë¹àí áîëûï òàáûëàäû. ̾ëäå êiøêåíå ¹àíà ¼çãåðiñòi» í¸òèæåñiíäå ìåìëåêåò º½ðûëûñòû» ê¼ðñåòiëãåí ò¾ðiíå êåëå ºàëàð åäi-àº, ¸ñiðåñå åãåð äå ì½íäàé ¼çãåðiñ áiðåó ¹àíà áîëñà, íåìåñå îëàð åêåó íå òiïòi áiðíåøåó áîëàòûí áîëñà, îíäà îëàð ì¾ìêiíäiãiíøå ½ñຠáîëóû òèiñ æ¸íå ì¸íi æà¹ûíàí äà êåìøií áîëóû êåðåê. – °ðèíå. – Àëàéäà, æàë¹ûç ¹àíà áið ¼çãåðiñ áàð, åãåð äå ñîë áîëà ºàëñà, îíäà, ìåíi» áàéºàóûìøà, á¾êië ìåìëåêåò ò¾ðëåíiï ñàëà áåðåòiíií áiç ê¼ðñåòå àëàòûí áîëàìûç; ðàñ, á½ë ¼çãåðiñ êiøêåíòàé åìåñ æ¸íå æå»ië äå åìåñ, áiðຠîë äåãåíìåí äå ì¾ìêií. – Îë íåíäåé åêåí? – Ìiíå åíäi ìåí ¾ï-¾ëêåí òîëºûí¹à áàëà¹àíûìûç¹à ºàðñû æ¾ðåòií áîëàìûí; òiïòi ìåíi ò¾ãåëäåéií ê¾ëêi ìåí ä໺ñûçäûº ê¾ðêiðåãåí òîëºûíäàé æàéïàï ¼òñå äà¹û, á½ë àéòûëìàé ºàëìàéäû. Áàéºà¹ûí ìåíi» íåíi àéòïຠåêåíiìäi. – Àéò. – Ìåìëåêåòòåðäå ôèëîñîôòàð ïàòøàëûº º½ðìàéûíøà, íåìåñå ºàçiðãi ïàòøàëàð ìåí èåëåíóøiëåð äåï àòàëàòûíäàð èãiëiêòiëiêïåí æ¸íå ò¾ïêiëiêòi ò¾ðäå ôèëîñîôèÿëûº îé¹à ñàëûíáàéûíøà æ¸íå á½ë – ìåìëåêåòòiê áèëiê ïåí ôèëîñîôèÿ – áiðãå ºàáûñïàéûíøà, ¸ði ìiíäåòòi ò¾ðäå æåêåæåêå íå áèëiêêå, íå ôèëîñîôèÿ¹à ½ìòûëûñàòûí àäàìäàðäû – àë îëàð ê¼ï – û¹ûñòûðûï áîë¹àíøà, ñî¹àí äåéií, ºûìáàòòû Ãëàâêîí, ìåìëåêåòòåð àøó-ûçàäàí áîñàé àëìàéäû25,àë áiç ¸ëãiíäå ¹àíà ñ¼ç æ¾çiíäå ñèïàòòàï áåðãåí ìåìëåêåòòiê º½ðûëûñ àäàì áàëàñû ¾øií ì¾ìêií áîëìàéäû äà æ¸íå ê¾ííi» ê¼çií ê¼ðìåéòií áîëàäû. Ìiíå, îñû ñåáåïòåí ìåí ê¼ïêå äåéií àéòó¹à áàòà àëìàäûì, – ì½íû» á¸ðiíi» æàëïû ºàáûëäàí¹àí ïiêiðãå ò¾ãåëäåé ºàéøû êåëåòiíií ìåí ê¼ðå áiëäiì; áàñºàøà æåêå áàñòû» èãiëiãi äå, ºî¹àìäûº èãiëiê òå ì¾ìêií åìåñ åêåíií àäàìäàðäû» ìîéûíäàé ºîþû ºèûí äà ¹îé. äåï òàëàï ºîÿìûç áà? °ëäå áiç àäàì ì¾ìêiíäiãiíøå î¹àí æàºûí êåëiï, áàñºàëàð¹à ºàðà¹àíäà ¸ëäåºàéäà ¸äiëiðåê áîë¹àíûíà ºàíà¹àòòàíàìûç áà? – ȸ, ºàíà¹àòòàíàìûç. – ¶ëãi åñåáiíäå áiç ¼çäiãiíåí ¸äiëäiêòi – îë ºàíäàé åêåí äåï æ¸íå ì¾ëäåì ¸äië àäàìäû, îíäàé òàáûëà ºàëñà, – îë ºàíäàé áîëàð åäi äåï çåðòòåäiê; áiç òà¹û äà ¸äiëñiçäiêòi æ¸íå òîëû¹ûíàí ¸äiëñiç àäàìäû çåðòòåäiê – ì½íû» á¸ði, ñîëàð¹à ºàðàï îòûðûï, îëàð áiçãå áàºûòòû áîëûï ê¼ðiíå ìå æîº ïà, ñî¹àí îðàé áiç ¼çiìiç òóðàëû äà ìiíäåòòi ò¾ðäå æàñàëàòûí ºîðûòûíäû¹à êåëó ¾øií iñòåëäi: êiìäå-êiì ñîëàð¹à áàðëûº æà¹ûíàí äà ½ºñàñà, ñîíû ½ºñàñ òà¹äûð äà ê¾òåäi. Áiðຠáiç ì½íû îñûíäàé í¸ðñåëåðäi» iñêå àñà àëàòûíûí ä¸ëåëäåó ¾øií æàñà¹àí æîºïûç. – Ñåíiêi æ¼í. – °ëäå ñåíi»øå, åãåð ñóðåòøi ¾ëãi åñåáiíäå å» ¸äåìi àäàìíû» ò¾ði ºàíäàé áîëóû êåðåê åêåíií ñàëñà æ¸íå äå, ñóðåòøiíi» ì½íäàé àäàìíû» øûíûíäà äà ¼ìið ñ¾ðåòiíií ä¸ëåëäåóãå æà¹äàéû êåëìåãåíiìåí, ñóðåòòå á½ë æåòêiëiêòi ò¾ðäå ¼ç ºàíû¹ûí òàïñà, ñóðåòøi á½ðûí¹ûñûíàí êåìiï ºàëà ìà? – Çåâñïåí àíò åòåéií, ìåíi»øå, îë á½¹àí áîëà êåìiï ºàëìàéäû. – Îíäà íå? °ëäå, ñîëàé àéòàéûº, áiç äå – ñ¼ç æ¾çiíäå – æåòiëãåí ìåìëåêåòòi» ¾ëãiñií áåðìåäiê ïå? – °ðèíå, áåðäiê. – Áiçäi» áàÿíäà¹àíûìûç, ñåíi»øå, ì½íäàé ìåìëåêåòòi º½ðóäû» ì¾ìêiíäiãií ä¸ëåëäåóãå æà¹äàéûìûç êåëìåéòiíäiêòåí ¹àíà òûì áîëìàñà ¸ëäåáið í¸ðñåñií æî¹àëòà ìà åêåí? – °ðèíå äå, æîº. – Ìiíå á½ë æ¼í. Åãåð äå, ñà¹àí æà¹ûíó¹à áîëà, ì½íû» ê¼áiíå ºàé æîëìåí æ¸íå ºàíäàé æà¹äàéëàðäà ì¾ìêií áîëàòûíûí ê¼ðñåòóãå òàëàïòàíàòûí áîëñàì, îíäà ì½íäàé ä¸ëåëäåó ¾øií ñåí ìà¹àí òà¹û äà ñîíû æàñàøû… – Íåíi? – Íå áîëñà äà àéòûë¹àíäàé áîëûï æàñàëà ºîÿ ìà? °ëäå ¼ç òàáè¹àòû áîéûíøà-ຠiñ àºèºàòºà ñ¼çãå ºàðà¹àíäà àçûðຠòèåñiëi ìå, áàñºà¹à á½ëàé áîëûï ê¼ðiíáåãåíiìåí äå? Ñåí êåëiñåñi» áå ¸ëäå êåëiñïåéñi» áå? – Êåëiñåìií. – Îíäà áiç ì½íû ñ¼ç æ¾çiíäå òàëäà¹àíäàéûí iñ æ¾çiíäå äå á¸ðií ò¾ãåëiìåí ä¸ë ñîëàé áîëó¹à òèiñ äåï ìåíi ä¸ëåëäåóãå ì¸æá¾ðëåìå. Åãåð áiçäi» ñóðåòòåëãåíãå å» æàºûí ò¾ðäåãi

– Áàéºàóûìøà, ì½íû ìåíi» åñiìå ñàë¹àí ä½ðûñ áîëàð: á½ë ìà¹àí ñîíøàëûºòû ò¾ñiíiêòi åìåñ. – Á½ëàé äåï áàñºà áiðåó àéòñà áiðñ¸ði, áiðຠñåí åìåñ, Ãëàâêîí! Æàñ æiãiòòåðãå íå캽ðàéäû åìåñ æ¸íå ¹àøûºº½ìàð àäàìäû ºàëàé áîë¹àíäà äà ã¾ëäåíãåí øàºòà¹ûëàðäû» æ¸íå ê¼»ië ìåí ìàõàááàòºà ëàéûºòûëàðäû» á¸ði äå ê¼»iëií æàðº åòêiçiï ºûç¹àíäûðìàé ºîéìàéòûíûí ñ¾éiñïåíøiëiê iñiíi» áiëiìäàðûíà ½ìûòó æàðàñïàéäû-àº. °ëäå ñ½ëó æiãiòòåðãå ñiç áàñºàäàé ºàðàéëàéñûç áà? Ͻøûº ì½ðûíäû áiðåóií ñiç æàðàòûï, ñ¾éêiìäi äåï ìàºòàéñûç, ì½ðíû ºî»ºûëàó åêiíøiñiíåí ñiç ïàòøà¹à ò¸í êåðáåçäiê òàáàñûç, àë ì½ðíû îðòàøà êåëãåíií ñiç æèíàºû äåíåëi äåï ½íàòàñûç. ²àðà òîðûëàðû åðæ¾ðåê áîëûï ê¼ðiíåäi, ຠøàøòûëàðû – º½äàéäû» áàëàëàðûíäàé. “Áàëäàé-ñàðûëàðûíà” êåëåòií áîëñàº, á½ë ñ¼ç îðàìûí òàïºàí ¹àøûº àäàìíàí áàñºà åøêiì äå åìåñ, – ¹àøûºòû¹ûíà í¸çiêòiãi ñàéëû¹û ñîíøàëûº, îíû òiïòi æàñ æiãiòòi» áåòiíi» ºóà» òàðòºàíû òåæåìåéäi, òåê ã¾ëäåíãåí øàºòà áîëñà áîë¹àíû, – åêåíií ñåí îéëàéñû» áà? Áið ñ¼çáåí àéòºàíäà, ã¾ëäåíãåí ø຺à æåòêåííi» åøºàéñûñûíàí äà êåç êåëãåí áið ä¸ëåë íå àòàó òàóûï ñiçäåð áàñ òàðòïàéñûçäàð. – Åãåð ¹àøûºòàð ¼çäåðií ºàëàé ½ñòàéòûíû æ¼íiíäå ìåíi ìûñàë¹à êåëòiðå îòûðûï àéòàìûí äåñå», ìåéëi ñîëàé-ຠáîëñûí, êåëiñåéií, áiðຠòåê áiçäi» ¸»ãiìåìiçäi» áàÿíäû áîëóû ¾øií. – Íåñi áàð? °ëäå øàðàïºà ¹àøûºòàð ¼çäåðií ñîëàé ½ñòàéòûíûí ñåí ê¼ðìåéñi» áå? Êåç êåëãåí øàðàïºà îëàð áàëàøà ºóàíàäû ¹îé. – Òiïòi äå ¼òå. – Ìàºòàí ñ¾éãiøòåð äå, ìåí îéëàéìûí, ä¸ë ñîëàé. Ñåí áàéºàéñû» áà, á¾êië ¸ñêåðäi áàñºàðó ì¾ìêiíäiãi áîëìàñà, îëàð òûì áîëìàñà òðèòòèÿíû27 áàñºàðàäû; åãåð æî¹àðû áèëiêòåãi æ¸íå ìàíñàïòû äåãåí àäàìäàðäàí º½ðìåò áîëìàñà, îëàð êiøiãiðiì æ¸íå ìàíñàïñûç äåãåí àäàìäàðäû» º½ðìåòiìåí øåêòåëåäi, áiðຠºàëàé äà áîëñûí º½ðìåòêå ½ìñûíàäû. – °áäåí æ¼í. Ìiíåêè, ìûíàíû íå ºàáûëäàï àë, íå òåðiñêå øû¹àð. Áiç: “Àäàì ¸ëäåáið ñî¹àí ½ìñûíàäû” äåï àéòºàíäà, îë í¸ðñåëåðäi» îñû ò¾ðiíå ò¾ãåëäåé ½ìñûíàäû äåéìiç áå íåìåñå îëàðäû» áiðåóëåðiíå – è¸, àë áàñºàëàðûíà – æîº äåéìiç áå? – Ò¾ãåë ò¾ðiíå. Ñîíäà Ãëàâêîí áûëàé äåäi: – Ñîêðàò, ñåíi» áiçäåðãå ëàºòûð¹àí ñ¼çi» ìåí îéû» ñîíäàéëûº, åíäi, ì½íû òîñïàñà» äà áîëìàñ, ¼òå ê¼ï æ¸íå òiïòi æàìàí äà åìåñ àäàìäàð áàðëûº ê¾øiìåí ñà¹àí øàïøèòûí áîëàäû: ñûðòºû êèiìäåðií øåøiï òàñòàï, ì¾ëäå æàëà»àøòàíûï26, á¸ðiíå äå äàéûí îëàð ºîëäàðûíà ò¾ñêåí ºàðó¹à æàðìàñàòûí áîëàäû; ¸ði åãåð ñåí ¼ç ä¸ëåëäåði»ìåí îëàðäû» òåãåóðiíiíå òîéòàðûñ áåðå àëìàé, ºàøºàºòàéòûí áîëñà», îíäà îëàð ò¸ëêåêêå ñàëà îòûðûï ñàçàéû»äû òàðòºûçàäû. – Àë á½¹àí êií¸ëi ñåí áîëûï øûºïàéñû» áà? – Ѽéòiï ìåí ì½íäà ¸áäåí ä½ðûñ áîëûï øû¹àìûí. Áiðຠìåí ñåíi æàó¹à áåðìåéìií, ºîëûìíàí êåëãåíøå ºîð¹àéìûí, – ºàéûðûìäû ºàðûì-ºàòûíàñûììåí æ¸íå óà¹äàëàðûììåí, æ¸íå òà¹û ñà¹àí, êåç êåëãåí áàñºàëàð¹à ºàðà¹àíäà, æàºñûðຠæàóàï áåðóiììåí äå. ̽íäàé ê¼ìåêøi» áàðäà áàðëûº ñåíáåóøiëåðãå iñòi» ä¸ë ñåí àéòºàíäàé åêåíií ä¸ëåëäåï áåðóãå òûðûñûï áàº. – ȸ, òiïòi ñåí äå ìåíiìåí ì½íøàìà ºóàòòû îäຠº½ðàòûí áîë¹àíäûºòàí, òûðûñûï ê¼ðó êåðåê. Åãåð äå áiç ñåí àéòûï îòûð¹àí àäàìäàð æà¹ûíû» òåãåóðiíií òîéòàð¹ûìûç êåëñå, ìåíi» ò¾ñiíiãiìøå, îëàð¹à ºàðñû êiìäåðäi ôèëîñîôòàð äåï àòàéòûíûìûç æ¼íiíäå, ñî¹àí ºîñà òóðà ¹àíà ôèëîñîôòàð åëäi áèëåói òèiñ äåï áàòûë ½é¹àðà îòûðûï, áiçäi» àíûºòàìà áåðóiìiç ºàæåò: á½ë ¸áäåí ò¾ñiíiêòi áîë¹àíäà ºîð¹àíûñºà ê¼øiï, êåéáið àäàìäàð¹à îëàðäû» ¼ç òàáè¹àòû áîéûíøà ôèëîñîôòàð æ¸íå ìåìëåêåò áèëåóøiëåði áîëó ëàéûºòû, îë áàðëûº ºàë¹àíäàðûíû» ì½íûìåí àéíàëûñïàé, áàñºàðóøûëàðäû» ñî»ûíà åðiï îòûðóû êåðåê äåï ä¸ëåëäåóãå áîëàäû. – ȸ, ä¸ë ºàçið ì½íäàé àíûºòàìà áåðóäi» óàºûòû êåëäi. – Àë, îíäà îñû áà¹ûòòà ìåíi» ñî»ûìà åðå áåð, ì¾ìêií, ì½íû ºàíà¹àòòû ò¾ðäå ò¾ñiíäiðìåëåï áåðó áiçäi» ºîëûìûçäàí êåëiï ºàëàð. – Áàñòàé áåð. Ôèëîñîô äåãåíiìiç ¸äåìiëiêòi à»äàéòûí àäàì – Åãåð äå àäàì, áiçäi» áàéºàóûìûçøà, ¸ëäåíåíi ñ¾éåòií áîëñà, æ¸íå äå îë òóðàëû àéòûë¹àí ðàñ áîëûï øûºñà, îë ¼çi ñ¾éåòiííi» ¸ëäå áið æà¹ûí ¹àíà ñ¾éiï, áàñºà æà¹ûíà íå캽ðàéëû áîëûï ºàëà áåðóãå òèiñ åìåñ, ºàéòà, êåðiñiíøå, î¹àí á¸ði äå ºûìáàò áîëóû òèiñ åêåíi ñåíi» åñi»äå øû¹àð, ¸ëäå åñi»å ñàëó êåðåê ïå åêåí.

– ß¹íè, á½ë ºàáiëåòòåðäi» àéûðìàøûëû¹ûíà îðàé, ïiêið áið í¸ðñåãå, àë áiëiì áàñºà¹à áà¹ûòòàë¹àí. – ȸ, ñîëàé. – Äåìåê, áiëiì ¼ç òàáè¹àòû áîéûíøà áîëìûñòû» ºàíäàé åêåíäiãií òàíûï-áiëó ìàºñàòûìåí ñî¹àí áà¹ûòòàë¹àí ¹îé? °éòêåíìåí äå, ìåíi» áàéºàóûìøà, àëäûìåí ìiíå ìûíàíû» àíûº-òàíû¹ûí áiëiï àë¹àíûìûç æ¼í… – Íåíi»? – ²àáiëåòòåð òóðàëû áiç îëàð ¼ìið ñ¾ðåòiííi» ¸ëäåáið òåãiíå æàòàäû äåï àéòàìûç; ñîëàðäû» àðºàñûíäà áiç, òiïòi òåê áiç ¹àíà äà åìåñ, æàñàé àëàòûíûìûçäû æàñàé àëàìûç, áiðຠáiçäi» æàëïû áàðëûº ºàáiëåòòåðiìiçäi: ê¼ðóäi æ¸íå åñòóäi ìûñàëû, ìåí îñûíäàé ºàáiëåòòåðäi» ñàíàòûíà æàòºûçàìûí, åãåð ñà¹àí ìåíi» ºàé ò¾ði òóðàëû àéòàòûíûì ò¾ñiíiêòi áîëñà. – Ìà¹àí ò¾ñiíiêòi. – Îëàð òóðàëû ìåíi» ºàíäàé ê¼çºàðàñ ½ñòàíàòûíûìäû òû»äàï áàºøû. Ìåí ºàáiëåòòåðäi» ò¾ñií, ñûðò ïiøiíií æ¸íå æàëïû áàñºà çàòòàð¹à ò¸í åðåêøåëiêòåðäi», ñîëàðäû» àðºàñûíäà ¹îé ìåíi» îëàðäû ¼çiì ¾øií àéûðà àëàòûíûì, åøºàíäàéûí äà áàéºàñòàìàéìûí. Ìåíi» ºàáiëåòòå áàéºàñòàéòûíûì òåê îíû» íåãå áà¹ûòòàë¹àíû æ¸íå îíû» ûºïàëûíû» ºàíäàé åêåíäiãi; ä¸ë îñû íûøàí áîéûíøà ìåí ¸ð ºàáiëåòòi áåëãiëåéìií äå. Åãåð áà¹ûòû äà, ûºïàëû äà áiðäåé áîëñà, ìåí îíû ñîë áið ºàáiëåò äåï ñàíàéìûí, àë åãåð áà¹ûòû äà, ûºïàëû äà ¸ðò¾ðëi áîëñà, îíäà á½ë åíäi áàñºà ºàáiëåò. Àë ñåí – ñåí ºàëàé iñòåéñi»? – ĸë îñûëàé äà. – Ñî¹àí äà ºàéòûï îðàëàéûº, º½ðìåòòiì. Ñåí áiëiìäi ºàíäàé äà áið ºàáiëåò äåï ìîéûíäàéñû» áà íåìåñå îíû ñåí ºàé òåêêå æàòºûçàñû»? – Ìûíàó òåêêå – á½ë áàðëûº ºàáiëåòòåðäi» iøiíäåãi å» ºóàòòûñû. – Àë ïiêiðäi áiç ºàáiëåòòåðãå æàòºûçàìûç áà íåìåñå ºàíäàé äà áið áàñºà ò¾ðãå ìå? – Åøáið æà¹äàéäà äà. Ïiêið äåãåíiìiç ñîíû» àðºàñûíäà áiç ïiêiðëåóãå ºàáiëåòòi áîëàòûííàí áàñºà åøòå»å äå åìåñ ºîé. – Áiðຠñåí á½ðûíûðຠáiëiì ìåí ïiêið áið í¸ðñå åìåñ äåï êåëiñiï åäi» ¹îé. – Îäàí ¸ði. Åãåð äå òåê ïiêið áiëäiðiï, àë òàíûï-áiëóãå äåãåí ºàáiëåòi æîº àäàì, áiçäi» ïàéûìäàðûìûçäû» ä½ðûñòû¹ûí æà øû¹àðó¹à òûðûñûï, ¼çiíi» àøó-ûçàñûí áiëäiðiï æàòñà, î¹àí àøûºòàí àøûº àºûëûíàí àäàñºàí äåï àéòïàé, îíû ¼éòiï-á¾éòiï áàñû»ºûðàï, òûíûø ºàíà ê¼íäiðå àëàìûç áà? – ̽íû æàñàó êåðåê àº-òû. Ôèëîñîô ïiêiðëåðäi åìåñ, àë áîëìûñ ïåí àºèºàòòû òàíèäû – Àó, áiçäi» î¹àí íå äåï æàóàï áåðåòiíiìiçäi ñåí ºàðàï ê¼ð. Íåìåñå, åãåð çàóºû» ñîºñà, îäàí áiç áûëàé äåï ñ½ðàñòûðà áàñòàéûº (áiçäi» î¹àí ºàðñû åìåñòiãiìiçãå, êåðiñiíøå, ðèçàøûëûºïåí áiëiìäi àäàì äåï ñàíàéòûíäû¹ûìûç¹à ñåíäiðå îòûðûï): “Òàíûï-áiëåòií àäàì ¸ëäåíåíi òàíè ìà íåìåñå åøòå»åíi ìå? – ñåí áiçãå îñûíû àéòøû”. Îíû» îðíûíà ìà¹àí ñåí æàóàï áåðiï ò½ð. – Ìåí æàóàáûìäà: ì½íäàé àäàì ¸ëäåíåíi òàíèäû äåð åäiì. – ´ìið ñ¾ðåòií ¸ëäåíåíi ìå íåìåñå ¼ìið ñ¾ðìåéòiíií áå? – ´ìið ñ¾ðåòiíií. ´ìið ñ¾ðìåéòiíäi òàíûï-áiëóãå áîëà ìà åêåí? – Ñîëàé ìiíå, ¸ëäåíåíi ºàé æà¹ûíàí áîëìàñûí ºàðàñòûð¹àíäà äà, øûíûìåí ¼ìið ñ¾ðåòiíäi øûíûìåí òàíûïáiëóãå áîëàòûíû, àë ì¾ëäåì ¼ìið ñ¾ðìåéòiíäi ì¾ëäå äå òàíûïáiëóãå áîëìàéòûíû, – áiçãå îñû äà æåòêiëiêòi. – ȸ, á½ë ¸áäåí æåòêiëiêòi. – Æàºñû. Àë åãåð ¸ëäå áiðäå»å áiðäå ¼ìið ñ¾ðiï, åíäi áiðäå ¼ìið ñ¾ðìåéòií áîëñà, îíäà îë òàçà áîëìûñ ïåí ì¾ëäå áîëìàéòûííû» îðòàñûíäà îðíàëàñàäû åìåñ ïå? – ȸ, îë îëàðäû» àðàñûíäà îðíàëàñàäû. – Òàíûì ¼ìið ñ¾ðåòiíãå áà¹ûòòàë¹àíäûºòàí, àë áiëìåñòiê ºàéòêåíäå äå ¼ìið ñ¾ðìåéòiíãå áà¹ûòòàëàäû, îíäà îëàðäû» åêåóiíi» îðòàñûíäà¹û¹à áà¹ûòòàë¹àí¹à áiëìåñòiê ïåí áiëiìíi» îðòàñûíäà¹û ¸ëäåíåíi, åãåð äå òåê ºàíà ½ºñàñ áiðäå»êå êåçäåñåòiíäåé áîëñà, içäåó êåðåê. – °áäåí æ¼í. – Àë áiç ïiêið äåï áiðäå»åíi àòàéìûç áà? – °ðèíå. – Á½ë áiëiìãå ºàðà¹àíäà áàñºàäàé ºàáiëåò ïå, ¸ëäå ñîíû» ¼çi ìå? – Áàñºàäàé.

– Ñîíäûºòàí áîëìûñ-åìåñêå áiç ºàæåòòi ò¾ðäå áiëìåñòiêòi, àë áîëìûñºà – òàíûìäû æàòºûçäûº. – Ľðûñ. – Äåìåê, ïiêiðëåð áîëìûñºà äà, áîëìûñ-åìåñêå äå æàòïàéäû. – ȸ, æàòïàéäû. – Äåìåê, ïiêið äåãåíiìiç – á½ë áiëiì äå åìåñ, áiëìåñòiê òå åìåñ áîëûï øû¹àäû ¹îé? – Òåãi, è¸. – Ñîíûìåí, îëàð¹à ñàéìà-ñàé êåëìåãåíiìåí, îë àéºûíäûëû¹ûìåí áiëiìíåí, àë àéºûíñûçäû¹ûìåí áiëìåñòiêòåí àñûï ò¾ñå ìå? – Æîº, îë æà¹äàéäà äà á½ë æà¹äàéäà äà. – Äåìåê, ñåíi» ê¼çºàðàñû»øà, ïiêið áiëiìãå ºàðà¹àíäà ê¾»ãiðòòåó äå, áiðຠáiëìåñòiêêå ºàðà¹àíäà àíûºòûëàó ¹îé? – Ƹíå ê¼ï åñåëåï. – Áiðຠîë îëàðäû» øåêòåðiíåí àñûï êåòïåéäi ¹îé. – ȸ. – ß¹íè, îë – îëàðäû» àðàëû¹ûíäà¹û îðòàøà ¸ëäåíå ¹îé. – Ìiíå, ä¸ë ¼çi. – Áiç á½ðûíûðຠàéòºàíûìûçäàé, åãåð äå ¼ìið ñ¾ðåòií æ¸íå ñîíûìåí áiðãå ¼ìið ñ¾ðìåéòií ¸ëäåíå áiëiíå ºàëàòûí áîëñà, îë òàçà áîëìûñ ïåí òîëû¹ûíàí áîëìûñ-åìåñòi» îðòàñûíäà îðíû¹àòûí áîëàäû, æ¸íå äå î¹àí áà¹ûòòàëàòûíû áiëiì äå åìåñ, ñîíäàé-ຠáiëìåñòiê òå åìåñ, áiðຠòà¹û äà ñîë áiëìåñòiê ïåí áiëiìíi» îðòàñûíàí òàáûëàòûí ¸ëäåíå áîëûï øû¹àäû. – Á½ë æ¼í. – Àë åíäi îëàðäû» îðòàñûíäà áiçäi» ïiêið äåï àòàéòûíûìûç áîëûï øûºòû. – ȸ, áîëûï øûºòû. – Áiçãå, òåãi, îëàðäû» åêåóiíå äå – áîëìûñ ïåí áîëìûñ åìåñêå – ºàòûñòûëû áiðäå»åíi òàáóûìûç êåðåê, áiðຠòàçà ò¾ðiíäåãi îë äåï òå, á½ë äåï òå àòàó¹à áîëìàéòûí áiðäå»åíi. Åãåð ñ¸éêåñ áiðäå»å òàáûëà ºàëñà, îíäà áiç ì½íû áiçäi» ïiêiðëåéòiíiìiç äåï àòàó¹à ºàºûëû áîëàìûç; øåòêåði ì¾øåëåðãå áiç øåòêåði áîëó ºàñèåòií, àë îëàðäû» àðàñûíäà¹û îðòàøà¹à îðòàøà áîëó ºàñèåòií òà¹àòûí áîëàìûç. Ñîëàé åìåñ ïå? – Àºûëû»íàí àäàñïàé ò½ðûï, àéíà ºàòåñiç áîëàòûíäû æ¸íå ºàòåëåðãå òîëû áîëàòûíäû áið í¸ðñå äåï åñåïòåó ºàëàé ¹àíà ì¾ìêií åêåí! – Æàºñû. Òåãi áiç ñåíiìåí êåëiñåìiç: áiëiì ìåí ïiêið ¸ð á¼ëåê çàòòàð. – ȸ, ¸ð á¼ëåê. – ß¹íè, îëàðäû» ¸ðºàéñûñûíû» ¼ç òàáè¹àòû áîéûíøà åðåêøå áà¹ûòòàë¹àíäû¹û æ¸íå ºàáiëåòòiëiãi áàð. – Òàï ñîëàé. – Áiëiì áîëìûñºà áà¹ûòòàë¹àí, ñîíû» ºàñèåòòåðií òàíûïáiëó ¾øií. – ȸ. – Ïiêið áîëñà, îë ïiêið ò¾çóãå ¹àíà áà¹ûòòàë¹àí äåï ½é¹àðàìûç ¹îé áiç. – ȸ. – Îë äà áiëiì íåíi òàíûñà ñîíû» òàï ¼çií òàíè ìà åêåí? Ƹíå äå òàíûëàòûí ìåí ïiêiðëåíåòií áiðäåí-áið í¸ðñå áîëà ìà? °ëäå á½ë ì¾ìêií åìåñ ïå? – Áiçäi» êåëiñêåíiìiç áàð åäi ¹îé, ñîë ñåáåïòåí ì¾ìêií åìåñ; ¸ðáið ºàáiëåòòi» ¼ç òàáè¹àòû áîéûíøà ¼çiíäiê áà¹ûòòàë¹àíäû¹û áàð; á½ë åêi çàòòàð – ïiêið ìåí áiëiì – ºàáiëåòòåðãå æàòàäû, áàñºà åøòå»å äå åìåñ, áiðàº, áiçäi» ½é¹àðàòûíûìûçäàé, îëàð ¸ðò¾ðëi ºàáiëåòòåð æ¸íå ñîíäûºòàí òàíûëàòûíìåí áiðäåí-áið í¸ðñå äåãåí ºîðûòûíäû æàñàó¹à áîëìàéäû. – Åãåð áîëìûñ òàíûëàòûí áîëñà, îíäà ïiêiðëåíåòií îäàí ¼çãåøå áiðäå»å áîëó¹à òèiñ. – ȸ, îë îäàí ¼çãåøå. – Äåìåê, ïiêið áîëìûñ-åìåñêå áà¹ûòòàë¹àí áà? °ëäå áîëìûñ-åìåñòi ïiêiðëåóãå áîëìàéäû ìà? Îéëàíøû: ïiêiðëåði áàð àäàì ¼ç ïiêiðëåðií ¸ëäåáið í¸ðñåãå ºàòûíàñòûðìàéäû ìà? °ëäå ïiêiði» áàð áîëûï, áiðຠåøòå»åíi äå ïiêiðëåìåóãå áîëà ìà? – Á½ë ì¾ìêií åìåñ. – Ïiêiði áàð àäàì äåãåíìåí äå òûì áîëìàñà ¸ëäåáið áið í¸ðñåíi ïiêiðëåéäi ¹îé? – ȸ. – Ñîë àðàäà-ຠáîëìûñ-åìåñòi áið áiðäå»å äåï åìåñ, àë òiïòi åøòå»å äåï àòàó¹à òîëûº ºàºûëûìûç. – °ðèíå.

áàðëû¹û æà¹ûíàí áàñºàëàðäàí ºàëûñïàéòûí, ¸ð çàòòû» ì¸íií ò¾ñiíåòií àäàìäû ìà? – Á½ëàð åøáið êåì áîëìàñà, îíû» ¾ñòiíå ¼òå ¾ëêåí àðòûºøûëû¹ûìåí åðåêøåëåíñå, áàñºàëàðäû ñàéëàó ºèñûíñûç áîëàð åäi. – Áiçãå îëàðäû» ºàíäàé æîëìåí îñû¹àí æåòêåíäiãií æ¸íå áàñºà¹à èå áîëàòûíûí ê¼ðñåòñåê áîëàð ìà åêåí? – °ðèíå, ñîëàé æàñàó êåðåê. – Îñû ïiêiðiìiçäi» áàñûíäà áiç àëäûìåí á½ë àäàìäàðäû» òàáè¹àòûí ò¾ñiíäiðóiìiç êåðåê äåãåíáiç. Ìåí îéëàéìûí, åãåð îñû¹àí áàéëàíûñòû áiç êåëiñiìãå êåëñåê, îíäà á½ë àäàìäàðäû» åêi áiðäåé àéòûë¹àí ºàñèåòêå èå áîëà àëàòûíûíà æ¸íå ìåìëåêåò áàñºàðóøûëàð áàñºàëàð åìåñ, îñûëàð áîëóû òèiñ åêåíiíå äå êåëiñåìiç. – Ñåí á½íû ºàëàé ò¾ñiíåñi»? Ôèëîñîôèÿëûº æàííû» ºàñèåòòåði – Ôèëîñîôòàðäû» òàáè¹àòûíà êåëñåê, îë áiç àéòºàí, 츻ãi ì¸íäi æ¸íå òóûëó ìåí ê¾éðåóëåðãå ¼çãåðìåéòií áîëìûñòû ò¾ñiíäiðåòií òàíûì¹à º½øòàð åêåíiíå êåëiñóiìiç êåðåê. – ȸ, îíûìåí êåëiñó êåðåê. – Ƹíå äå, îëàð áàðëûº áîëìûñºà, îëàð¹à ºàíøàëûºòû áà¹ûíûøòûëû¹ûíà ºàðàìàñòàí, îíû» êiøêåíå áîëñûí, ¾ëêåí áîëñûí, àç áîëñûí, º½íäû áîëñûí, á¸ðiái𠺽ëøûíàäû, ÿ¹íè, áiç åðòåäå ìûñàëäàðäàí ê¼ðãåí àò຺½ìàð æ¸íå ¸ð í¸ðñåãå º½ìàðòºûø àäàìäàð ñèÿºòû. – Ñåíiêi ä½ðûñ. – Îíû» ñî»ûíäà áiç àéòºàíäà¹ûäàé àäàì áîëó ¾øií ¼çiíi» ìiíåçiíäå êåëåñi ºàñèåòòåð áîëóû êåðåê. – ĸëiðåê àéòºàíäà, ºàíäàé? – Øûíøûëäûº, ºàíäàé äà áîëìàñûí æàë¹àíäûººà øûäàìàó, î¹àí äåãåí æåê ê¼ðiíiø æ¸íå àºèºàòºà äåãåí ìàõàááàò. – °ðèíå, îëàðäà á½íäàé ºàñèåòòåð áîëóû êåðåê. – Æàé áîëûï ºàíà ºîéìàé, äîñòûì, êåç êåëãåí àäàì áàðëûº æà¹ûíàí, åãåð îë ¼çiíi» òàáè¹àòûíà ñàé º½ìàðëûººà áåðiëãåí áîëñà, îë ¼çiíi» ìàõàááàòûíà æàºûí í¸ðñåíi» á¸ðií áà¹àëàé áiëåäi. – Ľðûñ. Àëòûíøû êiòàï Èäåàëäû ìåìëåêåòòåãi ôèëîñîôòàðäû» ð¼ëi – Ãëàâêîí, ¸ðå» äåãåíäå ½çຠïàéûìäàóäû» ñî»ûíäà, øûíäû¹ûíäà êiì ôèëîñîô, àë êiì ôèëîñîô åìåñ åêåíäiãi æ¸íå îëàðäû» ¸ðºàéñûñûíû» êiì åêåíäiãi àíûºòàëäû-àó. – Ñîëàé, – äåï æàóàï áåðäi îë, – á½íû ºûñºàøà æàñàó î»àé áîëìàäû. – Ñîëàé áîëàð. Ñîíûìåí ºàòàð, ìåíi»øå ¸äiëåòòi ¼ìiðäi» ¸äiëåòñiç ¼ìiðäåí àéûðìàøûëû¹ûíû» íåäå åêåíií ºàðàñòûðó êåçiíäå áàñºà ê¼ïòåãåí í¸ðñåëåðãå ê¼»ië á¼ëå áåðìåé, òåê áið í¸ðñåãå ¹àíà òîºòàë¹àíäà á½íû àíûºòàó î»àéûðຠáîëàð åäi. – Àë áiçäå îäàí êåéií íå áîëóû êåðåê? – Ðåòïåí êåëåòií í¸ðñåäåí áàñºà íå áîëóøû åäi? Åãåð ôèëîñîôòàð 츻ãiëiê ¼çiíå áàðà-áàð í¸ðñåëåðäi ½¹ûíà àëàòûí àäàìäàð áîëñà, àë áàñºàëàð îëàé iñòåé àëìàéäû æ¸íå ê¼ïòåãåí ¸ð ò¾ðëi çàòòàðäû» àðàñûíäà àäàñûï, áið îðíûíäà ò½ðûï ºàëàäû, ñîíäûºòàí äà îëàð ôèëîñîôòàð åìåñ äåñåê, îíäà îñûëàðäû» ºàéñûñû ìåìëåêåòòi áàñºàðóû êåðåê äåãåí ñ½ðຠòóàäû. – Áiç á½¹àí ºàëàéøà îðûíäû æàóàï áåðñåê åêåí? – Êiì çà»äàðäû æ¸íå ìåìëåêåòòi» ñàëò-ä¸ñò¾ðií ºîð¹àóäà ºàáiëåòòiëiê òàíûòñà, ñîëàðäû ñàºøû åòiï òà¹àéûíäàó ºàæåò. – Á½ë ä½ðûñ. – ²àíäàé ñàºøû¹à – ñîºûð¹à ìà, ¸ëäå ê¼çi ¼òêið àäàì¹à ìà, êåç-êåëãåí ê¾çåòòi òàïñûðó¹à áîëàòûíû àíûº ïà? – °ðèíå, àíûº. – Àë êåç-êåëãåí çàòòû» ì¸íií áiëìåéòií æ¸íå æàíûíäà îíû» àíûº áåéíåñi æîº àäàìíû» ñîºûðäàí ºàé æåði àðòûº? Îëàð ñóðåòøiëåðäåé æî¹àð¹û àºèºàòòû òàíè àëìàéäû æ¸íå îíû ê¼ç àëäûíàí æî¹àëòïàé, ºàéòà-ºàéòà ì¾ìêiíäiãiíøå 콺èÿò ºàéòàëàé àëìàéäû, ñîíäûºòàí îëàð êåðåê êåçiíäå ñ½ëóëûº, ¸äiëåòòiëiê, æàºñûëûº òóðàëû æà»à çà»äàðäû àíûºòàï, àë á½ðûííàí áàðûí ñàºòàï ºàëà àëìàéäû. – ȸ, Çåâñïåí àíò åòåìií, îëàðäû» ñîºûðëàðäàí îíøà àðòûºøûëû¹û æîº. – Ñîíûìåí, áiç êiìäi ñàºøû åòiï ºîÿìûç – ñîëàðäû ìà, ¸ëäå ò¸æiðèáåëiëiãi æà¹ûíàí äà, áàñºà äà içãiëiêòi»

– Ñîëàé. – Àë æàñºàíøຠæ¸íå òåêñiç æàí¹à íà¹ûç ôèëîñîôèÿ ºîë áîëìàñ. – Ìåíi»øå, îëàé åìåñ. – ²àëàé? Ïàðàñàòòû, ïàéäàê¾íåì åìåñ, ñîíûìåí ºàòàð áåêçàò, ìàºòàíøຠåìåñ, æàñºàíøຠåìåñ àäàì ¸äiëåòñiç æ¸íå ñûéûìñûç áîëà àëà ìà? – Îë ì¾ìêií åìåñ. – Êåç-êåëãåí àäàìíû» æàíû ôèëîñîôèÿëûº ïà, æîº ïà, ñîíû ºàðàñòûðà îòûðûï, ñåí áiðäåí, îíû» æàñ êåçiíäå-ຠ¸äiëåòòi ìå, ìîìûí áà íåìåñå ºàðûì-ºàòûíàñ æàñàó¹à ºèûí æ¸íå æàáàéû ìà, ñîíû áàéºàéòûíû» ñîíäûºòàí åêåí ¹îé. – °ðèíå, áàéºàéìûí. – Ìåíi» îéûìøà, ñîíûìåí áiðãå ñåí ìûíàíû åñòåí øû¹àðìàéñû»… – Ñîíäà îë íå? – Îë òàíûì¹à ºàáiëåòòi ìå, ºàáiëåòñiç áå? Ñåí àäàì êåçi êåëãåíäå ¼çií ºèíàëäûð¹àí æ¸íå ¸ðå» ºîë æåòêiçãåí í¸ðñåíi ñ¾þi ì¾ìêií äåï ñåíåñi» áå? – Îëàé áîëóû ì¾ìêií åìåñ øû¹àð. – Åíäi øå? Åãåð îë îºû¹àíäàðûí áàñûíäà ñàºòàé àëìàñà, ½ìûòøຠáîëñà, áiëiìãå êåëãåíäå ºóûñ áîëìàóû ì¾ìêií áå? – Áàñºàøà áîëóû ì¾ìêií åìåñ! – Áîñòàí áîñºà å»áåêòåíiï, ñåíi»øå, àºûðûíäà ¼ç-¼çií äå, îíäàé ñàáàºòû äà, æåê ê¼ðiï êåòói ì¾ìêií áå? – °ðèíå, æåê ê¼ðiï êåòåäi. – ß¹íè, ½ìûòøຠæàíäû áiç åøóàºûòòà ôèëîñîôèÿëûº æàí¹à æàòºûçáàéìûç æ¸íå åñêå ñàºòàó ºàáiëåòi æàºñûíû içäåéìiç. – Îë ñ¼çñiç. Ôèëîñîôòû» òàáè¹àòû àºûëäû» òóà áiòêåí í¸çiêòiãiìåí æ¸íå ¾éëåñòiëiêïåí åðåêøåëåíåäi – Áiç Ìóçàëàð¹à æàò æ¸íå ñûéºûíñûç æàí ¾éëåñòiëiêòåí áàñºà áiðäå»åãå º½ìàð áîëà àëàäû äåï àéòà àëàìûç áà? – Áîëñà øå? – Ñåíi»øå, íå, àºèºàò ¾éëåñòiëiêêå æàºûí áà, ¸ëäå ¾éëåññiçäiêêå ìå? – ¶éëåñòiëiêêå. – Àë ñåí àºèºàòòàí áàñºà äàíàëûººà æàºûí í¸ðñåíi òàáà àëàñû» áà? – ß¹íè, îë ºàëàé? – Áið àäàì äàíàëûºòû äà, æàë¹àíäûºòû äà ñ¾þi ì¾ìêií áå? – ̾ìêií åìåñ. – ß¹íè, êiì, øûí ì¸íiíäå áiëiìãå º½ìàð áîëñà, æàñòàéûíàí áàðëûº ê¾ø-ºóàòûìåí àºèºàòºà òàëïûíóû ºàæåò ïå? – ȸ, á½ë òàëïûíûñ áàðûíøà æåòiëãåí áîëóû êåðåê. – Áiðຠîíû» º½ìàðëûºòàðû ê¾ðò áið í¸ðñåãå àóñà, îëàð áàñºà æàººà ºàðàé á½ðûë¹àí à¹ûí ñó ò¸ðiçäi, áàñºà¹à áàéëàíûñòû ¸ëñiðåéòiíií áiç áiëåìiç. – Îíäà øå? – Ìåíi» îéûìøà, åãåð îëàð áiëiì àëó¹à æ¸íå ñî¹àí ½ºñàñ í¸ðñåëåðãå ºàðàé áà¹ûòòàëñà, àäàìíû» æàíûíà ë¸çç¸ò ¸êåëåäi, åãåð îë æàë¹àí åìåñ, íà¹ûç ôèëîñîô áîëñà, îíû» ò¸íiíi» ë¸çç¸òi æî¹àëàäû. – ȸ, á½ë ñ¼çñiç. – Îíäàé àäàì ïàðàñàòòû æ¸íå åøºàíäàé ïàéäàê¾íåì åìåñ – àºøàíû» ñî»ûíà ò¾ñåòií í¸ðñå ¾øií øû¹ûíäàíó êiìãå áîëñà äà æàðàñàð, òåê î¹àí æàðàñïàéäû – Îë ñîëàé. – Ñåí ôèëîñîôèÿëûº ìiíåçäi ôèëîñîôèÿëûº åìåñ ìiíåçäåí àæûðàòºû» êåëãåí êåçäå, ìûíà¹àí ê¼»ië àóäàðóû» êåðåê… – ĸëiðåê àéòñàº, îë íå? – Ñåíåí îíû» áåéiìäiëiêòåði1 ºàíøàëûºòû æàñûðûëûï ºàë¹àíûìåí: ½ñàºøûëäûº – º½äàéëûëûº ïåí àäàìäûºòû» ò½òàñòû¹ûíà 츻ãi òàëïûíó¹à òûðûñàòûí æàííû» å» ºàòûãåç æàóû. – Íà¹ûç øûíäûº. Ôèëîñîôèÿëûº æàííû» íåãiçãi ºàñèåòi – áîëìûñ ïåí óàºûò ò½òàñòû¹ûí îéìåí ºàìòó – Åãåð î¹àí áîëìûñ ïåí óàºûòòû» ò½òàñòû¹ûíà îé æ¾ãiðòiï ºàìòó æ¸íå æî¹àð¹û ä¸ðåæåëi íèåò ñàé áîëñà, ñåí îíäàé àäàì¹à àäàìíû» ¼ìiði ìà»ûçäû äåï îéëàéñû» áà? – Æîº, îë ì¾ìêií åìåñ. – ß¹íè, îíäàé àäàì ¼ëiìäi äå ñîíäàé æàìàí í¸ðñå äåï åñåïòåìåé ìå?

î¹àí ê¼ï óàºûòûí æiáåðãåí àäàìäàð ê¼ïøiëiê æà¹äàéäà ¼òå áið ò¾ðëi ºûçûº áîëûï êåòåäi æ¸íå îëàðäû» å» ê¾øòiëåði ñåí ìàºòà¹àí ñàáàºòàðäû» ¸ñåðiíåí á¸ðiáið ìåìëåêåò ¾øií ïàéäàñûç áîëûï ºàëàäû. Àäèìàíòòû òû»äàï áîëûï, ìåí áûëàé äåäiì: – Ñîíûìåí, ñåíi»øå, îëàé äåãåíäåð ºàòåëåñå ìå? – Áiëìåéìií, áiðຠìåí ñåíi» ïiêiði»äi ¹àíèáåòïåí òû»äàð åäiì. – Ìåíi» îéûìøà, ñåí îëàðäû» íà¹ûç øûíäûºòû àéòàòûíûí åñòið åäi». – Ñîíäà îë áiç ºàçið ¹àíà ò¾êêå ò½ð¹ûñûç åòêåí ôèëîñîôòàð áàñºàðìàé, ìåìëåêåò á¸ëåäåí º½òûëà àëìàéäû äåãåí ñ¼çäåðìåí ºàëàé êåëiñåäi? – Ñåíi» ñ½ðà¹û» òå»åñòiðóäi» ê¼ìåãiìåí áåðiëåòií æàóàïòû ºàæåò åòåäi. – Àë ñåí, òå»åñòiðóëåðãå ¾éðåíøiêòåíáåãåí ñèÿºòûñû». – Ìåéëi, ñîëàé áîëñûí. Ñåí ìåíi ºèûí ïàéûìäàó¹à øàºûðäû», ñîíûìåí ºîéìàé æ¸íå äå ºàëæû»äàéñû»! Ìåí ¾øií òå»åñòiðóäi» ºàíøàëûºòû ºèûí åêåíiíå ê¼çi» æåòói ¾øií, ñåí àëäûìåí îíû òû»äàï àë. – Ìåìëåêåòêå ºàòûñòû å» ïàðàñàòòû àäàìäàðäû» æà¹äàéû ñîíøàëûºòû ºèûí, òiïòi îäàí æàìàí åøòå»å æîº. Ñîíäûºòàí òå»åñòiðóãå îëàðäû ºîð¹àó ¾øií æ¸íå ñóðåòøiëåðäi» åøêiãå ½ºñàñ á½¹ûëàðäû»3 ñóðåòií ñàë¹àíû ñèÿºòû áiðàç ºàñèåòòåðäi áið-áiðiìåí áiðiêòiðó ºàæåò áîëàäû. Ñîíûìåí, áið íåìåñå áiðíåøå êåìåíi» æ¾ðãiçóøiñi áîëó¹à ì¸æá¾ð áîë¹àí àäàìäû åëåñòåòøi. Êåìå æ¾ðãiçóøiñi áîéû æà¹ûíàí äà, ê¾øi æà¹ûíàí äà êåìåäå áàðëû¹ûíàí àñûï ò¾ñåäi, áiðຠîë ñà»ûðàóëàó, ñîíûìåí ºàòàð îë àëûñòà¹ûíû ê¼ðìåéäi æ¸íå òå»içøiëiêòå ê¼ï åøí¸ðñå áiëìåéäi, àë òå»içøiëåð àðàñûíäà êåìåíi áàñºàðóäà àëäûíà æàí ñàëìàéäû: òiïòi îë á½ë ¼íåðãå åøºàøàí ¾éðåíáåñå äå, ½ñòàçûí ê¼ðñåòå àëìàñà äà æ¸íå îíû ºàé óàºûòòà ¾éðåíãåíií àéòà àëìàñà äà, ºàë¹àíäàðû êåìåíi ñîë áàñºàðóû êåðåê äåï åñåïòåéäi. Ñîíûìåí ºàòàð îëàð, î¹àí ¾éðåíóäi» åøáið ºàæåòi äå æîº äåï åñåïòåéäi, îíû îºûï¾éðåíó êåðåê äåãåí àäàìäû îëàð æ½ëûï òàñòàó¹à äàÿð åêåíäåðií àéòàäû. Îëàð êåìå æ¾ðãiçóøiíi ¼òiíiøòåðiìåí ºîðøàï àëûï, ðóëüäi áåðóäi ñ½ðàéäû. Áiðåóëåð ì¾ëäåì òû»äàìàéäû, ñîíäà àíàëàð îëàðäû ¼ëòiðiï, áîðòòû» ñûðòûíà ëàºòûðàäû. Ìàíäðàãîðàíû»4, øàðàïòû» íåìåñå òà¹û äà áàñºà í¸ðñåíi» ê¼ìåãiìåí ïàðàñàòòû êåìå æ¾ðãiçóøiñií æå»iï, îëàð – ß¹íè, àäàì¹à áàñºà í¸ðñåëåðäåí ¼çãå, ¾éëåñòiëiêòåí áàñºà á¾êië ì¸í èäåÿñûí ºàáûëäàó¹à ì¾ìêiíäiê áåðåòií òóà áiòêåí í¸çiê àºûë äà êåðåê. – ȸ, ¸ðèíå. – Ñîíûìåí, ñåíi»øå, æàí¹à ¸ðºàéñûñû áið-áiðiíåí òóàòûí, áîëìûñòû òîëûº æ¸íå æåòêiëiêòi ò¾ðäå òàíûï-áiëóãå ºàæåòòi ºàñèåòòåðäi òàëäà¹àí æîºïûç áà? – ȸ, îëàð æàí ¾øií ¼òå ºàæåò. Ôèëîñîôºà èäåàëäû ìåìëåêåòòi» íåãiçãi ò¼ðò ºàéûðûìäûëû¹û ñàé – Åãåð îë òàáè¹àòûíàí åñòå ñàºòàó ºàáiëåòi æàºñû, òàíûïáiëóãå ºàáiëåòòi, êå»ïåéiëäi, í¸çiê, ñîíûìåí ºàòàð àºèºàòòû», ¸äiëåòòiëiêòi», åðæ¾ðåêòiëiêòi» æ¸íå ïàðàñàòòû» äîñû æ¸íå æàºòàñû áîëìàé ò½ðûï, îíäàé åøêiì iñòåé àëìàéòûí iñòi ñ¼ãóãå ñåíi» íåãiçi» áàð ìà? – Òiïòi Ìîìíû»2 ¼çi äå á½ë æåðäå íåãå ìií òà¹àðûí áiëìåñ åäi. – Ñåí áiëiìäå æåòiëãåí êåìåëiíå êåëãåí àäàìäàð¹à ¹àíà ìåìëåêåòòi òàïñûðìàñ ïà åäi»? Îñû æåðäå ¸»ãiìåãå Àäèìàíò àðàëàñòû: – Îñû¹àí ºàðñû, Ñîêðàò, ñà¹àí ºàðñû ñ¼éëåéòií åøêiì òàáûëìàñ. Áiðàº, ¸ð êåç ñåí ºàçiðãiäåé ïàéûìäà¹àí êåçäå, ñåíi» òû»äàóøûëàðû» øàìàìåí ìûíàíû ñåçiíåäi: ñ½ðຠºîþ¹à æ¸íå î¹àí æàóàï áåðóãå ¸äåòòåíáåãåíäiêòåí îëàð ñåíi» ¸ð ñ½ðà¹û» ò¼»iðåãiíäå ïàéûìäàó îëàðäû áiðàç áàñºà æ຺à àëûï êåòåäi äåï îéëàéäû, áiðຠîñû “áiðàç” áiðiêêåí êåçäå àë¹àøºû ïàéûìäàóäàí àóûòºó æ¸íå ºàðàìà-ºàéøûëûº áàéºàëàäû. Äîéáû îéûíûíäà¹û ñèÿºòû ê¾øòi îéûíøû å» ñî»ûíäà ò¸æiðèáåñiç àäàìíû» æîëûí æàóûï, ñîë êåçäå îíû» ºàéäà áàðàðûí áiëìåé ºàëàòûíû ñèÿºòû, ñåíi» òû»äàóøûëàðû» äà àºûðûíäà ò½éûººà òiðåëåäi æ¸íå äîéáûíû» îðíûíà ñ¼ç ºîëäàíûëàòûí á½ë îéûííû» ò¾ðiíäå îëàðäû» àéòàð ñ¼çi áîëìàé ºàëàäû. Àë øûíäû¹ûíà êåëãåíäå iñ îíûìåí øåøiëìåéäi. Ìåí, áiçäåãi æà¹äàéäû åñêåðå îòûðûï: ºàçið êåç-êåëãåíi ñåíi» ¸ð ºîé¹àí ñ½ðà¹û»ìåí îëàð ºàéøûëûººà êåëóãå ºàáiëåòñiç åêåíäiãií ìîéûíäàéäû äåé àëàìûí. Áiðຠiñ æ¾çiíäå îë ºàëàé áîëàòûíûí ºàðàñòûðó¹à ò½ðàðëûº: ¼éòêåíi ôèëîñîôèÿ¹à áiëiì àëó ¾øií åìåñ, ¸äåòòå æàñ øà¹ûíäà îíû ºàëàï, êåéií òàñòàï êåòêåíäåð åìåñ, êåðiñiíøå,

äà¹ûëàðäàí áà¹ûíóäû ñ½ðàóû æàò í¸ðñå. ²àçiðãi êåçäåãi ìåìëåêåò ºàéðàòêåðëåðií áiç æà»à ¹àíà àéòºàí òå»içøiëåðãå, àë ò¾êêå ò½ðìàéäû äåï åñåïòåéòií àäàìäàðäû íà¹ûç êîðì÷èéëåðãå ½ºñàòºàí àäàì ºàòåëåñïåéäi. – Á½ë ¼òå ä½ðûñ. – Îñûíäàé ñåáåïòåðãå ñàé æ¸íå îñûíäàé æà¹äàéëàðäà å» æàºñû iñòi», êåðiñiíøå, áàñºà iñïåí àéíàëûñàòûíäàðäû» ê¼»iëiíåí øû¹óû î»àé øàðóà åìåñ. Á¸ðiíåí äå ôèëîñîôèÿ ¼çiíi» ò¼ìåíãi áà¹àñû ¾øií îëàðäû» iñi îñûíäàé iñòåðìåí àéíàëûñó äåï åñåïòåéòiíäåðãå ºàðûç. Ñåí àòàï ¼òêåí ôèëîñîôèÿíû äàòòàóøû î¹àí êåçäåñêåíäåðäi» ê¼ïøiëiãi å» íàøàð àäàìäàð, àë å» ïàðàñàòòûëàð á½ë æåðäå ïàéäàñûç äåãåí, ìåí ñîíäà ñåí ä½ðûñ àéòòû» äåï ñåíiìåí êåëiñòiì, – ñîëàé åìåñ ïå? – ȸ, ñîëàé. – Áiç åíäi ïàðàñàòòû àäàìäàðäû» ïàéäàñûçäû¹ûíû» ñåáåáií òàëäàäûº. – Òîëû¹ûìåí òàëäàäûº. – Åíäi ê¼ïøiëiêòi» ¸äåïñiçäiãiíi» ñåáåáií àíûºòàóûìûçäû æ¸íå á½ë æåðäå äå ôèëîñîôèÿíû» êií¸ëi åìåñ åêåíäiãií ä¸ëåëäåï áåðóiìiçäi ºàëàéñû» áà? – °ðèíå, ºàëàéìûí. – Îíäà, àäàìíû» ìiíñiç áîëóû ¾øií ºàæåò òàáè¹è ºàñèåòòåði òóðàëû áàñòàïºû ïàéûìäû åñiìiçäå ñàºòàé îòûðûï, òû»äàéûº æ¸íå æàóàï áåðåéiê. Åñi»äå áîëñà, îë å» àëäûìåí àºèºàòòû ½ñòàíóû êåðåê, î¹àí áàðëûº ì¾ìêiíäiêòåðäi ïàéäàëàíà îòûðûï æåòói êåðåê, àë áîñòàí áîñºà ìàºòàíàòûí àäàì åøºàøàí øûíàéû ôèëîñîôèÿ¹à æàºûíäàé àëìàéäû. – ȸ, áiç ñîëàé äåãåíáiç. – Îñû áið ¹àíà ïàéûìäàóäû» ¼çi îë çàòòàð òóðàëû ºàçiðãi ò¾ñiíiêêå ºàðñû êåëåäi. – ȸ, ä¸ë ñîëàé. – Áiç ¼ç ê¼çºàðàñûìûçäû ºîð¹àé îòûðûï, áiëiìãå äåãåí òóà áiòêåí áåéiìäiëiãi áàð àäàì áàð ê¾øiìåí íà¹ûç áîëìûñºà òàëïûíàäû äåï àéòºàíûìûç ä½ðûñ áîëàð ìà åêåí? Îë æàé ¹àíà ºàòàðäà¹û ê¼ïòåãåí çàòòàð¹à òîºòàëìàéäû, áiðຠ¾çäiêñiç àë¹à æûëæèäû æ¸íå ¼ç æàíûíäà ¸ð çàòòû» ì¸íiíå æåòïåé îíû» º½ìàðëûëû¹û áàñûëìàéäû. Ñîíû» ê¼ìåãiìåí æàºûíäàñûï æ¸íå íà¹ûç áîëìûñïåí áiðiãå îòûðûï, çåðäå ìåí àºèºàòòû òóäûðà îòûðûï, îë òàíè äà àëàäû, øûí ì¸íiíäå ¼ìið äå ñ¾ðå àëàäû, ñ¼éòiï ºàíà àóûðòïàëûºòàí àðûëàäû. êåìåäå áèëiêòi ºîëäàðûíà àëàäû, îíäà¹û áàð í¸ðñåëåðäi» áàðëû¹ûí ºîë¹à ò¾ñiðiï, òîéëàï, ¸ðèíå, êåìåíi» ñîíäàé àäàìäàð¹à ñàé áà¹ûòûí ¼çãåðòåäi. Ñîíûìåí áiðãå îëàð áèëiêòi òàðòûï àëó¹à ºàáiëåòòi àäàìäû áiëãið òå»içøi, êîðì÷èé äåï àòàéäû íåìåñå êîðì÷èéäi ê¼íäiðåäi, àë åãåð îë ê¼íáåñå, îíû ò¾êêå ò½ð¹ûñûç åòiï, áîºòàéäû. Áàñºà áiðåóëåðäi» íèåòiíåí, òàëàáûíàí òûñ êåìåíi áàñºàðó¹à øûíûìåí íèåò áiëäiðãåí, æûë ìåçãiëäåðií, àñïàí, æ½ëäûçäàðäû, æåëäi» áà¹ûòûí, îíû» ¼íåðiíå ºàòûñû áàðäû» áàðëû¹ûí åñêåðiï áiëåòií íà¹ûç êåìå æ¾ðãiçóøi òóðàëû îëàð åøòå»å áiëìåéäi äå. Îëàð ñîíäàé iñêåðëiêòi, ò¸æiðèáåëiêòi, ñîíûìåí áiðãå áèëiêòi áîé¹à æèíàó ì¾ìêií åìåñ äåï îéëàéäû. – Ñîíûìåí, îñûíäàé í¸ðñåëåð êåìåäå êåçäåñåòií áîëñà, òå»içøiëåð íà¹ûç á¼ñïå5 æ¸íå ò¾êêå ò½ð¹ûñûç äåï øûí ì¸íiíäå áàñºàðó¹à ºàáiëåòòi àäàìäû àòàéäû äåï îéëàéñû» áà? – °ðèíå,– äåï æàóàï áåðäi Àäèìàíò. – Ñåí îñûíäàé ñóðåòòåìåíi ê¼ðå îòûðûï, îñûíû» ìåìëåêåòòåðäåãi íà¹ûç ôèëîñîôòàð¹à ºàòûíàñû ìåí ºàíäàé ½ºñàñòûºòà åêåíäiãií òàëäàóäû ºàæåò åòåäi äåï îéëàéìûí,– ñåí ìåíi» íå òóðàëû àéòûï îòûð¹àíûìäû ò¾ñiíãåí áîëàðñû». – Ò¾ñiíäiì. – Àëäûìåí ñåí ôèëîñîôòàð ìåìëåêåòòåðäå íåãå º½ðìåòêå èå áîëìàéòûíäû¹ûíà òà»äàíàòûí àäàì¹à îñûíû òàëäàï áåð æ¸íå äå îëàðäû º½ðìåòòåãåí æà¹äàéäà îë òà»äàíó¹à ò½ðàðëûº åêåíäiãiíå ñåíäiðóãå òûðûñ. – Ìåí î¹àí òàëäàï áåðåìií. Òà¹û äà ìåìëåêåòòi» øûíàéû áàñºàðóøûëàðû õàºûíäà – ιàí ºîñà: “ʼïøiëiê ¾øií, ôèëîñîôèÿäà¹û àòàºòû àäàìäàðäû» ïàéäàñû æîº äåï ä½ðûñ àéòàñû»”– äåãåíäi î¹àí àéòøû. Îëàðäû» ïàéäàñûíû» áîëìàóûíà îë àòàºòû àäàìäàðäû» åìåñ, îëàðäû åø í¸ðñåãå æàðàòóäû, ïàéäàëàíóäû áiëìåéòiíäåðäi êií¸ë¸. ´éòêåíi, êåìå æ¾ðãiçóøiíi» òå»içøiëåðäi ¼çiíå áà¹ûíóûí ñ½ðàóû íåìåñå äàíûøïàíäàðäû» áàéëàðäû» òàáàëäûðû¹ûí òîçäûðóû ì¾ìêií åìåñ ºîé,– îñûëàé äåï ºàëæû»äà¹àí àäàì ºàòåëåñåäi6. Àë, êåðiñiíøå: áàé áîëñûí, êåäåé áîëñûí, åãåð îë àóûðñà, î¹àí åìøiãå ºàðàëóû êåðåê, àë êåç-êåëãåí áà¹ûíûøòûëûºòû êåðåê åòåòií àäàì êiì áàñºàðà àëñà, ñî¹àí áà¹ûíóû êåðåê. Åãåð áàñºàðóøû øûí ì¸íiíäå áiðäå»åãå æàðàñà, î¹àí ¼çiíi» ºîë àñòûí-

òåê áið åðåêøå æà¹äàéäà ¹àíà òóàäû äåãåíãå ¸ðêiì êåëiñåäi. °ëäå ñåí îëàé äåï îéëàìàéñû» áà? – Ìåí ñåíiìåí òîëûº êåëiñåìií. – Îíäàé àäàìäàð ¼òå àç, áiðຠîëàð ¾øií çèÿíäû í¸ðñåëåð ¼òå ê¼ï åêåíií áàéºàéñû» áà? – Ñîíäà íå? – Îíäàé àäàìäàðäû» áîéûíäà¹û áiç ìຽëäà¹àí ºàñèåòòåð æàí¹à çèÿíûí òèãiçåäi æ¸íå ôèëîñîôèÿäàí áàñºà¹à ê¼»iëií àëà»äàòàäû äåãåíäi åñòiãåíäå ¸ðêiì ¼òå òà»äàíàäû: ìåí åðæ¾ðåêòiëiê, ïàðàñàòòûëûº, æàëïû áiç òàëäà¹àííû» áàðëû¹ûí àéòàìûí. – ȸ, îíäàéäû åñòó î¹àøòàó åêåí! – Ñîíûìåí ºàòàð, ñ½ëóëûº, áàéëûº, ò¸íäiê ê¾ø, ìåìëåêåòòåãi áåäåëäi òóûñºàí æ¸íå îñûìåí áàéëàíûñòû èãiëiêòi» áàðëû¹û îíû» ê¼»iëií àóëàï, º½ðòàäû. Ìiíå, ñà¹àí ¼çiìíi» îéûìäà¹ûëàðäû ºûñºàøà àéòòûì. – Ò¾ñiíåìií, áiðຠñåíi» ê¼çºàðàñû»ìåí òîëûº òàíûñó¹à º½øòàðìûí. – Îíû ä½ðûñòàï, òîëû¹ûìåí òû»äà, ñîíäà ñåí ¾øií á¸ði ¸ëäåºàéäà àéºûíäàëàäû æ¸íå îë çàò òóðàëû á½ðûí àéòûë¹àíäàð î¹àø ê¼ðiíáåéäi. – Îñû¹àí æåòóãå ºàíäàé àºûë áåðåñi»? – ´ñiìäiê áîëñûí, æàíóàð áîëñûí, îëàðäû» êåç-êåëãåí ½ðû¹ûíà íåìåñå ä¸íiíå êåëñåê, åãåð îëàð ¼çäåðiíå ºàæåòòi ºîðåê àëìàñà, êëèìàòû ìåí îðíû ä½ðûñ áîëìàñà, îëàð ¼çäåðiíå ñàé º½äiðåòòi ºàñèåòòåðiíåí àéðûëàòûíûí áiç áiëåìiç; ¼éòêåíi æàìàí æàºñû åìåñêå ºàðà¹àíäà æàºñû¹à ºàðàìà-ºàðñû. – °ðèíå. – ²îðåãi ¼çiíå æàò áîëàòûí áîëñà, å» æåòiëãåí äåãåí òàáè¹àòòû» ¼çi íàøàðëàéòûíû òóðàëû çåðäåëi îé áàð ¹îé. – ȸ, áàð. – ĸë ñîëàé, Àäèìàíò, å» äàðûíäû äåãåí æàí æàìàí ò¸ðáèå ê¼ðñå, ¼òå æàìàí áîëûï æåòiëåäi äåé àëàìûç áà? °ëäå ñåí íà¹ûç ºûëìûñòàð ìåí å» øåãiíå æåòêåí á½çûë¹àíäûº ºûçó æàííû» ò¸ðáèåñiíi» æàìàíäû¹ûíàí åìåñ, äàðûíñûçäûºòû» ¸ñåði äåï îéëàéñû» áà? °ëñiç æàí åøºàøàí ½ëû èãiëiêòåðäi» äå, ¾ëêåí ç½ëûìäûºòàðäû» äà ñåáåái áîëà àëìàéäû. – Ìåí ñåíiìåí êåëiñåìií. – ȸ, îíäàé ºîð¹àíûñ ¼òå ä¸ë êåëåð åäi. – Îëàé áîëñà, îíäàé àäàìíû» ¾ëåñiíå æàë¹àíäûººà äåãåí ìàõàááàò æàòà ìà, ¸ëäå êåðiñiíøå, î¹àí äåãåí æåêê¼ðiíiø æàòà ìà? – Æåêê¼ðiíiø æàòàäû. – Îíû àºèºàò æåòåëåï êåëå æàòñà, ìåíi» îéûìøà, áiç îíû ç½ëûìäûëûºòû» ºîë ½ñòàñºàí òîáû æåòåëåï êåëåäi äåï åøºàøàí àéòïàéìûç. – ²àëàéøà îëàé äåóãå áîëàäû! – Îíû äåíi ä½ðûñ æ¸íå ¸äiëåòòi ìiíåç, àë ñî»ûíàí – çåðäåëiëiê æåòåëåéäi. – Ľðûñ. – Àë áàñºà ôèëîñîôèÿëûº àºûëäû» º½ðûëûìûíà èå àäàìäàðäû» ºàñèåòòåðiíi» ºîë ½ñòàñºàí òîáû øå? Îíû ºàéòàäàí ò½ð¹ûçûï ºàæåòi íå, – î¹àí åðæ¾ðåêòiëiê, êå»ïåéiëäiëiê, çåðåêòiê, åñòå ñàºòàó êiðåòiíi åñi»äå øû¹àð. Ñåí ïàéûìäàóëàðäû øåòòå ºàëäûðà îòûðûï, îíû» îðíûíà ñ¼ç áîëûï æàòºàí àäàìäû ñûðòûíàí áàºûëàï, êåç-êåëãåí àäàì áiç àéòºàí í¸ðñåìåí êåëiñói êåðåê äåãåíãå ºàðñû øûºòû», êåç-êåëãåí àäàì îëàðäû» iøiíäå êåðåêñiçäi äå, àë ê¼ï æà¹äàéäà òiïòi æàðàìñûç àäàìäàðäû äà ê¼ðåòiíií àéòàð åäi. Îëàðäû» îñû æàìàí ¸äåòòåðiíi» ñåáåáií ºàðàñòûðà îòûðûï, áiç ºàçið îëàðäû» ê¼ïøiëiãi íåëiêòåí ò¾êêå ò½ð¹ûñûç äåãåí ñ½ð຺à òiðåëäiê æ¸íå ñîë ¾øií áiç ºàéòàäàí íà¹ûç ôèëîñîôòàðäû» òàáè¹è ºàñèåòòåðií òàëäàó¹à êiðiñòiê æ¸íå îëàðäû àíûºòàó¹à ìiíäåòòi áîëäûº. – ȸ, ñîëàé. – ȸ, îíäàé æàííû» á½çûëóûíà, ê¼ïøiëiãiíäå îíû» ºàëàé ºóðàï áàðà æàòºàíûíà ê¼»ië á¼ëó êåðåê, àë êiìäå îäàí àç-ìàç áið í¸ðñå ºàëñà, îëàðäû àºûìຠäåìåñå äå, ïàéäàñûç äåï åñåïòåéäi. Ñîäàí ñî» îëàð¹à åëiêòåéòiíäåðäi», îëàðäû» iñòåðií æàñàéòûíäàðäû» ºàñèåòòåðií ºàðàñòûðó ºàæåò, – îíäàéëàðäû» ê¼ïòåãåí ºàòåëiêòåði (îëºûëûºòàðû) áîëàäû, ¼éòêåíi îëàð ôèëîñîôèÿìåí àéíàëûñó¹à ëàéûºòû åìåñ æ¸íå îëàðäû» ºîëûíàí êåëìåéäi. Ñîëàðäû» àðºàñûíäà ôèëîñîôèÿ ìåí ôèëîñîôòàð¹à ñåí àéòûï îòûð¹àí ä໺ æàïñûðûë¹àí. – Ñåí ºàíäàé á¾ëiíóøiëiê òóðàëû àéòûï ¼òòi»? – Ìåí øàìàì êåëãåíøå îíû òàëäàï áåðåéií. Ìåíi» îéûìøà, íà¹ûç ôèëîñîô áîëóû ¾øií áiç îäàí òàëàï åòåòiííi» á¸ði áîéûíäà áàð àäàì ê¼ïøiëiêòi» àðàñûíäà àíäà-ñàíäà ¹àíà,

ò¸ðáèåãå ìàºàë¹à ñàé, áiç (íàçàð àóäàðìàéìûç). Áið í¸ðñåíi íàºòû áiëó êåðåê: åãåð á½íäàé ìåìëåêåòòiê º½ðûëûìäà áið í¸ðñå áîëñà äà àìàí ºàëñà, áàðëû¹û ¼ç îðíûíäà áîëñà, ñåí ñàºòàëûï àìàí ºàë¹àííû» áàðëû¹û º½äàéäû» ¾ëåñi7 äåéñi» – æ¸íå ñåí ä½ðûñ àéòàñû». – ȸ, ìåíi» îéûìøà áàðëû¹û ñîëàé ñèÿºòû. – ιàí ºîñà ìûíà¹àí ñåíiìäi áîë… – Íåãå? Ñîôèñòåð òîáûðäû» ê¼çºàðàñòàðûí ìຽëäàé áåðåäi Á½ë àºøà àëàòûí àäàìäàðäû» ¸ðºàéñûñû (ê¼ïøiëiãi îëàðäû ñîôèñòåð äåéäi æ¸íå îëàðäû» ¼íåði ¼çiíå ºàðñû áà¹ûòòàë¹àí äåï åñåïòåéäi) áiðåó ¾ëêåí æ¸íå ê¾øòi à»äû áà¹à îòûðûï, îíû» ìiíåçi ìåí òàëàïòàðûí ò¾ñiíiï, î¹àí ºàé æà¹ûíàí æàºûíäàó¹à, ºàëàé îíû ñèïàëàó¹à áîëàòûíûí, ºàé êåçäå æ¸íå íåëiêòåí îë ûçàëàíàäû íåìåñå òûíûøòàëàäû, ºàíäàé æà¹äàéäà ºàíäàé äûáûñòàð øû¹àðàäû æ¸íå ºàíäàé ñûðòºû äûáûñòàð îíû òûíûøòàíäûðàäû íåìåñå ûçàëàíäûðàäû; îñûíû» áàðëû¹ûí îíû ê¾òiï-áà¹à îòûðûï æ¸íå ½çຠóàºûò áîéû ¾éðåíñå, îñûíû äàíàëûº äåï àòà¹àíäàé, ñîë ê¼ïøiëiêòi» ê¼çºàðàñòàðûíà æ¸íå æèûíäàðäà àéòûë¹àí ïiêiðëåð ½ñòàíûï îºûòàäû æ¸íå îíû äàíàëûº äåï àòàéäû. ʼïøiëiêòi» ê¼çºàðàñòàðû ìåí ºàæåòòiëiêòåði òóðàëû øûíäû¹ûíäà åø í¸ðñå áiëìåé; ºàéñûñû æàºñû, ºàéñûñû ½ÿò, æàºñû ìà, æàìàí áà, ¸äiëåòòi ìå ¸äiëåòñiç áå, îë ¾ëêåí à»íû» ïiêiðiíå ñàé îñûëàðäû ä½ðûñ àíûºòàìàé; îë èãiëiê äåéòiíäåðäi ½íàòàòûíûí, î¹àí ½íàìàéòûíäàðäû – ç½ëûìäûº äåï, îëàð òóðàëû áàñºà ½¹ûìäàðû æîº, áiðຠºàæåòòi í¸ðñåíi» áàðëû¹ûí ¸äiëåòòi æ¸íå êåðåìåò äåï àòàéäû, àë ºàæåòòiëiê ïåí èãiëiêòi» òàáè¹àòòàðûíû» ¸ðò¾ðëiëiãií îëàð ê¼ðìåéäi æ¸íå áàñºà àäàì¹à ê¼ðñåòå àëìàñà äà í½ñºàóëàð áåðiï, îëàðäû ñàáຠáåðóãå ½ñûíàäû. Åãåð îë îñûíäàé áîëñà, Çåâñ ¾øií àéòøû, îë ñà¹àí áiðò¾ðëi ºûçûº ò¸ðáèåøi áîëûï ê¼ðiíáåé ìå? – Ìà¹àí – ñîëàé. – Àë îäàí äàíàëûº ðåòiíäå ê¼ïøiëiêòi» æèûíûíà ½íàéòûíäû – ñóðåò ¼íåðiíäå áîëñûí, ìóçûêàäà áîëñûí íåìåñå òiïòi ñàÿñàòòà áîëñûí – åñåïòåéòií àäàìíû» àéûðìàøûëû¹û íåäå? Åãåð îëàðìåí ¸»ãiìåëåñå îòûðûï, îë ¼çiíi» àºûíäûº – Åãåð áiç àíûºòà¹àí ôèëîñîôòû» òàáè¹àòû òèiñòi ê¸ñiáè äà¹äû¹à èå áîëñà, îíäà äàìè îòûðûï, îë êåç-êåëãåí ºàéûðûìäûëûººà ìiíäåòòi ò¾ðäå æåòåäi; áiðຠîë ºàæåòòi òîïûð຺à åãiëìåñå, î¹àí º½äàéëàðäû» áiðåói ê¼ìåêêå êåëiï æàòïàñà, êåðiñiíøå áîëàäû, ¸ëäå ñåí ê¼ïøiëiê ñèÿºòû, æàñòàðäû» áiðàçûí ¹àíà ñîôèñòåð á½ç¹àí, îëàðäû æåêå àäàìäàð á½çàäû æ¸íå òåê ñîëàð òóðàëû ¹àíà àéòó êåðåê äåï åñåïòåéñi» áå? Ñîíûìåí ºàòàð, îëàé äåéòiíäåð æàñòàð ìåí ºàðòòàðäû, åðëåð ìåí ¸éåëäåðäi ºàéòàäàí ò¸ðáèåëåóãå æ¸íå ¼ç û¹ûíà ºàðàé ºàéòà òàðòó¹à ºàáiëåòòi ½ëû ñîôèñòåð áîëûï òàáûëàäû. – Îëàð ºàé óàºûòòà îëàé æàñàéäû? – ²àëû» òîáûð õàëûº æèûíäàðûíäà, íåìåñå ñîòòàðäà, ¸ñêåðè ëàãåðüëåðäå, å» ñî»ûíäà êåéáið æàëïû æèûíäàðäà øóìåí êåéáiðåóëåðäi» ñ¼éëåãåí ñ¼çií íåìåñå iñ-¸ðåêåòòåðií øåêòåí øû¹ûï, º½ïòàéäû íåìåñå ñûíàéäû; îëàð àéºàéëàéäû, ºîë ñî¹àäû, îëàðäû» áàëà¹àòòàðû ìåí º½ïòà¹àí ìàºòàóëàðû ¼çäåði îòûð¹àí æåðäåãi æàð¹à ñî¹ûëûï, øó îäàí àðû åêi åñå ºàòòû øû¹àäû. Á½íäàé æà¹äàéëàðäà, æàñ¼ñïiðiìíi» æ¾ðåãiíäå íå áîëàäû? Îíû» àëäûíäà æåêå àëûí¹àí ò¸ðáèå ºàëàéøà ò¼òåï áåðå àëàäû? Îë îñû áàëà¹àò ïåí ìàäàºòàóäû» à¹ûíûìåí æàáûëûï, æîº áîëûï êåòïåé ìå? Æàñ¼ñïiðiì, ñîëàð ñèÿºòû, îëàð æàºñû íåìåñå ½ÿò äåï åñåïòåãåí í¸ðñåíi ä½ðûñ äåï åñåïòåï, ºîëäàé ìà, ¸ëäå îíûìåí àéíàëûñïàé ìà? Å» ñî»ûíäà, îë ¼çi äå ñîíäàé áîëìàé ìà? – Á½ë ñ¼çñiç, Ñîêðàò. – Ñîíûìåí ºàòàð, áiç å» ¾ëêåí ºàæåòòiëiê òóðàëû àéòºàí æîºïûç. – ²àíäàé? – Ѽçäåði ñåíiì òóäûðìà¹àí êåçäå, ò¸ðáèåøiëåð ìåí ñîôèñòåð òû»äàìà¹àíäàðäû àçàìàòòûº º½ºûºòàí àéûðóìåí, àºøàëàé ñàëûº ñàëóìåí, òiïòi ¼ëiì æàçàñûíà êåñóìåí æàçàëà¹àíûí áiëìåéñi» áå? – ȸ, îëàð îíäàé øàðàëàð¹à î»àé áàð¹àí. – Ñåíi» îéû»øà, ºàíäàé ñîôèñò íåìåñå îëàð¹à ºàðñû áà¹ûòòàë¹àí æåêå àäàìäàðäû» ä¸ëåëi á½íû ê¼òåðå àëàäû? – Ìåíi» îéûìøà, îíäàé ñîôèñò æîº. – ȸ, æîº. Òiïòi îíäàé ¸ðåêåòòi æàñàóäû» ¼çi ¼òå àºûëñûçäûº áîëàð åäi. ʼïøiëiêòåí, ÿ¹íè àäàìãåðøiëiêêå, ò¸ðáèå àë¹àíäàð, ºàéûðûìäûëûººà ºàðàìà-ºàðñû ïiêiðäå áîëìà¹àí, ìåíi»øå, áîëìàéäû äà, áiðຠäîñòûì, º½äàéëûëûº

– Îíäàé àäàì, ñåíi» îéû»øà, ¸ñiðåñå, ½ëû ìåìëåêåòòi» àçàìàòòàðûíû» áiði áîëñà, îíäà îë áàé æ¸íå àòàºòû, ñîíûìåí ºàòàð, ì¾ñiíi ñîìäû, ò¾ði ê¼çãå ò¾ñåðëiêòåé áîëñà, îñûíäàé àäàìäàðäû» àðàñûíäà íå iñòåéäi? Îíû» áîéûíäà åðåêøå òàëàïòàð ïàéäà áîëìàé ìà? Îë ¼çií ýëëèíäåðäi» äå, òà¹ûëàðäû» äà iñòåðiìåí àéíàëûñó¹à ºàáiëåòòiìií äåï îéëàï ºàëìàé ìà, ìåíìåíäiêêå æ¸íå àºûë¹à æàòïàéòûí áîñ ¼çiíäiê äàíäàéñóëûººà ñàëûíûï, ¼çií æî¹àðû ñàíàï êåòïåé ìå? – Á½íû» áàðëû¹û ¸áäåí ì¾ìêií. – Åãåð êiìäå-êiì, îíû» á½íäàé æà¹äàéûíà ºàðàìàñòàí, î¹àí æàºûí êåëiï, øûíäûºòû, ÿ¹íè, îíû» àºûëû æîº åêåíií, àºûë æèíàó î¹àí àðòûº áîëìàéòûíûí, àºûë¹à èå áîëó¹à òåê îíû ìàºñàò åòiï ºîé¹àí êåçäå ¹àíà ºîë æåòêiçóãå áîëàòûíûí àéòñà, – îñûíäàé ê¼ï á¸ëåëåðäi» àðàñûíäà á½íäàéäû òû»äàó î¹àí î»àé äåéñi» áå? – λàé åìåñ. – Åãåð, êiìäå-êiì òiïòi áið àäàì, ¼çiíi» æàºñû òàáè¹àòûíà æ¸íå îñûíäàé iëiìäåðãå æàºûíäû¹ûíà ºàðàé, ôèëîñîôèÿ¹à ºàðàé, î¹àí äåãåí ûíòûçàðëûºòû ñåçiíiï, áåò á½ðñà, îíû» ºàðñûëàñòàðû îíû îäàºòàñ ðåòiíäå ïàéäàëàíó ì¾ìêiíäiãiíi» æîº åêåíií ò¾ñiíiï ºàëàé ¸ðåêåò åòói ì¾ìêií? Îëàð îíû àë¹àí áåòiíåí ºàéòàðó ¾øií, îíû» ò¸ðáèåøiñi æåòiñòiêêå æåòïåói ¾øií ºîëäàðûíàí êåëãåííi» á¸ðií æàñàï áàºïàé ìà? Îëàð æåêå æåðäå äå, ºî¹àìäûº æåðäå äå îíû ñîòºà òàðòà îòûðûï, çèÿíêåñòiê æàñàìàé ìà? – Îë ñ¼çñiç. – Îíäàé àäàìíû» ôèëîñîôèÿìåí àéíàëûñóû ì¾ìêií áå? – ̾ìêií åìåñ. – ʼðäi» áå, áiç ôèëîñîôèÿëûº æàííû» åðåêøåëiêòåðiíi» ¼çi ñîíäà: íàøàð æà¹äàéëàð¹à òàï áîë¹àí êåçäå, àäàìíû» îíûìåí æàòòû¹óäû òàñòàï êåòåäi; îíû» ñåáåái èãiëiê, áàéëûº ïåí êåç-êåëãåí ºàìòàìàñûçäûº äà áîëóû ì¾ìêií äåï áiç ¼òêåíäå æàìàí àéòïàïïûç. –Á½ë ä½ðûñ àéòûë¹àí. – Ìiíå, º½ðäûì ºàéäà æàòûð, äîñòûì, ïàðàñàòòû ºûçìåò æàñàó¹à àðíàë¹àí êåðåìåò æàíäàðäû» á½çûëóû îï-î»àé! Æàëïû, áiç àíûºòà¹àíäàé, îíäàé æàíäàð ¼òå ñèðåê. Îëàðäû» àðàñûíäà ìåìëåêåòòåðãå, æåêå àäàìäàð¹à ¾ëêåí ç½ëûìäûº ¸êåëåòiíäåð äå, ºàéûðûìäûëûº æàñàéòûíäàð äà áàð; ½ñຠæàí åøºàøàí ìåìëåêåòêå äå, æåêå àäàìäàð¹à äà ïàéäàëû åøí¸ðñå æàñàìàéäû. íåìåñå áàñºà øû¹àðìàëàðûí, òiïòi ¼çiíi» ìåìëåêåòêå ºûçìåòií ê¼ðñåòñå, îíäà îë ºàæåòòiëiêòåí ã¼ði á½ë ê¼ïøiëiêòi ¼çiíi» áèëåóøiñi åòåäi, îíäà “Äèàìåäòi» ºàæåòi”8 äåãåíãå ñàé, îë ê¼ïøiëiê ìຽëäàéòûí í¸ðñåëåðäi îðûíäàéäû. Àë øûíäû¹ûíäà á½ë æàºñû íåìåñå òàìàøà ìà – ñåí îëàðäû» áiðåóiíi» ¼çiíå åñåï áåðãåíi òóðàëû æ¸íå îë ê¾ëêi òóäûðìà¹àíû òóðàëû åñòiäi» áå? – Ìåíi» îéûìøà, åøºàøàí åñòiìåéìií. – Îëàé áîëñà, îñûíû» áàðëû¹ûí åñêåðå îòûðûï, áiçäi» á½ðûí¹û àéòºàíäàðûìûçäû åñêå ò¾ñið: òîáûðäû» ê¼ïòåãåí ¸äåìi çàòòàðäû» åìåñ, æàëïû ñ½ëóëûºòû» áàð åêåíií, ê¼ïòåãåí æåêå çàòòàðäû» åìåñ, ¸ð çàòòû» ¼çiíi» æåêå ì¸íiíi» áàð åêåíií ìîéûíäàóû ì¾ìêií áå? – Á½ë ì¾ëäåì ì¾ìêií åìåñ. Ôèëîñîô ïåí òîáûðäû» àíòàãîíèçìi – ß¹íè, òîáûð¹à ôèëîñîô áîëó ò¸í åìåñ ºîé. – ȸ, ò¸í åìåñ. – Îíäà, ôèëîñîôèÿìåí àéíàëûñàòûíäàð îíû» íàìûñûíà òèåäi. – ȸ, îë ñ¼çñiç. – Ƹíå ºàðàìåí áàéëàíûñòû áîëûï, î¹àí æà¹ó¹à òûðûñàòûí æåêå àäàìäàðäû» äà íàìûñûíà òèåäi. – Îñûäàí êåéií, ôèëîñîôèÿëûº æàí¹à ¼çiíi» ê¸ñiáií òàñòàìàé æ¸íå ¼ç ìàºñàòûíà æåòó ¾øií îíû º½òºàðóäû» ºàíäàé æîëû áàð? Á½ðûí àéºàíäàðûìûçäû» íåãiçiíäå øåøiìií òàï: áiç îíäàé àäàì¹à æàºñû ºàáiëåòòiëiê, åñòå ñàºòàó, åð æ¾ðåêòiëiê æ¸íå æî¹àð¹û îéëàó ò¸í äåï ìîéûíäà¹àíáûç. – ȸ. – Îíäàé àäàì æàñ øà¹ûíàí áàñòàï, ¸ñiðåñå, åãåð îíû» ò¸íi äå æàíû ñèÿºòû áîëñà, áàñºàëàðäû» àëäûíäà áîëàäû. – Íåãå îëàé áîëìàñºà! – Îíû» æàºûíäàðû ìåí æåðëåñòåði îë ¼ñêåí êåçäå îíû ¼ç iñòåðiíå ïàéäàëàíó¹à òûðûñàäû. – Îëàé áîëìàé øå? – ß¹íè, îëàð îíû» º½äiðåòòiëiãií ïàéäàëàíó ¾øií àëäûí àëà î¹àí ¸ðò¾ðëi ñ½ðàíûñòàðìåí êåëåäi, æà¹ûíó ¾øií º½ðìåò ê¼ðñåòåäi. – ȸ, îë æèi áîëûï ò½ðàäû.

æî¹àëòïà¹àí àäàì – º½ðäûì¹à æiáåðåð æàéëàð áîëìàñà, ¸ðèíå, ôèëîñîôèÿíû òàñòàìàéäû, – íå îë êiøêåíå ìåìëåêåòòå òó¹àí, æàíû ½ëû àäàì: ¼çiíi» ìåìëåêåòiíi» iñiíå îë æåê ê¼ðiíiøïåí ºàðàéäû. °ðèíå, ñîíûìåí ºàòàð, ôèëîñîôèÿ¹à áàñºà äà ¼íåðëåðäi» ¼êiëäåði áåò á½ðàäû: æàºñû òàáè¹è ºàñèåòòåðãå èå áîëà îòûðûï, îëàð ¼çäåðiíi» á½ðûí¹û iñòåðiíå ¸äiëåòòi ò¾ðäå ìåíñiíáåé ºàðàéäû. Áiçäi» äîñûìûç Ôåàãòû ½ñòàï ºàë¹àí æiï ñèÿºòû æiï ½ñòàï ºàëóû ì¾ìêií: ôèëîñîôèÿäàí êåòóãå îíû áàðëû¹û 콺òàæ åòòi, áiðຠîíû» àóðóøà»äû¹û îíû ºî¹àìäûº iñòåðäåí ½ñòàï ò½ð. Ìåíi» æåêå áàñûìíû» æà¹äàéû æàéëû – º½äàéëûëûº òóûí – åñêå àëóäû» ºàæåòi äå æîº: îíäàé æà¹äàé åøêiìíi» áàñûíäà á½ðûí áîëìà¹àí øû¹àð. – Îñûëàðäû» ñàíàòûíà êiðãåí àç ¹àíà àäàìäàð, ôèëîñîôèÿíû» ä¸ìií òàòûï, îíû» ºàíäàé ò¸òòi æ¸íå æàí¹à ðàõàò ¸êåëåòiíií áiëãåíäåð; îëàð ê¼ïøiëiêòi» åññiçäiãiíå òîé¹àí æ¸íå ìåìëåêåòòiê iñòåðäå åøêiìíi» äåíi ä½ðûñ í¸ðñå æàñàìàéòûíûí æ¸íå îë æåðäå îíûìåí áiðãå î» iñêå ê¼ìåêêå êåëóãå áîëàòûí îäàºòàñ òàáó¹à áîëìàéòûíûí ê¼ðäi, êåðiñiíøå, åãåð àäàì à»äàðäû» àðàñûíà ò¾ñiï ºàë¹àíäàé îëàðìåí ºîñûëûï ¸äiëåòñiçäiê æàñàó¹à ºàðñû áîëñà, îíû» æàë¹ûç ¼çiíi» áàðëûº æàáàéû ºàðñûëàñòàðûí æå»óãå øàìàñû êåëìåéäi, îë ìåìëåêåòêå æ¸íå ¼çiíi» äîñòàðûíà ïàéäà ¸êåëiï ¾ëãiðìåé, ¼çi ¾øií äå, áàñºàëàð ¾øií äå ïàéäà ¸êåëìåé ºàçà áîëàäû. Îñûíû» áàðëû¹ûí åñêåðå îòûðûï, îë òûíûøòûº ñàºòàéäû æ¸íå àóà-ðàéû íàøàð ê¾íi ºàáûð¹àíû» àðòûíà òû¹ûë¹àí àäàì¹à ½ºñàï, ¼çi iñií æàñàé áåðåäi. Áàñºàëàðäû» çà»ñûçäûºòàí çàðäàï øåêêåíií ê¼ðå îòûðûï, åãåð îë îñû ¼ìiðäå æàë¹àíäûº ïåí àðñûçäûºòàí òàçà áîëñà, îë ¼çiíå ðàçû áîëàäû, àë ¼ìiðäåí êåòåð êåçiíäå æàºñûëûººà êåíåëiï, ºóàíûï ¼òåäi. – ß¹íè, îë ê¼ï í¸ðñåãå ºîë æåòêiçåäi ¹îé. – Áiðຠ¼çiíi» ºîëûíàí êåëåòiíãå àÿ¹ûíà äåéií ºîë æåòêiçå àëìàé ¼òåäi, ¼éòêåíi ìåìëåêåòòiê º½ðûëûì î¹àí ñàé åìåñ. ´çiíå ñàé º½ðûëûì áîëñà, îë ¼çi äå æåòiñòiêêå æåòåð åäi, ºî¹àìäûº æåòiñòiêòi äå ñàºòàð åäi. – Åíäi ôèëîñîôèÿ¹à êåëñåê – íåëiêòåí îíû» æàìàí àò຺à èå (îë ¸äiëåòñiçäiê ºîé) åêåíäiãi òóðàëû ñåíi» áàñºà åñêåðòóëåði» áîëìàñà, æåòêiëiêòi ò¾ðäå àéòûëäû. – Ìåí á½¹àí åøí¸ðñå ºîñïàéìûí. Ñåí ºàçiðãi áàð ìåìëåêåòòi» º½ðûëûìäàð î¹àí ñàé êåëåäi äåï îéëàéñû» áà? – Íà¹ûç øûíäûº. – Îñûëàé, ôèëîñîôèÿìåí øûí ì¸íiíäå àéíàëûñó¹à òèiñ àäàìäàð îäàí êåòêåí êåçäå, îë æàë¹ûç ºàëàäû, àë ôèëîñîôòàð ¼çäåðiíå ëàéûº òà, àºèºàò òà ¼ìið ñ¾ðìåéäi. Æåòiìñiðåï, ¼çiíå ñàé àäàìäàðäàí àéðûëûï ºàë¹àí ñî», ôèëîñîôèÿ¹à áàñºà, î¹àí òiïòi äå ëàéûºòû åìåñ, àäàìäàð êåëåäi. Îëàð îíû ìàñºàðàëàéäû æ¸íå î¹àí êåéií áàðëûº êií¸íi ñîíû» áàñûíà ò¼íäiðåäi, ñåíi» ñ¼çi»å ºàðà¹àíäà, îíû æàìàíäàéòûíäàð, îíûìåí åøí¸ðñåãå ò½ðìàéòûíäàð íåìåñå ê¼ïøiëiê æà¹äàéäà å» æàìàí í¸ðñåëåðãå ëàéûº àäàìäàð àéíàëûñàäû. – Øûíäû¹ûíäà, îë òóðàëû ñîëàé äåéäi. – Ľðûñ àéòàäû äà. ´éòêåíi êåéáið àäàìäàð á½ë àóìàºòû» áîñàï ºàë¹àíûí áàéºàï ºàëàäû, ñîë àðàäà ºàð໹ûäàí æàðûººà ºàðàé ºàøºàíäàé, ºóàíûï, ¸ñiðåñå, ¼çiíi» ò¾êêå ò½ðìàéòûí ê¸ñiáiíäå åïòi áîëñà, ¼ç ê¸ñiáiíåí ôèëîñîôèÿ¹à ñåêiðåäi – ôèëîñîôèÿ îñûíäàé æà¹äàéäà áîëñà äà, áiðຠáàñºà ê¸ñiïòåðãå ºàðà¹àíäà á¸ðiáið îë º½ðìåòêå èå, ñîíûñûìåí äå îë ¼çiíi» òàáè¹àòûíäà æåòiëìåãåí àäàìäàðäû ¼çiíå ºûçûºòûðàäû; îëàðäû» äåíåñi ¼íäiðiñòåí æàðàºàòòàí¹àí, æàíäàðû äà ä¼ðåêi å»áåêòåí øàðøà¹àí; á½ë ñ¼çñiç áîëàòûí í¸ðñå. – ȸ, ñ¼çñiç áîëàòûí í¸ðñå. – Îíû» áàéû¹àí, òàç æ¸íå òàïàë, æóûºòà ò½ðìåäåí øû¹ûï, ìîíøà¹à æóûíûï, ¼çiíå æà»à ïëàù ñàòûï àëûï, ñ¸íäåíãåí ò½ï-òóðà ê¾éåó æiãiò ñèÿºòû – ½ñòàçäàí ºàíäàé àéûðìàøûëû¹û áàð? ȸ, îë êåäåéëiãií æ¸íå ä¸ðìåíñiçäiãií ïàéäàëàíûï, ¼çiíi» ºîæàéûíûíû» ºûçûíà ¾éëåíáåê îéû áàð. – Åøºàíäàé àéûðìàñû æîº. – Îíäàé àäàìäàðäàí íå òóóû ì¾ìêií? Îëàðäû» ½ðïàºòàðû çà»ñûç òó¹àí æ¸íå æàðàìñûç áîëìàé ìà? – Îë ñ¼çñiç. – Ò¸ðáèåãå ò½ð¹ûñûç àäàìäàð ôèëîñîôèÿ¹à æàºûíäà¹àíäà î¹àí ñàé åìåñ ºûëûºòàð ê¼ðñåòñå, îäàí áiç ºàíäàé ïiêiðëåðäi ê¾òå àëàìûç? Øûíäû¹ûíäà, îëàðäà øûíäûºòû», îéäû» áîëìà¹àíäû¹ûíàí îëàð äàíà äåï àéòó¹à ëàéûºòû åìåñ. – ´òå ä½ðûñ. – Àäèìàíò, ôèëîñîôèÿìåí àéíàëûñó¹à ëàéûº ¼òå àç ¹àíà àäàì ºàëàòûí ò¾ði áàð: á½ë ºàíäàé ºóäàëàó¹à øàëäûºñà äà, æàºñû ò¸ðáèå àë¹àíäûºòàí ¼ç æàíûíû» ïàðàñàòòûëû¹ûí

– ²àëàé? – ²àçiðãi óàºûòòà, êiìäå-êiì ôèëîñîôèÿìåí àéíàëûññà, îë áàëàëûº øàºòàí æà»à ¹àíà àñºàí æàñ¼ñïiðiìäåð: ¾é áîëûï æ¸íå iñïåí àéíàëûñïàñòàí á½ðûí îëàð ôèëîñîôèÿíû» å» ºèûí á¼ëiãiíå êiðiï êåòiï, ¼çäåðií å» áiëãið äåï ê¼ðñåòiï, êåéií îíû òàñòàï êåòåäi, îíäà¹û ºèûíäûº äåï ìåí ä¸ëåëäåóãå ºàòûñòûíû àéòàìûí. Êåéiííåí, åãåð áàñºàëàðäû» – ôèëîñîôèÿìåí àéíàëûñàòûíäàðäû» àºûë áåðóiíå ñàé – îëàðäû» òû»äàóøûëàðû áîëóäû ºàëàñà, îíûìåí àðà-ò½ðà ¹àíà àéíàëûñó êåðåêòiãií áiëå ò½ðñà äà, îíû ½ëû æåòiñòiê äåï ñàíàéäû. – Àë ºàðòàé¹àí øàºòàðûíäà îëàð, êåéáiðåóëåðiíåí áàñºàëàðû, Ãåðàêëèòòi» ê¾íiíåí9 äå òåç ¼øiï ºàëàäû, îäàí êåéií åøºàøàí ºàéòà æàíáàéäû. – Àë ôèëîñîôèÿìåí ºàëàé àéíàëûñó êåðåê? – Áàñºàøà. Æàñ¼ñïiðiìäåð ìåí ½ë áàëàëàð ¼çäåðiíi» æàñòûº øà¹ûíà ñàé, îëàð ¼ñiï-æåòiëiï, åð æåòêåíãå äåéií ¼çäåðiíi» äåíåëåðií øûíûºòûðà îòûðûï, ò¸ðáèå àëóû æ¸íå ôèëîñîôèÿíû ìå»ãåðóëåði ºàæåò; á½ë ôèëîñîôèÿ¹à ê¼ìåê áîëàäû. Æàñòàðû ¼ñiï, æàíäàðû æåòiëãåí ñàéûí, îíû áàð ê¾øòåðií ñàëûï æàòòûºòûðóëàðû êåðåê. Îëàðäû» ê¾øòåði òàóñûëûï, àçàìàòòûº æ¸íå ¸ñêåðè ìiíäåòòi îðûíäàó ºîëäàðûíàí êåëìåéòiíäåé áîë¹àí êåçäå îëàð¹à, àºûðûíäà, áîñòàíäûº òóàäû. Àðà-àðàñûíäà áîëìàñà, îëàð øàò-øàäûìåí ¼ìið ñ¾ðóäi ºàëàñà, àë ¼ëãåííåí ñî» ñ¾ðãåí ¼ìiðiíå áàñºà ¼ìiðäi» ¾ëåñií ºîñûï, áàñºà åøí¸ðñåìåí îëàð àéíàëûñïàéäû. – Øûíäû¹ûí àéòºàíäà, Ñîêðàò, ñåí, ìåíi»øå, ºûçóëàíûï àéòûï îòûðñû», áiðàº, ìåíi» îéûìøà, Ôðàñèìàõòàí áàñòàï ê¼ïøiëiê òû»äàóøûëàð îäàí äà ¼òêåí ºûçóëûºïåí ñà¹àí ºàðñû øû¹àäû: ¼éòêåíi ñåí îëàðäû åøí¸ðñåãå ñåíäiðìåäi». – Ìåíi Ôðàñèìàõïåí ½ðñûñòûðìà; áiç æà»à ¹àíà äîñ áîëäûº, á½ðûí äà áið-áiðiìiçãå æàó áîëìà¹àíáûç. Îíû æ¸íå áàñºàëàðäû ¸áäåí ñåíäiðãåíøå, îñû ¼ìiðiíäå ºàíäàé äà áið ïàéäà ¸êåëìåéiíøå, îëàð ºàéòà òóûë¹àí êåçäå îñû¹àí ½ºñàñ ñ½ðàºòàð¹à òà¹û êåçäåñïåñ ¾øií, ìåí áàð ò¸ñiëäi ïàéäàëàíáàé ºîéìàéìûí. – Ñåí àç óàºûòºà æàñûðàñû»! – Á½ë 츻ãiëiêêå ºàðà¹àíäà ¼òå àç ìåçãië. Àë ê¼ïøiëiê àäàìäàðäû» áàñºàëàðäû» ñ¼çäåðiíå ñåíáåéòiíi òà»äàíàòûí í¸ðñå åìåñ. ´éòêåíi îëàð áiç àéòºàíäàðäû åøóàºûòòà ê¼ðãåí Á½çûë¹àí ìåìëåêåòòiê º½ðûëûì ôèëîñîôºà ¼òå æàìàí ¸ñåð åòåäi – Îíäàéëàð æîº. ²àçiðãi ìåìëåêåòòiê º½ðûëûìäàðäû» iøiíäå åøºàéñûñû ôèëîñîôòû» æàíûíà ñàé åìåñ. Îíäàé æàí ì½íäàé º½ðûëûìäà á½çûëàäû æ¸íå ¼ç êåñêiíií ¼çãåðòåäi. Æàò æåðäåí ¸êåëãåí ä¸íäåð á¼òåí òîïûð຺à åãiëãåí êåçäå ¼çiíi» ºàñèåòòåðií æî¹àëòûï, æåðãiëiêòi ¼ñiìäiêòåðäi» ºàñèåòòåðií ºàáûëäàéòûíû ñèÿºòû, îíäàé àäàìäàð äà ºàçiðãi êåçäå ¼çäåðiíå æàò ìiíåçãå èå áîëûï, ¼ç ì¾ìêiíäiêòåðií iñêå àñûðà àëìàéäû. Áiðຠîíäàé æàí ¼çi ñèÿºòû êåðåìåò º½ðûë¹àí ìåìëåêåòêå òàï áîëñà, – ñîíäà ¹àíà îë ¼çiíi» º½äàéëûº æàí¹à èå åêåíií áiëåäi, áàñºàëàð – áàñºà æàíäàð ìåí áàñºà ê¸ñiïòåð – àäàìäûºòàí ¼çãå åøí¸ðñå åìåñ. °ðèíå, ñåí îñûäàí êåéií á½ë íå¹ûë¹àí ìåìëåêåòòiê º½ðûëûì äåï ñ½ðàðñû». – Ñåí òàïïàäû». Ìåí îëàé åìåñ: á½ë áiç ìåìëåêåòiìiçäi» íåãiçií ºàëà¹àí êåçäå òàëäà¹àí º½ðûëûì áà, ¸ëäå áàñºà ìà, äåï ñ½ðàìຠáîëäûì? – Æàëïû àë¹àíäà ñîë. Ñîë ìåìëåêåòòå çà» øû¹àðóøû çà»äû áåêiòêåí êåçäå, ñåíiêiíäåé ïiêiðäi ½ñòàíàòûí áåëãiëi áið á¼ëiê ¸ðºàøàí ¼ìið ñ¾ðói êåðåê äåï àéòûëûï åäi ¹îé. – ȸ, ñîëàé äåï àéòûë¹àí. – Áiðຠñåíäåð àëäûí àëà á½ë ñ½ðàºòû òàëäàó ½çຠæ¸íå ºèûí áîëàäû äåï ºîðûººàíäûºòàí, îë ä½ðûñòàï ò¾ñiíäiðiëìåé ºàë¹àí. Áàñºàëàðûí äà òàëäàï áåðó î»àé¹à ò¾ñïåéäi. – ĸëiðåê àéòñàº, íåíi? Ôèëîñîôèÿíû ìåìëåêåòòå á½ðûñ ïàéäàëàíóäàí àðûëóäû» æîëäàðû – Ôèëîñîôèÿíû îäàí ìåìëåêåò æàïà øåêïåói ¾øií ºàëàé ïàéäàëàíó êåðåê? ´éòêåíi áàðëûº ½ëûëûº ò½ðàºñûç, àë ìàºàë¹à ñàé, òàìàøàëûº øûí ì¸íiíäå ºèûí. – Áiðຠáiçäi» ä¸ëåë òåê îë ê¼çãå ê¼ðiíåòiíäåé àéºûí áîë¹àí êåçäå ¹àíà ñî»ûíà æåòåäi. – Êåäåðãi òiëåêòi» æîºòû¹ûíàí åìåñ, ê¾øòi» æåòêiëiêñiçäiãiíåí áîëàäû. Ñåí ìåíi» æiãåðiìäi ºàçið ¼çi» äå ê¼ðåñi»: ºàðà, ìåí ìåìëåêåò iñêå ºàçiðãiäåé åìåñ, ä¸ë ºàðàìà-ºàðñû æà¹äàéäà êiðiñói êåðåê äåï àéòó¹à áàòûëäûºïåí êiðiñiï îòûðìûí.

– Ìåí äå îñûìåí êåëiñåìií. – Áiðຠñåí ê¼ïøiëiê îíûìåí êåëiñïåéäi äåéñi». – Ñîëàé áîëàð. – ²½ðìåòòiì ìåíi», ê¼ïøiëiêòi îñûëàéøà êií¸ëàé áåðóãå áîëìàéäû. Åãåð ñåí æàéëàï, àºûðûí ¹àíà òàíûì¹à äåãåí ìàõàááàòòû» æàìàí àòûí òåðiñêå øû¹àðñà», ñåíi»øå ê¼ïøiëiê ñåí îëàð ôèëîñîôòàð äåï åñåïòåéòiíäåðäi àéòûï îòûð äåï îéëàìàñ ¾øií, ôèëîñîôòàðäû» ºàíäàé åêåíií ê¼ðñåòñå» æ¸íå îëàðäû» òàáè¹àòû ìåí iñ-¸ðåêåòií àíûºòàñà», îëàð ¼ç ê¼çºàðàñòàðûí ¼çãåðòåäi. Åãåð ê¼ïøiëiê îëàð¹à ñîëàé ºàðàñà, øûíäû¹ûíäà, îëàðäû» ïiêiði áàñºà áîëûï ¼çãåðäi æ¸íå îëàð òóðàëû áàñºàøà àéòàäû äåðñi». Ñåí êiìäå-êiì ûçàëàíáà¹àí àäàì¹à ûçàëàíûï, ºûç¹àíøຠåìåñ àäàì¹à ºûç¹àíûøïåí ºàðàó¹à áàòûëû áàðàäû äåï îéëàéñû» áà? Ñåíi» æàóàáû»äû àëäûí àëà áîëæàé îòûðûï, ìåíi» àéòàðûì, ìåíi»øå, îíäàé àóûð ìiíåç ¼òå àç àäàìäàðäà ¹àíà êåçäåñåäi, ê¼ïøiëiêêå îë ò¸í åìåñ. – Òûíûøòàë, ìåí ñåíi» ê¼çºàðàñû»äû º½ïòàéìûí. – Àë ñåí ê¼ïøiëiêòi» ôèëîñîôèÿíû ½íàòïàóûíû» ñåáåïêåði ê¼ðiíãåí æåðäå øóëàï, ì½ðûíäàðûí òû¹à áåðåòií, àäàìäàðû æàìàíäàï, îëàð¹à æàóëûº òàíûòàòûí, áàñºàøà àéòºàíäà, ôèëîñîôòàð¹à æàò ºûëûº òàíûòûï, ¼çäåðií æàìàí ½ñòàéòûí áàñºà àäàìäàð åêåíäiãiíå ñåí êåëiñåñi» áå? – Òîëû¹ûìåí êåëiñåìií. – Ñîíûìåí ºàòàð, Àäèìàíò, ¼çiíi» îéûí øûíäû¹ûíäà áîëìûñºà áà¹ûòòà¹àí àäàì ò¼ìåíãå, àäàìíû» ê¾íäåëiêòi òiðøiëiãiíå ºàðàìàéäû, ºûç¹àíûø ïåí æàìàíøûëûººà ºàðñû ê¾ðåñóãå óàºûòûí æiáåðìåéäi. Íåáið ò¾çó æ¸íå 츻ãi òåïå òå»äiêòi ºûçûºòàé îòûðûï, î¹àí ½ºñàó¹à òûðûñàäû æ¸íå î¹àí áàðûíøà òå»äåñåäi. °ëäå ñåí òà»äàíó¹à ò½ðàðëûº ½ºñàó¹à áîëìàéòûí çàò áàð äåï îéëàéñû» áà? – Îë ì¾ìêií åìåñ. – ²àñèåòòi æ¸íå áið ò¸ðòiïêå êåëòiðiëãåí í¸ðñåìåí ºàòûíàñºà ò¾ñå îòûðûï, àäàìíû» áîéûíäà¹û áàð ê¾øêå ñàé, ôèëîñîô òà ò¸ðòiïòi æ¸íå ºàñèåòòi áîëàäû. °ëåìäå íå í¸ðñå áàð áîëñà, ñîíû æàìàíäàó¹à áîëàäû. – ȸ, ñîëàé. – Åíäåøå, ¼çiíi» æåêå áàñûíû» æåòiëóiìåí ¹àíà øåêòåëìåé, åãåð ôèëîñîô òà àäàìäàðäû» æåêå æ¸íå ºî¹àìäûº ¼ìiðiíå ¼çiíi» îéëà¹àíûí êiðãiçóãå äåãåí ºàæåòòiëiê òóñà, îäàí ïàéûìäàó, ¸äiëåòòiëiê æ¸íå áàðëûº æîº, – îëàð ¾øií á½ë áið-áiðiíåí ºàçiðãiäåé ¼ç-¼çiíåí òóàòûí ò½æûðûìäàð åìåñ, áið-áiðiíå ¸äåéi ñ¸éêåñòåíäiðiëãåí ôðàçàëàð ¹àíà. ̾ìêiíäiêòåð øåãiíäå iñòå äå, ñ¼çäå äå æåòiñòiêêå æåòåòií æ¸íå îñûíäàé ìåìëåêåòòå áèëiê º½ðàòûí ºàéûðûìäûëûººà òå» íåìåñå ºàéûðûìäûëûºòû» ¼çiíå ñàé áîëàòûí àäàìäû, áiðåóäi äå, îíäàé ê¼ï àäàìäàðäû äà – îëàð åøóàºûòòà ê¼ðìåãåí. Íåìåñå, ñåíi» îéû»øà, îëàð ê¼ðäi ìå? – Åøºàøàí. – ȸ, ìåíi» ñ¾éêiìäiì, îëàð¹à ûíòàìåí æ¸íå áàðëûº ì¾ìêiíäiêòåðìåí àºèºàòòû òàíûì ¾øií içäåãåí æ¸íå ä໺ïåí íåìåñå ñîòòàðäà¹û æ¸íå æåêå ºàòûíàñòàðäà¹û ºàðñûëàñóëàð¹à åø æàíàñïàéòûí òàìàøà æ¸íå ïàðàñàòòû ïàéûìäàóëàðäû» òû»äàóøûñû áîëó æàç¹àí æîº. – ȸ, îíäàé ïàéûìäàóëàðäû îëàð åñòiãåí æîº. – Ìiíå ñîíäûºòàí, áiç ñîë êåçäå îñûäàí ºàóiïòåíñåê òå, àºèºàòºà òàëïûíûï, áiç ìåìëåêåò òå, îíû» º½ðûëûìû äà, æåêå àäàì äà, îëàðäû ºàçið ïàéäàñûç äåï àòàéòûí, òiïòi äå àºûëñûç åìåñ àäàìäàðäû – àç ¹àíà îñû ôèëîñîôòàðäû ì¸æá¾ð åòåòií ºàæåòòiëiê òóìàé, – ìåìëåêåò òóðàëû îëàð, îíû ºàæåò åòå ìå, åòïåé ìå, (ìåìëåêåò òå îëàðäû òû»äàóû êåðåê), íåìåñå áåëãiëi áið ºàñèåòòi ñåçiíó àðºûëû íà¹ûç ôèëîñîôèÿ¹à ºàçiðãi áèëåóøiëåðäi» æ¸íå ïàòøàëàðäû» ½ëäàðû íåìåñå îëàð ¼çäåði º½ìàðëûºïåí òàëïûíáàñà; åøóàºûòòà æåòiëìåéäi. Îñû åêi ì¾ìêiíäiêòi» ºàéñûñû áîëìàñûí íåìåñå îëàðäû» åêåói äå – iñêå àñïàéòûí ¸ðåêåò äåï åñåïòåóãå ìåíi» åøºàíäàé íåãiçiì æîº. °éòïåñå, áiçäi ¸äiëåòòi ò¾ðäå º½ð áîñ òiëåêòåðìåí àéíàëûñºàíûìûç ¾øií ê¾ëêiãå àéíàëäûðàð åäi. Ñîëàé åìåñ ïå? – ȸ, ñîëàé. Èäåàëäû ìåìëåêåòòi» iñêå àñûðûëóû – Åãåð ôèëîñîôèÿäà¹û àòàºòû àäàìäàð ¾øií ¼òêåí ê¾íäåð øåêñiçäiãiíäå íåìåñå ºàçiðãi ê¾íi ¼ç ºîëûíà ìåìëåêåòòi» ºàìºîðëû¹ûí àëó ºàæåòòiëiãi òóñà áiçäi» ê¼çiìiç æåòïåñ àëûñòà áåëãiñiç áið òà¹ûëàðäû» æåðiíäå – íåìåñå îñûíäàé ºàæåòòiëiê êåéiíiðåê òóñà, áiç ìåìëåêåòòiê º½ðûëûìíû» áîë¹àíû, áàð åêåíi æ¸íå áîëàòûíû òóðàëû ¼ç ê¼çºàðàñûìûçäû ºîð¹àï ºàëó¹à áàðûìûçäû ñàëàìûç, ä¸ë îñû Ìóçà ìåìëåêåòòi» áèëåóøiñi áîëñà, îíäàé º½ðûëûìíû» iñêå àñûðûëóû ¸áäåí ì¾ìêií, ì¾ìêií åìåñ åêåíäiãi òóðàëû áiç àéòïàéìûç. Àë îíû» ºèûí åêåíäiãií áiç äå ìîéûíäàéìûç.

ôèëîñîôèÿëûº áîëà àëàäû? ̾ìêií áiçäi» òåðiñêå øû¹àð¹àí áiòiìäåðiìiçãå ºàòûñòû ì¾ìêií áiç îñûíû àéòà àëàðìûç? – °ðèíå, æîº. – °ëäå ìåìëåêåòòi» áèëåóøiñi ôèëîñîôòàðäû» ºàóûìû áîëìàé íåìåñå iñ æ¾çiíäå áiç ñ¼çáåí ñóðåòòåï áåðãåí ìåìëåêåòòiê º½ðûëûì iñêå àñïàé, áiçäi» ìåìëåêåò ¾øií äå, àçàìàòòàð ¾øií äå áàºûòñûçäûº òàóñûëìàéäû äåãåí ñ¼çäåðiìiç îëàðäû ûçàëàíäûðà ìà? – ̾ìêií îëàðäû ñîë ûçûëàíäûðàòûí øû¹àð, áiðຠºàçið îíäàéëàð àçäàó ñèÿºòû. – Åãåð ñåí ºàðñû áîëìàñà», îëàð òåê àç ¹àíà ûçàëàíûï ºîéìàé, ì¾ëäåì òûíûøòàëûï ºàëäû æ¸íå ¼çäåðií ñåíäiðóãå òåê ½ÿë¹àíäûºòàí ¹àíà ê¼íäi äåéiê. – °ðèíå, ºàðñû åìåñïií. – Ñîíûìåí, á½ë æåðäå áiç îëàðäû ê¼íäiðäiê äåï åñåïòåéìiç. Áiðຠìûíàíû êiì æà øû¹àðàäû: ïàòøàëàðäû» æ¸íå áèëåóøiëåðäi» ½ðïàºòàðûíäà ôèëîñîôèÿëûº áiòiìäåð êåçäåñói ì¾ìêií ¹îé... – Á½íûìåí åøêiì äàóëàñïàéäû. – Àë åãåð îíäàé áiòiìäåð êåçäåññå, îëàðäû» á½çûëûï êåòói ºàéòïàñ í¸ðñå ìå? Îëàðäû» ¼çäåðiíi» êåòóiíi» ºèûí åêåíií áiç ìîéûíäàéìûç. Áàðëûº óàºûòòàðäà îëàðäû» iøiíåí áiðåóiíå äå àìàí ºàëó æàçáà¹àíû øûí áà? – Òiïòi äå îëàé åìåñ. – Ñîíûìåí ºàòàð ¼ç ºàðàóûíäà ìåìëåêåòi áàð áiðåóäi» ïàéäà áîëóû-ຠæåòêiëiêòi, àë àäàì ºàçið áàñºàëàð ñåíáåéòií í¸ðñåíi» á¸ðií æàñàéäû. – Îíû» áið ¼çi äå æåòêiëiêòi áîëàð åäi. – Åãåð áèëåóøi áiç òàëäà¹àí çà»äàð ìåí ñàëò-ä¸ñò¾ðëåðäi îðíàòñà, àçàìàòòàðäû» îëàðäû øûí ê¼»iëäåðiìåí îðûíäàóû ì¾ìêií. – Îë ì¾ìêií. – Áiçäi» ê¼çºàðàñòàðûìûç¹à áàñºàëàðäû» ºîñûëóû îëàð ¾øií ì¾ìêií åìåñ ïå? – Ìåí ¼ç áàñûì îëàé äåï îéëàìàéìûí. – Ñîíûìåí ºàòàð, ìåíi» îéûìøà, áiçäi» á½ðûí æåòêiëiêòi ò¾ðäå òàëäà¹àíäàðûìûç, áiçäi» ½ñûí¹àíäàðûìûç – åãåð îë iñêå àñûðûëñà, íà¹ûç êåðåìåò áîëàð åäi. – ȸ, áiç îíû æåòêiëiêòi ò¾ðäå òàëäàäûº. – Àë åíäi áiçäå çà» øû¹àðó òóðàëû áûëàé áîëàäû: áiç àéòºàíäàðûìûçäû» áàðëû¹û ä½ðûñ, îë ºèûí, áiðຠîë ì¾ìêií. õàëûººà ïàéäàëû ºàéûðûìäûëûº æà¹ûíàí íàøàð øåáåð øû¹àäû äåï îéëàéñû» áà? – Æàìàí øåáåð øûºïàñ. – Åãåð àäàìäàð áiç îëàð òóðàëû øûíäûºòû àéòàòûíûìûçäû ½ºñà, îëàð ôèëîñîôòàð¹à íàðàçûëûº áiëäiðå ìå æ¸íå ìåìëåêåòòi, ñóðåòøiëå𠺽äàéäû» æàñà¹àí ¾ëãiñiíå ºàðàï æàñàìàñà, åø óàºûòòà ã¾ëäåìåéäi äåãåí áiçäi» ïàéûìäàóûìûç¹à ºàðñû øûºïàñ åäi. – Åãåð ò¾ñiíñå, îíäà íàðàçûëûº òà áiëäiðìåéäi. Ñåí ºàíäàé êåñêií òóðàëû àéòûï îòûðñû»? – Àäàìäàðäû» ìiíåçäåði ìåí ìåìëåêåòòi òàºòàé ñèÿºòû àëäûìåí òàçàëàï àëàð åäi, îë òiïòi äå ºèûí åìåñ. Å» àëäûìåí îëàð æåêå àäàìäàð¹à äà, ìåìëåêåòêå äå òèiñïåé, îíû òàçàëàï àëìàé çà»äàð åíãiçóäi ºàëàìàéòûíäû¹ûìåí åðåêøåëåíåäi. – Îë ä½ðûñ. – Îäàí ñî», îëàðäû» ìåìëåêåòòiê º½ðûëûìíû» êåñêiíií æàñàéòûíû ðàñ ºîé. – ĸë ñîëàé. – Ñîäàí ñî», ìåíi»øå, á½ë ¾ëãiíi æàñàé îòûðûï, îëàð åêi í¸ðñåãå: òàáè¹àòûíàí ¸äiëåòòi, êåðåìåò, ïàðàñàòòû æ¸íå ò.á., æ¸íå äå îñûíû» áàðëû¹ûíû» àäàìäàðäà ºàëàé áàð áîëàòûíûíà ê¼»ië àóäàðàäû. Àäàìäàðäû» ìiíåç-º½ëºûí àðàëàñòûðà æ¸íå áið-áiðiìåí áàéëàíûñòûðà îòûðûï, îëàð Ãîìå𠺽äàé ò¸ðiçäåñ, º½äàé êåñêiíäåñ äåï àòà¹àí, àäàì¹à ò¸í ºàñèåòi áàð àäàìíû» àë¹àøºû áåéíåñií æàñàéäû. – Á½ë áið êåðåìåò ñóðåò áîëàð åäi! – Àë ñåíi» ñ¼çi» áîéûíøà, áiçãå ºàðñû øûººàíäàðäû áiç á½ðûí ìàºòà¹àí, ìåìëåêåòòi ñåíiï òàïñûðûï ºîéäû äåï îëàð ñåíáåãåí, ìåìëåêåòòiê º½ðûëûìíû» ñûçóøûñû îñûíäàé åêåíiíå áiç ñåíäiðå àëìàéìûç áà? Åãåð îëàð ºàçið áiçäi òû»äàñà, ºàëàéøà îëàð æ½ìñàðìàéäû? – °ðèíå, îëàðäû» åñòåði ä½ðûñ áîëñà, ñåíåäi. – Îëàðäû» ºàíäàé ºàðñûëûºòàðû áîëóû ì¾ìêií? Ôèëîñîôòàð àºèºàò ïåí áîëìûñòû» å» º½øòàð áàñ èóøiëåði åìåñ ïå? – Îëàé áîëìàóû î¹àø áîëàð åäi. – Íåìåñå áiç òàëäà¹àí ôèëîñîôèÿëûº áiòiì å» áèiê èãiëiêêå òóûñ åìåñ ïå? – Á½ë äà ñîë ñàðûíäà. – Àðû ºàðàé. Åãåð îë áîëìàñà, îíäà ºàíäàé áàñºà áiòiì, îíû ¼çiíå ñàé ºîëäàíàòûí áîëñà, òîëû¹ûìåí içãiëiêòi æ¸íå

– Òàíûì¹à äåãåí ºàáiëåòòiëiê, åñòå ñàºòàó, øåøåíäiê, çåðåêòiê æ¸íå îíûìåí áàéëàíûñòûíû» á¸ði, ¸äåòòå, ñåí áiëåòiíäåé, áàðëû¹û áiðãå êåçäåñïåéäi, àë æàñ áàëàøà æàëûíäû æ¸íå æàðºûðà¹àí àºûëû áàð àäàìäàð ¸ðºàøàí ûð¹àºïåí æ¸íå òûíûø ¼ìið ñ¾ðóãå ºàáiëåòñiç; êåðiñiíøå, ¼çäåðiíi» áåëñåíäiëiãiìåí îëàð æàí æ຺à àëûï-½øûï ò½ðàäû æ¸íå áàðëûº ò½ðàºòû í¸ðñå îëàð¹à æàò. – Ñåíiêi ä½ðûñ. – Åãåð àäàìäàð ìiíåç-º½ëûºòàðûíû» ò½ðàºòûëû¹ûìåí åðåêøåëåíñå æ¸íå ¼çãåðãiøòiê îëàð¹à æàò áîëñà, îëàð¹à ñåíóãå áîëàäû, îëàð ñî¹ûñòà äà ºîºûíûøºà áåðiëìåéäi; îñû ºàñèåòòåð áiëiìäi èãåðóäå äå ê¼ðiíåäi: îëàð î»àé áåðiëìåéäi, øûðìàóäà ºàë¹àí ñèÿºòû, îëàðäû» ºàáûëäàóû ºèûí æ¸íå àë áið í¸ðñåíi ìå»ãåðó êåðåê áîëñà, îëàðäû» ½éºûñû êåëiï, åñiíåéäi. – Îíäàé áîëàäû. – Ñîíûìåí ºàòàð áiç îíäàé àäàì òîëû¹ûìåí îñû ºàñèåòòåðãå èå áîëóû êåðåê äåï àéòºàíáûç, ¸éòïåñå î¹àí îíäàé ò¸ðáèå áåðóäi», î¹àí º½ðìåò ê¼ðñåòiï, áèëiêòi áåðiï ºîþäû» ºàæåòi æîº. – Á½ë ä½ðûñ. – Áiðຠîñû àòàë¹àíäàðäû» ¾éëåñiìäiëiãi ñèðåê êåçäåñåòiíií áàéºàéñû» áà? – ȸ, ñèðåê. – ß¹íè, áiç á½ðûí àéòºàíäàé, àäàìäû ºèûíäûºòàðäà, ºàóiï ºàòåðëåðäå æ¸íå ºóàíûøòàðäà òåêñåðó êåðåê. Ñîíûìåí ºàòàð, î¹àí á½ðûí àéòûë¹àí í¸ðñåëåðäi: îíû» å» æî¹àð¹û òàíûìäàðäû ºàáûëäàó¹à ºàáiëåòòiëiãií áàéºàï, îë àäàìäàðäû» áàñºà áið iñòåðäåí æàñºàíûï, ºîðºà ìà, ñîíû áàºûëàï, îíû ê¼ïòåãåí ¹ûëûìäàð¹à ¾éðåòóäi ºîñàéûº. – Îíû áàºûëàó êåðåê. Áiðຠºàíäàé òàíûìäàðäû ñåí æî¹àðû äåï åñåïòåéñi»? – ̾ìêií, æàííû» ¾ø ò¾ðií àæûðàòûï, áiç ¸äiëåòòiëiê, ïàðàñàòòûëûº, åðæ¾ðåêòiëiê ïåí äàíàëûº òóðàëû, ¸ðºàéñûñûíû» íå åêåíií àíûºòàï, ºîðûòûíäû æàñà¹àíûìûç ñåíi» åñi»äå áîëàð. – Åãåð îíû ìåí åñiìäå ñàºòàìàñàì, àðû ºàðàé òû»äàó¹à º½ºûëû áîëìàñ åäiì. – Àë îíû» àëäûíäà íå àéòûë¹àíû òóðàëû ñåíi» åñi»äå áàð ìà? – Íàºòûðຠàéòñàº, îë íå? – Ñîëàé áîëûï ò½ð. – Áiç á½ë ñ½ðàºòû çîð¹à äåãåíäå òàìàìäàñàº, ºàë¹àíäàðû òóðàëû äà àéòóûìûç êåðåê. Ìåìëåêåòòiê iñòåðäi æ¾ðãiçó ì¾ìêiíäiãiíå àäàìäàð ºàíäàé ¹ûëûìäàð ìåí iëiìäåðäi» àðºàñûíäà, ºàëàéøà èå áîëàäû? Îëàðäû» ¸ðºàéñûñû íåøå æàñûíäà ºàíäàé iñêå êiðiñåäi? – ȸ, îë òóðàëû àéòó êåðåê. – Ìåí á½ðûí ¸éåë àëó, áàëà òóó æ¸íå ¾êiìåò ºûçìåòiíå òà¹àéûíäàëó¹à áàéëàíûñòû ºîéûë¹àí ºèûí ñ½ðàºòàðäû åðòåðåê àëûï òàñòàó ¾øií åøí¸ðñåíi àëäûí àëà îéëàñòûð¹àì æîº, – ìåí íà¹ûç øûíäûº æà¹ûìñûç æ¸íå àóûð áîëàòûíûí áiëäiì; ñîíäà äà ºàçið á½ë ñ½ðàºòû ºàðàñòûðóäû» ºàæåòòiëiãi àç åìåñ åêåíäiãiíå ê¼çiìiç æåòiï îòûð. °éåëäåð ìåí áàëàëàð¹à ºàòûñòû àéòñàº, îë îðûíäàëäû, àë áèëåóøiëåð òóðàëû òàëäàóäû ºàéòà áàñòàó¹à òóðà êåëåði ñ¼çñiç. – Åãåð ñåíi» åñi»äå áîëñà, áiç îëàð¹à ¼ç ìåìëåêåòiíå äåãåí ºóàíûøòà äà, ºàé¹ûäà äà ñûííàí ¼òêåí ìàõàááàò ò¸í äåãåíáiç, îë åðåæåëåðiíåí îëàðäû» åøáið ºèûíäûºòà áîëñûí, ºàóiïºàòåðäå áîëñûí, íåìåñå ò½ðàºñûçäûºòà áîëñûí áàñ òàðòïàéòûíû àéºûí áîëóû òèiñ. Á½ë æåðäå êiì ¸ëñiç áîëñà, ñîíû ºàáûë àëìàó¹à òóðà êåëåäi, áiðຠàëòûííû» îòòàí øûººàíûíäàé á½ë ñûíàºòàí êiì òàçà øûºñà, ñîíû áèëåóøi åòiï ºîþ êåðåê, î¹àí åðåêøå º½ðìåò ê¼ðñåòiï, îñû ¼ìiðiíäå äå, ¼ëãåííåí ñî» äà ñûéëûºòàð áåðó êåðåê. Áiçäi» ¸»ãiìåìiç ì½íû æàíàï ¼òêåí êåçäå îñû àéòûë¹àí áîëàòûí, áiðຠîë ñîë àðàäà-ຠáiçäi» àëäûìûçäàí ºàçið øûººàí í¸ðñåäåí ºîðºûï, òû¹ûëûï ºàë¹àí. – Íà¹ûç øûíäûº, îë ìåíi» åñiìäå. – Ñîë êåçäå ìåíi», äîñòûì, ºàçið àéòó¹à áåë áó¹àí í¸ðñåíi àéòó¹à áàòûëûì æåòïåäi. ´òå òèÿíàºòû ê¾çåòøi ¹ûï ôèëîñîôòàðäû ºîþ êåðåê äåï áàòûë àéòàéûº. – Á½ë äà àéòûëñûí. Òà¹û ôèëîñîôòû» òàáè¹àòû æ¸íå ò¼ðò ºàéûðûìäûëûº òóðàëû – Îëàð ñåíäå àç ¹àíà áîëàòûíûí åñi»äå ñàºòà: îëàðäû» òàáè¹àòû áiç òàëäà¹àíäàé áîëóû êåðåê, ¼éòêåíi îíäàé áiòiìäåðäi» ºàñèåòòåði áiçäå ¼òå ñèðåê êåçäåñåäi: ê¼ï æà¹äàéäà îëàð øàøûð໺û áîëàäû. – Ñåí íåíi àéòûï îòûðñû»?

åñòiãåíñi», èãiëiê èäåÿñû – ìiíå á½ë å» ºàæåòòi áiëiì; ¸äiëåòòiëiêòi» æ¸íå îäàí áàñºàëàðäû» æàðàìäûëû¹û, ïàéäàëûëû¹û ñî¹àí áàéëàíûñòû. Ñåí ºàçið äå á½ë èäåÿíû æåòêiëiêòi áiëìåéòiíiìiçäi, ºàéòàëàï àéòàòûíûìäû áiëãåí øû¹àðñû». Îíû áiëìåãåíäiêòåí, îíñûç, îäàí áàñºàëàð òóðàëû áiçäi» ê¼ï ì¼ëøåðäå ìà¹ë½ìàòûìûç áîëñà äà, ñåíi ñåíäiðåìií, áiçãå åø í¸ðñå ê¼ìåê áåðå àëìàéäû, á½ë ñà¹àí ¸êåëåòií èãiëiãi òóðàëû îéëàìàñòàí ¼çi»å áåëãiëi áið çàòòû àë¹àíû» ñèÿºòû. °ëäå ñåí, îë æàºñû ìà äåï îéëàìàé, ê¼áiðåê ì¾ëiêêå èå áîëóäû ¹àíà áàñòû äåï îéëàéñû» áà? ̾ìêií, ¸äåìiëiê æ¸íå èãiëiê òóðàëû òiïòi äå îéëàíáàé-àº, íå í¸ðñåíi áîëñà äà ò¾ñiíóãå áîëàð? – Çåâñïåí àíò åòåìií, ìåí îëàé äåï îéëàìàéìûí. – Áiðຠñåí áiëåñi» ¹îé, ê¼ïøiëiêòi» îéûíøà, èãiëiê ë¸çç¸ò àëóäàí, àë æàí ä¾íèåñi í¸çiê àäàìäàð ¾øií – ò¾ñiíiêòåí ò½ðàäû. – °ðèíå. – Áiëåñi» áå, äîñòûì, á½ë ê¼çºàðàñòû ½ñòàí¹àíäàð á½ë ò¾ñiíiêòi» íå í¸ðñå åêåíií ê¼ðñåòå àëìàéäû, áiðຠñî»ûíäà îíû æàºñûëûºòû ò¾ñiíó äåï àéòó¹à ì¸æá¾ð áîëàäû. – Á½ë ê¾ëêiëi. – ʾëêiëi áîëìàé øå, “èãiëiê” äåãåí ñ¼çäi æèi-æèi àéòà áåðñå, áiçãå îëàðäû» íå àéòºàíû ò¾ñiíiêòi áîëàòûíäàé-ຠæ¸íå áiçäi èãiëiêòi áiëìåéñi»äåð äåï æàç¹ûðà îòûðûï, òà¹û äà îíû æàºñûëûºòû ò¾ñiíó äåï àòàï, ñîäàí ñî» áiçáåí ñîíû áiëåòií àäàìäàð ðåòiíäå ñ¼éëåñåäi. – Íà¹ûç øûíäûº. – Èãiëiêòi ë¸çç¸ò äåï ò¾ñiíåòiíäåð àç ºàòåëåñå ìå? Îëàð äà àçäûðóøû º½ìàðëûºòàðäû» áîëàòûíäû¹ûí ìîéûíäàìàéäû äåéñi» áå? – Îäàí äà æàìàí º½ìàðëûºòàð áîëàäû. – Ìåíi» îéûìøà, îëàð èãiëiê ïåí æàìàíäûºòû áið äåï îéëàéäû. Îëàé åìåñ ïå? – ĸë ñîëàé. – ß¹íè, ò¾ñiíiêòi, á½íû» áàðëû¹ûíäà äàóëû í¸ðñå ¼òå ê¼ï. – °ðèíå. – Àðû ºàðàé. °ëäå á½ë äà ò¾ñiíiêòi åìåñ ïå: ê¼ïøiëiãi ¼çäåðiíå ¸äiëåòòi, òàìàøà áîëûï ê¼ðiíãåí í¸ðñåíi, øûíäû¹ûíäà îë ñîëàé áîëìàñà äà, òà»äàï àëûï, ñî¹àí ñ¸éêåñ ¸ðåêåò æàñàð åäi, èãiëiêêå êåëåð áîëñàº, á½ë æåðäå åøêiì – Áiç á½ë ºàñèåòòåðäi æàºñûðຠºàðàñòûðó ¾øií áàñºà, ½çຠæîë áàð åêåíií àéòºàíáûç, åãåð îë æîëìåí æ¾ðñåê, îëàð àíû¹ûðຠáîëàäû, áiðຠá½ðûí àéòûë¹àíäàðäàí äà êåðåêòi ºîðûòûíäû æàñàó¹à áîëàäû. Ñûíû áiç æåòêiëiêòi ñàíàäûº, ñ¼éòiï, ìåíi» îéûìøà, íàºòû ºîðûòûíäûëàð øûºïàäû. Àë îëàð ñåíäåðäi» ê¼»iëäåði»íåí øû¹à ìà, îíû ¼çäåði» àéòû»äàð. – Ìà¹àí îëàð áàðûíøà ä¸ëåëäi áîëûï ê¼ðiíäi – äåäi Àäèìàíò, – áàñºàëàð¹à äà ñîëàé. – ²ûìáàòòûì, ¼ëøåì á½íäàé çàòòàðäà åãåð îë øûíäûºòàí ñ¸ë áîëñà äà àðòòà ºàëñà, îíäà áàðûíøà ä¸ëåëäi áîëà àëìàéäû. ´éòêåíi æåòiëìåãåí í¸ðñåíi» ¼ëøåìi áîëà àëìàéäû ¹îé. Êåéäå êåéáiðåóëåðãå îñûíû» ¼çi æåòêiëiêòi, àë àðû ºàðàé içäåíiñòåð àðòûº áîëûï ê¼ðiíåäi. – Îíäàé ¸ñåð àäàìäàð¹à íå캽ðàéëûëûºòàí ïàéäà áîëàäû. – Á½¹àí, ¸ñiðåñå, ìåìëåêåò ïåí çà»íû» ºîð¹àóøûñû ìîéûí ½ñûíñà êåðåê. – °ðèíå. – Îëàé áîëñà, äîñòûì, î¹àí ½çà¹ûðຠæîëìåí æ¾ðó êåðåê æ¸íå ãèìíàñòèêàëûº æàòòû¹óëàðäàí ã¼ði áiëiì àëó¹à ê¼ï ê¾ø æ½ìñàó êåðåê, ¸éòïåñå, áiç æà»à ¹àíà àéòºàíäàé, îë ¼çiíå å» ºàæåòòi æ¸íå àñà ìà»ûçäû áiëiìäå æåòiñòiêêå åøóàºûòòà æåòå àëìàéäû. – ȸ, îë å» ìà»ûçäûñû åìåñ ïå? Áiç òàëäà¹àíäàðäàí áàñºà, ¸äiëåòòiëiêòåí ìà»ûçäû áiðäå»å áàð ìà? – ȸ, îäàí äà ìà»ûçäû áið í¸ðñå áàð, îíû æàëïû ñóðåòòåï ºàíà ºîþ æåòêiëiêñiç, êåðiñiíøå, îíäà åøí¸ðñåíi æiáåðiï àëó¹à áîëìàéäû, áàðëû¹û àÿºòàë¹àí áîëóû êåðåê. Ìà»ûçäû åìåñ çàòòàð¹à áàðûíøà ä¸ë æ¸íå òàçà áîëóû ¾øií áàð ºàáiëåòií æ½ìñàï, àë å» ìà»ûçäû¹à êåëãåí êåçäå 콺èÿòòûëûºòû ºàæåò åòïåó ê¾ëêiëi åìåñ ïå? Èãiëiê (ýéäîñ) èäåÿñû – °ðèíå, ñåíi» åñêåðòói» áà¹àëû – áiðຠá½ë ìà»ûçäû áiëiì íåäå, îë íå òóðàëû, ºàëàé îéëàéñû»? °ëäå ñà¹àí á½ë ñ½ðàºòû ºîéìàé, æiáåðå ñàëàäû äåï îéëàéñû» áà? – Ìåí î¹àí ñåíi»êiðåìåéìií – ñåí äå ñ½ðຠºîé. Ñåí îë òóðàëû àç åñòiãåí æîºñû», àë ºàçið ñåí íå îéëàíáàéñû», íå ìà¹àí ¸äåéi ¼çiíi» àðàëàñóû»ìåí ¸áiãåðëiê òàóûï áåðiï îòûðñû»: ìåíi» îéûìøà, ñûñû ä¸ëiðåê. Ñåí æèi

– Áàñºàëàðäàí íå í¸ðñåíi» àíûº, ¸äåìi åêåíií áiëóãå ì¾ìêiíäiãi» áîëà ò½ðà, ñåí ñèûºñûç, á½ëû»¹ûð, àíûº åìåñ í¸ðñåíi áàºûëàóäû æ¼í ê¼ðåñi» áå? – Çåâñ ¾øií, Ñîêðàò, – äåï àéºàéëàï æiáåðäi Ãëàâêîí,– îéû»äû áiòiðãåí àäàì ñèÿºòû ºàøºàëàºòàìà. Åãåð ñåí èãiëiê òóðàëû ñ½ðàºòû ¸äiëåòòiëiê, ïàðàñàòòûëûº æ¸íå áàñºàëàð ñèÿºòû æiêòåï ê¼ðñåòñå», ñîë áiçãå æåòêiëiêòi. – Ìà¹àí, ºàäiðëiì, îäàí äà æåòêiëiêòi áîëàð åäi. Ìåí ºàëàéäà ºàòåëåñïåóiì êåðåê, ¸éòïåñå, ºèñûíñûç ¸óðåëåíiï, ê¾ëêiãå ºàëàðìûí. °çiðøå, ìåíi» ñ¾éêiìäiëåðiì, èãiëiêòi» ¼çiíi» íå í¸ðñå åêåíií áiç óàºûòøà ºàðàñòûðìàé ºîÿ ò½ðàéûº, ¼éòêåíi, ìåíi»øå, îë ºàçiðãi ìåíi» ïiêiðëåðiìíi» æåòåð äå»ãåéiíåí æî¹àðû ò½ð. Àë åíäi èãiëiêòåí òóûíäàéòûí, î¹àí ¼òå ½ºñàéòûí í¸ðñåëåð òóðàëû, åãåð ñåíäåð ºàëàñà»äàð, ìåí ºóàíà-ºóàíà ¸»ãiìåëåñåð åäiì, àë ºàëàìàñà»äàð, îíäà á½íû äà ºîÿéûº. – °ðèíå, àéò, îíû òóäûðàòûí ê¾ø òóðàëû ñåí áiçãå êåéiíiðåê àéòàðñû». – Ìåí ñåíäåðãå îñû ºàðûçûìäû òîëûº ¼òåñåì äåï åäiì, ºàçiðãiäåé òåê ïàéûçûí ¹àíà åìåñ. °çiðøå ïàéûçûí àëà ò½ðû»äàð, ÿ¹íè èãiëiêòi» ¼çiíåí òóûíäàéòû»äàðäû. Áiðຠñàºòàíû»äàð, ºàòå åñåïòåï, ìåí ñåíäåðäi áàéºàóñûçäà àëäàï êåòïåéií. – Áiç øàìàìûç êåëãåíøå ñàºòàíàìûç. Áiðຠñåí æàë¹àñòûðà áåð. – Ñîíäà äà ñåíäåðäi» êåëiñiìäåði»äi àëûï æ¸íå á½ðûí äà ñåíäåðìåí á½ë òóðàëû àéòºàíûìûçäû, æèi-æèi åñêå ñàë¹àíûìûçäû åñêåðòåìií. – Ñîíäà íåíi? – Áiç ê¼ïòåãåí ¸äåìi çàòòàð, ê¼ïòåãåí èãiëiêòåð æ¸íå áàñºà äà í¸ðñåëåð áàð äåï åñåïòåéìiç, îëàðäû áið-áiðiíåí àíûºòàìàëàð àðºûëû àæûðàòàìûç. – ȸ, áiç ñîëàé äåï åñåïòåéìiç. – Ñîíûìåí ºàòàð, ¼çäiãiíåí ¸äåìiëiê, ¼çäiãiíåí èãiëiê áàð äåï æ¸íå òà¹û äà áàñºà çàòòàð òóðàëû, îëàðäû» ê¼ï åêåíií ìîéûíäàï-àº, àéòàìûç. Àë ¸ð çàòòû» íå åêåíií áiç ñîë ¸ð çàòòû» ¼çiíå ò¸í áiðò½òàñ èäåÿ¹à ñ¸éêåñ áåëãiëåéìiç. – ȸ, îë ñîëàé. – Ƹíå äå áiç îë çàòòàðäû ê¼ðóãå áîëàäû, áiðຠîë òóðàëû îéëàó¹à áîëìàéäû, àë èäåÿ òóðàëû, êåðiñiíøå, îéëàó¹à áîëàäû, àë îíû ê¼ðóãå áîëìàéäû äåéìiç. àëäàìøû¹à ºàíà¹àòòàíáàéäû, áàðëû¹û íà¹ûç èãiëiêòi içäåéäi, àë àëäàìøûíû êåç-êåëãåíi åëåìåéäi. – Îë øàðòñûç. – Èãiëiêêå êåç-êåëãåí æàí ½ìòûëàäû, ñîë ¾øií ºîëäàí êåëãåíií æàñàéäû; îë èãiëiêòi» áåëãiëi áið í¸ðñåäåí ò½ðàòûíûí, îíäà áið í¸ðñå áàð åêåíií ñåçåäi, áiðຠîíû» íå í¸ðñå åêåíií ò¾ñiíå àëìàéäû. Èãiëiêêå îë áàñºà í¸ðñåëåðãå ñèÿºòû ñåíiììåí àðºà ñ¾éåé àëìàéäû, ìiíå, ñîíäûºòàí ¼çiíå òèiìäi í¸ðñåëåðãå ºîë æåòêiçóäå æå»iëiñêå ½øûðàéäû. Ìåìëåêåòòåãi áiç áàðëû¹ûí äà ñåíiï òàïñûðó¹à äàéûí áîëûï æ¾ðåòií æàºñû àäàìäàðäû» äà îñû áið ìà»ûçäû í¸ðñåãå áàéëàíûñòû îéëàðû òàï îñûíäàé ê¾»ãiðò áîëóû êåðåê äåï ºàëàéøà àéòà àëàìûç? – Åø óàºûòòà àéòà àëìàéìûç. – Åãåð ¸äiëåòòiëiê ïåí ¸äåìiëiê ºàëàéøà èãiëiê áîëà àëàòûíû áåëãiñiç áîëñà, îíû ò¾ñiíáåéòií àäàìíàí ëàéûºòû ºîð¹àóøû òàáà àëìàéäû. ȸ, îíñûç åøêiì îíû òàíè äà àëìàéäû äåï áîëæàì æàñàéìûí. – Ñåí ä½ðûñ áîëæàì æàñàéñû». – Ñîíûìåí áiðãå ìåìëåêåòòiê º½ðûëûì îñûíû áiëåòií ñàºøû ê¾çåòêåí æà¹äàéäà ¹àíà æåòiëãåí ò¸ðòiïòå áîëàäû. – Á½ë ºàæåò. Àë ñåí, ¼çi», Ñîêðàò, èãiëiêòi íå í¸ðñå äåï ñàíàéñû», îë áiëiì áå, ¸ëäå ë¸çç¸ò ïà? Íåìåñå òà¹û áàñºà, ¾øiíøi áið í¸ðñå äåï åñåïòåéñi» áå? – Ñåí ºàíäàé àäàìñû»? Á½ë òóðàëû ºàðàïàéûì îéïiêiðëåð ñåíi ºàíà¹àòòàíäûðìàéòûíû ìà¹àí áåëãiëi, ñåí îíû á½ðûí áàéºàòºàíñû». – Ìåíi» îéûìøà, Ñîêðàò, á½íû» ò¼»iðåãiíäå ½çຠàéíàëûññà äà, áàñºàíû» îéûí æåòêiçå áiëiï, àë ¼çiíi» îéûí ò¾ñiíäiðiï áåðå àëìàñà, îë ä½ðûñ åìåñ. – Ñîíäà ºàëàé? Ñåíi»øå, àäàì ¼çiíi» áiëìåéòiíií áiëåòií àäàìäàé àéòó¹à ºàºûñû áàð ìà? – Òiïòi áiëãiøòåé áîëûï åìåñ, òåê ¼çiíi» îé-ïiêiði ðåòiíäå íå îéëàéòûíûí áàÿíäàñûí. – ²àëàé? Ñåí íå, áiëiìãå íåãiçäåëìåãåí ïiêiðëåðäi» åø í¸ðñåãå æàðàìàéòûíûí áàéºàìàäû» áà? Òiïòi å» æàºñûñûíû» ¼çi ñîºûð. Åãåð àäàìäàðäû» ïiêiðëåði ò¾ñiíiêêå íåãiçäåëìåñå äå, ä½ðûñ áîëñà, îëàð, ñåíi»øå, ê¼çi ê¼ðìåñå äå, æîëìåí ä½ðûñ æ¾ðåòií ñîºûðäàí ºàíäàé àéûðìàøûëû¹û áàð? – Åøºàíäàé.

– ʼðó ºàáiëåòi ¼çiíi» òàáè¹àòû æà¹ûíàí á½ë º½äàé¹à ìûíàäàé ºàòûíàñòà áîëàð ìà åêåí...? – ²àíäàé? – ´ç-¼çäiãiíåí ê¼ðó ºàáiëåòi äå, áiç ê¼ç äåï àòàéòûí îíû» òóàòûí í¸ðñåñi äå, ʾí åìåñ. – °ðèíå îëàé åìåñ. – Áiðຠáiçäi» ò¾éñiãiìiçäåãi å» ê¾í ò¸ðiçäiñi ñîë. – ȸ, ñîëàé. – ʼçäi» á½ë ºàáiëåòi ʾííåí áåðiëãåí. – °ðèíå. – ß¹íè ʾí äå ê¼ç åìåñ. Áiðຠîë ê¼ðóäi» ñåáåái áîëñà äà, ê¼çäi» ¼çi îíû ê¼ðåäi. – ȸ, ñîëàé. – Ñîíäûºòàí, ìåí îñûíû èãiëiêòåí òóûíäàéäû äåï åñåïòåéäi äåï îéëà, – ¼éòêåíi èãiëiê îíû ¼çiíå ñàé ¹ûï æàðàòòû ¹îé: èãiëiêòi» òàíûìäûº àóºûìäà àºûë¹à æ¸íå òàíûì íûñàíàñûíà ºàòûñû ºàíäàé áîëñà, ê¼ç ê¼ðåð àóºûìäà ʾííi» ê¼çáåí ê¼ðiíåð çàòòàð¹à æ¸íå ê¼ðó ºàáiëåòiíå ºàòûíàñû ñîíäàé áîëàäû. – Îë ºàëàé? Ìà¹àí ä½ðûñòàï æiêòåï áåðøi. – ʾí æàðºûðàï ò¾ð¹àí êåçäåãi í¸ðñåëåðäi åìåñ, ûìûðò êåçäåãi ò¾í ø½¹ûëàñûíû» ºàðàóûòºàí í½ðûíà á¼ëåíãåí çàòòàðäû ê¼ðó ¾øií ê¼ç òiêêåí êåçäå îë ê¾»ãiðò òàðòàäû æ¸íå îíäàé àäàìíû» ê¼çi áiðøàìà ñîºûð äåðëiêòåé. – Øûíûíäà äà ñîëàé. – Àëàéäà, ñîë ê¼çäåð ʾí í½ðûíà á¼ëåíãåí çàòòàðäû àíûº ê¼ðåäi: á½ë îíû» ê¼çäåðiíäå åøºàíäàé àºàó æîº äåãåí ñ¼ç. – Ñîíäà íå? – Æàí äà ñîíäàé äåï åñåïòå: îë ¸ðºàøàí àºèºàò ïåí áîëìûñ í½ðûí øàøûï ò¾ð¹àí æàººà ½ìòûë¹àí êåçäå îëàðäû ºàáûëäàéäû æ¸íå òàíûï-áiëåäi, àë á½ë îíû» çåðäåëiëiãií ê¼ðñåòåäi. Àë ò¾íåê áàñºàí àóì຺à, æàðàòûëó ìåí æîéûëó æàººà ºàðàé æàëòàð¹àí êåçäå îë òîïàñòàíàäû, àºûëäàí àäàñºàíäàé íå í¸ðñåãå áîëñà äà ñåíiï, ¼ç ïiêiðií îëàé äà, á½ëàé äà ¼çãåðòåäi. – Ñîëàé ñèÿºòû. – Ìiíå, ñîíäûºòàí, òàíûï-áiëóãå áîëàòûí çàòòàð¹à àºèºàòòûº áåðåòií, àë àäàì¹à òàíûìäûº ºàñèåò áåðåòií í¸ðñåíi ñåí èãiëiê èäåÿñû — áiëiìíi», àºèºàòòû òàíóäû» ñåáåái äåï åñåïòå. Òàíûì äà, àºèºàò òà òàìàøà áîë¹àíûìåí, åãåð ñåí èãiëiê èäåÿñûí îäàí äà òàìàøà í¸ðñå äåï îéëàñà», – °ðèíå. – Áiçãå ê¼ðiíåòiííi» á¸ðií íåìiçáåí ê¼ðåìiç? – ʼçiìiç àðºûëû. – Åñòó ºàáiëåòiìiç àðºûëû áiçãå åñòiëåòiííi» á¸ðií åñòèòiíiìiç, áàñºà äà ñåçiìäåð àðºûëû ò¾éñiêêå áåðiëåòiííi» á¸ðií ñåçåòiíiìiç øûí åìåñ ïå? – Ñîëàé áîëñà øå? – Ñåí áiçäi» ò¾éñiãiìiçäå äåìèóðã æàñà¹àí îñû ê¼ðó ì¾ìêiíøiëiãi ìåí ê¼ðó àðºûëû ñåçiëåòií ºàñèåòòåðäi» ºàíøàëûºòû ºûìáàò åêåíiíå ê¼»ië àóäàðäû» áà? – Æîº, îíøà àóäàðìàäûì. – Àë ì½¹àí áûëàéøà ºàðà: åñòó ºàáiëåòòíi» åñòói ¾øií, äûáûñòû» øû¹óû ¾øií, îë æîº áîëñà åøí¸ðñå åñòiëìåéòií, äûáûñòû» øûºïàéòûí, íåáið ¾øiíøi í¸ðñåíi» ºàæåòi áîëàð ìà åêåí? – Åøºàíäàé ¾øiíøi áið í¸ðñåíi» ºàæåòi æîº. – Ìåíi» îéûìøà, ê¼ïòåãåí áàñºà ñåçiìäåð ¾øií äå — áiðຠáàðëû¹û ¾øií åìåñ — îíäàé åøí¸ðñå ºàæåò åìåñ. °ëäå ñåí á¾¹àí ºàðñû áið í¸ðñå àéòàñû» áà? – Æîº, àéòà àëìàéìûí. – Àë ñåí á½íû» ê¼ðó ¾øií, áàðëûº ê¼ðóãå áîëàòûí í¸ðñåëåð ¾øií ºàæåò åêåíií áàéºàäû» áà? – Ñåí íå äåï ò½ðñû»? – Àäàìíû» ê¼çi ºàíäàé ¼òêið, êåç-êåëãåí ò¾ñòi àéûðà àëàòûí áîëñà äà, ñåí áiëåñi» ¹îé, ¼ç ê¼çiìåí, àðíàéû ñî¹àí àðíàë¹àí ¾øiíøi í¸ðñåñiç, ê¼ðìåê áîëñà, åø í¸ðñåíi ê¼ðå äå, àéûðà äà àëìàéäû. – Ñîíäà, ñåíi»øå, îë íå? – Ñåíi» æàðûº äåï àòàéòûíû». – Ñåíiêi ä½ðûñ. – ß¹íè ê¼ðãåííåí àëûí¹àí ñåçiì æ¸íå ê¼ðó àðºûëû ºàáûëäàó ì¾ìêiíøiëiãi áið-áiðiìåí àéòàðëûºòàé íåãiç àðºûëû áàéëàíûñòà; îëàðäû» áiðëiãi áàñºàëàð¹à ºàðà¹àíäà áà¹àëûðàº, ¼éòêåíi, æàðûº ¼òå áà¹àëû. – Îëàé áîëìàé! – ²àé àñïàí º½äàéûí ñåí îíû» áèëåóøiñi äåï æ¸íå êiìíi» æàðû¹û áiçäi» ê¼ðó ºàáiëåòiìiçäi» æàºñû áîëóûíà, àë çàòòàðäû» æàºñû ê¼ðiíóiíå ì¾ìêiíäiê áåðåäi äåï îéëàéñû»? – Ñåí äå, áàñºàëàð äà ñîë äåï îéëàéòûí º½äàéäû. Ñåí ʾí òóðàëû àéòûï ò½ð¹àíû» áåëãiëi ¹îé.

ñà¹àí ìåí ñ¼çáåí øåøåíäiê òàíûòûï îòûð¹àíäàé ê¼ðiíáåñ ¾øií, îíû àñïàí äåï àòà¹ûì êåëìåéäi. Ñåí á½ë ê¼çãå ê¼ðiíåòií æ¸íå àºûë¹à ñèûìäû, åêi ò¾ðäi ò¾ñiíäi» áå? – Ò¾ñiíäiì. – Ñàëûñòûðó ¾øií, åêi òå» åìåñ á¼ëiêêå á¼ëiíãåí ñûçûºòû àë. °ð á¼ëiêòi, ÿ¹íè ê¼çãå ê¼ðiíåòií æ¸íå àºûë¹à ñèûìäû àóìàºòû, òà¹û äà ñîíäàé æîëìåí åêiãå á¼ë, ê¼çãå ê¼ðiíåòií àóìàºòû ñåí ¾ëêåíiðåê æ¸íå êiøiðåê àíûºòûëûººà ñàé á¼ëåñi». Ñîíäà îíäà ïàéäà áîë¹àí êåñiíäiíi» áiðåói áåéíåíi áiëäiðåäi. Ìåí àëäûìåí ê¼ëå»êåíi, ñîäàí ñî» ñóäà¹û æ¸íå ºàëû», æàëòûðà¹àí áåòòåãi áåéíåíi, áið ñ¼çáåí àéòºàíäà, îñû¹àí ½ºñàñ áàðëû¹ûí ñîëàé àòàéìûí. – Ò¾ñiíåìií. – ιàí ½ºñàñ åêiíøi á¼ëiêêå, ñåí áiçäi» ìà»àéûìûçäà¹û áàðëûº òiðøiëiê èåëåðií, ¼ñiìäiêòåðäi, ñîíûìåí áiðãå áàðëûº æàñàëàòûí í¸ðñåëåðäi îðíàëàñòûðàñû». – Ìåí ñîëàé îðíàëàñòûðàìûí. – Øûíäûº ïåí øûíäûº åìåñêå ºàòûñòû îñûëàé á¼ëóìåí ñåí êåëiñïåñ ïå åäi»: áiçäi» áiëåòií ñèÿºòûìûçäû» øûí áiëåòiíiìiçãå ºàòûíàñû ºàíäàé áîëñà, ñèÿºòû äà ñèÿºòàíóøû¹à ñîíäàé ºàòûíàñòà áîëàäû. – Ìåí á½íûìåí êåëiñåìií. – Åíäi àºûëìåí ½¹ûíûëàòûí ñàëàíû ºàðàñòûðûï, îíû ºàíäàé áåëãi áîéûíøà á¼ëóãå áîëàòûíäû¹ûí ºàðàñòûð. – ²àíäàé? Àë¹ûøàðòñûç áàñòàó. Àºûëìåí òàíóäû», ê¼çãå ê¼ðiíåòiíäiêòi» á¼ëiìäåði – Àºûëìåí òàíóøûëûºòû» áið á¼ëiãií æàí áiç òàïºàí á¼ëiêòåðäi» áåéíåëåðií ïàéäàëàíó àðºûëû æ¸íå ñîíäûºòàí áàñòàó¹à åìåñ, àÿºòàëó¹à òàëïûíà îòûðûï, àë¹ûøàðòòàð íåãiçiíäå içäåóãå ì¸æá¾ð. Ñîíûìåí ºàòàð, áàñºà á¼ëiêòi æàí, àë¹ûøàðòòàí îíäàé àë¹ûøàðòû æîº áàñòàó¹à ºàðàé ê¼òåðiëó àðºûëû, içäåéäi. Áiðiíøi æà¹äàéäà áîë¹àí áåéíåëåðñiç, áiðຠñîë èäåÿëàðäû» ¼çäåðiíi» ê¼ìåãiìåí îë ¼çiíå æîë ñàëàäû. – Ñåí àéòºàí í¸ðñåíi ìåí òîëûº ò¾ñiíáåäiì. – Ìåí, åãåð àëäûìåí áûëàé äåñåì, ñà¹àí ò¾ñiíiêòi áîëàäû: ìåíi» îéûìøà, ãåîìåòðèÿìåí, åñåïòåóìåí, ñî¹àí ½ºñàñ í¸ðñåëåðìåí àéíàëûñàòûíäàð êåç-êåëãåí çåðòòåóëåðiíäå òຠñåíiêi ä½ðûñ áîëàäû. Æàðûº ïåí ê¼çäi ê¾í ò¸ðiçäåñ áîë¹àíûìåí ê¾í äåï åñåïòåãåí ä½ðûñ åìåñòiãi ñèÿºòû, ì½íäà äà ñîíäàé òàíûì ìåí àºèºàò èãiëiêòi» áåéíåñi äåï åñåïòåãåíìåí îëàðäû êåç-êåëãåíií èãiëiê äåï åñåïòåó ä½ðûñ åìåñ: èãiëiêòi, îíû» ºàñèåòòåðiíå ñàé, îëàðäàí æî¹àðû áà¹àëàó êåðåê. – Ñåíi» ñ¼çi»å ºàðà¹àíäà, î¹àí òàíûì äà, àºèºàò òà ò¸óåëäi áîëñà, àë îíû» ¼çi æàðàñûìäûëû¹û æà¹ûíàí îëàðäàí àñûï ò¾ññå, ñîíäà îëàðäû àéòûï æåòêiçóãå áîëìàéòûí ºàíäàé êåðåìåò äåï åñåïòåéñi»? °ðèíå, ñåí ì½íû º½ìàðëûº äåï ò¾ñiíáåéòií øû¹àðñû»? – Ìûñºûëäàìà! Îäàí äà îíû» áåéíåñií áûëàé ºàðàñòûð... – ²àëàé? – ʾí áiçäi» ê¼çiìiçáåí ê¼ðåòiíäåðäi» á¸ðiíå òåê ê¼ðó ì¾ìêiíäiãií áåðìåéäi, ñîíûìåí ºàòàð, îë ¼çiíøå ºàëûïòàñó áîëìà¹àíûìåí, ïàéäà áîëó¹à, ¼ñóãå ì¾ìêiíäiê áåðåäi æ¸íå ºîðåêòåíäiðåäi. – Îëàé áîëìàé? Èãiëiêòi» ¼çi òiðøiëiê áîëìà¹àíûìåí, ºàäiðëiëiãiìåí, ê¾øòiëiãiìåí àðòûº áîëà îòûðûï, îë òiðøiëiêòåí òûñºàðû æàòñà äà, òàíûï-áiëóãå áîëàòûí çàòòàð èãiëiêòi» àðºàñûíäà ¹àíà òàíûëàäû, îëàð¹à áîëìûñòû äà, òiðøiëiêòi äå ñîë áåðåäi. – Îñû æåðäå Ãëàâêîí ¼òå ê¼»iëäåíiï àéºàé ñàëäû: – Àïîëëîí! Îñûíøà ò໺àëàðëûºòàé áiç ºàëàé æî¹àðû ê¼òåðiëãåíáiç! – Ñåí ¼çi» êi¸ëiñi»,– äåäiì ìåí, – ñåí ìåíi» èãiëiê òóðàëû ïiêiðiìäi áiëäiðóiìäi òàëàï åòåñi». – Ñåí äå åø óàºûòòà îíû òàñòàìà, áàñºà òóðàëû àéòïàéàº, á½ë ê¾íìåí ½ºñàñòûºòû ºàéòàäàí òàëäà – áið í¸ðñåíi ºàëäûðûï êåòêåí øû¹àðñû». – Îë æåðäå ìåí ê¼ï í¸ðñåíi ºàëäûðûï êåòòiì. – Òiïòi ½ñàº-ò¾éåê åø í¸ðñåíi äå ºàëäûðìà! – Ìåíi» îéûìøà, îëàð ê¼ï, ì¾ìêiíäiãiíøå ºàçið åøòå»åíi ºàëäûðìàó¹à òûðûñàéûí. – Ìiíäåòòi ò¾ðäå òûðûñ. Àºûë¹à ñûéûìäû ¸ëåì æ¸íå ê¼çãå ê¼ðiíåòií ¸ëåì – Îëàé áîëñà, áiç àéòºàíäàé åêi áèëåóøi áàð: áiðåói – àºûë¹à ñèûìäûíû» áàðëûº ò¾ðëåði ìåí àóìàºòàðûí áèëåóøi, åêiíøiñi, êåðiñiíøå, ê¼çãå ê¼ðiíåòiííi» áàðëû¹ûí áèëåóøi –

ïåí àºûëìåí òàíûëàòûíäàðäû» áàðëû¹ûí áîëæàóëàðäû ¹àíà ïàéäàëàíàòûí ¹ûëûìäàðäû» ê¼ìåãiìåí ºàðàñòûðûëàòûíäàðäàí ã¼ði äèàëåêòèêàíû» ê¼ìåãiìåí àíû¹ûðຠïàéûìäàó¹à áîëàäû äåï áåêiòêi» êåëåäi. Øûíäû¹ûíäà äà, îíäàé çåðòòåóøiëåð àºûëìåí òàíûëàòûíäûºòû» àóìà¹ûí ò¾éñiêòi» åìåñ, ïàéûìíû» ê¼ìåãiìåí ìå»çåóãå ì¸æá¾ð, áiðຠîëàð ¼çäåðiíi» áîëæàóëàðû íåãiçiíäå, àë¹àøºû áàñòàó¹à ê¼òåðiëìåñòåí ºàðàñòûð¹àíäûºòàí, ñåíi»øå, îëàð àºûëìåí òàíó¹à áîëñà äà, îíû àë¹àøºûäà ºàìòû¹àí êåçäå çåðäåìåí òàíè àëìàéäû. Ñåí ïàéûì äåï, ìåíi»øå, ãåîìåòðèÿìåí æ¸íå ñî¹àí ½ºñàñ í¸ðñåëåðìåí àéíàëûñàòûíäàðäà êåçäåñåòií ºàáiëåòòi àéòàñû». Áiðຠá½ë ¸ëi çåðäå åìåñ, ¼éòêåíi ïàéûì10 ïiêið ìåí çåðäåíi» àðàëû¹ûíäà¹û îðûíäû àëàäû. – Ñåí òîëûº ò¾ñiíiñòiê áàéºàòòû». ʼðñåòiëãåí ò¼ðò êåñiíäiëåðìåí æàíäà ïàéäà áîëàòûí ò¼ðò ºàëûïïåí ñàëûñòûðûï áåð ìà¹àí: æî¹àð¹û ñàòûäà – çåðäå, åêiíøiäå – ïàéûì, ¾øiíøi îðûíäû íàíûì¹à, àë ñûñûí – ñèÿºòàíäûðó¹à11 áåð æ¸íå îëàðäû ºàé ºàëûïòû» àºèºàòºà, àéºûíäûººà ºàòûñòûëû¹ûíà ºàðàé îðíàëàñòûð. – Ò¾ñiíåìií. Ìåí êåëiñåìií æ¸íå îëàðäû ñåí àéòºàíäàé îðíàëàñòûðàìûí. ïåí æ½ïòû», ôèãóðàëàðäû», á½ðûøòàðäû» ¾ø ò¾ði, òà¹û ñîë ñèÿºòû ¼çäåðiíå áåëãiëi äåï ïàéûìäàéòûíûí ñåí áiëåñi». Á½íû îëàð àë¹ûøàðò ðåòiíäå ºàáûëäàéäû æ¸íå îíäà ¼çäåðiíå äå, áàñºà¹à äà, êåç-êåëãåí àäàì¹à îíñûç äà àíûºòàï, åñåï áåðóäi æ¼í ê¼ðìåéäi. Îñû åðåæåëåðãå ñàé, îëàð ºàë¹àíäàðûí òàëäàéäû, ñ¼éòiï îëàðäû» ºàðàñòûð¹àí òàºûðûïòàðûí àÿ¹ûíà äåéií ðåòiìåí æåòêiçåäi. – Ìåí îíû æàºñû áiëåìií. – Áiðຠîëàð î¹àí ºîñà ñûçóëàðäû ïàéäàëàíûï, ñîäàí ºîðûòûíäûëàð æàñàñà, îëàðäû» îéû ñûçó¹à åìåñ, îëàðäû» ê¼øiðìåëåði áîëûï òàáûëàòûí ôèãóðàëàð¹à áà¹ûòòàëàäû. Îëàð ¼çäåðiíi» ºîðûòûíäûëàðûí ¼çäåði ñûç¹àí äèàãîíàë¹à åìåñ, æàëïû ò¼ðòá½ðûøºà æ¸íå îíû» äèàãîíàëäàðûíà áàéëàíûñòû æàñàéäû. Áàñºàëàðûíà äà îñû. Îñûíäàé æà¹äàé ñêóëüïòóðà æ¸íå ñóðåò ¼íåðiíi» øû¹àðìàëàðûíà äà ºàòûñòû: îëàðäàí ê¼ëå»êå ò¾ñói ì¾ìêií æ¸íå îëàðäû» áåéíåñi ñóäà øà¹ûëûñóû ì¾ìêií, áiðຠîëàðäû» ¼çi îé ½øºûðû àðºûëû ê¼ðóãå áîëàòûí áåéíåëi ¸ëïåò ºûçìåòií àòºàðàäû. – Ñåí ä½ðûñ àéòàñû». – Ìiíå àºûëìåí òàíóøûëûºòû» îñû ò¾ði òóðàëû ìåí ñîë êåçäå àéòºàíìûí: æàí ¼çiíi» î¹àí òàëïûíûñûíäà àë¹ûøàðòòàðäû ïàéäàëàíó¹à ì¸æá¾ð áîëàäû æ¸íå ñîíäûºòàí ½é¹àðûë¹àíäàðäû» øåãiíåí øû¹ó¹à ºàáiëåòòi æ¸íå ò¼ìåíãi çàòòàðäà ê¼ðñåòiëãåí áåéíåëåðäi» ê¼øiðìåëåðií ïàéäàëàíàòûíäûºòàí îíû» áàñòàóûíà ê¼òåðiëìåéäi. – Ìåí ò¾ñiíåìií: ñåí ãåîìåòðèÿíû», ñî¹àí ½ºñàñ ¸äiñòåðäi» ê¼ìåãiìåí íåíi áiëóãå áîëàòûíäû¹û òóðàëû àéòûï îòûðñû». – Àºûëìåí òàíóäû» åêiíøi á¼ëiãi ðåòiíäå áiçäi» çåðäåìiç äèàëåêòèêàëûº ºàáiëåòòiëiêòi» ê¼ìåãiìåí æåòåòií í¸ðñåíi àéòàòûíûìäû äà ò¾ñií. ´çiíi» áîëæàóëàðûí îë áåëãiëi áið áàñòàïºû îé ðåòiíäå ê¼ðñåòïåéäi, êåðiñiíøå, îë ¾øií îëàð òåê ºàíà áîëæàó ¹àíà, ÿ¹íè, áàðëû¹ûíû» áàñòàóûíà òàëïûíóëàðû ìåí áåëãiëi áið áàñïàëäà¹û ¹àíà áîëûï òàáûëàäû. ιàí æåòå îòûðûï æ¸íå îíûìåí áàéëàíûñòûíû» áàðëû¹ûíà àðºà ñ¾éåé îòûðûï, îë ñîäàí ñî» åøºàíäàé ñåçiìäiëiêòi ïàéäàëàíáàñòàí, îëàðäû» ¼çàðà ºàòûíàñòà¹û èäåÿëàðäû ¹àíà ïàéäàëàíà îòûðûï, ºîðûòûíäû æàñàéäû æ¸íå îíû» ºîðûòûíäûëàðû òåê ñîëàð¹à ºàòûñòû áîëàäû. – Ìåí òîëûº áîëìàñà äà, ¸éòåóið ò¾ñiíåìií: ìåíi»øå, ñåí ºèûí í¸ðñåëåð òóðàëû àéòûï îòûðñû». Áiðຠñåí áîëìûñ

å» áàºûòòû àäàì åêåíi, å» íàøàð àäàìíû» å» áåéøàðà àäàì åêåíi ðàñ ïà, ¸ëäå áàñºàøà ìà åêåíií ºàðàñòûðàòûí áîë¹àíáûç. Ìåí ìåìëåêåòòiê º½ðûëûñòû» ºàé ò¼ðò ò¾ðií àéòûï ò½ð¹àíû»äû ñ½ðà¹àí êåçiìäå, áiçäi» ñ¼çiìiçäi Ïîëåìàðõ ïåí Àäèìàíò êåñiï æiáåðäi äå, áiç á½ë ì¸ñåëåãå æåòêåíøå ñåí îëàðìåí ñ½ºáàòòàñòû». – Ñåí ò½ï-òóðà åñi»å ò¾ñiðäi». – Îëàé áîëñà, ñåí òà¹û äà òóðà áið ê¾ðåñøiíi» ïîçèöèÿñûíäà¹ûäàé ò½ðà ºàëûï, ìåíi» ñîë ñ½ðà¹ûìà ñîë êåçäå ºàëàé æàóàï áåðãi» êåëñå, ñîëàé æàóàï áåðóãå òûðûñ. – Åãåð á½ë ºîëûìíàí êåëñå. – Àë ìåí ñåíi» ìåìëåêåòòiê º½ðûëûñòû» ºàé ò¼ðò ò¾ði æàéûíäà àéòºàíû»äû åñòiãåíøå äåãáiðñiçäåíiï ò½ðìûí. – Åñòiðñi», á½ë ºèûí åìåñ. Ìåí äå ñîë àòû øóëû ò¼ðò ò¾ð æàéëû àéòàìûí. ʼïøiëiãi êðèòòiê-ëàêåäåìîí º½ðûëûñûí2 º½ïòàéäû. Åêiíøi îðûíäà îäàí ã¼ði àçûðຠºîëäàó ê¼ðåòií îëèãàðõèÿ ò½ð3 : á½ë æàìàíäûººà òîëû ìåìëåêåòòiê º½ðûëûñ. Îäàí á½¹àí ½ºñàìàéòûí äåìîêðàòèÿ ïàéäà áîëàäû. Àòû øóëû òèðàíèÿ á½ëàðäû» á¸ðiíåí ¼çãåøå – á½ë ìåìëåêåòòi» ò¼ðòiíøi ¸ði àºûð¹û êåñåëi. ̾ìêií ñåíi» ºàíäàé äà áið ò¾ði àéºûí ê¼ðiíiñ òàïºàí áàñºà ìåìëåêåòòiê º½ðûëûñ òóðàëû ïiêiði» áàð øû¹àð? ´éòêåíi ìèðàñ ºàë¹àí áèëiê4 ïåí àºøà¹à ñàòûï àëûí¹àí ïàòøà áèëiãi, ñîíäàé-ຠîñû¹àí ½ºñàñ áàñºà äà ò¾ðëi ìåìëåêåòòiê º½ðûëûñòàð àòû àòàë¹àí º½ðûëûñòàðäû» iøiíäå áið àðàëûº æà¹äàéäà æ¸íå æàáàéûëàðäà ýëëèíäåðäåí äå æèi êåçäåñåäi. – Á½ë òóðàëû òàëàé òà»äàíàðëûº í¸ðñåëåð àéòûëûï æ¾ð. – Ñîíûìåí, ñåí ìåìëåêåòòiê º½ðûëûñòû» íåøå ò¾ði áîëñà, ¸ð ò¾ðëi àäàìäàðäû» äà ìiíäåòòi ò¾ðäå ñîíøà ò¾ðëi ðóõàíè º½ðûëûñû áàð åêåíií áiëåñi». ß áîëìàñà ñåí îëàðäû» òàðàïû áàñûì áîë¹àíû ¾øií, ºàë¹àí í¸ðñåíi» á¸ðií ¼çiìåí áiðãå iëåñòiðiï ¸êåòåòií, ìåìëåêåòòåðäå áîé ê¼ðñåòiï æ¾ðãåí ñîë ìîðàëüäåí ïàéäà áîë¹àí æîº, ìåìëåêåòòiê º½ðûëûñòàð àñïàííàí ò¾ñòi ¹îé äåéìiñi» – åìåííåí íå áîëìàñà æàðäàí ïàéäà áîëäû ¹îé äåéìiñi»? – Æî-æîº, òåê ºàíà îñûäàí. Òà¹û äà áåñ ò¾ðëi ìiíåçäi» áåñ ò¾ðëi ìåìëåêåòòiê º½ðûëûñºà ñàé åêåíäiãi òóðàëû Äåìåê, ìåìëåêåò áåñ ò¾ðãå á¼ëiíåòií áîëñà, ò¾ðëi àäàìäàðäû» äà áåñ ò¾ðëi ðóõàíè º½ðûëûñû áîëóû êåðåê. Ñåãiçiíøi êiòàï – Æàðàéäû, ñîëàé áîëñûí. Áiç åêåóìiç êåëiñiï òå ºîéäûº, Ãëàâêîí, ¾ëãiëi ò¾ðäå º½ðûë¹àí ìåìëåêåòòå ¸éåëäåðiìiç îðòຠáîëó êåðåê, áàëàëàð äà, òiïòi îëàðäû» ò¸ðáèåñi äå îðòຠáîëàäû; ñîë ñèÿºòû ¸ñêåðè æ¸íå áåéáiò òiðëiêòåðiìiç äå îðòຠáîëàäû, àë á½ëàðäû» á¸ðiíi» ¾ñòiíåí ºàðàéòûí ïàòøàëàð ôèëîñîôèÿ ñàëàñûíäà æ¸íå ¸ñêåðè ºûçìåòòå áàñûìäûëû¹ûìåí ê¼çãå ò¾ñêåí àäàìäàð áîëóû êåðåê. – ȸ, åêåóìiç á½¹àí êåëiñòiê. – °ìiðøiëåð òà¹àéûíäàëûñûìåí îëàð ¼çäåðiíi» ¸ñêåðëåðií àëûï, áiç îñûíû» àëäûíäà àéòûï êåòêåí ¾éëåðãå îðíàëàñòûðàäû; åøêiìíi» æåêå åøí¸ðñåñi áîëìàéäû, áàðëû¹û îðòຠáîëàäû. Åñi»äå áîëàð, áiç ¾éëåðìåí ºîñà, îëàðäû» ºàíäàé ì¾ëiãi áîëàòûíûí äà àéòûï åäiê ºîé. – Åñiìäå, áiç ºàçið á¸ði iñòåï æ¾ðãåíäåé áîëìàéäû, åøêiì åøí¸ðñå ñàòûï àëìàóû êåðåê äåãåí ê¼çºàðàñòû ½ñòàí¹àíáûç. °ñêåðè ºûçìåòïåí ø½¹ûëäàíàòûí ñàºøûëàðûìûç áiçäi ºîð¹à¹àíû ¾øií, ºàë¹àí àçàìàòòàðäàí áið æûëäûº àçûº ºîðû ðåòiíäå ñûéëûº àëàòûí áîëàäû, àë îëàðäû» ìiíäåòi á¾êië ìåìëåêåòòi ºîð¹àó áîëûï òàáûëàäû. – Ñåí ä½ðûñ àéòàñû». Ƹ, á½íû áiòiðãåí øû¹àðìûç, åíäi á½ðûí¹û æîëûìûçäû ¸ði ºàðàé æàë¹àñòûðóûìûç ¾øií, áiç æîëûìûçäàí æàëò á½ðûëìàé ò½ðûï, íå æàéëû ñ¼éëåñêåíiìiçäi åñiìiçãå ò¾ñiðåéiê. – Åñêå ò¾ñiðó ºèûí åìåñ. Ñåí ìåìëåêåòòiê º½ðûëûñ æàéëû ïiêiði»äi ºàçiðãi àéòºàí ñ¼çäåði»å ½ºñàñ ñ¼çäåðìåí àÿºòà¹àí åäi»: àòàï àéòºàíäà, ñåí îäàí äà æàºñû ìåìëåêåò ïåí î¹àí ñàé àäàìäû ê¼ðñåòå àëàð åäi», äåãåíìåí ñåí ñîë êåçäå áiçäi» ºàðàñòûðûï ¼òêåí ìåìëåêåò ïåí î¹àí ñàé àäàìäû æàºñû äåï åñåïòåäi»1. Åãåð îñûíäàé ìåìëåêåòòiê º½ðûëûñ ä½ðûñ äåï åñåïòåëåòií áîëñà, îíäà ºàë¹àíäàðûíû» á¸ði á½ðûñ äåï àéòòû». Á½ðìàëàí¹àí ìåìëåêåòòiê º½ðûëûñòû» ò¼ðò ò¾ði Åñiìäå ºàë¹àíû – ñåí á½ðìàëàí¹àí ìåìëåêåòòiê º½ðûëûñòû» ò¼ðò ò¾ði áàð, îëàðäû» á½ðûñ åêåíiíå ê¼ç æåòêiçó ¾øií, îëàðäû ò¾ñiíiï àëóûìûç êåðåê; á½ë î¹àí ñàé àäàìäàð¹à äà ºàòûñû áàð: îëàðäû» á¸ðií äå ºàðàñòûðó æ¼í äåãåí åäi». ´ç àðàìûçäà êåëiñiï àë¹àí ñî», áiç å» æàºñû æ¸íå å» íàøàð àäàìäû àëûï ºàðàñòûðûï, å» æàºñû àäàìíû»

– Ãëàâêîí íå iñòåé àëàäû, ìåìëåêåòiìiçäi ¸ëñiðåòåäi äå, îë æåðäå ºàìºîðøûëàð ìåí áèëåóøiëåð àðàëàðûíäà íå æàéûíäà òàðòûñºà ò¾ñåäi? °ëäå ñåí Ãîìåð ñèÿºòû áiç åêåóìiçäi» Ìóçà¹à æàëáàðûí¹àíûìûçäû, îëàðäû» àë¹àø áîï êåðå¹àðëûºòû» àÿº áàñà áàñòà¹àíûí àéòûï áåðãåíií ºàëàéñû» áà, îëàð òðàãåäèÿ¹à àéíàëäûðûï, áiçãå øûí ñ¼éëåï ò½ð¹àíäàé, ëåïiðiï æàóàï áåðãåíií ê¼ç àëäûìûç¹à åëåñòåòåìiç, îë øûíäû¹ûíäà á½ë îëàðäû» ºàëæû»û áîï øû¹àäû äà, îëàð áiçäi áàëà¹à ½ºñàòûï êåëåìåæäåéäi. – Ñîíäà îëàð áiçãå íå äåéäi? – Á¸ëêiì, ìûíà¹àí ½ºñàñ áiðäå»å àéòàð: “̽íäàé º½ðûëûñòà¹û ìåìëåêåòòi ¸ëñiðåòó ºèûí. Àëàéäà, ¸ð ïàéäà áîë¹àí í¸ðñåíi» ñî»û áàð ¹îé, ñîíäûºòàí òiïòi ìûíàäàé º½ðûëûñ òà 츻ãiëiê åìåñ, îë ¸éòåóið ái𠺽ëäûðàó¹à ½øûðàéäû. ̽íû áûëàé äåï ò¾ñiíó êåðåê: àñòûºòû» áîëûï ÿ áîëìàóû æåðäåí ¼íiï øûººàíäàð¹à ¹àíà åìåñ, ñîíäàé-àº, æåð áåòiíäå òiðøiëiê åòåòií æàíäàð ìåí äåíåëåðãå äå áàéëàíûñòû ¹îé, ä¼»ãåëåíiï àéíàëó ¸ðºàøàí áåëãiëi áið öèêëäû» òîëûº áiòóiíå ¸êåëiï ñî¹àäû: ¹½ìûðû ºûñºà òiði æ¸íäiêòåð ¾øií á½ë öèêë ºûñºà, ½çûí ¹½ìûðëûëàð ¾øií – êåðiñiíøå. Ñiçäi ìåìëåêåò áàñøûëàðû åòiï ò¸ðáèåëåï øûººàíäàðû»ûç ¾øií, äàíàã¼é áîëñà äà, îëàð ñiçäi» ¸óëåòi»içãå ò½ºûì ñåáóãå å» ºîëàéëû óàºûò ïåí, êåðiñiíøå, áåäåóëiê óàºûòûí ñåçiíóãå íåãiçäåëãåí ò½æûðûìäàð àðºûëû áàñºà àäàìäàðäàí àñûï ò¾ñïåé-àº, àíûºòàé àëó¹à ºàáiëåòòi áîëàäû: ì½íû îëàð ໹àðà àëìàéäû æ¸íå ºîëàéñûç óàºûòòà áàëà òóàäû. Èëà¿è ½ðïຠ¾øií êåìåë ñàíìåí ºàìòûë¹àí àéíàëûï îðàëó áàð, àë àäàì ½ðïà¹û ¾øií êâàäðàò ïåí êóá ä¸ðåæåñiíå øû¹àðûë¹àí, ¾ø àðàëûº ïåí ò¼ðò øåêòåí ò½ðàòûí (½ºñàó, ½ºñàìàó, ¼ñiì æ¸íå àçàþ) – á¸ðiíi» iøiíäå áiðiíøi áàðëû¹ûí øàìàëàñ æ¸íå àéºûí æàñàéäû. Îñû ñàíäàðäû» áåñêå ê¼áåéòiëãåí ò¼ðòòåí ¾ø á¼ëiãi ¾øêå ê¼áåéòiëãåííåí êåéií åêi ¾éëåñiìäi òiðêåñ áåðåäi, áiði – òå» ºàáûð¹àëû, ÿ¹íè îñûíøà ðåò æ¾çäiêïåí àëûí¹àí, àë åêiíøiñi – îñûíäàé ½çûíäûºïåí, áiðຠ½çûíøàºòàó: áàñºàøà àéòºàíäà, áåñòiêòi» ê¼ðñåòiëãåí äèàìåòðiíi» ñàíû ¸ðáið ðåòiíäå áiðëiê àëûï òàñòàë¹àí æ¾çäiê àëûíàäû, àë ê¼ðñåòiëìåãåíäåðäåí åêiëiêòåð àëûï òàñòàëàäû äà, îëàð ¾øòiêòi» êóáûìåí æ¾ç ðåò àëûíàäû. Á½ëàðäû» áàðëû¹û æàëïû ãåîìåòðèÿëûº ñàí æ¸íå ä¾íèåãå áàëà êåëòiðó ñàïàñûí àðòòûðó íåìåñå êåìiòó ¾øií îë øåøóøi ðîëü îéíàéäû. Á½ë áiçäi» ñàºøûëàðûìûç ¾øií ò¾ñiíiêñiç – Ñîíäà ºàëàé? – Èãi æàºñûëàðäû – àºñ¾éåêòåðäi áàñºàðó¹à ñàé àäàìäû áiç òàëºûëàï ºîéäûº æ¸íå îíû æàºñû ¸ði ¸äië äåï ä½ðûñ ºàáûëäàäûº. – ȸ, áiç îíû òàëºûëàï ºîéäûº. – Åíäi áiçãå íàøàð àäàìäàðäû, áàñºàøà àéòºàíäà, ëàêåäåìîí º½ðûëûñûíà ñàé, ¼çàðà á¸ñåêåëåñêåí æ¸íå àòຠº½ìàð àäàìäàðäû ñèïàòòàó êåðåê, ñ¼éòiï áàºûò íåìåñå áàºûòñûçäûº ê¼çºàðàñºà èå àäàì ¾øií òàçà ¸äiëäiê òàçà ¸äiëåòñiçäiêêå ºàëàé ºàðàéòûíû æàéëû ì¸ñåëåíi òàëºûëàóäû áiòiðóiìiç ¾øií, îëèãàðõèÿëûº, äåìîêðàòèÿëûº æ¸íå òèðàí àäàìäû ñèïàòòàóûìûç êåðåê. Áiç ñîíäà ¹àíà Ôðàñèìàðõºà ñåíåìiç äå, ¸äiëåòòiêêå ½ìòûëàìûç íåìåñå ºàçið àíûº áîëûï êåëå æàòºàí ½é¹àðûì¹à êåëåìiç æ¸íå ¸äiëåòòiêòi ñàºòàéìûç. – Ѽçñiç îñûëàé æàñàó êåðåê. – Áiç æåêå àäàìäàðäàí åìåñ, ìåìëåêåòòiê ìîðàëüäû ºàðàñòûðóäàí áàñòà¹àíáûç, ¼éòêåíi îëàð îíäà íàºòûðàº, ñîíäûºòàí ºàçið äå àëäûìåí àòຠº½ìàðëûººà íåãiçäåëãåí (áàñºà ñ¼ç òàïïàé ò½ðìûí, îíû “òèìîêðàòèÿ”5 íåìåñå “òèìàðõèÿ” äåï àòàñຠäà áîëàäû) æ¸íå òèiñiíøå îñûíäàé àäàì ò¾ðií ºàðàñòûðàìûç; ñîñûí îëèãàðõèÿ æ¸íå îëèãàðõèÿ àäàìûí; ¸ði ºàðàé äåìîêðàòèÿ¹à áið ê¼ç òàñòàéìûç æ¸íå äåìîêðàòèÿ àäàìûí áið áàéºàï ê¼ðåìiç; å» ñî»ûíäà òèðàíäûº ò¸ðiçäå áàñºàðûëàòûí ìåìëåêåòêå æ¼íåëåìiç, îë æåðäå òà¹û äà ðóõòû» òèðàíäûº ìiíåçiíå íàçàð àóäàðà îòûðûï, íå áîëûï æàòºàíûí ê¼ðåìiç. Îñûëàéøà, áiç ¼çiìiç áåëãiëåãåí ì¸ñåëåëåðiìiçäå íå¹½ðëûì ò¸æiðèáåëi ¸ði áiëiêòi ºàçûëûº åòóãå òûðûñàìûç. Îñûëàé ºàðàñòûðñàº, æ½ìûñûìûç æ¾éåëi ¸ði òèÿíàºòû áîëàäû. Òèìîêðàòèÿ – Àë, åíäåøå, àðèñòîêðàòèÿëûº áàñºàðóäàí ºàíäàé ¸äiñ àðºûëû òèìîêðàòèÿëûº áàñºàðó ïàéäà áîëàòûíäû¹ûí ê¼ðñåòóãå òûðûñàéûº. ̾ìêií á½ë òiïòi î»àé øû¹àð, ìåìëåêåòòiê ¼çãåðiñòåð, îíû» iøiíäå êåðå¹àðëûºòàð ïàéäà áîë¹àí êåçäåãi áèëiêêå èå á¼ëiãiíå ¼çiíi» øûººàí òåãi ¾øií ºàðûçäàð øû¹àð? Åãåð îë æåðäå ûíòûìຠ¾ñòåìäiê æ¾ðãiçãåí áîëñà, îíäà îë òiïòi êiøêåíå áîë¹àíûíà ºàðàìàñòàí, º½ðûëûñ áåðiê áîëûï ºàëà áåðåäi. – ȸ, ñîëàé.

øû¹àäû, ¼éòêåíi îë àðàëûº æà¹äàé¹à èå, áiðຠá½íû» iøiíäå ¼çiíå ò¸í åðåêøåëiê òå áîëàäû. – ȸ, áîëàäû. – Áàñøûëàðäû º½ðìåòòåó, ìåìëåêåòòi ºîð¹àóøûëàð àóûë øàðóàøûëû¹û æ½ìûñòàðûíàí, ºîë¼íåð ê¸ñiáiíåí æ¸íå áàñºà ò¾ðëi îëæà òàáóäàí òàðòûíó, äàñòàðõàíäàñ áîëó, äåíå øûíûºòûðó æàòòû¹óëàðû ìåí ¸ñêåðè æàðûñòàðäà – á½ëàðäû» á¸ðiíäå á½ë º½ðûëûñ á½ðûí¹û ¼òêåíäåðiíå åëiêòåéäi. – ȸ. – Îë æàºòà àºûëäû àäàìäàðäû áèëiê áàñûíà ºîþ¹à ºîðºàäû, ¼éòêåíi îë æåðäå á½ë ñèÿºòû ºàðàïàéûì æ¸íå òóðàøûë àäàìäàð æîº, îë æåðäå àðàëàñ ìiíåçäi àäàìäàð áàð: îë æåðäå ðóõû àéáûíäûëàðäû», ñîíäàé-àº, áåéáiò ¼ìið ¾øií åìåñ, ñî¹ûñ ¾øií òóûë¹àí ºàðàïàéûìäàó àäàìäàðäû» æà¹ûíà øû¹ûï êåòåäi; îë æåðäå ¸ñêåðè àéëàêåðëiê ïåí ò¸ñiëäå𠺽ðìåòêå èå áîëàäû, ¼éòêåíi á½ë ìåìëåêåò ¼ìið áîéû ñî¹ûñàäû. Ìiíå, á½ë º½ðûëûñòû» ñàí-àëóàí åðåêøåëiêòåði îñûíäàé áîëàäû. – ȸ. – ̽íäàé àäàìäàð îëèãàðõèÿëûº º½ðûëûñòà áîë¹àíûíäàé, ä¾íèåºî»ûç áîëàäû; ºàáà¹û ò¾ñêåí êåçäå æàáàéû àäàìäàð ñèÿºòû àëòûí ìåí ê¾ìiñêå áàñ ½ðàäû, îëàðäû» ì½íû» á¸ðií ñàºòàóû ¾øií ºîéìàëàðû ìåí ¾éäå ñàºòàéòûí îðûíäàðû áîëàäû, îëàð ¾éëåðií òóðà áið ¼çäåðiíi» iíiíäåé ºûï ºîðøàóìåí ºîðøàï òàñòàéäû, îëàð àºøàíû» áåòiíå ºàðàìàé, ¸éåëäåðãå æ¸íå êiì ê¼ðiíãåíãå øàøàäû. – Òóðà ñîëàé. – Àºøà¹à áàñ ½ð¹àíû ¾øií áîëóû êåðåê, îëàð ¾íåìøië áîï êåëåäi; îëàð ¼çäåðiíi» áàéëûºòàðûí æàñûðàäû ¸ði áàñºàëàðäû» åñåáiíåí ¼ìið ñ¾ðóãå êåò ¸ði åìåñ. Îëàð ºàòàë ¸êåäåí ºàøºàí áàëàëàð ñèÿºòû, çà»íàí äà ºàøºàºòàï, æàñûðûí ê¼»ië ê¼òåðåäi, ¼éòêåíi îëàð íàíûì-ñåíiììåí åìåñ, çîðëûº-çîìáûëûºòà ò¸ðáèåëåíäi ¹îé, ¼éòêåíi îëàð øûíàéû Ìóçàíû» øåøåíäiê ïåí ôèëîñîôèÿ ñàëàñûí ìåíñiíáåäi, àë äåíå øûíûºòûðó æàòòû¹óëàðûí ìóçûêà ¼íåðiíåí äå æî¹àðû îðûí¹à ºîéäû. – Ñåí æàìàíäûº ïåí æàºñûëûº ò¾ãåëiìåí àðàëàñûï êåòêåí ìåìëåêåò º½ðûëûñû òóðàëû àéòûï ò½ðñû» áà? – Øûíûíäà äà, îíäà á¸ði àðàëàñûï êåòêåí; áið-ຠí¸ðñå ê¼çãå ò¾ñåäi – á¸ñåêåëåñòiê ïåí àòຠº½ìàðëûº, ¼éòêåíi îë æåðäå àøóëû ðóõ áèëiê æ¾ðãiçåäi. áîëûï ºàëàòûíû ¾øií æ¸íå îëàð êåëiíäåðäi ê¾éåó áàëàëàðìåí ºîëàéëû óàºûòòà òàáûñòûðìà¹àíû ¾øií, îëàðäàí æàºñû òàáè¹è ºàñèåòòåðãå èå æ¸íå áà¹û æàíûï òóàòûí áàëàëàð ä¾íèåãå êåëìåéäi. Á½ðûí¹û ê¾çåòøiëåð îñû áàëàëàðäû» iøiíäåãi å» æàºñûëàðûí ¼çäåðiíi» ìèðàñºîðû åòiï òà¹àéûíäàéäû åêåí, áiðຠîëàð á¸ðiáið ëàéûº áîëìàéäû æ¸íå îëàð ¼çäåðiíi» ñàºøû åêåíiíå ºàðàìàñòàí, ¸êåëåðiíi» îðíûíà îòûðà ñàëûï, áiçãå ìåíñiíáåé ºàðàéòûí áîëàäû. Ìóçûêàëûº ¼íåð, ñîäàí êåéií ãèìíàñòèêàëûº ¼íåðäi îëàð òèiñiíøå áà¹àëàìàéäû; îñûíû» ñàëäàðûíàí æàñ¼ñïiðiìäåðiìiçäi» áiëiìi ò¼ìåí áîëàäû æ¸íå îëàðäû» àðàñûíàí Ãåñèîä ½ðïàºòàðûí æåòêiëiêòi ì¼ëøåðäå ñàºòàé àëìàéòûí ¸ði áàñòàí êåøiðå àëìàéòûí áàñøûëàð øû¹àäû, ¼éòêåíi îëàð ñiçäå äå áiðäåé ¹îé, ÿ¹íè àëòûí, ê¾ìiñ, ìûñ æ¸íå òåìið. Òåìið ê¾ìiñêå, ìûñ àëòûí¹à àðàëàñûï êåòêåí êåçäå, ñ¸éêåññiçäiêòåð ìåí åñi àóûòºóëàð ïàéäà áîëàäû, àë á½ë ºàé æåðäå ïàéäà áîëñà äà, äåðåó ä½øïàíäûº ïåí àëàóûçäûº òóäûðàäû. Àëàóûçäûº ºàé æåðäåí øûºñà îë æåðäåí øûºñûí, îë ¼ìið áàºè îñûíäàé òàáè¹àòºà èå åêåíií ìîéûíäàóûìûç êåðåê”. – Ìîéûíäàéìûí, Ìóçàëàð áiçãå ä½ðûñ æàóàï áåðåäi. – Îëàð Ìóçà áîë¹àíû ¾øií, á½ë ¸æåï åìåñ. – Îëàð á½äàí êåéií íå äåéäi? – Åãåð àëàóûçäûº øû¹à ºàëñà, á½ë îñû åêi ¸óëåò ¸ðºàéñûñû ¼ç æà¹ûíà òàðòàòûí áîë¹àí: òåìið ìåí ìûñ î»àé îëæà¹à, æåð ìåí ¾éëåð àëó¹à, ñîíäàé-àº, àëòûí ìåí ê¾ìiñ àëó¹à òàðòñà, êåäåé åìåñ, êåðiñiíøå, òàáè¹àòûíàí áàé àëòûí ìåí ê¾ìiñ ¸óëåò ðóõòû içãiëiêêå æ¸íå ê¼íåäåãi æ¼íãå ºàðàé òàðòòû. Îëàð ê¾ø ºîëäàíûï ¸ði áið-áiðiìåí á¸ñåêåëåñiï, àºûðûíäà áið îðòà æîë òàïòû: æåð ìåí ¾éëåðäi ¼çàðà á¼ëiñiï àëûï, æåêå ìåíøiê îðíàòó¹à êåëiñòi, àë îñû óàºûòºà äåéií ¼çäåðiíi» äîñòàðûíäàé æ¸íå ºàìºîðøûñûíäàé ê¾çåòiï êåëãåíäåðäi àóûëäà¹û æ½ìûñøûëàðû ìåí ºûçìåòøiëåði åòiï, º½ëäàð¹à àéíàëäûðóäû æ¼í ê¼ðiï, àë ¼çäåði ¸ñêåðè æ¸íå ñàºøûëûº ºûçìåòïåí àéíàëûñà áàñòàäû. – Á½ë ¼çãåðiñ, ìåíi»øå, îñûäàí áàñòàëäû. – Äåìåê, ìûíàäàé ìåìëåêåòòiê º½ðûëûñ – àðèñòîêðàòèÿëûº æ¸íå îëèãàðõèÿëûº º½ðûëûñòû» àðàñûíäà¹û í¸ðñå. – Ѽç æîº. – Á½ë áûëàé ¼òåäi åêåí; ñîíäà ìåìëåêåòòiê º½ðûëûñ ºàëàé áîëàäû? Ñið¸, áið æà¹ûíàí á½ë á½äàí á½ðûí¹û º½ðûëûñºà, áið æà¹ûíàí – îëèãàðõèÿ¹à åëiêòåó áîëûï

– Áiëiìäiëiê ïåí ¾éëåñiìäi øåøåíäiê; òåê ºàíà îñû åêåóiíi» áàð áîëóû á¾êië ¼ìiði áîéûíøà áîéûíäà içãiëiãi áàð àäàì ¾øií º½òºàðóøû áîëàäû. – Êåðåìåò àéòûë¹àí! – Àë ìûíà áîçáàëà ¼çiíi» òèìîêðàòèÿëûº ìåìëåêåòiíå ½ºñàéäû... – Àéíûìàéäû. – Îíû» ìiíåçi øàìàìåí áûëàéøà æåòiëåäi: êåé êåçäå á½ë íàøàðëàó º½ðûë¹àí ìåìëåêåòòå ¼ìið ñ¾ðiï æàòºàí æàºñû àäàìíû» åðåñåê ½ëû æ¸íå ñîíäûºòàí äà ìàðàïàòòàóëàðäàí, ¾êiìåòòi» ëàóàçûìäû ºûçìåòòåðiíåí, ñîò iñòåðiíåí æ¸íå îñûíäàé ê¾éêi òiðøiëiêòi» á¸ðiíåí ºàøºàºòàéäû; îë ºàéòñå äå º½ð ¸óðåøiëiêòåðäåí àóëຠáîëûï, êiøiïåéië áîëóäû ºàëàéäû. – Ñîíäà á½ë îíû» ½ëûíà ºàëàé ¸ñåð åòåäi? – Å» àëäûìåí, îë ¸êåñiíi» áèëiê áàñûíäà áîëìà¹àíûí, ñîíäûºòàí îë ¸éåëäåðäi» àðàñûíäà ºîðëàí¹àíûí, îíû» àºøà òàáó¹à àñà ½ìòûëà áåðìåóií, îíû ºîðëà¹àíäàð¹à ºàðñû ñîòòà, æèíàëûñòàðäà òîéòàðûñ áåðóäi» îðíûíà íå캽ðàéäûëûºïåí ºàðàóûí; ¸êåñiíi» òåê ºàíà ¼çií îéëàóûí, ¸éåëií áàëà¹àòòàìàñà äà, îíøà ñûéëàìàéòûíûí àéòûï øåøåñiíi» ºàé¹ûð¹àíûí åñòèäi, á½íû» á¸ðií îë ûë¹è áàéºàéäû. ̽íû» á¸ði ¸éåë ¾øií àóûð òèåäi, îë ½ëûíà ¸êåñiíi» áàòûë åìåñòiãií, îíû» ñîíøàëûºòû ¸ëñiç åêåíäiãií, ºûñºàøà àéòºàíäà, ì½íäàé æà¹äàéäà ¸éåëäåðäi» ñàðíàï àéòóäû æàºñû ê¼ðåòií í¸ðñåëåðiíi» á¸ðií àéòàäû. – ȸ, ì½íäàéäà îëàð àëäàðûíà æàí ñàëìàéäû. – Áiëåñi» áå, ì½íäàé àäàìäàðäû» òiïòi ºûçìåòøiëåði äå êåé êåçäå áàëàëàð¹à îñûíäàé ¸»ãiìåëåðäi æàéëàï ñûáûðëàï àéòûï ºîÿòûíûí – ºàíäàé äà áið ºàðûçäàð àäàì íåìåñå áàñºà áið æ¸áiðëåóøiãå ºàðñû ñîòòà iñ ºîç¹àìà¹àíûí ê¼ðå ò½ðà æàíû àøû¹àíñûï àéòàäû; ì½íäàé æà¹äàéäà ºûçìåòøiëåð ºîæàéûííû» ½ëûíû» ìèûíà øàìàìåí ìûíàäàé í¸ðñåíi º½éûï ºîÿäû: “Îñûäàí ºàðàï ò½ð, ñåí ¸ëi ¾ëêåí áîëàñû», ¾ëêåéãåíäå ìiíäåòòi ò¾ðäå îëàðäàí êåãi»äi àë, ñîíäà ¸êå» ñèÿºòû åìåñ, íà¹ûç åðêåê áîëàñû»”. Áàëà ò¾çäå äå òóðà îñûíäàé æà¹äàéäû ê¼ðåäi: àçàìàòòàðäû» àðàñûíäà ¼ç øàðóàñûí iñòåï æ¾ðãåí àäàìäàðäû àøûº àóûç äåéäi äå, îëàðäû àäàì ñàíàòûíà ºîñïàéäû, àë êiìäå êiì ¼ç iñiíåí áàñºà øàðóà¹à êiðiññå, îíû º½ðìåòòåéäi æ¸íå ìàºòàéäû. Ñîäàí êåéií ì½íäàé í¸ðñåëåðäi ê¼ðiï, åñòiï æ¾ðãåí áîçáàëà áið – Á½ë ¼òå ê¾øòi áàéºàëàäû. – ̽íäàé ìåìëåêåòòiê º½ðûëûñ òóðà îñûëàé æ¸íå îñûíäàé ò¾ðäå ïàéäà áîëàäû, ñîëàé åìåñ ïå? Ìåí îíû òåê æàëïûëàé ñèïàòòàï áàÿíäàï áåðäiì æ¸íå òîëûº ìà¹ë½ìàò áåðìåäiì6, ¼éòêåíi îë æåðäå ¸äiëäiãiìåí åðåêøåëåíåòií íåìåñå, êåðiñiíøå, ¼òå ¸äiëåòñiç àäàì ºàíäàé áîëàòûíûí áàéºàó¹à áîëàäû, àë á¾êië áèëiê æ¾ðãiçóøiëåð ìåí á¾êië ìiíå纽ëûºòàðäû åøòå»åñií ºàëäûðìàé, åãæåé-òåãæåéëi ºàðàñòûðó ¼òå ½çຠæ¾ðåòií æ½ìûñ áîëàð åäi. – Á½ë ðàñ. “Òèìîêðàòèÿëûº àäàì” – Á½ë ìåìëåêåòòiê º½ðûëûñºà ñ¸éêåñ àäàì ºàíäàé áîëàäû åêåí? Îë ºàëàé æåòiëåäi æ¸íå îíû» ìiíåç-º½ëºû ºàíäàé áîëàäû? – Ìåíi»øå, – äåäi Àäèìàíò, – îë ¼çiíi» ºàéòêåíäå äå ìiíäåòòi ò¾ðäå ê¼çãå ò¾ñóãå ½ìòûëûñû áîéûíøà áiçäi» Ãëàâêîí¹à ½ºñàéäû. – Á½ë äà ì¾ìêií, àëàéäà, ìåíi»øå, îíû» ìûíà æåði Ãëàâêîííàí ¼çãåøå... – ²àé æåði? – Îë ºàòà»äàó, áiëiìi ò¼ìåíäåó æ¸íå áiëiìäiëiêòi áà¹àëàìàñà äà, îë áàñºàëàðäû øûí ê¼»iëiìåí òû»äàé áiëåäi, áiðຠ¼çi åøºàíäàé ñ¼ç ñ¼éëåé àëìàéäû. ̽íäàé àäàì æåòêiëiêòi ì¼ëøåðäå ò¸ðáèåëi áîë¹àíû ¾øií, º½ëäàðûí æåê ê¼ðìåñå äå, îëàðäû ºàòàë ½ñòàéäû; åðêií àäàìäàðìåí ñ¼éëåñêåíäå êiøiïåéië, àë áèëiê áàñûíäà¹ûëàð¹à ºàòòû º½ëຠàñàäû; áèëiêêå æ¸íå àòàººà º½ìàð áîë¹àíû ¾øií, îë áèëiêòi» iðãåòàñû øåøåíäiê íåìåñå îñû¹àí ½ºñàñ ºàáiëåò åìåñ, ¸ñêåðè åðëiêòåði ìåí æàëïû ¸ñêåðãå áàéëàíûñòû áàðëûº í¸ðñå äåï áiëåäi, ¼éòêåíi îë ãèìíàñòèêàíû äà, à»øûëûºòû äà æàºñû ê¼ðåäi. – ȸ, ì½íäàé ìåìëåêåòòiê º½ðûëûñòà òóðà îñûíäàé ìiíåç æåòiëiï ¼ñåäi. – ̽íäàé àäàì æàñ êåçiíäå àºøà¹à æèiðêåíiøïåí ºàðàéäû; àë æàñû ½ë¹àé¹àí ñàéûí îë àºøàíû æàºñû ê¼ðå áàñòàéäû – á½ë æåðäå îíû» áàéëûººà äåãåí òàáè¹è º½øòàðëû¹û ìåí æàºñûëûºòàí ìຽðûì àðàëàñ ìiíåçi ê¼ðiíiï ºàëàäû, ¼éòêåíi îíû àéáûíäû ñàºøûñû òàñòàï êåòòi. – Á½ë ºàíäàé ñàºøû áîë¹àíû? – äåï ñ½ðàäû Àäèìàíò.

– °ëáåòòå. – Ñîñûí êiìíi» ºàé iñêå èêåìi áàð åêåíií áàéºàï ê¼ðiï, áið áiðiìåí á¸ñåêåãå ò¾ñåäi, ñ¼éòiï îëàð áàðøà õàëûºòû ¼çäåðiíå ½ºñàòûï áà¹àäû. – Á½ë äà ñîëàé. – Îëàð î»àé îëæà òàáó æîëûíäà¹û iëãåði æûëæóäû íå¹½ðëûì æî¹àðû áà¹àëàé áàñòàñà, ñî¹½ðëûì içãiëiêòi àç º½ðìåòòåé áàñòàéäû. Áàéëûº ïåí içãiëiê òå îñûíäàé ºàòûíàñòà åìåñ ïå, îëàðäû òàðàçûíû» åêi áàñûíà ºîéñà»ûç, áiðåói ¸ðºàøàí áàñûì áîëûï øûºïàé ìà? – °ðèíå. – Ìåìëåêåòòå áàéëûº ïåí áàéëàð¹à º½ðìåò ê¼ðñåòiëåòií áîëñà, îë æåðäå içãiëiê ïåí içãiëiê èåëåðiíå àç º½ðìåò ê¼ðñåòiëåäi äåãåí ñ¼ç. – Ľðûñ àéòàñûç. – Àë àäàìäà𠺽ðìåò ê¼ðñåòiëãåí í¸ðñåëåðãå æàí-ò¸íiìåí áåðiëiï êåòåäi äå, àç º½ðìåò ê¼ðñåòiëåòiíäåðäi ìåíñiíáåé øû¹àäû. – ĸë àéòòû»ûç. – Á½íû» ñî»û ºàéòêåíäå äå ê¼çãå ò¾ñiï ºàëó¹à ½ìòûëûï, ìàäàºòàëóäû» îðíûíà àøê¼çäiëiê ïåí ä¾íèåºî»ûçäûººà äåãåí áåéiìäiëiê ¼ñiï æåòiëåäi äå, áàéëàð íå àéòñà ìຽëäàíûï ºàáûë àëûíàäû – îëàð¹à ºûçû¹óøûëûºïåí ºàðàéäû, îëàðäû ìåìëåêåòòiê ëàóàçûìäû ºûçìåòòåðãå òà¹àéûíäàéäû, àë êåäåé îë æåðäå ñûé-º½ðìåòêå èå áîëà àëìàéäû. – °ðèíå. – ̾ëiê öåíçií îðíàòó îëèãàðõèÿëûº º½ðûëûñòà çà» ¸ði íîðìà áîëûï øû¹àäû: á½ë º½ðûëûñ íå¹½ðëûì îëèãàðõèÿëûº áîëñà, ñî¹½ðëûì öåíç æî¹àðû; íå¹½ðëûì àç îëèãàðõèÿëûº áîëñà, öåíç ñî¹½ðëûì ò¼ìåí áîëàäû. Àëäûí àëà áåëãiëåíãåí ì¾ëiê öåíçi áîëìà¹àí àäàìäàð áèëiêêå æiáåðiëìåéäi äåï æàðèÿëàíàäû. ̽íäàé ìåìëåêåòòiê º½ðûëûñ ¸ñêåðè ê¾ø ºîëäàíó àðºûëû áåðiê ò½ð íå áîëìàñà ºîðºûòó àðºûëû îäàí á½ðûí îðíàòûë¹àí. Îñû àéòºàíûì ðàñ åìåñ ïå? – ȸ, ðàñ. – ²ûñºàñû, îë ä¸ë îñûëàé îðíàòûëàäû. – ȸ. Àë åíäi îíû» áà¹ûòû ºàëàé áîë¹àíû æ¸íå æà»à àéòûï êåòêåíiìiçäåé, î¹àí ò¸í êåði êåòóøiëiêòi» ñåáåái íå? – Å» áàñòû øèêiëiê – îë îíû» íåãiçií º½ðàéòûí íîðìà. ´çi» ºàðàøû: åãåð êåìåëåðäi» ðóëií ½ñòàóøûëàðäû ì¾ëiê æàºòàí ¸êåñiíi» àéòºàí ñ¼çiíå äå º½ëຠàñàäû, îíû» ò¼»iðåãiíäåãiëåðãå ºàðñû íå iñòåï æ¾ðãåíií æàºûííàí ê¼ðåäi äå, ì½íû» á¸ði î¹àí ºàòòû ¸ñåð åòåäi: ¸êåñiíi» ûºïàëûìåí îíû» ðóõûíû» ïàðàñàòòû áàñòàóû äàìûï íû¹àÿäû, àë ºàë¹àí àäàìäàðäû» ûºïàëûìåí º½ìàðëûº ïåí àøó-ûçà êåðíåéäi, îë æàëïû àë¹àíäà æàìàí àäàì åìåñ, áiðຠæàìàí àäàìäàðäû» àðàñûíà ò¾ñiï ºàëäû, ñîë ¾øií á½ë ûºïàëäàð îíû îðòà æîë¹à èòåðìåëåéäi, îë äà ñîíäàé á¸ñåêåëåñòiêêå æ¸íå àøó-ûçà¹à áåéiìäiëiê ñèÿºòû îðòàøà í¸ðñåíi» áèëiãiíi» àñòûíà ò¾ñiï ºàëàäû: ìiíå ñîíäûºòàí äà îë àòຠº½ìàð àäàì áîëûï øû¹àäû äà, ê¼çãå ò¾ñóãå ½ìòûëàäû. – Ñåí îíû» ìiíåçi ºàëàé ºàëûïòàñàòûíû òóðàëû òîëûº ò¾ñiíäiðiï áåðäi». – Ñîíûìåí, áiçäå åêiíøi êåçåêòåãi ìåìëåêåòòiê º½ðûëûñ æ¸íå î¹àí ñàé àäàì áàð. – ȸ, åêiíøi. – Îíäà áiç åíäi Ýñõèëäi»: “Á¼òåí àäàì á¼òåí ºàëà¹à òà¹àéûíäàëäû” äåãåí ñ¼çií åñiìiçãå ò¾ñiðñåê ºàéòåäi, íå áîëìàñà, áiçäi» áîëæàìûìûç¹à ñ¸éêåñ, àëäûìåí ìåìëåêåòòi» ¼çií ºàðàñòûðàìûç áà? – °ðèíå, ñîëàé iñòåãåíiìiç ä½ðûñ. Îëèãàðõèÿ – Á½äàí êåéiíãi ìåìëåêåòòiê º½ðûëûñ, ìåíi»øå, îëèãàðõèÿ. – Îë ºàëàé º½ðûëàäû? – Á½ë ì¾ëiê öåíçiñiíå íåãiçäåëãåí º½ðûëûñ; îë æåðäå áèëiê áàñûíäà áàéëàð ò½ðàäû, àë êåäåéëåð áèëiêêå ºàòûñïàéäû. – Ò¾ñiíiêòi. – Àëäûìåí òèìîêðàòèÿíû» îëèãàðõèÿ¹à ºàëàé àóûñàòûíû òóðàëû àéòûï êåòó êåðåê ïå? – ȸ, ¸ðèíå. – Á½ë ¼òêåëäåí ºàëàé ¼òiëåòiíií ñîºûð äà áiëåäi ¹îé. – ²àëàé? – Æåêå àäàìäàðäû» ºîéìàëàðûíäà àëòûííû» æèíàëûï ºàëóû òèìîêðàòèÿíû æîÿäû; îëàð å» àëäûìåí îíû ºàëàé ïàéäàëàíóäû îéëàï òàáàäû äà, ñî¹àí ºàðàé çà»äàðäû æîðè áàñòàéäû, çà»ìåí åñåïòåñiï æàòºàí îëàð æîº: áàéëàðäû» ¼çäåði äå, ¸éåëäåði äå ñ¼éòåäi.

ñàòºàí àäàì åøºàíäàé ºî¹àìäûº òîïºà ò¸í áîëìàñòàí, ÿ¹íè iñêåð äå, ºîë¼íåðøi äå, ñàëò àòòû äà, ãîïëèò òå åìåñ, êåäåé ¸ði æàðëû äåãåí àòïåí ñîë ìåìëåêåòòå ¼ìið ñ¾ðóií æàë¹àñòûðà áåðåäi. – ̽íäàé º½ðûëûñ òóðà ñîë ¾øií æàðàë¹àí ñèÿºòû! – Îëèãàðõèÿëàð ò½ñûíäà ì½íäàé æà¹äàé¹à åøòå»å êåäåðãi æàñàé àëìàéäû, ¸éòïåñå îë æåðäå áiðåóëåð øåêòåí òûñ áàé, àë áiðåóëåð ¼òå êåäåé áîëìàéòûí åäi. – Ðàñ. – Åíäi ìûíà¹àí ºàðà»ûçøû: áàé àäàì ¼ç ºàðàæàòûí æ½ìñà¹àí êåçäå, îë îñûíäàé ìåìëåêåòêå æà»à æî¹àðûäà àéòûï êåòêåíiìiçäåé ìà¹ûíàäà ïàéäà êåëòiðå ìå? Íå áîëìàñà á½ë áèëiê áàñûíäà¹ûëàð¹à ò¸í áîëûï ê¼ðiíiï, àë øûíäû¹ûíäà îë ìåìëåêåòòå áàñøû äà åìåñ, ºîë àñòûíäà¹û àçàìàòû äà åìåñ, æàé ¹àíà äàéûí ä¾íèåíi øàøûï æ¾ðãåí àäàì áà? – ȸ, á½ë æàé ¹àíà ê¼ðiíiñ, àë øûíäû¹ûíäà ä¾íèå øàøºûøòàí áàñºà åøòå»å åìåñ. – Åãåð ñåí ºàðñû áîëìàñà», áiç êåðåçäå ïàéäà áîë¹àí æàòûï iøåð ¼çi òiðøiëiê åòiï æàòºàí àðà ¾éiði ¾øií ºàíäàé êåñåë áîëñà, ¼ç ¾éiíäåãi îñûíäàé àäàì – ìåìëåêåò ¾øií êåñåë. – °ðèíå, Ñîêðàò. – Àäèìàíò, á¾êië ½øàòûí æàòûï iøåðëåðäi º½äàé áiçãåêñiç æàðàòºàí, àë åíäi æàÿó æ¾ðåòiíäåðäi» iøiíäåãi êåéáiðåóëåðiíå áiçãåê áåðìåãåí, êåéáiðåóëåðií ñ½ìäûº åòiï æàðàòºàí. Áiçãåêòåði æîºòàðû á¾êië ¼ìiði áîéûíøà êåäåé áîëàäû äà, àë áiçãåêòåði áàðëàðäû» àðàñûíàí áiçäi» ºûëìûñêåð äåï àò ºîé¹àí àäàìäàðûìûç øû¹àäû. – Á½ë íàºòû øûíäûº. – Äåìåê, ìåìëåêåòòi» ºàé æåðiíäå áîëìàñûí êåäåéëåðäi ê¼ðäi» áå, îë æåðäå ½ðëûº æàñàéòûíäàð äà, ¸ìèÿí êåñóøiëåð äå, ¹èáàäàòõàíàëàðäû ºîðëàéòûíäàð äà, ê¼ïòåãåí ñ½ìäûº iñòåð æàñàéòûíäàð æàñûðûíûï òiðøiëiê åòåäi äåãåí ñ¼ç. – Á½ë ò¾ñiíiêòi. – Ñîíäà ºàëàé? Ñåí îëèãàðõèÿëûº ìåìëåêåòòåðäå êåäåéëåðäi áàéºàìàäû» áà? – Îë æåðäå áàñøûëàðäàí áàñºàëàðûíû» áàðëû¹û äåðëiê êåäåé ¹îé. – Îë æåðäå, áið æàºòàí, áiçäåãi áàð ê¼ïòåãåí ºûëìûñêåðëåð áàð æ¸íå îëàðäû áèëiêòåãiëåð ê¾øòåï ½ñòàï îòûð äåï îéëàó¹à º½ºûìûç áàð ìà? öåíçi áîéûíøà òà¹àéûíäàéòûí áîëñàº, àë êåäåéãå êåìåíi» ðóëií áàñºàðó iñií îäàí äà æàºñû áiëå ò½ðñà äà, ðóëü ½ñòàó¹à ð½ºñàò áåðìåéòií áîëñàº... – Êåìåíi ¸ði ºàðàé æ¾ðãiçóäi» åøºàíäàé ïàéäàñû áîëìàéòûí åäi! – Áàñºàðóäû êåðåêåòåòií êåç êåëãåí iñ îñûëàé åìåñ ïå? – Ìåíi»øå äå îñûëàé. – Ìåìëåêåòòi ºîñïà¹àíäà ìà? °ëäå, ìåìëåêåòòå äå ñîëàé ìà? – Îíû áàñºàðó ¼òå ºèûí áîë¹àíäûºòàí, îäàí äà ê¼ï, àë ìûíà æ½ìûñòû» ìà»ûçû ¼òå ¾ëêåí. – Ìiíå, ê¼ðäi»iç áå, á½ë îëèãàðõèÿíû» å» áiðiíøi iði êåìøiëiãi áîëàòûí åäi. – Ñîëàé ê¼ðiíåäi. – Ñîíäà ºàëàé, á½äàí êåéiíãiñi ìà»ûçäû åìåñ ïå... – Á½äàí êåéií íå áàð? – ̽íäàé ìåìëåêåò áiðò½òàñ áîëìàéäû, áið ìåìëåêåòòi» iøiíäå åêi ìåìëåêåò áîëàòûí ñèÿºòû: áiðåói – êåäåéëåðäi» ìåìëåêåòi äå, åêiíøiñi – áàéëàðäû». Îëàðäû» á¸ði áið æåðäå ¼ìið ñ¾ðñå äå, îëàð ûë¹è áið áiðiíå ºàñòàíäûº îéëàóìåí áîëàäû. – Çåâñòi» àòûìåí àíò åòåìií, á½ë øèêiëiê òå ìà»ûçäû. – Áiðຠáið æàìàí æåði á½ëàðäû» ºîëûíàí ñî¹ûñ æ¾ðãiçó äå êåëìåéäi, ¼éòêåíi îëèãàðõòàð òîáûðäû» ºîëûíà ºàðó áåðiï ºîéûï, îëàðäàí ä½øïàíûíàí áåòåð ºîðºàòûí-äû, íå áîëìàñà òîáûðäû ºàðóëàíäûðóäàí áàñ òàðòûï, òiïòi øàéºàñòû» ¼çiíäå äå ¼çäåði íà¹ûç îëèãàðõ ðåòiíäå ê¼çãå ò¾ñåòií-äi. ιàí ºîñà, îëàð àºøà ¾øií æàíûí áåðåòiíäiêòåí, ñî¹ûñºà àºøà æ½ìñàóäû ºàëàìàéäû. – Á½ë æàºñû åìåñ. – Ñîíäà ºàëàé? Áiç á½äàí á½ðûí äà ì½íäàé ìåìëåêåòòiê º½ðûëûñ ò½ñûíäà á½ë ò½ë¹àëàð ¸ði æåð ¼»äåï, ¸ði àºøà òàóûï, ¸ði ¸ñêåðè ºûçìåò àòºàðûï, ÿ¹íè ºàíäàé äà áîëìàñûí áàðëûº æ½ìûñïåí áiðäåé ø½¹ûëäàí¹àíûí ºàáûëäàìàéìûç äåìåäiê ïå? Ñåíi» îéû»øà îñû ä½ðûñ ïà? – Æî-æîº. – ´çi» ºàðàøû, ì½íäàé º½ðûëûñ ò½ñûíäà îñû àéòºàíäàðûìûçäû» iøiíäåãi å» ¾ëêåí æàìàíäûº îðíàìàé ìà? – ²àíäàé ñîíäà? – ´çiíi» á¾êië ìàë-ì¾ëêií ñàòó ì¾ìêiíäiãi òóàäû – ñîíäà îë áàñºà áiðåóäi» ìàë-ì¾ëêi áîëûï øû¹àäû, – àë

áîë¹àíû ¼çiíi» àç ¹àíà ºàðàïàéûì ºàðàæàòûí àðòòûðóäàí áàñºà í¸ðñåíi îéëàé àëìàéäû. Áàéëûº ïåí áàé àäàìäàðäàí áàñºà åø í¸ðñå îíû» ºûçû¹óøûëû¹ûí îÿíäûðà àëìàéäû, àë îíû» àòຠº½ìàðëûº ñåçiìi òåê ºàíà ïàéäàê¾íåìäiêêå æ¸íå îñû¹àí ¸êåëiï ñî¹àòûí í¸ðñåëåðãå áà¹ûòòàëàäû. – Áîçáàëàíû» áîéûíäà¹û åøºàíäàé ¼çãåðiñ ñû麽ðìåòêå êåíåëóãå äåãåí ñ¾éiñïåíøiëiêòi» àºøà¹à äåãåí ñ¾éiñïåíøiëiêêå àéíàëûï êåòó æûëäàìäû¹ûíà æ¸íå ê¾øiíå æåòå àëìàéäû. – Á½ë îëèãàðõèÿëûº º½ðûëûñ ò½ñûíäà àäàìíû» ºàíäàé áîëàòûíûí ê¼ðñåòåòií íàºòû ¾ëãi åìåñ ïå? – ²àëàé áîë¹àíäà äà, á½ë îëèãàðõèÿäàí á½ðûí¹û º½ðûëûñºà ñàé àäàì òèïiíi» á½ðìàëàíóûíû» ¾ëãiñi. – Îíäà îë àäàìíû» á½¹àí ñàé êåëiï íåìåñå ñàé êåëìåéòiíií ºàðàñòûðàéûº. – Æàðàéäû. – Å» àëäûìåí á½ë æåðäåãi ½ºñàñòûº – îíû» àºøàíû ¼ëåðäåé æàºñû ê¼ðåòiíäiãi. – °ðèíå. – Îë º½íòòû æ¸íå ¸ðåêåòøië, á½äàí áàñºà¹à øû¹ûí æàñàìàé æ¸íå ¼çiíi» áàñºà ûíäûíäàðûí áîñ ¸óðåøiëiê äåï ñàíàï, òåê ºàíà ¼çiíi» àñà ºàæåòòi äåï áiëåòií òiëåêòåðií ºàíà¹àòòàíäûðàäû. – Ѽçñiç. – Îë áàðøà í¸ðñåäåí ïàéäà øû¹àðûï, ½ñºûíñûç êåéiïiìåí ºàðàæàò æèíàóìåí æ¾ðåäi; ì½íäàé àäàìäàðäû òîáûð æàºòàéäû. Îíû» êåëáåòi îñûíäàé ìåìëåêåòòiê º½ðûëûñòû ê¼ç àëäû»ûç¹à åëåñòåòïåé ìå? – Ìåíi»øå, ñîëàé. ²àëàé áîë¹àíäà äà, ì½íäàé ìåìëåêåò òå, ì½íäàé àäàì äà àºøàíû ¼ëåðäåé æàºñû ê¼ðåäi. – Ìåí äå ñîëàé îéëàéìûí. Îíû» îñûíäàé áîë¹àíûíà ºàðà¹àíäà, îë ¼çiíi» ò¸ðáèåñiíå ê¼»ië àóäàðìà¹àí áà? – Ñîëàé øû¹àð. Îëàé áîëìàñà, îë ñîºûð àäàìäû õîðåã ºûëûï ºîéìàéòûí åäi æ¸íå î¹àí åðåêøå º½ðìåò ê¼ðñåòïåéòií åäi7. – ²îø. Åíäi áåði ºàðàøû: áiç îíû» ò¸ðáèåñiíi» êåìøiëiãií, îë ºàíøàìà ñàºòûº æàñàï, ¼çií ¼çi ½ñòàï áàºñà äà, áiðàç êåäåéëiêêå, ºûëìûñêåðëiêêå, ÿ¹íè æàòûï iøóãå áåéiì åêåíií ìîéûíäàìàéìûç áà? – °ðèíå. – °ðèíå, ñîëàé îéëàóûìûç¹à áîëàäû. – Æàìàí ò¸ðáèå ìåí íàøàð ìåìëåêåòòiê º½ðûëûñòû» ñàëäàðûíàí ïàéäà áîë¹àí íàäàíäûºòû» êåñiðiíåí àäàìäàð îë æåðäå îñûíäàé áîëàòûíûí ìîéûíäàóûìûç êåðåê åìåñ ïå? – ȸ, òóðà îñûëàé åñåïòåóiìiç êåðåê. – Ìiíå, îëèãàðõèÿëûº ìåìëåêåò ºàíäàé æ¸íå îë æåðäå ºàíøàìà æàìàíäûº áàð (ì¾ìêií á½äàí äà ê¼ï øû¹àð). – ȸ, øàìàìåí îñûëàé. – Åíäåøå, áèëiãi ì¾ëiê öåíçiíå íåãiçäåëãåí îëèãàðõèÿëûº äåï àòàëàòûí º½ðûëûñòû òàëºûëàóûìûç îñûìåí áiòñií. “Îëèãàðõèÿëûº àäàì” – Åíäi á½äàí êåéií òèiñòi àäàìäû – îë ºàëàé ºàëûïòàñàäû æ¸íå îíû» ºàíäàé ºàñèåòòåði áàð åêåíií ºàðàñòûðàéûº. – °ðèíå, á½íû ºàðàñòûðó êåðåê. – Îíû» òèìîêðàòèÿëûº º½ðûëûñòàí îëèõàðõèÿëûº º½ðûëûñºà ¼òói å» àëäûìåí áûëàé áîëàäû... – ²àëàé? – Îäàí òóûë¹àí ½ë àëäûìåí ¸êåñiíå åëiêòåóãå òûðûñàäû, îíû» içiìåí æ¾ðåäi, ñîñûí îë ¸êåñiíi» ìåìëåêåòïåí òóðà áið ñó àñòûíäà¹û æàðìåí ñîºòû¹ûñûï ºàë¹àíäàé êåçäåéñîº ñîºòû¹ûñûï, ºîëûíäà áàð áàðøà í¸ðñå àïàòºà ½øûðà¹àíûí ê¼ðåäi: åãåð ¸êåñi ñòðàòåã áîëûï æ¾ðiï, ÿêè áîëìàñà ºàíäàé äà áið æî¹àðû ëàóàçûìäû ºûçìåò àòºàðûï æ¾ðiï, æàëàºîðëàðäû» ¼ñåãiìåí ñîòºà ò¾ñiï ºàëñà, ¼ëiì æàçàñûíà, æåð àóäàðûëó¹à íåìåñå àçàìàòòûº º½ºûºòàðû ìåí á¾êië ìàë-ì¾ëêiíåí àéûðûëó¹à á½éûðûëûï êåòêåí æà¹äàéäà ºàëóû ì¾ìêií... – °ðèíå. – ̽íû» á¸ðií ê¼ðãåí ìåíi» äîñûì, ºàé¹ûëû æà¹äàé¹à ½øûðàï, ìàë-ì¾ëêiíåí àéûðûëûï, òiïòi, ìåíi» îéûìøà, ¼ç ºàðàºàí áàñû ¾øií ºîðºûï, æ¾ðåãiíi» òåðå» ò¾êïiðiíäå ò຺à îòûð¹ûç¹àí àòຠº½ìàðëû¹û ìåí ¼çiíå ò¸í àøóøà» ðóõûí º½ëàòûï ò¾ñiðåäi. Êåäåéëiêòåí æóàñûï ºàë¹àí îë ïàéäàê¾íåìäiêêå, ¸ñiðå ¾íåìøiëäiêêå ñàëûíûï êåòåäi äå, ¼çiíi» å»áåãiìåí æàéëàï àºøà æèíàé áàñòàéäû. Ñåí ì½íäàé àäàì òàººà ¼çiíi» àøê¼çäiãi ìåí ê¼çi òîéìàóøûëû¹ûí îòûð¹ûçáàé ìà, îëàðäû» iøiíåí áàñûíà òèàðà êèãåí, àñûë òàñòàðäàí àëºà ò຺àí, áåëiíäå ºûñºà ºûëûøû áàð μëû ïàòøà æàðàòûï àëìàé ìà äåï îéëàï ò½ð¹àí øû¹àðñû»? Îë áàð

– Áiçäi» º½íòòû àäàìäû, iñêåð àäàìäû îëèãàðõèÿëûº ìåìëåêåòïåí ñàëûñòûðó¹à áîëàòûíûíà òà¹û äà ê¾ì¸íiìiç áàð ìà? – Æîº, åøºàíäàé. – Á½äàí ñî», áàéºàï ò½ð¹àíû»äàé, îñûíäàé ñèïàòòà¹û àäàìíû» ºàñèåòòåðiìåí òàíûñó ¾øií æ¸íå îë òóðàëû ¼çi»íi» ïiêiði»äi áiëäiðó ¾øií, àëäûìåí äåìîêðàòèÿíû – îë ºàëàé ïàéäà áîëàäû, ïàéäà áîë¹àí ñî» ºàíäàé åðåêøåëiêòåðãå èå áîëàòûíûí ºàðàñòûðó êåðåê. – Îñûëàéøà áiç òà»äàï àë¹àí æîëûìûçáåí iëãåðiëåéòií åäiê. – Îëèãàðõèÿ äåìîêðàòèÿ¹à øàìàìåí áûëàéøà ¼òåäi: ñåáåï á½ë æåðäå ºàéòêåíäå äå áàðûíøà áàé áîëó êåðåê äåãåí îéìåí ½é¹àðûë¹àí içãiëiêòi» ñî»ûíàí òîéûìñûç æ¾ãiðó áîëûï òàáûëàäû. – Ñåí ì½íû ºàëàé ò¾ñiíåñi»? – Îëèãàðõèÿ ò½ñûíäà áèëiê áàñûíäà ò½ð¹àí áàé áàñøûëàð æàñ àäàìäàðäû» ê¼ðãåíñiçäiãií ê¼ðå ò½ðà î¹àí øåê ºîé¹ûñû êåëìåéäi æ¸íå ¼çäåðiíi» áàéëûºòàðûí øàøûï-ò¼ãóiíå æ¸íå ò¾áiíå æåòóiíå òûéûì ñàë¹ûñû êåëìåéäi; êåðiñiíøå, áàñøûëàð îëàðäû» ìàë-ì¾ëêií ñàòûï àëàäû ÿêè áîëìàñà îëàð¹à îäàí äà áåòåð áàé ¸ði ê¾øòi áîëóû ¾øií ïàéûçáåí ºàðûç áåðåäi. – Á½ë îëàðäà å» áàñòûñû. – ̽íäàé ìåìëåêåòòi» àçàìàòòàðû ¾øií áàéëûººà º½ðìåò ê¼ðñåòó ¸ði ïàðàñàòòûëûº ê¼ðñåòó ì¾ìêií åìåñ, ¼éòêåíi á½ë æåðäå á½ë áîëìàñà áàñºàñûí æàðàòïàóøûëûº ñ¼çñiç áîëàäû. – Á½¹àí æåòêiëiêòi ì¼ëøåðäå ê¼çiìiç æåòòi. – Îëèãàðõèÿëûº ìåìëåêåòòåðäå ê¼ðãåíñiçäiêêå ê¼»ië àóäàðìàéäû, òiïòi î¹àí æîë áåðiëåäi, ñîíäûºòàí áàðûíøà içãi àäàìäàðäû» ¼çi îë æåðäå êåäåéëiêòåí º½òûëà àëìàéäû. – °ðèíå. – ̽íäàé ìåìëåêåòòå, ìåíi» îéûìøà, àäàìäàð æ½ìûññûç îòûðñà äà, îëàðäû» øà¹ûï àëàòûí áiçãåãi ¸ði ºàðóû áàð; îëàðäû» êåéáiðåóëåði ºàðûç¹à áåëøåñiíåí áàòºàí, êåéáiðåóëåði àçàìàòòûº º½ºûºòàðûíàí àéûðûë¹àí, àë êåéáiðåóëåðiíi» áàñûíà îñû åêåói äå êåëãåí; îëàð åíäi ¼çäåðiíi» ìàë-ì¾ëêiíå èåëiê åòåòiíäåðãå ºàðñû ºàðàé áàñòàéäû, ñîíäàé-ຠáàñºàëàðûíà äà æåê ê¼ðóøiëiêïåí ºàðàï, ìåìëåêåòòå ò¼»êåðiñ æàñàóäû îéëàñòûðà áàñòàéäû. – ȸ, á¸ði ðàñ. – Ñåí ì½íäàé àäàìäàðäû» ºûëìûñêåðëiãií áàéºàï áiëó ¾øií íåãå ê¼»ië àóäàðó êåðåê åêåíií áiëåñi» áå? – Íåãå? – Îëàðäû» æåòiìäåðãå ºàëàé ºàìºîðëûº æàñàéòûíûíà íå áîëìàñà ¸äiëåòòiêêå ºàðàìàñòàí, ºàëàé òîëûº åðêiíäiê àëàòûíûíà. – Ľðûñ. – Á½ë æåðäå ì½íäàé àäàì áàñºà iñêåðëiê ºàòûíàñòàðäà îíû ¸äië äåï ñàíàéòûíäûºòàí, îñû àòà¹ûí ïàéäàëàíûï, àäàëäû¹ûíàí ºàë¹àí ºàëäûºòàðäû» ê¼ìåãiìåí îñûíû ä½ðûñ ê¼ðiï ò½ðñà äà, ¼çiíi» æàìàí ¸äåòòåðãå áåéiìäiëiãií ê¾øòåï áàñòûðàäû; îë îíû ïàðàñàòòû îéìåí áàñòûðûï îòûð¹àí æîº, îñûëàé ºàæåò áîë¹àíû ¾øií, ¼çiíi» ìàë-ì¾ëêiíi» òà¹äûðûí óàéûìäà¹àíû ¾øií áàñòûðûï îòûð. – °ðèíå. – Çåâñ àòûìåí àíò åòåìií, ñåí îñû àäàìäàðäû» iøiíäå ê¼áiñiíi» áàñºà áiðåóäi» åñåáiíåí ê¾í ê¼ðóãå, æàòûï iøóãå áåéiìäiëiãi áàð åêåíií ê¼ðåñi». – Ѽçñiç, á½ë áåéiìäiëiê îëàðäà ¼òå ê¾øòi äàìû¹àí. – Äåìåê, ì½íäàé àäàìíû» iøêi ä¾íèåñi àñòàí-êåñòåí, îíû» ðóõàíè á¾òiíäiãi á½çûë¹àí, ¼çi åêiãå àéûðûëûï æàðûë¹àí: ái𠺽ìàðëû¹û åêiíøiñiíåí áàñûì – ê¼ï æà¹äàéäà æàºñû æàºòàðû æàìàí æàºòàðûíàí áàñûì áîëûï êåëåäi. – ȸ, ñîëàé. – Ìåíi»øå, ì½íäàé àäàìíàí ðóõàíè ¾éëåñiìäiëiê ïåí ñàáûðëûëûº ñèÿºòû øûíàéû içãiëiê ñåçiì ºàíøàìà ½çຠáîë¹àíûíà ºàðàìàñòàí, îë ºàíøà äåãåíìåí äå áàñºàëàðûíà ºàðà¹àíäà ¸äåïòiëåó. – ȸ, ìà¹àí äà ñîëàé ê¼ðiíåäi. – °ðèíå, æå»iñêå æåòó ¾øií àäàìäàðäû» ºîëûíäà á½¹àí ºàæåòòi í¸ðñåñi áîëìàñà, èãi àòຠº½ìàðëûº ñåçiìií ºàíà¹àòòàíäûðó ¾øií, æàðûñºà ò¾ñêåí êåçäå îíû» ¼ç åñåáiíåí ¸ðåêåò åòóiíå îíû» º½íòòûëû¹û êåäåðãi æàñàéäû: îë àºøàñûí ìûíàó ñèÿºòû æàðûñ ïåí àòàº-ä໺ ¾øií æ½ìñà¹ûñû êåëìåéäi, ¼çiíi» àºøà øàøó¹à äåãåí áåéiìäiëiãií îÿíäûð¹ûñû æ¸íå îíû àòຠº½ìàðëûº ½ìòûëûñòàðûíäà ¼çiíi» îäàºòàñû åòêiñi êåëìåéäi. Îë øûíàéû îëèãàðõ ñèÿºòû øàéºàñàäû, ¼çiíi» ºàðàæàòòàðûí àç æ½ìñàó¹à òûðûñàäû, ñîíäûºòàí äà ê¼áiíåñå æå»iëiñêå ½øûðàéäû, áiðຠñî¹àí ºàðàìàñòàí, áàé ê¾éiíøå ºàëà áåðåäi. – Òiïòi ¼òå áàé.

òàðòºàí, ê¾íãå ºàºòàë¹àí êåäåé àäàì øàéºàñ áàðûñûíäà ê¼ëå»êåäå ñàëºûíäàï ¼ñêåí, á¼òåí àäàìíû» åñåáiíåí ¸áäåí ñåìiðiï àë¹àí áàé àäàììåí ºàòàð êåëiï ºàë¹àíäà, îíû» ºàëàé åñi øûººàíûí ê¼ðåäi. Ñåíi»øå, á½ë êåäåé àäàìíû» àºûëûíà ì½íäàé àäàìäàð òåê ¸éòåóið êåäåéëåðäi» ºàæûðñûçäû¹ûíû» àðºàñûíäà áàé áîï æ¾ðãåíi òóðàëû îé êåëìåéäi ¹îé äåéìiñi», á¼òåí ê¼çäåðäåí òàñà áið æåðäå îñûíäàé êåäåé àäàììåí êåçäåñêåíäå îë î¹àí “áiçäi» ìûðçàëàðûìûç ò¾êêå ò½ðìàéòûí àäàìäàð” äåï àéòïàéäû ¹îé äåéìiñi»? – Êåäåéëåðäi» îñûëàé àéòàòûíûíà ìåíi» ê¾ì¸íiì æîº. – Êåñåëãå øàëäûººàí äåíåíi» òåïå-òå»äiãií á½çûï, îäàí ñàéûí íàøàðëàóû ¾øií, ñûðòòàí áîëàð áîëìàñ ñû áîëñà æåòiï æàòûð, – àë êåéäå îíû» ïðîáëåìàëàðû ñûðòòàí êåëãåí ñûñûç-ຠáîëàäû, – ìåìëåêåò òå ñîë ñèÿºòû æà¹äàé¹à äóøàð áîëûï, êåñåëãå øàëäûººàí8 êåçäå æ¸íå ¼ç-¼çiìåí áîëàð áîëìàñ ñåáåï ¾øií ñî¹ûñºàí êåçäå, îíû» ¾ñòiíå îíû» êåéáið àçàìàòòàðû îëèãàðõèÿëûº ìåìëåêåò òàðàïûíàí êåëãåí ê¼ìåêêå ñ¾éåíåäi, àë êåéáiðåóëåði – äåìîêðàòèÿëûº ìåìëåêåòòi» ê¼ìåãiíå; ñîëàé áîëà ò½ðñà äà, êåéäå iøêi ºàºòû¹ûñòàð ñûðò êèëiãóñiç-ຠïàéäà áîëàäû. – Òiïòi, ¼òå æèi äåñåê áîëàäû. “Äåìîêðàòèÿ” – Äåìîêðàòèÿ, ìåíi»øå, êåäåéëåð æå»iñêå æåòêåí ñî», ¼çäåðiíi» êåéáið ä½øïàíäàðûíû» ê¼çií æîéûï, êåéáiðåóëåðií ºó¹ûí¹à ½øûðàòûï, àë ºàë¹àíäàðûíû» àçàìàòòûº º½ºûºòàðû ìåí ìåìëåêåòòiê ëàóàçûìäûº ºûçìåòòåðãå èå áîëó ì¾ìêiíäiãií áiðêåëêi åòåäi, àë äåìîêðàòèÿëûº º½ðûëûñòà ê¼áiíåñå æåðåáå òàñòàó àðºûëû øåøiëåäi. – ȸ, äåìîêðàòèÿ òóðà îñûëàé îðíàéäû, á½ë ºàðóäû» ê¾øiìåí áîëàäû, ÿ áîëìàñà îëàðäû» ºàðñûëàñòàðû ºîðûººàííàí áiðòiíäåï û¹ûñàäû. – Àäàìäàð ì½íäàé º½ðûëûñòà ºàëàé ¼ìið ñ¾ðåäi? ̽íäàé ìåìëåêåòòiê º½ðûëûñ ºàëàé áîë¹àíû? Ñîíäà äåìîêðàòèÿëûº ìiíåç-º½ëûººà èå áîëàòûí àäàìäàð¹à äà ¸ñåði òèåòiíi àíûº ºîé. – ȸ, á½ë àíûº. – Å» àëäûìåí îë åðêií àäàìäàð: ìåìëåêåòòå òîëûº åðêiíäiê æ¸íå àøûºòàí-àøûºòûº æ¸íå îéû»à êåëãåíäi iñòåé àëó ì¾ìêiíäiãi òóàäû. – Ñîë åêi àðàäà ¼ç iñòåðiìåí ¸ëåê áîï æ¾ðãåí iñêåðëåð, ñið¸, ì½íäàé àäàìäàðäû áàéºàìàé ºàëàäû; îëàð áàñºàëàðûíà ¾»iëiï ºàðàéäû æ¸íå ê¼íãiø àäàìäàð¹à áåðãåí ¼çäåðiíi» àºøà íåñèåëåðiìåí çèÿí êåëòiðåäi; áàñòàïºû ºàðûçäàí ê¼ï åñå àðòûº ïàéûç àëûï, îëàð ìåìëåêåòòå ê¼ïòåãåí æàòûï iøåðëåð ìåí æàðëû-æàºûáàéëàðäû» ñàíûí ê¼áåéòåäi. – ʼï áîë¹àíäà ºàíäàé! – Àë åíäi ìåìëåêåòòå îñûíäàé æàìàíäûº ½øºûíäàï ò½ð¹àí êåçäå, îëàð ¼çäåðiíi» ìàë-ì¾ëêií ºàëàóûíøà ºîëäàíó¹à òûéûì ñàëó àðºûëû ¼ðòòi ñ¼íäiðóäi ºàëàìàéäû æ¸íå áàñºà çà» òèiñiíøå á½ë á¸ëåêåòòi æîÿòûí ò¸ñië äå ºîëäàíáàéäû... – ²àíäàé áàñºà çà»? – Æî¹àðûäà àéòûë¹àíäàðäû º½ïòàéòûí æ¸íå àçàìàòòàðäû içãiëiêêå øàºûðàòûí çà». ´éòêåíi, åãåð åðiêòi êåëiñiìíi» áàñûì á¼ëiãií àäàìäàð ¼çäåði áàñûí ºàòåðãå òiãiï, ò¸óåêåëãå áåë áóûï æàñàóûí á½éûðñà, îëæà òàáó¹à äåãåí ½ìòûëûñ ìûíàäàé àðñûçäû¹ûìåí ê¼çãå ò¾ñïåéòií åäi æ¸íå ìåìëåêåòòå æà»à¹û æî¹àðûäà àéòûëûï êåòêåíäåé æàìàíäûºòàðäû» ñàíû àçûðຠáîëàòûí åäi. – ȸ, îäàí äà àçûðຠáîëàòûí åäi. – ²àçiðãi êåçäå îñûíäàé æà¹äàéëàðäû» êåñiðiíåí áàñøûëàð ¼çäåðiíi» ºîë àñòûíäà¹û àçàìàòòàðäû òóðà îñûëàé àéäàï ñàëûï îòûð. Áàñøûëàðûíû» ¼çäåðiíå æ¸íå îëàðäû» ò¼»iðåãiíäåãiëåðãå êåëåòií áîëñàº, îëàðäû» æàñòàðû áåòiìåí æiáåðiëãåí, äåíåñi ìåí ðóõû æàëºàóëûººà ½øûðà¹àí ¸ði ¸ëñiç; îëàð íå ºàé¹û-ºàñiðåòòå, íå ë¸ççàò àëóäà ñàáûð ñàºòàìàéäû, æàëïû àë¹àíäà îëàð ¸ðåêåòøië åìåñ. – Åíäi ºàëàé áîëñûí? – Îëàðäû» åñi-äåðòi ºàéòñåì î»àé îëæà òàáàìûí, îäàí áàñºàäà iñi æîº, àë içãiëiê òóðàñûíà êåëñåê, îëàðäû» á½ë æàéëû êåäåéëåðäåí àðòûº ºàì æåìåéòiíi àíûº. – ȸ, åøºàíäàé ºàì æåìåéäi. – Ìiíå, áèëiê áàñûíäà¹ûëàðäû» äà, îëàð¹à áà¹ûíûøòû àäàìäàðäû» äà æà¹äàéû îñûíäàé. ²àëàé áîë¹àíäà äà, îëàð ñàÿõàòòàðäà áîëñûí, áàñºà ò¾ðëi ºàòûíàñòàðäà áîëñûí, áið áiðiìåí òû¹ûç áàéëàíûñòà áîëàäû: ìåðåêåëiê òàìàøàëàðäà, ¸ñêåðè æîðûºòàðäà, áið êåìåíi» iøiíäå, áið ¸ñêåðäi» iøiíäå áîëàäû; å» àºûðû, ºàóiï-ºàòåðäå äå áiðãå áîëàäû, æ¸íå îñû æà¹äàéëàðäû» åøáiðiíäå êåäåéëåð áàéëàðäû» ê¼ç àëäûíäà æåêê¼ðiíiøòi áîëûï ê¼ðiíáåéäi. Êåðiñiíøå, ¸áäåí ñîë¹ûí

ñèÿºòû æ¸íå îíû» æàðòûëàé º½äàé áîë¹àíäàé àëøà»äàï áàñûï æ¾ðãåíií åøêiì åëåìåéäi. – ȸ, ì½íäàéëàð äà òîëûï æàòûð. – ̽íäàé æ½ìñàºòûëûº äåìîêðàòèÿëûº º½ðûëûñòû» ½ñàº-ò¾éåê í¸ðñåñi åìåñ; êåðiñiíøå, á½ë æåðäå áiç ìåìëåêåò º½ð¹àí êåçäå ìà»ûçäû äåï åñåïòåãåíäåðiìiçäi» á¸ðiíå æåê ê¼ðóøiëiê àéºûí ê¼ðiíiñ áåðãåí. Òàáè¹àòûíàí ê¼ðíåêòi åìåñ àäàì åøºàøàí içãi àäàì áîëà àëìàéäû; ñîë ñèÿºòû êiøêåíòàéûíàí – îéûí îéíà¹àíäà æ¸íå ¼çiíi» ñàáàºòàðûíäà îë ¸ñåìäiêêå æàíàñïà¹àí áîëñà äà ñîëàé. Ñîíûìåí áiðãå, äåìîêðàòèÿëûº º½ðûëûñ îñûíû» á¸ðií ìåíìåíäiêïåí òàðòûï àëûï, êiìíi» ºàíäàé ºûçìåò ñi»iðãåííåí êåéií ìåìëåêåòòiê ºûçìåòêå àóûñàòûíûíäà øàðóàñû æîº. Àäàì¹à º½ðìåò ê¼ðñåòiëåäi, îë òåê òîáûð¹à äåãåí ¼çiíi» î» ê¼çºàðàñûí ê¼ðñåòñå æåòiï æàòûð. – ȸ, ¼òå içãi ìåéiðiìäiëiê! – Îñû æ¸íå îñû¹àí ½ºñàñ ºàñèåòòåð òèiñiíøå áàñºàðó¹à èå åìåñ, áiðຠ½íàìäû ¸ði ñàí-àëóàí º½ðûëûñ, ÿ¹íè äåìîêðàòèÿ¹à ò¸í. Îíäà òå» æ¸íå òå» åìåñ àäàìäàðäû òå»åñòiðóøi åðåêøå òå»äiê áàð. – Ñåíi» àéòºàíäàðû» áiçãå æàºñû òàíûñ. “Äåìîêðàòèÿ àäàìû” – Á½ë ºàñèåòòåðäi» æåêå ò½ë¹àäà ºàëàé áàéºàëàòûíûíà ºàðàñà»øû, ÿ áîëìàñà, ìåìëåêåòòiê º½ðûëûñòû» ¼çií ºàðàñòûð¹àíûìûçäàé, àëäûìåí îíû» á½ë ñèïàòòàðû ºàëàé ºàëûïòàñàòûíûí ºàðàñòûðñຠïà åêåí? – ȸ, îñûëàé æàñàóûìûç êåðåê. – Á½ë ìûíàäàé æîëìåí æ¾çåãå àñïàé ìà: áiçäi» æî¹àðûäà àéòûï êåòêåí îëèãàðõèÿëûº º½ðûëûñòû» º½íòòû ¼êiëiíi» ½ëû ä¾íèåãå êåëåäi æ¸íå îë ¼ç ¸êåñiíi» ìîðàëi áîéûíøà ò¸ðáèåëåíåäi. – ȸ, ñîñûí? – Îë äà îëæà òàáó¹à åìåñ, ä¾íèå øàøó¹à ¸êåëiï ñîºòûðàòûí º½ìàðëûºòàðûí ¼çiíi» åðiê-æiãåðiìåí ê¾øòåï áàñòûðàäû; îëàðäû ºàæåòi æîº º½ìàðëûºòàð äåï àòàó¹à áîëàäû. – Ò¾ñiíiêòi. – ѽºáàòûìûçäà ê¼ìåñêiëiê òóäûðìàó ¾øií, àëäûìåí ºàíäàé º½ìàðëûºòàðäû» ºàæåò, ºàíäàéëàðûíû» ºàæåò åìåñ åêåíií àíûºòàï àëñຠºàéòåäi? – Ñîëàé äåï æ¾ð ¹îé. – нºñàò åòiëãåí æåðäå ¸ðêiì ¼çiíi» ¼ìiðií ºàëàóûíøà º½ðàòûíû àíûº. – ȸ, á½ë ò¾ñiíiêòi. – Ìåíi» îéûìøà, ì½íäàé º½ðûëûñ ò½ñûíäà¹û àäàìäàð ñàí-àëóàí ò¾ðëi áîëàäû. – °ðèíå. – Á½ë å» æàºñû ìåìëåêåòòiê º½ðûëûñ áîëñà êåðåê. Áàðëûº ò¾ñêå áîÿëûï øèìàéëàí¹àí ìàòà ñèÿºòû, á½ë º½ðûëûñ ¸ äåãåíäå ñàí-àëóàí ìiíåç-º½ëûºïåí á¸ðiíåí äå êåðåìåò æàºñû áîëûï ê¼ðiíói ì¾ìêií. Á¸ëêiì, ê¼áiñi àëàáàæຠáîÿë¹àí áàðëûº í¸ðñåãå º½ìàð áàëàëàð ìåí ¸éåëäåðãå ½ºñàï, ì½íû å» æàºñûñû åêåí äåï îéëàóû ì¾ìêií. – °ðèíå. – ̽íû» ò½ñûíäà ìåìëåêåòòiê º½ðûëûñòû òà»äàó ºîëàéëû, äîñûì. – Ñåí íåãå ìå»çåï ò½ðñû»? – Îéû»à íå êåëñå, ñîíû æàñàé àëó ì¾ìêiíäiãi ìåìëåêåòòiê º½ðûëûñòàðäû» áàðëûº ò¾ðëåðií º½ðàìûíà àëàäû åìåñ ïå. Ñið¸, åãåð êiìäå êiìíi» áiç åêåóìiçäi» ñèÿºòû ìåìëåêåò º½ð¹ûñû êåëñå, îë äåìîêðàòèÿ áèëiê ñ¾ðãåí æåðãå áàðóû êåðåê, îë æåðäå ñàí-àëóàí áàñºàðóëàð ñàòûëûï æàòºàí áàçàð¹à òàï áîë¹àíäàé áîëàñû», ¼çiíå ½íà¹àíûí òà»äàóû êåðåê, àë òà»äàó æàñà¹àí ñî», ìåìëåêåò º½ðóû êåðåê. – Ñið¸, îë æåðäå ¾ëãi òàóûï àëó ºèûí¹à ñîºïàéòûí áîëàð. – Äåìîêðàòèÿëûº ìåìëåêåòòå ñåí á½¹àí ºàáiëåòòi áîë¹àíû»à ºàðàìàñòàí, áèëiêêå ºàòûñóû»íû» åø ºàæåòi æîº; ºàëàìàñà» áà¹ûíó¹à íå áîëìàñà áàñºàëàðû ñî¹ûñûï æàòºàíäà ñåí äå ñî¹ûñó¹à íåìåñå áåéáiòøiëiê ¼ìið ñ¾ðói ¾øií º½ëøûíûï ò½ðìà¹àí áîëñà», áàñºàëàðû ñèÿºòû áåéáiòøiëiê øàðòòàðûí îðûíäàó¹à ìiíäåòòi åìåññi». Ñîäàé êåéií, ºàíäàé äà áið çà» ñåíi» áèëiê æ¾ðãiçói»å íåìåñå ºàçûëûº æàñàóû»à òûéûì ñàëñà äà, ñåíi» àºûëû»à áèëåó íåìåñå ñîòòàó êåëñå, ñåí á¸ðiáið äå á½íû iñêå àñûðà àëàñû». ̽íäàé ¼ìið áið ºàðà¹àíäà êåðåìåò, ê¼çäi» æàóûí àëàðëûºòàé åìåñ ïå? – Ñîëàé øû¹àð, áiðຠ½çຠóàºûò ñ¾ðìåñ. – °ði ºàðàé. Îë æåðäåãi êåéáið ñîòòàë¹àíäàð¹à äåãåí ìåéiðiìäiëiê òàìàøà åìåñ ïå? Ìûíàäàé ìåìëåêåòòiê º½ðûëûñ ò½ñûíäà ñåí ¼ëiì æàçàñûíà á½éûðûë¹àí íåìåñå ºó¹ûí¹à ½øûðà¹àí àäàìäàðäû» ºî¹àì iøiíäå ºàë¹àíûí æ¸íå ¼ìið ñ¾ðiï æ¾ðãåíií ê¼ðìåäi» áå: îíäà åøêiìíi» øàðóàñû æîº

– Ìàõàááàò æ¸íå ñî¹àí ½ºñàñ áàñºà äà º½ìàðëûºòàð òóðàëû äà îñûëàé àéòàìûç. – ȸ, òóðà ñîëàé. – Áiç ºàçið ¹àíà “æàòûï iøåð” äåï àò ºîé¹àí àäàìíû» áîéûí ò¾ãåëiìåí àéûðûëûï ºàë¹àí òiëåêòåði ìåí º½ìàðëûºòàðû ºàæåòòiëiêòåðiíi» ûºïàëû êåðíåãåí, àë º½íòòû, îëèãàðõèÿëûº òèïòåãi àäàìíû» áîéûí òåê ºàíà ºàæåòòi º½ìàðëûºòàð áèëåãåí. – °ðèíå. – Åíäi îëèãàðõèÿëûº àäàìíàí ºàëàé äåìîêðàòèÿëûº àäàì øû¹àòûíûíà ºàéòûï îðàëàéûº. Ìåíi»øå, á½ë ê¼áiíåñå áûëàé æ¾çåãå àñàäû... – ²àëàé? – Æà»à ¹àíà àéòûï êåòêåíiìiçäåé, åãåð òèiñòi ò¸ðáèå àëìàé, º½íòòûëûº æà¹äàéûíäà ¼ñêåí áîçáàëà êåçäåéñîº æàòûï iøóäi» ä¸ìií áið òàòñà æ¸íå ¼çiíå ¸ð ò¾ðëi àëàáàæຠñàí-àëóàí ë¸ççàòòàð òàòòûðàòûí ºàóiïòi ¸ði æûðòºûø à»äàðäû» àðàñûíà ò¾ñiï ºàëñà, á½ë îëèãàðõèÿëûº òèïòåí äåìîêðàòèÿëûº òèïêå ¼òóäi» áàñû áîëûï òàáûëàòûíûíà ñåíói»å áîëàäû. – ȸ, á½ë ñ¼çñiç áîëàòûí í¸ðñå. – Ìåìëåêåòòå îíû» êåéáið àçàìàòòàðûíà îëàðäû» ê¼çºàðàñòàðûíû» ½ºñàñòû¹ûíû» ñåáåïòåðiíåí òûñ ê¼ìåê ê¼ðñåòiëãåí êåçäå ò¼»êåðiñ æàñàë¹àíûíäàé, áîçáàëà äà îíû» êåéái𠺽ìàðëûºòàðûíà æàºûí æ¸íå ½ºñàñ º½ìàðëûºòàð ñûðòòàí ê¼ìåê ê¼ðñåòêåí êåçäå îñûëàéøà ¼çãåðåäi. – ȸ, ñ¼çñiç. – Ìåíi» îéûìøà, á½¹àí ºàðàìà-ºàðñû îíû» îëèãàðõèÿëûº áàñòàóûíà áið í¸ðñå ê¼ìåê ê¼ðñåòêåí æà¹äàéäà, á½ë ¸êåñiíi» íåìåñå îòáàñûíû» áàñºà ì¾øåëåðiíi» àºûë-êå»åñi íåìåñå ½ÿëòóëàðû áîëñûí, îíû» iøiíäå á½¹àí ºàðñû àøóûçà æ¸íå ºàðñûëàñó ñåçiìi ïàéäà áîëàäû, ñîíäàé-ຠîë ¼ç¼çiìåí ê¾ðåñå áàñòàéäû. – °ðèíå. – Êåéäå, ìåíi»øå, äåìîêðàòèÿëûº áàñòàó îëèãàðõèÿëûº áàñòàó¹à æîë áåðåäi, º½ìàðëûºòàðäû» áið á¼ëiãi æîéûëàäû, êåéáiðåóëåði ºóûï øû¹ûëàäû, áîçáàëàíû» æ¾ðåãiíäå ºàíäàé äà áið àð-½ÿò ºûëà» áåðåäi äå, áiðòiíäåï á¸ði ò¸ðòiïêå êåëå áàñòàéäû. – Êåéäå îñûëàé áîëàäû. – Æàðàéäû. – Áiçäi» º½òûëà àëìàéòûí º½ìàðëûºòàðûìûçäû, ñîíäàéàº, îëàðäû» ºàíà¹àòòàíäûðûëóû áiçãå ïàéäà êåëòiðåòiíäåðií ¸äiëäiêêå æ¾ãiíiï, ºàæåòòi º½ìàðëûºòàð äåï àòàñຠòà áîëàäû: á½¹àí äà, áàñºàñûíà äà òàáè¹àòûìûç¹à ñàé øàðàñûç áà¹ûíàìûç. Ñîëàé åìåñ ïå? – Äåìåê, á½ë áåéiìäiëiêòåðiìiç æàéëû “ºàøûï º½òûëìàñ áåéiìäiëiêòåðiìiç” äåï àéòó¹à º½ºûëûìûç ¹îé. – ȸ, º½ºûëûìûç. – Ñîíäà ºàëàé áîë¹àíû? Àë åãåð êiøêåíå æàñòàí ê¾øií ñàëûï òûðûññà º½òûëûï êåòåòiíäåé åêåí æ¸íå îíû» ¾ñòiíå îëàð åøºàíäàé æàºñûëûº ¸êåëìåéäi, àë êåéáiðåói, êåðiñiíøå, æàìàíäûººà ¸êåëiï ñîºòûðàäû åìåñ ïå? Îëàðäû ºàæåòi æîº äåï àòà¹àíûìûç ä½ðûñ áîëàð. – ȸ, ¸áäåí ä½ðûñ. – Àëäûìåí º½ìàðëûºòû» åêåóiíi» äå ¾ëãiëåðií àëûï ºàðàñòûðñຠºàéòåäi, ñîñûí îëàðäû» æàëïû ¾ëãiñií áåðñåê ºàëàé ºàðàéñû»? – ȸ, ñîëàé æàñàó êåðåê. – ²îðåêòåíó ºàæåòòiëiãi, ÿ¹íè íàí ìåí òàìàººà ºàòûº ºàòó àäàìíû» äåíñàóëû¹û ìûºòû æ¸íå ¼çií æàºñû ñåçiíói ¾øií ºàæåò åìåñ ïå? – Ìåí äå ñîëàé äåï îéëàéìûí. – Íàí æåó ºàæåòòiëiãi åêi ºàòûíàñòà ºàæåò, ¼éòêåíi îë áiç ¾øií ïàéäàëû æ¸íå àäàì òiðøiëiê åòêåí óàºûò áîéûíøà îë òîºòàìàéäû. – ȸ. – Òàìàººà ºàòûº ºàòó ¼çi»äi æàºñû ñåçiíó ¾øií ºàæåò áîë¹àíû ¾øií, ºàòûºòû» ºàæåòòiëiãi êåðåê. – °ðèíå. – Àë åíäi á½¹àí ºîñûìøà, ÿ¹íè áàñºà ìîë òà¹àì¹à äåãåí º½ìàðëûºòû ºàéòåìiç? Åãåð á½ë º½ìàðëûºòû êiøêåíå æàñòàí æ¾ãåíäåï, îíû ò¸ðáèåëåó àðºûëû àëøàºòàòñà, ê¼áiñi îäàí º½òûëûï êåòåòií åäi: ¼éòêåíi îë ïàðàñàò ïåí åñòiëiêòi æåòiëäiðìåéäi, à¹çà» ìåí æàíû» ¾øií çèÿíäû. ̽íû ºàæåòi æîº äåï àòàñຠä½ðûñ áîëàð. – ȸ, òiïòåí ä½ðûñ. – Á½ë º½ìàðëûºòàðäû æîºøûëûººà ½øûðàòàòûí, àë áàñºàëàðûí æ½ìûñºà ê¼ìåãi òèãåíi ¾øií êiðiñi ìîë äåï àòàñຠºàéòåäi? – ȸ, ¸ðèíå.

æàìàí ºàñèåòòåðãå æ½ìñຠñ¼çäåðìåí ìàºòàó àéòûï: ½æäàíñûçäûºòû – áiëiìäiëiê, æ¾ãåíñiçäiêòi – åðêiíäiê, àç¹ûíäûºòû – áàòûëäûº äåï àòàï, áàñòàðûíà ò¸æ êèãiçåäi. ²àæåòòi º½ìàðëûºòàð àÿñûíäà ò¸ðáèåëåíãåí àäàì æàñ¼ñïiðiì øà¹ûíäà-ຠºàæåòñiç æ¸íå ïàéäàñûç º½ìàðëûºòàðäû ä¼ðåêiëiêïåí º½ï ê¼ðå áàñòàéòûíû ðàñ ºîé? – ȸ, á½ë òóðà ñîëàé. – Ñîñûí ì½íäàé áîçáàëàíû» ¼ìiðiíäå, ìåíi» îéûìøà, ºàæåòòi ¹àíèáåòòåðãå àºøà æ½ìñàó, ê¾ø ñàëûñó æ¸íå óàºûò á¼ëó ºàæåòñiç í¸ðñåëåðìåí ñàëûñòûð¹àíäà åø ê¼áåéìåéäi. Áiðàº, åãåð, îíû» áàºûòûíà îðàé, âàêõàíàëèÿ¹à åñi ò¾ãåëiìåí àóûï êåòïåñå, ñîíäàé-àº, îíû» æàñû áiðàç ½ë¹àéûï, áàñòû àáûðæóëû àëáûðò ñåçiìäåð êåëìåñêå êåòêåí ñî», îë áiðòiíäåï ¼çiíi» ºóûï æiáåðãåí º½ìàðëûºòàðûíà ºàéòà îðàëàäû, îíû» æàí ñàðàéûíà áàñûï êiðãåíäåðãå òîëû¹ûìåí áåðiëìåéäi, îíû» ¼ìiðiíäåãi òiëåêòåðiíäå òåïå-òå»äiê îðíàéäû: îë ¸ðºàøàí òîëû¹ûìåí ºàíà¹àòòàíäûð¹àíøà æåðåáåìåí ò¾ñêåí áiðåóiíå áà¹ûíàäû, àë ñîäàí êåéií áàðûï áàñºà òiëåãiíå áà¹ûíàäû, ñîíûìåí áiðãå îë îíû» åøºàéñûñûí êåði ºàéòàðìàéäû, á¸ðiíåí áiðäåé ºîðåêòåíåäi. – °ðèíå. – ²àëàé áîë¹àíäà äà, îë ä½ðûñ ïiêiðäi ºàáûëäàìàéäû, îíû ¼çiíi» æàí ñàðàéûíà êiðãiçáåéäi, åãåð êiì äå êiì î¹àí êåéáið ë¸ççàòòàð êåðåìåò æàºñû, àë êåéáiðåóëåði – æàìàí º½ìàðëûºòàðäû» í¸òèæåñiíäå áîëàäû, êåéái𠺽ìàðëûºòàðäû îäàí ¸ði æåòiëäiðiï, º½ðìåòòåó êåðåê åêåíäiãií, àë áàñºàëàðûíû» àëäûí àëûï, æîþ êåðåê åêåíäiãií àéòñà, îë î¹àí áàñûí øàéºàéäû äà, º½ìàðëûºòàðäû» á¸ðiíi» áiðäåé åêåíäiãií æ¸íå òå» º½ðìåòêå èå áîëóëàðû êåðåê åêåíäiãií àéòûï æàóàï áåðåäi. – ̽íäàé àäàìäàð òóðà îñûëàé æàñàéäû. – ̽íäàé àäàì ê¾íäå àºûëûíà áiðiíøi êåëãåí º½ìàðëû¹ûíà æàðûìñàºòàíûï ¼ìið ñ¾ðåäi: îë áiðåñå ñûðíàéäû» ñ¾éåìåëäåóiìåí iøiìäiêêå ñàëûíàäû, áiðåñå òåê ºàíà ñó iøiï, ¼çií ¼çi ºèíàï àçàïòàéäû, áiðåñå äåíå øûíûºòûðóìåí ¸óåñòåíåäi; àë êåéäå æàëºàóëû¹û ½ñòà¹àí êåçäå åø í¸ðñå äå æàñà¹ûñû êåëìåé ºàëàäû. Êåé êåçäåði îë ôèëîñîôèÿëûº äåï ñåíåòií ñ½ºáàòòàðìåí óàºûò ¼òêiçåäi. Îë ºî¹àìäûº æ½ìûñòàðìåí æèi ø½¹ûëäàíàäû: îéäà æîºòà àòûï ò½ðûï áiðäå»åíi àéòûï ñàëàäû äà, ñîíû îðûíäàéäû. Îë ¸ñêåðè àäàìäàðìåí ¸óåñòåíå ºàëñà – ñîëàð æàººà ºàðàé – Áiðàº, êåéií, ìåíi» îéûìøà, ºóûï øû¹ûë¹àí º½ìàðëûºòàð¹à æàºûí áàñºàëàðû áiðòiíäåï æåòiëiï, ¸êåñiíi» æàºñû ò¸ðáèåøi áîëìàóûíû» ñàëäàðûíàí ê¼áåéiï ¸ði ê¾øåéiï àëàäû. – °äåòòå îñûëàé áîëàäû. – Îëàð áîçáàëàíû á½ðûí¹û îðòàñûíà ºàéòà òàðòà áàñòàéäû äà, á½ë æàñûðûí º½ìàðëûºòàí ê¼ïòåãåí áàñºà º½ìàðëûºòàð òóûíäàéäû. – °ðèíå. – Å» ñî»ûíäà, ìåíi»øå, îëàð îíû» æàí ñàðàéû áîñ åêåíií áàéºàï ºàëûï, îíû áîçáàëàäàí òàðòûï àëàäû, ¼éòêåíi îë æåðäå íå áiëiì æîº, íå æàºñû ò¸æiðèáå æîº, íå øûíàéû àéòûë¹àí ñ¼çäåð æîº – º½äàéäû» ñ¾éåòií º½ëäàðûíû» ïàðàñàòûí å» æàºñû ºîð¹àóøûëàð ìåí ê¾çåòóøiëåð æîº. – Åø ê¾ì¸íiì æîº. – Ìåíi» îéûìøà, îëàðäû» îðíûíà æà»ñຠïiêiðëåð ìåí ìàºòàó àéòó àðºûëû î¹àí øàáóûë æàñàï, áîçáàëàíû» æàí ñàðàéûí áàñûï àëàäû. – Ѽçñiç. – Ìiíå, á½äàí ñî» îë ºàéòà ñîë ëîòîôàãòàð¹à9 ºàéòûï êåëåäi äå, àøûºòàí-àøûº ñîë æåðãå ºîíûñòàíûï àëàäû. Åãåð îíû» òóûñòàðû îíû» æàíûíû» º½íòòûëûº áàñòàóëàðûí º½òºàðó¹à ¸ñêåð æiáåðñå, îíû» ìàºòàó ñ¼çäåði ïàòøà ºàìàëûíû» ºàºïàëàðûí òàñ ºûï æàóûï òàñòàéäû äà, îäàºòàñ ¸ñêåðëåðäi äå êiðãiçáåé ºîÿäû, òiïòi åëøiëåðäi äå ºàáûëäàìàé ºîÿäû, ÿ¹íè æàñû ¾ëêåí ¸ði àºûëäû àäàìäàðäû» ïàðàñàòòû ä¸ëåëäåðií, îëàð æàé ¹àíà æåêå ò½ë¹à áîë¹àíûíà ºàðàìàñòàí, òû»äàìàé ºîÿäû; º½íòòûëûº áàñòàóìåí áîë¹àí øàéºàñòà îëàð æå»åäi äå, ºóûï øû¹àðûë¹àí àðñûçäûºïåí áiðãå àð-½ÿòòû ºóûï øû¹ûï, î¹àí “àºûìàºòûº” äåï àéäàð òà¹àäû, àë ïàðàñàòòûëûººà “áàòûëñûçäûº” äåï àéäàð òà¹ûï, ºàðà ê¾éå æà¹ûï, ëàºòûðûï òàñòàéäû. ²àðàæàò æ½ìñàóäà¹û ½ñòàìäûëûº ïåí ò¸ðòiïòi àóûëäû æåðäi» íàäàíäû¹û æ¸íå îïàñûç ñèïàòû äåï áiëåòií îëàð ê¼ïòåãåí ïàéäàñûç ¸ði îðûíñûç òiëåêòåðiíå ñ¾éåíå îòûðûï, îëàðäû ¼çäåðiíi» ìà»ûíà æóûòïàé ºîÿäû. – ȸ, á½íû» äàóñûç åêåíi ðàñ. – Áîçáàëàíû» æàóëàï àë¹àí ðóõûí áîñàòûï òàçàðòûï, ½ëû ñûðëàðìåí òàíûñòûð¹àí ñî», îäàí êåéií îíû ê¼ï äàóûñòû õîðäû» ºîñòàóûìåí îñûëàéøà ½æäàíñûçäûº, æ¾ãåíñiçäiê æ¸íå àç¹ûíäûººà ò¾ñiðiï æåòåëåï ¸êåòåäi, á½ë

– Åðêiíäiêòi. Äåìîêðàòèÿëûº ìåìëåêåòòå òåê åñòèòiíi»: åðêiíäiêòi» êåðåìåò æàºñû åêåíi, òàáè¹àòûíàí åðêií àäàìäàð¹à òåê ºàíà îñûíäàé ìåìëåêåòòå ¼ìið ñ¾ðó êåðåê. – ȸ, ì½íäàé ñ¼çäåð æèi àéòûëûï æ¾ð. – Ñîíûìåí, æà»à ¹àíà àéòûï êåòêåíiìäåé, ìûíàäàé áið í¸ðñåãå òîéûìñûçäûºïåí ½ìòûëó æ¸íå ºàë¹àíûíà ìåíñiíáåé ºàðàó á½ë º½ðûëûñòû á½ðìàëàéäû æ¸íå òèðàíèÿ¹à äåãåí ºàæåòòiëiêòi äàéûíäàéäû. – Á½ë ºàëàé? – Äåìîêðàòèÿëûº º½ðûëûñ æ¸íå åðêiíäiê ê¼êñåãåí ìåìëåêåòòi» áàñûíà øàðàï º½é¹ûøòàð¹à êåëó í¸ñiï áîëñà, ìåìëåêåò “ñó ºîñûë¹àí” åðêiíäiêêå øàìàäàí òûñ ìàñ áîëàäû, àë åãåð ¼çiíi» ëàóàçûìäû ò½ë¹àëàðû æåòêiëiêòi ì¼ëøåðäå êiøiïåéië áîëìàñà æ¸íå ¼çäåðiíå òîëûº åðêiíäiê áåðìåñå æàçàëàíäûðûï, îëàð¹à îëèãàðõèÿëûº æåêñ½ðûí àóûòºó àéûáû òà¹ûëàäû. – ȸ, á½ë ä¸ë ñîëàé áîëàäû. – Áèëiê áàñûíäà¹ûëàðäû» òiëií àë¹ûø àçàìàòòàðäû îë æåðäå ò¾êêå ò½ðìàéòûí åðiêòi º½ëäàðäàé ºàðà ê¾éåìåí àðàëàñòûðàäû, àë ºîë àñòûíäà¹ûëàð¹à ½ºñàéòûí áàñøûëàð æ¸íå áàñøûëàð¹à ½ºñàéòûí ºîë àñòûíäà¹ûëàð îë æåðäå ìàºòàó åñòiï, æåêå ¼ìiðiíäå æ¸íå ºî¹àìäûº òiðøiëiêòå ñû麽ðìåò ê¼ðåäi. ̽íäàé ìåìëåêåòòå áàðøà í¸ðñåãå åðêiíäiê æàéûëûï êåòïåé ìå? – Åíäi ºàëàé äåï åäi»? – Äîñûì, îë æåêå ¾éëåðãå äå êiðiï êåòåäi, òiïòi å» àºûðûíäà ¾éäåãi ìàë¹à äà òû»äàóäû ¾éðåòåìiç. – ̽íû ºàëàé ò¾ñiíóãå áîëàäû? – ȸ, ìûñàëû, ¸êåñi áàëàñûíà áåéiìäåëóãå ¸äåòòåíiï êåòåäi äå, ½ëäàðûíàí ºîðºà áàñòàéäû, àë áàëàñû ¸êåñiíåí äå æî¹àðû îðûí àëó¹à ¾éðåíiï êåòåäi; îë æåðäå ¾ëêåíäåðäi ñûéëàìàéäû æ¸íå àòà-àíàäàí ºîðûºïàéäû (á¸ði äå åðêiíäiêòi ñûëòàóðàòàäû), êåëiìñåê æåðãiëiêòi àçàìàòïåí òå» áîëûï êåòåäi, àë àçàìàò – êåëiìñåêïåí; á¼òåí åëäåí êåëãåíäåðäi» áàñûíà äà îñûíäàé æà¹äàé êåëåäi. – ȸ, îñûëàé äà áîëàäû. – Ñîíäàé-àº, ò¾ðëi áàñºà ½ñàº-ò¾éåê í¸ðñåëåð: ì½íäàé ò¸ðòiïòå ì½¹àëiì îºóøûëàðäàí ºîðºàäû æ¸íå îëàðäû» àëäûíäà º½ðäàé æîð¹àëàéäû, àë îºóøûëàð ì½¹àëiìäåði ìåí ò¸ëiìãåðëåðií åø ñûéëàìàéäû. Æàëïû àë¹àíäà, æàñòàð åðåñåêòåðãå åëiêòåé áàñòàéäû, îëàðìåí ïiêið òàëàñòûðóäà æ¸íå àóûï êåòåäi, àë åãåð iñêåð àäàìäàðìåí ¸óåñòåíå ºàëñà – åíäi ñîë æàººà ºàðàé àóûï êåòåäi. Îíû» ¼ìiðiíäå ºàæåòòiëiê ¾ñòåìäiê æ¾ðãiçåòiíäåé ò¸ðòiï æîº: îë á½ë ¼ìiðäi ñ¾éêiìäi, åðêií æ¸íå ë¸ççàò òîëû äåï áiëåäi, îíû ûë¹è ñîëàéøà ºîëäàíàäû äà. – Ñåí á¸ðiíå íå캽ðàéäûëûºïåí ºàðàéòûí àäàìíû» ¼ìið ñàëòûí ¼òå æàºñû ê¼ðñåòiï áåðäi». – Ìåí ì½íäàé àäàìäû ¼çiíi» ìåìëåêåòi ñèÿºòû ñàíàëóàí ò¾ðëi, ê¼ï æ¾çäi, ¸ñåì ¸ði àëàáàæຠäåï áiëåìií. Ìåìëåêåòòiê º½ðûëûñ ïåí ìîðàëüäi» ñàí-àëóàí ¾ëãiëåðií áîéûíà ñi»äiðãåí îñûíäàé ¼ìiðãå ê¼ïòåãåí åð àäàìäàð ìåí ¸éåëäåð ºûç¹àíûø ñåçiìiìåí ºàðàéäû. – ȸ, ñîëàé. – Ñîíäà ºàëàé? Áiç åíäi ì½íäàé àäàì äåìîêðàòèÿëûº º½ðûëûñºà ñàé êåëåäi, ñîíäûºòàí äà îíû äåìîêðàòèÿ àäàìû äåï àéòà àëàìûç äåï ½é¹àðà àëàìûç áà? – μé¹àðà àëàìûç. – Áiðຠáiç ¸ëi å» êåðåìåò ìåìëåêåòòiê º½ðûëûñ ïåí å» êåðåìåò àäàìäû ºàðàñòûðóûìûç êåðåê: á½ë òèðàíèÿ æ¸íå òèðàí. – Òóðà ñîëàé. Òèðàíèÿ – Åíäåøå, ñ¾éiêòi äîñûì, òèðàíèÿíû» ºàëàé ïàéäà áîëàòûíûí ºàðàñòûðàéûº. Îíû» äåìîêðàòèÿäàí òóûíäàéòûíû àíûº. – Àíûº. – Îëèãàðõèÿäàí äåìîêðàòèÿ òóûíäà¹àíûíäàé, äåìîêðàòèÿäàí òèðàíèÿ òóûíäàéòûí áîë¹àíû ìà? – ß¹íè? – Îëèãàðõèÿíû» áàéëûºòû» í¸òèæåñiíäå îðíà¹àíû ñèÿºòû, àºûð¹û ìàºñàò ðåòiíäå àë¹à ºîéûë¹àí içãiëiê – áàéëûº áîëûï øûºòû, ñîëàé åìåñ ïå? – ȸ. – Àë áàéëûººà òîéûìñûçäûºïåí ½ìòûëó, àºøà òàáóäàí áàñºàíû» á¸ðiíå ìåíñiíáåé ºàðàó îëèãàðõèÿíû» ò¾áiíå æåòòi. – Ðàñ. – Îíäàé áîëñà, äåìîêðàòèÿíû» içãiëiê äåï áiëãåíi æ¸íå îíû» òîéûìñûç ½ìòûëàòûí í¸ðñåëåði îíû» ò¾áiíå æåòåäi. – Îë íåíi içãiëiê äåï áiëåäi?

¼òiï êåòóäi òóäûðàäû, àóà ðàéû áîëñûí, ¼ñiìäiêòåð íåìåñå à¹çàëàðäû» æà¹äàéû áîëñûí îñûëàé áîëûï øû¹àäû. Á½ë ìåìëåêåòòiê º½ðûëûñòàðäà äà æèi áàéºàëûï æ¾ð. – °ëáåòòå. – Ñið¸, øåêòåí òûñ åðêiíäiê æåêå àäàì ¾øií äå, ìåìëåêåò ¾øií äå å» àºûðûíäà øåêòåí òûñ º½ëäûººà àéíàëûï êåòåäi. – Á½ë òàáè¹è í¸ðñå. – Åíäåøå, òèðàíèÿ, ¸ðèíå, áàñºà ái𠺽ðûëûñòàí åìåñ, äåìîêðàòèÿäàí òóûíäàéäû; áàñºàøà àéòºàíäà, øåêòåí òûñ åðêiíäiêòåí ¼òå ¾ëêåí æ¸íå ºàòà» º½ëäûº ïàéäà áîëàäû. – Á½ë íåãiçñiç åìåñ. – Áiðàº, ìåíi»øå, ñåí ìåíåí á½ë òóðàëû ñ½ðà¹àí æîºñû», îëèãàðõèÿäà êåçäåñåòií êåñåë òóðà îñûëàé äåìîêðàòèÿíû á½ðìàëàï åçiï-æàíøèäû. – Ľðûñ àéòàñû». – Ìåí ì½íäàé êåñåëäi åø í¸ðñåäåí òàéûíáàéòûí ¼æåò àäàìäàðäû» æåòåêøiëiãiìåí iøiíäå îíøà áàòûëäàðû æîº ñî»ûíàí åðãåíäåðäi», áiç îëàð¹à êåéáiðåóiíi» áiçãåãi áàð, êåéáiðåóiíi» áiçãåãi æîº æàòûï iøåð äåï àò ºîéäûº åìåñ ïå, ïàðûºñûç æ¸íå ûñûðàïøûë åòiï åðåêøå æàðàòûë¹àí àäàìäàðäû» øû¹óûìåí áàéëàíûñòûð¹àí åäiì. – Á½ë ä½ðûñ. – Á½ë åêi òîï òà ïàéäà áîëà ñàëûï, à¹çà¹à ¼ò ïåí ºàáûíóäû» æàñà¹àíûíäàé êåç êåëãåí ìåìëåêåòòiê º½ðûëûñºà ¸ëåê ñàëàäû. Æàºñû ä¸ðiãåð ìåí ìåìëåêåòòiê çà»ãåð îëàð¹à ºàðñû ò¸æiðèáåëi àðà àñûðàóøûäàí êåì åìåñ àëäûí-àëà øàðà ºîëäàíóû êåðåê, – å» áàñòûñû, æàòûï iøåðëåðäi» ïàéäà áîëóûíà æîë áåðìåó ¾øií, àë åãåð ïàéäà áîë¹àí æà¹äàéäà, îëàðìåí áiðãå êåðåçäi äå êåñiï òàñòàó êåðåê. – Çåâñòi» àòûìåí àíò åòåìií, á½íû ìiíäåòòi ò¾ðäå æàñàó êåðåê. – Áið í¸ðñåíi» áåòií àøûï àëóûìûç ¾øií, áiç ºàçið ìûíàëàðäû» áàñûí àéûðûï àëóûìûç êåðåê... – Íåëåðäi»? Äåìîêðàòèÿëûº ìåìëåêåòòi» ¾ø “á¼ëiãi”: æàòûï iøåðëåð, áàéëàð æ¸íå õàëûº – Iøòåé äåìîêðàòèÿëûº ìåìëåêåòòi ¾ø á¼ëiêêå á¼ëåéiê – á½ë øûíäû¹ûíäà äà ñîëàé. Áið á¼ëiãi îñûíäàé æàòûï iøåðëåðäåí ò½ðàäû: îëàð á½ë æåðäå ¼ç áåòiìåí áîëóäû» øàðóàëàðäà á¸ñåêåãå ò¾ñå áàñòàéäû, àë ¾ëêåíäåð ñ¾éêiìñiç æ¸íå ¼êòåì ê¼ðiíáåó ¾øií, æàñòàð¹à áåéiìäåëiï àëûï æ¸íå îëàð¹à åëiêòåï, ¸çiëäåñiï-ºàëæû»äàñàäû. – ´òå ä¸ë ໹àð¹àíñûç. – Áiðຠøåêñiç åðêiíäiê ì½íäàé ìåìëåêåòòi» õàëºû ¾øií ñàòûï àëûí¹àí º½ëäàð ìåí ê¾»äåðäi» åðêiíäiãi ¼çäåðií ñàòûï àë¹àíäàðäû» åðêiíäiãiíåí êåì åìåñ. ȸ, áiç îë æåðäå ¸éåëäåð ¾øií åðêåêòåðãå ºàòûñòû ºàíäàé, åðêåêòåð ¾øií ¸éåëäåðãå ºàòûñòû ºàíäàé òå»äiê ïåí åðêiíäiê áàð åêåíií àéòóäû ½ìûòûï êåòå æàçäàïïûç. – Ýñõèëäi» ñ¼çiìåí àéòºàíäà, “áiç åíäi àóûçûìûç¹à êåëãåíäi àéòàìûç”. – Òóðà, ìåí äå ñîëàé äåéìií. Áàñºà æåðëåðãå ºàðà¹àíäà, á½ë æåðäå àäàì¹à áà¹ûíûøòû æàíóàðëàðäû» õàëi åðêiíiðåê,– á½¹àí ¼ç ê¼çiììåí ê¼ðìåñåì ñåíáåñ åäiì. Òóðà ìûíà ìàºàëäà¹ûäàé: “Èòòåð – îëàð ºîæàéûíäàð”10, àòòàð ìåí åñåêòåð á½ë æåðäå ïà»äàíûï æ¸íå ¼çäåðiíå æîë áåðìåé, ºàðñûäàí êåëå æàòºàíäàðäû û¹ûñòûðûï, ò¾ãåë åðêií ñ¼éëåóãå ¾éðåíãåí! Ѽéòiï áàðøà ºàë¹àí í¸ðñåëåðäi äå åðêiíäiê êåðíåï êåòêåí. – Ñåí ìà¹àí ê¼ðãåí ò¾ñiìäi ¼çiìå ºàéòà àéòûï áåðiï ò½ð¹àí ñèÿºòûñû»: ìåí àóûë¹à áàð¹àí êåçiìäå îëàðäàí àç æ¸áið øåêêåí æîºïûí. – Åãåð á½ëàðäû» á¸ðií áið æåðãå æèíàºòàñàº, å» áàñòûñû, ¼çi» äå ò¾ñiíiï ò½ð¹àí øû¹àðñû», õàëûºòû» æàíû ½ñàºò¾éåê í¸ðñåãå áîëà øåêòåí òûñ ñåçiìòàë áîëûï áàðà æàòºàíûí: ê¾øòåï æàñàë¹àí í¸ðñåíi» á¸ði êåøiðiëìåéòií ºûëûº ñèÿºòû ê¼ðiíiï, îëàðäû» àøó-ûçàñûí øàºûðàäû. ´çi» äå áiëåñi», á½ë àäàìäàð áàñòàðûíäà åøºàíäàé áèëiêòi» áîëìàóûí ºàëà¹àíäûºòàí, ì½íû» àºûðû òiïòi æàçóëû æ¸íå æàçóëû åìåñ çà»äàðìåí äå åñåïòåñïåéòií áîëûï êåòóìåí áiòåäi. – Ìåí ì½íû æàºñû áiëåì. – Åíäåøå, äîñûì, îñûíäàé êåðåìåò æàºñû æ¸íå áîçáàëàëûº àëáûðòòûººà òîëû áèëiêòåí, ìåíi» îéûìøà, òèðàíèÿ òóûíäàéäû. – Øûíäû¹ûíäà äà, îë àëáûðò. °ði ºàðàé íå áîëìຠñîíäà? – Îëèãàðõèÿäà áîé ê¼òåðãåí êåñåë îíû» ò¾áiíå æåòòi, ¼ç åðêiìåí áîëó á½ë æåðäå êå»iðåê æ¸íå ê¾øòiðåê òàìûð æàþäà æ¸íå äåìîêðàòèÿíû æàíøóäà. Øûíûíäà äà, ¸ñiðåëiêòi» á¸ði ¸äåòòå áiðäåí ¼çãåðiï ñàëà áåðiï, êåíåòòåí ºàðñû æ຺à

– °ðèíå. – Îëàð ò¼»êåðiñ æàñàó¹à ½ìòûëìàñà äà, êåéáiðåóëåð îëàð¹à á¸ðiáið õàëûººà ºàðñû ºàñòàíäûº æàñàäû æ¸íå îëèãàðõèÿ¹à ºàðàé ½ìòûëäû äåï àéûï òà¹àäû. – Ñîñûí? – Àºûðûíäà, îëàð æàëà æàáóøûëàðäû» ò½çà¹ûíà ò¾ñiï ºàë¹àí õàëûºòû» àøóìåí åìåñ, áiëìåñòiêòåí îëàðäû» ñàçàéûí òàðòºûçó¹à äàéûí åêåíií ê¼ðåäi äå, ºàëàñà äà, ºàëàìàñà äà, øûí ì¸íiñiíäå îëèãàðõèÿíû» æîëûí ºóóøûëàð áîëûï øû¹à êåëåäi. Îëàðäû» á½ë æåðäå êií¸ñi æîº: æà»à¹û àéòûï êåòêåí æàòûï iøåð îëàðäû øà¹ûï àëäû äà, ñîíû» ñàëäàðûíàí îëàðäà îñûíäàé ºàñòàíäûº ïàéäà áîëäû. – °ëáåòòå. – Àéûï òà¹óëàð, iñòi ñîòòà ºàðàó, àéòûñ-òàðòûñ áàñòàëàäû. – °ðèíå. – Àë õàëûº áið àäàìíû» æåêå áàñûí åðåêøå ìàäàºòàï, á¸éåê áîëûï, îíû ½ëûëàð ñàíàòûíà æàòºûçó¹à ¾éðåíäi åìåñ ïå? – °ðèíå, ¾éðåíäi. – Äåìåê, òèðàí ïàéäà áîëà áàñòà¹àí êåçäå, îë òóðà ñîíû» òàìûðûíàí, ÿ¹íè õàëûºòû» ºîëøîºïàðû ñèÿºòû øû¹àòûíû àíûº åìåñ ïå. – ȸ, àï-àíûº. “Òèðàí àäàì” – ̽íäàé ºîëøîºïàðäû» òèðàí¹à àéíàëóû íåäåí áàñòàëàäû? ²àíäàé áîë¹àíäà äà, Àðêàäèÿäà¹û Ëèêåé Çåâñiíi» ¹èáàäàòõàíàñû òóðàñûíäà àéòûëûï æ¾ðãåí à»ûçäà äà îë òóðà ñîíäàé ¸ðåêåò æàñàéòûíû àíûº. – ²àíäàé ¸ðåêåò? – ²½ðáàíäûººà øàëûí¹àí ìàëäû» åòiìåí áiðãå, ìàéäàëàï òóðàë¹àí àäàìíû» øåê-ºàðíûíû» ä¸ìií òàòºàí àäàì ºàñºûð áîëóäàí ºàøûï º½òûëà àëìàéäû äåéäi, ¸ëäå ñåí ì½íäàé ñ¼çäi åñòiãåí æîºñû» áà? – Åñòiãåì. – Õàëûºòû» ¼êiëäåði äå ñîëàé åìåñ ïå? ²îëûíû» àñòûíäà øåêòåí òûñ òië àë¹ûø òîáûð áîëûï ò½ðûï, îë ¼çiíi» ºàíäàñòàðûíû» ä¸ìií òàòóäàí º½ð ºàëà ìà åêåí? Êåðiñiíøå, ¸äåòòåãiøå, îë ¸äiëåòñiç àéûïòàóëàðìåí îëàðäû ñîòºà òàðòûï, àäàìíû» ¼ìiðií æîÿìûí äåï, ¼çií ¼çi àðàìäàéäû; ¼çiíi» ñàëäàðûíàí ïàéäà áîëñà äà, îëèãàðõèÿëûº º½ðûëûñòà¹ûäàí êåì åìåñ. – Ñîëàé. – Àë á½ë æåðäå îëàð î¹àí ºàðà¹àíäà îäàí äà óëû. – Íåãå? – Îë æåðäå îëàðäû» ºàäiði æîº, êåðiñiíøå, îëàðäû ëàóàçûìäû ºûçìåòòåðiíåí àëûï òàñòàéäû, ñîíäûºòàí îëàðäû» æàòòû¹ûï, ê¾ø æèíàéòûí æà¹äàéû æîº. Àë äåìîêðàòèÿäà îëàð, ñèðåê æà¹äàéëàðäû ºîñïà¹àíäà, å» áàñòà ò½ðàäû äåñåì àðòûº àéòïà¹àí áîëàð åäiì: æàòûï iøåðëåðäi» å» ½ëûñû ñ¼ç ñ¼éëåï, ¸ðåêåò åòåäi, àë ºàë¹àíäàðû òàºòàéøà¹à æàºûí îòûðûï àëûï, ûçûëäàéäû äà, áàñºàëàðäû» áàñºàäàé ñ¼éëåóiíå æîë áåðìåéäi. Ñîíäà ì½íäàé ìåìëåêåòòiê º½ðûëûñ ò½ñûíäà àç ¹àíà í¸ðñåíi åñåïòåìåãåíäå, á¸ðií æà»à¹ûäàé àäàìäàð áàñºàðàäû åêåí ¹îé. – °ðèíå. – Òîáûðäû» iøiíåí ûë¹è áàñºà á¼ëiãi äå ê¼çãå ò¾ñiï ºàëàäû... – ²àíäàé? – Iñêåðëåðäi» iøiíäå ê¼áiíåñå å» áàéëàðû áîëûï æàðàòûëûñûíà ºàðàé ðåòòåëãåíäåð øû¹àäû. – °ëáåòòå. – Æàòûï iøåðëåð å» ê¼ï áàëäû ñîëàðäàí æèíàï àëàäû. – Áàëû àçäàðäàí ºàëàé áàë àëàñû»? – ̽íäàé áàéëàðäû ¸äåòòå æàòûï iøåðëåðäi» êåðåçi äåï àòàéäû. – Ñîëàé øû¹àð. – ¶øiíøi òîïòû õàëûº º½ðàéäû – îëàð ¼ç ºîëûìåí å»áåê åòåäi, æå»ië-æåëïiäåí àóëàº, îëàðäû» ìàë-ì¾ëêi äå ê¼ï åìåñ. Îëàðäû» ñàíû á¸ðiíåí ê¼ï, ¸ñiðåñå, á¸ði áið æåðãå æèíàëñà äåìîêðàòèÿëûº º½ðûëûñòà ûºïàëû ê¾øòiðåê. – ȸ, áiðຠîëàð¹à òèiñòi áàëäû» ì¼ëøåði áåðiëìåé ºàëñà, îëàðäû» á½íû æèi æàñàó¹à íèåòi æîº. – Îëàð ¸ðºàøàí ñûáà¹àñûí àëìàé ìà, ¼éòêåíi áèëiê áàñûíäà¹ûëàðäà áàéëàðäû» ìàë-ì¾ëêií òàðòûï àëûï, õàëûººà òàðàòûï áåðó ì¾ìêiíäiãi áàð, áiðàº, ¸ðèíå, îëàð ¾ëêåí á¼ëiãií ¼çäåðiíå ºàëäûðàäû. – Îñûíäàé ò¸ñiëìåí îëàð ûë¹è ¼ç ¾ëåñií àëàäû. – Àë ìàë-ì¾ëêi ò¸ðêiëåíãåíäåð êåéäå ºîð¹àíûñºà ê¼øóãå, õàëûº æèíàëûñûíäà ñ¼ç ñ¼éëåï, ºûñºàñû, ºîëûíàí êåëãåíøå ¸ðåêåò åòóãå ì¸æá¾ð áîëàäû.

õàëãå ò¾ñiðiï, ¼çiíi» ìåìëåêåòiíi» äàëàºòû àðáàñûíû» ¾ñòiíäå õàëûº ¼êiëi ñèÿºòû åìåñ, êåìåëäåíãåí òèðàí ñèÿºòû òiï-òiê ò½ð. – °ðèíå. – Îñûíäàé ïåíäå ïàéäà áîë¹àí ìåìëåêåòòi» æ¸íå àäàìíû» áàºûòû íåäå äåãåí ì¸ñåëåíi ºàðàñòûðñຠïà? – °ðèíå, ºàðàñòûðóûìûç êåðåê. – Àë¹àøºû ê¾íäåði, æàëïû àë¹àøºû êåçäåði îë êiìäi ê¼ðñå äå á¸ðiíå ûë¹è æûëû øûðàéìåí ê¾ëiìñiðåéäi, ºàéòñå äå ¼çiíi» òèðàí åìåñ åêåíäiãiíå ñåíäiðåäi; îë æåêå ò½ë¹àëàð¹à æ¸íå ºî¹àì¹à ê¼ï ó¸äå áåðåäi; îë àäàìäàðäû ºàðûçûíàí áîñàòàäû æ¸íå õàëûº ïåí ¼çiíi» ò¼»iðåãiíäåãiëåðãå æåð ¾ëåñòiðiï áåðåäi. Îñûëàéøà á¸ðiíå ìåéiðáàí ¸ði ìîìûí áîëûï ê¼ðiíåäi. – Á½ë ñ¼çñiç áîëàäû. – Àë åíäi îë ä½øïàíäàðûíû» iøiíåí áiðåóìåí òië òàáûñà ºàëñà, äåðåó ºàë¹àíäàðûí æîéûï æiáåðåäi, ñîäàí êåéií îëàð îíû ìàçàëàìàéäû, ìåíi» îéûìøà, îíû» áiðiíøi ìàºñàòû õàëûº ¸ðäàéûì ê¼ñåìãå 콺òàæ áîëóû ¾øií, àçàìàòòàðûí ûë¹è ºàíäàé äà áîëìàñûí áið ñî¹ûñºà ºàòûñòûðûï îòûðàäû... – °ðèíå. – ...ñîñûí àäàìäàð ñàëûºòàðäû» êåñiðiíåí êåäåé õàëãå ò¾ñiï, ¼çiíå ºàðñû ºàñê¾íåìäiê îéëàó¹à øàìàñû êåëìåéòiíäåé, ñ¾éðåòiëiï iëàæäàï ¼ìið ñ¾ðå áåðñå äåï ê¼êñåéäi. – Á½ë àíûº. – Àë åãåð îë áiðåóäåí åðêií ïiêiðëåði ¾øií æ¸íå ¼çiíi» áèëiãií ìîéûíäàìà¹àíû ¾øií ê¾ì¸íäàíà ºàëñà, îë ä½øïàí¹à ñàòûëûï êåòòi äåãåí ñûëòàóìåí îíäàé àäàìäàðäû» ê¼çií ëåçäå æîéûï æiáåðåäi. Ñîíäûºòàí òèðàí ñî¹ûñ æàñàó àðºûëû åëäi ½äàéû ä¾ðëiêòiðiï îòûðóû êåðåê. – ȸ, ñîëàé æàñàóû êåðåê. – Áiðຠì½íäàé ¸ðåêåòòåð îíû àçàìàòòàðûíû» àëäûíäà îäàí áåòåð æåêê¼ðiíiøòi åòiï ê¼ðñåòåäi. – °ðèíå. – Àë îíû» ê¼òåðiëóiíå ñåïòiãií òèãiçãåí º½äûðåòòi àäàìäàðäû» êåéáiðåóëåði, ºàëàé áîë¹àíäà äà ñ¸ë áàòûëäàóëàðû, î¹àí àøûºøà æ¸íå ¼çàðà ¸»ãiìå êåçiíäå äå ò¼»iðåêòå áîëûï æàòºàíäàð¹à ê¼»iëäåði òîëìàéòûíäàðûí àéòûï íàðàçûëûº áiëäiðå áàñòàéäû. – ̾ìêií. áûëàïûò àóûçûìåí ºàíäàñòàðûí ºàëàé ¼ëòiðãåíií àóçûíàí ñóû º½ðûï àéòûï áåðåäi. Îë ºóûï æiáåðó àðºûëû æàçàëàíäûðûï, ºîðºûíûøòû æàçà¹à òàðòºûçûï, ñîë åêi àðàäà ºàðûçäàðäû» êåøiðiëiï, æåðäi» á¼ëiíåòií àéòûï åëäi ä¸ìåëåíäiðiï ºîÿäû. Îñûíû» á¸ðiíåí ñî», ì½íäàé àäàì ¾øií åêi í¸ðñå ºàëìàé ìà: ÿ ¼çiíi» ä½øïàíäàðûíû» ºîëûíàí ¼ëó, ÿ áîëìàñà òèðàí áîëûï, àäàìíàí ºàñºûð¹à àéíàëûï êåòó? – ȸ, á½ë ºàøûï º½òûëà àëìàéòûí øûíäûº. – Îë – ìàë-ì¾ëiê èåëåðiíå ºàðñû ê¼òåðiëiñ æàñàó¹à øàºûðàòûí àäàì. – Èÿ, îë ñîíäàé. – Åãåð îë æå»iëiñêå, ºó¹ûí¹à ½øûðàï, ñîñûí ä½øïàíäàðûíà ºàñàºàíà ºàéòûï îðàëñà, îë á½ë æîëû ¸áäåí êåìåëäåíãåí òèðàí áîëûï ºàéòà îðàëàäû. – Á½ë àíûº. – Åãåð îíû ºó¹ûí¹à ½øûðàòºàíäàðäû» îíû ºàéòà º½ëàòûï, õàëûºòû» àëäûíäà ¸øêåðåëåï, æàçà¹à á½éûðó¹à øàìàñû êåëìåñå, äåìåê, îëàð æàñûðûí ¼ëòiðóäi îéëàñòûðûï æàòºàí áîëó êåðåê. – °äåòòå îñûëàé áîëàäû. – Òèðàíäàð òàðàïûíàí æàëïû¹à áåëãiëi òàëàï îñû æåðäåí øû¹àäû: îëàð îñûíäàé áèëiêêå ºîë æåòêiçåð æåòêiçáåñ õàëûºòû» ºîëäàóøûñûíà çàºûì êåëìåñií äåï, õàëûººà ¼çäåði ¾øií à¹àð òà¹àéûíäàóûí á½éûðàäû. – Ìiíäåòòi ò¾ðäå îñûëàé æàñàéäû. – Õàëûº, ¸ðèíå, î¹àí áåðåäi, ¼éòêåíi îíû» ¼ìiði õàëûº ¾øií ºûìáàò, àë ¼ç ¼ìiði ¾øií ¸çiðãå òîëûº ñåíiìäi. – Ѽçñiç. – Àë á½íû àºøàñû áàð, àºøàñûìåí áiðãå õàëûºòû æåê ê¼ðóãå ñåáåái áàð àäàì ê¼ðãåí êåçäå, îë, äîñûì, äåðåó Êðåçãå àéòûë¹àí ñ¸óåãåéëiêòåãiäåé áîëûï øû¹àäû: ...Ãåðìíi» º½ìäû æà¹àëàóëàðûíà ²îðºàº äåãåí àòû øû¹ûï êåòóäåí ½ÿëìàé, àëäû àðòûíà ºàðàìàé áåçiï êåëåäi. – Åêiíøi ðåò î¹àí ½ÿëó¹à òóðà êåëìåéòií åäi. – Îíû ½ñòàï àëñà, ¼ëiì æàçàñûíà á½éûðàòûí åäi. – Ѽçñiç. – Àë àíà õàëûºòû» ºîëøîºïàðûíû» “àéáûíäû...½ëû êå»iñòiêòå”, æàòïà¹àíû àíûº, áiðຠê¼ïòåãåí àäàìäàðäû îñû

– Îë îñûíäàé àäàìäàð¹à ºàíà¹àò åòóãå ì¸æá¾ð. – Îíû» á½ë ñûáàéëàñòàðû î¹àí ºàéðàí ºàëàäû, àäàë àäàìäàð îäàí áîéûí àëûñ ½ñòàï, ºàøºàºòàéäû äà, îë îñû æà»à àçàìàòòàðìåí àðàëàñàäû. – Ѽçñiç. – Òåãií åìåñ, òðàãåäèÿëàð æàçó – ºèûí iñ áîëñà êåðåê, ¼éòêåíi á½ë iñòå Ýâðèïèä ê¼çãå åðåêøå ò¾ñòi ¹îé. – Ñåíi» íå àéòºû» êåëiï ò½ð ñîíäà? – Îíû» òåðå» ìà¹ûíàëû áið ñ¼çi áàð: Òèðàíäàð àºûëäû , ¼éòêåíi äàíà àäàìäàðìåí àðàëàñàäû. Îë òèðàíäû äàíàã¼éëåðìåí àðàëàñûï æ¾ð äåï åñåïòåéäi, á½ë àíûº. – Îíû» æ¸íå áàñºà àºûíäàðäû» ºàëàé òèðàíäûº áèëiêòi æ¸íå îñû iñòi» iøiíäå îðûí òåïêåí áàñºà äà ê¼ïòåãåí í¸ðñåëåðäi æåð-ê¼êêå ñè¹ûçáàé ìàºòà¹àíûí ê¼ðäi»iç áå! – Ñîíäûºòàí, òðàãèê àºûíäàð ñîíäàé àºûëäû åêåí, îëàé áîëñà îëàðäû» òèðàíäûº áèëiêòi ìàäàºòà¹àíû ¾øií, åãåð áiç îëàðäû ¼çiìiçäi» ìåìëåêåòiìiçãå ºàáûëäàìàñàº, îëàð áiçäi æ¸íå áiçäi» ºî¹àìäûº º½ðûëûñºà áàéëàíûñòû ê¼çºàðàñûìûç¹à î» ê¼çáåí ºàðàéòûíäàðäû» á¸ðií êåøiðñií. – Ìåíi» îéûìøà, îëàð áiçäi êåøiðåäi, ºàëàé áîë¹àíäà äà îëàðäû» iøiíäåãi ñûïàéûëàðû áiçäi êåøiðåð. – Áàñºà ìåìëåêåòòåðäi àðàëàï øû¹ûï, ºàëû» òîáûðäû æèíàï àëûï, àòºàðóøûëàðäû êåðåìåò, ê¾øòi, ¸ñåð ºàëäûðàòûíäàé äàóûñòàðìåí æàáäûºòàï, îëàð õàëûºòû òèðàíèÿ ìåí äåìîêðàòèÿ¹à òàðòà áàñòàéäû. – ȸ, á½ë iñòå ºîëûíàí êåëãåíií àÿìàéäû. – Îë àç áà, îëàð ñûéëûº àëàäû, îëàð¹à òèðàíäàð òàðàïûíàí, òàáè¹è ò¾ðäå, á¸ðiíåí ê¼ï º½ðìåò ê¼ðñåòiëåäi, àë åêiíøi îðûíäà – äåìîêðàòèÿäàí äà. Îëàð íå¹½ðëûì ìåìëåêåòòiê áèëiêòi» øû»ûíà ê¼òåðiëñå, ñî¹½ðëûì ¸ði ºàðàé æ¾ðóãå äåìi òàóñûëûï áàðà æàòºàíäàé, îëàðäû» ñûé-º½ðìåò ê¼ðñåòói ¸ëñiðåé áàñòàéäû. – Øûíûíäà äà ñîëàé. – Áiðຠáiç òàºûðûáûìûçäàí àóûòºûï êåòòiê, àë åíäi òèðàííû» ñàíñûç ê¼ï, òàìàøà, ò¾ðëi-ò¾ñòi, ûë¹è ¼çiíi» º½ðàìûí ¼çãåðòiï îòûðàòûí ¸ñêåðiíå ºàéòà îðàëàéûº òà, îíû» ºàíäàé ºàðàæàòïåí ê¾í ê¼ðiï æàòºàíûí ºàðàñòûðàéûº. – Ñið¸, òèðàí, åãåð ìåìëåêåòòi» ¹èáàäàòõàíà ¾øií á¼ëiíãåí àºøàñû áîëñà, ¸çiðãå ñîäàí àëûï øû¹ûíäàðäû – Òèðàí ¼çiíi» áèëiãií ñàºòàï ºàëó ¾øií, îëàðäû» á¸ðiíi» ê¼çií æîþû êåðåê, ñ¼éòiï å» ñî»ûíäà îíû» æàíûíäà åøºàíäàé äîñû äà, ä½øïàíû äà – iñêå æàðàéòûí åøêiì ºàëìàéäû. – Ò¾ñiíiêòi. – Äåìåê, òèðàí êiìíi» áàòûë, êiìíi» êå» ïåéiëäi, êiìíi» ïàðàñàòòû, êiìíi» áàé åêåíií æàºñû áiëiï, æiòi ºàäà¹àëàï îòûðóû êåðåê. Òèðàííû» åñåíäiãi îñû àäàìäàðäû» á¸ðiíå åðiêñiç ä½øïàí áîëóûíà æ¸íå ìåìëåêåòòi îëàðäàí òàçàðòûï øûººàí¹à äåéií îëàð¹à ºàðñû ºàñòûº îéëàó¹à íåãiçäåëãåí. – ±àæàï òàçàðòó, á½¹àí íå äåóãå áîëàäû! – ȸ, á½ë ä¸ðiãåðëåðäi» ºîëäàíàòûí ¸äiñòåðiíå ºàðàìàºàéøû: ä¸ðiãåðëåð à¹çàäà¹û å» æàºñû çàòòàðäû ºàëäûðûï, å» æàìàíäàðûí êåñiï àëûï òàñòàéäû åìåñ ïå, àë á½ë æåðäå á¸ði êåðiñiíøå. – Òèðàí áèëiãií ñàºòàï ºàë¹ûñû êåëñå, îñûëàé æàñàó ºàæåò áîë¹àíû ¹îé. – Îë èãi ºàæåòòiëiêêå øûðìàë¹àíäûºòàí, ÿ ¼çi æåê ê¼ðåòií àäàìäàðìåí, ñîíû» iøiíäå íåøå ò¾ðëi æåêñ½ðûíäàðìåí áiðãå òiðøiëiê åòóãå ì¸æá¾ð áîëóû êåðåê, ÿ áîëìàñà ¼ìiðiìåí ºîøòàñà áåðói êåðåê. – ȸ, ì¸æá¾ð. – Îë íå¹½ðëûì ¼çiíi» îñû ¸ðåêåòòåðiìåí åëäi» àëäûíäà æåêê¼ðiíiøòi áîëà áàñòàñà, î¹àí ñîë¹½ðëûì ê¼ï ¼çiíå áåðiëãåí à¹àð ºàæåò áîëàäû, ñîëàé åìåñ ïå? – °ðèíå. – Àë åíäi î¹àí áåðiëãåí êiì áàð? Îëàðäû ºàéäàí òàáàñû»? – Îíäàéëàð¹à àºøà ò¼ëåñå» áîëäû, ºàçið-ຠºàëà¹àíû»øà æåòiï êåëåäi. – Èòiììåí àíò åòåìií, ìåíi»øå, ñåí òà¹û äà ºàé ºàéäà¹û æàòûï iøåðëåð ìåí ºàøûï-ïûñºàíäàð òóðàëû ñ¼ç áàñòàäû». – Ñåí á½íû ä½ðûñ áàéºàäû». – Ñîíäà ºàëàé? Òèðàí æåðãiëiêòi à¹àðëàðû áîëóûí ºàëàìàé ìà? – ²àëàé? – Îë àäàìäàðäàí º½ëäàðûí òàðòûï àëûï, îëàðäû àçàò åòiï ¼çiíi» òèûí-òåáåíøiñi åòiï ºîÿäû. – Øûíûíäà äà, ñîíûìåí áiðãå îëàð å» áåðiëãåí àäàìäàðû áîëûï øû¹àäû. – Îë á½ðûí¹û øûíàéû àäàìäàðäû» ê¼çií æîéûï æiáåðäi äå, åíäi ìûíàäàé àäàìäàð îíû» áåðiëãåí äîñû áîë¹àíû ¾øií, ñåí òèðàíäû øàò-øàäûìàí àäàì äåãi» êåëåäi ìå ñîíäà?

ÏËÀÒÎÍ ÒÈÌÅÉ Ñîêðàò. Áið, åêi, ¾ø – àë ºûìáàòòû Òèìåé, êåøå ºîíຠáîë¹àí, àë á¾ãií áiçãå àñ äàéûíäàìຠáîë¹àí ò¼ðòiíøiñi ºàéäà? Òèìåé. Îë ñûðºàòòàíûï ºàëûïòû, Ñîêðàò: ¸éòïåñå îë ¼çäiãiíåí áiçäi» ¸»ãiìåìiçäåí ºàøïàñ åäi. Ñîêðàò. Îëàé áîëñà, îíû» ïàðûçû ìåí ¾ëåñií ñà¹àí æ¸íå ìûíàëàð¹à á¼ëiï, îðíûí òîëòûðó¹à òóðà êåëåð? Òèìåé. °ðèíå, áiç ºîëûìûçäàí êåëåòiííi» á¸ðií æàñàéìûç! Ñåí êåøå áiçãå ºîíàºæàéëûº ïàðûçû»äû áàðûíøà ä½ðûñ æàñà¹àííàí ñî», áiç ¼ç êåçåãiìiçäå ñà¹àí äà ñîíäàé ºîíàºæàéëûº òàíûòó¹à áàð ê¾øiìiçäi ñàëìàñàº, ä½ðûñ áîëìàñ åäi. Ñîêðàò. Æàðàéäû. (Åñòåði»äå ìå) ºàíøà æ¸íå ºàíäàé çàòòû ìåí ¸»ãiìå ºûëó¹à ½ñûí¹àíûì åñòåði»äå ìå? Òèìåé. Áið í¸ðñåëåði åñiìiçäå, àë åãåð ½ìûòûï ºàëñàº, ñåí îñûíäàñû», åñiìiçãå ñàëàñû», àë åãåð ñà¹àí ºèûí áîëìàñà, áiçäi» åñiìiçäå æàºñû ñàºòàëóû ¾øií, áàðëû¹ûí òà¹û áið ºûñºàøà áàñòàí àÿº ºàéòàëàñà», ¼òå æàºñû áîëàð åäi. Ñîêðàò. Ñåíi» àéòºàíû» áîëñûí! Åãåð ìåí ºàòåëåñïåñåì, êåøå ìåíi» ¸»ãiìåìíi» áàñòàïºûñû ìåìëåêåòòiê º½ðûëûì áîëäû: îë ºàíäàé áîëóû êåðåê æ¸íå ¼çiíi» æåòiëói ¾øií ºàíäàé àçàìàòòàðäû òàëàï åòåäi. Òèìåé. Æàðàéäû, Ñîêðàò: ñåíi» ñóðåòòåãåí ìåìëåêåòi» áàðëû¹ûìûçäû» æ¾ðåãiìiçãå æàºòû. Ñîêðàò. Áiç æåð æûðòóøûëàðäû» ¼íåðií æ¸íå áàñºà ê¸ñiïòåðäi ìåìëåêåòòi ñî¹ûñ êåçiíäå ºîð¹àó¹à àðíàë¹àí ñîñëîâèåäåí á¼ëóäåí áàñòà¹àíûìûç ðàñ ïà? Òèìåé. ȸ. Ñîêðàò. Ѽéòiï, ¸ðêiì ¼çiíi» òàáè¹àòûíà ñàé ¼çiíå ¹àíà êåëåòií ê¸ñiïòi» ò¾ðií, áið ¹àíà ¼íåðäi èåëåíåòiíií àíûºòà¹àí ñî», áiç: áàñºàëàð ¾øií ñî¹ûñàòûíäàð¹à iøòåí íåìåñå ñûðòòàí êåç-êåëãåí ç¸áiðãå ºàðñû ò½ðàòûí ñàºøû áîëóäàí áàñºà åøí¸ðñå ºàëìàéäû äåï øåøòiê; îëàð ¼çäåðiíå áà¹ûíûøòûëàð¹à, òàáè¹àòûíäà¹û ¼ç äîñòàðûíà, ¸äiëåòòiëiê æàñàó¹à ìiíäåòòi, àë ¼çií æàó ¹ûï ê¼ðñåòêåíäåðìåí ñî¹ûñ êåçiíäå ºàòàë áîëó êåðåê. Òèìåé. ´òå ä½ðûñ. Ñîêðàò. Ñîíûìåí áiðãå, áiç, á½ë ñàºøûëàðäû» æàíû êåðåê êåçiíäå áàñºàëàðìåí ºàðûì-ºàòûíàñòà ¼çäåðií æàáó ì¾ìêiíäiãi áîë¹àíû ¾øií, îë õàëûººà ñàëûí¹àí ñàëûºòû àçàéòàäû. – Àë á½ë ºàðàæàò áiòêåí êåçäå øå? – Îíäàé æà¹äàéäà îë ¼çií æ¸íå ¼çiíi» ñûáàéëàñòàðû ìåí ñûáàéëàñ ¸éåëäåðií ¸êåñiíi» àºøàñûìåí àñûðàéòûíû àíûº. – Ò¾ñiíiêòi: àºûðû õàëûº òèðàíäû ä¾íèåãå êåëòiðãåí åêåí, îíäà ñîë õàëûº îíû» ¼çi ìåí ñûáàéëàñòàðûí àñûðàñûí. – Á½ë òèðàí¹à ¼òå ºàæåò. – Ñåí á½íû ºàëàé àéòàñû»? Àë åãåð õàëûº íàðàçûëûº áiëäiðiï, åð æåòêåí ½ëû ¸êåñiíi» åñåáiíåí ê¾í ê¼ðìåé, êåðiñiíøå, áàëàñû ¸êåñií àñûðàó êåðåê áîëñà øå, ¼éòêåíi îë ½ëûí ä¾íèåãå êåëòiðäi æ¸íå àÿ¹ûíàí ò½ð¹ûçäû, ¾ëêåéãåíäå ¼ç º½ëäàðûíû» ºîëûíà ¼çi º½ë áîëûï ò¾ñiï, îíû» ½ëûí, º½ëäàðûí, ºàé ºàéäà¹û ºàøûï-ïûñºàíäàðäû àñûðàóû êåðåê ïå? Êåðiñiíøå, õàëûºòû» ¼êiëi îñûíäàé æà¹äàé¹à äåéií ê¼òåðiëãåííåí êåéií, õàëûº áàéëàð ìåí ºàäiðëi àäàìäàð11 äåï àòàëàòûíäàðäàí º½òûëó àìàëûí îéëàé àëàòûí åäi; àë åíäi õàëûº î¹àí æ¸íå îíû» ñûáàéëàñòàðûíû» ìåìëåêåòòåí êåòóií òàëàï åòåäi: ¸êåñi îñûëàéøà áàëàñû ìåí îíû» iøiìäiêêå òîéûï àë¹àí ñûáàéëàñòàðûí ¾éiíåí ºóûï øû¹àäû. – Çåâñ àòûìåí àíò åòåìií, õàëûº ñîíäà ¼çiíi» ºàíäàé î»áà¹àíäû òóäûð¹àíûí, ñ¼éòiï áàð ñ¾éiñïåíøiëiãiìåí ¼ñiðiïæåòiëäiðãåíií ê¼ðåäi; îë ¼çiíi» ¸ëñiç ê¾øòåðiìåí êiìäi ºóûï øû¹ó¹à òûðûñûï æàòºàíûíà ê¼çi æåòåäi. – Ñåí íå äåï ò½ðñû»? Ñîíäà òèðàí ¼çiíi» ¸êåñi àéòºàíûíàí ºàéòïàé ºîéñà, î¹àí ºàðñû ê¾ø æ½ìñàó¹à ä¸òi áàðà ìà? – ȸ, îë ¸êåñiíi» ºàðóûí òàðòûï àëàäû. – Äåìåê, òèðàí – ¼ç ¸êåñií ¼çi ¼ëòiðãåí ºàíiøåð æ¸íå ºàðòòàð ¾øií íàøàð àñûðàóøû; òèðàíäûº áèëiêòi» ºàñèåòi îñûíäàé åêåíi æàëïû¹à ºàøàííàí ì¸ëiì í¸ðñå áîëñà êåðåê. “Ò¾òiííåí ºàøûï, îòºà ò¾ñiï ºàëàñû»”12 äåãåí ìàºàë áîéûíøà: îñûëàéøà õàëûº òà åðêií àäàìäàð¹à áà¹ûíó àðºûëû äåñïîòòûº áèëiêòi» º½ëäû¹ûíà ò¾ñiï ºàëàäû äà, ¼çiíi» øàìàäàí òûñ åðêiíäiãií å» àóûð æ¸íå àùû º½ëäûººà – º½ëäàð¹à º½ëøûëûº åòóãå – àéûðáàñòàéäû. ÏËÀÒÎÍ. Ãîñóäàðñòâî. Ñî÷èíåíèÿ â òðåõ òîìàõ. Òîì 3. ×àñòü 1. Ì.: “Ìûñëü”, 1971, ñ. 89-320, 355-389.

áàñºà á¼ëiãiíå æàñûðûí áåðiëói êåðåê. Îëàð æàñûíà æåòêåí êåçäå áèëåóøiëåð àíàëàð¹à äà, áàñºàëàð¹à äà ê¼ç ñàëûï æ¾ðói ºàæåò, ñ¼éòiï ëàéûºòûëàðûí á½ðûí¹û îðíûíà ºàéòàðóû êåðåê òå, àë ëàéûºñûçäàðûí ºàéòàðûë¹àííû» îðíûíà æiáåðó ºàæåò. Ñîëàé åìåñ ïå? Òèìåé. ȸ. Ñîêðàò. Æàðàéäû, º½ðìåòòi Òèìåé, áiçãå êåøåãi ¸»ãiìåíi» æåëiñií ºàëïûíà êåëòiðó ºîëûìûçäàí êåëäi ìå, ¸ëäå áiç áiðäå»åíi ½ìûò ºàëäûðäûº ïà? Òèìåé. Æîº, Ñîêðàò, ñåí êåøåãi áiçäi» àéòºàíûìûçäû» á¸ðií àéòûï øûºòû». Ñîêðàò. Îíäà áiçäi» ìåìëåêåòòiê º½ðûëûìíû» íîáàéû ìåíäå ºàíäàé ñåçiì ºàëäûðàòûíûí òû»äà»äàð. Á½ë ñåçiì ¸ëäåáið ñóðåòêå ñàëûí¹àí òåêòi, ñ½ëó, òiïòi òiði, áiðຠºîç¹àëûññûç à»äàðäû ê¼ðãåíäåãiäåé ñåçiìãå ½ºñàéäû: ê¾ðåñ êåçiíäå ໹àðó¹à áîëàòûí îëàðäû» äåíåëåðiíi» îðíàëàñóû øû¹àðàòûí ê¾ø, ºîç¹àëûñ êåçiíäå áîëàòûíäû¹ûí ºàéòêåíäå äå ê¼ðãi» êåëåäi. ĸë ñîíäàé ñåçiìäi ìåí ¼çiìiçäi» áåéíåëåãåí ìåìëåêåòêå ºàòûñòû äà ñåçiíåìií: ìà¹àí îë ìåìëåêåòòi» áàñºà ìåìëåêåòòåðìåí ê¾ðåñòå ¼çií ºàëàé ½ñòà¹àíû, ëàéûºòû ò¾ðäå ñî¹ûñºà êiðiñêåíi, áàñºà ìåìëåêåòòåðäi» ¸ðºàéñûñûìåí ½ðûñ-êåðiñ áîëñûí íåìåñå êåëiñiì æ¾ðãiçó áîëñûí, ñî¹ûñ êåçiíäå îíû» àçàìàòòàðû ¼çäåðiíi» ò¸ðáèåñi ìåí àë¹àí áiëiìäåðiíå ñàé åðëiê æàñà¹àíäàðû òóðàëû ñóðåòòåìåíi åñòó ìåíi» æàíûìà æàºòû. Ñîíûìåí, Êðèòèé ìåí Ãåðìîêðàò, ìåíi» àçàìàòòàð ìåí ìåìëåêåòêå ëàéûºòû ìàºòàó ñ¼ç îºó ìiíäåòií îðûíäàó ºîëûìíàí êåëìåéòiíi ¼çiìå áåëãiëi. Ìåíi» ºàáiëåòñiçäiãiìå åøºàíäàé òà»äàíàðëûº åøí¸ðñå æîº: ìà¹àí, ì½íû àºûíäàð, åæåëãi áîëñûí íåìåñå ºàçiðãi êåçäåãi áîëñûí, æàñàé àëìàéòûí äà ñèÿºòû. Ìåíi» àºûíäàðäû ðåíæiòåéií äåãåí îéûì æîº; áiðຠåëiêòåóøiëåðäi» òîáûí (òàéïà) îëàðäû» æàñ êåçiíåí ¸äåòòåíãåí í¸ðñåñií ºàéòà ºîëûíà êåëòiðó î»àé æ¸íå æàºñûðຠåêåíi ¸ðêiìãå áåëãiëi, àë ¸äåòòåãiíi» øåãiíåí òûñ áàñºà í¸ðñåíi iñòåí ã¼ði, òiëäå ºàéòà ºàëïûíà êåëòiðó îëàð ¾øií ºèûíûðàº. Àë ñîôèñòåðãå êåëñåê, è¸, ¸ðèíå, ìåí îëàðäû ¸ðò¾ðëi ¸»ãiìåíi æàñàóäà, áàñºà äà êåðåìåò í¸ðñåëåðäå ¸ëäåºàéäà ¸êêi äåï åñåïòåãåíìií, áiðຠá½ë ñîôèñòåð áið ºàëàäàí áàñºà ºàëà¹à ñàÿõàòòàó¹à ¸äåòòåíãåíäiêòåí, åø æåðäå ¼ç ¾éëåði áîëìà¹àíäûºòàí, ìåíäå îëàð¹à ñî¹ûñ, øàéºàñ æ¸íå êåëiññ¼çäåð æà¹äàéûíäà ôèëîñîôòàð, ìåìëåêåò àäàìäàðû ºàéûðûìäû äà, ºàòàë ½ñòàé àëóû ¾øií, òàáè¹àòûíàí àëáûðò, áàðûíøà ôèëîñîôèÿëûº áîëóû êåðåê. Òèìåé. ȸ. Ñîêðàò. Àë ò¸ðáèåíi ºàéòåìiç? Îëàðäû ãèìíàñòèêà¹à æàòòûºòûðó êåðåê ºîé, ðàñ åìåñ ïå? Òèìåé. Åíäi øå! Ñîêðàò. Ñîíûìåí ºàòàð, áiç îëàð îñû æàòòû¹óëàðäû» áàðëû¹ûí ¼òêåí êåçäå, îëàð àëòûíäû äà ê¾ìiñòi äå, áàñºàíû äà ¼çiíi» æåêåìåíøiãi äåï åñåïòåìåói êåðåê äåäiê. Îíû» îðíûíà îëàð ¼çäåðií ê¾çåòåòiíäåðäåí ¼çäåðiíi» ºàæåòiíå ¹àíà æåòåòií àºû àëàäû æ¸íå áàðëû¹û áiðiãiï æ½ìñàéäû, áiðiãiï îðòຠ¾ñòåëäåí òàìàºòàíàäû. Îëàð ºàéûðûìäûëûºòà áiðáiðiìåí ¾çiëiññiç æàðûñûï îòûðóû ºàæåò, àë áàñºà æ½ìûñòàí îëàðäû áîñàòó êåðåê. Òèìåé. ĸë îñûëàé àéòûë¹àí áîëàòûí. Ñîêðàò. °»ãiìå ¸éåëäåð òóðàëû äà áîë¹àí, áiç îëàðäû» òàáè¹è áåéiìäiëiêòåðií åð àäàìäàðäû» òàáè¹è áåéiìäiëiêòåðií äàìûòºàíäàé äàìûòó êåðåê æ¸íå îëàð áàðëûº åðëåðäi» ñî¹ûñòà¹û äà, ê¾íäåëiêòi ò½ðìûñòà¹û äà ø½¹ûëäàíàòûí iñòåðií á¼ëiñói ºàæåò äåï øåøòiê. Òèìåé. ȸ, ñîëàé äåï øåøiëãåí. Ñîêðàò. Àë ½ðïຠæàë¹àñòûðó øå? Á½ë, ¸ðèíå, ¼çiíi» åðåêøåëiãiìåí æàºñû åñòå ºàë¹àí áîëàð. °»ãiìå íåêåãå æ¸íå áàëà òóó¹à ºàòûñòûíû» áàðëû¹û îðòຠáîëóû êåðåê åêåíäiãi òóðàëû æ¸íå áiç åøêiì æ¸íå åøºàøàí ºàé ñ¸áè ¼çiíåí òó¹àíûí, áiëìåói êåðåêòiãi, áiðຠ¸ðêiì êåç-êåëãåí ñ¸áèäi òó¹àíûíäàé ñåçiíói, óàºûòû æà¹ûíàí òó¹àíûíà æàºûíäû – áàóûð æ¸íå ºàðûíäàñòàð ðåòiíäå, àë ¾ëêåíäåð ìåí êiøiëåðäi ñî¹àí ñ¸éêåñ àòà-àíà, íå àòà-àíàíû» àòà-àíàñû, áàëà, íå íåìåðå ðåòiíäå ºàáûëäàóû êåðåê äåãåíiìiç ðàñ åìåñ ïå? Òèìåé. ȸ, ì½íû øûíûìåí äå, ñåí àéòºàíäàé, î»àé åñòå ñàºòàó¹à áîëàäû. Ñîêðàò. Ñîäàí ñî», áiç, ñåíi» åñi»äå áîëñà, ì¾ìêiíäiãiíøå æàºñû ½ðïຠºàëäûðó ¾øií, åêi æàºòû» äà ëàóàçûìäû àäàìäàðûíà íåêåãå îòûðó ¾øií ºóëûºïåí æåðåáå òàñòàó àðºûëû, æàºñûëàð ìåí æàìàíäàð ¼çäåðiíå ëàéûºòûìåí ºîñûëóû ¾øií, åøêiì ºàíà¹àòñûçäûº ñåçiíáåói êåðåê, áiðຠáàðëû¹û ì½íû òà¹äûðäû» ñàë¹àíû äåï åñåïòåói êåðåê äåäiê. Òèìåé. ȸ, ìåí åñiìå ò¾ñiðiï îòûðìûí. Ñîêðàò. Ñîäàí ñî», æàºñû àòà-àíàíû» áàëàëàðû ò¸ðáèåëåóãå áåðiëåäi, àë æàìàí àòà-àíàíû» áàëàëàðû ºàëàíû»

Äðîïèäòi» òóûñû æ¸íå ¾ëêåí äîñû áîë¹àí, îë òóðàëû áiðíåøå ðåò ¼çiíi» ¼ëå»äåðiíäå2 àòàï ¼òêåí; îë áiçäi» àòàìûç Êðèòèéãå àéòºàí,– àë øàë ¼ç êåçåãiíäå, áiçãå ºàéòàëàï àéòºàí,– åðòåäå áiçäi» ºàëàìûçäà êåéií óàºûòòû» æûëäàì ¼òóiíå, àäàìäàðäû» ¼ëóiíå áàéëàíûñòû ½ìûò áîë¹àí, ½ëû, ò໺àëàðëûºòàé iñòåð æàñàë¹àí, îëàðäû» iøiíäåãi ½ëûñûí, ñà¹àí ñûé ê¼ðñåòó ¾øií æ¸íå º½äàé¹à ëàéûºòû æ¸íå øûíøûë ìàºòàó ãèìíiìåí îíû» ìåéðàìû3 êåçiíäå º½ðìåò ê¼ðñåòó ¾øií áiçãå åñêå ò¾ñiðó ºàæåò áîëàäû. Ñîêðàò. Òàìàøà. Êðèòèé Ñîëîííû» ñ¼çiíåí àéòºàí, êåçiíäå ºàë¹àí, áiðຠøûíäû¹ûíäà äà æàñûðûëûï áiçäi» ºàëà æàñà¹àí îë íå¹ûë¹àí åðëiê? Êðèòèé. Ìåí ¼çi äå îë êåçäå æàñ áîëìà¹àí àäàìíû» àóçûíàí åñòiãåí åæåëãi ¸»ãiìåíi àéòàìûí. ȸ, ñîë êåçäå áiçäi» àòàìûç îíû» ¼çiíi» àéòóûíøà, òîºñàí æàñ øàìàñûíäà áîë¹àí, àë ìåí – å» ê¼ï äåãåíäå îíäà4 áîëäûì. Áiç ä¸ë ñîë êåçäå Àïàòóðèÿäà Êóðåîòèñ ìåéðàìûí5 òîéëàï æàòºàíáûç æ¸íå ñàëò áîéûíøà áiçäi» ¸êåëåðiìiç áiçäåðãå – ½ëäàð¹à – ¼ëå» îºû¹àíûìûç ¾øií ñûéëûº áåðóãå ½ñûíûñ æàñàäû. °ðò¾ðëi àºûíäàðäû» øû¹àðìàëàðû îºûëäû, ñîíû» iøiíäå ê¼ïòåãåí ½ëäàð ñîë êåçäå æà»àäàí øûººàí Ñîëîííû» ¼ëå»äåðií îðûíäàäû. Ñîíûìåí Ôðàòðèÿíû» áið ì¾øåñi, øûíûíäà äà ñåíiìiíå ñàé ìà, ¸ëäå Êðèòèéãå æà¹ûìäû áîëó ¾øií áå, Ñîëîíäû áàðëûº æà¹ûíàí äàíûøïàí ¹àíà åìåñ, ñîíûìåí ºàòàð ¼çiíi» àºûíäûº øû¹àðìàøûëû¹ûíäà àºûíäàðäû» iøiíäåãi àñà èãi àäàì äåï åñåïòåéòiíäiãií àéòòû. Àë, øàë, ä¸ë ºàçiðãiäåé åñiìäå,– ¼òå ºóàíäû, æûìèûï, áûëàé äåäi: “Åãåð îë, Àìèíàíäð, ïîýçèÿìåí æ½ëûï-æàðûï åìåñ, áàñºàëàð ñèÿºòû øûíäàï àéíàëûññà, åãåð îë îñû æ຺à Åãèïåòòåí ¸êåëãåí à»ûçûí àÿ¹ûíà äåéií æåòêiçñå, îòàíûíà ºàéòûï êåëå æàòºàíäà î¹àí êåçäåñêåí á¾ëiêòåð ìåí áàñºà äà á¸ëåëåðäi» êåñiðiíåí ºîë ¾çiï êåòïåãåíäå!6 Ìåíi» îéûìøà, Ãåñèîä òà, Ãîìåð äå, åøáið áàñºà àºûí äà îäàí ä໺ûìåí àñûï ò¾ñïåñ åäi”. “Êðèòèé, àë îë ºàíäàé à»ûç åäi?” – äåï ñ½ðàäû àíàó. “Îë, – äåï æàóàï áåðäi áiçäi» àòàìûç, – áiçäi» ºàëàíû» æàñà¹àí áàñºàëàðäû» iøiíäå å» àòàºòû áîëó¹à ëàéûº, áiðຠóàºûòòû» ñåáåáiìåí æ¸íå îë ¸ðåêåòòi æàñàóøûëàðäû» ¼ëiìiíå áàéëàíûñòû îë ¸»ãiìå áiçãå æåòïåé ºàë¹àí áið ½ëû iñòåðiíi» áiðiíå àðíàë¹àí”. ²àíäàé æà¹äàéäà íå áîë¹àíûí, øûíäûº äåï Ñîëîí àéòºàí øåæiðåëåðäi îíû» êiìíåí åñòiãåíií áàñûíàí áàñòàï àéòøû, – äåï ñ½ðàäû Àìèíàíäð. æàñà¹àí iñòåð ìåí ñ¼çäåðãå îëàðäû» ºîëäàðûíàí êåëåòiíiíå ê¾ì¸íiì áàð. Ñîíûìåí, òåê ñiç ñèÿºòû òàáè¹àòûíàí æ¸íå ò¸æiðèáåñiìåí ôèëîñîôèÿëûº æ¸íå ìåìëåêåòòiê iñòåðãå æàðàìäû àäàìäàð ¹àíà ºàëàäû. Ìiíå, áiçäi» àëäûìûçäà Òèìåé ò½ð: òàìàøà çà»äàðû áàð Èòàëèÿëûº Ëîêðëàð1 ñèÿºòû ìåìëåêåòòi» àçàìàòû áîëà îòûðûï, áàéëû¹û æ¸íå òåêòiëiãi æà¹ûíàí ñîë æàºòû» ò½ð¹ûíäàðûíû» åøáiðåóiíåí êåì ò¾ñïåé, îë ºàëà áåðå àëàòûí æî¹àðû ºûçìåò ïåí º½ðìåòêå æåòêåí, ñîíûìåí ºàòàð, ìåíi» îéûìøà, ôèëîñîôèÿíû» äà å» æî¹àð¹û øû»ûíà ê¼òåðiëãåí. Àë Êðèòèé áîëñà, áiçäi» òàëäàéòûí í¸ðñåëåðiìiçäi» åøáiðåóiíäå îíû» áiëiìñiç åìåñòiãií Àôèíà áiëåäi. Å» ñî»ûíäà, Ãåðìîêðàò, ê¼ïòåãåí àíûºòàë¹àí ä¸ëåëäåðãå ñàé, á½ë ïàéûìäàóëàð¹à òàáè¹àòûìåí äå, îºûï¾éðåíãåíiìåí äå äàéûí. Ñîíäûºòàí äà, êåøå ñiçäåðäi» ñ½ðàíûñòàðû»äû åñêåðiï, ìåìëåêåòòiê º½ðûëûì òóðàëû ¼ç îéëàðûìäû àéòûï áåðóãå øûí ê¼»iëäåí êåëiñiì áåðäiì, ¼éòêåíi, åãåð òåê ñiçäåð æàë¹àñòûðó¹à êåëiññå»içäåð, ñiçäåðäåí æàºñû åøêiì îíû iñòåé àëìàéäû; ºàçiðãi ¼ìið ñ¾ðiï æàòºàí àäàìäàðäû» iøiíäå áiçäi» ìåìëåêåòòi ¼çiíå ëàéûº ñî¹ûñºà òàðòûï, ¼çiíi» ºàñèåòòåðiíå ñàé ¸ðåêåò åòåòiíií ñiçäåð ¹àíà ê¼ðñåòóãå ºàáiëåòòiñiçäåð. ´çiìíåí òàëàï åòiëåòiííi» á¸ðií àéòûï, ìåí, ¼ç êåçåãiìäå ñiçäåðäi» åñòåði»içãå ñàëûï îòûð¹àí òàëàïºà ê¼»iëäåði»içäi àóäàðàìûí. ´çàðà àºûëäàñºàííàí ñî», ñiçäåð á¾ãií ìà¹àí ñ¼ç ñûéëàó¹à êåëiñòi»içäåð; ìåí, ºàçið, ¼çäåði» ê¼ðiï îòûð¹àíäàé, î¹àí äàéûíäàëäûì æ¸íå òà¹àò òàïïàé ê¾òiï îòûðìûí. Ãåðìîêðàò. °ðèíå, Ñîêðàò, ¼çiìiçäi» Òèìåé àéòºàíäàé, ûíòàìûçäà êåìøiëiê áîëìàéäû, åãåð áiç áàñ òàðòñàº, áiçãå åøºàíäàé êåøiðiì áîëìàñ åäi. ´éòêåíi êåøå äå, Êðèòèéãå êiðå ñàëûñûìåí, ºàçið óàºûò ¼òêiçiï îòûð¹àí ºîíàºòàð¹à àðíàë¹àí á¼ëìåäå, òiïòi ñî¹àí êåëå æàòºàí æîëäà äà, áiç ä¸ë îñû òóðàëû ¸»ãiìåëåäiê. Êðèòèé ñîë êåçäi» ¼çiíäå áiçãå åðòåäå åñòiãåí áið îºè¹àíû àéòòû. Åíäi îíû áiçãå òàïñûðûë¹àí ìiíäåòêå ñ¸éêåñ êåëåòií, êåëìåéòiíií øåøóãå áiçãå ê¼ìåêòåñói ¾øií Ñîêðàòºà äà àéòûï áåðøi. Êðèòèé. Åãå𠸻ãiìåíi» ¾øiíøi ºàòûñóøûñû Òèìåé êåëiññå, ä¸ë ñîëàé æàñàó êåðåê. Òèìåé. Ìåí, ¸ðèíå, êåëiñåìií. Êðèòèé. Òû»äàøû, Ñîêðàò, á½ë ¸»ãiìå ò¾ñiíiêñiçäåó áîëñà äà, áiðຠåø øàðòñûç, æåòi äàíûøïàííû» äàíûøïàíû, Ñîëîí áið êåçäå êó¸ëàíäûð¹àíäàé, øûíäûº. Îë áiçäi» áàáàìûç

º½òºàðàäû. Áiçäi» º½äàéëàð, æåðäi òàçàðòó ¾øií, îíû ñó¹à áàòûðûï, ñåíäåðäi» ºàëàëàðû»äà¹û ò½ð¹ûíäàð òå»içãå à¹ûï êåòêåí êåçäå òàóäà¹û ¼ãiç æàþøûëàð ìåí ìàëøûëàð àìàí ºàëàäû; áiðຠáiçäi» åëiìiçäå ñó îñû óàºûòòà äà, áàñºà óàºûòòà äà, åãiñêå æî¹àðûäàí º½éûëìàéäû, êåðiñiíøå, ¼çiíi» òàáè¹àòûíà ñàé æî¹àðûäàí ê¼òåðiëåäi. Îñû ñåáåïòåí áiçäåãi ñàºòàë¹àí à»ûçäàð áàñºàëàð¹à ºàðà¹àíäà åæåëãiëåó, ¸ðèíå, áàðëûº î¹àí ºàòòû ñóûº íå ûñòûº êåäåðãi êåëòiðìåãåí æåðëåðäå, àäàìçàò ê¼ï ïå, àç áà ì¼ëøåðäå ¼ìið ñ¾ðåòiíi øûíäûº. Áiçäi» åëäå ìå, áàñºà åëäå ìå, ºàíäàé äà áið êåðåìåò íåìåñå ½ëû iñ áîëñà, áiç õàáàð àëûï îòûðàòûí òàìàøà îºè¹à, áiç ñàðàéëàðäà ñàºòàéòûí æàçáà áîëûï ºàëàäû, ñîíûìåí áiðãå ñåíäåðäå äå, áàñºà åëäåðäå äå, ºàëà ¼ìiðiíå ºàæåòòi æàçó ºàëûïòàñûï, äàìû¹àí êåçäå ñåíäåðäi» æåðëåði»äå òåê áiëiìñiç æ¸íå ñàóàòñûçäàðäû ¹àíà ºàëäûðûï, àñïàííàí ºàéòà-ºàéòà iíäåò ò¸ðiçäi òàñºûí ñó º½éûëàäû. Ѽéòiï, ñåíäåð ¼ç åëäåði»äå íåìåñå áiçäå åðòåäå íå áîë¹àíûí áiëìåñòåí, ä¸ë ºàçið òóûë¹àíäàé, áàðëû¹ûí ºàéòà áàñòàéñû»äàð. Å» áîëìà¹àíäà, Ñîëîí, òiïòi ñåíi» æà»à ¹àíà áàÿíäà¹àí øåæiðå»äi àëàéûº – îëàðäû» áàëàëàð¹à àðíàë¹àí åðòåãiëåðäåí àéûðìàøûëû¹û æîº. Ñåíäåð òåê áið òîïàí ñóäû áiëåñi»äåð, àë î¹àí äåéií òîïàí ñóäû» áiðíåøåói áîë¹àí; ñî¹àí ºîñà, ñåíäåðäi» åëäåði»äå íåáið çàìàíäàðäà òàìàøà äà, ìåéiðiìäi àäàìçàò ò½ºûìû ¼ìið ñ¾ðãåíií áiëìåéñi»äåð. Ñåí ¼çi» æ¸íå á¾êië ñåíi» ºàëà» ñîë ðóëàð ºàëäûð¹àí àç ¹àíà ò½ºûìíàí æàðàòûë¹àíñû»äàð, áiðຠñåíäåð îë òóðàëû åøí¸ðñå áiëìåéñi»äåð, ¼éòêåíi, ñîë êåçäå ê¼ïòåãåí ½ðïàºòàð ¼çäåði òóðàëû åøºàíäàé æàçáàëàð ºàëäûðìà¹àí. Ñîíûìåí ºàòàð, Ñîëîí, ñîë å» ê¾øòi æ¸íå á¸ðií æ½òûï êåòêåí òîïàí ñóäû» àëäûíäà ºàçið Àôèíà äåï àòàëàòûí ¸ñêåðè ì¸ðòåáåñi æà¹ûíàí äà, çà»äàðûíû» æåòiëãåíäiãi æà¹ûíàí äà ñàëûñòûð¹ûñûç ìåìëåêåò áîë¹àí; à»ûçäàð î¹àí àñïàí àÿñûíäà áiçãå áåëãiëi iñòåðäi» êåðåìåòií òà»àäû”. ̽íû åñòiãåí Ñîëîí, ¼çiíi» ìîéûíäàóûíà ºàðà¹àíäà, æå»iëiï, àáûçäàðäàí åðòåäåãi àôèíàëûº àçàìàòòàð òóðàëû òîëû¹ûìåí æ¸íå ðåòiìåí àéòûï áåðóëåðií æàëûíûï ñ½ðàïòû. Àáûç î¹àí: “Ìà¹àí, Ñîëîí, îëàð òóðàëû ¸»ãiìåëåï áåðó ºèûíäûº òóäûðìàéäû, ñåí ¾øií, ñåíäåðäi» ìåìëåêåòòåði» ¾øií, å» àëäûìåí ñåíäåðäi», áiçäi» ºàëàëàðûìûçäû ¼ñiðiï, ò¸ðáèåëåãåí º½äàé ¾øií9 ìåí áàðëû¹ûí áàÿíäàï áåðåìií. Ñåíäåðäi» ½ðûºòàðû»äû10 Ãåÿ ìåí Ãåôåñòåí ºàáûëäàï, áið “Åãèïåòòå, – äåï áàñòàäû áiçäi» àòàìûç, – Äåëüòàíû» øû»ûíäà, Íèë á¼ëåê-á¼ëåê à¹ûñòàð¹à á¼ëiíåòií æåðäå, Ñàèññê äåï àòàëàòûí íîì áàð; îë íîìíû» áàñòû ºàëàñû – Ñàèñ, Àìàñèñ7 ïàòøà, ñîë æåðäåí øûººàí. Îë ºàëàíû» ºîð¹àóøûñû – åãèïåòøå Íåéò äåï àòàëàòûí º½äàé, àë ýëëèíäåðøå, ò½ð¹ûëûºòû õàëûºòû» àéòóûíøà, îë – Àôèíà. Îëàð àôèíäûºòàðäû æàºûí òàðòûï, îëàðìåí òóûñòûººà ä¸ìåëåíåäi. Ñîëîí, ¼çiíi» ñàÿõàòû êåçiíäå îë æ຺à êåëãåí êåçäå, îíû ¼òå ¾ëêåí º½ðìåòïåí ºàðñû àë¹àíûí àéòàäû; îë iøòåðiíäåãi å» áiëãið àáûçäàí åðòåäåãi êåç òóðàëû ñ½ðàñòûð¹àí êåçäå, ¼çiíi», òiïòi åøáið ýëëèíäiêòi», îë òóðàëû ò¾êòå áiëìåéòiíiíå ê¼çi æåòêåí åêåí. Áiðäå, ¸»ãiìåíi åðòåäåãi à»ûçäàð¹à á½ðó ìàºñàòûíäà, îëàð¹à áiçäi» åæåëãi îºè¹àëàð – àë¹àøºû àäàì äåï º½ðìåòòåëåòií Ôîðîíåé òóðàëû, Íèîá òóðàëû æ¸íå Äåâêàëèîí ìåí Ïèððàíû» ñó òàñºûíûí áàñòàí êåøêåíi òóðàëû ìèôòåðäi àéòïຠáîë¹àí; ñîíäà îë ½ðïàºòàðäû» øåæiðåñií æàñàï, ñîíûìåí ºàòàð ñîë óàºûòòàí áåðãi ½ðïàºòàðäû» ñàíû àðºûëû ¼òêåí óàºûòòû åñåïòåï øû¹àðìຠáîë¹àí8. Ñîë êåçäå æàñû ½ë¹àé¹àí áið àáûç: “Àõ, Ñîëîí, Ñîëîí! Ñåíäåð ýëëèíäûºòàð 츻ãiëiê áàëà áîëûï ºàëàñû»äàð, ýëëèíäûºòàðäû» àðàñûíäà ê¸ði æ, – äåï àé¹àéëàï æiáåðãåí. “Ñåí íåãå îëàé äåéñi»?”, – äåï ñ½ðàéäû Ñîëîí. “Ñåíäåðäi» áàðëûºòàðû» àºûë æà¹ûíàí æàññû»äàð,– äåï æàóàï áåðåäi îë,– ´éòêåíi ñåíäåðäi» çåðäåëåði» ðóäàí ðó¹à æåòêåí åøáið à»ûçäû, óàºûòïåí ºàðòàé¹àí åøáið iëiìäi ñàºòàé àëìàéäû”. Îíû» ñåáåái ìûíàäà: Àäàì ¼ëiìäåðiíi» ê¼ïòåãåí æ¸íå ¸ðò¾ðëi æà¹äàéëàðû áîë¹àí æ¸íå áîëàäû äà, îíû» å» ºàòåðëiñi – îò ïåí ñóäàí, àë áàñºàëàðû, îäàí ñ¸ë ìà»ûçäûëàðû – ìû»äà¹àí áàñºà ºàóiïòåðäåí. Ñåíäåðäå Ãåëèîñòû» ½ëû Ôàýòîí òóðàëû à»ûçäû»: áið êåçäåðäå ¸êåñiíi» àðáàñûí æåãiï, áiðຠîíû ¸êåñiíi» æîëûíà áà¹ûòòàé àëìàé, ñîäàí ñî» Æåðäåãiíi» á¸ðií ¼ðòåï, íàéçà¹àé ò¾ñiï ¼çi äå ¼ëãåí, òàðàó ñîäàí. Á½ë à»ûçäà ìèôòi» áåéíåñi áàð äåï îéëàéûº, áiðຠîíäà øûíäûº òà áàð: Àñïàíäà æåðäi àéíàëûï æ¾ðãåí äåíåëåð, øûíäû¹ûíäà äà, ¼ç æîëûíàí øû¹ûï êåòåäi, ñîíäûºòàí áåëãiëi áið óàºûò àðàëû¹ûíäà æåðäåãiíi» á¸ði ¾ëêåí ¼ðòòåí º½ðûï êåòåäi. Îñûíäàé óàºûòòà òàóëàð ìåí æî¹àðûðຠò½ð¹àí æåðëåðäi» íåìåñå º½ð¹àº æåðëåðäi» ò½ð¹ûíäàðû, ¼çåíäåð ìåí òå»içäåðäi» ìà»àéûíäà¹ûëàð¹à ºàðà¹àíäà, ê¼áiíåñå òîëûº º½ðûëûñºà òàï áîëàäû, ñîíäûºòàí áiçäi» ¾íåìi ìåéiðiìäi Íèë îñû á¸ëåäåí òàñûï, áiçäi

áàñûï àëó¹à àòòàí¹àí ñàíû øåêñiç ¸ñêåðè ê¾øêå òîéòàðûñ áåðãåí. Îë êåçäå òå»iç àðºûëû æ¾çóãå áîëàòûí, ñiçäi» òiëi»içäå Ãåðàêëäû» áà¹àíàëàðû11 äåï àòàëàòûí øû¹àíàºòû» àëäûíäà àðàë áîë¹àí. Á½ë àðàë ¼çiíi» ¼ëøåìi æà¹ûíàí Ëèâèÿ ìåí Àçèÿíû áiðãå ºîñºàíäà îëàðäàí àñûï ò¾ñåòií, àë îë àðàëäàí áàñºà àðàëäàð¹à ¼òó, àë îëàðäàí ñîë òå»içäi ºàìòèòûí ºàðàìà-ºàðñû ìàòåðèêêå ¼òó, ¼çiíi» àòûíà ñàé, ñîë êåçäåãi ñàÿõàòøûëàð¹à î»àé åäi (îñû àòàë¹àí á½¹àçäû» áåð æà¹ûíäà¹û òå»iç î¹àí ¼òåòií òàð ¹àíà æîëû áàð øû¹àíຠáîëûï òàáûëàäû, àë á½¹àçäû» àð¹û æà¹ûíäà¹û òå»iç òå»iç äåãåí àòºà ñàé, îíû ºîðøàï ò½ð¹àí æåðäi äå íà¹ûç ìàòåðèê äåï àòàó ¸äiëåòòi áîëàäû). Àòëàíòèäà äåï àòàëàòûí îñû àðàëäà áàñºà äà àðàëäàð¹à æ¸íå ìàòåðèêòi» æàðòûñûíà áèëiãi òàðà¹àí òà»äàíàðëûº ½ëû ïàòøàëàðäû» îäà¹û ïàéäà áîëäû, ñ¼éòiï îëàð á½¹àçäû» áåðãi æà¹ûíäà Ëèâèÿäàí Åãèïåòêå äåéií, Åâðîïàäàí Òèððåíèÿ¹à12 äåéií èåëåíäi. Á½ë òîïòàñºàí ê¾øºóàò áið ñûìåí ñiçäåðäi» æ¸íå áiçäi» åëäåðäi º½ëäûººà àéíàëäûðìຠáîëäû. ĸë ñîë êåçäå, Ñîëîí, ñiçäåðäi» ìåìëåêåòòåði»iç á¾êië ¸ëåìãå ¼çiíi» ºàæûð-ºàéðàòû ìåí ê¾ø-ºóàòûíû» òàìàøà ¾ëãiñií ê¼ðñåòòi, ¸ñêåðè iñòå áàñºàëàðäû ðóõûíû» ºàæûðëûëû¹û ìåí ò¸æiðèáåëiëiãiìåí àñûï ò¾ñiï, îë àëäûìåí ýëëàäàëûºòàð¹à áàñ áîëäû, áiðຠîäàºòàñòàðûíû» ñàòºûíäû¹ûíàí ¼çi æàë¹ûç ºàëäû, æàë¹ûçäûºòà ê¼ïòåãåí ºàóiïòåðãå êåçäåñòi, áiðຠñîíäà äà æàóëàï àëóøûëàðäû æå»iï, æå»iñòi» îëæàñûí ê¼êêå ê¼òåðäi. °ëi º½ëäûººà ò¾ñïåãåíäåðäi îë º½ëäûº ºàóïiíåí º½òºàðäû; Ãåðàêëäû» áà¹àíàëàðûíû» îñû æà¹ûí ìåêåíäåãåí áiçäi» áàðëû¹ûìûçäû ñîë àçàò åòòi. Áiðຠêåéiíiðåê ê¼ç ê¼ðìåãåí æåð ñiëiêiíiñòåði ìåí òîïàí ñó óàºûòû êåëãåí êåçäå áið ¹àíà ñ½ì ò¸óëiêòi» iøiíäå ñiçäåðäi» á¾êië ¸ñêåðè ê¾ø-ºóàòòàðû» æiãi àøûë¹àí æåðäi» º½øà¹ûíà åíäi; ñ¼éòiï ä¸ë ñîëàé Àòëàíòèäà13 äà ò½»¹èûººà áàòûï, æîº áîëäû. Îñûäàí êåéií îë æåðëåðäåãi òå»iç îñû ê¾íãå äåéií ñàÿçäû¹ûíàí, ø¼ãiï ºàë¹àí ò½íáàíû» ¸ñåðiíåí ïàéäà áîë¹àí àðàëäû» êåñiðiíåí êåìå æ¾çáåéòií òå»içãå àéíàëäû. Ìiíå, Ñîêðàò, ìåí ºàðò Êðèòèé áàÿíäàï áåðãåí Ñîëîííû» ¸»ãiìåñií ì¾ìêií ºûñºàøà áîëñà äà ñåíäåðãå æåòêiçäiì. Êåøå ñåí ¼ç ìåìëåêåòi», îíû» àçàìàòòàðû òóðàëû àéòºàí êåçäå ìåíi» åñiìå îñû ¸»ãiìå ò¾ñòi. Ñîë êåçäå ìåí ñåíi» ê¼ï ñ¼çäåði»íi» ò໺àëàðëûº êåçäåéñîºòûºïåí Ñîëîííû» ñ¼çiìåí ñ¸éêåñ êåëåòiíií òà»äàíà áàéºàäûì. Áiðຠìû» æûë á½ðûí Àôèíàíû, àë áiçäi» ºàëàíû êåéiíiðåê ò½ð¹ûçäû. Ñîíäà áiçäi» ºàëàëàðäû» çà»äàðûíû» åæåëãiëiêòåði ñåãiç ìû»æûëäûºòàí á½ðûí¹û æàçáàëàðìåí àíûºòàëàäû. Ѽéòiï, ìåíi» ñà¹àí çà»äàðû ìåí ½ëû åðëiêòåði òóðàëû ºûñºàøà àéòàéûí äåãåí æåðëåñòåði» îñûäàí òî¹ûç ìû» æûë á½ðûí ¼ìið ñ¾ðãåí; êåéiíiðåê, óàºûò áîë¹àí êåçäå, áiç ºîëäà¹û æàçáàëàð àðºûëû áàðëû¹ûí æ¼íäåï, ðåòïåí àíûºòàï àëàìûç. ´çi»íi» áàáàëàðû»íû» çà»äàðûí ñåí îñûíäà¹û çà»äàð àðºûëû áiëå àëàñû»: ñåí ºàçið Åãèïåòòå ê¼ïòåãåí ñîë êåçäå ºàáûëäàí¹àí çà»äàðäû òàáàñû», å» àëäûìåí, ìûñàëû, áàñºàëàðäàí åðåêøå àáûçäàðäû» ñîñëîâèåñi, ñîñûí áàñºàëàðäû» iñiíå àðàëàñïàé, òåê ¼ç iñiìåí ¹àíà àéíàëûñàòûí ºîë¼íåðøiëåðäi» ñîñëîâèåñi, å» ñûñû, áàºòàøûëàð, à»øûëàð ìåí åãiíøiëåðäi» ñîñëîâèåñi, ¸ðèíå, ¼çi» áàéºà¹àíäàé, ¸ñêåðè ñîñëîâèå áàñºàëàðäàí á¼ëiíãåí, îíû» ì¾øåëåðiíå çà» ñî¹ûñòàí áàñºà åø í¸ðñåìåí àéíàëûñïàóäû æ¾êòåéäi. Á½¹àí áiçäi» æàóûíãåðëåðiìiçäi» ºàëºàíäàðìåí æ¸íå íàéçàëàðìåí æàðàºòàë¹àíûí ºîñ: á½ë ºàðóëàíóäû» ò¾ði º½äàéäàí áåðiëãåí, ñiçäåð ¼ç æåðëåði»içäå áiðiíøi áîëûï åíãiçãåí ò¸ðiçäi, áiç äå îíû Àçèÿäà áiðiíøi áîëûï åíãiçäiê. Àë, îé ºûçìåòiíå êåëñåê, ¹àðûøòû çåðòòåé îòûðûï, º½äàéëûº iëiìäåðäåí àäàìäûº iëiìäåðäi á¼ëiï àëûï, òiïòi áàë àøó ¼íåði ìåí äåíñàóëûº ¾øií ê¾ðåñåòií åìäåó ¼íåði ¾øií, ñîíûìåí áiðãå îñûëàðìåí ºàòàð ò½ð¹àí áàðëûº ¹ûëûìäàð ¾øií áiçäi» çà» áàñòàïºûäàí-ຠºàíäàé ºàìºîðëûº æàñà¹àíûí ¼çi» ê¼ðiï îòûðñû». Ìåìëåêåòòi º½ðà îòûðûï, º½äàé á¾êië îñû ò¸ðòiï ïåí º½ðûëûìäû ñiçäåðäå á½ðûíûðຠåíãiçäi, àë îíû, æ½ìñຠêëèìàòòû» ¸ñåðiíåí ñiçäåðäi» çåðäåëi àäàì áîëûï òóóëàðû»ûç ¾øií, ºîëàéëû æåð içäåóäåí áàñòàäû. ²½äàé áàëà¹àò ñ¼çäåð ìåí äàíàëûºòû ñ¾éå îòûðûï, ¼çiíå ½ºñàñ åðëåðäi òóó¹à ñåðò áåðãåí ¼ëêåíi áiðiíøi áîëûï ºîíûñòàíäûðäû. Ìiíå ñiçäåð ñîë êåçäi» ¼çiíäå æî¹àðû ä¸ðåæåäå æåòiëãåí òàìàøà çà»äàð¹à èå áîëà îòûðûï, º½äàéëàðäû» ½ðïàºòàðû ìåí ò¸ðèáåëåíóøiëåðiíå ñàé ºàéûðûìäûëû¹ûìåí á¸ðiíåí îçûï, ñîë æåðäi ìåêåíäåäi»äåð. Ñåíäåðäi» ìåìëåêåòòåði»íi», áiçäi» æàçáàëàð¹à ºàðà¹àíäà, òà»äàíó¹à ò½ðàðëûº êåðåìåò æåòiñòiêòåði àç áîëìà¹àí, áiðຠîëàðäû» iøiíäå áàñºàëàðäàí ¼çiíi» ½ëûëû¹ûìåí, ºàæûðëûëû¹ûìåí îçàòûí áiðåói áàð. Áiçäi» æàçáàëàð¹à ñàé ñiçäåðäi» ìåìëåêåòòåði»iç áàñòàóûí Àòëàíòèêàëûº òå»içäåí àëûï, á¾êië Åâðîïà ìåí Àçèÿíû

òàáàìûç? Îë ì¾ìêií åìåñ. Îëàé áîëñà, ñ¸òòiëiê áîëñûí! Áàñòà»äàð, àë ìåí êåøåãi ¸»ãiìåíi» åñåñiíå á¾ãií ¾íäåìåé, ñåíäåðäi òû»äàéìûí. Êðèòèé. Åãåð îëàé áîëñà, áiçäi» ºàíäàé ðåòïåí ñà¹àí ºûçìåò ê¼ðñåòåòiíiìiçäi áiëiï ºîé, Ñîêðàò. Áiçäi» àðàìûçäà àñòðîíîìèÿäàí å» òåðå» áiëãið áîë¹àíäûºòàí æ¸íå áàðëûº çàòòàðäû» òàáè¹àòûí òàíûï-áiëóäi ¼çiíi» áàñòû ê¸ñiái åòêåíäiêòåí, ñ¼çäi êîñìîñòû» æàðàòûëóûíàí áàñòàï, àäàì òàáè¹àòûìåí àÿºòàñûí äåï, áiðiíøi áîëûï Òèìåé ñ¼éëåñií äåï øåøòiê. Îäàí êåéií – ìåíi» êåçåãiì, ìåí îíû» ºîëûíàí îíû» ¸»ãiìåñiíåí òó¹àí àäàìäàðäû, àë ñåíi» ºîëû»íàí àë¹àí òàìàøà ò¸ðáèåëåðäi àë¹àíäàé áîëàìûí. Ñîäàí ñî» Ñîëîííû» ¸»ãiìåñiíå æ¸íå çà»äûëûººà ñàé ìåí îëàðäû ñåíäåðäi» òàëºûëàóëàðû»à ñàëàìûí. Áiçãå ºàñèåòòi æàçáàëàð õàáàð áåðãåíäåé, îëàðäû» ñîë áàÿ¹û àôèíäûºòàð áîë¹àíäû¹ûíàí, áiçäi» îòàíäàñòàðûìûç áîë¹àíäû¹ûíàí, îëàðäû» àçàìàòòûº º½ºûººà ºîë æåòêiçãåíäiêòåði ¾øií, á½äàí áûëàé áiç îëàðäû áiçäi» îòàíäàñòàð æ¸íå íà¹ûç àôèíäûºòàð äåï àòàóûìûç êåðåê. Ñîêðàò. Ìåíi» áàéºàóûìøà, ñåíäåð ìà¹àí ¼òå êåðåìåò àë¹ûñ àéòàéûí äåï æàòûðñû»äàð-àó! Îëàé áîëñà, Òèìåé, ñà¹àí ñàëò áîéûíøà º½äàéëàð¹à ñûéûíûï àëûï, ñ¼ç áàñòàéòûí êåç êåëäi. Òèìåé. °ðèíå, Ñîêðàò! Áîéûíäà àç-ìàç áîëñà äà åñi áàð êåç-êåëãåí àäàì, ìà»ûçäû áîëñûí, áîëìàñûí, iñ áàñòàð àëäûíäà ìiíäåòòi ò¾ðäå º½äàéëàðäû ê¼ìåêêå øàºûðàäû. Áiç ¸ëåì òóðàëû ïàéûìäàóëàð¹à, îë ïàéäà áîëäû ìà, ºàëàé ïàéäà áîëäû íåìåñå ¸ëi ïàéäà áîëó ¾ñòiíäå ìå, ñîíû àíûºòàó¹à êiðiñêåëi îòûðìûç, ÿ¹íè, åãåð áiç åñiìiç òiïòåí àóûñïà¹àí áîëñà, áiçãå æàé ¹àíà º½äàéëàð¹à ¾íäåó òàñòàï, áiçäi» ¸»ãiìåëåðiìiç àðºûëû îëàðäû» ê¼»iëiíåí øû¹ó ¾øií, îëàðäàí ºàíà¹àòºà æåòó ¾øií ñ½ðàóûìûç ºàæåò. Áiçäi» º½äàéëàð¹à æàñà¹àí ¾íäåóiìiç îñûëàé áîëàäû. Ñîíûìåí ºàòàð ñåíäåðäi» ìåíi ä½ðûñ ò¾ñiíóëåði» ¾øií, àë ìåíi» îñû òà»äà¹àí òàºûûðûï áîéûíøà ¼ç îéûìäû ä½ðûñ äàìûòóûì ¾øií ¼çiìiçãå äå ñûéûíàéûº. Ìåíi»øå, àëäûìåí ìûíàäàé åêi í¸ðñåíi àæûðàòûï àëóûìûç êåðåê: 츻ãiëiê, æàðàòûëóñûç áîëìûñ íå í¸ðñå æ¸íå ¸ðäàéûì ïàéäà áîëûï ò½ðàòûí, áiðຠåøºàøàí áàðøûëûº áîëìàéòûí íå í¸ðñå. Îéëàó ìåí ò¾ñiíäiðóäi» ê¼ìåãiìåí ½¹ûíûëàòûí í¸ðñå, ìiíå á½ë 츻ãiëiê ¼çiíå-¼çi áàðàáàð îë êåçäå ìåí åøí¸ðñå àéòºûì êåëìåäi, ¼éòêåíi ½çຠóàºûò ¼òiï êåòêåíäiêòåí ¸»ãiìåíi» ìàçì½íû òîëûº åñiìäå ºàë¹àí æîº, ñîíäûºòàí ìåí áàðëû¹ûíû» ì¸í-æàéûí òîëûº åñiìå ò¾ñiðãåíøå ìà¹àí ¾íäåìåãåí ä½ðûñ áîëàð äåï øåøòiì. Ìiíå, ìåíi» êåøå ñåí ½ñûí¹àí ìiíäåòòåðäi ºóàíà-ºóàíà ºàáûëäà¹àíûì ñîíäûºòàí: åãåð ìà¹àí á½íäàé æåðäå ¸»ãiìåíi» íåãiçiíå ¼çiìiç êåëiñêåí í¸ðñåíi ºîþ ìà»ûçäûðຠáîëñà, îíäà áiçãå åøí¸ðñåãå àëà» áîëóäû» ºàæåòi æîº áîëûï ê¼ðiíäi. Ãåðìîêðàò áàéºà¹àíäàé, êåøå á½ë æåðëåðäåí êåòiï ¾ëãiðìåé æàòûï, îëàðìåí ¸»ãiìå êåçiíäå iñòi» ì¸í-æàéûí åñêå ò¾ñiðå áàñòàäûì, ñîäàí ñî» æàë¹ûç ºàëûï, ò¾íiìåí áàðëû¹ûí òîëûº åñiìå ò¾ñiðóãå òûðûñòûì æ¸íå åñiìå ò¾ñiðäiì äå. Áàëà øà¹û»äà º½ëà¹û»à º½éûë¹àí í¸ðñå åñòå ¸ëäåºàéäà æàºñû ñàºòàëàäû äåãåí ñ¼çäi» æàíû áàð ñèÿºòû. Ìåí êåøå åñòiãåíiìäi òîëûº åñiìå ò¾ñiðå àëàìûí äåï àéòà àëìàéìûí; åãåð ìåíi» åðòåäå åñòiãåí îñû ¸»ãiìåìíi» áið í¸ðñåñi åñiìíåí øû¹ûï êåòñå, ìåí òà»äàíàð åäiì. ´éòêåíi, îë êåçäå ìåí ì½íû øûíàéû áàëàëûº º½ìàðëûºïåí òû»äà¹àí åäiì, àë ºàðò ìåíi» ¾éðåíøiêòi ñ½ðàºòàðûìà øûí ê¼»iëiìåí æàóàï áåðãåíäiêòåí, áàëàóûç¹à îòïåí ê¾éäiðiï ºàëäûð¹àí ñóðåò ò¸ðiçäi, á½ë ¸»ãiìå ìåíi» æàäûìäà ¼øïåñòåé áîëûï ñàºòàëûï ºàëäû. Àë á¾ãií òà»åðòå» åðòå ¸»ãiìåãå àðºàó áîëóû ¾øií îñû îºè¹àíû áàÿíäàó¹à áåë áóäûì. Ѽéòiï, àºûðûíäà iñòi» ì¸íiíå æåòó ¾øií, Ñîêðàò, ìåí ¼çiìíi» ¸»ãiìåìäi ºûñºàðòûï, áiðຠáàðëû¹ûí ¼çiì åñòiãåíäåé ì¸í-æàéäû ºàéòàëàï àéòó¹à êåëiñåìií. Êåøå ñåí áåëãiëi áið ìèôòåãiäåé åòiï ñóðåòòåãåí àçàìàòòàð ìåí ìåìëåêåòòi áiç øûíäûººà æàòºûçàìûç, ñåí àéòºàí ìåìëåêåò îñû áiçäi» îòàíûìûç, àë îíäà¹û àçàìàòòàð, øûíäû¹ûíäà ñîë àáûçäà𠸻ãiìåëåãåíäåé, áiçäi» áàáàëàðûìûç áîëûï òàáûëàäû. Ѹéêåñòiê ä¸ë êåëåäi æ¸íå îëàð ñîë óàºûòòà ¼ìið ñ¾ðäi äåé îòûðûï, áiç àºèºàòºà ºàéøû êåëìåéìiç. Îëàé áîëñà, ¼çàðà ìiíäåòòåðiìiçäi á¼ëiï àëûï, ñåí ºîé¹àí ñ½ðàºòàð¹à æàóàïòû áiðëåñå içäåéiê. Ñîêðàò, îñû òàºûðûï áiçäi» ê¼»iëiìiçäåí øû¹à ìà, ¸ëäå îíû» îðíûíà áàñºà áið í¸ðñåíi içäåó êåðåê ïå, ñîíû îéëàñòûðàéûº. Ñîêðàò. Îíû» íå, Êðèòèé, áiç á½äàí àðòûº ºàíäàé òàºûðûï òàáà àëàìûç? Á½ë ê½äàéäû» º½ðìåòiíå àðíàë¹àí ºàñèåòòi iñòåðãå ñàé êåëåäi, ¼éòêåíi îíû» ¾ñòiíå áiçäi» iñiìiç ìèôïåí åìåñ, øûí áîë¹àí îºè¹àìåí áàéëàíûñòû ¹îé. Åãåð áiç îíû ºàáûë àëñàº, îäàí æàºñû í¸ðñåíi ºàéäàí, ºàëàé

ì¼ëøåðäå, îñû ºàñèåòòåðäi» áiðåói äå æî¹àëìàóû êåðåê. Áiðຠòåê àë¹àøºû áåéíåíi ºàéòàëàï ºàíà ºîéñà æ¸íå íà¹ûç áåéíåíi» ê¼øiðìåñi ¹àíà áîëñà, îë òóðàëû äà àºèºàò iñïåòòåñ ¹àíà ñ¼ç àéòó¹à áîëàäû. ´éòêåíi, áîëìûñ ïàéäà áîëó¹à ºàëàé ºàðàñà, àºèºàò òà ñåíiìãå ñîëàé ºàðàéäû15. Ñîíäûºòàí, Ñîêðàò, åãåð áiç º½äàéëàð ìåí °ëåìíi» æàðàòûëóû ñèÿºòû ê¼ïòåãåí í¸ðñåëåðäi ºàðàñòûðà îòûðûï, áiçäi» îé æ¾ãiðòóiìiçäå òîëûº íàºòûëûº ïåí ºàéøûëûºñûçäûººà æåòå àëìàñàº, î¹àí òà»äàíáà. Êåðiñiíøå, åãåð áiçäi» îéëà¹àíûìûç øûíäûººà æàíàñïàñà, áiç ºóàíóûìûç êåðåê æ¸íå ñîíûìåí ºàòàð ¼ç îéûìäû àéòóøû ìåí äå, ìåíi» ñûíøûëàðûì ñåíäåð äå áàð æî¹û àäàìäàð ¹àíà åêåíäiãiìiçäi ½ìûòïàóûìûç êåðåê, ñîíäûºòàí ì½íäàé æà¹äàéäà ê¼ï í¸ðñåíi òàëàï åòïåé, øûíäûººà ½ºñàéòûí ìèôêå ºàíà¹àòòàíóûìûç¹à òóðà êåëåäi. Ñîêðàò: Êåðåìåò, Òèìåé. Áiç òóðà ñåíi» ½ñûí¹àíû»äû iñòåéìiç. Ñåíi» ¸íi»íi» áàñòàìàñûí áiç øàòòàíà îòûðûï òû»äàäûº, àë åíäi ñîë ¸íi»íi» ¼çiíå ê¼ø. Òèìåé: Ìûíà ±àëàìäû æàðàòóøû ºàíäàé ñåáåïïåí æàðàòºàíûí ºàðàñòûðàéûº. Îë içãiëi áîëäû, àë êiì içãiëi áîëñà, åøºàøàí, åø æåðäå ºûç¹àíûø äåãåíäi áiëìåéäi. Îíäàéäà æàò áîëà ò½ðà îë áàðëûº çàòòàð áàðûíøà ¼çiíå ½ºñàñ áîëóûí ºàëàäû. Àºûëäû åðëåðìåí ºàòàð á½äàí êîñìîñ ïåí æàðàëóäû» å» íà¹ûç æ¸íå å» áàñòû áàñòàóûí ê¼ðó, ñið¸, å» ä½ðûñû. Ñîíûìåí, á¸ði æàºñû áîëñûí, ì¾ìêiíäiãiíøå åøòå»å æàìàí áîëìàñûí äåï òiëåï, º½äàé òûíûøòûºòà åìåñ, áiðêåëêi åìåñ, ò¸ðòiïñiç ºîç¹àëûñòà áîë¹àí áàðëûº ê¼çãå ê¼ðiíåòií çàòòàðäû» ºàìûí îéëàäû; åêiíøiñi øàðòñûç, áiðiíøiäåí æàºñû äåï åñåïòåï, îëàðäû ò¸ðòiïêå êåëòiðäi. ²àçið äå, á½ðûí äà æî¹àðû èãiëiê áîë¹àí í¸ðñå ñîíäàé ¸äåìi áîëìàéòûí áið í¸ðñåíi òóäûðóû ì¾ìêií åìåñ; ñîíûìåí ºàòàð, áið îé òàáè¹àòûíà ñàé ê¼ðiíåòií çàòòàðäû» iøiíäå àºûëäàí ìຽðûì ºàë¹àí áiðäå-áið æàðàòûëóøû àºûë¹à èå áîë¹àí í¸ðñåäåí ¸äåìi áîëóû ì¾ìêií åìåñòiãií ê¼ðñåòòi: åãåð îíû äà, ì½íû äà áiðò½òàñ äåï ñàëûñòûðñàº, àºûë æàííàí áàñºà åøòå»åíi» iøiíäå áîëóû ì¾ìêií åìåñ. Îñû îé¹à ñ¾éåíå îòûðûï, îë àºûëäû æàí¹à, àë æàíäû äåíåíi» iøiíå îðíàëàñòûðäû, ñ¼éòiï, ¸äåìi, ¸ði òàáè¹àòûíäà å» êåðåìåò æàðàòûíäû æàñàóäû ê¼çäåï, ±àëàìäû æàñàäû. Ñîíûìåí, øûíäûººà æàíàñàòûí îé¹à ñàé, áiçäi» êîñìîñûìûç æàí ìåí àºûë¹à èå òiði æàðàòûëûñ, îë øûíûìåí äå º½äiðåòòi ê¾øòi» ê¼ìåãiìåí æàðàë¹àí. áîëìûñ; àë ïiêiðãå æ¸íå ñîºûð ñåçiìãå áà¹ûíàòûíäàð æàðàòûëàäû æ¸íå æî¹àëàäû, áiðຠøûíäû¹ûíäà åøºàøàí ¼ìið ñ¾ðìåéäi. Áiðຠáàðëûº ïàéäà áîëàòûí í¸ðñåíi» ¼çiíi» æàðàòûëóûíû» ñåáåái áîëóû êåðåê, ¼éòêåíi åø ñåáåïñiç æàðàëó ì¾ìêií åìåñ. Àðû ºàðàé, êåç êåëãåí çàòòû» äåìèóðãi ¼çãåðìåéòií áàðøûëûººà ºàðàñà æ¸íå ñîë çàòòû» èäåÿñû ìåí ïîòåíöèÿñûí æàñàó ¾øií àë¹àøºû áåéíå ðåòiíäå ñîíû àëñà, áàðëû¹û ìiíäåòòi ò¾ðäå êåðåìåò áîëûï øû¹àäû; åãåð îë ïàéäà áîëûï ºîé¹àí í¸ðñåãå ºàðàï, ñîíû àë¹àøºû áåéíå ðåòiíäå àëñà, æàñàë¹àí í¸ðñå æàìàí áîëûï øû¹àäû. Àë ¼çiíå áàðëû¹ûí ñûéäûðà àëàòûí àñïàí øå? Îíû êîñìîñ äåï íåìåñå î¹àí ñàé êåëåòií áàñºà àòïåí14 àòàñຠòà, áiç îë òóðàëû êåç-êåëãåí çàòòû ºàðàó ñîäàí áàñòàëàòûí, ñî¹àí áàéëàíûñòû ñ½ðຠºîþ¹à ìiíäåòòiìiç: åøºàíäàé áàñòàëóñûçຠîë ¸ðºàøàí áîëäû ìà, ¸ëäå îë áið áàñòàóäàí øûºòû ìà? Îë ïàéäà áîëäû: ¼éòêåíi îë ê¼ðiíåäi, ñåçiëåäi, äåíåãå èå, àë îíäàé çàòòàðäû» á¸ði ñåçiëåäi æ¸íå ò¾éñiêòi» ¸ñåðiíåí ïiêið àðºûëû ºàáûëäàíà îòûðûï ïàéäà áîëàäû æ¸íå áið í¸ðñåäåí òóàäû. Áiðຠáiç áàðëûº ïàéäà áîë¹àí í¸ðñå ¼çiíi» æàðàòûëóû ¾øií áåëãiëi áið ñåáåïòi ºàæåò åòåäi äåéìiç. °ðèíå, á½ë ±àëàìíû» æàðàòóøûñûí æ¸íå òóäûðóøûñûí òàáó î»àé åìåñ, àë åãåð áiç îíû òàïñàº, îë òóðàëû á¸ðiíå àéòó¹à áîëìàéäû. Ñîíäà äà êîñìîñºà áàéëàíûñòû òà¹û áið ñ½ðຠºîÿìûç: îíû æàðàòóøû ºàíäàé àë¹àøºû áåéíåãå ºàðàï æàñàäû – òåïå-òå», ¼çãåðìåéòiíãå ìå, ¸ëäå æàðàòûë¹àí¹à ìà? Åãåð êîñìîñ êåðåìåò áîëñà, îíû» äåìèóðãi ºàéûðûìäû áîëñà, îíäà îíû» 츻ãiëiêêå ºàðàï æàñà¹àíû ò¾ñiíiêòi, åãåð àéòó¹à áîëìàéòûíäàé æà¹äàé áîëñà, ÿ¹íè îë ïàéäà áîë¹àí¹à ºàðà¹àí. Áiðຠáàðëû¹ûíà àéäàí àíûº, àë¹àøºû áåéíå 츻ãiëiê áîë¹àí: ¼éòêåíi êîñìîñ – ïàéäà áîë¹àí í¸ðñåëåðäi» iøiíäåãi å» ¸äåìiñi, àë îíû» äåìèóðãi – ñåáåïòåðäi» å» êåðåìåòi. Îñûëàé ïàéäà áîëà ò½ðà, êîñìîñ çåðäå ìåí ïàéûìíû» ê¼ìåãiìåí æåòóãå áîëàòûí òåïå-òå» æ¸íå ¼çãåðìåéòií (¾ëãiìåí) æàðàòûë¹àí. Åãåð ñîëàé áîëñà, êîñìîñòû» áið í¸ðñåíi» áåéíåñi áîëóû æî¹àðû ä¸ðåæåäå ºàæåò áîëàäû. °ðáið îé æ¾ãiðòóäå òàáè¹àòïåí áiðäåé áàñòàóäû òà»äàï àëó ¼òå ºàæåò. Ñîíäûºòàí áåéíåëåó ìåí àë¹àøºû áåéíåãå ºàòûñòû ìûíàäàé àéûðìàøûëûºòû ºàáûëäàó êåðåê: îíû» ¸ðºàéñûñûíäà¹û ñ¼ç îë ò¾ñiíäiðåòií çàòïåí áiðò½òàñ. Àéºûí, ò½ðàºòû æ¸íå îéëàó¹à áîëàòûí çàò òóðàëû ñ¼ç äå àéºûí æ¸íå ò½ðàºòû áîëóû êåðåê: ä¸ëåëäiëiê ïåí äàóñûçäûººà èå áîëà àëàòûíäàé

ºàòûíàñûíäàé, ñî¹àí îðàé ñû ñàííû» îðòàëûº ñàí¹à ºàòûíàñû îðòàëûº ñàííû» áiðiíøi ñàí¹à ºàòûíàñûíäàé, ñîíäà îðòàëûº ñàíäàðäû áiðiíøi æ¸íå ñû îðûí¹à àóûñòûð¹àíäà, êåðiñiíøå, áiðiíøi ìåí ñûíû îðòàëûº ñàíäàðäû» îðíûíà àóûñòûð¹àíäà á½ë ºàòûíàñòû» ìiíäåòòi ò¾ðäå ¼çãåðiññiç ºàëàòûíû áàéºàëàäû; åãåð îëàé áîëñà, ÿ¹íè á½ë ñàíäàð ¼çàðà áiðò½òàñòûº º½ðàäû. Ñîíûìåí ºàòàð, åãåð ±àëàìíû» äåíåñi æàé ¹àíà òåðå»äiêñiç æàçûºòûº áîëñà, îíäà æàë¹ûç îðòàëûº ñàííû» áîëóû ¼çií øåòêi ñàíäàðìåí áiðiêòiðóãå æåòêiëiêòi áîëàð åäi. Àëàéäà, îë ¾ø æàºòû áîëóû êåðåê åäi, àë ¾ø æàºòû çàòòàð åø óàºûòòà áið ¹àíà îðòàëûº ì¾øå àðºûëû áiðiêïåéäi, îë ¸ðºàøàí åêi ì¾øå àðºûëû áiðiãåäi. Ñîíäûºòàí º½äàé îò ïåí òîïûðàºòû» àðàñûíà ñó ìåí àóàíû îðíàëàñòûðàäû, ñîäàí ñî» îëàðäû» àðàñûíà, àóà ìåí ñóäû» ºàòûíàñû îòòû» àóà¹à ºàòûíàñûíäàé áîëóû ¾øií æ¸íå ñóäû» òîïûðàººà ºàòûíàñû àóàíû» ñó¹à ºàòûíàñûíäàé áîëó ¾øií ì¾ìêiíäiãiíøå ä¸ë ºàòûíàñ ºîéäû. Ѽéòiï, º½äàé á½ëàðäàí ê¼çãå ê¼ðiíåòií, ñåçiëåòií àñïàíäû æàñàï, îëàðìåí áið-áiðiìåí áiðiêòiðäi. Îñûíäàé íåãiçäå æ¸íå îñûíäàé ò¼ðò á¼ëiêòåí ïðîïîðöèÿ¹à áàéëàíûñòû ¾éëåñiìäi ±àëàì òóäû, îñûíû» í¸òèæåñiíäå äîñòûº ïàéäà áîëäû, ñîíäûºòàí îíû» ¼çiíäiê òåïå-òå»äiãií îíû æàñàóøûäàí áàñºà åøêiì äå á½çà àëìàéäû. Ñîíûìåí ºàòàð ò¼ðò á¼ëiêòi» ¸ðºàéñûñû êîñìîñòû» º½ðàìûíà á¾òiíäåé êiðäi: æàñàóøû îíû áàðëûº îòòàí, áàðëûº ñóäàí, àóàäàí, òîïûðàºòàí æàñàäû, êîñìîñòû» ñûðòûíäà îëàðäû» áiðäå-áið á¼ëiãií, ïîòåíöèÿñûí ºàëäûðìàäû. Îë, áiðiíøiäåí, êîñìîñòû» ò½òàñ æ¸íå áàðëûº á¼ëiêòåði æåòiëãåí òiði æàðàòûëûñ áîë¹àíûí ºàëàäû, áàñºà î¹àí ½ºñàñ êîñìîñ òóìàñûí äåï, åøºàíäàé ºàëäûº ºàëäûðìàäû æ¸íå ñî»ûíäà îíû» æiãåði, åøáið ñûðºàòòàð¹à øàëäûºïàéòûíäàé áîëóûí åñêåðäi. Æàñàóøûíû» îéûíà åãåð ê¾ðäåëi º½ðàìû áàð äåíåãå ñûðòòàí æûëó, ñóûº æ¸íå ò.á. áiðäåí ¸ñåð åòóøi ê¾øòåð æàºûíäàñà, áið áàºûòñûç ñ¸òòå î¹àí ò¼íñå, îíû ºàéðàéäû, ñûðºàòºà æ¸íå ºàóñàó¹à ¸êåëåäi æ¸íå ¼ëóãå ì¸æá¾ð åòåäi äåãåí îé êåëåäi. Îñûíäàé ñåáåïòåí æ¸íå îñûíäàé øåøiìãå ñàé îë êîñìîñòû æåòiëãåí æ¸íå ºàóñàó¹à æ¸íå ñûðºàòºà òàï áîëìàéòûí á¾òií á¼ëøåêòåðäåí ò½ðàòûí áiðò½òàñ á¾òií åòiï æàñàäû. ±àëàìíû» êåñêiíií î¹àí ñàé æ¸íå òåêòåñ ºûï æàñàäû. Øûíäû¹ûíäà, ¼çiíi» áîéûíà áàðëûº òiði æàðàòûëûñòàðäû Á½ë ñîëàé áîëñà, áiç ºàçið áàñºà ñ½ðຠºîþûìûç êåðåê: ²½äiðåò êîñìîñòû æàñà¹àíäà ñîë ¾øií àë¹àøºû 츻ãi ¾ëãi áîëûï ò½ð¹àí á½ë íå¹ûë¹àí òiði í¸ðñå? °»ãiìå áið ò½òàñòûºòû» á¼ëiãií ¹àíà º½ðàéòûí æàðàòûëûñ òóðàëû áîëûï îòûð äåï åñåïòåï, áiç êîñìîñòû êåìñiòïåóiìiç êåðåê; ¼éòêåíi æàðòû¹à ½ºñà¹ûñû êåëó åøºàøàí ¸äåìi áîëìàéäû. Áàðëûº æàðàòûëûñòàðäû» ò¾ð-ò¾ðií ¼çiíi» æàðòûëàðû ñèÿºòû ¼çiíå ñûéäûðàòûí (òiði æàðàòûëûñòû) åëåñòåòiï ê¼ðåéiê æ¸íå êîñìîñ á¸ðiíåí á½ðûí ñî¹àí ½ºñàéäû äåï øåøåéiê: îíû» áàðëûº àäàìíû» àºûëû æåòåðëiê òiði æàðàòûëûñòàðäû ¼çiíå ñûéäûðàòûíû ñèÿºòû, êîñìîñ òà áiçãå æ¸íå áàðëûº ê¼çãå ê¼ðiíåòií æàðàòûëûñòàð¹à ¼çiíåí îðûí áåðåäi. ´éòêåíi º½äàé ¸ëåìäi ¼òå êåðåìåòêå, ä¾íèåäåãi áàð í¸ðñåëåðäi» iøiíäåãi å» æî¹àðû ä¸ðåæåäå æåòiëãåíãå ½ºñàòó ¾øií, ¼çiíi» òàáè¹àòûíà ò¸í ºàñèåòòåð áåðiï, îíû áiðò½òàñ òiði æàðàòûëûñ åòiï æàñàäû. Áiðຠáiç áið ¹àíà àñïàí òóðàëû àéòñຠä½ðûñ áîëà ìà, ¸ëäå ê¼ïòåãåí, òiïòi ñàíñûç ê¼ï àñïàí òóðàëû àéòºàíûìûç ä½ðûñ áîëà ìà? Æîº, åãåð îë àë¹àøºû áåéíåìåí ½ºñàòûëûï æàðàòûëñà, îíäà îë æàë¹ûç. Áàðëûº àºûë¹à ñèûìäû òiði æàðàòûëûñòàðäû ºàìòèòûí í¸ðñå ¼çiíi» ºàñûíà áàñºàíû æiáåðìåéäi; ¸éòïåñå îë åêåóií ºàìòèòûí æ¸íå îëàðäû» åìåñ, îëàðäû ºàìòèòûííû» á¼ëiêòåði áîëûï òàáûëàòûí êîñìîñ ¾øií ¾ëãi äåï åñåïòåó ä½ðûñ áîëàòûí òà¹û áið æàðàòûëûñ ºàæåò áîëàð åäi. Ѽéòiï, òóûíäû áàðëûº æà¹ûíàí æåòiëãåí òiði æàðàòûëûñºà æàë¹ûçäû¹ûìåí ñ¸éêåñ áîëóû ¾øií, æàðàòóøû åêåói äå, ñàíñûç ê¼ï êîñìîñòàðäû äà æàðàòºàí æîº: òåê îñû áið ¼çi ¹àíà æàë¹ûç òó¹àí àñïàí ïàéäà áîëûï, áàð æ¸íå áîëàäû äà. Ñîíûìåí, äåíåãå èå, ñîíäûºòàí ê¼çãå ê¼ðiíåäi æ¸íå ñåçiëåäi – æàðàòûë¹àí í¸ðñå ìiíå, îñûíäàé áîëóû êåðåê åäi. Áiðຠîòòû» ê¼ìåãiíñiç åøí¸ðñå ê¼çãå ê¼ðiíåòií ºàñèåòêå èå áîëà àëìàéäû, àë ºàòòû áîëìàñà ñåçiëìåñ åäi, òîïûðàºñûç åøí¸ðñå ºàòòû áîëà àëìàéäû. Îñû ñåáåïïåí ±àëàìäû îò ïåí òîïûðàºòàí æàñà¹àí. Áiðຠåêi ì¾øå ¼çäiãiíåí ¾øiíøiñiç æàºñû áiðiãå àëìàéäû, ¼éòêåíi áiðiíøi ìåí åêiíøiíi» àðàñûíäà åêåóií áiðiêòiðåòií ¸ëäåáið áàéëàíûñòû» áîëóû ºàæåò. Áàéëàíûñòàðäû» å» ¸äåìiñi – ¼çií æ¸íå áàéëàíûñóøûíû ñîíäàé ê¼ï ì¼ëøåðäå áiðiêòiðåòiíi, á½ë ì¸ñåëåíi å» æàºñû ¹ûï ïðîïîðöèÿ îðûíäàéäû, ¼éòêåíi ¾ø ñàíäà – êóáòûº, êâàäðàòòûº ñèÿºòû – êåç-êåëãåí îðòàëûº ñàíäà áiðiíøiñi îðòàëûº ñàí¹à, îðòàëûº ñàííû» ñû ñàí¹à

¼çi äîñòûºòà áîëóìåí ºàíà¹àòòàíàòûí àñïàíäû æàðàòòû. Êîñìîñºà îñû àðòûºøûëûºòàðäû» á¸ðií áåðiï, (äåìèóðã) î¹àí áàºûòòû º½äàéäû» ¼ìiðií áåðäi. Åãåð áiç îñû ¼çiìiçäi» ïàéûìäàóûìûçäà æàí¹à êåéiíiðåê ê¼øïåê áîëñàº, á½ë º½äàé îíû æàðàòºàííàí ñî» ¹àíà æàñàäû äåãåí ñ¼ç åìåñ, ¼éòêåíi îëàðäû áiðiêòiðóäå îë êiøiíi» (áàñòàìàñûíû») ¾ëêåíãå ¾ñòåìäiê ê¼ðñåòóií áîëäûðìàñ åäi18. Àë áiçäåð ¹àíà (àäàìäàð – À.Ñ.), êåçäåéñîºòûº ïåí áîëæàìíû» áèëiãiíå áåéiìäåëãåíäåð, ñåçiìiìiçäå äå ñîíû áàñøûëûººà àëàìûç; áiðຠº½äàé æàíäû áiðiíøi áîëó ¾øií, òóóû æà¹ûíàí äà, æåòiëãåíäiãi æà¹ûíàí äà àë¹àøºû ¹ûï, äåíåíi» áèëåóøiñi, ¾ñòåìäiê åòóøiñi ¹ûï æàðàòòû, àë îíû ìûíàäàé á¼ëiêòåðäåí, ìûíàäàé æà¹äàéäà º½ðàñòûðäû: á¼ëiíáåéòií æ¸íå 츻ãiëiê ñàéìà-ñàé ì¸í ìåí äåíåëåðäå á¼ëiíóãå ½øûðàéòûí á¼ëiãií àðàëàñòûðó àðºûëû ì¸ííi» òåïåòå»äiêòi» òàáè¹àòûíà æ¸íå áàñºàíû» òàáè¹àòûíà ºàòûñû áàð ¾øiíøi, îðòàíøû ò¾ðií æàñàäû, òóðà ñîíäàé ê¾éäå îíû á¼ëiíáåéòií æ¸íå äåíåëåðäå á¼ëiíóãå ½øûðàéòûííû» àðàñûíà îðíàëàñòûðäû. Ñîäàí ñî» îñû ¾ø áàñòàìàíû àëûï, îëàðäû» áàðëû¹ûí áiðò½òàñ èäåÿ¹à áiðiêòiðäi, àðàëàñó¹à ê¼íáåéòií áàñºàíû» òàáè¹àòûí ê¾øïåí òåïå-òå»äiêïåí áiðiãóãå áà¹ûíäûðäû. Îëàðäû ì¸íìåí áiðiêòiðiï, ¾øåóäåí áiðåó æàñàï, îë ¼ç òàðàïûíàí ¸ðºàéñûñû òåïå-òå»äiêòi», áàñºàíû» æ¸íå ì¸ííi» ºîñûíäûñû áîëàòûí áiðò½òàñòû êåðåêòi á¼ëiêòåð ñàíûíà á¼ëäi. Îë á¼ëóäi áûëàé áàñòàäû: àëäûìåí á¾òiííi» áið á¼ëiãií æ½ëûï àëäû, ñîäàí ñî» îäàí åêi åñå ¾ëêåí åêiíøiñií, åêiíøiäåí áið æàðûì åñå ¾ëêåí æ¸íå áiðiíøiäåí ¾ø åñå ¾ëêåí ¾øiíøiñií, åêiíøiäåí åêi åñå ¾ëêåí ò¼ðòiíøiñií, ¾øiíøiäåí ¾ø åñå ¾ëêåí áåñiíøiíi, áiðiíøiäåí ñåãiç åñå ¾ëêåí àëòûíøûíû, îäàí ñî» æèûðìà æåòi åñå ¾ëêåí æåòiíøiíi. Îäàí ñî» îë ïàéäà áîë¹àí åñåëiê æ¸íå ¾ø åñåëiê àðàëûºòàðäû òîëòûðà áàñòàäû, ñîë ºîñïàäàí æà»à á¼ëiêòåðäi êåñiï æ¸íå îëàðäû á½ðûí¹û á¼ëiêòåðìåí ¸ð àðàëûºòà åêi-åêiäåí îðòàøà ì¾øå áîëóû ¾øií, îëàðäû» áiðåói øåòêi ì¾øåíi» êiøiñií îäàí ¾ëêåíi àñàòûíäàé, àë áàñºàñû êiøi øåòêi ì¾øåíi àñûï ò¾ñiï, ¾ëêåííåí áiðäåé ñàí¹à êåì áîëàòûíäàé åòiï àðàëàñòûðäû. Îë áiðiêòiðãiøòåðäi» àðºàñûíäà á½ðûí¹û àðàëûºòàðäû» iøiíäå 3/2, 4/3 æ¸íå 9/8 æà»à àðàëûºòàð ïàéäà áîëäû, ñîíäà îë 4/3 àðàëûºòàðäû 9/8 àðàëûºòàðìåí òîëòûðäû, ¸ð àðàëûºòàí ºàë¹àí àðàëûºòàðìåí á¼ëiíãåí ñàíäàð ¸ðäàéûì ñûéäûð¹àí òiði æàðàòûëûñòû» áîéûíàí áàñºàëàðäû» áîéûíäà áàð êåñêiíäåðäi» á¸ði òàáûëóû êåðåê. Ñîíûìåí, àéíàëäûðó àðºûëû îë êîñìîñòû æî¹àð¹û áåòi áàðëûº æåðäå îðòàëûºòàí áiðäåé àðàºàøûºòûºòà áîëàòûí ñôåðà¹à äåéií äîìàëàºòàäû, ÿ¹íè ±àëàì¹à áàðëûº êåñêií-êåëáåòòi» å» áið æåòiëãåíií, ¼çiíå ñàéìà-ñàé êåëáåò áåðäi, îë °ëåìíåí î¹àí ñàé êåëìåéòiííåí ¸ëäåºàéäà êåðåìåòií òàïòû. Ñôåðàíû» áåòií îë ¸ð ò¾ðëi ½¹ûíûñòàð¹à áàéëàíûñòû òåï-òåãiñ ºûëäû. Ñîíûìåí, ¹àðûø ê¼çäå, åñòóäå åøºàíäàé 콺òàæäûº ê¼ðìåäi, ¼éòêåíi îíû» ¼çiíåí òûñ îë ê¼ðåòií, îë åñòèòií åøí¸ðñå ºàë¹àí æîº. Îíû» àéíàëàñûíäà îë æ½òàòûíäàé àóà æîº. ʼìåãiìåí òàìຠiøåòií íåìåñå ºîðûòûë¹àí àñòû ºàéòà øû¹àðàòûí åøºàíäàé îðãàííû» ºàæåòi áîë¹àí æîº: îíû» ñûðòûíà åøí¸ðñå øûºïàäû, iøiíäå äå åøí¸ðñå êiðìåäi, ¼éòêåíi êiðåòií äå åøí¸ðñå áîë¹àí æîº. (Êîñìîñòû» äåíåñi) òàìàºòû ¼çiíi» äåíåñiíåí áàðëûº iñ-¸ðåêåòòi, áàðëûº æàé-ê¾éäi ¼çi àðºûëû, ¼çiíäå æàñàó àðºûëû àëó ¾øií æàñàë¹àí. ´éòêåíi æàñàóøû êîñìîñ ¼çiíåí òûñ áið í¸ðñåãå 콺òàæ áîë¹àíøà, îíû» ¼çi ¼çiíå ò½éûºòàë¹àíûí ¸ëäåºàéäà æàºñû äåï òàïòû. ²îëäàð¹à êåëåð áîëñàº, îíûìåí åøí¸ðñåíi ½ñòàó¹à íåìåñå áiðåóäåí ºîð¹àíó¹à åøºàíäàé ºàæåòòiëiãi áîëìàäû, ñîíäûºòàí îíû äåíåãå æàïñûðóäû àðòûº ê¼ðäi, àÿº íåìåñå æ¾ðóãå àðíàë¹àí º½ðàëäàðäû äà àðòûº äåï åñåïòåäi. Á½íäàé äåíåãå æåòi ò¾ðëi ºîç¹àëûñòû» iøiíåí î¹àí ñ¸éêåñ ò¾ð, àòàï àéòºàíäà, àºûë ìåí ò¾ñiíiêêå æàºûí áîëàòûí ò¾ðäi òà»äàï àëäû. Ñîíäûºòàí îë êîñìîñòû áið îðíûíäà, áiðêåëêi, ¼çäiãiíåí øå»áåð æàñàï àéíàëàòûíäàé ¹ûï æàñàäû; ºàë¹àí àëòû ò¾ðëi ºîç¹àëûñ áiðiíøiíi æà»ûëäûðìàñ ¾øií àëûñòàòûëäû. Á½íäàé àéíàëûì ¾øií àÿºòû» ºàæåòi áîëìà¹àíäûºòàí, îë (á½ë æàðàòûëûñòû) ñèðàºñûç, òàáàíñûç ¹ûï æàñàäû. ̸»ãi ì¸íäi º½äàéäû» òåê ºàíà áîëóû ºàæåò º½äàé16 æàéûíäà¹û îñû á¾êië íèåòi (êîñìîñòû») ìàéäà, áàðëûº æåðiíäå áiðêåëêi áîëóûí, îðòàäàí áàðëûº æàºòàðûíà ºàðàé áiðêåëêi òàðàóûí, áiðò½òàñ, æåòiëãåí æ¸íå æåòiëãåí äåíåëåðäåí º½ðàëóûí òàëàï åòòi. Îíû» îðòàñûíàí æàñàóøû æàí¹à17 îðûí áåðäi, ñîë æåðäåí îíû á¾êië áîéûíà òàðàòòû, îíû» ¾ñòiíå æàíìåí äåíåíi ñûðòûíàí ºàïòàäû. Ѽéòiï, îë øå»áåð ò¸ðiçäi, àéíàëìàëû, áið ¹àíà æàë¹ûç, ¼çiíi» æåòiëãåíäiãiíå áàéëàíûñòû ¼ç-¼çiìåí ºàòûíàñòà áîëà àëàòûí, áàñºà åøêiìäi ºàæåò åòïåéòií æ¸íå ¼çií-¼çi òàíóìåí, ¼çiìåí

ºîç¹àëûñºà êåëåäi æ¸íå á½ë çàòòû» íåãå òåïå-òå» åêåíäiãií æ¸íå íå ¾øií îë áàñºà, ñîíûìåí ºàòàð ºàíäàé ºàòûíàñòà, ºàéäà, ºàëàé æ¸íå ºàé êåçäå ¸ðºàéñûñû ïàéäà áîëà îòûðûï, áàñºàëàðìåí áiðãå ¼ç áîëìûñûíäà, ¼çiíi» ºàé¹ûëû ê¾éëåðií äå æ¸íå òåïå-òå»äiêêå ºàòûíàñûí äà ñ¼çáåí áåðåäi. ´çäiãiíåí ºîç¹àëûñºà ò¾ñåòií êîñìîñòà ¾íñiç æ¸íå äûáûññûç àéòûëàòûí îë ñ¼ç áàñºà¹à íåìåñå òåïå-òå»äiêêå ºàòûíàñû áàð ìà, æîº ïà, á¸ðiáið àºèºàò. Åãåð îë ò¾éñiêòåëåòií í¸ðñå òóðàëû àéòûëñà, îë æ¼íiíäå ä½ðûñ àéíàëûìäà¹û ¼çãå êîñìîñòû» á¾êië æàíûíà õàáàð áåðñå, îíäà íà¹ûç àºèºàò ¸ði áåðiê ïiêiðëåð ìåí èëàíûìäàð ïàéäà áîëàäû; åãåð äå, êåðiñiíøå, îë ñ¼ç îé æ¾çiíäå ºàðàñòûðûëàòûí í¸ðñå òóðàëû àéòûëñà, îë æ¼íiíäå áàðà-áàðëûºòû» àéíàëûìû õàáàð áåðñå, îíäà àºûë ìåí áiëiì ¼çií iñêå àñûðàäû. Åãåð äå îë äà, á½ë äà íåíi» iøiíäå ïàéäà áîëàäû äåãåí ñ½ð຺à æàííàí áàñºà áiðäå»åíi àéòàòûí áîëñà, îíû» ñ¼çäåði êåç-êåëãåí ìà¹ûíà áîëóû ì¾ìêií, áiðຠàºèºàò åìåñ. Ѽéòiï, ¼çi òóäûð¹àí í¸ðñåíi», 츻ãi º½äàéëàðäû» ì¾ñiíiíi» ºîç¹àëàòûíäû¹ûí æ¸íå ¼ìið ñ¾ðåòiíäiãií áàéºà¹àí êåçäå °êå ºóàíûï, ºóàíûøòàí æàðàòºàí í¸ðñåëåðiíi» áàðëû¹ûíû» ¾ëãiãå ½ºñàóûí îéëàäû. ¶ëãi 츻ãi òiði æàðàòûëûñ áîë¹àíäûºòàí, îë ¼ëøåìãå ì¾ìêiíäiêòi ºîéûï, îñû æåðäå ½ºñàñòûººà æåòóãå òûðûñòû, áiðຠiñòi» ì¸íi ñîë òiði æàðàòûëûñòû» òàáè¹àòûíû» 츻ãiëiãiíäå, àë îíû òîëû¹ûìåí åøºàíäàé òóûë¹àí í¸ðñåãå áåðóãå áîëìàéòûíäûºòà åäi. Ñîíäûºòàí îë 츻ãiëiêòi» ¸ëäåáið ºîç¹àëûñòà¹û ½ºñàñòû¹ûí æàðàòóäû îéëàäû; àñïàíäû îðíàëàñòûðà îòûðûï, îë îíûìåí áiðãå 츻ãiëiê ¾øií áiðëiêòå îðíàëàñºàí ñàííàí ñàí¹à æûëæèòûí, áiç óàºûò äåï àòà¹àí 츻ãi áåéíåíi æàñàéäû. ´éòêåíi àñïàí æàðàòûë¹àí¹à äåéií ê¾í äå, ò¾í äå, àé äà, æûë äà áîëìà¹àí, îë òåê àñïàí îðíûíà ºîéûë¹àí êåçäå ¹àíà îëàðäû» ïàéäà áîëóûíà æà¹äàé æàñàäû. Á½ëàðäû» áàðëû¹û – óàºûòòû» á¼ëiêòåði, àë “áîë¹àí” æ¸íå “áîëàäû” ïàéäà áîë¹àí óàºûòòû» ò¾ðëåði æ¸íå îëàðäû 츻ãi ì¸íãå ê¼øiðå îòûðûï, áiç ¼çiìiç áàéºàìàé ºàòåëiê æàñàéìûç. ´éòêåíi áiç, îë ì¸í òóðàëû îë “áîë¹àí”, “áàð” æ¸íå “áîëàäû” äåéìiç, áiðàº, åãåð ä½ðûñòàï ïàéûìäàñàº, î¹àí òåê ºàíà “áàð” ¹àíà æàðàéäû, àë “áîë¹àí” ìåí “áîëàäû” óàºûò æåëiñiíäåãi ºàëûïòàñó¹à ºîëäàíûëàäû, ¼éòêåíi åêåói äå ºîç¹àëûñ áîëûï òàáûëàäû. Áiðຠòåïå-òå»äiêòå æ¸íå òûíûøòûºòà 츻ãi áîëàòûí í¸ðñåãå óàºûò ¼òêåí ñàéûí åñåþ íåìåñå æàñàðó19, áið-áiðiíå 256-íû» 243-êå ºàòûíàñûíäàé áîëóû ¾øií á¼ëøåê ºàëäûðûï îòûðäû. Ñîíûìåí ºàòà𠺽äàé àòàë¹àí á¼ëøåêòåðäi àë¹àí ºîñïà¹à àÿ¹ûíà äåéií ïàéäàëàí¹àí. Ñîäàí ñî» ïàéäà áîë¹àí º½ðàìäû ½çûíäû¹ûíàí åêi á¼ëiêêå á¼ëiï, îíû Õ ¸ðïi ñèÿºòû áið-áiðiíå êðåñò æàñàï ºîñòû æ¸íå îëàðäû» ¸ðºàéñûñûí àÿº æàºòàðûí îëàðäû» ºèûëûñºàí í¾êòåñiíå ºàðàìà-ºàðñû åòiï ºîñûëàòûíäàé øå»áåð æàñàï, ìàéûñòûðäû. Îäàí êåéií îëàðäû áiðêåëêi æ¸íå áið æåðäå øå»áåð áîï àéíàëó¹à ì¸æá¾ð åòòi, áið øå»áåðäi iøêi, åêiíøiñií ñûðòºû åòiï æàñàäû. Ñûðòºû àéíàëûìäû îë òåïå-òå»äiê òàáè¹àòû äåï, àë iøêiíi ¼çãåíi» òàáè¹àòû äåï àòàäû. Òåïå-òå»äiê øå»áåðií îë ñîëäàí î»¹à ºàðàé, òiê ¾øá½ðûøòû» ºàáûð¹àëàðûíû» áîéûìåí àéíàëàòûíäàé, àë áàñºà øå»áåðäi î»íàí ñîë¹à, ñîë òiê ¾øá½ðûøòû» äèàãîíàëiíi» áîéûìåí àéíàëàòûíäàé åòiï æàñàäû; áiðຠàðòûºøûëûºòû îë òåïå-òå»äiê æ¸íå ½ºñàñòûº ºîç¹àëûñûíà ñûéëàäû, ¼éòêåíi îíû áiðò½òàñ æ¸íå á¼ëiíáåéòií åòiï ºàëäûðäû, àë iøêi ºîç¹àëûñòû àëòû åñå æåòi ¸ð ò¾ðëi øå»áåðëåðãå åêi åñåëiê æ¸íå ¾ø åñåëiê àðàëûºòàðäû ñàºòàé îòûðûï á¼ëøåêòåäi, àë îñûëàð ìåí áàñºàëàð ¾ø-¾øòåí áîëäû. Á½ë øå»áåðëåðãå áið-áiðiíå ºàðàìà-ºàðñû ¾ø øå»áåðäi» æûëäàìäû¹û áiðäåé, àë ºàë¹àí ò¼ðòåóiíiêi áið-áiðiìåí æ¸íå àíà ¾øåóiìåí ñàëûñòûð¹àíäà ¸ðò¾ðëi, áiðຠáiðäåé ºàòûíàñòà ¼ëøåíãåí áà¹ûòòà àéíàëóäû áåëãiëåäi. Æàííû» á¾êië º½ðàìû îíû º½ðàñòûð¹àííû» íèåòiíå ñàé áîëûï òó¹àí êåçäå, àë æàííû» iøiíäå áàðëûº ò¸íäiê í¸ðñåëåðäi º½ðàñòûðà áàñòàäû æ¸íå îíû äà, áàñºàíû äà îëàðäû» îðòàëûº í¾êòåñiíäå áið-áiðiíå ¾éëåñòiðäi. Ìiíå, ñ¼éòiï, îðòàëûºòàí àñïàííû» øåãiíå äåéií òàðà¹àí æ¸íå àñïàíäû ñûðòûíàí øå»áåð æàñàï ºîðøà¹àí æàí, ¼ç-¼çäiãiíåí àéíàëà îòûðûï, áàðëûº óàºûòòàð¹à 츻ãi æ¸íå çåðäåëi ¼ìiðäi» º½äàéëûº áàñòàóûíà åíäi. Ñîíäà àñïàííû» ò¸íi ê¼ðiíåòií, àë æàíû ê¼ðiíáåéòií áîëûï òóäû æ¸íå ïàéûìäàó ìåí ¾éëåñiìäiëiêêå ºàòûñòû áàðëûº îé¹à ñàÿòûí æ¸íå 츻ãi ¼ìið ñ¾ðåòiíäåðäi» iøiíäå å» æåòiëãåíi áîëûï òó¹àí îë, áàðëûº òóûë¹àíäàðäû» iøiíäåãi å» æåòiëãåíi. Îë òåïå-òå»äiê ïåí ¼çãåíi» òàáè¹àòòàðûíû» ïðîïîðöèîíàëüäû á¼ëiíãåí æ¸íå ºàéòàäàí áiðiêòiðiëãåí ¾ø á¼ëiãiíi» àðàëàñóû áîëûï òàáûëàäû æ¸íå ¼çãåðiññiç ¼ç-¼çií àéíàëûï ò½ðàäû, ñîíäûºòàí çàòïåí ¸ðäàéûì æàíàñºàí êåçäå êiìíi» ì¸íi á¼ëiíãåí íåìåñå, êåðiñiíøå, á¼ëiíáåéòií áîëñà, îë ¼çiíi» áàðëûº òóìûñûìåí

òåçiðåê, àë ¾ëêåí øå»áåðäi» áîéûìåí àºûðûíûðຠºîç¹àëäû. Áiðຠòåïå-òå»äiêòi» ºîç¹àëûñûíû» ¸ñåðiíåí æûëäàì ºîç¹àëàòûí æ½ëäûçäàðäû àºûðûí àéíàëàòûí æ½ëäûçäàð ºóûï æåòåòiíi ñèÿºòû, àë øûíäû¹ûíäà, á¸ði êåðiñiíøå: òåïåòå»äiêòi» ºîç¹àëûñû áàðëûº æ½ëäûçäàð øå»áåðiíå åêi íåãiçãi ºîç¹àëûñòû» ºàðàìà-ºàðñû áà¹ûòòàëóû ñåáåáiíåí ñïèðàëüäû á½ðûëûñ æàñàéäû, àë ñîíäûºòàí å» æûëäàì ºîç¹àëàòûí æ½ëäûç îíû» æûëäàìäû¹ûíà æàºûíäàéòûí ñèÿºòû. Àºûðûíäûº ïåí æûëäàìäûºòû» ºàòûíàñûíû» ñåãiç øå»áåðiíi» áîéûìåí ºîç¹àëàòûí íàºòû áið ¼ëøåìi áîëóû ¾øií, ²½äàé Æåðäåí êåéiíãi åêiíøi øå»áåðãå á¾êië àñïàíäû áàðûíøà àëûñ ºàøûºòûººà æàðûº åòiï ò½ðñûí äåï, àë áàðëûº òiði æàðàòûëûñòàð îíû» àéíàëûìûíû» òåïå-òå»äiãi ìåí ½ºñàñòû¹ûíà ¾éðåíå îòûðûï, ñîíû» ñàíûíà òèåñiëi áîëñûí äåï ʾí äåï àòàéòûí øûðàºòû æàºòû. Îñûíäàé ñåáåïòåðìåí áiðêåëêiëiê ïåí å» çåðäåëiíi» çåðäåëiñiíi» àéíàëûìû Ò¾í ìåí ʾí ïàéäà áîëäû. Àé ¼çiíi» áið àéíàëûìûí àÿºòàï, ʾíäi ºóûï æåòêåí êåçäå øû¹àäû, àë æûë – Ê¾í ¼çiíi» øå»áåðií àéíàëûï ¼òêåíäå øû¹àäû. Áàñºà øûðàºòàðäû» àéíàëûìûíà êåëñåê, àçäà¹àí ¹àíà àäàìäàðäàí áàñºàëàðû îëàðäû áàéºàìàéäû, îëàð¹à àòàó áåðìåéäi æ¸íå îëàðäû» ¼çàðà ñàíäûº ºàòûíàñòàðûí åñåïòåìåéäi, îëàé áîëñà, á½ë ºàìòó ì¾ìêií åìåñ ê¼ïòåãåí æ¸íå àäàì àéòºûñûç ê¼ïò¾ðëi ºîç¹àëûñòàðäû» áàðëû¹û óàºûòòû áiëäiðåòiíií îëàð òiïòi ໹àðìàéäû äà äåóãå áîëàäû. Áiðຠòîëûº æûë ¸ð ò¾ðëi æûëäàìäûºòà¹û áàðëûº ñåãiç øå»áåð áið óàºûòòà ¼çiíi» áàñòàïºû í¾êòåñiíå áiðêåëêi æ¾ãiðiï ¼òåòií òåïå-òå»äiêòi» øå»áåðiíi» ¼ëøåìiìåí ºàòàðëàñûï êåëãåí êåçäå áiòåòiíií áàéºàó¹à áîëàäû. Ìiíå, àñïàíäà àäàñûï æ¾ðåòií æ¸íå ¼ç æîëûíà ºàéòà îðàëàòûí ¹àðûø æåòiëãåí æ¸íå àºûë¹à ñûéûìäû òiði æàðàòûëûñºà, îíû» 츻ãi ì¸íäi òàáè¹àòûíà ½ºñàó¹à áàðûíøà ê¼áiðåê òûðûñàòûí æ½ëäûçäàð îñûëàé æ¸íå ñîë ¾øií æàðàë¹àí. Áàñºàñûíû» áàðëû¹ûíäà ¹àðûø óàºûòòû» ïàéäà áîëóûíà äåéií, áið í¸ðñåäåí áàñºàäà, ¼çi áåéíåëåéòiíãå ½ºñàñ áîë¹àí: îë ¼çiíäå ïàéäà áîëó¹à òèiñòi æ¸íå ñîë àðºûëû 츻ãi ì¸íäi òàáè¹àòºà ñàé êåëìåéòií áàðëûº òiði æàðàòûëûñòàðäû áîéûíäà ½ñòà¹àí æîº. Áiðຠàë¹àøºû áåéíåíi» òàáè¹àòûíà ñàé êåëåòiíäåé åòiï îíû ñî¹ûï, º½äàé á½ë æåòiñïåé ò½ð¹àí í¸ðñåíi» îðíûí òîëòûðäû. Òiði æàðàòûëûñòà çåðäå ºàíøà æ¸íå ºàíäàé íåãiçãi ò¾ðëåðäi ºàðàñòûðñà, îë ñîíøà æ¸íå ¼òêåí êåçäå, ºàçið íåìåñå áîëàøàºòà îñûíäàé áîëó íåìåñå ïàéäà áîëó çàòòàðäû ò¾éñiíóäå à¹ûí áåðãåí æàëïû áið í¸ðñåíi áàñòàí êåøiðó áåðiëìåãåí. Æîº, á½ëàðäû» áàðëû¹û 츻ãiëiêêå åëiêòåéòií æ¸íå ñàíäàð çà»äûëû¹ûíà ñàé øå»áåðäi» áîéûìåí æ¾ðåòií óàºûòòû» ò¾ðëåði. Îíû» ¾ñòiíå, áiç ïàéäà áîë¹àíäû ïàéäà áîë¹àí, ïàéäà áîëûï æàòºàíäû ïàéäà áîëûï æàòûð, áåéáîëìûñòû áåéáîëìûñ äåéìiç: îñûíû» áàðëû¹ûíäà åøºàíäàé íàºòûëûº æîº. Áiðຠºàçið á½íû» áàðëû¹ûí àíûºòàó¹à áiçäå óàºûò æîº. Ѽéòiï, óàºûò àñïàíìåí áiðãå ïàéäà áîëäû, áiðãå òó¹àíäàð, îëàðäû» óàºûòû êåëãåí êåçäå, áiðãå ûäûðàéäû; óàºûòòû» áàñòàïºû áåéíåñi, ì¾ìêiíäiãiíøå î¹àí ½ºñàñ áîëóû ¾øií, 츻ãi òàáè¹àò áîëäû. Áàñòàïºû áåéíå 츻ãiëiêòå áîëàòûí í¸ðñå, êåñêií ïàéäà áîë¹àí ñî» òîëûº óàºûòòû» æàë¹àñû äà áîëàäû. Óàºûòòû» òóóû òóðàëû º½äàéäû» íèåòi ìåí îéû îñûíäàé áîë¹àí; óàºûòòû» º½äàéäû» çåðäåñi ìåí îéûíàí òóóû ¾øií, óàºûòòû» ê¾íäåðií àíûºòàó ¾øií, îíû ºàäà¹àëàï îòûðó ¾øií ʾí, Àé æ¸íå áàñºà ïëàíåòàëàð äåï àòàëàòûí áåñ øûðຠïàéäà áîë¹àí. Áiðiíåí ñî» áiðiíi» äåíåñií æàðàòºàí ñî», º½äàé îëàð àðºûëû áàñºàëàðäû» àéíàëûìû iñêå àñóû ¾øií, æåòåóií æåòi øàð¹à îðíàëàñòûðäû. Àéäû Æåðãå æàºûí, ʾíäi Æåðäåí êåéiíãi åêiíøi øàð¹à, Òà» æ½ëäûçû ìåí Ãåðìåñêå àðíàë¹àí, ñîíû» àòûìåí àòàëàòûí æ½ëäûçäû ʾíìåí ºàòàð, áiðຠºàðñû áà¹ûòòà àéíàëàòûí øàð¹à ºîéäû. Ñîíäûºòàí ʾí, Ãåðìåñòi» æ½ëäûçû æ¸íå Òà» æ½ëäûçû êåçåêòåñiï æ¸íå ¼çàðà ¾éëåñiìiäiëiêïåí áiðií-áiði ºóàëàï îòûðàäû20. Àë áàñºà ïëàíåòàëàð¹à êåëñåê, îëàð ä¸ë ºàéäà, ºàíäàé ñåáåïïåí îíäà òà¹àéûíäàë¹àíäû¹ûíû» áàðëû¹û áiçäi» íàçàðûìûçäû (áiçäi» ¸»ãiìåìiç òàëàï åòåòií òàºûðûáûíàí áàñºà) ºîñûìøà çàòòàð¹à àóäàðóûìûç¹à ì¸æá¾ð åòåäi. ̾ìêií, áiçäi» áîñ óàºûòûìûç ì¾ìêiíäiê áåðñå, êåéií á½íûìåí ºàæåòiíøå àéíàëûñàðìûç. Ñîíûìåí, óàºûòòû ºàëûïòàñòûðó¹à ºàòûñó ¾øií æàðàë¹àí á½ë æ½ëäûçäàðäû» áàðëû¹û, ¸ðºàéñûñû ¼çiíå ñàé ºîç¹àëûñºà èå áîë¹àí ñî», æàíû áàð øûíæûðëàðìåí áiðiêòiðiëãåí äåíåëåð áîëà îòûðûï, òiði æàðàòûëûñºà àéíàëàäû æ¸íå ¼çäåðiíå òàïñûðûë¹àí iñòi ½¹ûí¹àí ñî», îëàð òåïå-òå»äiêòi» ºîç¹àëûñûí ºàº îðòàñûíàí êåñiï ¼òåòií áàñºàíû» ºîç¹àëûñûíû» áîéûìåí àéíàëà æ¸íå î¹àí áà¹ûíà áàñòàéäû; îëàðäû» áiðåóëåði ¾ëêåí øå»áåð, áiðåóëåði êiøiðåê øå»áåð ñûçäû, ñîíûìåí ºàòàð êiøi øå»áåð áîéûìåí îëàð

ºàáûëäàéòûí òàáè¹àò òà îñûíäàé ê¾éäå. Îíû ¸ðºàøàí òåïåòå»äiê äåï àòàó êåðåê, ¼éòêåíi îë åøºàøàí ¼ç ì¾ìêiíäiêòåðiíi» øåãiíå øûºïàéäû; áàðëû¹ûí ºàáûëäàé îòûðûï, îë ¼çiíå êiðåòií çàòòàðäû» ôîðìàñû áîëà àëàòûí ôîðìàíû åøºàøàí èåëåíáåéäi. Òàáè¹àòòû» ì¸íi ñîíäà, ºîç¹àëûñòà áîëà îòûðûï æ¸íå ¼çiíå êiðåòií í¸ðñåëåðäi» ¸ñåðiíåí ôîðìàñûí ¼çãåðòå îòûðûï, îë êåç-êåëãåí òà»áàíû ºàáûëäàéäû, ñîíäûºòàí ¸ð êåçäå îë ¸ð ò¾ðëi áîëàòûí ñèÿºòû ê¼ðiíåäi; àë î¹àí êiðåòií æ¸íå îäàí øû¹àòûí çàòòàð – ì¸»ãi ì¸íãå åëiêòåóøiëiê, ò໹àæàéûï æ¸íå ò¾ñiíäiðãiñiç ò¸ñiëìåí ê¼øiðiëiï àëûí¹àí îíû» ¾ëãiëåði – áiç îëàð¹à ºàéòà îðàëàìûç. Áiçãå åíäi ¾ø ò¾ðäi îéøà á¼ëiï ºàðàñòûðó êåðåê: òóûëàòûí í¸ðñåíi, iøiíäå òóûëó áîëàòûí í¸ðñåíi, òóûëàòûí í¸ðñå íåíi» ¾ëãiñiìåí æàñàëàòûíûí. ²àáûëäàíàòûí áàñòàóäû øåøåãå, ¾ëãiíi – ¸êåãå, àë àðàëûº òàáè¹àòòû – áàëà¹à òå»åó êåðåê. Ñîíûìåí ºàòàð, òà»áà ê¼çãå ø½áàð àëà ¸ðò¾ðëiëiê áåðåòií áîëñà, îíû ºàáûëäàóøû, îíû ºàáûëäàó¹à òèiñòi áàðëûº ôîðìàëàð¹à æàò áîëàòûí æà¹äàéäà, æàºñûðຠäàéûíäàë¹àí áîëûï øû¹àäû: åãåð îë áið ñûðòòàí êiðãåí í¸ðñåãå ½ºñàñ áîëñà, îíäà ¸ð êåç î¹àí ºàðàìà-ºàðñû æ¸íå ì¾ëäåì á¼òåí òàáè¹àò áåðiëãåí êåçäå îë ñîë òàáè¹àòòû» ¼ç åðåêøåëiêòåði ê¼ðiíåòií á½ðìàëàí¹àí òà»áàíû áåðåäi. ´çiíå çàòòàðäû» áàðëûº òåêòåðií ñi»iðiï àëàòûí áàñòàóäû» ¼çiíi» åøºàíäàé ôîðìàñû áîëìàóû òèiñ, ìûñàëû, ¸éåëäåð æà¹àòûí õîø èiñòi ìàéëàðûí äàéûíäà¹àíäà¹ûäà î¹àí ºîñûëàòûí í¸ðñåëåðäi» áàðëû¹ûí åðiòåòií ñ½éûºòûºòû» ¼çiíi» åøºàíäàé èiñi áîëìà¹àíû æ¼í… Îñû ñèÿºòû áàðëûº áàð çàòòàðäû» òà»áàëàðûí òîëûº ê¼ëåìäå ¼çiíäå æàºñû ºàáûëäàé àëó¹à òèiñòi áàñòàóäû» ¼çi òàáè¹àòûíàí ºàíäàé äà áîëìàñûí ôîðìà¹à æàò áîëóû êåðåê… Êåðiñiíøå, îéëàéòûí í¸ðñåäå áið ¹àæàéûï æîëìåí ºàòûñàòûí æ¸íå îé ìåí ê¼çãå iëiíáåéòií, ê¼ðiíáåéòií, ôîðìàñûç, áàðëû¹ûí äà ºàáûëäàéòûí ò¾ð äåï áåëãiëåãåíäå, áiç îíøà ºàòåëåñå ºîéìàéìûç. Á½ë ñ½ðàºòû æà¹äàé îñûëàé, áàñºàøà åìåñ äåãåí ò½æûðûììåí øåêòåëiï, çåðòòåìåé æ¸íå øåøïåé ºîÿ ñàëó æàºñû áîëìà¹àí áîëàð åäi; åêiíøi æà¹ûíàí, îíñûç äà ø½áàë໺û ñ¼çiìiçäi òà¹û áið ø½áàë໺û á½ëòàðûñïåí ºèûíäàòóäû» ºàæåòi äå áîëìàñ åäi. Ñîíäûºòàí ê¼ï í¸ðñåíi àçäà¹àí ñ¼çäåðìåí àíûºòàó¹à áîëñà, á½ë å» æàºñûñû áîëàð îë ºîþëàí¹àí êåçäå áiç òàñòàðäû» æ¸íå æåðäi» òóóûí ê¼ðåìiç äåï îéëàéìûç, àë îë ñ½éûëûï, à¹ûï êåòêåí êåçäå ñî¹àí ñàé æåë ìåí àóà òóàäû, àë ñûñû, øîºòàíûï, îòºà àéíàëàäû; ñîäàí ñî» êåði æîë áàñòàëàäû, îò ºîþëàíûï áàðûï, ¼øiï, ºàéòàäàí àóà¹à àéíàëàäû, àë àóà òà¹û ºîþëàíûï, á½ëòòàð¹à æèíàëàäû, îëàðäàí òà¹û ºîþëàíóäû» ñåáåáiíåí æåð ìåí òàñòàð¹à áàñòàó áåðó ¾øií ñó à¹àäû. Îñûëàé îëàð áið-áiðiíå òóûëóäû» àéíàëìàëû òîñòà¹àíûí áåðiï îòûðàäû34. Îëàé áîëñà, åøáið çàò ¸ð êåç áið í¸ðñå ¹àíà áîëà àëìàñà, á½ë áàñºà åìåñ, ä¸ë ñîë çàò äåï ºàëàéøà ½ÿëìàé àéòó¹à áiçäi áàòûëûìûç áàðàäû? °ðèíå, îëàé åìåñ, îäàí äà, ìûñàëû, îò, áiðåñå áið í¸ðñå áîëûï, åêiíøiäå áàñºà çàò áîëûï ê¼ðiíñå, îë òóðàëû “îñû” äåï åìåñ, “îñûíäàé” îò äåï, ñîë ñèÿºòû ñóäû “îñû” äåï åìåñ, “îñûíäàé” äåãåí ¸ëäåºàéäà ºàóiïñiç áîëàäû, æàëïû áàðëûº îñû¹àí ½ºñàñ çàòòàð¹à áåëãiëi áið àíûºòûëûºòû ê¼ðñåòåòií “îñû”, “ìûíà” äåãåí ñ¼çäåð àðºûëû áåðiëåòií ò½ðàºòûëûºòû òà»áàó êåðåê. Îëàðäû áið îðíûíäà ò½ðàòûí ì¸íäåð ðåòiíäå ñèïàòòàéòûí “á½ë”, “îñû” íåìåñå áàñºà äà áið êåç-êåëãåí ñ¼çäåðìåí áåëãiëåóiìiçäi ê¾òïåñòåí, îëàð áiçãå ½ñòàòïàé êåòåäi. ß¹íè, îíäàé ñ¼çäåðäi áiç ïàéäàëàíáàéìûç äà, êåðiñiíøå, á½ë çàòòàðäû» áàðëû¹ûí æ¸íå ¸ðºàéñûñûí æåêå-æåêå áiðêåëêi ñèïàòòàéìûç: ìûñàëû, îò òóðàëû 츻ãi “îñûíäàé” äåï ñî¹àí ñàé òóûëàòûí áàðëûº çàòòàð æàéûíäà äà “îñûíäàé ¸ðäàéûì àéíàëûï ò½ðàòûí” äåéìiç. Òåê ºàíà îëàð òóûëàòûí æ¸íå ¼ëãåí êåçäå ºàéòà îðàëàòûí iøêi ì¸íäi ¹àíà “á½ë” æ¸íå “îñû” äåï àòàéìûç; áiðຠêåç-êåëãåí, æûëóëûº áîëñûí, àºòûº áîëñûí íåìåñå îëàð¹à ºàðàìà-ºàðñû æèíàºòàëàòûí, ºàñèåòòåð åøºàøàí îíäàé àòàó¹à èå áîëà àëìàéäû. ĸë îñû òóðàëû îäàí äà àíû¹ûðຠàéòºàí ä½ðûñ. Ìûñàë ¾øií, áiðåó, àëòûííàí áàðëûº ì¾ìêií êåñêiíäåðäi º½éûï, ñîäàí ñî» îëàðäû» ¸ðºàéñûñûí áàñºà¹à àéíàëäûð ¾øií îëàðäû ¾çäiêñiç ºàéòàäàí îòºà ëàºòûðûï, º½éñà; ì¾ñiíäåðäi» áiðåóií ê¼ðñåòiï, á½ë íå äåï ñ½ðà¹àí êåçäå, îíû» ¾øá½ðûø35 äåï íåìåñå áàñºà äà ì¾ñiíäåð òóðàëû ì¸í ðåòiíäå àéòºàííàí ã¼ði, “àëòûí” äåï æàóàï áåðãåíi àºèºàòºà æàºûíäàó ñèÿºòû – ¼éòêåíi ñîë ìåçåòòå, îëàð¹à àòàó áåðãåí êåçäå, îëàð áàñºà áið í¸ðñåãå àéíàëó¹à äàéûí áîëàäû – æ¸íå äå áåëãiëi áið ñåíiìäiëiêïåí “îñûíäàé” äåãåí ½¹ûìäû ïàéäàëàíó¹à ì¾ìêiíäiê áîëñà, ñî¹àí ºàíà¹àòòàíó êåðåê. Áàðëûº äåíåëåðäi

ÏËÀÒÎÍ ÑÀßÑÀÒÊÅÐ Ñîêðàò, Ôåîäîð, Æàòæ½ðòòûº, êiøi Ñîêðàò Ñîêðàò. Òåýòåòïåí æ¸íå Æàòæ½ðòòûºïåí òàíûñòûð¹àíû» ¾øií, Ôåîäîð, ñà¹àí ê¼ï ðàõìåò. Ôåîäîð. Åãåð îëàð ñàÿñàòêåð ìåí ôèëîñîôòû ºàðàñòûðó¹à êiðiññå, ì¾ìêií, ñåí ìà¹àí ðàõìåòòi áið åìåñ, ¾ø ðåò àéòàòûí áîëàðñû». Ñîêðàò. Ñîëàé-ຠáîëñûí. Áiðàº, ºûìáàòòû Ôåîäîð, áiç ì½íû åñåï ïåí ãåîìåòðèÿíû» øåáåðiíåí åñòiäiê äåï àéòàìûç. Ôåîäîð. Ñåí ì½íûìåí íå àéòºû» êåëåäi, Ñîêðàò? Ñîêðàò. Ñåí á½ë åðëåðäi áiðäåé äåï áà¹àëàéñû», áiðຠîëàð ¼çäåðiíi» ïàðàñàòòûëû¹û æà¹ûíàí, ñåíi» åñåái»íåí ã¼ði áið-áiðiíåí ¸ëäåºàéäà àëûñ. Ôåîäîð. ²½äàéûìûç Àììîíìåí1 àíò åòåéií, ìåíi» åñåáiìíi» ºàòå åêåíií ¸äië äå ä¸ë, áiðຠêåê ñàºòàé îòûðûï ê¼ðñåòòi». Ñåíi» ì½íû»äû ìåí êåéií ¼ç àëäû»à êåëòiðåìií. Àë ñåí, Æàòæ½ðòòûº, ºèûíñûíáàñà», íå ñàÿñàòêåðäi, íå ôèëîñîôòû òà»äàï àëûï, ¸ðºàéñûñûí ðåòiìåí òàëäàï, áiçäi áið ðàõàòòàíäûðøû. Æàòæ½ðòòûº. ȸ, Ôåîäîð, ñîëàé iñòåó êåðåê. Áiç áiðäå ì¸ñåëåíi» ò¾áiíå æåòêåíøå òîºòàìàóûìûç êåðåê äåï êåëiñêåí æîº ïà åäiê. Áiðຠìûíà Òåýòåòïåí íå iñòåñåì åêåí? Ôåîäîð. ²àíäàé ºèûíäûº áàð? Æàòæ½ðòòûº. ιàí äåìàëó¹à ð½ºñàò áåðåéiê. Îíû» îðíûíà ãèìíàñèÿëûº æîëäàñû – ìûíà Ñîêðàòòû àëàëûº. °ëäå, ñåí áàñºà áið êå»åñ áåðåñi» áå? Ôåîäîð. ´çi» àéòºàíäàé Ñîêðàòòû àëñà» àë. Îëàð æàñ, ºàíäàé ºèûíäûº áîëñà äà äåìàëìàñòàí ê¼òåðå áåðåäi. Ñîêðàò. Æàòæ½ðòòûº, îë åêåói äå ìåíiìåí òóûñ ñèÿºòû ¹îé. Áiðåóiíi» ò¾ñi ìåíi» ò¾ñiìå2 ½ºñàñ äåéñi», àë áiðåói ìåíiìåí àòòàñ æ¸íå áiçãå òóûñòàð ñèÿºòû ºàðàéñû»äàð. Áiðåóäi» òóûñ åêåíií ¸»ãiìå ¾ñòiíäå áiëó êåðåê. Òåýòåòïåí êåøå ¸»ãiìåëåñòiì, á¾ãií îíû» æàóàïòàðûí òû»äàäûì, àë Ñîêðàòòû òû»äà¹àí æîºïûí. Îíû äà òû»äàï ê¼ðó êåðåê. Æàðàéäû, ºàçið îë ñà¹àí æàóàï áåðñií, ìà¹àí êåéií æàóàï áåðåäi. Æàòæ½ðòòûº. Æàðàéäû, ñîëàé áîëñûí. Ñîêðàò, ñåí Ñîêðàòòû åñòiäi» áå? Áiðiíøiäåí, îò ïåí æåð, ñó ìåí àóàëàðäû» äåíå åêåíäiãi, àë äåíåíi» ºàíäàé äà áîëìàñûí ôîðìàñûíû» òåðå»äiãi áîëàòûíû ¸ðêiìãå-ຠàíûº. ²àíäàé äà áîëìàñûí òåðå»äiê ìiíäåòòi ò¾ðäå ¸ð í¸ðñåíi» ñûðòºû øåãiíi» òàáè¹àòûìåí øåêòåëåäi; îíû» ¾ñòiíå ºàíäàé äà áîëìàñûí ñûðòºû æàçûºòûº ¾øá½ðûøòàðäàí ò½ðàäû. Áiðຠæàëïû àë¹àíäà áàðëûº ½øá½ðûøòàð åêi ¾øá½ðûøïåí àÿºòàëàäû… Åíäi æà»àäàí ïàéäà áîë¹àí, áàðëû¹ûíàí äà òàìàøà æ¸íå áið-áiðiíå ½ºñàìàéòûí, áiðຠá½çûë¹àí êåçäå áið-áiðiíå àéíàëà àëàòûí ò¼ðò äåíå òóðàëû àéòó ºàæåò. Åãåð áiç ä¸ë àéòà àëñàº, áiçäi» ºîëûìûçäà æåð ìåí îòòû» æ¸íå îëàðäû» ¼ç àðàëàðûíäà ïðîïîðöèÿëàðäû» îðòà ì¾øåëåði ñèÿºòû ñòèõèÿëàð òóðàëû àºèºàò áîëàäû. Îíäà ê¼ðiíåòií äåíåëåðäi» iøiíäå á½ëàðäàí àðòûº òàìàøà åøáið äåíåëåð æîº, îíû» ¾ñòiíå îëàðäû» ¸ðºàéñûñû ¼ç òåãiíäå òàìàøà åêåíäiãi æ¼íiíäå áiç åøêiìãå äåñ áåðìåñ åäiê. Ñîíäûºòàí äà îñû ¸äåìiëiãiìåí ¼çãåøåëåíåòií äåíåëåðäi» ò¼ðò òåãií áið-áiðiíå ñ¸éêåñòåíäiðiï, îëàðäû» òàáè¹àòûí áiç æåòêiëiêòi ä¸ðåæåäå ò¾ñiíãåíiìiçäi ä¸ëåëäåóãå ê¾ø ñàëóûìûç êåðåê… ÏËÀÒÎÍ. Òèìåé. Ñî÷èíåíèÿ â òðåõ òîìàõ. Òîì 3. ×àñòü 1. Ì.: “Ìûñëü”, 1971. (Ïåðåâîä ñ äðåâíåãðå÷åñêîãî Ñ.Ñ. Àâåðèíöåâà). Ñ. 455 – 495.

áà, æîº, ¸ëäå, ì½íäà ºàíøà àäàìíû» àòû àòàëñà, ñîíøà ¼íåð áàð äåéìiç áå? Á¸ðiíåí ä½ðûñû, ìåíi» àéòºàí æîëûììåí æ¾ð. Êiøi Ñîêðàò. Îë ºàíäàé æîë? Æàòæ½ðòòûº. Ìûñàëû, ¼ç áåòiìåí æåêå æ½ìûñ iñòåéòií ä¸ðiãåð ºî¹àìäûº ºûçìåò iñòåéòií ä¸ðiãåðãå êå»åñ áåðñå, îëàðäû» ¼íåðií íåãå áið ¼íåð äåìåñêå? Êiøi Ñîêðàò. ȸ, ñîëàé. Æàòæ½ðòòûº. Àë åãåð ¼íåði àñºàí æ¸é áið àäàì ïàòøà¹à êå»åñ áåðñå, îë æ¸é àäàì áîëñà äà, áiëiìi ïàòøàíû» áiëiìiíäåé äåï íåãå àéòïàñºà? Êiøi Ñîêðàò. Àéòàìûç. Æàòæ½ðòòûº. Áiðຠáèëiê àéòó òåê øûíàéû ïàòøàíû» ¼íåði åìåñ ïå? Êiøi Ñîêðàò. ȸ, ñîëàé. Æàòæ½ðòòûº. Îíäàé ¼íåði áàð àäàì, ìåéëi ïàòøà áîëñûí, ìåéëi æ¸é àäàì áîëñûí, ñîë ¼íåðäi» àòûìåí ïàòøàäàé àäàì äåï àéòûëóû êåðåê åìåñ ïå? Êiøi Ñîêðàò. ȸ, ì½íû»ûç ¸äiëäiê. Æàòæ½ðòòûº. ¶é èåñi òóðàëû äà, ìûðçà òóðàëû äà îñûíû àéòó¹à áîëàäû. Êiøi Ñîêðàò. Áàñºàøà ºàëàé àéòïàºñû»? Æàòæ½ðòòûº. ¶ëêåí øàðóàøûëûº áîëñûí, øà¹ûí ºàëà áîëñûí, îëàðäû áàñºàðóäû» àéûðìàøûëû¹û íåäå? Êiøi Ñîêðàò. Åøòå»åäå åìåñ. Æàòæ½ðòòûº. ß¹íè, áiç ¸»ãiìå åòiï îòûð¹àí ì¸ñåëåíi» á¸ði – ïàòøàëûº ¼íåð áîëñûí, ìåìëåêåòòiê ¼íåð áîëñûí, ¾é áàñºàðó ¼íåði áîëñûí á¸ðiíå áið áiëiì êåðåê, áiç ¾øií îëàðäû» áið-áiðiíåí àéûðìàøûëû¹û æîº. Êiøi Ñîêðàò. °ðèíå. Æàòæ½ðòòûº. Áiðຠáið í¸ðñå àíûº: áið äå áið ïàòøà ¼çiíi» ºîëûíäà äà, òiïòi á¾êië ò¸íiíåí äå áàñºàðó¹à ºàæåòòi ê¾ø ïåí ½¹ûìäû òàáà àëìàéäû, îë îíû òåê æàíûíàí òàáàäû. Êiøi Ñîêðàò. Á½ë àíûº. Æàòæ½ðòòûº. Ñîíûìåí, ïàòøà¹à ºîë ¼íåðëiê æ¸íå áàñºà äà ïðàêòèêàëûº ¼íåðäåí ã¼ði òàíûìäûº ¼íåð ëàéûº äåï àéòàìûç áà? Êiøi Ñîêðàò. °ðèíå. Æàòæ½ðòòûº. Îíäà ìåìëåêåòòiê ¼íåðäi, ìåìëåêåòêå ºàòûñòû áàðëûº í¸ðñåíi, ñîë ñèÿºòû áàñºàðó ¼íåðií, áàñºàðó¹à áàéëàíûñòû áàðëûº í¸ðñåíi áiðäåé, áið-áiðiìåí òå» äåéìiç áå? Êiøi Ñîêðàò. ȸ. Æàòæ½ðòòûº. Îíû» àéòºàíûìåí êåëiñåñi» áå? Êiøi Ñîêðàò. Ѽç æîº. Æàòæ½ðòòûº. Ñåíi» òàðàïû»íàí ºàðñûëûº áîëìàñà, ìåíi» òàðàïûìíàí äà ºàðñûëûº áîëóû òèiñ åìåñ. Áiðຠáiçãå ñîôèñòåí êåéií ñàÿñàòêåðäi ºàðàó êåðåê åìåñ ïå? Îëàðäû áiç áiëãið àäàìäàðäû» òîáûíà ºîñàìûç áà, ¸ëäå ñåí áàñºàøà îéëàéñû» áà? Êiøi Ñîêðàò. Æîº, ä¸ë ñîëàé îéëàéìûí. Æàòæ½ðòòûº. ß¹íè, áiç ñîôèñòêå ºàëàé ºàðàñàº, áiëiìäi äå áið-áiðiíåí àæûðàòà ºàðàóûìûç êåðåê. Êiøi Ñîêðàò. Ѽéòñåê æàºñû áîëàð åäi. Æàòæ½ðòòûº. Áiðຠáiëiìäi áið-áiðiíåí àæûðàòóäû á½ðûí¹ûäàé ºàðàìàó êåðåê. Êiøi Ñîêðàò. ²àëàé ºàðàó êåðåê? Æàòæ½ðòòûº. Áàñºà æîëìåí ºàðàó êåðåê. Êiøi Ñîêðàò. ̾ìêií. Æàòæ½ðòòûº. Ñàÿñàòêåðäi» æîëûí ºàëàé içäåï òàáó¹à áîëàäû? Îë æîëäû òàóûï, áàñºà æîëäàí àæûðàòûï àëó êåðåê æ¸íå îíû áið ò¾ð ðåòiíäå áåëãiëåó êåðåê; Æàíûìûç åêi ò¾ðëi áiëiì ñàëàñû ðåòiíäå îéëàñòûðà àëó ¾øií îäàí á½òàºòàëûï òàðàéòûí ñ¾ðëåóëåðäi» á¸ðií áàñºà áið ò¾ð ðåòiíäå áåëãiëåó ºàæåò. Êiøi Ñîêðàò. Ìåíi» îéûìøà, á½ë ìåíi» åìåñ, ñåíi» iñi», Æàòæ½ðòòûº. Æàòæ½ðòòûº. Æîº, Ñîêðàò, åãåð áiç ì¸ñåëåíi» áàñûí òîëûº àøºûìûç êåëñå, á½ë iñ ñåíi» äå iñi» áîëó êåðåê. Êiøi Ñîêðàò. Ñåíi» àéòºàíû» ä½ðûñ. Æàòæ½ðòòûº. Ñîíûìåí, àðèôìåòèêà ìåí î¹àí òóûñòàñ êåéáið ¼íåðëåð iñòåí á¼ëåê, òåê òàçà áiëiì ê¼çi äåéìiç áå? Êiøi Ñîêðàò. ȸ, ñîëàé. Æàòæ½ðòòûº. Àë º½ðûëûñ ¼íåði, æàëïû ºîë ¼íåði áiëiììåí áiðò½òàñ, ñ¼éòiï îëàð á½ðûí áîëìà¹àí á½éûìäàðäû æàñàéäû3. Êiøi Ñîêðàò. Áàñºàøà ºàëàé áîëàäû? Æàòæ½ðòòûº. ß¹íè, áàðëûº áiëiìäi iñ-¸ðåêåòòiê (ïðàêòèêàëûº) æ¸íå òàíûìäûº äåï åêi ò¾ðãå á¼ëåìiç. Êiøi Ñîêðàò. Ñåíi» ì½íû» ò½òàñ áið áiëiìíi» åêi ò¾ði áîëñûí. Æàòæ½ðòòûº. Ñîíäà ºàëàé, ñàÿñàòêåðäi, ïàòøàíû, ìûðçàíû, òiïòi ¾é ºîæàñûí á¸ðií áiðò½òàñ ºàðàñòûðàìûç

Êiøi Ñîêðàò. °ðèíå. Æàòæ½ðòòûº. Àéòøû, îñû åêi ¼íåðäi» iøiíåí ïàòøàëûº º½ðó ¼íåðií ºàéñûñûíà æàòºûçàìûç? Åãåð ïàéûìäàó ¼íåðiíå æàòºûçñàº, îíäà ïàòøà ê¼ðåðìåí ðåòiíäå áîëàäû. °ëäå ïàòøàíû á½éðûº áåðóøi ºîæàéûí ðåòiíäå ºàðàéìûç áà? Êiøi Ñîêðàò. Ñûñû ä½ðûñ áîëàð. Æàòæ½ðòòûº. Á½éðûº áåðó ¼íåði á¼ëiíiï êåòïåé ìå, òà¹û äà ºàðàñòûðóûìûç êåðåê. Ìåíi»øå iði ñàóäàãåðäi» ¼íåði ½ñຠñàóäàãåðäi» ¼íåðiíåí ºàíäàé ¼çãåøå áîëñà, ïàòøà ¼íåði äå æàðøû ¼íåðiíåí ñîíäàé ¼çãåøå áîëàäû. Êiøi Ñîêðàò. ̽íûìåí íå àéòïàºñû»? Æàòæ½ðòòûº. μñຠñàóäàãåðëåð àëäûìåí áiðåóäi» á½éûìûí ñàòûï àëàäû, ñîäàí ñî» áàñºà áiðåóãå ñàòàäû. Êiøi Ñîêðàò. ȸ, ì½íû» ä½ðûñ. Æàòæ½ðòòûº. Õàáàðøûëàð äà ñîëàé, îëàð àëäûìåí áiðåóäi» îéûí ºàáûëäàï, ñîäàí ñî» áàñºàëàð¹à æåòêiçåäi. Êiøi Ñîêðàò. Á½ë øûíäûº. Æàòæ½ðòòûº. Îëàé áîëñà, ïàòøàíû» ¼íåði ìåí æàðøûíû» ¼íåðií, á½éûðó ¼íåði ìåí ñ¸óåãåé ¼íåðií, òà¹û áàñºà îñû ñèÿºòû á½éûðó ºàñèåòi áàð ¼íåðäi» á¸ðií àðàëàñòûðûï æiáåðìåéìiç áå? Íåìåñå, ºàëàñà» ¼íåðëåðäi ñàëûñòûð¹àíûìûç ñèÿºòû îëàðäû» àòòàðûí äà ñàëûñòûðàéûº: ñåáåái, ¼çiíå-¼çi á½éðûº áåðåòií ¼íåðäi» àòû ¸çiðãå áåëãiñiç. Ñîíûìåí, áiðií åêiíøiñiíåí á¼ëãåíäå ïàòøà ò½ºûìûí á½éðûº áåðó ¼íåðiíå æàòºûçûï, áàñºàñûíà êiì ºàíäàé àò áåðñå, ñîíäàé àò áåðñií äåï ê¼çãå iëìåéìiç áå? Íåãiçiíåí áiçäi» çåðòòåóiìiç áèëåóøiëåðãå ºàðñû æຠ¾øií åìåñ, îëàð ¾øií åìåñ ïå? Êiøi Ñîêðàò. ´òå ä½ðûñ. Æàòæ½ðòòûº. ´íåðäi» á½ë ò¾ði áàñºàëàðäàí åðåêøå æ¸íå î¹àí ¼çiíå ò¸í í¸ðñåëåði ò¸í åìåñ ºàñèåòòåðäåí á¼ëiíãåí áîë¹àíäûºòàí, åãåð îëàð ì¾ìêiíäiê áåðñå, òà¹û äà á¼ëó êåðåê åìåñ ïå? Êiøi Ñîêðàò. °ðèíå, á¼ëó êåðåê. Æàòæ½ðòòûº. ´çi äå ñîëàé åêåí-àó. Ìà¹àí iëåñiï, á¼ëóãå êiðiñ. Êiøi Ñîêðàò. ²àëàéøà? Æàòæ½ðòòûº. Áàðëûº áèëåóøiëåð áèëåó ì¾ìêiíäiãi áîëñà, áið í¸ðñåíi æàðàòó ¾øií áèëiê àéòïàé ìà? Êiøi Ñîêðàò. °ðèíå. Êiøi Ñîêðàò. Øàìàñû ñîëàé. Æàòæ½ðòòûº. Ðåòiìåí àë¹à æûëæûï, ñîäàí êåéií òàíûìäûº ¼íåðäi á¼ëñåê ºàéòåäi. Êiøi Ñîêðàò. °ðèíå, ñîëàé iñòåó êåðåê. Æàòæ½ðòòûº. Áàéºàøû, îëàðäû» áið-áiðiíåí àéûðìàøûëû¹ûí ê¼ðå àëàìûç áà? Êiøi Ñîêðàò. Îíû ñåí àéò. Æàòæ½ðòòûº. Àéòàéûí. Áiçäå åñåïòåó ¼íåði áàð ìà? Êiøi Ñîêðàò. Áàð. Æàòæ½ðòòûº. Îë ìåíi»øå, òàíûìäûº ¼íåðãå æàòàäû. Êiøi Ñîêðàò. Áàñºàøà ºàëàé? Æàòæ½ðòòûº. Îë åñåïòåãi àéûðìàøûëûºòû ê¼ðñåòåòiíäiêòåí îë ¼íåðãå òàíûë¹àí í¸ðñåãå ò¼ðåëiê åòóäåí áàñºà ð¼ë áåðå àëìàéìûç ¹îé. Êiøi Ñîêðàò. °ðèíå. Æàòæ½ðòòûº. Êåç-êåëãåí ñ¸óëåòêåð ¼çi ¾é ñàëìàéäû, òåê ¾é ñàëàòûíäàðäû áàñºàðìàé ìà? Êiøi Ñîêðàò. ȸ. Æàòæ½ðòòûº. Ƹíå îë á½¹àí ¼çiíi» ê¸ñiáií åìåñ, áiëiìií áåðåäi ¹îé. Êiøi Ñîêðàò. ȸ, ñîëàé. Æàòæ½ðòòûº. Ñîíäûºòàí îë òàíûìäûº ¼íåðãå æàºûí äåï àéòñຠ¸äië áîëàð åäi. Êiøi Ñîêðàò. Ѽçñiç. Æàòæ½ðòòûº. Áiðàº, ìåíi» îéûìøà, îë ¼çi áið øåøiìãå êåëãåí ñî», åñåïòåó øåáåði ñèÿºòû ì¸ñåëåíi áiòòi äåï åñåïòåìåéäi; îë ¼çiíi» áåðãåí òàïñûðìàñû áiòêåíøå, ¸ð æ½ìûñøû¹à íå iñòåói êåðåê æ¼íiíäå á½éðûº áåðói êåðåê. Êiøi Ñîêðàò. Ľðûñ. Æàòæ½ðòòûº. ß¹íè, åñåï ¼íåðiíå áàéëàíûñòû á½ë ¼íåðäi» á¸ði òàíûìäûº ¼íåð áîë¹àíûìåí, îëàðäû» áiðºàòàðû ïàéûìäàó äà, áiðºàòàðû á½éðûº áîëà ìà? Êiøi Ñîêðàò. Á¸ëêiì ñîëàé. Æàòæ½ðòòûº. Åãåð áiç áàðëûº òàíûì ¼íåðií á½éðûº áåðó ìåí ïàéûìäàó á¼ëiìiíå á¼ëñåê ä½ðûñ áîëà ìà? Êiøi Ñîêðàò. Ìåíi» îéûìøà, ä½ðûñ. Æàòæ½ðòòûº. Áiðàº, ¼ç iñiíåí õàáàð áåðiï, êåëiñå îéëà¹àí æàºñû åìåñ ïå? Êiøi Ñîêðàò. Áàñºàøà ºàëàé áîëàäû? Æàòæ½ðòòûº. Ìiíå, áiç äå ºàçiðãå äåéií ò¾ñiíiñiï ¸»ãiìåëåñòiê, àë áàñºàëàðäû» ïiêiðiíäå øàðóàìûç æîº.

Êiøi Ñîêðàò. Ìåíi» äå áàéºàóûìøà, àäàìäàðäû» àçû¹û áið á¼ëåê, æàíóàðëàðäû» àçû¹û áið á¼ëåê ñèÿºòû. Æàòæ½ðòòûº. Ñåí ¼òå áàòûë æ¸íå áàðëûº ûíòà»ìåí á¼ëäi», áiðຠì¾ìêiíäiãiíøå êåëåñi æîëû îñûäàí àóëຠáîëàéûº. Êiøi Ñîêðàò. Íåäåí? Æàòæ½ðòòûº. Áið êiøêåíòàé á¼ëiêòi ê¼ïòåãåí ¾ëêåí á¼ëiêòåðäåí á¼ëiï àëóäû» ºàæåòi æîº æ¸íå äå îíû áið ò¾ðãå æàòºûçáàé á¼ëiê ¼çi äå áið ò¾ð áîëó êåðåê ºîé. ̾ìêiíäiê áîëñà içäåãåíiìiçäi áàñºàëàðäàí òåçiðåê á¼ëiï àëñຠ¼òå æàºñû áîëàð åäi. Ñåí á½ë æåðäå á¼ëó ºàæåò äåãåí îé àéòûï, îíû àäàìäàð¹à áàéëàíûñòûðäû». Áiðàº, àéíàëàéûí-àó, ¸»ãiìå á½ë æåðäå ¸äåìi îéûíøûºòàðäà åìåñ ºîé, ¼éòiï îéëàó ºàóiïòi. Á½ë æåðäå ì¸ñåëåíi» îðòàñû ºàóiïñiçäåó, îë áiçäi áið îéëàð¹à æåòåëåéäi. Çåðòòåóäåãi å» ìà»ûçäû ì¸ñåëå îñû. Êiøi Ñîêðàò. Ñîíäà, Æàòæ½ðòòûº, ñåí ì½íûìåí íå àéòïàºñû»? Æàòæ½ðòòûº. Ñîêðàò, ìåí ñà¹àí àíû¹ûðຠàéòó¹à òûðûñàéûí. Îñû áàÿíäà¹àíûìûçäû» íåãiçiíäå ñ¼ç áîëûï îòûð¹àí ì¸ñåëåíi æàºñû ò¾ñiíó ì¾ìêií åìåñ. Àíûº ò¾ñiíó ¾øií îíû òà¹û äà ºàðàñòûðó êåðåê. Êiøi Ñîêðàò. Îñû á¼ëó êåçiíäå æiáåðãåí ºàòåìiçäi ñåí ºàëàé àòàð åäi»? Æàòæ½ðòòûº. Áiçäi» á½ë ºàòåìiç àäàì áàëàñûí åêiãå á¼ëóãå òûðûñóäàí áîëàòûí ºàòå ñèÿºòû. Àäàìäàðäû» ê¼áiñi îñû æåðäåãiëåð ñèÿºòû õàëûºòû» iøiíåí ýëëèíäåðäi á¼ëiï àëàäû äà, áàñºà ¼çàðà ºîñûëìà¹àí, òiëäåði á¼ëåê òàéïàëàðäû ”æàáàéûëàð” äåï àòàéäû. Ñîë ñèÿºòû áiðåó ñàíäû åêi ò¾ðãå á¼ëiï, îëàðäû» àðàñûíàí áiðåóií á¼ëiï àëûï áið ò¾ðãå, àë áàñºàëàðûíà áið àò áåðiï, àë¹àøºû á¼ëiêòåí ¼çãåøå ò½òàñ ò¾ðãå á¼ëiï, á¸ðií áið òàéïà äåï åñåïòåéäi. Å» ä½ðûñû ñàíäû æ½ï, òຠäåï, àäàì áàëàñûí ¸éåë, åðêåê äåï á¼ëñå æ¼í áîëàð åäi. Àë, ìèäèéëûºòàð ìåí ôðèãèéëûºòàðäû áàñºàëàðäàí á¼ëó á¼ëiê ïåí ò¾ðäi æiêòåãåíäå áið óàºûòòà àéºûíäàé àëìàóäû» ñàëäàðû. Êiøi Ñîêðàò. ´òå ä½ðûñ. Áiðàº, ò¾ð ìåí á¼ëiêòi åãåð îëàð áið-áiðiíå ½ºñàñ áîëìàñà, ºàëàé àæûðàòàìûç? Æàòæ½ðòòûº. Î, æàñòàðäû» iøiíäåãi ìûºòûñû! Ñîêðàò, ñåí ì½íû áåêåð ñ½ðàï îòûð¹àí æîºñû». Áiðàº, áiç ¼ç ïàéûìûìûçäàí àëøàºòàï êåòòiê, àë ñåí òiïòi àäàñòûðó¹à èòåðìåëåéñi». Æîº, àðòºà ºàéòà ºàéòóûìûç êåðåê. Içøiëäåð Æàòæ½ðòòûº. Áàðëûº æàðàòûëàòûíäàðäû åêiãå á¼ëó ºèûí åìåñ. Êiøi Ñîêðàò. ²àëàé? Æàòæ½ðòòûº. Æàðàòûëàòûíäàðäû» áið á¼ëiãi æàíäû, áið á¼ëiãi æàíñûç. Êiøi Ñîêðàò. ȸ. Æàòæ½ðòòûº. Åãåð á¼ëãiìiç êåëñå òàíûì ¼íåðiíi» á½éðûº áåðó á¼ëiãií îñû áåëãiñi áîéûíøà á¼ëåìiç. Êiøi Ñîêðàò. Íåìåí ñ¸éêåñòåíäiðåìiç? Æàòæ½ðòòûº. Áiç á½éðûº áåðó ¼íåðiíi» áið á¼ëiãií æàíñûç í¸ðñåëåðäi æàðàòó¹à, åêiíøiñií æàíäû í¸ðñåëåðäi æàðàòó¹à á¼ëiï òàñòàéìûç. Ѽéòiï, á¸ði åêiãå á¼ëiíåäi. Êiøi Ñîêðàò. Ѽç æîº. Æàòæ½ðòòûº. Áiðåóií ºîÿ ò½ðûï, åêiíøiñií àëàéûº. Ѽéòiï, îíû äà åêiãå á¼ëåéiê. Êiøi Ñîêðàò. Åêåóiíi» ºàéñûñûí àë¹àí ä½ðûñ äåï îéëàéñû»? Æàòæ½ðòòûº. °ðèíå, æàíäû í¸ðñåëåðäi æàðàòó¹à ºàòûñòûñûí. ´éòêåíi, ïàòøà¹à æàíñûç çàòòàð¹à á½éðûº áåðó æàðàìàéäû. Ïàòøàíû» iñi ºàñèåòòi, îë æàíäû çàòòàð¹à ¹àíà áåðiëåäi. Êiøi Ñîêðàò. Á½ë ä½ðûñ. Æàòæ½ðòòûº. Æàíäû çàòòàðäû» ïàéäà áîëóû ìåí òàìàºòàíóûí áið æà¹äàéäà áið-áiðëåï ºîðåêòåíäiðó äåï, êåéäå òàáûíûìåí ºîðåêòåíåòiíäåðãå ºàìºîðëûº äåï ºàðàó¹à áîëàäû. Êiøi Ñîêðàò. Ľðûñ. Æàòæ½ðòòûº. Áiðຠñàÿñàòêåð ìàëäû æåêåëåï áà¹àòûí ìàëøûäàí ã¼ði òàáûíûìåí, ¾éiðiìåí áà¹àòûí ìàëøûíû åëåñòåòåäi. Êiøi Ñîêðàò. Ñåíi» íå àéòºû» êåëãåíií ìåí åíäi ò¾ñiíäiì. Æàòæ½ðòòûº. Æàíóàðëàðäû» æàïïàé ºîðåêòåíóií òàáûíûìåí, îòàð-îòàðûìåí áà¹ó äåñåê ºàëàé áîëàäû? Êiøi Ñîêðàò. Åêåói äå æàðàéäû. Æàòæ½ðòòûº. ´òå æàºñû, Ñîêðàò. Åãåð ñåí ñ¼ç æ¼íiíäå òûì ê¼ï ºàì æåìåñå», ºàðòàé¹àíû»äà ñàí àëóàí ïiêiðëåði» áîëàäû. Åíäi ñåíi» àéòóû» áîéûíøà iñòåéìiç. Áiðàº, áàéºàéñû» áà, êåáiðåóëåð æàíóàðëàðäû òàáûíûìåí ºîðåêòåíäiðó ¼íåðií ºîñàðëàó äåï, áiçäi» ºîñàðäàí içäåéòiíiìiçäi, îëàð æàðòûëàðäàí içäåóãå ì¸æá¾ð åòïåé ìå?

Êiøi Ñîêðàò. Ľðûñ. Æàòæ½ðòòûº. Áiçäi» ºàðàñòûðûï îòûð¹àí áiëiìiìiç ¾é æàíóàðëàðûíäà áàð, åíäi îíû ¾éiðëi æàíóàðëàðäàí içäåó êåðåê. Êiøi Ñîêðàò. ȸ. Æàòæ½ðòòûº. Åíäåøå îñûíû» àëäûíäà¹ûäàé åòiï îëàðäû» á¸ðií áiðäåí ºàìòè á¼ëìåéìiç æ¸íå ìåìëåêåòòiê ¼íåðãå ¼òóãå àñûºïàóûìûç êåðåê. Ñåáåái áiç áið ìàºàëäà¹ûäàé æà¹äàéäû áàñòàí êåøiï îòûðìûç. Êiøi Ñîêðàò. ²àíäàé æà¹äàé? Æàòæ½ðòòûº. ¶é æàíóàðëàðûí á¼ëåìiç äåï àñû¹ûï, æàëïû á¼ëó ì¸ñåëåñií áàÿóëàòûï àëäûº. Êiøi Ñîêðàò. Áiçäi» Æàòæ½ðòòûº, ñîë æà¹äàéäà áîë¹àíûìûç æàºñû. Æàòæ½ðòòûº. Æàðàéäû, á½ë îñûëàé áîëñûí. ²àíå, æàëïû ºîðåêòåíäiðó ¼íåðií ºàéòàäàí á¼ëiï ê¼ðåëiê: á¸ëêiì, ¼ç îéû»íû» ò¾áiíå æåòêåíäå ½ìòûë¹àí í¸ðñå»äi ñîë ê¼ðñåòåð. Áiðຠìûíàíû àéòøû… Êiøi Ñîêðàò. Íåíi? Æàòæ½ðòòûº. Ìûíàíû: ñåí ¼çi» ê¼ðìåñå» äå Íiëäåãi, ïàòøà ê¼ëäåðiíäåãi º½ïèÿ ºîðûºòàð òóðàëû åñòiãåí áîëàðñû». Æûë¹àëàðäû ñåí ¼çi» äå ê¼ðäi». Êiøi Ñîêðàò. °ðèíå, áiðií ê¼ðäiì, åíäi áiðií ê¼ï åñòiäiì. Æàòæ½ðòòûº. Ôåññàëèÿ æàçû¹ûíäà áîëìàñà» äà, îíäà¹û ºàç áåí òûðíàëàð øàðóàøûëû¹û òóðàëû åñòiãåí áîëàðñû». Ñîëàðäû» áàðûíà ñåíåñi» áå? Êiøi Ñîêðàò. °ðèíå ñåíåìií. Æàòæ½ðòòûº. ̽íû ñåíåí ñ½ðà¹àíäà¹û ìàºñàòûì: òîáûìåí ºîðåêòåíäiðó º½ð¹àºòà äà, ñóäà äà áîëàòûíûí àéòó åäi. Êiøi Ñîêðàò. Ľðûñ, ¸ðèíå. Æàòæ½ðòòûº. ß¹íè, æàëïû ºîðåêòåíäiðó ¹ûëûìûí åêiãå á¼ëóãå, áið á¼ëiãií ñóäà, åêiíøi á¼ëiãií º½ð¹àºòà ºîðåêòåíäiðiëåòiíäåð äåï àòàó¹à êåëiñåñi» ¹îé. Êiøi Ñîêðàò. ȸ, ìåíi»øå îñûëàé. Æàòæ½ðòòûº. Ñîíûìåí, ïàòøà iñiíi» á½ë åêi ¼íåðäi» ºàéñûñûíà æàòàòûíûí àíûºòàï ¸óðå áîëìàéìûç ¹îé? Îíñûç äà á¸ði àíûº. Êiøi Ñîêðàò. °ðèíå, àíûº. Æàòæ½ðòòûº. Áiðàº, º½ð¹àºòà¹û ºîðåêòåíäiðóäi êiì äå áîëñà åêiãå á¼ëå àëàäû. ñèÿºòû ¼ç içiìiçáåí æ¾ðåìiç. Áiðàº, îíû» àíûºòàìàñûí ìåíåí åñòiäiì äåï îéëàï ºàëìàñ ¾øií æàºñûëàï içäå. Êiøi Ñîêðàò. Àòàï àéòºàíäà, íåíi? Æàòæ½ðòòûº. Ò¾ð ìåí á¼ëiêòi» áið-áiðiíåí àéûðìàøûëû¹ûí. Êiøi Ñîêðàò. Áàñºàøà ºàëàé? Æàòæ½ðòòûº. Áið í¸ðñåíi» ò¾ði áîëñà, ñîë ò¾ð ñîíû» á¼ëiãi äå áîëàäû. Àë á¼ëiêòi» ò¾ð áîëóû ìiíäåòòi åìåñ. Ìiíå îñû àíûºòàìàíû ìà¹àí òà»óû»à áîëàäû. Êiøi Ñîêðàò. Ìåéëi, ñîëàé-ຠáîëñûí. Æàòæ½ðòòûº. Ñåí ìà¹àí òà¹û ìûíàíû àéòøû… Êiøi Ñîêðàò. Íå ñ½ðàéûí äåï å»? Æàòæ½ðòòûº. Îñûíäà êåëãåíäå ºàé æåðäåí àóûòºûï êåòòiê? Ìåíi» îéûìøà, òàáûíäàï ºîðåêòåíäiðó ì¸ñåëåñiíäå ¸»ãiìåìiç áàñºà æ຺à á½ðûëûï êåòòi. Ñåí æàíäû çàòòàðäû» åêi ò¾ði áîëàäû, áiði – àäàìäàð, ºàë¹àíû – æàíóàðëàð äåï àéòºàí åäi». Êiøi Ñîêðàò. Á½ë øûíäûº. Æàòæ½ðòòûº. Ìåíi»øå, ñåí áið á¼ëiãií á¼ëiï àëûï, ºàë¹àíäûðûíû» á¸ðií ”æàíóàðëàð” äåãåí æàëïû àòàóìåí áið ò¾ð ðåòiíäå ºîñûï æiáåðäi». Êiøi Ñîêðàò. Ñîëàé äåãåíiì ðàñ. Æàòæ½ðòòûº. Áiðàº, áàòûðûì, ñîë æàíóàðëàðäû» iøiíåí áiðåói çåðäåëi áîëûï, ìûñàëû, òûðíàíû» áið ò¾ðií àëàéûº, îë äà ñåí º½ñàï òûðíàëàðäû á¼ëiï àëûï, ¼çäåðií ¸áäåí ìàºòàï, æåêå áið ò¾ð äåï ºàðàï, àë áàñºàëàðäû àäàìäàðìåí ºîñà á¸ðií æàíóàð äåãåí àòàóìåí ¼çãå áið ò¾ðãå æàòºûçñà íå äåéñi»? ̽íäàéäà àáàéëàìàñຠáîëìàéäû. Êiøi Ñîêðàò. ²àëàé? Æàòæ½ðòòûº. ̽íäàé ºàòå æiáåðìåó ¾øií òiði æàíäàðäû ò¾ð-ò¾ðãå á¼ëìåëiê. Êiøi Ñîêðàò. ȸ, á½ëàé iñòåóãå áîëìàéäû åêåí. Æàòæ½ðòòûº. Áiçäi» ºàòåìiç òóðà îñûäàí áîëäû. Êiøi Ñîêðàò. Ñîíäà íåäåí? Æàòæ½ðòòûº. Òàíûì ¼íåðiíi» á½éðûº áåðó á¼ëiãi æàíóàðëàðäû òàáûíäàï àñûðàó¹à áàéëàíûñòû áîëäû åìåñ ïå? Êiøi Ñîêðàò. ȸ. Æàòæ½ðòòûº. Ѽéòó àðºûëû, æàíóàðëàðäû» áàðëûº ò¾ði àñûðàíäû æ¸íå æàáàéû áîëûï åêiãå á¼ëiíäi. Àñûðàó¹à ê¼íåòiíäåðií ¾é æàíóàðëàðû äåï, áàñºà ê¼íáåéòiíäåðií æûðòºûøòàð äåäiê.

Æàòæ½ðòòûº. Ïàòøàíû» æàéû äà áåëãiëi, îë ì¾éiçñiçäåðäi áà¹àòûí áîëàäû. Êiøi Ñîêðàò. °ðèíå. Æàòæ½ðòòûº. Á½ë ¾éiðäi á¼ëãåííåí êåéií îëàð¹à ºàíäàé ºàñèåòòåð ò¸í åêåíií àéòóûìûç êåðåê. Êiøi Ñîêðàò. Æàðàéäû. Æàòæ½ðòòûº. Îëàðäû ñåí àéûð ò½ÿºòû, á¾òií ò½ÿºòû äåï á¼ëãi» êåëå ìå, æîº, áóäàíäàñºàíäàð, áóäàíäàñïà¹àíäàð äåï á¼ëãi» êåëå ìå? Á½ë ñà¹àí ò¾ñiíiêòi áîëàð? Êiøi Ñîêðàò. Íå ò¾ñiíiêòi áîëàäû? Æàòæ½ðòòûº. Æûëºû ìåí åñåêòi» áið-áiðiíåí òóà áåðåòiíi. Êiøi Ñîêðàò. ȸ, ò¾ñiíåìií. Æàòæ½ðòòûº. ¶é æàíóàðëàðûíû» áàñºà ò¾ðëåði ¼ç ò½ºûìäàðûí àðàëàñòûðìàéäû. Êiøi Ñîêðàò. °ðèíå. Æàòæ½ðòòûº. Ñîíäà ºàëàé, áiçäi» ñàÿñàòêåð ºàéñûñûíû» ºàìûí æåó êåðåê, áóäàíäàñºàíäàðäû» áà, áóäàíäàñïà¹àíäàðäû» áà? Êiøi Ñîêðàò. Áóäàíäàñïà¹àíäàðäû» ¸ðèíå. Æàòæ½ðòòûº. Áiç àëäûíäà¹ûäàé á½ëàðäû äà åêiãå á¼ëóiìiç êåðåê. Êiøi Ñîêðàò. ȸ, êåðåê. Æàòæ½ðòòûº. ¶é æàíóàðëàðûíû» åêi òîáûíàí áàñºàñûíû» á¸ði á¼ëiíäi. Èòòi ¾éiðëi æàíóàð äåóãå áîëìàéäû ¹îé. Êiøi Ñîêðàò. °ðèíå. Áiðຠá½ë åêi òîïòû ºàëàé á¼ëåìiç? Æàòæ½ðòòûº. Ñiç ãåîìåòðèÿìåí àéíàëûñàñûç ¹îé, ñîíäûºòàí ¼çi»iç áåí Òåýòåò ñèÿºòû á¼ëåìiç. Êiøi Ñîêðàò. Ñîíäà ºàëàé? Æàòæ½ðòòûº. Äèàãîíàëü¹à ñ¸éêåñ, îäàí ñî» äèàãîíàëüäû» äèàãîíàëiíå ñ¸éêåñ. Êiøi Ñîêðàò. Ñîíäà ñåí íåíi ìåãçåï ò½ðñû»? Æàòæ½ðòòûº. Àäàìíû» ¼çi æ¾ðiñiíå ºàíäàé ºàòûíàñòà. Äèàãîíàëüäû» øàðøû ºàáûð¹àëàðûíû» êâàäðàò ò¾áiðiíå ºàòûíàñû ñèÿºòû. Êiøi Ñîêðàò. Áàñºàøà ºàëàé áîëìàº? Íå àéòºû» êåëãåíií ò¾ñiíåéií äåäiì. Æàòæ½ðòòûº. Îñû áiç á¼ëóìåí àéíàëûñàìûç äåï æ½ðòòû ê¾ëäiðiï îòûð¹àí æîºïûç áà? Êiøi Ñîêðàò. ²àëàé? Êiøi Ñîêðàò. ²àëàé? Æàòæ½ðòòûº. μøàòûíäàð, æåðäå æ¾ðåòiíäåð äåï á¼ëåäi. Êiøi Ñîêðàò. ´òå ä½ðûñ. Æàòæ½ðòòûº. Ñîíäà ºàëàé, æàÿó æ¾ðó á¼ëiãiíäå ìåìëåêåòòiê iñòi içäåìåó êåðåê ïå? Òiïòi àºûìຠòà îñû ïiêiðäå áîëàäû äåï îéëàéñû» áà? Êiøi Ñîêðàò. ȸ, ñîëàé. Æàòæ½ðòòûº. Àëäûíäà ¹àíà ñàíäàðäû åêiãå á¼ëãåíiìiç ñèÿºòû æåðäå æ¾ðåòií æàíóàðëàð¹à ê¾òiì æàñàó ¼íåðií äå åêiãå á¼ëó êåðåê ïå? Êiøi Ñîêðàò. Êåðåê. Æàòæ½ðòòûº. Áiçäi» ïiêiðiìiçãå ºàðàé áà¹ûòòàë¹àí åêi æîë áàð: áiðåói – ¾ëêåíií êiøiñiíåí àæûðàòà àëàòûí æûëäàì, åêiíøiñi – îðòàñûíàí ºèûï ¼òåòií áàÿó, ½çàºòàó æîë. Ñåí ºàé æîëìåí æ¾ðãi» êåëñå, áiç ñîë æîëìåí æ¾ðåìiç. Êiøi Ñîêðàò. Àë åêi æîëìåí áiðäåé æ¾ðñå áîëìàé ìà? Æàòæ½ðòòûº. ²ûçûºñû», ¸ðèíå åêåóiìåí æ¾ðóãå áîëìàéäû, êåçåêòåñiï æ¾ðóãå áîëàäû. Êiøi Ñîêðàò. Îíäà ìåí åêi æîëìåí êåçåê æ¾ðóäi òà»äàéìûí. Æàòæ½ðòòûº. Á½ë ºèûí åìåñ, ºàë¹àí æîë ºûñºà. Æîëäû» áàñûíäà, îðòàñûíäà á½ë ºèûí ì¸ñåëå áîëàð åäi. Àë, ºàçið, ñåí ºàëàñà» àëäûìåí ½çຠæîëìåí æ¾ðåìiç, ñåáåái òû» êåçiìiçäå á½ë æîëäû ºèíàëìàé ¼òåìiç. Åíäi ºàëàé á¼ëåòiíiìiçäi ºàäà¹àëà. Êiøi Ñîêðàò. Àéòà áåð. Æàòæ½ðòòûº. ¶éiðiìåí æ¾ðåòií ¾é æàíóàðëàðûí äà îëàðäû» òàáè¹àòûíà ñàé åêiãå á¼ëóãå áîëàäû. Êiøi Ñîêðàò. ²àëàé? Æàòæ½ðòòûº. Áiðåóëåðiíi» ì¾éiçi áàð, áiðåóëåðiíäå æîº. Êiøi Ñîêðàò. Á½ë áåëãiëi í¸ðñå. Æàòæ½ðòòûº. Æåðäå æ¾ðåòiíäåðäi ºîðåêòåíäiðó ¼íåðií åêiãå á¼ëiï, îëàð¹à àíûºòàìà áåðñå» áiòïåéòií øàðóà¹à ºàëàñû». Êiøi Ñîêðàò. Ñîíäà ºàëàé àòàó êåðåê? Æàòæ½ðòòûº. Îë áûëàé: æåðäåãiëåðäi ºîðåêòåíäiðó ¼íåðií åêiãå á¼ëñåê, áiðåóëåði ì¾éiçäiëåðãå, åêiíøiëåði ì¾éiçñiçäåðãå æàòàäû. Êiøi Ñîêðàò. Ñîëàé-ຠáîëñûí, á½ë ºàé æà¹ûíàí ºàðàñà» äà àíûº í¸ðñå.

æ¸íå îíû áà¹ûï-ºà¹ó áîëàäû. Á½ë áiç içäåï îòûð¹àí ìåìëåêåòòiê ¼íåð íåìåñå ïàòøàëûº ¼íåð áîëàäû. Êiøi Ñîêðàò. Á½ë ñ¼çñiç ä½ðûñ. Æàòæ½ðòòûº. Áiðàº, Ñîêðàò, áiç îñûíû ä½ðûñ îðûíäàäûº ïà? Êiøi Ñîêðàò. Íåíi äåéñi»? Æàòæ½ðòòûº. ̸ñåëåíi áiç òîëûº æ¸íå àíûº ºàðàäûº ïà? Çåðòòåóiìiçãå áiðàç ò¾ñiíiê áåðãåíiìiçáåí ñîë ò¾ñiíiêòi æåðiíå æåòêiçå áåðäiê ïå? Êiøi Ñîêðàò. Àíû¹ûðຠàéòøû. Æàòæ½ðòòûº. Ìåí îéûìäû àíû¹ûðຠàéòó¹à òûðûñûï îòûðìûí. Êiøi Ñîêðàò. ȸ, àéòà áåð. Æàòæ½ðòòûº. Áà¹ûï-ºà¹ó ¼íåðiíi» áiðåói á¾êië áið òîïòû» æà¹äàéûí îéëàéòûí ìåìëåêåòòiê ¼íåð åìåñ ïå? Êiøi Ñîêðàò. ȸ. Æàòæ½ðòòûº. Àë, á½ë ¼íåð áiçäi» áåðãåí àíûºòàìàìûç áîéûíøà æûëºûíû, áîëìàñà áàñºà áið æàíóàðëàðäû áà¹ûïºà¹ó ¼íåði åìåñ, àäàìäû áà¹ûï-ºà¹ó, ò¸ðáèåëåó ¼íåði. Êiøi Ñîêðàò. ȸ, ñîëàé. Æàòæ½ðòòûº. Îíäà áàðëûº áàºòàøû ìåí ïàòøàíû» àðàñûíäà ºàíäàé àéûðìàøûëûº áàðûí ºàðàñòûðàéûº. Êiøi Ñîêðàò. ²àíäàé? Æàòæ½ðòòûº. ̾ëäåì áàñºà áið ¼íåðäi» àäàìû ¼çií ¾éiðëi æàíóàðëàðäû» ò¸ðáèåøiñiìií äåï æ¾ðñå øå? Êiøi Ñîêðàò. Îëàé áîëó ì¾ìêií áå? Æàòæ½ðòòûº. Ìûñàëû, àäàìäàðäû», áàñòûºòàðäû» ò¸ðáèåøiñií áiç ñàÿñàòêåð äåï àòàäûº. Åãåð îñû ñàÿñàòêåðäi» æ½ìûñûí ñàóäàãåðëåð, äèõàíäàð, íàí ïiñiðóøiëåð, ãèìíàñòèêà ì½¹àëiìäåði, ä¸ðiãåðëåð áiç àòºàðàìûç äåñå íå áîëàäû? Êiøi Ñîêðàò. Ľðûñ áîëìàñ åäi. Æàòæ½ðòòûº. ̾ìêií. ²àçið ê¼ðåëiê. ´ãiç áà¹àòûíäàðìåí ¼ãiçäi áà¹ó æ¼íiíäå åøêiì àéòûñïàéòûíûí á¸ðiìiç áiëåìiç. Îë ¼çi ¾éiðäi» ò¸ðáèåøiñi äå, ä¸ðiãåði äå, ò½ºûì àëó ¼íåðií äå á¸ðiíåí àðòûº áiëåäi. Òiïòi ìàëäû á຺àí êåçäå ìàëäû» ºàíäàé ìóçûêàíû ºàáûëäàéòûíûí îëàðäàí àðòûº åøêiì áiëìåéäi. Áàñºà áàºòàøûëàð òóðàëû äà îñûíû àéòó¹à áîëàäû. Ñîëàé åìåñ ïå? Êiøi Ñîêðàò. ĸë ñîëàé. Æàòæ½ðòòûº. Îëàé áîëñà, ïàòøàíû àëàëûº. Ïàòøàíû àäàìäàðäû» áàºòàøûñû äåäiê, áiðຠïàòøàíû» îñû ¼íåðiíå Æàòæ½ðòòûº. Àäàì áàëàñû òiði æàíäûëàðäû» iøiíåí òàáè¹àòòàí å» æå»ië äå ¼íåãåëi4 ºàñèåòòåðäi àë¹àí ¹îé. Êiøi Ñîêðàò. ȸ, òà» ºàëàòûí í¸ðñå. Æàòæ½ðòòûº. Ñîíûìåí, å» æ¸é ºîç¹àëàòûíäàð ñî»ûíàí êåëåäi åìåñ ïå? Êiøi Ñîêðàò. °ðèíå. Æàòæ½ðòòûº. ²àñûíäà ºèûíäûºòàð¹à ìîéûìàé ¼ìið ñ¾ðóãå áåéiìäåëãåí àäàìû áàð ïàòøàíû» æàíóàðëàðìåí ºàòàð æ¾ãiðói ê¾ëêiëi áîëûï ê¼ðiíåòiíi áiçäi» îéûìûç¹à êåëìåé ìå? Êiøi Ñîêðàò. Ѽçñiç êåëåäi. Æàòæ½ðòòûº. Åíäi, Ñîêðàò á½äàí á½ðûí ñîôèñòi» çåðòòåói êåçiíäå àéòûë¹àí æàé àíûº ê¼ðiíåäi. Êiøi Ñîêðàò. Íå àíûº ê¼ðiíåäi? Æàòæ½ðòòûº. ̽íäàé çåðòòåó êåçiíäå ¾ëêåí, êiøi, ºàðàïàéûìäûëûº, àñºàºòûº äåãåí áîëìàéäû. Ñîíäûºòàí á½ë æîë àºèºàòòû» øû»ûíà æåòêiçåäi. Êiøi Ñîêðàò. Ñîëàé áîëàð. Æàòæ½ðòòûº. Àë, åíäi ïàòøà¹à àíûºòàìà áåðó æ¼íiíäå ñ½ðàºòû ñåí áåðìåñ á½ðûí ¼çiì àéòñàì ºàëàé áîëàäû? Êiøi Ñîêðàò. Ľðûñ áîëàäû. Æàòæ½ðòòûº. Îíäà áûëàé. Åêi àÿºòûíû ò¼ðò àÿºòûäàí á¼ëiï àëó êåðåê. Àäàìäàð ºàíàòòûëàð¹à ½ºñàñ áîë¹àíäûºòàí, åêi àÿºòûëàðäû ºàíàòòûëàð, ºàóûðñûíñûçäàð äåï åêiãå á¼ëóãå áîëàäû. Á¼ëiï áîë¹àí ñî», àäàìäàðäû áà¹ûï-ºà¹ó ¼íåðiíåí ñàÿñàòêåð ìåí ïàòøàíû àëûï, ïàòøàíû ìåìëåêåòòi áàñºàðó¹à ºîÿìûç. Á¼ëó ¹ûëûìûíû» ì¸íi îñûíäà ¹îé. Êiøi Ñîêðàò. Ñåí ìà¹àí åñåái»äi æàºñû äà òèiñòi äå»ãåéäå ¸ði ïàéûçûí ºîñà áåðäi». Ѽéòiï ò¼ëåì àºûíû ê¼áåéòòi». Æàòæ½ðòòûº. Îíäà ¸»ãiìåíi áàñûíàí áàñòàï ºàéòà ºàðàï, ñàÿñàòêåð ¼íåðiíi» àòàóûíà ò¾ñiíiê áåðóäåí áàñòàëûº. Êiøi Ñîêðàò. ´òå ä½ðûñ. Æàòæ½ðòòûº. Àëäûìåí áiç òàíûì ¼íåðiíi» á½éðûº áåðó á¼ëiìií àíûºòàäûº. ιàí ½ºñàñ ºûëûï ¼ç-¼çiíåí á½éðûº áåðåòií á¼ëiìäi àòàäûº. Á½äàí áiç æàíóàðëàðäû ºîðåêòåíäiðó ¼íåðií á¼ëiï àëûï, îäàí ¾éiðiìåí, º½ð¹àºòà ºîðåêòåíäiðó äåï, îäàí ì¾éiçñiçäåðäi á¼ëiï àëäûº. Åãåð áiðåóëåðãå òà¹û á¼ëãiñi êåëñå, îíû» ¾ø òàðìຠáîëàòûíûí, îëàð¹à áið àòàó áåðiï, îíû ò½ºûìû àðàëàñïà¹àí æàíóàðëàðäû áà¹ó ¼íåði äåóäi åñêåðó êåðåê. Êåëåñiñi åêi àÿºòûëàðäàí àäàìäû á¼ëiï àëó

Æàòæ½ðòòûº. Àë ñåí àäàìäàð àäàìäàðäàí ïàéäà áîëìàé, àëäûìåí æåðäåí10 ïàéäà áîë¹àí äåãåíãå íå äåéñi»? Êiøi Ñîêðàò. ȸ, á½ë äà åðòå çàìàííû» à»ûçû. Æàòæ½ðòòûº. Á½ë à»ûç äà, áàñºà äà ìû»äà¹àí à»ûçäàð áið îºè¹àäàí òóûíäà¹àí. Áiðຠóàºûò ¼òå êåëå ê¼ï æ¸é ½ìòûë¹àí, ñ¼éòiï ¸ð à»ûç áið-áiðiìåí áàéëàíûññûç àéòûëàòûí áîë¹àí. Àë á½ë à»ûçäû» ò¾áiíäå íå æàòºàíûí åøêiì àéòïàéäû. Îíû áiç àéòóûìûç êåðåê. Àéòºàíäà ¸»ãiìåíi ïàòøà äåãåííi» íå åêåíií òóñiíäiðóäåí áàñòàóûìûç êåðåê. Êiøi Ñîêðàò. ´òå æàºñû àéòòû», òåê åøí¸ðñåíi ºàëäûðìàé àéòøû. Æàòæ½ðòòûº. Îíäà òû»äà. ²½äàé °ëåì àéíàëûñûíà áiðåñå ¼çi ¸ñåð åòåäi, áiðåñå î¹àí åðêiíäiê áåðåäi. °ëåì åðêií àéíàëûï, àéíàëûìû óàºûòïåí ñ¸éêåñòåíåäi. Îäàí êåéií ¼çiíåí-¼çi àéíàëó áà¹ûòûí ¼çãåðòiï, êåði àéíàëàäû, ñåáåái, °ëåì – æàðàòûëûñûíàí çåðäåëi, òiði ä¾íèå. Ñîíäûºòàí îë ê¼ïòåãåí ñåáåïòåðãå áàéëàíûñòû11 ¼çiíåí-¼çi êåði àéíàëàäû. Êiøi Ñîêðàò. ²àíäàé ñåáåïòåðãå áàéëàíûñòû? Æàòæ½ðòòûº. ̸»ãiëiêêå ¼çãåðìåó, ¼çiìåí-¼çi òå»äåñ áîëó òåê äiíè æàðàòûëûñòà¹ûëàð¹à ò¸í, ò¸ííi» òàáè¹àòû áàñºàøà º½ðûë¹àí. Áiçäi» àñïàí, ¹àðûø äåãåíiìiç ¼ç àòààíàñûíàí ¹àæàï ºàñèåòòåð àë¹àí, ñîíûìåí áiðãå á½ë ºàñèåòòåð ò¸ííi» äå ºàñèåòi åäi, ñîíäûºòàí îë ¼çãåðìåé ò½ðìàéäû. ±àðûø áið îðûíäà áiðºàëûïòû ºàíøà óàºûò áîéû ºîç¹àëóäà, êåði ºàðàé àéíàëûì¹à äà îë ¼çiíi» ºîç¹àëûñû àðºûëû æåòòi. ̸»ãi ¼çãåðìåé ºîç¹àëó¹à æ¸íå ºîç¹àëûñòû áàñºàðûï îòûðó¹à åøêiìãå ì¾ìêiíäiê áåðiëìåãåí. Ƹíå á½ë ºîç¹àëûñòû áiðåñå áið æ຺à, áiðåñå åêiíøi áið æàººà ºîç¹àëòà áåðìåéäi. Ñî¹àí áàéëàíûñòû ¹àðûø òóðàëû îë ¼çií-¼çi 츻ãi ºîç¹àéäû äåï òå, º½äàé îíû ºàðàìà-ºàðñû æàººà ºîç¹àéäû äåï òå, îíû åêi º½äàé åêi æàººà ºîç¹àéäû äåï òå àéòó¹à áîëìàéäû. Áiç á½äàí áiðàç á½ðûí àéòºàí æàë¹ûç í¸ðñå áàð: ¹àðûø ì¾ëäå áàñºà äiíè ñåáåïòåðãå áàéëàíûñòû ºîç¹àëûï, îíû» ¼ìiði ºàéòà áàñòàëûï, 츻ãiëiêêå ñîçûëàäû. Àë ¹àðûøºà åðêiíäiê áåðiëãåí êåçäå îë ¼çiíåí-¼çi ºîç¹àëàäû æ¸íå êåði ºîç¹àë¹àíäà ìû»äà¹àí àéíàëûì¹à æåòåòiíäåé óàºûòòà ºîç¹àëàäû. Ñîë ñåáåïòi îë å» ¾ëêåí æ¸íå ñàëìàºòû áîëà ò½ðûï, êiøêåíòàé ¹àíà àë໺àéäà ºîç¹àëàäû. Êiøi Ñîêðàò. Ñåíi» àéòºàíäàðû»íû» á¸ði øûíäûººà æàºûí ñèÿºòû. òàëàñàòûí ìû»äà¹àí àäàìäàð áàð åìåñ ïå? Áiç íåãå îëàðäû ½ìûòàìûç? Êiøi Ñîêðàò. ȸ, áiçäi» îéûìûçäû êåìøiëiêñiç äåï àéòó¹à áîëìàéäû. Æàòæ½ðòòûº. Áiç ïàòøàíû» êåé ºàñèåòòåðií ¹àíà àéòòûº. Àë ïàòøàíû» àéíàëàñûíäà àäàì áàëàñûíû» áàºòàøûñû áîë¹ûñû êåëåòiíäåð ¸ði ñîë àò຺à òàëàñûï, òîëûï æ¾ð, áiç îëàðäû» á¸ðií ò¾ãåíäåï áîëìàé, ñàÿñàòêåðäi» øûíàéû áåéíåñií îëàðäàí àæûðàòûï àëìàé ò½ðûï, îíû êiðøiêñiç òàçà ê¾éiíäå ê¼ðñåòå àëàìûç áà äåï ø¾á¸ëàí¹àíûìûç ä½ðûñ åìåñ ïå åäi? Êiøi Ñîêðàò. Ľðûñ àéòàñû». Æàòæ½ðòòûº. Ñîíäûºòàí Ñîêðàò, áiç ñî»ûíäà ¼çiìiçäåí ¼çiìiç ½ÿëìàñ ¾øií ì½íû àéòóûìûç êåðåê. Êiøi Ñîêðàò. ̽íû ì¾ëäå ºàëäûðó¹à áîëìàéäû. Æàòæ½ðòòûº. Îëàé áîëñà, áiç ¸»ãiìåíi» áàñûíà ºàéòà îðàëûï, áàñºà æîëìåí æ¾ðóiìiç êåðåê. Êiøi Ñîêðàò. Îë ºàíäàé æîë? Æàòæ½ðòòûº. ²àëæû»û àðàëàñ æîë. ¶ëêåí à»ûçäû» áiðàç á¼ëiãií àëàìûç, áàñºàëàðûí içäåãåíiìiçäi» ì¸íií òàïºàíøà á½ðûí ºàëàé á¼ëñåê, ñîëàé áiðòiíäåï á¼ëåìiç. Îñûëàé iñòåãåíiìiç ä½ðûñ ïà? Êiøi Ñîêðàò. Ѽç æîº, ä½ðûñ. Æàòæ½ðòòûº. Îíäà, áàëàëàð à»ûçäû ºàëàé òû»äàñà, ñåí äå ìåíi» à»ûçûìäû ñîëàé òû»äà. Ñåíi» äå îéûíäû òàñòà¹àíû»à ê¼ï áîë¹àí æîº åìåñ ïå5? Êiøi Ñîêðàò. Àéòà áåð. Æàòæ½ðòòûº. Åðòåäåí êåëå æàòºàí à»ûçäàð ê¼ï åìåñ ïå, ñîëàðäû» iøiíäå Àòðåé ìåí Ôèåñòà6 òóðàëû, îëàðäû» ½ðûñ-êåðiñi òóðàëû à»ûç áàð. Îë à»ûçäû ñåí ¸ðèíå åñòiäi», îíû» ½çûí-ûð¹àñûí áiëåñi». Êiøi Ñîêðàò. Ñåí àëòûí ºîé7 òóðàëû àéòûï îòûðñû» áà? Æàòæ½ðòòûº. Æîº. ̾ëäå áàñºà æàé, ê¾ííi» øû¹óû ìåí áàòóû òóðàëû. ²àçið ê¾í øû¹àòûí æåðäå îë êåçäå ê¾í áàòºàí, àë ê¾í áàòºàí æåðäå øûººàí. Áiðຠº½äàé Àòðåéãå8 áåëãi áåðiï, ê¾íäi ºàçiðãiäåé áàòûðûï øû¹àðàòûí áîë¹àí. Êiøi Ñîêðàò. ȸ, ì½íäàé äà áàð. Æàòæ½ðòòûº. Êðîíîñ9 ïàòøàëû¹û òóðàëû äà ê¼ï àäàìíàí åñòiäiê. Êiøi Ñîêðàò. ȸ, ê¼ï.

Îñûëàðäû íåãiçãå àëóûìûç êåðåê. ²àðòàé¹àí òàáè¹àòòû» ºàéòàäàí æàñàðóûíà áàéëàíûñòû ¼ëãåíäåð ºàéòà òiðiëåäi äå, ºàæåòòiëiêêå áàéëàíûñòû æåðäåí òó¹àí òàéïà ðåòiíäå ïàéäà áîëàäû: îëàðäû» òóó ñåáåái îñû, òåê êåéáiðiíå ¹àíà º½äàé áàñºà æà¹äàé æàñà¹àí. Êiøi Ñîêðàò. ȸ, ì½íû» á¸ði á½ðûí àéòûë¹àííàí òóûíäàéäû. Áiðຠñåí àéòºàí Êðîíîñòû» áèëiãiíåí òó¹àí ¼ìið ºàé àéíàëûì¹à – á½ðûí¹û àéíàëûì¹à ä¸ë êåëå ìå, æîº ºàçiðãi àéíàëûì¹à ä¸ë êåëå ìå? ʾí ìåí æ½ëäûçäà¹û ºîç¹àëûñòû» ¼çãåðói àë¹àøºû àéíàëûì¹à ä¸ë êåëåòiíi àíûº. Æàòæ½ðòòûº. Ñåí ìåíi» îéûìäû æàºñû áàéºà¹àíñû». Àë ñåíi» àäàì òàáè¹àòûíû» ¼çiíåí-¼çi ïàéäà áîëóû òóðàëû ñ½ðà¹àíû» – îë ¸ëåìíi» ºàçiðãi ºîç¹àëûñûíà áàéëàíûñòû åìåñ, îäàí á½ðûí¹û ºîç¹àëûñºà áàéëàíûñòû. Îë êåçäå àéíàëà ºîç¹àëûñ ò¾ãåëiìåí, òîëûº º½äàéäû» ºîëûíäà áîë¹àí, áiðຠ¹àðûøòû» êåé æåðëåði ºàçiðãiäåé áiðíåøå º½äàéäû» èåëiãiíå á¼ëiíãåí. Òiði æàíäàð äà º½äàéäû» áàºòàøûëàðû ðåòiíäå ¼çàðà ò¾ðãå á¼ëiíãåí; ñîíûìåí áiðãå îëàðäû» ¸ðºàéñûñû ¼ç òîáûí áàñºàðûï, îëàðäû æàáàéûëûº ïåí ¼çií-¼çi æåï ºîþäàí ñàºòà¹àí. Ñîë ñèÿºòû îëàðäû» àðàñûíäà àëàê¼çäiê, ñî¹ûñ áîëìàóûí ºàäà¹àëà¹àí; îíû» åñåñiíå îëàð iñòåãåí ìû»äà¹àí æàºñû iñòåðäi àòàó¹à áîëàäû. Îëàðäû» òàáè¹àòïåí êåëiñòi ¼ìið ñ¾ðóiíi» ñåáåáií àéòñàì, ºàçiðãi àäàìäàð ¼çäåðiíåí ò¼ìåíäåãiëåðäi ºàëàé áàñºàðñà, îë êåçäå º½äàé äà àäàìäàðäû ñîëàé áàñºàð¹àí. ²½äàéäû» ºîë àñòûíäà ìåìëåêåò áîëìà¹àí, ìåíøiãiíäå ¸éåëäåð ìåí áàëàëàð äà áîëìà¹àí, ñåáåái áàðëûº àäàìäàð ¼òêåí ½ðïຠòóðàëû õàáàðû æîº æåðäåí æàðàë¹àí. Îíû» åñåñiíå îëàð àäàì ºîëûìåí ¼ñiðiëìåãåí, æåðäå ¼çi ¼ñêåí à¹àøòàðäû» æåìiñií ïàéäàëàí¹àí. Àøûº àñïàí àñòûíäà æàëà»àø êåçiï æ¾ðãåí, àóà ðàéû äà îëàð¹à ñ¸éêåñ êåëiï, ò¼ñåêòåði äå æåðäå ºàïòàï ¼ñêåí æ½ìñຠø¼ï áîë¹àí. Ñîíûìåí, Ñîêðàò, Êðîíîñòû» êåçiíäå àäàìäàðäû» ¼ìiði ºàíäàé áîë¹àíûí ê¼ðäi». Àë, ºàçiðãi ¼çi» æ¾ðãåí Çåâñ çàìàíûíäà àäàìäàðäû» ºàëàé ¼ìið ñ¾ðåòiíií æàºñû áiëåñi» áå? Îñû åêi ¼ìiðäi» ºàéñûñû áàºûòòû åêåíií àíûºòàï áåðå àëàñû» áà? Êiøi Ñîêðàò. Æî-æîº. Æàòæ½ðòòûº. Àë ìåí îëàðäû ñàëûñòûðñàì, ñåí îíû òû»äà¹û» êåëå ìå? Êiøi Ñîêðàò. °ðèíå êåëåäi. Æàòæ½ðòòûº. Ñîíûìåí Êðîíîñòû» ºîë àñòûíäà¹ûëàðäû» ïiêiðëåñóãå óàºûòû ìåí ì¾ìêiíäiãi ê¼ï Æàòæ½ðòòûº. Åíäi îñû àéòûë¹àíäàðäû» íåãiçiíäå áiç áîëäû äåï àéòûë¹àí êåðåìåòòåðäi» ñåáåáií ò¾ñiíåëiê. Îë ñåáåï ìûíàíäàé… Êiøi Ñîêðàò. ²àíäàé? Æàòæ½ðòòûº. °ëåìíi» àéíàëó ºîç¹àëûñû áiðåñå áið æ຺à, áiðåñå åêiíøi æ຺à áà¹ûòòàë¹àí. Êiøi Ñîêðàò. ²àëàé? Æàòæ½ðòòûº. Á½ë ¼çãåðiñ àñïàíäà¹û ¼çãåðiñòåðäi» iøiíäå å» æåòiëãåí æ¸íå ì¸íäi ¼çãåðiñ äåï åñåïòåëåäi. Êiøi Ñîêðàò. ̾ìêií. Æàòæ½ðòòûº. Ñîíäûºòàí îñû àñïàííû» àÿñûíäà ò½ðàòûí áiç äå ½ëû ¼çãåðiñòåðãå ½øûðàï îòûðàìûç. Êiøi Ñîêðàò. Á½ë äà øûíäûººà æàºûí. Æàòæ½ðòòûº. Òiði äåíåëåðäi» ¾ëêåí, ê¼ï, ¸ðò¾ðëi ¼çãåðiñòåðäi àóûð ñåçiíåòiíií áiëìåéìiç áå? Êiøi Ñîêðàò. Áàñºàøà ºàëàé? Æàòæ½ðòòûº. Îíäà áàðëûº æàíóàðëàð ¾ëêåí iíäåòêå ½øûðàéäû, àäàìäàðäàí äà òiði ºàë¹àíäàð àç áîëàäû. Îëàð íåáið ò໺àëàðëûº í¸ðñåëåðäi áàñòàðûíàí êåøåäi. Îëàðäû» iøiíäåãi å» ½ëûñû °ëåì êåði ºîç¹àë¹àí êåçäå áîëàòûí ¸ëåìäiê º½éûí¹à ñ¸éêåñ êåëåäi. Êiøi Ñîêðàò. Îë ñîíäà íå? Æàòæ½ðòòûº. Òiði æàíäàðäû» æàñû ñîë ñ¸òòå ºàíäàé áîëñà, ñîë æàñòà ºàëàäû, ºàðòàéìàéäû, ê¸ði áîëûï ê¼ðiíáåéäi; êåðiñiíøå, êåði ºîç¹àëûñ áàñòàëûï, á¸ði æàñàðàäû. ʸði àäàìäàðäû» ຠøàøû ºàðàéûï, ñàºàëäû åðêåêòåðäi» áåòòåði æûëòûðàï, ã¾ë æàéíà¹àí æàñòàð¹à àéíàëàäû; åðåñåê åðêåêòåðäi» äå ò¸íäåði ¸ð ê¾í ñàéûí, ¸ð ò¾í ñàéûí æàñàðûï, ò¸íi äå, æàíû äà æà»à òó¹àí áàëàäàé áîëàäû, àðû ºàðàé áiðòå-áiðòå æîº áîëàäû. °ðò¾ðëi çîðëûº-çîìáûëûºïåí ¼ëòiðiëãåíäåðäi» ì¸éiòòåði äå áiðíåøå ê¾ííi» iøiíäå æîº áîëàäû. Êiøi Ñîêðàò. Æàòæ½ðòòûº, îíäà æà»à òiðøiëiê èåëåði ºàëàé ïàéäà áîë¹àí? Áið-áiðiíåí ºàëàé òó¹àí? Æàòæ½ðòòûº. Ľðûñ, Ñîêðàò, îë êåçäåãi òàáè¹àòòà òiðiäåí òiði òóó äåãåí áîëìà¹àí. Åðòå êåçäåãi æåðäåí ïàéäà áîë¹àíäàð ñèÿºòû ñîë êåçå»äåãi ½ðïàºòàð äà æåðäåí òàðàë¹àí. Óàºûòû áiðiíøi àéíàëûìíû» àÿºòàë¹àí êåçiíåí áàñòàë¹àí á½ë òóðàëû åñòåëiêòi áiçäi» áàáàëàðûìûç ñàºòàï ºàëäûð¹àí. Îëàð îñû ê¾íãi àéíàëûìíû» áàñûíäà òó¹àí. Á¾ãiíäå ê¼ï àäàìäàð åø íåãiçñiç ñåíáåãåí à»ûçäàðäû áiçãå îñû æàðøûëàð æåòêiçãåí.

±àðûø ºàçiðãi áà¹ûòûíäà àéíàëà áàñòà¹àíäà æàñ ò¸ðòiái ºàéòà ¾çiëiï, á½ðûí¹û¹à ºàðàìà-ºàðñû áîëäû. ´çäåði àç, æî¹àëûï êåòå æàçäà¹àí òiðøiëiê èåëåði ê¼áåéå áàñòàäû, àë æåðäåí æàðàë¹àí äåíåëåði ºàðòàé¹àí øà¹ûíäà ºàéòàäàí ¼ëiï, æåðãå êåòå áàñòàäû. Áàñºà ºàë¹àíäàðûíû» á¸ði ¼çãåðiñêå ò¾ñiï, ò½òàñ æà¹äàéäû» içiìåí æ¾ðiï, åëiêòåé áàñòàäû. Á½ë åëiêòåó á¸ðiíå: ä¾íèåãå êåëóãå, æàðàòûëó¹à, ºîðåêòåíóãå ºàæåò åäi, ¼éòêåíi òiðøiëiê èåëåðiíå æåðäåãi áàñºà ò¾ðäåí òàðàëóûíà ð½ºñàò åòiëìåäi, áiðຠ¹àðûøºà ½ºñàï, æàðàòóøû ¼ç äàìóûíà ïà»äàíà ºàðàóäû, áàñºàëàð¹à ì¾ìêiíäiãiíøå ½ðïà¹ûí ¼ç áåòiíøå òóäûðûï, ºîðåêòåíäiðóãå á½éûðäû. Ѽéòiï, áiçäi» ïiêiðiìiç íåãå áà¹ûòòàëñà, ñî¹àí ºàéòà êåëäiê. Æàíóàðëàðäû» ºàéñûñû ºàíäàé ñåáåïòåðãå áàéëàíûñòû ¼çãåðiñêå ò¾ñêåíií àéòó ¼òå ½çàº, ê¼ï óàºûòòû êåðåê åòåäi; àë àäàìäàð¹à êåëñåê, îë ºûñºà æ¸íå iñêå æàºûíäàó. Ñîíûìåí, æàðàòºàííû» ºàìºîðëû¹ûíàí êåòêåí ñî» ê¼ïòåãåí òàáè¹àòûíàí ºàòàë æàíóàðëàð òà¹ûëàíûï, ¸ëñiç àäàìäàð¹à òèiñå áàñòàäû; àë¹àøºû óàºûòòà îëàð åøºàíäàé ¼íåð áiëìåäi, òàáè¹è ºîðåêòåíó àçäûº åòòi, áàñºàøà òàáó ºîëäàðûíàí êåëìåäi, ¼éòêåíi îë êåçäå ºàæåòòiëiê áîëìà¹àí åäi. Îñûíû» á¸ði îëàð¹à ê¼ï ºèûíäûº ¸êåëäi. ʼíå à»ûçäàðäà àéòûë¹àíäàé º½äàéëàð àäàìäàð¹à ºàæåòòi íàñèõàò, ¼ñèåòòåðìåí áiðãå – Ïðîìåòåéäåí îò, Ãåôåñ ïåí îíû» ê¼ìåêøiñiíåí13 ºîë ¼íåðií, áàñºà º½äàéëàðäàí ¼ñiìäiêòåð ìåí îíû» ò½ºûìäàðûí ñûé¹à òàðòòû. Àäàì ¼ìiðií ðåòêå êåëòiðó îñûäàí áàñòàëäû: º½äàéëàð àäàìäàð¹à ºàìºîðëûº æàñàóäû ºîé¹àííàí êåéií àäàìäàð ¼ç ¼ìiði æàéëû îéëàíûï, ¼çäåðií ò½òàñ ¹àðûø áåéíåñiíå ½ºñàòûï, ¸ð óàºûòòà ¸ðò¾ðëi ¼ìið ñ¾ðå áàñòàäû. Îñû æåðäåí à»ûçûìûçäû àÿºòàëûº. Îñû àðºûëû ¼çiìiçäi» ïàòøà ìåí ñàÿñàòêåð æàéûíäà àéòºàí îéëàðûìûçäû» ºàíøàëûºòû ºàòå åêåíií ò¾ñiíóãå òûðûñàéûº. Êiøi Ñîêðàò. Ñåíi»øå, áiç ºàíøàëûºòû ê¼ï ºàòå æiáåðäiê? Æàòæ½ðòòûº. Áið æà¹ûíàí àç ºàòå ê¼ðiíãåíiìåí, áið æà¹ûíàí ê¼ï, ñàëìàºòû. Êiøi Ñîêðàò. ²àëàéøà. Æàòæ½ðòòûº. ²àçiðãi êåçäåãi àéíàëûì ìåí æàðàòûëûñ êåçiíäåãi ïàòøà ìåí ñàÿñàòêåð òóðàëû ñ½ð຺à æàóàï áåðãåíäå áiç êåði àéíàëûñ êåçiíäåãi àäàì áàëàñûíû» áàºòàøûñûí ñèïàòòà¹àíáûç, ñ¼éòiï ¼ëåòiííi» îðíûíà º½äàéäû àéòòûº: áîë¹àíäûºòàí æ¸íå àäàìäàðìåí ¹àíà åìåñ, æàíóàðëàðìåí äå ¸»ãiìåëåñå àëàòûí áîë¹àíäûºòàí á¸ði ôèëîñîôèÿëûº îé¹à áåðiëãåí, à»äàðìåí, áið-áiðiìåí ¸»ãiìåëåñå îòûðûï ¼ç ñàíàñåçiìäåðií äàìûòºàí. Îñûäàí-ຠîëàðäû» ºàçiðãiëåðãå ºàðà¹àíäà øåêñiç áàºûòòû áîë¹àíûí ê¼ðóãå áîëàäû. Òàì຺à òîéûï àëûï, áið-áiðiíå, æàíóàðëàð¹à ºàçiðãi îëàð òóðàëû àéòûëûï æ¾ðãåí ¸»ãiìåëåðäi àéòºàí. Á½ë ìåíi» ïiêiðiì. Äåãåíìåí, ¸çiðãå îëàðäû» ñ¼ç ñ¼éëåóãå, îíû òàíó¹à äåãåí º½øòàðëû¹û òóðàëû æàºñû áiëåòií õàáàðøû êåëìåé á½ë ¸»ãiìåíi äî¹àðà ò½ðàëûº. Áiðຠáiç òûíûø æàòºàí à»ûçäû àë¹à æûëæó ¾øií áàñòàäûº. Áàðëû¹ûíû» óàºûòû êåëiï, ¼çãåðiñ áîëàòûí êåçäå æåðäåí æàðàë¹àí òàéïàëàðäû» áàðëû¹û æî¹àëûï, ¸ðáið æàí ºàéòàäàí æåðãå êåòêåííåí êåéií °ëåì ¼çiíi» áàºûëàó á¼ëiìiíå ºàéòûï, ¹àðûø ¼ç òà¹äûðûíà ñàé àéíàëûìäû æàë¹àñòûðàäû. Áàðëûº æåðãiëiêòi º½äàéëàð áîë¹àí æà¹äàéäû åñòiãåííåí êåéií ¹àðûøòû» áið á¼ëiãií ¼ç ºàìºîðëû¹ûíàí àéûðàäû. ±àðûø êåði àéíàëûï, ¼çiíi» êåðåìåò ê¾øiìåí áàðëûº æàíóàðëàð¹à ¼ëiì ¸êåëåäi. Óàºûò ¼òiï, àéºàé-øó áàñûëûï, òûíûøòûº îðíà¹àí ñî», ¹àðûø ¼çiíi» ºàëûïòû ºîç¹àëûñûíà ò¾ñiï, àéíàëàñûíäà¹ûëàð¹à ¼ç ºàìºîðëû¹ûí, ¾ñòåìäiãií æ¾ðãiçå áàñòàäû. Ñîíûìåí áiðãå, ì¾ìêiíäiãiíøå ¼çiíi» ½ñòàçûíû»12, ¸êåñiíi» ¼ñèåòií åñiíå ò¾ñiðäi. Àëäûìåí îë á¸ðiíå ºàòàë ºàðàï, êåéií áîñà»ñûäû. Ñåáåái, òàáè¹àòûíàí î¹àí ¸ðò¾ðëi äåíåëiê àðàëàñòûº ò¸í åäi, ¼éòêåíi ºàçiðãi æà¹äàé¹à êåëãåíãå äåéií îë ¾ëêåí ò¸ðòiïñiçäiêêå ºàòûñòû áîë¹àí åäi. ´çiíå æàðàòóøûäàí áàðëûº æàºñû í¸ðñåëåðäi àëäû, îíû» á½ðûí¹û æà¹äàéûíà êåëñåê, àñïàíäà¹û ºàíäàé ºèûí, ¸äiëåòñiç æà¹äàé áîëìàñûí á¸ðií ¼çiíi» áîéûíà àëäû æ¸íå òiðøiëiê èåëåðiíå á¼ëiï áåðäi. Êåìå áàñºàðóøûìåí (Æàðàòóøû) áiðãå îëàð¹à ê¼ï æàºñûëûº æàñàäû. ±àðûø Æàðàòóøûäàí á¼ëiíãåí ñî» ¼ç iñiíi» á¸ðií ä½ðûñ iñòåäi; óàºûò ¼òå êåëå îíû á½ðûí¹û áåé-áåðåêåò æà¹äàé áèëåéäi, îíû» áîéûíäà ºàðàìà-ºàðñû ºàñèåòòåð ïàéäà áîëûï, ¼çií-¼çi ºèðàòó, áàð í¸ðñåíi» æîº áîëó ºàóïi òóàäû. Áiðຠæàðàòóøû îíû» ºèûí æà¹äàéûí ê¼ðiï, ºàéòà ºîë¹à àëûï, ºèðàòïàé, ºàéòà ¼ç àéíûëûìûíà ò¾ñiðåäi. Ѽéòiï ±àðûøòû ºàéòà ò¾çåï, ðåòòåï, îíû ¼ëìåéòií ºûëàäû. À»ûçäû» àÿºòàëóû ìiíå îñû. Àë ïàòøà¹à êåëñåê, êiì äå êiì ïàéûììåí áàéëàíûñòûðà áiëñå, àéòûë¹àí îé äà æåòêiëiêòi.