Қайран ғұмыр, өтсе де қиналып күн,
Аққу жүрек!
Жырлармен сырланыпсың.
Айналмайды бұл өмір енді мұңға,

Таң арайлап атқанда,
Нұрланып шың!
Аққу арман, кіршіксіз,
Аққу жүрек,

Алауланып, қиялмен баттың жүдеп.
Алатауда астасып аспанменен,
Аппақ сезім,
Ақ үміт, жатсын түлеп!

Айдындағы сыңғырлы аққу үндер,
Сезіміне тербеліп жатты гүлдер.
Тебіреніп, тəкаппар –
Тағдырына,

Таңырқана таңдайын
Қақты кімдер?!.
Құрығынан құтылған қиянаттың,
Көкірекке,

Көп арман, ұялапсың.
Көк шыңынан көк таудың ойға батып,
Көкжиектен барады,
Қиялап күн!..

Таң арайлап, алаулап батты күндер,
Алауынан бақытын тапты кімдер?!.
Жалбарынып,
Жалғыз-ақ сұрайтыным,

Жырларыма,
Аққудың пəктігін бер!..

Әкелгендей мол қуаныш, сұрағандай сүйінші,
Тұршы, сәулем, мұңаймашы, шықшы қырға, киінші,
Дегендей бір самал есті қолаң шашты жұлқылап,
Бір сағыныш жүрегімді шымырлатты шымшылап.

Жүгіре шықтым қыр үстіне, соқты самал желпініп,
Жатыр екен табанымда толықсыған көл тұнып.
Жатыр екен бұратылып сан құбылып ойнақшып,
Сәуле құшқан толқын ерні дір-дір етіп қаймақшып.

Көрдім дағы сол бір қалпын жүрек кетті толқындап,
Жағалауда нәзік қайың ырғалады солқылдақ.
Жағалауда нәзік құрақ сусылдайды бұрымдай,
Самал тынбай тербетеді бірін қатты, бірін жай.

Сыбырлайды, сыбдырлайды,
сыңғырлайды бар маңым,
Төксін дей ме жүрек толы сағынышын, арманын.
Жұлқылайды, шымшылайды, қытықтайды бал сезім,

Мейлі-мейлі бар еркімді балқытып бір алшы өзің.
Ұмытайын бәрін-бәрін, ойланайын өзің боп,
Көз сүрінткен сұлу жаның төгілсін бір сезім боп.
Бар еркімді бағындырған, сағындырған күйік боп,

Арманымның аспанына жұлдыздайын биіктеп.
Тербетесің, желдетесің, желпіндіре желписің,
Желписің де нәзік әнге құмарлана елтисің.
Елтисің де кетесің бір жадыраған жаз болып,

Жасыл құрақ жағалауың көгала үйрек, қаз қонып,
Сол бір сәтте баурын төсеп жүзеді аққу қаңқылдап,
Су бетінде сұлу тұлға толқын тербеп қалтылдап,
Ұмтылады, кеудесіне жыр тұнады, жылжиды,

Жасыл жаға мүлгиді де әлдилейді бір күйді,
Әлдилейді, тербетеді, құшағына алады,
Осы сәтте ару аққу әсем әнге салады.
Сымпылдатып қанаттарын, сұңқылдатып даусын,

Әсем әнмен ұйытады құз қойнауын, тау ішін.
Сол суретке қалам қарап жанарымды қандырып,
Аққу арман алыстайды үмітімді талдырып.
Сонда көңіл гүл атады ұқсайды да көктемге,

Кеудем толып кеткендей бір лапылдаған от демге.
Бірақ, бірақ сол бір сәтте мен өзімді тыямын,
Тиямын да қара бұлттан нөсер болып құямын.
Құямын да алыс кеткен аққуымды іздеймін,

Құшағы толғандай бір лала гүлге,
Шалқыды даласымен бала бірге.
Бетховеннің құдіретті —
Сазды әуені

Жетелеп
Жолаушыны барады үйге.
Серпе тастап өткен күн түндіктерің,
Шалқытып күй сазынан

Шындық лебін.
Шерлі сыр ақтарады
Күй сандығы,
Тұтқындап жан дүниеңді сұмдық сезім.

Ол күйде —
Жатыр жүрек суреттері,
Ол күйде —
Жатыр ғасыр құдіреттері.

Ол күйде —
Жатыр әне,
Ұшқыр ойдың,
Тұтасқан,

Түйдектелген тың лектері.
Ол күйде —
Жатыр заман тыныстары,
Ол күйде —

Жатыр жаздың күміс бағы.
Ол күйде —
Жатыр талай толғаныстар,
Осы күй —

Қозғау салар ұлы іске әлі!..
Ол күйде —
Жатыр талай құбылыстар,
Ол күйде —

Жатыр бұраң,
Бұрылыстар...
Ол күйде —
Асқақ ерлер даусы бар,

Жығылмас әділеттің туын ұстар.
Ол күйден —
Уақыт көші дүркіреді,
Адамның жортқан небір түлкілері...

Жан төзбес
Жауыздықтың жағасынан
Жаңа күші дәуірдің сілкіледі!
Құшағы толғандай бір лала гүлге,

Шалқиды даласымен бала бірге.
Бетховеннің құдіретті
Сазды әуені,
Жолаушыны —

Жайқоңыр әннің аты жайма-шуақ,
Кеткенсің қайран өмір,
Қайда шуап.
Әнші Естай,

Ақын Естай арқадағы,
Өшпейтін жағып кеттің әнге шырақ!

Байты өзің жүрген Қараөткелің,
Таусыла қарап тұрмын тағат-демім.
Толқынға тоғытылып бара жатыр,
Ақын қиял нағылған қанатты едің!

Келгенсің қашаннан да асып өрең,
Арқаның қарттары да,
Жасы да ерен!
Сияқты Жаяу-Мұса,

Әнші Майра,
Өзіңнен тараған ғой асыл өрен.
Өзіңнен тараған ғой асыл өрен,
Исадай етпесем де тасып ерен —

Сарадай саңлақ шыққан ауылданмын,
Тот басып жерде жатқан жасық емен!
Тот басып жерде жатқан жасық емен,
Ақынмын,

Азаматпын,
Ғашығы — өлең!
Елім бар өнерімді қадірлеген,
Жазамын көздің тұнық жасыменен.

Жанарымнан сағыныш бұлты ұшталған.
Өнердің тұнығынан жүзіп ішіп,
Мен едім жастайынан жыр құшқан жан.
Мен едім жастайынан жыр құшқан жан,

Жасанды сөзден аулақ,
Білгіш жалған....
Келгем жоқ өз бетіммен елді тастап,
Үйіріп алып келді бір күшті арман!

Екпіні — қара дауыл,
Жігіт — арман,
Шерімді шерте білген,
Жібіте алған.

Тұстарда басымызға бұлт үйрілген,
Шақырған қолын бұлғап үміт алдан.
Ол күндерді мен әсте ұмыта алман!
Шығыста бір өзен бар Іле деген,

Іленің толқындары іледі өлең.
Тұнығы сол Іленің кетерімде
Тілеуін ақындардың тіле деген!
Тілеуін Атамекен тіле деген,

Сырласып көріп пе едің Ілеменен.
Мойныма таққан оның бойтұмары,
Содан ба жұбын жазбай жүреді өлең.
Содан ба жұбын жазбай жүреді өлең,

Түнетіп шындарға да түнемеген.
Кетпедім азып-тозып,
Келсем де «ауып»,
Жандармен бірге жүріп жүрегі — өлең.

Қала бар Құлжа деген шығыс жақта,
Табады жаным содан — Тыныс тапса.
Еңсесі биік болып көрінеді,
Арасы елмен елдің тыныш жатса...

Тауы бар сол бір елдің Тәңір атты,
Жүрегім жылағанда — Таңы уатты.
Тәңірдің ұрпағы бар жаны жақсы,
Уықтай ұстап тұрған шаңырақты.

Күй шертіп кешегі бір қиын күннен,
Бұлттардан ақ жаңбырдай құйылдым мен
Бір балаң тағзым етіп келді,
Естай!

Бөлесін шуағына үйірлі іргең!
Жолаушы емес едім тегін жүрген,
Жырменен таныстырдым тегімді мен.
Аяулы ақын бабам,

Білгің келсе,
Келесің бірге жасап өзің бізбен.
Атағың ұрпағыңмен жасай бермек,
Мүсініңді тастардан қашайды өрнек.

Қараөткелде ескерткіш болмағанмен,
Әндерің жүр ел асып,
Аспанға өрлеп!
Болса да бойда сабыр,

Тағат-төзім,
Қаныма бара жатыр тарап сезім.
Қорландай ару әннің шын бапкері,
Асқақ ән,

Киелі аруақ,
Қазақ та өзің!

Қайран Талқы таулары-ай!
Биік неткен,
Сен екенсің іштегі күйік көптен.
Қарап тұрмын қасында көз ала алмай,

Бұрынғыдан кетіпсің биіктеп сен.
Қайран Талқы таулары-ай!
Биік неткен,
Халқымның құтысың ба, үйіп-төккен.

Шуақты шындарыңа шығар мені,
Арман жоқ,
Алауынан күйіп кетсем!
Қайран Талқы таулары-ай!

Биік неткен,
Әніңді тыңдамап ем ұйып көптен.
Шертші бір,
Күй кеудеңді күмбірлетіп,

Ғажап емес,
Нөсердей құйып кетсем.
Қайран Талқы таулары-ай!
Биік неткен,

Самалың сипап жатыр,
Сүйіп беттен.
Білмейтін қадіріңді балаң кезде,
Кешір, сендей сұлуды

Анашым!
Болармысың енді де алаң,
Күн туды көретұғын елді де аман.
Арада отыз жылды сабылдырып,

Басына қабіріңнің келді балаң.
Басына келді балан қабіріңнің,
Сеземін,
Сарқылғанын сабырыңның.

Аз ба екен жер бетінде өзегі өрт боп,
Азабын тартқан жандар сағынудың.
Жүрген соң сағыныштан қанат байлап,
Өзіне адам биік талап қоймақ.

Кездесер осы күннің сәтін тосып,
Жүрегім тайдай тулап,
Таң атты ойлап.
Көзіме көрінбейді

Қосағашын,
Қалайша көңіл енді босамасын.
Жанарым —
Тұнып аққан тұма болды,

Туған жер аттаған соң босағасын.
Кездесіп тұрмын үнсіз талайыңмен,
Кезінде шуақ төккен арайым ең.
Кім білсін,

Енді қашан соғарымды,
Қабіріңнен топырақ алайын мен.
* * *
Өткенді қозғап несін кек қыламын,

Қарттардан елдің жайын көп сұрадым.
Бейне бір сезім кешкен күйіме ұқсап,
Самалмен ырғалады кек құрағың.
Тым-тырыс.

Түн қымтанып төңірек тұр,
Тұрғаны сырттай тыншып
Не керек бұл.
Көңіл сырын сонымен жеткізгендей,

Даланың ақ жаңбыры себелеп тұр.
Кешегі асау толқын,
Дара тасқын,
Арнасы бәсеңдепті Қаратастың.

Тұнығын кешіп өскен,
Қайран,
Тентек,
Жаныңа кетіп еді жара сап кім?..

Мен сені қайда жүрсем есіме алам,
Алмаса тірі жүрер несін адам.
Жағанда қалар едім,
Қаратасым,

Жетім боп қалады ғой екі балам...
Кетіп барам, кешірші,
Кешір, анам!

Уақытқа құл емеспін басы байлы,
Қолды да Тəңірі өзі асырайды.
Алмаса басын шыңнан арынды өзен,
Буырқанып,

Бұрқанып,
Тасымайды!
Кешегі бастау да емен,
Бұлақ та емен,

Өзенмін,
Құздан жатқан құлап терең.
Шынайы сыршылдықпен,
Шыншылдықпен,

Жол тапты
Жүректерге шуақты өлең!
Жыламан, жылау үшін жаралмаған,
Қорламаса болғаны адамды адам.

Достығынан басымдау қастандығы,
Жайым бар,
Адам үшін алаңдаған.
Бар шығар мықтылық та əлсіздігім,

Жанымның кімге ақтарам,
Сансыз мұңын?!.
Сырларын айқайламай,
Сыбырлаған,

Көміліп көкірегінде
Қалсын бір үн!..

Əуелей ұшқан сайын құстар үдеп,
Бұлқынар ұясында құштар жүрек.
Анашым, айтушы еді құс келгенде,
Тағы бір қимас жылым қысқарды деп…

Сусылдап қаққан сайын құс қанатын,
Секілді сезімің де ұшталатын.
Құстарға келген, кеткен мəн береді,
Өмірді өлеңіндей

Құшқан ақын.
Асығып күткен ұдай көктемдерді,
Ғажап қой,
Көктемдермен жеткен белгі.

Аяулы асылымдай аңсаттырып,
Дүркіреп, құстар ұшып

Шеттен келді!
Асудан не бір биік асқан демек,
Келгені сəн береді –
Аспанға ерек.

Бұлбұлдың бал үніне балқыды ма ,
Жауады жапырақтан –

Жастар кенет.
Тоғытып тұлабойға төзімдерін,
Тұтасқан таулардағы сезім керім.
Тауларға қарайлаумен құс ұйқылы,

Əйтеуір,
Таңұзаққа көз ілмедім!..

Әдемі, қандай жұмыр малта тасың,
Толқындар көрсетпейді жайса шашын.
Тапжылмай, көл жиектеп жату үшін,
Сұрапыл дауылмен де шайқасасың.

Тозсаң да,
Жатырсың сен мұжылсаң да,
Төзесің күні ұзаққа,
Ұзын таңға.

Сайрамның Малта тасын жаным сүйер,
Шұбарлап өрнектеген жүзін таңба.
Толқынның төзіп қанша тепкісіне,
Жатыр ол сенім артып тек күшіне.

Тұнығын құшып,
Қоршап, жататұғын
Малта тас,
Қасиетің жоқ кісіде!

Төсінде дүбірлетіп сағым қырдың,
Жүрсем де қоршауында қалын жырдың,
Сайрамның сыңғырлаған
Малта тасы,

Бейне бір қимасымдай сағындырдың.
Күзетіп жатасың ба көзіңді ілмей,
Тым нәзік үлбіреген сезім — гүл ғой.
Уыстап сені қалай алғанымды,

Қалдым-ау,
Осы бір сәт өзім білмей!..
Әдемі қандай жұмыр малта тасың,
Толқындар көрсетпейді жайса шашын.

Тапжылмай,
Көл жиектеп жату үшін.
Сұрапыл дауылмен де шайқасасың!..

Ақын едім жұптасқан жұртыменен,
Mіce тұтпас тірлікті сырсыз-желең.
Ой ықтаған көңілде
Мұң қоюлап,

Күзгі аспандай жабығып жүрсің неден.
Күзгі аспандай жабығып жүрсің неден,
Жүрегің бар жыр десе дүрсілдеген.
Еске түссе туған жер кіндік кескен,

Кем де кем-ау күндерің
Күрсінбеген.
Сияқтанып шайқалған қара жорға,
Өмір озып арындап барады ол да.

Жолаушы едім жел аптап,
Күн қақтаған,
Өз тағдырын сынайтын дара жолда.
Ұзақ па екен бұл сапар,

Қысқа ма екен,
Осы жолды әйтеуір құшқан екем.
Биігіне арманның қол созамын,
Демесем де аспанда құсқа жетем.

Құшқан екем жарымдай,
Бауырымдай,
Оранғам жоқ өмірдің дауылын жай.
Ата мекен төрінде отырсам да,

Болмайды екен туған өз ауылыңдай!
Қайран менің күндерім,
Қызу-батыл,
Бояуы жетпес себебін сызуға тіл.

Жүрегімнің түбінде айықпайтын,
Мұзына тең Мұзарттың
Мұңым жатыр...
Кім бар дейсің бұл мұңды ұғынатын,

Көз жасым кел,
Өте алмас жүзіп атың.
Көлеңкеде өскен бір жапырақ ем,
Күннің көзін аңсаған,

Шұғыласын.
Қанша биік болғанмен тұрақ бүгін,
Сүзіп ішкен күндер-ай, бұлақ суын.
Жиырмада көзіме жас алмап ем,

Елуімде,
Туған жер,
Жылап тұрмын...
Кешір мені,

Туған жер,
Кешір, Анам!
Есейгенде жияды есін адам.
Бұлт қонатын шындарға мен өлеңнің,

Қондырсам деп келемін кешін аман!
Ақын едім жұптасқан жұртыменен,
Mіce тұтпас тірлікті, сырсыз-желең.
Ой ықтаған көңілде

Мұң қоюлап,
Күзгі аспандай жабығып жүрсің неден.

Такаббар,
Талқы тауы көк тіреген!
Сол тауда қыран құстар кеп түлеген.
Еркесі сияқты еді,

Сарқырама,
Жартасын жата қалып тепкілеген.
Құлама басын құзар құздан алып,
Керемет,

Құбылыспен қызғанарлық,
Сарқырап жатыр ағып қыс ішінде,
Сезімін селдеткендей бізге барлық.
Бәлкім, ол —

Періштедей пәктігінен,
Талай жыл мені күтіп жатты білем.
Өзіңе созған қолым жетпесе де,
Қанатын жүрек құсым қақты кілең.

Шындарға мен шықпаған жетті ме өлең,
Білместік,
Бәлкім, талай өтті менен,
Құдіреттей құзыңнан құлап аққан,

Қалпыңды бір көрсем-ау деп тілегем.
Сезініп сырттай бәрін жүрекпенен,
Сәттілік саған дәйім тілеп келем.
Жататын құз-қойнауды көзіне ілмей,

Кеудемнен өзіңе ұқсас,
Түлетші өлең!
Бөлендім ойлап сені зарлы-мұңға,
Әйтпесе,

Мен біреуден жарлымын ба?!.
Қойнында шатқал-шыңның өскеннен соң
Алғанмын өр мінездің барлығын да.
Алғызбай жатса да алда асу биік,

Алдыңа келіп тұрмын басымды иіп.
Сарқырама сияқты тасымаса.
Жүрмейді балаң сенің жасын құйып.
Жүрмейді балаң сенің жасын құйып,

Мен де бір ауып кеткен асыл киік.
Өзіңе оралармын сәті түссе.
Жер беті жасанғанда,
Жасыл киіп.

Келіп едім ақырған ақпанында,
Көп-ақ екен жоғалтып,
Тапқаным да...
Қыстың көзі қырауда,

Сарқырама,
Алдымда ақтарылып жатпадың ба.
Толғанып қойған бабам, тасқа да атын,
Өткен ғой,

Тауларға ұқсас асқақ ақын.
Өр өмір кешіп келем өзіңе ұқсас,
Жайым жоқ қысылатын,
Жасқанатын.

Өлеңнен болмаған соң басқа жақын,
Ой сергек,
Сезімімді басқаратын.
Адасқан айдыныңнан аққуыңмын,

Қақтырған армандары қос қанатын.
Жаныңа өтсем деуші ем жара салмай,
Қайтейін,
Жете алмадым ара шалғай...

Қолымнан бар келері —
Ей, Тәңіртау!
Қалармын адам болып,
Аласармай!

Соғар тынбай
Солтүстіктің самалы,
Серуендетіп,
Серпілдіріп даланы.

Көк шыршалар жағалауда мүлгиді,
Керген талай —
Көне менен жаңаны.
Көк шыршалар —

Көкке ұмтылып бойлауда,
Бар ғой еркі,
Бойлауға да, ойлауға.
Қайғы кешкен,

Қайран сол бір бабалар —
Кетті дейтін, «итжеккенге — айдауға..
Келдім, міне, мен өзіңді жырлауға,
Өршіл өлең —

Өрнегімен сырлауға.
Кешегі бір
Кері аққан кер толқын
Үстіменен желқайықтар зырлауда.

Талай-талай
Түскен ауыр сындарға,
Өскен елдің ұрпағы едім шындарда.
Жамыраған

Жапырағы қайыңның,
Жауап беріп тұр ма дерсің жылдарға.
Соғар тынбай,
Солтүстіктің самалы,

Серуендетіп,
Серпілдіріп даланы.
Көк шыршалар жағалауда мүлгиді,
Көрген талай —