Айдынына аққу ұшып, қонса қаз,
Ән-думанын бастайды екен көл сабаз.
Көктем, шіркін, көзден ұшса, қонбай құс,
Көңілсіз күй кешеді екен көл байғұс.

Сенсіз өңсіз өмір сүріп, мөлдірім,
Мен де кешіп қаламын ғой көл мұңын...

Көргенде жапырақтың сарғайғанын
Есіңе түседі екен қай-қайдағың...
Жаңғыртып жер мен көкті, тау мен тасты
Келеді жарым түнде айғайлағым.

Сарғайған сен бе,
Мен бе,
Жас қайың ба?
Жөн айтпай жөгі жалған қасқаюда.

Тəніңді таңға дейін тамашалап,
Жанымды мен де бір сəт ластайын ба?..
Көргенде жапырақтың үзілгенін,
Келген-ау менің де ерте күзім дедім.

Қайтейін бір түнімнің түгесіліп,
Қайтейін кірпігіңнің сүзілгенін.
Сарғайған жас қайың ба,
Сен бе,

Мен бе?
Ей, жүрек, есіңді жи, емге көнбе!
Алдымда – алмағайып жолайырық,
Білмеймін, желге ерем бе, жерге енем бе...

Көргенде жапырақтың қалқығанын,
Қарадай жаурап, тоңып, қалтырадым.
Желбуаз жер мен көктің арасынан
Өзімді-өзім таппай шарқ ұрамын.

Сарғайған сен бе,
Мен бе,
Қайың ба, əлде?
Сарғайсам...

Күз бен Қыздан айырмам не?!
Жас қайың жылап жатса – жазы өткен де,
Жас қайың құлап жатса – жай ұрған де!
Көргенде жапырақтың өртенгенін,

Көмілді көк түтінге көркем көңіл...
Барады көз ұшында дəурен көшіп,
Көзіңді аш,
Есіңді жи, еркем менің...

* * *
Оңашаны олжалап,
Шеттеу жүріп шертем мұң.
Тағдырын кім болжамақ? –

Сүйдім,
Күйдім,
Өртендім...
Өртендім де басылдым,

Жек көр, мейлің, жек көрме.
Тарыдайын шашылдым
Тауық пенен кептерге...
Арбалдым да алдандым,

Алдандым да айныдым.
Елі бар ма Арманның?
Емі бар ма Қайғының?
Қаңсып қалды кең арнам,

Көктен тамбай емге бұлт.
Бола алмадым мен арлан,
Бола алмадың сен де елік.
Неғылайын бал ашып

Бар мен жоқты теңгеріп?
Ақыл қалды адасып,
Сезім қалды сенделіп.
Махаббаттың орнына

Машақатым бітпеді.
Өмірімнің соңына
Алла қояр нүктені.
Сумаңдаған жел күні

Судырайды қамысым.
Əңгімеміз ендігі
Əрі жалған, əрі шын.
Дүниенің кеңдігі –

Жаһандағы мəңгілік.
Дүниенің кемдігі –
Жапандағы жаңғырық.
Жазылмайды «кеселім»,

Ғашықсыз əн – далбаса əн!
«Махаббат жоқ!» десе кім,
Абай сөзін алға сал.
(əзіл-шыны аралас)

Тамағың пісіп тұрса түсте сенің,
Тарығып, мұнша əуреге түспес едім.
Дəм түгіл талқан ғұрлы татымы жоқ
Сорпасын өзағамның ішпес едім.

Үзіліп тұрмаған соң емешегім,
Тағдырмен таңнан тұрып егесемін.
Қазақтың қамыр салған еті болса,
Палауын өзағамның жемес едім.

Жау менен жоқ ежелден жатқа сенім.
Жанымның жардан бөлек таппас емін.
Қымызым қыз-қыз қайнап тұрса алдымда,
Орыстың ащы арағын татпас едім.

Жайымды айтпай біліп тұрмағасын,
Жанымның табар дейсің кім дауасын.
Ташкенттің талтүсінен сая таппай,
Сағындым Алматының түнгі ауасын.

Қызығып қарамайды қыз десе кім? –
Күніне сол құрғырмен жүздесемін.
Қасымда қалқатайым қатар жүрсе,
Көзімді көрінгенге сүзбес едім.

Тауқымет тағдыр салған бастан асты –
Соғамын тауға басты, тасқа басты.
Тəңірім мекендеген көк болмаса,
Тар екен ақындарға аспан асты,

Тар екен ақындарға аспан асты...
* * *
Шешінші,
Тал бойыңды қызықтайын,

Жатқандай жапырағын үзіп қайың...
Тағатын құлағыңа сырға дайын,
Салатын саусағыңа жүзік дайын.
Жо-жо-жоқ!

Керегі жоқ ештеңенің!
Балқаймақ бəденіңді қош көремін.
Ес-түссіз қунап жатқан, тулап жатқан
Естиін жүрегіңнің кешкі əуенін.

Лүп-лүп-лүп...
Қандай жұмсақ, мəп-мəйін үн?!
Ару мен ақ қайыңда жоқ па айырым?
Кешірші, айналайын, аңсарымды,

Шешінші, айналайын, Ақ қайыңым!..
Шешінші...
Жаным, күнім, шешін, шешін...
Денеңде – дегбір, дертім,

Төсіңде – есім...
Сыр суын сирағыммен кешкім келді,
Кешірсін, Жаппар ием, кешірмесін.
Шешінші,

Не көрсек те бір көрелік!
Ібіліс із кессе де үндемелік.
Анадан туған осы қалпымызбен
Қып-қызыл отқа оранған түнге енелік!

Шешінші, көкем...
* * *
Гаухарға
Ауырма,

Ешқашанда ауырмашы!
Санаңды сауықтырсын Сəуір басы.
Адамдар бір-бірінің тілеуқоры,
Адамдар бір-бірінің бауырласы.

Айтпайық сен де, мен де ауырдым деп,
Алда əлі біз көретін тəуір күн көп...
Жұмағы тіршіліктің тəрізденіп
Шығады бүгін-ертең сəуір гүлдеп!

Аңқылдап əлдеқайдан самал есер,
Мың-сан гүл баһар ашып далада өсер!..
Жалт ойнап Жаратқанның жанарында,
Жарылқар жер-жаһанды қара нөсер!

Сəрінің сауырынан саулап арай,
Шашырар Күн шапағы тауға қарай.
Көзмоншақ көлшік тұнып көшелерде,
Қалмай ма бір тазарып аула, маңай?!

Ұласар сəуір соңы маусым айға,
Апырай, тырналардың даусы қайда?
Көк тасы Самарқанның ерігенде,
Орнынан бір қозғалмай тау шыдай ма?!

Мезгілдің айта берем қай мінезін? –
Ол сенің мұңлы мекен – ойлы көзің.
Мүбада маған, жаным, кезіксе етті
Арбайтын Айдың өзін Лəйлі кезің...

Ауырма,
Аман болсын бауыр, бүйрек.
Айтпайық сен де, мен де ауырдым деп.
Жалғаны Жаратқанның жалт бермесе,

Алда əлі біз көретін тəуір күн көп...
Ауырма, айналайын.
* * *
Сен кім едің?

Жаным-ай, неге сонша мөлдіредің?
Жасырған жан біткеннен құпияңды
Білем деп өзімді-өзім сендіремін.
Білем деп өзімді-өзім сендірем де,

Қараймын өліп-өшіп сол бір өңге.
Тұтанып келе жатқан іштегі отты
Қайтемін, жандырам ба, сөндірем бе?
Кімсің сен есік ашып енген ішке?

Көргенім, көріскенім өң бе, түс пе?
Тілегін Тəңір ием қабыл алып,
Жүрегім түсті тылсым тербеліске.
Кімсің сен?

Жайыңды айтшы, қандай жансың?
Қара түн Хабаршымдай таңға айналсын!
Бұл сəтті іштей сезіп сен де, бəлкім,
Күткенсің,

Сағынғансың,
Сарғайғансың...
Кімсің сен,
Сүйіктім-ай сұңғақ қана?

Жайыңды айт,
Жан сырыңды жұмбақтама.
Бағыңнан бал-бұл ұшып бал дəуренің,
Күз келер,

Қар қонақтар бұл баққа да...
Кімсің сен?
Еркімнен тыс езілді ішім...
Елп етпес əлде ешкімге сезімбісің?

Əлде, əлде...
Жан-жүрегін мұң жайлаған
Жалғызы Жаратқанның – өзімбісің?..

Бірте-бірте салқынсыған сезіммен
Кездеріңді көріп жүрмін көз ілген.
...Мен көтеріп алып ем-ау күн кеше
Бір тал гүлді –

Жерде елеусіз езілген.
Бір тал гүлім,
Қайта түлеп, бүрлеген,
Сен болмасаң, сыр бөлісем кімменен?

Өз жарамның өзім ашып ауызын,
Өз шоғымды кезім қанша үрлеген?..
Тағдырымды –
Бір тал гүлмен селбескен

Жетімекше жетелеттім желге ескен.
Салқын тартқан Саратанға жеттім-ау,
Солқылдатқан тамырымды сол кештен!..
Бір тал гүлім гөзелі еді-ау бір бақтың,

Қанша мəрте бірге тоңдым, дір қақтым...
Гүлзарыма сұғын салды қай неме?
Гөзелімді қай кəззапқа ұрлаттым?
Мезгілім-ай,

Мекендеген Ай қасын,
Қан қақсатып кетті сені қай жасын?
Бір тал гүлді отыратын иіскеп
Қайран, күнім, хабар берші, қайдасың?

Жоқсың...
Барсың...
Шындықсың да жалғансың,
Алты қырдың аржағында қалғансың.

...Мен сияқты,
Өткен-кеткен адамдар
Жерде жатқан жетім гүлді аңғарсын,
Аңғарсын да – аяласын, қолға алсын!..

* * *
Білмей далмын
Кімге айналдым?
Кім керек?

Сиқым қашып... сыймадым-ау жер-көкке.
Кеудемдегі тыным таппай бір бөбек,
Бұлқынады, жұлқынады жөргекте.
Қайта бүрлеп,

Қайта гүлдеп,
Жаңарып...
Қайран, жүрек, көтергелі нар жүгін,
Алпыс екі тамырыңа таралып,

Араласып кетті деп ем қан-жыным, –
Бекер екен...
Уақыт бəрін жеңді енді.
Қарыс жерім қашықтады шалғайлап...

Сері күнім серік іздеп сенделді,
Сенің шырын сезіміңе қанбай ғап.
Маңдайыма бұйырғалы бұла күн,
Таңдайыма салып жүрген тəттім ең.

Қу құлқынның баса алмайтын құмарын
Соның бəрі баянсыз бір бақ білем.
Өтті, кетті...
Айта берем қайбірін..,

Саумал бүркіп Сəуір лебі, кəні, ессе?!
Алақанға толтырып ап Ай нұрын
Əппақ сүттей сіміргенім əлі есте!..
Бақ құсындай қонып тұрып қонбаған,

Өтті бəрі...
Кетті бəрі келмеске...
Айгөлектей кездеріңді сол балаң
Айналайын, алып жүрші сен де еске.

Үмітімнің күнде ұшырып үрейін,
Білем, сезем, қоштасатын таяу күн.
Тағдырыңа алаң болып жүрейін,
Сен əрдайым аман болшы, аяулым...

* * *
Баяғы сол күнің-ай, баяғы сол!
Балқып жатып жаныңда оянушы ем...
Баяғы сол қалпыңа келер ме едің,

Жаратқанға жаныңды жая білсең?
Бəрі өткен бе,
Құдай-ау, бəрі өткен бе?
Тап болғандай жайым бар тар өткелге.

Жер түбінен шырқырап жетуші едің,
Шақалақтай жүрегім шар еткенде.
Қайда қалған сол күндер, қайда қалған?
Жанымызды қай індет жайлап алған?..

Қансыз-сөлсіз дүние-ай,
Қайыршының
Қара бақыр құнындай майдаланған.
Періште боп тумайды кім анадан?

Пендесің деп ешкімді кінəламан.
Қаймананы қаңбақтай қақпақылдап
Қайда əкетіп барады мына заман?
Ақылды алтын,

Билесе сезімді ақша,
Өзге – жаман,
Өзгеден өзің жақсы, ə?!
Жүректердің түбінде Төбе бидей

Түгесілмес, түңілмес Төзім жатса!
...Баяғы сол күнің-ай, баяғы сол,
Мейірімді ең,
Абзал ең,

Аяғыш ең...
Қайғысын ба, мұңын ба, қамсызын ба –
Жүрегіңнің қаладың қай əнін сен?
Шыныңды айтшы?

* * *
Бейілім саған деген беріштенді,
Көлгірсіме,
Көзге ілме,

Көріспе енді.
Бұл дүниеден не қайыр, не үміт бар,
Ібіліс иектесе «періштемді»?
Өткінші,

Бəрі өтірік,
Бəрі жалған!
Сағыну, өліп-талу – сағым, арман...
Баз кешіп бəр-бəрінен,

Бақиға еніп,
Дамыл алған жөн шығар, дамыл алған.
Көп екен дүние сыры мен ұқпаған,
Ішіне қара түннің еніп барам.

Қойнынан қара түннің күнə арқалап
Сен енді əуре болма келіп маған.
Келгенмен ене алмайсың ішіме енді
(болғанмен түрің түзік, түсің өңді).

Бірі аяр, бірі сиқыр сылқымдардың
Қаншасы түн ішінде түсіме енді...
Түбімді (түрімді емес) түсінгенмен,
Бəрі де ішімде өлген, ішімде өлген!

Сен де соның бірісің,
Бір көргенге
Періште, Перуайым пішінденген.
Сенбеймін!

Екі жалған – енді арамыз,
Сенгенмен сергелдеңге жем боламыз.
Мен жоқпын,
Мен жайында енділікте

Илейсің-ау, илейсің
Қара жерді балшықтай.
Күйлейсің-ау, күйлейсің
Қарға аунаған қаншықтай.

Терлеп-тепшіп тақымың,
Шашылуға шақ қалды.
Басыңдағы ақылың
Табаныңда тапталды.

Көлік жайлы, көш аман,
Бабында əлі баукесер.
Жұрттың бəрі – есалаң!
Жұрттың бəрі – əумесер!

Аспан төрі алтықат
Адым сайын тұр аңдап:
Ақ төсіңді жарқырат!
Аш беліңді бұраңдат!

Өмір – қара,
Өмір – ақ...
Азан-қазан жер мен көк.
Шаштарыңды қобырат!

Қолдарыңды ербеңдет!
Көкейтестің көксеген –
Көбелек пен көкшыбық,
Ашық-шашық бөксе, бел...

Арманыңа жет, жігіт!
Деліқұлы дененің
Елшісіндей қас-қабақ.
Дегбірсіздеу неменің

Есі-дерті басқа жақ...
Сүю, күю, мұңаймақ –
Өткен күннен бір айғақ...
Бүгінгі өмір – Жынойнақ!

Бүгінгі өмір – тым əйбат!
* * *
Сен – Бойжеткен, Мен – Жігіт,
Сен Ай болсаң, Мен бір Күн.

Жақсыларша жөн біліп
Танысайық, кел, құрбым.
Көз – көңілдің өлшемі,
Көзің сенің тұнық қой.

Арбамаймын Мен сені
Кейбір жылпос жігіттей.
Жақсылыққа жан байып,
Тапсын көңіл жарасым.

Əнмен, жырмен жалғайық
Екі кештің арасын.
Мына бізден бұрын да
Танысқанмен тосыннан

Талайлардың ғұмырда
Тағдырлары қосылған.
Бір күлдіріп, жылатып,
Бізді де əлі сынар күн...

Бəлкім, сені ұнатып,
Бəлкім саған ұнармын.
Көңілімнің ағына
Көзің жетер қалайда.

Мұнан кейін тағы да
Кездесейік, жарай ма?
* * *
Тұңғиық теңіз түбіне

Отырма ойды батырып.
Шаттан, күл туған күніңде
Шараптан ұрттай отырып.
Санамай тілін сағаттың,

Жанымыз тауып жарасым,
Қып-қызыл нарттай шараптың
Қызуы қанға тарасын!
Өткен бір күнге наз артып,

Балалық шақты есіңе ал.
Күлсең, күл көңіл тазартып,
Жыласаң, жыла, несі бар?!
Не ойласаң бүгін мақұл-ды,

Кештің де мынау Сен – көркі.
Аңқылдақ мендей ақынды
Сүйемін десең – ол да еркің!
Демеймін мен де: «сүймеші»,

Бəрі де бəрі жарасар.
Қалып та қоям үйде осы
Қарсылық етпей, қаласаң.
Алқына соғып жүрегің,

Əн шырқа, биле, күл, ойна...
Қамшыдай қысқа бұл өмір
Өтіп те кетер былай да!
* * *

Қарақат көз, қарағым, мойыл – жанар,
Қандай жігіт қалаулы ойыңда бар?
Он сегізге жеткенше ойын болар,
Он сегізден өткен соң тойың болар.

Тойың болар,
Той кеші думан болар,
Жаның, тəнің өртеніп, құмар қанар.
Ал сонан соң,

көз алдын көлегейлеп
көшкен көңіл орнында тұман қалар,
Бірақ мұны жас кезде кім аңғарар?
Қызғалдаққа қырмызы ұқсап өңің,

Үлбірейсің үзіліп қыпша белің.
Жүрегімде жүз үміт күрсінеді,
Жай-күйімді, жаным-ай, ұқсаң едің.
Ұқсаң едің,

ойымнан шықсаң едің,
Жабығады-ау жас жүрек жықса көңіл.
Дертті жүрек, өлеңшіл өртті жүрек
Айығар ма арудың жұтса лебін?..

Ақ қанатты желкенше жайып келіп
Айдыныма қонып ең лайық көріп,
Алданышы көңілдің, аққуым-ай,
Қолдан ұшып кетпеші ғайып болып?!

* * *
Кірпігіме асылған
Үміт шығын үзбедім.
Қауызынан ашылған

Гүлдерімді іздедім.
Жапырағы жанымның
Сарғаймасын тым ерте
Шаттығыңды сағындым,

Күлімдеші, Күн – ерке.
Саған іңкəр көңілдің
Көктеміне қарашы.
Өн бойымды лебіңнің

От деміне орашы.
Бұрымыңды тарқатып
Иығыңа сал, Күнім.
Тіл ұшынан бал татып,

Тынысыңа балқиын!
* * *
Көзімнен сырғып лағыл жас,
Көкірегім сыздар, күрсінсең.

Қарақат көзді қарындас,
Жайыңды айтшы, кімсің Сен?
Алдыңа салып уақытты,
Алданып жүрген жанбысың?

Азғантай ғана бақытты
Малданып жүрген жанбысың?
Жалғанға нəзік үміттей
Жалғанып жүрген жанбысың?

Береке, құты бірікпей
Жан бағып жүрген жанбысың?
Тиянақ, тағат таба алмай,
Толғанып жүрген жанбысың?

Қияға қанат қаға алмай,
Қомданып жүрген жанбысың?
Көзімнен сырғып лағыл жас,
Көкірегім сыздар, күрсінсең.

Қарақат көзді қарындас,
Хабарыңды айтшы, кімсің Сен?..
* * *
Жасыл бақ, жапырағына Айды ораған,

Жас гүлзар. Жауқазын гүл жайған алаң.
Ақсаумал самал есіп айналадан,
Шашыңды торғын торы аймалаған
Сол бір кеш менің есімде.

Көз қанып көркем, гөзəл көріністен,
Күдіктен гөрі сенім болып үстем,
Елжіреп, егіз жүрек еріп іштен,
Бақыттың бал шарабын бөліп ішкен

Сол бір кеш менің есімде.
Жылаған,
Жұбана алған,
Қуана алған.

Жасарып, жанаттанып мына жалған.
Ақ сезім,
Айнымасқа шуақ – арман,
Ай, жұлдыз аспандағы куə болған

Сол бір кеш менің есімде...
* * *
Көнбеген ырқыңа əлі
Көңілдің мастығындай,

Кеудеңде бұлқынады
Бір сезім жас құлындай.
Көбелек кеткен ұшып
Бүгінде бұрымыңнан.

Кім мəңгі өтпек ішіп
Көзіңнің тұнығынан?
Наз əннің біріндейсің
Көмейде діріл қағар.

Газонның гүліндейсің
Ызғарға ұрынбаған
Лебің – нəр, тынысың – бал,
Ұқсайсың бойжеткенге.

Білмеймін, гүл ұсынар
Қай жігіт қай көктемде?..
* * *
Жабырқау жанды жұбатпай

Көңілдің күйректеу əні,
Көмілген көзі бұлақтай
Кездесу сиреп барады.
Елп етпе сезім, елік көз,

Балғын наз, ерке, бал қылық,
Семсерлі сертке берік кез,
Қалайша лезде қалды ұмыт?
Құралай қыз-ау, əнқұмар,

Көңілің неден дəркүмəн?
Арманның шығып алдынан
Сүйгенімде ме бар кінəм?
Гүл өмір, құшуақ таңыңа

Бозторғай болып əн төктім.
Жүрегімді ұстап қолыма,
Жолыңа жырды тəрк еттім.
Үзіліп кеткен үміттей

Жүрекке жібі жалғанбай,
Із-түзсіз көзге ілікпей
адасқан аққу – армандай,
Арамыз бүгін – көк пен жер,

Арамыз бүгін – көк тұман.
Көңілден көшіп көктемдер,
Өмірден өшіп кетті ме əн?
Таңдайда ерір бал десем,

Тағдыры жұмбақ жан ба едің?
Айтылмай жүрген əлде Сен
Əуені бөлек əн бе едің?
Тірлікте тыным бермейді

Аңдағай ойлар андыздап.
Жүректің қылын тербейді
Жабырқау жырым жалғыз қап.
Шектеулі мына жалғанда

Шеттеу бір қалып шер кештім.
Азғантай ғұмыр қалғанда
Алдамағай да енді ешкім...
* * *

Бағала мені, бағала,
Көзімнің жасын ішпе, Сен.
Шағала – көңіл, шағала,
Шалқарда шалқып ұш десең.

Азапта, мейлің, əуреле,
Сұрап та жатпан «неге?» – деп.
Ұрынған жарық сəулеге
Мен бүгін көзсіз көбелек.

Ажалдан аман ап қалар
Аялы жандар қорғалап.
Ақынның аты – аппақ ар,
Түсіре көрме арға дақ.

Адалдың жаны асыл-ды,
Келетін дəйім көмекке.
Қорғасаң қорға басымды,
Қолыңнан келсе, қор етпе!

Аз қонып көрік – бағыма,
Жүрекке кетпе қайғы сап.
Жаз болып келіп жаныма,
Жадырай күл де жай құшақ!

...Бағала мені, бағала,
Көзімнің жасын ішпе, Сен.
Шағала – көңіл, шағала,
Шалқарда шалқып ұш десең!

* * *
Елемейін,
Еленбейін десем де
Еркімді алдың,

Еліктей қыз, есен бе?
Іңкəрлік пе, құштарлық па, білмеймін,
Ілкі сезім не менде бар, не сенде...
Көздеріңе көзім менің түспегей,

Інжу көзден інжіл алып ішпегей.
Саған, жаным, бұл жасымда не айтамын?
Түк те айта алман,
бəрі-бəрі іште ғой...

Он сегіз – от,
Отпен ойнар қай батыр?
Неге мені кеш шақырдың айна түн?
«Мезгіл жетпей қалмақ па еді гүл солып?» –

Осыны ойлар отызында ойлы ақын.
Ойлаймын да елемеуге бекінем,
Елемеуге бекінем де өкінем.
«Отыз» – деген ойға шомған орманды

Өртермісің Он сегіздің отымен?
Қылығыңмен, тұнығыңмен, көркіңмен
Еліктей қыз, айырдың-ау еркімнен.
Сезімімді бұрай беріп қайтесің,

Мен бір күймін əлдеқашан шертілген.
Көзің жұмып, ернің тоспа алқына,
Сағынсаң да берік болшы салтыңа.
Кеш оянған махаббатта кінə жоқ,

Кеш оятқан мына бізде бар кінə!
* * *
Сенсіз көңіл құлазыр, жетімсірер,
Аз да болса қасыма отыршы, кел.

Қызығынан өмірдің тез тойындым
Қызыл күрең сырадай көпіршіген.
Аз да болса, қасыма отыршы, кел.
Сыздағанда жүректің жарасы анық

Жаның бір сəт тілейді оңашалық.
Біз екеуміз қазақы домбыраның
Егіз, қоңыр үніндей жарасалық.
Айтар сырды үн-түнсіз тыңдап, оқып,

Отырайық бірауық мұңға батып,
Өкінішке өзекті тырналатып,
Жанар жасын сынаптай сырғанатып...
Көңіл жаяу,

кезінде көңіл қаяу
Көз алдыңда көлкиді қоңыр бояу.
Түн көрпесі тұмшалап, тұншықтырып
Өшіп бара жатқандай өмір баяу...

Жаным мұңын,
жасырсын жанар жасын,
Жалын жылым, білемін, жаңармасын.
Бозбала күн қызығын қозғамағын,

Мəңгілікке ол жоғалтқан ақ алмасым!
Көңіл шіркін құлазыр дара жүрсем,
Қасыма кел, отыршы, қарағым, Сен.
Жарық таңға үмітті жалғар ма едім

Жабыққанда жанымда бола білсең?!
Қасыма кел, отыршы, қарағым, Сен.
* * *
Дертімнің таппақ болып дауасына ем

Сені іздеп теңіз кешіп, тау асып ем.
Таптым да,
Тапқаным сол – тыныстаймыз
екеуміз бір қаланың ауасымен.

Жүрсек те бір қаланың татып дəмін,
Білсек те бізге лайық бақыт барын,
Тағдырға мойынсұнған момындардай
Тақпаймыз өтіп жатқан уақытқа мін.

Жырақтап жасыл барқыт бағым менен,
Бүгінде жылжимын жай ағынменен.
Сен кейде жолда жалғыз кездесесің
Мен кейде келе жатсам жарымменен.

Өртеніп жар төсекте жалын – денең
Сеземін, безе алмайсың, жаным, менен.
Мен кейде жолда жалғыз кездесемін
Сен кейде келе жатсаң жарыңменен.

Жаңылып жүрдек жүрек дүрсілінен,
өтемін.
Сен қаласың күрсінумен.
Ерте өніп мезгілінен сөніп қалды-ау

Бір тал гүл көктей алмай бүршігінен...
Біз – кеме,
Тағдыр деген – терең теңіз,
Алыста керім көктем, кең өлкеміз...

Ілесіп бізбен бірге қайда барсақ
Қалмайды қасымыздан көлеңкеміз...
* * *
Бастау алған бұлақтан кəусар көлім,

Тұнығыңды, шөлдесем, таусар ма едім?
Жанарыммен үн-түнсіз жайымды айтып,
Кəусар көлге жаңбыр боп жаусам дедім...
Жараса ма жақсыға тұйық болған,

Соншалықты сен асар биік пе арман?
Қалай ғана ерітіп алсам екен
Ерніңдегі күлкіңді ұйып қалған?
Қуанышын, бақытын бұлдамаған

Кезіксе екен бағыңа бір ғана адам...
Қалай ғана жылытып алсам екен
Көзіңдегі жұлдызды мұң қамаған?
Жалаң сөзге елікпей жалтылдаған,

Сездірмеген сұлулық салтын маған,
Қалай ғана жылытып алсам екен
Кеудеңдегі сезімді салқындаған?
Күннен-күнге солдырған іреңіңді,

Жылдан-жылға тоңдырған жылы өңіңді,
Қалай ғана жұбатып алсам екен
Жылай-жылай жүдеген жүрегіңді?..
* * *

Жиі-жиі түсіме неге енесің,
Перісің бе,
жынсың ба,
неменесің?

Екі жаққа екеуміз кетіп ек қой
Бастан кешіп тағдырдың ерегесін.
Ерегестен жеңілдік, сен де, мен де,
Əзіз жүрек əйтпесе сенделер ме,

Бақыттылар бағында жүрмес пе едік
Жел сөзіне біреудің ермегенде.
Амал қайсы, бəрі де кеткен өтіп,
Өкіндіріп,

Өксітіп,
Өкпелетіп.
Көз жасыңның өтерде өзенінен
Өткен күнді келемін өткел етіп!

Жар жанында деп едім тынығармын,
Жарым түнде төсектен жұлып алдың.
Өзің емес, кездесіп елесіңмен
Есігімнің алдында жүріп алдым.

Жиі-жиі түсіме неге енесің,
Мазалаудың сезсең де жөн емесін?
Түн жамылып келетін төсегіме
Перісің бе,

жынсың ба,
неменесің?
* * *
Базары қызық бал күннен

Қаламай жүріп гүл өзге
Қалайша суи қалдым мен
Өзіңнен, қалқам, лезде?
Өзгердім қалай тосыннан,

Кінəлі, айтшы, кім бұған?
Көрем бе жақын досымнан,
Көрем бе жақын құрбымнан?
Суынды көңіл тез неге,

Тəттіге тойынғаннан ба?
Аңсарым ауып өзгеге,
Өзгеде ойым бардан ба?
Мезгілсіз солып гүл – өңің,

Өткен бір күнге кектеніп,
Өзің де мені, білемін,
Өлердей кеттің жек көріп!
Жүрсең де налып жалғанға

Өзгеше ғажап өрсің-ау!
Мен жайлы сұрай қалғанға
«Дон-Жуан еді», – дерсің-ау.
Мазаққа душар болған жан

Азапқа қалай көнсін-ау?!
Мен жайлы сұрай қалғанға
«Қатыгез еді», – дерсің-ау...
Керек пе, əлде, өзгеше ем,

Суынды неден бұл көңіл?
Себебін өзің сезбесең,
Білмедім, қалқам, білмедім...
* * *

Өкінбеймін біреуді өпсең де өліп,
Өкінбеймін өзгеге кетсең де еріп.
Жазмыштың маған жазған пендесіне
Мен-дағы кезігермін көп сенделіп.

Мұң ба екен,
Мұның бəрі уайым ба екен?!
Бүгінде ойым бөтен, жайым бөтен.
Қойнына қона алмаған қос аққуға

Қол бұлғап қала берер – қайың мекен...
Жабықпа,
жарылқасын бетіңді алдан.
Өткен күн өшкен, көшкен секілді арман...

Болар-ау бəрі де ұмыт,
Амалым не,
Аяймын махаббатты жетім қалған.

Жаз бойына жапырақ жанып біткен тəрізді,
Өзегінен өмір – сөл ағып біткен тəрізді.
Қу ағашта қу бұтақ құлазыған көңілдей
Қыс келуін тезірек талып күткен тəрізді.

Қызуы мол, қызықтан босап қалған құшағы
Көшкен жұрттың қоңыр бақ қорымына ұсады.
Жылап аққан жылғаның жалқы жыры болмаса,
Естілмейді ештеңе,

Естілмейді құс əні...
Қимас, сыйлас көңілдің ақ мəйегін аршымай
Үнсіз тұрмыз екеуміз еңсемізді жаншып ой.
Жалғыз-жарым жапырақ бұтақтарға ілінген

Кірпігіңе асылып тамбай қалған тамшыдай.
Өз-өзіңнен жеңіліп, жылап тұрсың егіліп,
Жүрек сөзін айта алмай,
Жібек – сезім сөгіліп.

Қоңыр күзде біз тұрмыз
қоңыр бақтың қойнында
Бір көрінбей, көрініп,
Көк мұнарға көміліп...

Қайда, жаным, баяғы ыстық құшақ, отты ерін?
Қайда кеткен аяулы сенің, менің көктемім?
Мүлгиді жай марғау бақ үнсіздіктей ұйыған,
Жазбен көшіп кеткендей бізге таныс тəтті өмір.

Жылап тұрсың егіліп,
Жеңіл ме екен маған да?
Мойныңда емес,
моншағың мөлтілдейді жанарда.

Дейсің маған дегбірсіз дір-дір қағып ерінің:
«Ұмытайын қалайда,
Сен де ұмыт, жарай ма?
Тар болғандай тағдырға ошақ басы, от қасы,

Танысып ек екеуміз,
Табысып ек бақта осы...
Саған сонда ашылған жүрегімнің қақпасы,
Сол қақпаны, өтінем, енді қайтып қақпашы?..»

Бере алмастан сұрағын,
Ішке бүгіп күмəнін.
Үнсіз тыңдап тұрды бақ
қоштасудың бұл «əнін».

Жамыратып қозыдай жанарымның бұлағын
Алғаш рет мен сонда ағыл-тегіл жыладым.
...Ғашықтарға күн кеше болған жайлы гүл жұмақ
Қоңыр бақ тұр қорымдай қоңыр күзде тұнжырап...

Күрең шай қош иісті қаймақ қатқан
қаныңды құр асаудай ойнақтатқан.
Қолынан қыз баланың шай ішуді
айналдым ағайыннан ойлап тапқан.

Майысып тіл қатқандай құрақ көлге
қос бұлақ тулап ағар құлап белге.
Көзінен қалқатайдың нұр ішкендей
желпініп отырарсың жұмақ – төрде.

Күрең шай күн нұрымен бапталғандай,
Ақ білек ай нұрымен апталғандай.
Кесеге дəміл-дəміл қол созасың
бір дауа жүрегіңе тапқан жандай.

Қыз бала қызыл күрең шай ұсынған
жазбайды сол мақамды майысудан.
Жақ ашпай жайдан-жайға отырар ма
жас мейман жаны жылып, бойы ысынған?!

Əнменен жеткізуге наз арманын
төрдегі домбыраға созар қолын.
Бойжеткен бір қызарып, бір бозарар
Бейіштің көрген жандай гөзал бағын.

Түндіктен саумал бүркіп ай көшеді.
Іргеден қоңыр самал жайлы еседі.
Сүйріктей қыз саусағы діріл қағып
шарасыз сипалайды шай кесені.

«Айнамкөз», «Айқабақ» пен «Майдақоңыр»
салмай ма тыңдаушысын ойға небір...
Көзінде қалқатайдың мөлт-мөлт ойнап
тамшыдай тұна қалған қайран өмір...

* * *
Өмір бізге бір-ақ келер, көп келмес,
Лəззат лебі азаппенен өткелдес.
Шын махаббат, біле білсең, шырайлым,

Үйленумен,
Үй болумен шектелмес.
Ардағым-ау,
Айтқан сөзім ұнамай

көңіліңе алып жүрме күмəн ой.
Махаббат, ол – көгершінің емес пе,
Көгершінді торға қамау күнə ғой?!
Тағдыр бізге кей кездері тым қатал,

Күн орнына көкірегіңде мұң жатар.
Махаббат, ол – ару аққу емес пе,
Ал аққуға оқ атуға кім батар?
Сүмбіл сезім – көңіліңнің күйі асыл,

Сүймегенге қалай оны қиясың?
Махаббат, ол – қарлығашың емес пе
жүрегіңе салатұғын ұясын?!
Шаттығыңның шайқап алмай тұнығын

Сен де, жаным, ойла оның ғұмырын.
Сайын дала,
Шалқар айдын сияқты
Махаббат та ұланғайыр ұлы ұғым!

Егілдім саған, төгілдім,
Ғашықтық сырын мың айтып.
Өткінші мынау өмірдің
Өзімшілдігі мұңайтып.

Жалқау жел жалба-жұлба етіп
жауа алмай кеткен бұлттай,
жанымнан менің күнде өтіп
жайымды жүрдің бір ұқпай.

Талқыма тиген тағдырдың
тарылып кейде ауасы,
жаңбырды қанша жаудырдым
жанымның болмай дауасы.

Жүректің жалын құштарын
тербеткен шақта теңіз көк,
шағала – сағыныштарым
шаңқылдап ұшты сені іздеп.

Көктеммен келер деп едім
бақытым, құсым – базарым,
қайрылмай кетті өлеңім,
қайрылмай кетті наз əнім.

Жұпарын шашып қойнауға
бүршігін гүлдің бүрлеткен,
жайланбай көңіл жайлауға,
тойланбай қалды бір көктем.

Өлеңшіл жанның қалауын
Өзің де сезіп, білмес пе ең?
Жолыңда қалды жалауым,
Қолымда қалды гүлдестем.

...Қырмызы күннің қызығы
батысқа барып батқанша-ау.
Үкілі үміт үзігі –
Өзіңді əр кез тəтті аңсау.

* * *
Тірі екенсің ғой,
Жүр екенсің ғой дін аман.
Төсінен таудың төскейге таман құлаған

тосыннан қалай тосқауыл тапсын бұлақ – əн?!
Елеңшіл көңіл елесіңді іздеп, ең жақсым,
Кездерім болған елден де желден сұраған.
Сездің бе екен,

Сарғайып болған сен үшін
сергелдең күйге түскенін сонда бір адам?
Тірі екенсің ғой,
Жүр екенсің ғой жерде аман

жанары – жақұт,
жамалы – ақық кермарал.
Еншіңде болып ен далаң –
Мынау кең ғалам,

Жұмақтың жұмсақ жұпарын алып келген əн –
Көзімнен ұшып,
таусылған шақта енді амал,
Кездейсоқ, кенет кездесе кеттің сен маған.

Аққу əнімді,
сыңсып бір ұшқан айдыннан
атты екен деп ем батылы барып қай мұндар,
Кездестің маған араға салып ай, жылдар...

Тіршілігімнің тұнығын талай лай қылған
қайда жүр едің хабарың болмай қайғымнан?
Жайдарман көңіл жатырқау тартып қалмаса,
Жүрер жолыңа жанымды – жайлау жайғым бар.

Өтпесін деп ем,
Көктесін деп ем гүл – маусым,
Уақыт, сен де жеңілмей жүрген бір жаусың.
Шырқауға беттеп шырқалған шақта үн-даусың,

Мен емес пе едім толғана толқып тыңдаушың?
Бағдатын іздеп бəдəуи болған шайырдың
бəйіті менің басыма емей, кімге аусын?..
Арманын əр кез əнімен асқақ жырлаушым,

Қайда да жүрсең нұр жаусын саған, нұр жаусын!..
* * *
Тумысынан жаныма азық гүлім,
Аңғалдығың қинайды, нəзіктігің.

Нəзік гүлдің тағдырын ойламасам,
Адам ата алдында жазықтымын.
Үйірсектеп барамын күнде саған
жақын қандай жайлауы, іргесі аман.

Сен де əзірге сырыңды сездірмейсің
кімге жомарт көңілің, кімге сараң.
Жүрегімді саф ауа, самалға орай
бір бұла күш тартады саған қарай.

Шағалалы шалқар көл шақырғанда,
Шалқаюға келеді шамам қалай?
Əрі көшіп, айналған сары аңызға
əжептəуір жылдар бар арамызда.

Сені көрсе дүрсілдеп қоя берер
жүрегімді қайтемін алағызба?
Ес жиярлық десем де кезге жеттім,
Мен бүгінде өзімнен өзгерекпін

Өліп-өшіп соншама қарайтындай
сенің мойыл көзіңнен не іздемекпін?
Тумысынан жаныма жақын гүлім,
Сезсең етті бір сəтке ақын мұңын.

Тағдырыңды шешерлік тəуекелге
жетпей жүр-ау сенің де батылдығың,
Жетпей жүр-ау менің де батылдығым.
* * *

Көздеріңе бір мұңды құйып алып
Маған қарай бересің жиі нағып?
Сенесің бе,
Соңымнан ересің бе,

Кетер болсам көз көрмес қиырға алып?
Қалқам, маған, өтінем, қиылмағын,
Қиылмағын, онсыз да қиын халім.
Жетегінде жүрсің ғой Жиырманың,

Көп күтпей-ақ көрерсің бұйырғанын.
Мені сүйген сезімің сəттік қана,
Ақылға кел,
Асықпа,

Аптықпа да.
Көзіңдегі мұң көлін шайқап төгіп,
Қолың жетер бір күні шаттыққа да.
Шаттық, шіркін, шарап қой!

Мас боларсың,
Қуаныштан кірпікке жас тағарсың.
Жанарыңды аспанға жаудыратып,
Жас жігіттің білегін жастанарсың.

Сонда, қалқам, болмай ма бəрі де ұмыт?
Жуып-шаяр жаныңды жарық үміт.
Көздеріңді мен сенің қайтсем екен
Əрі жылап,

Қараған, əрі күліп?..
Аспаны мен жас жаны алағатсыз
Саған əр кез тілеймін саламат, қыз.
...Қашан көрсең жақсыны жатқа қимас

Қайтсем екен жүректі қанағатсыз?
* * *
«Өзі ешкімді сүймейтін адамды, меніңше, ешкім де сүймейді».
Демокрит

К. Тилье
* * *
«Өзі тамаша адамның ғашық жары да тамаша болуға тиіс».
Ә. Науаи

«Адам алауының үш қайнары бар, олар: жан, сана және тән.
Жан қалауынан достық,
Сана қалауынан сыйлау,
Тән қалауынан құмарлық туады.

Осы үшеуінің қосылуынан махаббат пайда болады».
«Шабдал бұтақтары» кітабынан
* * *
«Көшкенде жылқы айдаймын аламенен,

Аулыңа барушы едім даламенен...»
...Меңдетіп мезгіл оғы кетті ме екен,
Жанымда ыңырсиды жаралы өлең.
Тауысып шарасыздан бар амалын

Сыздайды жүрегімде жаралы əнім.
Жайланды көңіліме бір мұң келіп,
Айналды ақ сағымға орамалың...
Байланды көз алдыма іңір келіп,

Ататын таңым қайда сібірленіп?
Əніне «Екі жирен» салар едім,
Даусымды бара жатыр діріл көміп.
Жолыңа қарай-қарай талды көзім,

Сауықсыз салқындады сал мінезім.
Жатқа да, жақынға да жайы жұмбақ
жанымның жұбанышы – жалғыз өзің!..
* * *

Алма бақ, бұрынғыдай сəнің кəні?
Елігім неге ішіңнен табылмады?
Шынымен көкірегіме көшкені ме
Апайтөс Алатаудың қалың қары?

Домбырам, неге сонша зар иледің?
Сазыңа жұбана ма сəби көңіл?
...Кірпігін терезелер əлсіз қағып,
Біртіндеп сөніп жатыр шамы үйлердің.

Жақсы ма жайылғаны бойға дерттің? –
Оңаша өзің жайлы ойға кеттім...
Екі кеш арасында, қарағым-ай,
Қалдырып тұрағыңды қайда кеттің?

* * *
Тəркі дүние. Түн қойны. Таң аясы...
Жүк артпашы жүрекке жан аяшы –
Құшағымда жатқанда ес жия алмай

Жиырмасыншы ғасырдың Данаясы!
Арбауына айналар адам басы
Қажет пе еді алтынның маған бəсі –
Құшағымда жатқанда жанып-ысып

Жиырмасыншы ғасырдың Мадоннасы!
Инабаты,
ұлғайып ізгі лебі
Жүз қуанып, жүрегім жүз күледі –

Құшағымда жатқанда еріп-балқып
Жиырмасыншы ғасырдың Қыз Жібегі!!!
* * *
Гүлге сендім бөктерде бүр ашар деп,

Күнге сендім көктемге ұласар деп.
...Сен жөніңді айтпайсың ақ жарылып,
Жалбарынып, жалынып сұрасам кеп.
Жайың қалай,

Біле алмай күйің қалай
Жан-жүректің жабырқап, күйінгені-ай.
...Көл түбіне шым батып кетті білем
Көк жүзінде көз сүзіп, қиылған Ай.

Гүлден нəзік,
Жаным-ау, гүлден ерке,
Көңіліңе түсті ме бір көлеңке?
Өкпе-налаң көбейіп кетті ме əлде

Күрмеуіңе келмейтін күнге келте?
Қызулы едік, қалайша мұздап қалдық,
Қашан жауар бауырын сыздатқан бұлт?
Көзіңдегі бір тамшы жасты көріп

Жүрегіме түсті ғой жүз батпан жүк,
Жүрегіме түсті ғой жүз батпан жүк...

Екеуіңе айтайыншы бір ақыл:
Мəңгі болсын махаббатың – мұратың.
Екеуіңе айтайыншы бір тілек:
Ашулансаң, ақ жауындай бүркіп өт.

Екеуіңе айтайын бір өтініш:
Бір-біріңе білдірмеңдер өкініш.
Екеуіңе айтатын бір базынам:
Жиылмасын дастарқаның – қазынаң.

Екеуіңе айтайыншы бір əзіл:
Бірің – патша, біреуің бол – уəзір.
Екеуіңе білдіретін бір назым:
Ұл көріңдер, қыз көріңдер жылма-жыл!

* * *
Сенсіз менің өмірім өлең бе еді,
Жаңармалы тірлікте, көнермелі?
Көңіл шіркін сен жаққа елеңдеулі

Қоңыр мінез қозыдай көгендегі.
Саған ауса ынтығым, ынтызарым,
Құлып салар, Құдай-ау, құлқыма кім?
Бұза алар ма қос жүрек ынтымағын

Бұлаңдатқан құйрығын түлкі-залым?
Бұлаң құйрық түлкідей алдаусырап
Талай-талай кезігер алдан сынақ...
Теңіз кешкен кемедей адаспаспыз,

Жанып тұрса жырақтан арман-шырақ.
Сенсіз маған келер ме асыл өлең?
Күзге айналар, жабықсаң, жасыл əлем.
Көңіліңе титтей бір кірбің қонса,

Жанарымның жуармын жасыменен!..
Жанарымның жуармын жасыменен!
* * *
Бұл жерде болмаса да халық бөтен,

Мен сені алыс жаққа алып кетем.
Ол жақта Еңлік пен Кебектейін
Өмірдің өткіземіз бөлек тойын.
Қаланып тау мен тастан Сарайымыз,

Өтеді оңашада бал айымыз.
Айналып ақ жібекке ақ түніміз,
Қосылар шымылдықта шаттығымыз.
Махаббат мəзірінен мазаны алып,

Шығамыз бар күнəдан тазаланып.
Ол жақта болмайды өсек, жала, нала...
Мен – Адам, сен ұқсарсың Хауа анаға.
Ұсынып жанға шипа бұлақ күміс,

Болады у мен шудан құлақ тыныш.
Күз келіп, көктем көшіп, жаз ауа ма...
Қақтаймыз тəнімізді таза ауаға.
Пір тұтып табиғаттай төл ананы,

Пенделік ізім-қайым жоғалады.
Өрбіген бізден өсіп періштелер
Гүл үзіп, жұмақжайдан жеміс терер.
Көңілді көгендемей көлеңкеге

Екеуміз кетейікші сол өлкеге?!
* * *
Сен өзің түрлі-түрлі-түрлі екенсің,
Мінезді түрлі-түрлі кім көтерсін.

Ақынды ақылынан адастырып,
бір күні бұл күйіңмен жынды етерсің.
Сен өзің түрлі-түрлі-түрлі екенсің.
Ұқсайсың бірде көлге, бірде шөлге,

Шөл мен Көл үйлесер ме, үндесер ме?
...Ауажайын алмауыттың аңғарушы ем
жалынан жайдақ тартып мінбесем де...
Құлпымды дейтіндей-ақ ашпа, бұзба,

Жүрегің жүрек емес, тас па, мұз ба?
Сабыры менен саяз сабаз болса,
Ғашық боп кетер ме еді басқа қызға?..
...Сен өзің қили-қилы-қилы екенсің,

Мінезді қилы-қилы кім көтерсін.
Кемерін толқын тепкен кеме едім мен,
Бір күні жарға соғып күйретерсің.
Сен өзің қилы-қилы-қилы екенсің...

Ернің қандай!
Ерніңді дермін балдай.
Сені көрсем кетеді есім шығып,
Ебелекті елсізде жел қуғандай.

Көзің қандай!
Көзіңе көп үңілем төзім қалмай.
Қарай қалсаң елжіреп, өне бойда
еритұғын тəрізді сезім қардай.

Үнің қандай!
Көмейіңде қырық құс құбылғандай!
Көрген сайын көңілім тоят табар,
Тал бойында ноқаттай мінің болмай.

Маңдай қандай!
Маңдайыңа мəңгілік Ай қонғандай!
Сені көрсем жаңылам жүрісімнен,
Басым менің бақыттан айналғандай!..

* * *
Жамылып жаздың неше мақпал түнін,
Жан едім сұлулардың тапқан тілін.
Алдымнан əрлі-берлі өткен сайын

Көзіме түсе берді-ау ақ балтырың.
Көзіме түскен сайын үр жамалың,
Бір тоңып,
Бір ысимын,

Бір жанамын.
Қалайын басым зеңіп бəңгідейін,
Ырқымды ықыласыңмен ырзалағын.
Еліктей екі көзің елең қағып

Алдымнан өте бердің, төрем нағып?
Ешкімге залалым жоқ жүрген жан ем,
Алаңсыз əн асырап, өлең бағып.
Көзіме түсе бердің неге менің,

Қырмызы қызыл қанат көбелегім?
Жаныңа жарық іздеп келген сəтте
Шарпылсаң жалыныма, көрер едің?!
Қайтесің көзіме көп түсе беріп,

Жүрсеңші мəз күніңді місе көріп.
Жүрегім-жолбарысым оянар да
Қаларсың қас қағымда мүшеленіп...
* * *

Күлкісінен өзінің, күлкісінен!
Күн күміс үн шашқандай бұлт ішінен.
Көшіп кеткен көктемім көз ұшынан
Қайта оралып келгендей жыл құсымен.

Жүрісінен өзінің майда-мəйін,
Аққу көлде жүзгендей айнадайын.
Нəзік, назды назымның нақышындай
Əуезіңнен, үніңнен айналайын!

Аш белінен өзінің үзілмелі!
Жүрегіме жүк болды-ау жүзің меңі...
Көлегейлер көзіңді, кірпігіңнің
ұзын легі –

сүрмелі,
сүзілмелі.
Мінезінен өзінің жібектейін!
Тіл ұшында еріген тілек дейін.

Қағып-қағып қалғанда қара қасын,
Түн түріліп,
шегінер түнек кейін.
Өндір өңін,

қия алмай желге іреңін
неге сонша тесілем, телміремін?
Жеңе алмақшы емеспін өзімді-өзім,
Не болмақшы жағдайым енді менің?..

* * *
Ағып түскен аспаннан жұлдыздайын
Ағараңдап көрінер күндіз қайың.
Таппай ыңғай мен жүрмін тілдесуге,

Ақ қайыңдай сылайды бір қыз бойын.
Қасы-көзі,
меңі мен өңі қандай?!
Екі тумас сұлуды өмір ондай.

Жүрген сəті – Ай көкте жүзгеніндей,
Күлген сəті – сыңғырлы қоңыраудай.
Шашы қандай хош иіс, қою, қалың?!
Өрілгенін,

көрсең-ау жайылғанын!
Мөлдіреген жанары мойылдайын
Айтпай біліп қояды ойыңдағын.
Айқабаққа жарасқан ашық маңдай,

Кірпігінен күміс шық шашылғандай.
Бал лебізі құйылар жүрегіңе
Өмір бойы аңсаған асыл жандай.
Қарақат көз,

Ақық тіс,
Қаймақ ерін...
Жұтсаң, шіркін, жұпарын – майда лебін!
...Екі жалған дүниеде жетпесе де

Қайран жүрек, созады-ау Айға қолын!..
* * *
Ех, Лена!
Лена, Лена –

Елена қыз,
Туды екен бізді бөлек неге анамыз?
Бойтұмар болашаққа – ақын жайлы
айтылар нелер өсек, нелер аңыз...

Себебі ол бірді сүйіп, мыңға ғашық.
Жүреді «жұмақ» іздеп... күнде адасып.
Қасынан өте қалса, қыз-қырқын мен
қарайды қауыздарын гүлдер ашып.

«Көкте ме, періштелер жерде ме?» – деп
Болады болмыс сырын зерделемек.
Кей-кейде жыр оқиды ол, теңіздейін
толқи кеп,

тебірене кеп,
тербеле кеп!
Есігін ешкімге ашпай енді бірде,
Ен дүние, елеңдемей мол дүбірге,

Оңаша ой кешеді, сөйлеседі
Өкпе айтып өлеңімен кемді күнге.
Жалғыздық жатса-тұрса жанын жердей,
Жүргені кейде өзіне дамыл бермей,

Түнімен жау түменін жайратпаққа
найзасын қайрап шыққан жауынгердей!
* * *
Сақта мені.

Көгершіндей көңілім аппақ еді.
Алып кетіп жүрмегей əлдебіреу
жан баспаған белгісіз жаққа мені...
Сақта мені

Өсектен, жаладан да.
Теңеме де теліме жан адамға.
Араға түс,
Аяусыз тағдыр мені

талапайға салғанда, талағанда.
Сақта мені
наладан, намақұлдан,
Қайрылмайын қапыда қанатымнан.

Жанымда жүр,
ылғи да жадымда жүр,
Менің үшін жан болсаң жаратылған.
Сақта мені,

Түскенде отқа жаным,
жанарыңнан қалай тыс қап барамын?
Жаутаң қағып тұрғанда жетімкөзім,
Жылы сөзің бірауыз жоқ па, жаным?

Сақта, мені,
табаным шоқ басқанда,
Ауызынан айдаһар от шашқанда.
Жан ұшырып жеткейсің жер түбінен,

Көкірегімді жалаңаш отқа ашқанда.
Сақта мені,
Періштем, шамаң болса,
Керек дейсің ілтифат маған қанша...

Ақжолтай бол,
Айшуақ ақын жаны
ақ сапарға мəңгілік жол алғанша,
Ақ сағымға айналып жоғалғанша,

Сен болмасаң, қайтер ем?
Əй, білмеймін...
Жарығы кем, жылусыз жай күндеймін,
Түнде тұман торлаған айдындаймын,

Өз кесемде мұң болып мəймілдеймін.
Сен болмасаң қайтер ем? –
Тынып іштен,
Өкініштің болар ма ем уын ішкен.

Селт етпеуге айналған сезімімді,
Серпілдіріп жібердің ұлы күшпен!
Кеш кездесіп,
Налыман кеш көргенге.

(Мезгілімнен кеш туып, өскем мен де...)
Сені көріп жұбанам, əлденеден,
Секем алып көңілім сескенгенде.
Жан денемді бір жылу жайлағанын,

Ашылғанда сезінем ай қабағын.
Қазығынан айналған арғымақтай,
Кірпігіңе жалғыз тал байланамын.

Көктем мінез,
Ай мүсін,
Нұр жүзі өңді,
Таң алдында түсіме бір қыз енді.

«Түнде келем, күт мені, – дейді ол маған, –
Көрінбеймін көзіңе күндіз енді...»
Мойыныма артқанда ақ білегін,
Ес жия алмай жұмақта жатты көңіл.

Алма жүзді шарпыған шəрбəт сезім,
Арман дүние-ай, соншалық тəтті ме едің?!
Өңіріне гүл тағып өрік талдан,
Иранбақтың құсы ма келіп қонған?!

Қандай сиқыр сыры бар сұлулықтың,
Елжіреткен,
Еріткен,
Ерікті алған?..

Кірпіктегі кіршіксіз тамшыны үрлеп,
Таң сібірлеп келеді, таң сібірлеп.
Түнмен бірге қайтесің түре көшіп,
Қырмызы қыз, қасымда қалшы гүлдеп?..

Жамылғысын жамылып жібек өңді,
Жəннат қызы жанымнан түрегелді.
Айға ұшқандай, қас қағым арасында,
Ақ сағымға айналып жүре берді.

«Кетпе!..
Кетсең – бəрін де талақ етем!..»
Шықты білем дауысым алабөтен, –
Апыл-ғұпыл көзімді ашып қалсам,

Жарым тұрып жанымнан барады екен.
* * *
Болмай жүр ғой, болмай жүр жеңіл маған...
Қандай айла табармын көңілге алаң?

Қайда жүрсем,
Қағынып қайда барсам –
Қарсы алдымнан шығады сенің налаң.
Қыр соңымнан қалмады қырсық ұдай.

Мына түннің тымырсық, тылсымын-ай.
Ұйқы іздейтін сияқты
Ұйпа-тұйпа
Қара бұлтқа тығып ап тұмсығын Ай.

Өтер ме екем əуремен, əбігермен?
Əлде азабым аз ба еді əлі көрген?
Күнім қашан шығады күлім қағып,
Таңым қашан атады сары белден?

Болмысыма нем қалды бойсынбаған? –
Оңашадан қорқамын ой шырмаған,
Түз даланың гүліндей жел қақтаған
Қыз баланың көз жасы қойсын ба аман...

Қыз бала едің...
Қайтейін, жылап қап ең...
Тас атқандай болдым ба бұлаққа мен?
Көзіңді ашып-жұмғанша, көңіліңді,

Құз басынан құрдымға құлатқан ем...
Тек есімде...
Есімде көз жанарың.
Қалмағаны өксуден өзге амалың.

Ал сонан соң...
Айырған ес-түсімнен
жылжыған жыл,
өткен күн,

озған ағын...
Түскен сайын аузыма зиялы атың,
Өзегіне у мен зəр құяды ақын.
...Өкіндіреді екен ғой өле-өлгенше

Бір-ақ рет жасаған қиянатың!..
* * *
Қыздарда да алтын, мыс, қалайы бар,
Алдандым алтын ба деп талайынан.

Аруым алтын еді...
Мысқа айналды,
Бір кезде дəм таттырған «бал айынан».
Мұң болып сүю түгіл іш тартуым,

Айналып кете барды мысқа алтыным.
Мен бүгін баққа жалғыз барып жүрмін,
Қыз емес, ұғынуға құстар тілін...
* * *

Қош, кермиық Келіншек, ерке күлген,
Мені ұмыт,
Бақытты бол еркегіңмен.
Махаббат кеудемдегі көзін жұмсын,

Беймезгіл өткен жандай ерте өмірден.
Қош, қош, қош,
Ол аз болса, тағы да қош.
Бұлбұлым, енді басқа бағыңа көш.

Жаңғырып жадымызда жатсын мəңгі,
Жақсы күн,
Жəннат түн мен жадыра кеш...
Қош, бикеш, бейпіл бейіл, тəтті ерінді,

Тəрк еттім, амал қанша, тақ-төріңді.
Оңаша ой кешкенде еске алармын,
Өзіңмен бірге болған сəттерімді.
Қош, бикеш,

Қош дейін де қол бұлғайын,
Уақыт бермес бізге енді ыңғайын.
Жастық та бір қызық қой, қас қағымда,
Өтетін төгіп-төгіп жаңбырдайын.

Қош, кермиық Келіншек, сұңғақ бойлы,
Уақыт енді бізге қымбаттайды.
Мың мақам мұңын шағып, сырын шертіп,
Жүрегім енді ешкімге үн қатпайды.

Қош, бикеш,
Қош, Келіншек, сұңғақ бойлы...
* * *
Махаббат па?

Махаббат болған менде...
Мұқағали
Махаббат па?
Махаббат болған менде,

Аққуым қоғалы ну қонған көлге.
Қалайша аузым барып айта аламын,
Жоқ деуге,
Жан сезімін жалған деуге?

Мен оны қастерлегем, қадірлегем,
Табынғам қатар қойып тəңірменен.
Үңілген жанарыма жан болса егер,
Ақ-адал махаббатын таныр менен.

Мен оны қадірлегем, қастерлегем,
Жай бергем алтын сарай – жас кеудеден.
Кездері болған оның, алып қашып,
Асаудай аласұрған, бас бермеген...

Мен оның уын ішкем,
Татқам балын.
Мұңайғам, қуанғанмын, шаттанғанмын...
Жар кешкем жалаң аяқ, жалын ішкем,

Елемей күз ызғарын, ақпан қарын.
Махаббат па?
Махаббат болады əлі!
Қалайша ол жүрегімнен жоғалады? –

Алдымнан шығып тұрса көктем сайын,
Желбіреп Он сегіздің орамалы!

Жұпарын сеуіп жаныма
Жапырағын көктем жайған кез
Жүрегімді ұстап қолыма
Алдыңнан шықтым, Айнамкөз.

Жететін ұзақ жылдарға
Бойыңа жылу жиғанда, –
Жүректен артық гүл бар ма,
Жүректен артық сый бар ма?!

Жондардан асқан жолменен
Алыстап кетті-ау əн менен...
Алаңдай берем əр жаққа
Жоғалған жандай əлденем.

Артымда қалды бал шағым,
Алдымда қалды қанша күн?..
Мен бүгін мұңлы қыздаймын
Жоғалтып алған моншағын...

Қыздың беті – қызарып піскен алма,
Күннің нұрын уылжып ішкен ол да.
Сары күзде, шіркін-ай, сағағынан
Піскен алма үзіліп түссе қолға!

Ажар-өңін аймалап ақ таңда арай,
Тамылжысын арулар тəтті алмадай.
Тек, əйтеуір, уылжып пісер шақта
Сұғанақ көз сұмдарға тап болмағай...

Құмыр бұлбұл əнші ме ең
Талма таңда оянған?
Тұнжыр тұнық тамшы ма ең
Гүл ернінен жай алған?

Елеңдейсің назбенен
«Мен, – дегендей, – мұратың».
Өлеңдейсің жазбаған
Əлі күнге бір ақын!

Қыз дегенің – өмірдің қызғалдағы,
Қылықтылар аз ба екен қыздан-дағы?..
Көңілі жараспаған жұбайлардың
Төсегі суық келер мұздан-дағы.

Айнамкөз арулардың назданғаны –
Айдында аққу жүзіп, қаз қонғаны.
Тірлікте теңін тапқан жұбайлардың
Құшағы ыстық келер жаздан-дағы.

Он сегіз – кербез, керім кезің, гүл-гүл,
Бойжеткен, қалауыңды өзің білгін.
Тізгінді тежей алмай тек əйтеуір
Кетпесін алып қашып сезім – дүлдүл.

Сезімің алып қашса айдалаға,
Қалмайды ғазиз басың қайда ғана...
Өмірді той деп білген бойжеткендер
Осыны он сегізде ойлана ма?..

Салқындық сезілді ме сары күзден,
Қоштасты махаббаттың бағы бізбен.
Ғашықтық дерті қанша асқынса да
Енді біз емделмейміз дəрі – қызбен.

Дəмелі бола қоймас дəрі – қыз да,
Жарымыз жүрген шақта жанымызда.
Шыңдалған шарболаттай,
жанған оттай

Мінезіңе абай бол ұшып-қонба,
Қапияда қақпанға түсіп қалма.
Бір басынан айласы асып жатқан
Арамызда епті көп мысықтан да.

Ибалы қыз иманын қымтанады,
Инабатты жанға кім мін тағады?
Сұлулардың жүрегі сырсандықта,
Сырсандықтың сиқырын кім табады?..

«Ермек үшін жұлдың, – деп, – неше гүлді?»
Қалқам, менің қайтарма меселімді.
Жасыл бағы,
сезімнің асыл дəні

Мүмкін, менің кеудемде кеш егілді?..
Не шерімді тартқатпай,
не шөлімді
қандырмастан қоштасты неше құрбы...

Бос өткенге қимаймын өмірімді, –
Кеш еккендер жинайды кеш егінді.

Қарадым...
Қарағанмен, көз қанбады.
Көздің де болады екен өз қармағы.
Бағымды бір сынауға бата алмасам,

Басымнан базар күнім озған-дағы.
Өзіме жетер шақта өз күйігім
Салмастан қинадың-ау көз қиығын.
Енерсің кімнің келіп құшағына

Бұрымың-ай, сенің мақпал бұрымың,
Жүрегімнің жиілеткен дірілін.
Бір кездегі тұлымыңнан түлеген
Бұрымыңның қысқартпашы ғұмырын.

Бұрымың-ай, сенің мақпал бұрымың
Бозбаланың алдырмаған тынымын.
Төзімімді көре көзге тауысып,
Сезімімді қытықтайды қылығың.

Бұрымың-ай, сенің мақпал бұрымың
Тұнжыр түннің елестеткен тұнығын.
Сəмбіталдың саясында сəн құрып,
Жастық шақтың жасайықшы ырымын...

...Бұрымың-ай, сенің мақпал бұрымың!
Тар төсекке татымай қап бар тақыт,
Тобық көмер тоқ бұрымын тарқатып,
Таңға жақын талықсиды талшыбық,

Талма түннің лəззатынан бал татып.
Қандай ыстық алаулаған жар-құшақ!
Қандай тəтті манаураған таңғы шақ!
Жəннат мəнін жаңа ұққандай жас жігіт,

Жарты əлемге жарлық еткен ханға ұсап.
Мамыр маусым, мазалы шақ,
мас көңіл...
Құмар құшақ үзе жаздап аш белін,

Тұла бойы бір өртеніп, бір ысып,
Жар-төсекте жанып жатыр жас келін!
Елжіреумен,
жүретін егілумен

Не көрсем де көремін көңілімнен,
Талай достар шықпады сенімімнен,
Талай қыздар ұқпады мені мүлдем...
Тас түнекте болсам деп талайға шам,

Мені қойшы, адасқан Абай да сан...
Ақын жаны – нəзік гүл, жарығым-ай,
Абайласаң қайтеді, абайласаң?!
Алақанға аялы құс та қонар.

Айтылмақ сыр қашанғы іште қалар?
Жақсы үмітпен тағы бір жыр ұшырдым,
Мүмкін, жүрек толқының ұстап алар?..
Таба алмай қойды-ау көңіл өз өрісін,

Сағынып жүрмін сені, сеземісің?
Нұр жүзі үздіккеннің есін алған
Қырмызы қыз біткеннің гөзелісің!
Арайлым,

болмай қалсаң сəл жанымда,
Қараймын елең қағып жан-жағыма.
Жалғыз қап жапа шеккен кештеріме
Кешеулеу келген жан ба ең шам жағуға?

Бар болса басыбайлы бір қызығым,
Ол – сенсің, қырда өскен қырмызы гүл.
Сұғанақ, суық қолға сол гүлімді
Мүмкін бе бейуақытта жұлғызуым?!

Сау басын сақинаға қор етпеген
Мен сені өзгелерден бөлек көрем.
Қасымда қатар жүрсең қол ұстасып,
Басыма басқа бақыт керек демен.

Өзіңмен өтіп жатқан ай, күн бөлек.
Қасымда қатар жүрсең, қайғым да жоқ.
Екеуміз егіз аққу сияқтымыз
Айнамкөз – тоят тапқан айдынға кеп.

Сен жоқта жүре алмаймын уайымдамай,
Өзге жан түсінбейді жайымды оңай.
Жайқалар жалқы күйде қайың қалай? –
Енді ешкім екеумізді айырмағай.

Сен – көктемсің көкше құрақ,
Мен – күзбін,
Көріндің де көңілге мұң енгіздің.
Қадіріңді арттырардай ақынға

Қандай ғана сиқырың бар сен қыздың?
Көктем мен күз... Екеуі де жаңбырлы,
Бірі сарғыш, бірі жасыл шалғынды.
Жанарыңда жауһар тастай сан қырлы,

Жалбыр шашты жастық шағым жаңғырды...
Көктем мен күз қалай ғана үйлессін? –
Сені көрсем, алай-түлей күй кештім.
Бұдан кейін шын егіліп ес-түссіз,

Кім біледі, енді ешкімді сүймеспін...
Жас гүлдей бүршік жарып, желек ашқан
Сұлу қыз жоқ болатын сенен асқан.
Көзіңе жұлдызымен көшіп келіп

Мөлдірей қалушы еді-ау зерен-аспан...
Біле алмай есім қайда, еркім қайда,
Лапылдап жанатұғын өртім бойда.
Сені іздеп сергелдеңге түстім бүгін,

Даусымды ел тыңдай ма, жел тыңдай ма?
Айрылып қалғаным ба жайшылықта,
Ауылың, іздеп барсам, айшылық па?
Ерке өскен ен далада қайың едің,

Енді мен ен саламын қай шыбыққа?..
Қоп-қою шашың көнбей тарағанға,
Қан тебер ақ бетіңе, қарағанда!
Жалт етіп əнтек кірпік қадағанда,

Ұқсады жазған жүрек жаралы аңға.
Ұқсады жаралы аңға жазған жүрек,
Өзіңді ойлай-ойлай тозған, жүдеп.
Елігіп, неге сонша елжіреймін

Бір сұлу нəркес қарап назданды деп?
Қоп-қою, тарағанға шашың көнбей,
Қалыпты айқабаққа қасың көлбей.
Табылмас маған сұлу дəл өзіңдей,

Табылмас саған жігіт асыл мендей!
Жұлдызың көк көбесін жанап мына,
Білмеймін, аз ақты ма, көп ақты ма.
Қалайша тағдырыңды тапсырмақсың

Кезіккен көлденеңнен көк аттыға?
Ойсыздың арбайтұғын байлап көзін
Өткінші жаңбыр сынды жайдақ сезім.
Ірітіп алмағайсың абайсызда

Жайдарман жастығыңның қаймақ кезін.
Жаныңның тұнығында жақұт барда
Жабығып болмашыға жатып қалма.
Жас адам бақыт күтіп отырмайды,

Жас адам жетелейді уақытты алға!
Ақ жүзіңе жарасып мойыл меңің,
Жамалыңа кетіп тұр ойым менің.
Қарағанмен қиылып, көз қана ма,

Бозбалаға ұқсаймын ойын көңіл.
Аппақ ай да жарасып түн өңіне,
Шақ қалып тұр еруге міне-міне...
Үнімдегі бір діріл үйлесіп тұр

Тілімдегі айтылмақ тілегіме.
Ақ, қараның көз тартса жарасымы,
Айтылмай ма жақсы сөз – жан асылы?..
Қарай-қарай жүзіңе, қой көзімнің

Сыр бермеген сыңаймен сынай қарап,
Қиғаштайды қима қас, қынай қабақ.
Қыз баланың қылығы қыл үстінде,
Қыл үстімен қиямет кім ойнамақ!

Көрген кісі күйбежек күйге енетін,
Ақ күмістен балқытып құйған етін
Сұлулықтың сиқырлы сұсы бар-ау,
Қас батыр да илігіп, именетін!

Өзгелердің елемей көз қарасын,
Білетін жан өстеді өз бағасын.
Жүрек шіркін жүрек пе, Он бесінен
толған айға саусағын созбағасын?!

Көңілімнен көшкендей көктем елі.
Өзегіме өкініш кептеледі.
Қандай азап? –
Сұлуды көріп тұрып,

Сол сұлуға қолыңның жетпегені!
Өлердегі сөзіңнің өтпегені!
* * *
Жаның қандай, айналайын, мөп-мөлдір?!

Жанарыңа жалатқандай көктем нұр.
Құрдымда өлген өзендейін, өзіңсіз
қанша күнім,
қанша жылым өткен құр?..

Көңілің қандай тұнық еді, мөлдірім?!
Таң лебімен қаққандайын көл діріл.
Қалтқысыз қамқор көздің аясын
Қалай ғана байқамағам мен бұрын?

Ашылғаны осы ма екен маңдайдың –
Қолына кеп құсы қонған жандаймын.
Енгендей Күн құшағыма күлімдеп,
Енді өлмеймін!

Өмірімді жалғаймын!
* * *
Өңім түгіл түске енбеген, Ғайып-қыз,
Қайдан келдің?

Хабарыңнан жай ұққыз.
Жолықтың-ау,
Аяғымның астына
жапырағын жатқан шақта жайып күз.

Көңілімнен көшкенімен бау жырақ,
Жан жаралы жолбарыстай... сау, бірақ.
Жолықтың-ау,
Мизамшуақ лебімен

Миуасыз бақ тұрған шақта маужырап.
Сен жолықтың,
Айналайын, жолықтың,
Ұясына баратқанда қонып Күн.

Тек мен үшін жаралған жан екенсің,
Жаратқанның жарлығынан соны ұқтым.
Соны ұқтым да аймаладым мен сені,
Бақыт басқа бір келеді деуші еді...

Көз жазбайық енші-өмірден енді, еркем,
Көкжиектен көрінгенше жер шегі...

«Жазайын ақ қағазға тізілдіріп,
Қалқаға сөз сөйлейін үзілдіріп.
Отырсаң оңаша үйде маслихатпен
Шіркіннің екі көзін сүзілдіріп...»

Əн салдың үніңді əсем үзілдіріп,
Тісіңді ақ маржандай тізілдіріп.
Қарадың қара көзді сүзілдіріп,
Белгісіз бір əлемге жүзің бұрып:

Жан емі,
Лəззат лебі – ерке үніңе
Ет-жүрек еріді ме.., елтіді ме,
Əйтеуір ес жия алмас халде мені

Жетелеп бара жаттың жер түбіне.
Кім ұқсын ғашық жанның халін ішкі,
Жазмышқа жазған жүрек жалынышты.
Сиқыр саз əлдеқайда алып ұшты

Сары құс – кеудемдегі сағынышты...
Ай ару жұлдыз жақтан ым қаққандай,
Қойнында қоңыр кештің мұң жатқандай.
Көбелек қанатындай кірпігіңе

Жанарың жалқын сеуіп, нұр жаққандай.
Жанымда жаумай жүрген жаңбыр барын
Тап басып, талма өзекті талдырды əнің.
Бал шағым шаттығымен қайта оралсын,

«Кісі жары кісіге жар болмайды,
Балапандай баурыңа басқанменен...»
Халық əні
Өте шығар бұл өмір қас қағымда,

Ойнап-күлген жарасар жас шағыңда.
Кісі жары кісіге жар болады
Балапандай бауырыңа басқаныңда.
Күн қуанбас бұлт барда аспаныңда,

Жан жұбанбас жанарда жас барында.
«Кісі жары кісіге жар болмайды» –
Қандай сыр бар бұл сөздің астарында?
Жанға серік болса да жар, үй, бала..,

Қарай ма екен махаббат қағидаға?!
«Судан таза, сүттен ақ» кім бар дейсің,
Бұл жалғанда періште – сəби ғана!
Аспандағы біреу мəз айды алғанға,

Айналғанға біреу мəз «пайғамбарға».
Ерте келіп өмірден енші алғанмен,
Кісі жарын кеш көрсем, айлам бар ма?
Өңінде емес, түсінде көріп Айын,

Кімдер айтып өтпеді «Елігайын?»...
Əміріне Алланың айлам қайсы –
Кісі жарын ұнатсам, неғылайын?!
Адам жетер мұратқа, Алла оңдаса,

Ақ сағымды арман деп алданбаса.
Жақсылығын қайтейін бұл жалғанның,
Кісі жары кісіге жар болмаса?!
* * *

Мен сені жақсы көрем шын жүректен,
Жаның – жаз,
жанарың – наз, нұрлы көктем.
Бар дейсің не жазығы ол жазғанның

Өзің деп дүрсіл қаққан, дір-дір еткен.
Кететін сен дегенде елжіреп тым
Тілеуі, көксеуі көп сол жүректің:
Кірейін ақбоз үйге қол ұстасып,

Түрейін шымылдығын жел-жібектің.
Көңіл бар тек өзің деп өліп-талған,
Көкейде – тəтті қиял, көрікті арман.
Аумайсың аққуымнан, айналайын,

Адаспай айдынына келіп қонған.
Сезейін тек өзіңмен ғұмыр мəнін,
Тəтті уын тіршіліктің, шырын балын...
Өтейін шырайыңа шаң жуытпай,

Кеудемнен шыққанынша шыбын жаным.
* * *
Жалыныңменен ысытпай,
Жастығымды ұрлап жырымдап,

Жанымда менің мысықтай
Жатырсың ұйықтап пырылдап.
Сеземін, сенде жоқ алаң,
Сеземін, сенде жоқ қайғы.

Ал менің көңлім зобалаң
Əлдекімдерді жоқтайды...
Жанарым жұмық жатқанмен,
Көңілдің көлпар көлі – сел.

Көзайым көктем, ақ таңмен
Көзояу жатып көрісем.
...Салбауыр бұлтын сақтап күз,
Сарғайған шақта бар алап,

Ақ көйлек киген аппақ қыз
Ақ тұман ішін аралап,
Адасып жүрген сыңайлы
Көз жазып күннің көшінен.

...Сүмбіле жұлдыз құлайды
Сұңғыла көктің төсінен.
Қай жаққа барып оралдың,
Көңілім менің пендегөй?

Əппақ қыз, қайда жоғалдың,
Жамылған жібек желбегей?..
Жұлдыз ба,
Қыз ба?..

Түн іші
көгілжім көктен түскен кім?
Тарылды-ау жүрек тынысы,
Өңім бе?

Əлде... түс көрдім?
...Жалыныңменен ысытпай,
Жастығымды ұрлап жырымдап,
Жанымда менің мысықтай

Өрте, мейлі,
Отқа сал.
Жандыр, мейлі,
Қапастағы қайғысын жан білмейді!

Өз ойымен алысып, арпалысып,
Кей түндері ұйқысын таңға ілмейді.
Ішер еді (у болса) арманды езіп.
Бір-ақ күнде бəрінен болған безіп.

Қияметке кеткісі келер кейде
Дала кезіп,
Тау кезіп,
Орман кезіп...

Жараспай жүр көңілдің қошы көппен,
Көктем ерте көгінен көшіп өткен...
О, өмір-ай, өмір-ай, қасірет пе ең,
Он сегізге жеткізбей жесір еткен?!

Ата-анасы дəркүмəн ұқпай мұны,
Кірпігінде мөлтілдеп шықтай мұңы..,
Орамалдан үлбірек мүлде бөлек
Орап алған басына шыт – қайғыны.

Таразының басындай ауытқыған
Қайғылы жан – өзіне қауіпті жан!
Отырмайды бүгінде тойда шалқып,
Шақырмайды шадыман сауық-думан.

Сөгілгелі көңілі көбесінен
Басылмай жүр дірілі денесінен.
Кешкілікте жүреді көше кезіп
Кездескелі Жігіттің елесімен.

Қанша сулап, жанарын құрғатты аспан...
Бойжеткенге көшеде «бұлғақ басқан»
Ермек үшін, бақ сынап көрмек үшін
Қырындайды қыл мойын қылжақбастар.

...Үзе жаздап күрмеуін соңғы үміттің,
Қайтты үйіне бүгін де болдырып тым.
Бақталаптың сөз айтқан біреуі де
Тырнағына тұрмайды сол Жігіттің!

Қасіреттің жалауы – қара шəлі.
Қара шəлі мұңлыққа жарасады.
Жазықсыздан мерт болған махаббаттың
Жазылмай жүр жүректе жарасы əлі...

Жалғыздық пен қалайтын оңашаны
Шымылдығы қайғының – қара шəлі.
Жанарыңды бүркеуге жарар бəлкім,
Жалбыраған жыртығын жамаса əлі?..

Қара бұлттай – қабағы ай қымтаған,
Қараймын да, жүзіңнен қайғы табам.
Қанжар салған жүрекке қарақшылар
Қай обадан шықты екен, қай бұтадан?

Бұғып келер қапыда бір жағыңнан
Бекежан ба,
Қодар ма түн жамылған?
Жесір қалған Жібек пе,

Баян ба, əлде...
Мақпал ма əлде айрылған Біржанынан?..
Арман ба едің үзілген,
Зарлы əн бе едің?

Қорқауларға қор болған Қорлан ба едің?
Қара шəлі-ау, басыңа қаралының
Қарақұсша қалықтап қонған ба едің?!
Қара түнде қамыққан Қамқасың ба,

Қалып қойған шыңырау ортасында?
Қарақшы ажал, қайтейін,
қимай қойды-ау
Қара жерге Қамқаның қаңқасын да...

Қыз балаға біткенде ілкі көрік,
Құбылдың-ау қу заман түлкіленіп...
Қара шəлі, мен сені өртер едім,
Тұрсың, əттең, музейдің мүлкі болып...

Қасіреттің жалауы – қара шəлі,
Қара шəлі мұңлыққа жарасады.
Жазықсыздан мерт болған махаббаттың
Жазылмай жүр жүректе жарасы əлі...

Ей, жігіттер – алмас қылыш, ақ сүңгі!
Жаным сезер жаманыңды, жақсыңды.
Ала құйын алып-қашпа ат сынды
Қоя тұрсаң нетті жеңіл нəпсіңді?!

Қоя тұр да... Жанарыма қарашы,
Қандай екен ағы менен қарасы?
Аз демейін, көп демейін – көк пен жер
Жезөкше мен жесірлердің арасы!

Жезөкшені сəттік сезім билейді,
Жесірлерді ақтық төзім билейді.
Жесір жаны кез келгенге иімейді,
Өртен, мейлі,

Өз отыңа күй, мейлі!
Жесірмін мен.
Ал, жесірдің жасы көп...
Аялай біл,

Аяғаның – қасірет!
Мүсіркесең мүлəйімсіп мүттəйім,
Жанарымнан ұшқын атар жасын, от!
Алдар болсаң алтын жүзік, алқаңмен,

Арбар болсаң қазынаңмен, қалтаңмен,
Көз жасымды мойыныңа артам мен,
Не болмаса, басыңды алам балтаммен!
Ерте кеткен деп ойлама əр менен,

Еркелетсең, ерінімнен бал берем.
Өнбойыңа оттай ыстық денемнен
Жалын берем, жай табардай жан-денең.
Құлықтыға қылықтымын, қыздаймын,

Есірікке есекдəме – мұздаймын!
Əйел жаны – ашылмаған сырсандық,
Сандық құлпын оңайлықпен бұзбаймын.

Күннен күнге жүрегімді жүдетіп,
Айлар ағып... Бара жатыр жыл өтіп...
Аққу-қазы сыңсып ұшқан айдындай
Мұң тамады кірпігіңнен дір етіп.

Мұң тамады –
Ып-ыстық мұң... Мұздай мұң..,
Қорғасыннан ауыр тартып қыз-қайғың.
Көз-көліңде бір көрініп, бір батып,

Қалтаң қаққан қайық мініп жүзді ай, күн...
Тіршілікке беріп қойып тізгінін,
Жүрегіңнің естірте алмай ізгі үнін,
Жаз жабырқап,

Күз мұңайып,
Қыс тоңып,
Өтіп жатыр, өтіп жатыр қыз күнің.
Өтіп жатыр Сері – көктем, Сал – көктем,

Əлдеқайда əлдекіммен əндеткен...
Ал сен жүрсің оңашада ой кешіп,
Жолаушыдай жарты өмірі жолда өткен.
Той жасады теңін тауып көп құрбың.

Той жасауды сен де, бəлкім, ниет қылдың...
Жалғыз ниет жар бола ма, ерге емес,
Ерініңді жел өтіне өптірдің.
Мен түсінсем –

Жігіттердің төресін
Өңіңде емес, түсіңде көп көресің.
...Кім аялар, кім аймалар, қайран-ай,
Бойжеткеннің күйіп-жанған денесін?!

Тіршілікте, қуанышы, мұңы бар,
Кімнің жанын кім түсініп, кім ұғар?
Кір шалдырмай асылыңа ең қымбат
Батар күнмен, бəлкім, көзің жұмылар...

Мынау жұмыр жер бетінде ал əзір
Бір бойжеткен жалғыз жатып, дара жүр.
Жетім жүрек, жесір көңіл сол қызға
Ей, Дүние, көз қырыңды сала жүр!

«Тозақ отын тəңірім қайтармағай» –
Деп тілеп ем,
түстім бе қайта аңдамай?
Сүйегіңнен өтетін сөз қиын-ау,

«Сүймеймін» – деп мен оған айтам қалай?
Ол күлгенде тұрады жылағым кеп,
Көзін ашсам – кеудемде бұлағым көп...
Жетегімен жүректің жүріп келем,

Қайда барам?
Білмеймін, тұрағым жоқ.
Мейлі, мені қаралап, даттаңыздар,
Адамдықтың заңымен соттаңыздар.

Жібімейді бəрібір, жібімейді
Көкірегіме тоң болып қатқан мұз, қар!
Кім жарасып,
жаныма кім ұнайды?

Кеудемде ұя салғандай ұлы қайғы.
Сүймегеннің жүрегі жібімейді!
Сүймегеннің төсегі жылымайды!
Ай мен жұлдыз барында ақ аспанда

Адамдарға адасу жарасқан ба?!
Мейлі, мені санаңдар санатсызға,
Мейлі, мені санаңдар адасқанға!
Күйін қайтем қалталы, қазыналы,

Сыйын қайтем алқалы, базыналы?
Күннің нұры түспейтін жан жарасы
Кімнің шипа қолымен жазылады?
Үйін қайтем аумаған абақтыдан?

Қамалмақ па қапасқа қанатты жан?
Елесі бар, өзі жоқ еркек үшін
Бəрінен де баз кешем,
Талақ қылам!

Қуанышын жоқ бардан құрап алған
Жалғыздарға жұбаныш мына жалған...
Ал маған ше?
Жо-жо-жоқ!

Жүре берем
Бақытымды тапқанша бір адамнан!
* * *
Көзің сенің – шаркесе шарап толы,

Қайта-қайта мас қылдың, қарап, мені.
Ұшып шыққан ұядан қарлығаштай
Қасың, қалқам, қағылған қанат па еді?
Көз шараңнан мас болдым шарап ұрттап,

Көңіл шіркін мұндайда алабұртпақ.
Жай таппады-ау жүрегім, жай таппады-ау,
Кеудемдегі қамалға қамалып қап.
Қайран жүрек, шыға алмай қамалынан,

Шарасыздан ұрттаймын шарабыңнан.
Қалай ғана көз жазып қаламын мен
Жаутаңдаған жанары қарағымнан?
Шəркез екен шарабың, кінə қойма,

Тарап жатыр шымырлап тұла бойға.
Өз-өзіңмен алысып отырсың-ау,
«Не болған – деп ішіңнен, – бұл ағайға?»
Көз шараңнан мас болдым шарап ішіп,

Тұла бойым, содан ба, барады ысып.
Туған айды жүзіңнен көріп тұрып
Тырналайды ішімді қара күшік...
Көргенімнен жақсы еді-ау көрмегенім,

Қос жанарым шым батты көлге менің.
Ұшқынынан көзіңнің ұрттайыншы,
Басылар ма, кім білсін, шөлдегенім?..
Көзің екен мөп-мөлдір көл дегенім,

Бұрын-соңды қалайша көрмегемін?
Сұлулардың көзінен «кесел» тауып,
Сұлулардың өзімен емделемін.
Ұрттайыншы шараптан кесеңдегі,

Болар ма екен бірмезгіл кеселге емі?
Асқынып-ақ ауруым кеткен екен,
Кеш емдеді, қайтейін, кеш емдеді...
* * *

Аяулым, бүгін тағы түсіме ендің.
Жайсыз түс жанға еріксіз түсірер мұң.
...Еңісте жатқан саған еңіреп кеп,
Ұсынып тұр екенмін үсіген гүл.

Аяулым, бүгін тағы түсіме ендің...
Жүрегім пəршаланып жас тəніңмен,
Тарылып сала берді-ау аспаным кең.
Жасыммен жанар толы, жақпар-жақпар

жартасқа қарай бердім жасқанумен.
Сүңгідей сұсты, суық құз қапталы
Қайғыма селт етпеді, міз бақпады.
Ешкімнің қаперіне келер емес

Еңісте мұздап қаны қыз жатқаны.
Жылатып, еңіретіп бастауын бар
Деп едім қыз қазасын тас та ауырлар...
...Шөпте шық жылтырайды,

Тоғжан қыздың
төгілген моншағындай шашбауынан...
Ақша бұлт – орамалы көкте қалып,
Қалқамның құздан ұшып кеткені анық.

Тарқалған бұрымындай тау өзені
Барады əлдеқайда беттеп ағып...
Мызғиды міз бақпастан құзың мына,
Көзімнен жас тамады жүзің жуа.

Жаның ба – ұшып кеткен қызғыш анау?
Қаның ба тасқа тамған қызыл қына?
«Қарашы желдің ерке желігуін,
Қарашы гүлдің жерге төгілуін?..»

Естімей жүрегімнің егілуін,
Еңісте жаттың сұлық, Еңілігім...
...Аяулым, бүгін тағы түсіме ендің,
Жайсыз түс жанға еріксіз түсірер мұң.

Безбүйрек емеспін ғой, мен де сенің
сағынып жүрегіңді түсінермін...
Аяулым, бүгін тағы түсіме ендің...
* * *

Көктем еді...
Көрсек дедік көктемде Көктөбені.
Аспалы жол домбыра ішегіндей
Алматыдан бізді алып кеткен еді.

Серуендеуге болатын кез ыңғайлы,
Елітеді бір масаң сезім бойды...
Мен бұл күні желпіне жыр оқыдым
Өмір жəйлі,

Гүл жəйлі,
Өзің жəйлі...
Мұндай кездер өмірде көп болмайды,
Мұндай кезде көңілде шек қалмайды.

Мен бұл күні желпіне жыр оқыдым
Өзің жəйлі,
Гүл жəйлі,
Көктем жəйлі...

Бір нүктеге үн-түнсіз қарап қалып
Сен тыңдадың,
Кетті өлең қанат қағып.
Алматы да

Ақ шаңқан Алатау да
Жатты менің жырымда мадақталып.
Ақ көңліме арбалып қалдың білем,
Бал-бұл жанып кеткендей балғын ірең...

Ал сонан соң...
Біздерді аймаласқан
ала берді баурына шалғын – кілем...
...Үнің неткен, Уақыт-ай, өктем еді?

Күнімді өткен кім енді ап келеді?
Көктем келсе, еріксіз еске алам мен
Сол бір күнді,
Өзіңді,

Көктөбені...
* * *
Бұрымыңа арқаңда бұлғақтаған
Қараймын да, бір əсем ырғақ табам.

Қол ұстасып екеуміз кетсек деймін
Сонау сайын далаға гүл қаптаған.
...Айлы түн ғой. Əсем-ақ арай-маңай.
Сен қарайтын аспан да шарайнадай.

Адымыңды алға еркін басшы, жаным,
Ауыл жаққа алаңдап, қарайламай.
Тіршіліктің уылжып шарбат дəмі,
Қол бұлғайды арманның арбап бағы.

Сезді ме екен бір сырды,
Соңымыздан
жымыңдасып ауылдың қалды оттары...
* * *

Ерке қыз-ау, елгезек, елік көңіл
Жұмақстан жұртынан келіп пе едің?
Желіккенім, əлде, бұл, еліткенім –
Қабағыңа қараудан зерікпедім.

Айымбысың,
Қарғам-ау, қайыңбысың?
Майысады ырғалып мəйін мүсін...
Қас пен көздің арасы қайдан келдің

Қанатыңды қаққылап қайыл құсым?
Түсімбісің,
Жаным-ау, өңімбісің?
Өзіңбісің өлеңім – көңіл құсым?

Қыз Жібек пен Төлеген тəрізденген,
Жар іздеген жігіттің теңімісің?
Зеңгірмісің,
Зермісің,

Зеренбісің?
Теңіздейін тұңғиық тереңбісің?
Мен іздеген əлде ақық өлеңбісің?!
Қалмайыншы көз жазып сенен құсым.

Келдің ұшып қай жақтан қас-қағымда
Кезікпеген құсым-ау жас шағымда?
Керегедей керіліп көкжиегім,
Кеңіп салды-ау лезде аспаным да!

Қалшы осында,
Кетпеші,
Үрікпеші.
Уылжыған көңілді ірітпеші.

Ажарыңа болайын мен-ақ қайыл,
Назарына өзгенің ілікпеші...
...Қанатыңды, құсым-ау, қаққаның не?
Қайырылмай ұшып бара жатқаның не?

Көк мұнарға айналып кеткені ме,
Көз алдымда көлбеген əппақ дүние?..
Көк төріне,
құсым-ау, кеткенің не,

Көрік болмай көңілдің көктеміне?
Өрім қыздың бізден де өткені ме,
Қоңыр күздің бізге де жеткені ме?
* * *

Жан қыздар, жаныма əркез жақынсыңдар,
Жыр жазсам өздеріңе – оқырсыңдар.
Жылдарым өткен сайын,
Көктем сайын

Əдемі болып бара жатырсыңдар.
Кеше біз кездеспесек, сағынысып,
Жүруші ек махаббаттың балын ішіп.
Бүгінде жандарыңа жанай қалсам,

Қиналам сөз таба алмай, жаңылысып.
Деймін де «мұның өзі жұбаныш қой».
Сендерге қараймын да, тынам іштей.
Ақ шаңқан ауылыңа қонып жатыр

Мезгілсіз менен көшкен қуаныш, той...
Көзінен Онсегіздің от іздеген
Басқа екен Жиырма бес пен Отыз деген.
Қоштасып жастық атты жағалаумен,

Мінезіңді соншама бұлдағандай
Айтшы, кінə бар еді гүлде қандай?
Жұлса жігіт – үмітпен жұлған шығар,
Сен лақтырсын деп бірақ жұлмаған ғой?!

Көркіменен кестелеп көктемені,
Кеше ғана құлпырып, көктеп еді,
Бүгін ғана бүршігін жарған еді,
Өрттей сөніп өмірден өтті-ау енді!

Өтті-ау, шіркін, өмірден құлпыра алмай,
Самал желмен сəнденбей, сілкіне алмай.
Аямастан сен оны лақтырдың,
Гүлге деген көңіліңнің бұлты бардай.

Айып санап жігіттің кеш келгенін,
Ескермедің,
Гүлін де қош көрмедің.
Гүлдей нəзік қыз деуге қимай тұрмын,

Гүлдей нəзік қыз болсаң өстер ме едің?!
Бүгін ғана бүршігін жарған еді,
Секілденіп ай елі, арман елі...
Сол бір гүлмен,

Гүл сынды өзіңменен
Жас жігіттің жұлдызы жанбақ еді.
Тас төбеме түскендей құлап бір Күн
Амалым не, егіліп жылап тұрмын.

Мен жыламай қайтейін,
Гүлмен бірге
Жүрегімді ұсынған лақтырдың;
Тұла бойы жаралған арманнан кіл

жан едім ғой,
Қалайша алданғанмын?
Тас көше де сұлқ түсіп жатты бұл кез
Аяқ асты тапталып, қор болған гүл.

Елден бөтен, шошып дір ете қалдым,
Енді тұрсам бұл жерден не табармын?
Қыз қолынан мерт болған гүлімді алып,
Қара тұтып, қайырылмай кете бардым...

* * *
Мен сені көрмегелі көп күн өтті,
Аймалап талай бұлт өпті көкті...
Көңілге ағыл-тегіл күй қалдырып,

Ақ бейіл – нөсер легі төкті де өтті...
Өзіңді белгісізге тапсырғалы
Жанардан талай-талай жас құрғады.
Момақан жүрегімді ертелі-еш

Қамайды уайымның қасқырлары.
Есіңнен шығара алмай сен де мені,
Қинай ма шөл – ерніңнің шөлдегені?..
Сүйеніп кірпігіңе, бəлкім, сенің

Түн болса ұйқысыздық сенделеді...
Күз келіп,
жанарыңа шық тұрғалы,
Келмесін сол көктемнің ұқтырғалы, –

Көзіңе тұман тұнған, кім біледі,
Мен болып көріне ме жұрттың бəрі!
Əлде, өксіп, атасың ба қарғыс – оқпен,
Қауышқан сайын суық жар-құшақпен?

Көңілің алай-дүлей күйде ме əлі,
Сияқты жал-жал толқын жарды соққан?..
* * *
Мінезің сенің жаз-жайраң,

Жұмақтан жұпар жұтқандай.
Жапырақ-жаным мəз-мəйрам,
Шомылып шыққа шыққандай!
Шадыман шақпен тым аңғал

Ақ қардай таза бейілсің.
Еңсені басқан тұмандар
Ертерек бізден сейілсін.
Қасірет, қайғы барын да

Ұмыту бізге жөн бе екен?
Арқалап мұның бəрін де
Асқардан асып жол кетер...
Ал қазір, жаным, біздерге

Ерте де шығар мұны ойлау.
Жайдары, жарқын жүздерге
Жақсысы – əсте мұңаймау.
Қапассыз, торсыз, қамалсыз

Күндерді күнге жалғаумен
Қайғысыз, қамсыз, алаңсыз
Өтсін де біздің бал дəурен!
Ақ қарды,

Анау бақтарды
Арала, ойна, күл, еркем.
Аңыздай албырт шақтарды
Аңсаймыз да ғой күні ертең...

* * *
Жыламашы, жаным...
Мен сені көргенде, жыласын деп пе ем?
(Жанымда жүр ғой бір асыл көктем).

Қара бұлттарды қақырата сөгіп,
Найзағай, мейлі, құласын көктен;
Құласын көктен мертігіп қыран!
Шемен жүректен шертіліп бір əн..,

Бəрібір, жаным, мен саған жырмен
Сері көңілдің сертін ұқтырам.
Мұңайғаның не мына өзім барда,
Жарқын да жарқын мінезім барда?!

Жанарға жасты мөлдіреткенің не?
Көзіңде, бəлкім, көл дір еткені ме?
Тап болдың ба екен тағдырдың, əлде,
Тылсым да тайғақ сен бір өткеліне?..

Шат күліп жүріп шалыс бастың ба,
Айналып кетіп ағыс тасқынға?
Қоңыр бақтармен қоныстастың ба,
Қоңыр түндермен қол ұстастың ба?

Қоңыр түндерде лəззаттар бар ғой,
Қайғы да бар ғой жетерлік...
Махаббат жауы – кəззаптар бар ғой,
Мөлдірді былғап кетерлік!

Ұрындың ба екен соларға, жаным,
Бұрылдың ба екен байқамай?
Жанған соң ерте жанарда жалын
Сүріндің бе екен, қалқам-ай?..

Жалғыздық торы қыспаққа алды ма,
Мұншама, жаным, торықтың?
Бағыңды біреу ұстап қалды ма,
Жауызға əлде жолықтың?..

Əйтеуір, сенің ағыл да тегіл
Көз жасыңнан мен қорықтым!
Қиюы қашқан сөздерімменен
Басын бір шалып əрненің,

Жұбату жайын сезгенімменен,
Жұбатуға жетпей дəрменім,
Бір сезім бойда асқына меңдеп,
Шым батырған соң шер мүлдем,

Жанарыңнан сүйіп, ащы да кермек
Жасыңды жұта бердім мен...
* * *
Сүмбіл шашты су бетіне жайып сап,

Əппақ, ару ажарыңа ай ұқсап,
Айлы кеште су перісі – өзіңмен
Арғы бетке өтер ме едім қайық сап.
Ақ жағалау,

Мөлдір айдын,
Белең көк...
Жасыл құрақ жəутең-жəутең елеңдеп,..
Жүректегі қатқан шерді шемен боп,

Бір-ақ сəтте жіберсең-ау сен емдеп;
Ақ боз мұнар құшағына ап тымық,
Айдын беті шарайнадай пəк тұнып,
Білегімді жастанып сен жатсаң-ау,

Жəудір көкке жанарыңды лақтырып...
Сен Лəйліге,
Мен Мəжнүнге еліктеп,
Шөліркесем көзім жұма төніп кеп –

Құшағымда қорғасындай балқы да,
Ерініңнен өпкен сəтте – еріп кет!..
* * *
Егілдім саған, берілдім,

Ғашықтық сырын мың айтып..,
Өткінші мынау өмірдің
Өкініштері мұңайтып.
Есер жел ескен екпінмен

Жауа алмай кеткен бұлттайын,
Қаншама жапа шектім мен,
Жапанда қалған жұрттайын...
Жартастың жарылыстарын

Жамаған сəтте теңіз кеп, –
Шағала – сағыныштарым
Сыңсып та ұшты-ау сені іздеп!..
Көктеммен келер деп едім

Бақытым,
құсым,
базарым...
Көрсем деп елеңдеп едім,

Қашан бір жетер наз əнің?!
Өн бойың оттай шарпылып,
Қашан бір жүрек қауышар?
Сарғайған сезім сарқылып,

Айтылар əн,
Таусылып жазар шумақ,
Сені күттім, аяулым, азар шыдап.
Дəл осылай тағатсыз күтуші ем-ау

Қайтар кезін əкемнің базаршылап...
Қандыра алмай көңілдің құмарын əн,
Сені күттім көкжиек мұнарынан.
Шолпысындай Тоқжанның сырлы үнің бар,

Кетпей қойған Абайдың құлағынан.
Бір жүрекке дауа мен дару болмай
Өз отыңа өртеніп, жану қандай?!
Сені күттім, кешегі от кешуде

Жарын күткен аяулы арулардай.
Арада бір алдамшы сағым бардай
Сені күттім титтей де сабыр қалмай, –
Арман қуған арыстай азаматын

Ауылдағы анасы сағынғандай.
Айтылар əн таусылып, жыр біткендей
Қалауыма, еркіме тірлік көнбей,
Сені күттім,

жұмыр жер, бар табиғат
Күн көзінен шапағат, нұр күткендей!

«Қымызды кім ішпейді,
Қызды кім айттырмайды».
Халық мақалы
Сағынта келіп отырдың,

Сызыла қымыз сапырдың.
Имене кесе ұсындың,
Қызара түсіп, қысылдың.
Білмедім, неден қымсындың,

Əзірге маған тылсым бұл.
Қуана кетіп құлшындым,
Қымызға қолымды ұмсындым.
Аяулы ару – ақбөкен,

Қымызың мынау бапты екен.
Ұсынғаның да жақсы екен!
Қысылғаның да жақсы екен!
Отырсың қылдай үзіліп.

Көңілде көктеп жүз үміт..,
Қараймын мен де қызығып,
Қымызбен денем қызынып.
Шөлдеп те қаппын тым аса.

Қымызға құлқым құласа,
Жарасы оның жеңіл ғой,
Қылығың, қайтем, ұнаса?
Қалайша мұны айтармын?

Бағымды немен байқармын?..
Үмітке толы кесемді
Осы оймен саған қайтардым.
Шөлім де қанды алғашқы.

Сөйлемей енді болмас-ты.
Кеудемнен менің, байқаймын,
Жүрегіңе қарай жол қашты.
«Қымызды немен өтермін,

Жүрегіңе қалай жетермін?
Қараша үйді осынау
Қалайша тастап кетермін?
Күмбірлі күйге келсем бе,

Өлең-жыр оқып берсем бе?
Тамылжи тамар тілімнен
Тəтті сөз, əлде, терсем бе?
Жанарды тұрған жасырып

Кірпігің айдай ашылып,
Жаныма менің жарқ етіп
Қарар ма ең сонда, жас үміт?!»
Қымыздай таңдай үйірген

Қым-қуыт осы күйіммен
Қимай да қимай амалсыз
Аттанып барам үйіңнен.
...Қымызды кімдер ішпеген,

Қызды да кімдер айтпаған?..
Солардың бəрі, бірақ та,
Дəл мендей күйге түспеген!
Дəл мендей күйде қайтпаған!!

* * *
Кездессем азын-аулақ,
Көңліңнің назын аулап
қаламын мен.

Күн санап түрленетін,
Көктеммен бір келетін,
Лала гүл ме ең?!
Мөлдіреп қарашығың

Елжіреп қарашы бір,
Қалқатайым.
Баса алмай дірілімді,
Білектей бұрымыңды

тарқатайын...
Көлдегі қайыққа ұқсап
Айдынға жайып құшақ,
тербетілем.

Жалындай жастығымның,
Бақытқа мас күнімнің,
келбеті ме ең?!
* * *

Ес жиғанда жолығып Елесіммен,
Шығара алмай жүрмісің мені есіңнен.
Бірге бола алмасақ,
Ғайып-ана

неге туған біздерді?
Неге өсірген?
Елесім жүр жаныңда ...
өзім кəні?

Кілки ме, əлде, көкмұнар көзіңде əлі...
Сыбырлай ма түн іші біреу келіп,
Шымырлай ма денеңде сезім балы?..
Тербете ме жаныңды тəтті қиял,

Дүниенің дəметіп шаттығынан.
Əлде, əлсіз, дəрменсіз сол Елесім
Жарым түнде жаныңда жатты ма ұяң?
Ойша құшып,

ойша өбіп жатты ма жəй,
Əлде... айрылып есінен, тапты ма жай?..
Халің сенің сол түні қандай болды?
Таңың сенің сол күні атты қалай?

Елесіме алданба,
Маған емін, –
Алдында тұр алғаусыз жан əлемім.
...Қара түннің көзінен тамып түскен

Нақақ жас па деп қалам қара меңің...
* * *
Мен сені, жаным, түсінем...
Күнəсіз құйттай құсым ең.

Қоңыр күз түрткі салғанда,
Ұяңды қимай ұшып ең...
Қоңыр күз қабақ шытқанда
Өзгерткен өңін түп тал да.

Қытымыр қыстың ызбарын
Ұқсадың үнсіз ұққанға.
Торыққан көңлі, торғай-ау,
Мезгілде мынау барма аяу, –

Санаңды келіп жауласа
Сағыныш дерті – сар бояу?
Саудырап жерге сар жамбы
Қалқыды, ұшты, қарманды...

Жанарын жаздың, жалған-ай,
Бір көру бүгін арман-ды.
Түңілген түрін түп талдың
Түсініп, тілсіз құптар кім?

Көзімді күнге сатқанмен,
Сөзімді кімге жұптармын?
Таяныш таппай кісіден
Талға ұя салған құсым ең.

Уайым шегіп ішімнен
Жайыңды, жаным, түсінем.
Түсінем дағы халіңді
Қинаймын келіп жанымды.

Түздегі талды қуартып,
Күз желі қайдан қағынды?
Өңірдің өңі бұзылып,
Сарғайды-ау,

солды-ау қыз – үміт...
Шайқаған сайын талды жел
Жүрегім түсер үзіліп.
Шайқаған сайын талды жел

Жаппарға берем жанды мен.
Өзімнің емес,
ойлаймын
ұяның жайын алдымен.

Арудың арбады ма тəні ашылып,
Айрылды ақыл-естен бала шыбық.
Келіншек кең төсекте керіледі,
Шамасын шалажансар шарасы ұғып.

Емінді ебедейсіз ерінге ерін,
Талайғы тапқандайын емін көңіл.
...Елестеп екі көзге ері өтті ме,
Егілді енді бірде ебіл-дебіл.

Нəркес көз,
нəзік жанар,
нала кірпік
қарайды терезеге, далаға үркіп.

Салтынан ақиықтың айнымауға
Алқынар алабұртып бала бүркіт...
Ақ бəден,
көрген сайын үр денені,

Тылсымға тілі үйренбей күрмеледі.
Арасын өң мен түстің айыра алмай
Балаша былдырлайды бірдеңені...
Тірліктен түк хабарсыз түкті бала

Өмірдің мəнін, дəмін ұқты жаңа.
Бас бермей кететінің бар-ау сенің,
Бал сезім, əлсізге де, мықтыға да!
Ал, жесір,

жас шыланған кірпігіне
Бір ысып, бір суынып, іркілуде.
Жыландай ирелеңдеп исінеді
Біле алмай берілгенін ырқы кімге.

Апырай, кеудесінде жан бар ма еді?!
Жетпей тұр ес жиярға əл-дəрмені.
Есіне еміс-еміс оралғандай
Ерімен ерте өткізген бал даурені...

Ері жоқ...
Көрбілте күн, көмескі алды.
Ендеше кімді көріп, нені еске алды?
Алды-арты қап-қара түн!

Ақ қанатын
жая алмай əлдеқайда елес қалды...
Көп болды айналғалы ері елеске,
Енші алған ел шетінен ерегесте...

Егілген көңіліне ем іздесе –
Жеңілген жас жесірдің жері емес пе?:
«Кеше гөр,
О, жаратқан, кінəлама,

Жанымда жатқаны үшін мына «бала».
Қайтейін ұшып кетсе қолдан құсым,
Қайтейін түсіп кетсе жыл араға?..
Кеше гөр жаннаттағы жар-қосағым,

Артыңда қалт-құлт етіп қалды ошағың:
Күн сайын жалаңаяқ жар басамын,
Түн сайын əзəзілмен арбасамын.
Əзəзіл алды, міне, жеңді, міне.

Етпе айып, екі жалған, ендігіме.
Кеше гөр келініңді, ғайып-анам,
Кеше гөр бейбағыңды, кең дүние.
Кеше гөр...» –

Жалынышты жесір үні
қайталай бергені, Алла-ай, несі мұны?
Еркінен мүлде айырып бара жатыр
Ес-түссіз бозбаланың есірігі.

«Дегбірді мына неме мұнша алады,
Саябыр тапса нетті бір шамалы?..» –
Тозақта тəні өртеніп жатса-дағы
Тағдырға қарсы келер мұрша кəні?

Əлдене əлін құртып, есін арбай,
Не болып, не қойғанын кеш ұғардай,
Ағынан Алла алдында жарылса да,
Жас жесір жатты өзін кешіре алмай...

* * *
Қара қасың қиылған айқабақта.
Мен қарасам, көзіңді тайғанатпа.
Қара құстан жүрейін қорғалақтап,

Бала құстай алдымда айналақта.
Айқабақта қиылған қара қасың.
Мен қарасам байқамай баратасың.
Тақияңа мендей жан тар келе ме?

Кімді сүйіп, кімді енше жаратасың?
Білдірмеген боласың, сездірмеген,
Көргеніңмен боласың көзге ілмеген.
Өз-өзіңнен аса алмай жүргеніңде

Өтіп кетіп жүрмесін мезгіл деген.
Сездірмеген боласың, білдірмеген,
Қандай сыр бар діліңде тіл күрмеген?
Қансонарда із баққан аңшыдайын

Əлде босқа алаңдап жүрмін бе мен?..
* * *
«Білектей арқасында өрген бұрым»
Сұлуды бүгін емес, көргем бұрын.

Тағдыры талай шаштың еске түссе
шығады көкірегімнен шерменде үнім.
Кем болып бір келісім келбетінде
Аққусыз ұқсамай ма көл жетімге?

Жүрегің қалай ғана қан жыламас
жоғалса бір сұлулық жер бетінде?!
Ару қыз, алма мойын, ақша бетті,
Тоқ бұрым аш беліңді жапса нетті?

...Тіріліп қыз Құртқалар келеді-ау деп
Бір үміт жанарыма жақсам етті...
* * *
Ұйқыңнан бүгін ерте тұршы, гүлім,

Күндегі күтіп қалды тіршілігің.
Жаралған ет-жүректен жанның бəрі
Құдайға жасап жатыр құлшылығын.
Ұйқыңнан бүгін ерте тұршы, гүлім.

Жеткенге аман-есен жарық таңға
Қуанар торыққан да, тарыққан да.
Ұйқының тамыр жайлар у екенін
Ұқсаса жарар еді-ау жар ұққанға...

Ұйқыдан маза кетер, ығырласа,
Көзіңді аш,
бетіңді шай,
ырым жаса.

Жұмағы бұл жалғанның – жарық күн ғой,
Тынады тірлік деген қыбырласа.
«Береке, – дейді үлкендер, – ұрғашыдан»,
Үркітсін үрдің қызын кім қасынан.

Күн де анау көкке ұмтылып бара жатыр
Ұшырған алтын құстай шың басынан.
Түн тəтті, ұйқы тəтті, тəтті бəрі...
Таудың да түрілгендей ақ тұманы.

Үлде мен бүлдеге орап, бұл Тіршілік
Күнге де күміс қанат қақтырады!
Алғаның жетер аз-кем түн шырымын,
Ұйқыңнан бүгін ерте тұршы, гүлім.

Дүрмегі таусылмайтын дүниеде
Күндегі күтіп қалды тіршілігің.
Ұйқыңнан бүгін ерте тұршы, гүлім...
* * *

Төсіңнен тоят бердің... Қанды шөлім.
Ерніңнен есім кете балды ішемін.
«Махаббат бар!» дегенге – мəңгі сенім!
«Махаббат жоқ !» дегенге – қарғыс, өлім!

Махаббат жоқ деген сөз жалған, бекер!
Сүймеген, сүйіспеген арманда өтер.
Уыты, ұрттай қалсаң, бойды алатын
Тəніңнің тəтті уы бар балдан бетер.

Ұрттадым сол бір удан... Шала маспын.
Еміндім ерініңе... Ала қаштың...
Жүрегім аласұрды арғымақтай
Маңайын мың айналған мама ағаштың!

Жүрегім аласұрды... Босанбақ, ə?
Қозғалсам, қолым тиер қос алмаңа.
Айтпақсың əлденені əлің құрып,
Булықсып, бұла денең босаңдана.

Балбырап балаусадай жүзің-өңің,
Албырап, алаулайды қызыл ерін.
Жаңа айдың жүзін көрген рəуіште
Қараймын, үздігемін, үзілемін...

Ақық жас кірпігіңнен ағып төмен,
Талаурап талма бойың, талыққан ең...
Халіңді осы сəткі – Қайраңдағы
алқынған ауа жетпей балық дер ем...

Түн іші,
Күңгірт,
Жым-жырт шағын бөлме.
Лапылдап жанып жатыр жалын кеуде.

Жалынға ернім күйіп өпкен сайын,
Жан құмар «жарым» деуге, «жаным» деуге.
Алдымда – балқып, еріп баратқан Ай...
Жəннатың осы ма еді, жаратқан-ай?!.

Тілегім жалғандағы жалғыз ғана:
«Лайым таң атпағай, таң атпағай...»
* * *
«Кетпе» – дейсің,

Өкпелейсің.
Тез басылдым, мастық па, сөкпегейсің,
Көз жасыңды жастыққа төкпегейсің.
«Кетпе» – дейсің,

Кетпеуге бар ма амалым,
Түсінсеңші мені де, арман-əнім.
Жүру қайда пендеге Хан, Тəңірдей,
Тұла бойын аралап қан тамырдай

Мен жəне бір жүрекке жалғанамын.
Саған,
Маған,
Оған да жақсы шығар

Кеш те болса кеткенім, қалмағаным,
Көңіліңе реніш алма, жаным...
Шайқалғандай шыңдағы бір шынарың,
Өшіп-жанып өңіңде нұр, шуағың,

Əлдекімге кектендің, тыншымадың,
Ерініңді неткенің қыршығаның?
Тағдырыңа өкпе айтып құса қылған,
Жібермейсің ып-ыстық құшағыңнан,

Ауа жетпей мен болсам тұншығамын,
Бұл құшаққа білмеймін кім төзерін,
Бұл құшаққа білмеймін кім шыдарын...
Енді бірде... Нұр тамып іреңіңнен,

Мойынымды орап ап білегіңмен,
Күбірлейсің көзіңді тарс жұмып ап,
Сырласқандай өзіңмен, жүрегіңмен.
Сен еркелейтіндей,

Сен өртенетіндей,
Сен назданатындай,
Сен мəз болатындай
Айтшы, жаным, соншалық кім едім мен?!

Ай ажарлым,
Гүл өңдім,
Күн бейнелім,
Қыр-сырымды жүрсің-ау білмей менің.

Кештеу келіп, қайтатын түн ауғанда
Мен сен үшін – елеспін, бір бейнемін.
Сен қиялдайтындай,
Сен қия алмайтындай,

Сен сағынатындай,
Сен табынатындай,
Сен жалынатындай
Мені мынау, шынында, кім дейді өмір?

Жадауланып қалғандай жанат-бағың,
«Кетем»– деген сөзімді жаратпадың.
«Босағамды, кеш келіп, жаңа аттадың,
Жалғыз жүру қауіпті жарым түнде,

Жібермеймін, күт, – дейсің, – таң атқанын...»
Өткен күнімізді,
Көктем, күзімізді,
Қайғы, мұңымызды,

Айды, жылымызды... –
Келе жатқан жаңылмай санап бəрін
Уақыттың жүрегі – сағат барын
Ұмытқандай, кесеге қол созасың,

Шарап емің,
Секілді шарап дəрің.
Көңіліңе мен үшін қауіп алма,
Тыныш ұйықта, есікті жауып ал да.

Махаббаттың басылмас мауы барда,
Дос түсініп, жанымды жау ұғар ма?..
Аппақ арым – барында оққағарым
Кімнен қорқып,

Кімдерден сақтанамын?
Айырмасын білетін ақ, қараның
Ақындарға жат емес, жақ қала бұл!
Бір көшенің бойына түсіп алып,

Қара түннің қойнына жоқ боламын...
* * *
Сен менің көңілімді таба алмадың,
Табамын деп таусылды амалдарың.

Көлгірсіп, масаң күліп, майысқанмен,
Көрсетті жасандылық жанарларың.
Сенделіп келген сəтте сері-көңіл,
Пенделік көрсеттің де ерімедің.

Құлайды саған көңіл анда-санда,
былайғы өміріңнен не білемін?
Не білем?
Түк білмеймін!

Білгім де жоқ.
Сенімен бірге емеспін, жүрмін бөлек.
Өзім де қызықпын-ау,
қыр-сырыңды

қалайша білмек едім бір күнде кеп?
Ешкімге берілмеген, көрінбеген
Періштем,
Перизатым,

Перім деп ем,
Қалайша қателескем?
Қалады екен
бір атым насыбайдан көңіл деген.

Қайтемін ауызға алып насыбайды,
Сен маған бола алмадың басыбайлы.
...Бүйірін арғымақтың бүгіндері
Бауырмал басқа бие қасылайды...

* * *
«Сұлулық – әйелдің бақыты, қадіріне жетпесе - соры».
Л.Н.Толстой
* * *

«Сұлулық сүймектік –
Пайғамбар сүннеті».
Абай
* * *

«Сүю – басқанын бақытынан өзіңнің жеке басыңның бақытын табу».
Г. Лейбниц
* * *
«Демің – гүл аңқыған

Нұрың – Күн шалқыған.
Көргенде, бой еріп,
Сүйегім балқыған».
Абай

* * *
Өзге емес, өзіме аян өз кеселім,
Уақыт құйып жатыр көзге шерін...
Өртенген жапырағы жадау бақта

Дерт емген күндеріммен кездесемін.
Шапқылап,
шаң боратып, құйындаған
Күндерге енді ілесу қиын маған.

Өмірдің өң-түсіне қарап қойып
Көңілдің əбеқоңыр күйін бағам.
Жалғыздық – енші, көрші енді маған,
Жалғанның керек емес кеңдігі оған.

Кімге нəр, кімге дəрі болар дейсің
Көздегі ноқаттай мұң-меңдуанам...
Маза бер жүрегіме сен де, сезім,
Қайтесің мəймілдетіп көз көзесін?

Бұлбұлмен қоңыр бақта қош айтыстың,
Кім білген, енді кіммен кездесесің...
* * *
Мүмкін, мені сөгерсің, кінəларсың,

Жанарға жас, көңілге мұң аларсың.
Есігіңнен елесім сығаласа,
Қайдан мені есіңнен шығарарсың?!
Ес жиғызбас сол ғажап елестейін

Көкірегіңнен елеусіз мен өшпейін.
Екі айырған тағдырмен екеумізді
Сен егеспе,
Мен де енді егеспейін.

Арамызға əзəзіл, түспей бүлік.
Өтіп жатқан өмірді түстей біліп,
Жыласақ та жүрейік іштей жылап,
Қуансақ та жүрейік іштей күліп.

Тамашамыз кеткен соң тарқап анық,
Өтер күндер өкініш арқаланып.
Өмір – өзен айдынға барып құяр,
Табанында тақыр тас, малта қалып...

* * *
Сенсіз мынау қаланың сəні кетті.
(Сен барында ғажап-ты, ғанибет-ті...)
Мерекесіз мезі еткен мезгілдейін

Берекесіз бір күнім тағы да өтті.
Бұлқан-талқан жататын бүлік ашып,
Көктемнің де биылғы үні жасық.
Өңменінен өріктің ызғар өтті,

Алма ағашы кешеулеп гүлін ашып.
Алма бағы – Ақынның арман əні
Жалқы үмітке жармасып жан бағады.
Бір шыбыққа бір шыбық баһар беріп,

Тіршілікке тіршілік жалғанады.
Тау төсінен тарамай қыс тұманы,
Еміс-еміс естілер құстың əні.
Көңілімнің төрінде бір Муза-қыз

Көз жасына булығып, қыстығады...
Сенсіз мынау көшеде жан жоқтайын,
Жұртты елемей, жамырар жан-жақта ойым.
Тағдырыма таяныш таппай жүрмін,

Жапан түзде жел қуған қаңбақтайын.
Мен ғаламнан,
Қол үзіп менен ғалам,
Қайда жүрсем, бір хабар сенен бағам.

Құрағындай айдынның құрақ ұшып,
Лағындай еліктің елең қағам.
Сенсіз мынау ағаңның халі осындай.
Назырқанған жүректің наласын-ай...

Көңіліме жартыкеш көзін сүзіп,
Көк жүзінен жартыкеш қарасын Ай.
Ай қарасын сен болып қас-қабаққа,
Зіл-зала мұң еңсені басқан уақта.

Қала шіркін қаңырап қалады екен,
Қалқатайың кеткенде басқа жаққа.
* * *
Ақтарсам жүректегі жайдың бəрін.

Мен сенің қуанышың, қайғыңдамын.
Қарап ем,
көзің, қалқам, – айдын екен,
Жүзіп жүр аққу емес, айдында мұң.

Моншақ па?
Жанардағы тамшы мұң ба?
Тамшы мұң сенің татар талшығың ба?
Жанарға үйірілген жасты көріп

Жазықсыз жаным менің жаншылуда.
Кіршіксіз көңіліңе кірбің ілмей,
Құлпырып өссең деп ем қыр гүліндей.
Кеудеңде бір көк теңіз тулай ма əлде,

Мазасыз менің мынау тірлігімдей?
Сымбатты, сұлу жүзге сызат қонып,
Бір сезім ұшты ма əлде ұзаққа алып? –
Дертіңе дауа болар дару таппай

Дал болдым жүрегімді жүз ақтарып.
Бір сөзді табуым хақ қалайда ізгі;
Тілегім – мұң шалмағай арай жүзді.
...Ақылдан адастырып бұл Қуаныш,

Бұл Қайғы табыстырар талай бізді...
* * *
Қинадың-ау, қинадың-ау мені ұқпай,
Кездеспей де, жүздеспей де, жолықпай.

Жүрегіңе жету сенің мұң болды-ау
Жас кеудеңе жасырынған тобықтай.
Неден, жаным, секем алдың, сескендің?
Қинадың ғой,

Қиналдым ғой,
Не істермін?
Сыздатады, мұздатды жанымды
Көкірегімнің көк сеңіндей көшкен мұң.

Көрмесіме көнбейін бе, көнем бе?
Келмесіңе сенейін бе, сенем бе?
Жүрегіме жай түскендей болды ғой,
Жай түскенде жайрап қалар емен де.

Жүдедім-ау жүрегіме толып қан,
Жараланып қайтқан жандай жорықтан.
Шыныменен қалар ма екем көз жазып
Жас кеудеңе жасырынған тобықтан?..

* * *
Жырым саған арналды, əнім саған.
(Сабырынан айрылар сағынса адам).
Саздарымды жеткізсін сарала күз,

Арманымды жеткізсін ағын самал.
Ақ ниетпен жол алды саған құсым,
Алақанға қондырып алармысың?
Жүрегіңнің төрінен жай ұсынып,

Жақсылықтың жасай гөр жоралғысын.
Көкірегіне мұң қонса, мұнар қонса,
Көлденең жұрт жайыңды ұғар қанша.
Көңіл күйі көксеген шертілер ме,

Домбыраның ішегі сыңар болса?
Жай-күйінен жанымның беріп хабар,
Бəлкім, саған бұл əнім серік болар.
Оңашада ой кешіп отырғанда,

Терезеңе құстайын келіп қонар.
Таң оянып,
таққанда шолпысын Күн,
Көк теңіздей көңілің толқысын мың...

Саған, жаным, тапсырдым аманатқа
Сол əнімнің тағдырын – сол құсымның!
* * *
Көңілдің өзің едің жыр-думаны,

Кездеспей кеттік біздер, кім кінəлі?
Көгеріп еккен шыбық,
Көктем шығып,
Қылтиып келе жатыр қыр құлағы.

Қосылып жер мен көктің əні бірге,
Айналды тіршіліктің дəні гүлге.
Көп сырға куə болған ауыл кеші
Кетпей жүр көз алдымнан əлі күнге.

Көктем де сенсіз мынау күзге лайық.
Қыз едің жалғыз өзің жүзге лайық.
Жат көзіне беймезгіл іліктің бе,
Жүргенде жар болар деп бізге лайық?..

Күтумен өтсін мейлі қалған жасым,
Ақ жүрек жалғыз сен деп армандасын.
Жайымнан хабар алмай қайда жүрсің,
Жазерке жарығым-ау, жаннан да асыл?

* * *
Сен маған қарамағын мұнар көзбен,
Өткенмін сылқым бикеш сынар кезден.
Ақшулан Алатаудың аңғарындай

Менің де көкірегімді тұман кезген...
Одан да тұнжыр түндей тұнып қара,
Ынтығып, ындын құртып, ырықты ала.
Құрбыңның базынасын құлағыңа іл,

Кеудеңнің қазынасын құлыптама.
Ерке наз ерітер ме сілті-мұңды,
Қай жерде жүрегіңнің кілті ілулі?
Жетерлік ғұмырыма лəззəт сыйла,

Көңілім саған қарай ұмтылулы.
Құс қанат кірпігіңді қалтыратпай
Қадашы қара көзді сəл тұрақтай:
жанымда тоғыз балдық толқын ойнап,

Бір сезім кетсін мені шарпып оттай!
* * *
Өзіңді періштемен бір баладым,
Бұл сөзім жалған емес, шын, қарағым.

Көңілге тойымы жоқ шара бар ма –
Бір мезет көрмей қалсам, мұңданамын.
Түріңнен айналайын нəзік, бұла,
Қарайтын көзің қандай наз ұқтыра?!

Албырап ақын жүрек жас баладай
Жанымен жақсы көрсе, жазықты ма?
Періштем –
Қанаты бар...

Қанаты жоқ...
Өзіңсіз өмір мынау – қара түнек!
...Баз кешіп дүниеден Лəйлісі үшін
Мəжнүн де қаңғып кеткен дала түнеп!

Қаңғырған, қапаланған Лəйлісі үшін
Мəжнүннің қасіреті қайғысы шын.
Жүрегім – жылы ұямнан ұшып шығып,
Қанатын саған қарай жайды құсым.

Қанатын қағып ұшқан сыңар құстың
Сипатын, сырын сезіп, ұғар ма ешкім?
Қиялмен Арман атты шыңға шығып,
Мен талай мұң жастанып, мұнар құштым...

Аялдап орта жолда көш тұрмаған.
Белгілі бесенеден бес күн ғалам.
Лəйлідей қыз екенің лəзім болса,
Мəжнүннің махаббатын кештір маған!

* * *
Атқанша таң,
Жиекке батқанша Күн
Байыз таппай өзіңді тəтті аңсадым.

Көз алдымнан кетпеді,
жар көрпесін
жарым түнде жамылып жатқан шағың...
Кірпігіме інжуін ілгендей мұң,

Өң мен түстің ішінде жүргендеймін.
Əнтек ашық алқызыл ерініңнен
Айта алмаған сөзіңді білгендеймін.
Қоштасқаның есімде қимай ғана...

Көзім алды – көкмұнар, мидай дала.
Өзге түгіл беймəлім өзіме де
Үйді айнала бергенім, үйді айнала.
Аман жүрек,

сау жүрек,
есен жүрек
қалса қайтем қапыда есеңгіреп?
Бір өкініш өзекте өкситіндей:

«Кезегіңді өткердің, кеш енді» – деп.
Өксіп жатыр,
келгенмен тұншықтырғым.
Жан жарасын несіне ушықтырдым?

Саған қарай ұшатын сыңайы бар
Жүрек құрғыр кеудемнен ыршып бір күн!..
* * *
Күн тусын деп басыма кенен, дарқан,

Өзектегі сөзімді өлеңге артам...
Ай-күніңнің білдіріп амандығын
Хабар алып тұрсаңщы менен, қалқам?
Хабар алып тұрсаңшы күнара бір,

Іздегенің,
Мен болып сұрағаның.
Жер бетінде қыз болып нағып жүрсің,
Біле алмасаң қадірін бір ағаның?

Алдын барлап арман мен мұратыңның
Əлі талай сыр ашып, жыр оқырмын...
Бірегейім деп саған қалай келем,
Біле алмасаң хал-жайын бір ақынның?

Алты қырдың астынан əн қайырған
Тəтті əуезің кетпесін таңдайыңнан.
Құм ішінде құмыққан үнге ұқсамай,
Хабар алып тұрсаңшы хал-жайымнан,

Хабар алып тұрсаңшы хал-жайымнан...
* * *
Көншиді көңіл қалай елесіңе,
Түсетін болып жүрсің көп есіме.

Сені іздеп жиһан кезіп кетсем бе екен
Тəн беріп тəуекелдің кемесіне?
Не қайыр сағынғаннан, сарғайғаннан? –
Қасымнан, қайда жүрсем, қалмайды арман.

Көйлегін көкжиектің көтергіштеп,
Сар сағым аңсар аулап арбайды алдан.
Өзіңе назым бар да, өкпем жоқ-ты,
Қалайша қайрылмасқа өткен кетті?..

Бедерлеп көкала үйрек көлдің бетін,
Көзайым тағы да бір көктем жетті.
Көп өтпей көктем соңы жазға айналар,
Көңілге көрген қызық аздай болар.

Көмілген көкірекке көмбедейін
Көкжалын кеудемдегі қозға айналар.
Елемей ен жайлаған түздің өңін,
Елесің келген жаққа үздігемін.

Ішімнен бір күрсініп аламын да,
Бір мұңды көз-көлімде жүздіремін.
Жүректің жүдеңкілеу таппай бабын,
Қарлығаш қанатына хат байладым.

Күйдіріп табаныңды ақ шағылға
Жүрмісің, аман-есен, ақ тайлағым?..
* * *
Соншалық көргім келді сені, жаным,

Тағатсыз тартып көзің, лебің, əнің...
Ауасыз кеңістікте аласұрған
Дауасыз бұл жүрекке неғыламын?
Алдымнан шықшы көзің күліп тұрып

Қайғымды, уайымымды ұмыттырып.
Кеудесі жақсылардың – алтын сандық,
Кеудесі жамандардың – қырық құлып.
Ырқынан шыға алмайтын үй, қораның

Ынжыққа қалай сені ұйғарамын?
Көзімнің көзесіне мəймілдетіп
Көңіліңнің шарабынан құй, қарағым.
Шарап құй, өтінемін, мұң құймағын,

Мас болсын махаббатқа ылғи жаным.
Арманым бар ма менің, ала бұлтсыз
Алдымнан шығып тұрса Күн-дидарың!
* * *

Сұлу қызға қарап ем – қымсынбады,
Қайта маған қадалды «қыл, сымдары».
Суалды екен қай жерде гүлсім бағы?
Қуарды екен қай жерде қыршын жаны?..

Сылқым қызға қарап ем – қас қақпады,
Бал қылығын байқатты жас шақтағы.
Қолтығынан батылдау қысып алып
Баққа қарай бастап ем, бас тартпады.

Қоңыр қызға айтып ем ынтығымды,
Күлкіге ілді – «Сездім, – деп, – құлқыныңды...»
Содан бері мұң торып кірпігімді,
Содан бері көңілім іркілулі.

Момын қызға қарап ем – жүзін бұрды,
Сүзілдірді,
жанымды үзілдірді.
Жүрегімнің қанына қосқым келді

Ақ жүзіне жүгірген қызыл нұрды.
«Перизаттың періште жолын бұзба,
Өзі келіп қонса да қолыңызға...»
Осы бір сөз есіме түскен сайын

Қарлығаш қанат қыз едің,
Үмітті қалай үземін?
Көңілдің мөлдір көгінде
Аққудай жалғыз жүземін.

Жалғыздық жанға жаман, ə –
Жабырқап тұрмын жағада.
Оралармысың қайтадан,
Ақ қанат ару шағала?

Жанардан жаңбыр жауар ма,
Жайыңды, қалқам, хабарла.
Жүздеспей жүру жалғанда
Саған да қиын, маған да.

Көгімнен жұлдыз құлайды,
Өткіздім талай күн, айды...
Аққуын аңсап келетін
Махаббат көлі мұңайды...

* * *
Қырлар қайда қырмызы гүл қаптаған?
Қыздар қайда бұрымы бұлғақтаған?
Өкпелеген балаша томсыраймай

Тілің болса,
Тіршілік,
үн қат маған?
Көкшеқұмар көңілдің пайғамбары –

Бау-бақшаның басынан тайған бағы.
Жапырақтар үзіліп түсіп жатыр,
Жауынгердей оққа ұшқан майдандағы.
Күнді ұрлаған..,

Қырмызы гүлді ұрлаған
Өткен шақтың бейнесі бұлдыр маған.
Жапыраққа жалқау жел жаудай тиді-ау,
Ала жаздай шөп басын сындырмаған?!

Деп жүргенде əніммен əспеттермін,
Алтын күнді қалайша босқа өткердім?
...Тереземнің жақтауын паналаған
Жайын ойлап отырмын қос кептердің.

* * *
Қызығымен баурар дейсің қай бір күн.
Осыны ойлап қамықтым да қайғырдым.
Аруды аңсап айлы кеште айтар əн,

Кешіктің ғой, кемеліңе қайта орал.
Балғын шалғын,
балауса бақ,
бал шағым,

Кірпігіме жақұт тағып, моншақ іл.
Өткен кезді ойлай бермей мен енді
Өкінтсем де, өксітпейін өлеңді.
Қыз көзіне көп қарайтын қу басым

Сезер қайтып сері күннің тумасын.
Сезгені де отырған соң мұң шағып,
Ей, Жастық шақ,
опасыз ба ең,

мұншалық?
* * *
Сыздамашы, жүрегім, сыздамашы,
Қарағанмен қиылып қыз баласы.

Ол құрғырлар деймісің саған ерер,
Қарағанмен, қол бұлғап қала берер.
Мықтыны да тұқыртып тұтқынында
Өз дегенін Уақыт ұқтыруда.

Құлдық ұрып еркіне көнсеңіз де,
Жиырма бес пен опа жоқ Он сегізде.
Алабұртпа, көңілім, алабұртпа,
Сабаңа түс, шөлің бас, шарап ұртта.

Елгезегім, елпілдек, елеңшілім,
Уақыт жасырмайды сенен шынын:
Мұңын шағып мұхит та жағасына,
Тулап-тулап түседі сабасына.

Аса алмай өзендер де арнасынан,
Амалсыз, адасса да, алға асығар.
Таулар да – төбесіне бұлт қонған,
Тіл мен жақтан айрылып, тынып қалған.

Дала да етек-жеңін күлтелеген
Жете алмай көкжиекке діңкелеген.
Сөз саптап кетті деме кемеңгерше –
Сен дағы тұтқындасың өле-өлгенше!

Өтіп жатқан күндерім бірыңғайлы
Құлағыма сен жоқ деп сыбырлайды.
Тереземе тұтылған түн пердесі
Өз қолыңмен болмаса, сырылмайды.

Қара түннің пердесі көлегейлеп,
Жарық таңнан жатқандай мені өгейлеп.
Жарым түнде қолымды созам саған
«Келші, жаным,

келші енді,
келе ғой...» – деп,
Жарым түннен жеткенше құба таңға
Жылатам да жанымды, жұбатам да.

Саған ұқсап кетеді кең дүние,
Алатаудан күн көшін құлатарда.
Алақанға қондырып асыл айды,
Жалғыз үміт жанымды асырайды.

Кірпігімнен ашылған аумай қалып,
Алатаудан Күн нұры шашырайды.
Өзімшілдеу өмірдің жолы қысаң,
Жайымды айтсам, қалайша жаңылысам.

Түн баласы көз жазып қаламын да,
Жарық таңда қайтадан жолығысам.
Амал бар ма ажалға араны ашық,
Жүректегі қайтейін жараны ашып.

Бүгін тағы келдің де, кете бардың
Көшедегі көп қызға араласып...
* * *
Жай-күйіне кім алаң

Жабырқаулы ақынның?
Жүрегімді жылаған
Жұбата алмай жатырмын.
Көңілім-ау, үр жаңа,

Қандай күйге кезіктің?
Менен шаттық біржола
Кеткені ме безіп тым?
Жанарым да жібіп тұр,

Жас тұнған ба, о несі?
Əлде, əлде... Үміттің
Қайырлады кемесі?..
Тұнық көңіл, пəк көңіл

Бұзылды ма нілдейін?
Тамылжыған тəтті əнім
Үзілді ме, білмеймін...
Жарық күнім дін аман

Жоғалды ма түнге еніп...
Жүрегімді жылаған
Жұбатады кім келіп?
* * *

Аямай жанға жүк арттым,
Ақымақпын ба, қандаймын?
Өзімді-өзім жылаттым,
Өзімді-өзім алдаймын.

Басыма шапты бар қайғым,
Баянын таппай аз бақыт...
Қобыздай қоңыр сарнаймын
Жүректің қылын қоздатып.

«Бəрі де бəрі кеш, – деймін, –
Келмеске кетті кекілдім...»
Өзімді-өзім кешпеймін,
Өзекте өксіп жетім мұң.

Жапанға көзді сатам да
«Қайрылмас, – деймін, –
енді ол қыз».
Осынау жəми жаһанда

Жаратқан жалғыз,
Мен жалғыз.
Жайғанмен жанды алғаусыз,
Еншіме кетті енбей бақ.

Аяулы жаннан аңдаусыз
Айрылып қалған мен – бейбақ.

Көңіл шіркін жасармайды,
Көкіректе – Асан қайғы.
Тоты қыздар көзіне ілмей
Тосырқайды, тосаңдайды.

Тоты қыздар көзге ілмейді,
Тоқтатқанмен сөз жүрмейді.
Жүрек байғұс жүдеп іштен
Бірдеңені сездім дейді...

Көзде бұлау,
Шашта қырау...
Қайран өмір қас қағым-ау.
Хал-жайымнан хабар алмай

Қайда жүрсің, Жас шағым-ау?
Келермісің, айхой, маған!..
Демеймісің: «қайта айналам...»?
Жан дауысы жүрегімнің

Қоңыр бұлт Күнгейдің жүзін бөгей
Құстар қайтып барады тізілмелей.
Алқа-моншақ тағынған ару əлем,
Жібек жібің ойда жоқ үзілмегей.

Сыңсығаны құстардың тыншымады,
Арқан керіп алдынан кім шығады?
Қоңыраудан өзгелеу қоңыр əуен
Қоңыр салқын кеудемде тұншығады.

Іздей ме екен шуақты, шұғыланы,
Көлі кəні?
Көлдегі шуы кəні?
Созылмалы бір əуен жүрегімді

Солқылдатып кеудемнен суырады.
Сыз өткендей жар құлақ, жамбасына
Құстар ұшып барады алға асыға.
Жараланған құс сынды қанатынан

Қалбаң-құлбаң қағады тал басы да.
Үзік-созық естіліп аспан əні,
Құстар іздеп барады баспананы.
Жазғандардың жай-күйін ойлай ма əлде,

Жанарынан бұлттың жас тамады...
Құстар үні алыстан құмығады,
Кім түсініп, тілдерін кім ұғады?
Көктеммен бір кешікпей келер деген

Жалғыз үміт кеудемде жылынады.
* * *
Қырлар қайда қырмызы гүл қаптаған?
Қыздар қайда бұрымы бұлғақтаған?

Өкпелеген балаша томсыраймай,
Тілің болса, Тіршілік, үн қат маған.
Көкшеқұмар көңілдің пайғамбары –
Бау-бақшаның басынан тайған бағы.

Жапырақтар үзіліп түсіп жатыр
жауынгердей оққа ұшқан майдандағы.
Күнді ұрлаған,
Қырмызы гүлді ұрлаған

Өткен шақтың бейнесі бұлдыр маған.
Жапыраққа жалқау жел жаудай тиді-ау
ала жаздай шөп басын сындырмаған?!
Деп жүргенде əніммен əспеттермін,

Алтын күнді қалайша босқа өткердім?
...Тереземнің жақтауын паналаған
жайын ойлап отырмын қос кептердің.
* * *

Күттім кешке... ертеңгісін...
Келер деумен еркем, құсым.
Өз дертіммен өзім қалып,
Өкініштен өртенді ішім.

Көл де көңіл бөлмегелі
Жел де мені тербемеді.
Сенсіз жаным жалғызсырап,
Сенсіз жүрек шерленеді.

Күндер легін, жыл керуенін
Жақсы еді ғой бір көргенім? –
Жай-күйімді, сен болмасаң,
Түсінеді кімдер менің.

Көсем көмей, шешен құсым,
Аманбысың, есенбісің?
Қадіріңді кеш біліппін,
Кешермісің, кешермісің?..

Жанарға
Алақанымнан ұшқан аққуым,
Барасың ұзап шалғайға,
Қанатың, қалқам, талмай ма?

Жаныңа медет болғай да
Жазылған тағдыр маңдайға.
Желкілдеп өскен құрағым,
Еркіндеу өскен, шырағым.

Əкеңнің бар ма арманы,
Табылса теңің, сыңарың.
Қарлығаш қанат, қарағым,
Қайырлы болсын қадамың.

Өзіңсің енді елшісі
Енжайлау – екі араның.
Алақанымнан ұшқан ақ құсым,
Бір үйге сен де бақпысың...

Алыстап бара жатқаның
Арқама менің батты шын.
Ағайын, туыс, үй, ана..,
Жақынын жатқа қия ма:

Ақ ордаң, алтын бесігің –
Келіп тұр ұшқан ұяңа.
Жақсыда жаттық болар ма,
Жаманға көңлің толар ма.

Жұбыңмен келіп тұрғайсың,
Жалғыздан-жалғыз оралма.
Қош аман, қызым, қош аман,
Көңілімді қайтем босаған...

Алдыңнан ашсын бағыңды,
Аттаған жаңа босағаң.

Майысқан Көкшедегі қайындардай
Мінезі жұмсақ қандай, мəйін қандай?!
Жанары жақұт шашып жалт еткенде –
Жүрегің жайрап қалар жай ұрғандай.

Түспеген хан кызындай тақтан əлі
Толықсып тоты құстай баптанады.
Үлпілдер үр қызындай үкі көзі,
Бүлкілдер бүлдіршіндей ақ тамағы.

Сызылған сазсырнайдай үні қандай?!
Ерні уыз, лебі қымыз, тілі балдай!..
Көрмеде сақтау керек мұндай Гүлді
Жігіттер, көрген бойда жұлып алмай!

* * *
Қасыңа Ай ұрланып келсем дердей,
Қайың да қайыл қалып, теңселгендей.
Тағдырың таразыға тартылғанда –

Салмағың сары алтынмен өлшенгендей.
Жан білмес жүрегіңде жұмбақ бардай,
Құлпыңның құпиясы мың катпардай.
Бір арман көрінбестен қолын бұлғап,

Астынан алты қырдың үн қатқандай.
Жайлаудың жаңбыр жуған жалбызындай,
Жақсының жан екенсің жалғызындай.
Қиырдан көзіме ерек көрінесің

Қиылған қасы-көзі хан қызындай.
Жамалың жаймашуақ жарық таңдай,
Жаһанды жақсылыққа жарытқандай.
Биязы үн, бипаз мінез – жан жиһазы

Төркінін тектіліктің танытқандай!..
* * *
Жарасар қолаң шашың тал бойыңа,
Толықсып Ай қонғандай маңдайыңа.

Уылжып жаңа піскен, жарқыным-ай,
Жігіттің кез боларсың қандайына?..
Тұрсың-ау тиіп кетсе үзілгелі,
Кызығып кімдер саған сүзілмеді.

Құбылған қыз қылығын құптайтындай
Қызғылтым жұқа бояу жүзіңдегі.
Тұрсың-ау түртіп қалса төгілгелі,
Қарбыздай қақжарылып бөлінгелі.

Шым етіп қалғандай ма кеуде тұсым,
Дір етіп қалғандай ма көңіл көлі?..
* * *
Құдайым бəрін саған бере салған:

Көркің бар көрген жанға елес, арман...
Көлденең көк аттының көзі өтпесе,
Тағдыры талай гүлдің неге солған?
Қорқамын мен солардың тіл-сұғынан,

Қиятын қыршыныңнан тылсымынан.
Кеудемнен Күн шыққандай күй кешемін,
Жалт етіп қарай қалса нұр-шұғылаң!
Қанша көз сені күнде ішіп-жейді,

Қанша жан сені өзінше мүсіндейді...
Сұлулық – қыз баланың «Қыл көпірі»,
«Қыл көпір» кімді отқа түсірмейді?!
* * *

Көбелегім,
Көңілімді неге көп бөле бердің?
Көкейдегі сезімді көзбен айтып,
Көргенімде неліктен бөгелемін?

Отырсақ та бір жерде иіндесіп,
Шарасыздың, күйінем, күйін кешіп.
Құбылаға күн ауған шақта мына
Мың құбылды-ау көңілде құйын көшіп.

Өзімді-өзім шегермек боламын да,
Сенделемін сезімнің сорабында.
Өз деміме өртеніп, өксігенмен,
Көздеріңді қайтемін тола мұңға?

«Айға шауып арыстан мертіккендей»
Көкірегім сыздайды дертіп, көнбей.
Ақын да бір Музаның мұңлы үні ғой,
Шер-шеменін кім ұқсын шертіп көрмей.

Жақсы көрсем несіне жазықты едім? –
Сағынады саяңды,
сазып көңіл.
Ерініме басайын... ем болар ма,

Қайда салқын саусағың, нəзік қолың?
Ерініме басайын күйіп-жанған:
Саусағыңды сүйріктей сүю де арман...
Көзіңде ойнап жақұты жарық күннің,