Бұл кітаптың құндылығы авторлардың тақырыпқа деген көзқарасымен өлшенеді. Егер өзін немесе басқаларды көпшілік алдында тиімді сөйлеуге үйретудің ең жақсы жолы — сананы ережелермен толтыру, ойды түсіндіру, тілді қолдану, ым-ишара жасау және қалғандары үшін қатып қалған стандарттар орнату болса, онда бұл кітаптың құны тек оқырманға пайдалы болуы мүмкін кейбір кездейсоқ идеялармен ғана шектеледі. Бұл жағдайда принциптер жиынтығын енгізу әрекеті сәтсіздік деп есептелуі тиіс, өйткені ол шындыққа жанаспайды.

Сондықтан, бұл еңбекті ашық зейінмен қолға алғандар үшін осы құрылымның негізінде жатқан және ол арқылы қалыптасқан ойды басынан бастап анық көру маңызды. Қарапайым тілмен айтқанда, ол мынадай:

Көптеген мұғалімдер "қалай" деген сұрақтан бастады. Бос әурешілік! "Іс істеу арқылы үйренеміз" деген ежелгі ақиқат бар. Көпшілік алдында сөйлеуді жаңа бастаған адам үшін ең бастысы — дауыс пен ым-ишараны зерттеу емес, сөйлеу. Ол сөйлеп көргеннен кейін ғана өзін-өзі бақылау арқылы немесе тыңдаушылардың сынына сүйеніп, өзін жетілдіре алады.

Бірақ ол өзін қалай сынай алады? Тек үш нәрсені анықтау арқылы: Жалпы жұрт тиімді шешенге тән деп танитын қасиеттер қандай; бұл қасиеттердің кем дегенде кейбіреулеріне қандай құралдармен қол жеткізуге болады; және оның сөйлеуіндегі қандай жаман әдеттер жақсы қасиеттерді иеленуіне және қолдануына кедергі келтіреді.

Осы кітаптың мазмұнын зерттеу бұл сенім қағидаларының қаншалықты дәйекті түрде жарияланғанын, түсіндірілгенін және суреттелгенін көрсетеді. Студентке өзі білетін нәрсе туралы дереу сөйлеуді бастау ұсынылады. Содан кейін оған ішкі адамның сыртқы адамға билігіне көбірек көңіл бөле отырып, өзін-өзі басқару бойынша қарапайым ұсыныстар беріледі. Кейін материалдардың бай қоймасына баратын жол көрсетіледі. Және, сайып келгенде, ол өз тәжірибесі мен бақылауынан және басқалардың жазып қалдырған тәжірибесінен жинақтаған принциптерді өз әдістеріне, өз жеке жолымен қолдана отырып, үнемі "сөйлеуге, сөйлеуге, СӨЙЛЕУГЕ" шақырылады.

Сонымен, әдістердің екінші кезектегі мәселе екені, ал бай сана, жылы жүрек және басым ерік-жігер — бірінші кезектегі және ең маңызды нәрсе екені басынан-ақ айқын болсын; өйткені бұл әдістерді толыққанды тұлға қолданбаса, ол ағаш мүсінге адамның киімін кигізгенмен бірдей болады.

Дж. БЕРГ ЭЗЕНВЕЙН Нарберт, Пенсильвания 1 қаңтар, 1915 жыл

Шешендік өнерді үйренушілер үнемі: "Өзімнен қысылуды және аудитория алдында мені қозғалтпай тастайтын қорқынышты қалай жеңе аламын? " — деп сұрайды.

Пойыз терезесінен қарап отырып, кейбір аттардың жол жиегінде жайылып жүріп, тіпті гүрілдеген вагондарға басын көтеріп те қарамайтынын, ал келесі теміржол өткелінде фермердің әйелі пойыз өткенше қорыққан атын тыныштандыруға тырысып, әлек болып жатқанын байқадыңыз ба?

Вагондардан қорқатын атты қалай емдер едіңіз? Оны бу қозғалтқыштарын немесе автомобильдерді ешқашан көрмейтін шалғайдағы жерде жаяр ма едіңіз, әлде оны машиналарды жиі көретін жерге айдап барып, сонда жаяр ма едіңіз?

Аудитория алдында сөйлеудегі жаттығу, жаттығу және тағы да ЖАТТЫҒУ аудиториядан қорқуды жоюға көмектеседі, дәл жүзу жаттығулары судағы сенімділік пен шеберлікке әкелетіні сияқты. Сіз сөйлеуді сөйлеу арқылы үйренуіңіз керек.

Елші Пауыл әркім өз құтқарылуы үшін өзі еңбек етуі керектігін айтады. Біз мұнда сіздің "суға қойып кетуіңізге" қалай жақсырақ дайындалу керектігі туралы ғана ұсыныстар бере аламыз. Нағыз қадамды сіз үшін ешкім жасай алмайды. Дәрігер рецепт жазып беруі мүмкін, бірақ дәріні сіз ішуіңіз керек.

Егер басында сахналық қорқыныштан зардап шексеңіз, таусылмаңыз. Дэн Патч (әйгілі желаяқ ат) ескі арбакеш атқа қарағанда күйзеліске бейім болған. Ақымақ адамның аудитория алдына шығуы оған ешқашан зиянын тигізбейді, өйткені оның сезіну қабілеті төмен. Өркениетті адамды өлтіретін соққы жабайы адамда тез жазылады. Біз өмір сатысында неғұрлым жоғары көтерілген сайын, азап шегу қабілетіміз де соғұрлым арта түседі.

Қандай да бір себептермен кейбір хас шешендер сахналық қорқынышты ешқашан толық жеңе алмайды, бірақ оны жеңу үшін күш аямағаныңыз абзал. Даниэль Уэбстер алғашқы шығуында сәтсіздікке ұшырап, қобалжығаны сонша, сөзін аяқтамай орнына отыруға мәжбүр болған. Гладстон сөзінің басында жиі қысылатын. Бичер көпшілік алдында сөйлер алдында әрдайым мазасызданатын.

Теміршілер кейде аттың тұмсығын арқанмен қатты байлап тастайды, осылайша оған аздап ауырсыну тудыру арқылы оның назарын тағалау процесінен басқа жаққа аударады. Стакандағы ауаны шығарудың бір жолы — оған су құю.

Сөйлеп тұрғанда теміршінің осы қарапайым принципін қолданыңыз. Егер сіз өз тақырыбыңызды терең сезінсеңіз, басқа ештеңе туралы ойлай алмайсыз. Концентрация — бұл маңыздылығы аздау мәселелерден назарды басқа жаққа аудару процесі. Платформаға шыққаннан кейін костюміңіздің пішімі туралы ойлау кеш, сондықтан назарыңызды айтқыңыз келетін нәрсеге аударыңыз — санаңызды сөйлеу материалымен толтырыңыз және стакандағы су сияқты, ол сіздің негізсіз қорқыныштарыңызды сыртқа шығарып тастайды.

Нашар орындап қоюдан қорқып қысылудан да жаманы — жақсы орындап жатырмын деп паңдану. Ұлылықтың алғашқы белгісі — адамның ұлы болып көрінуге немесе әрекет етуге тырыспауы. Киплинг сендіргендей, өзіңді адаммын деп атамас бұрын, сен "тым жақсы көрінбеуің немесе тым ақылды сөйлемеуің" керек.

Ештеңе өзін менмендік сияқты анық жарнамаламайды. Адамның іші өзіне соншалықты толы болғанымен, бос болуы мүмкін. Вольтер: "Біз өзімізді жақсы көруді жасыруымыз керек", — деген. Бірақ бұны істеу мүмкін емес. Сіз мұның шындық екенін білесіз, өйткені басқалардан асқынған өзін-өзі сүюді байқағансыз. Егер ол сізде болса, басқалар оны сізден көріп тұр. Бұл дүниеде өзіңнен де үлкен нәрселер бар және олар үшін жұмыс істегенде өзіңді ұмытасың немесе — бұдан да жақсысы — тек биік мақсаттарға жетуге көмектесу үшін ғана өзіңді еске аласың.

Көптеген шешендердің қателігі — олар аудитория алдына бос санамен шығады. Табиғат бос кеңістікті жек көретіндіктен, оны жақын жердегі кез келген нәрсемен толтыратыны таңқаларлық емес, ол әдетте: "Мен мұны дұрыс істеп жатырмын ба? Шашым қалай көрінеді? Сәтсіздікке ұшырайтынымды білемін! " — деген ойлар болып шығады. Олардың сәуегей жандары міндетті түрде дұрыс айтады.

Тек тақырыпқа баурап алу жеткіліксіз — өзіңізге сенімді болу үшін сенетін нәрсеңіз болуы керек. Егер сіз аудитория алдына ешқандай дайындықсыз немесе тақырыбыңыз туралы алдын ала білімсіз шықсаңыз, сіз қысылуыңыз КЕРЕК — аудиторияның уақытын ұрлағаныңыз үшін ұялуыңыз КЕРЕК. Дайындалыңыз. Не туралы айтатыныңызды және жалпы оны қалай айтатыныңызды біліңіз. Бастапқыда сөз таппай қиналмас үшін алғашқы бірнеше сөйлемді толық дайындап алыңыз. Өз тақырыбыңызды тыңдаушыларыңыздан жақсырақ біліңіз, сонда қорқатын ештеңеңіз болмайды.

Өзіңізді қарапайым, бірақ сенімді ұстаңыз, бірақ ең бастысы, іштей де солай болыңыз. Асқан сенімділік жаман, бірақ сәтсіздік туралы ойларға жол беру одан да жаман, өйткені батыл адам өз жүріс-тұрысымен-ақ назар аударта алады, ал қоянжүрек қорқақ сәтсіздікті шақырады.

Кішіпейілділік — бұл басқалардың қатысуымен өзімізге жасауымыз керек "жеке жеңілдік" емес. Бұл ескі түсіндірмеге қарсы қазіргі кезде өте орынды реакция туындады. Нағыз кішіпейілділікті өзін жақсы білетін кез келген адам сезінуі тиіс; бірақ бұл құрт сияқты жуастықты білдіретін кішіпейілділік емес; керісінше, ол қызмет ету үшін көбірек күш сұрайтын күшті, жалынды тілек — мұндай тілекті Юрай Хип (Диккенс кейіпкері, жасанды кішіпейілділіктің символы) ешқашан айта алмас еді.

Уашингтон Ирвинг бірде Чарльз Диккенсті оның құрметіне берілген түскі аста таныстырды. Сөзінің ортасында Ирвинг кідіріп, ыңғайсызданып, αδәрсіз орнына отырды. Жанындағы досына бұрылып: "Міне, мен саған сәтсіздікке ұшырайтынымды айттым ғой, солай болды да", — деп ескертті.

Егер сіз сәтсіздікке ұшырайтыныңызға сенсеңіз, сіз үшін ешқандай үміт жоқ. Солай болады.

"Мен топырақтағы бейшара құртпын" деген ойдан арылыңыз. Сіз — шексіз мүмкіндіктері бар құдайсыз. "Егер ақыл-ой дайын болса, бәрі де дайын. " Қыран бұлтсыз күннің бетіне тура қарайды.

Көпшілік алдында сөйлеуде, электр энергиясындағы сияқты, оң және теріс күш болады. Не сіз, не аудиторияңыз оң факторға ие боласыз. Егер сіз оны өз мойныңызға алсаңыз, оны әрдайым дерлік иелене аласыз. Егер сіз теріс күшті қабылдасаңыз, міндетті түрде солай боласыз. Жақсы қасиетті немесе жаман әдетті қабылдау оған жан бітіреді. Өз-өзіңді басқарудың барлық күшін жинаңыз және аудиторияңыз сізден шексіз маңызды болса да, шындық екеуіңізден де маңызды екенін ұмытпаңыз, өйткені ол мәңгілік. Егер санаңыз көшбасшылықтан тайқыса, қылыш қолыңыздан түсіп қалады. Көптеген адамдарды немесе тіпті шағын топты оқытуға, басқаруға немесе рухтандыруға қабілеттімін деп есептеуіңіз сізді орасан зор әдепсіздік ретінде қорқытуы мүмкін — шынында да солай болуы мүмкін; бірақ бір рет сөйлеуге бел буғаннан кейін батыл болыңыз. БАТЫЛ болыңыз — қалаған адамыңыз болу өз қолыңызда. Өзіңізді сабырлы және сенімді болуға МӘЖБҮРЛЕҢІЗ.

Аудиторияңыз сізге зиян тигізбейтінін ойлаңыз. Егер Бичер Ливерпульде сым тордың артында тұрып сөйлегенде, ол аудиторияны өздерімен бірге алып келген шіріген жемістерді лақтыруға шақырған болар еді; бірақ ол нағыз ер мінез танытып, қас ниетті тыңдаушыларына қорықпай қарсы тұрды — және оларды жеңіп шықты.

Аудиторияға қараған кезде бір сәт үзіліс жасап, оларды шолып шығыңыз — жүзден бір жағдайда олар сіздің сәтті шығуыңызды қалайды, өйткені қай ақымақ өзінің уақытын, мүмкін ақшасын, сіздің іш пыстырарлық сөзіңізге жұмсағысы келеді?

Сондықтан қорқынышты қуып шығыңыз, өйткені қорқыныш — егер оны тізгіндемесеңіз — қоянжүректік. Ең батыл адамдар да қорқынышты біледі, бірақ оған берілмейді. Аудиторияңызға ерлікпен қараңыз — егер тізеңіз дірілдесе, оларды тоқтатуға МӘЖБҮРЛЕҢІЗ. Аудиторияңызда сіз үшін және сіз өкілдік ететін іс үшін жеңіс жатыр. Барыңыз да, оны жеңіп алыңыз. Егер Шарль Мартель Тур шайқасында сарациндерді соғудан қорықса; егер Колумб белгісіз Батысқа барудан қорықса; егер ата-бабаларымыз Георг III-нің озбырлығына қарсы тұруға тым жасқаншақ болса; егер қандай да бір құнды іс істеген кез келген адам қорқақ болса, не болар еді! Әлем өзінің дамуы үшін тәуекелге барған адамдарға қарыздар, және сіз де жүрегіңіздегі әсерлі сөзді айтуға батыл болуыңыз керек — өйткені жиі бір сөйлемді айтудың өзі батылдықты қажет етеді. Бірақ есіңізде болсын, адамзат қолынан келетін істі істеуден қорыққандарға ескерткіш орнатпайды және лавр гүлдерін сыйламайды.

Мұның бәрі тым қатал естіле ме?

Досым, саған аяушылық емес, серпіліс керек. Темперамент, жүйке, ауру және тіпті мақтауға тұрарлық қарапайымдылық шешеннің аудитория алдында бетінің бозаруына себеп болуы мүмкін екеніне ешкім күмәнданбайды, бірақ мұндай әлсіздікті еркелету оны ұлғайта түсетініне де ешкім шүбә келтірмейді. Жеңіс — қорықпайтын ақыл-ойда. Профессор Уолтер Дилл Скотт: "Бизнестегі сәттілік немесе сәтсіздік ақыл-ой қабілетінен гөрі, көбінесе ақыл-ой көзқарасына байланысты", — дейді. Қорқыныш көзқарасынан арылыңыз; сенімділік көзқарасына ие болыңыз. Және оған қол жеткізудің жалғыз жолы — оған қол жеткізу екенін ұмытпаңыз.

Бұл іргетас қалаған тарауда біз бұдан кейін айтылатын көптеген ойлардың бағытын белгілеуге тырыстық. Бұл идеялардың көбі нақтырақ түрде кеңейтіледі және күшейтіледі; бірақ мырза Гладстон баспасөзден де қуатты деп сенген бұл өнер туралы барлық тарауларда негізделген өзіне-өзі сенімділік сарыны қайта-қайта естілуі тиіс.

Бірсарынды сөйлеуші бірдей дыбыс деңгейі мен жоғарылығында ғана сөйлеп қоймайды, сонымен қатар әрдайым бірдей екпінді, бірдей жылдамдықты, бірдей ойларды қолданады — немесе мүлдем ойланбайды.

Эмерсон: «Өнердің құндылығы — оқшаулауда, бір нысанды мазасыз әртүрліліктен бөліп алуда», — дейді. Бірсарынды сөйлеуші дәл осыны істей алмайды — ол бір ойды немесе тіркесті екіншісінен ажыратпайды, олардың барлығы бірдей мәнерде айтылады.

Сөзіңіздің бірсарынды екенін айту сіз үшін аз мағына беруі мүмкін, сондықтан өмірдің басқа салаларындағы бірсарындылықтың табиғаты мен зардабына тоқталайық, сонда ғана біз оның жақсы сөйлеудің өзін қалай құртатынын толық түсінеміз.

Бірсарындылық құрбанына ажал секілді әсер етеді — ол күнә сияқты беттің реңін кетіріп, көздің нұрын сөндіреді және көбінесе жаман әдеттерге алып келеді. Адамның тапқырлығы ойлап тапқан ең ауыр жаза — бұл шектен шыққан бірсарындылық, яғни жалғыз адамдық камерада отыру. Үстелдің үстіне мәрмәр тасты қойыңыз да, күніне он сегіз сағат бойы сол тасты бір жерден екінші жерге ауыстырып, қайта орнына қоюдан басқа ештеңе істемеңіз, егер мұны ұзақ жалғастырсаңыз, есіңізден адасасыз.

Осылайша, өмірді қысқартатын және түрмелерімізде ең қатал жаза ретінде қолданылатын бұл нәрсе сөйлеудің барлық өмірі мен күшін жояды. Одан ажалды зерігуден қашқандай қашыңыз. «Бос жүрген байлар» жарты ондаған үйге ие бола алады, әлемнің түкпір-түкпірінен жиналған тағамдардың барлық түрін талғап жейді және өз қалауы бойынша Африкаға немесе Аляскаға жүзіп кете алады; бірақ кедей адам жаяу жүруі немесе трамвайға мінуі керек — оның яхта, автокөлік немесе арнайы пойыз таңдауға мүмкіндігі жоқ. Ол өмірінің көп бөлігін еңбекпен өткізуге және азық-түлік нарығындағы негізгі өнімдерге қанағаттануға тиіс. Сөйлеуде болсын, өмірде болсын, бірсарындылық — бұл кедейлік. Кәсіпкер өз байлығын арттыруға тырысқандай, сөзіңіздің әртүрлілігін арттыруға тырысыңыз.

Құрстардың әні, орман қойнаулары мен таулар бірсарынды емес — бұл тек қоңыр тасты ғимараттардың ұзын қатарлары мен шақырымдаған төселген көшелер, олардың бәрі бірдей. Табиғат өз байлығымен бізге шексіз әртүрлілік береді; адам өз шектеулерімен көбінесе бірсарынды болады. Сөз сөйлеу әдістеріңізде табиғатқа оралыңыз.

Әртүрліліктің күші оның ләззат сыйлау қасиетінде. Әлемнің ұлы шындықтары көбінесе қызықты оқиғаларға негізделген — мысалы, «Аласталғандар» (Les Miserables). Егер сіз адамдарға үйреткіңіз немесе әсер еткіңіз келсе, ерте ме, кеш пе оларға ұнауыңыз керек. Пианиноның бір нотасын қайта-қайта басыңыз. Бұл сізге бірсарындылықтың құлаққа жағымсыз, түрпідей тиетін әсері туралы түсінік береді. Сөздікте «бірсарынды» сөзі «қажытатын» деген сөздің синонимі ретінде анықталады. Бұл әлі жұмсартып айтқанда. Бұл адамды есінен тандырады. Универмаг ханзадасы тек «Келіңіз, тауарымды сатып алыңыз! » деген бір әуенді ойнау арқылы халықты жиіркендірмейді. Ол 125 000 долларлық органда концерттер береді және риза болған адамдар өздігінен сатып алу көңіл-күйіне түседі.

Біз гардеробымызды жаңарту арқылы киімдегі бірсарындылықтан құтыламыз. Сөйлеу қабілетімізді көбейту арқылы сөздегі бірсарындылықтан аулақ боламыз. Біз құралдарымызды көбейту арқылы сөйлеу қабілетімізді арттырамыз.

Ағаш шеберінің ғимараттың бірнеше бөлігін тұрғызу үшін арнайы құралдары бар. Органшының өз үйлесімі мен әсерлерін жасау үшін басқаратын белгілі бір пернелері мен регистрлері болады. Сол сияқты, сөйлеушінің де өз дәлелдерін құрастыратын, сезімдермен ойнайтын және аудиториясының сеніміне бағыт беретін белгілі бір аспаптары мен құралдары бар. Сізге осы аспаптар туралы түсінік беру және оларды пайдалануды үйренуде практикалық көмек көрсету — келесі тараулардың мақсаты.

Неліктен Исраил ұрпақтары шөл даланы лимузиндермен кесіп өтпеді және неліктен Нұхтың кемесінде кинофильмдер мен сөйлейтін машиналар болмады? Автокөлікті басқаруға, кинофильмдер немесе Виктролада музыка шығаруға мүмкіндік беретін заңдар бүгінгідей сол кезде де жұмыс істер еді. Ғасырлар бойы адамзатты заманауи қолайлылықтардан айырған — заңдарды білмеу. Көптеген сөйлеушілер әлі күнге дейін автокөлік немесе жедел экспресс әдістерін қолданудың орнына, сөйлеуде өгіз арба әдістерін қолданады. Олар сөйлеу тиімділігін арттыратын заңдарды білмейді. Біз зерттегелі жатқан заңдарды қаншалықты ескеріп, қолдансаңыз, сөйлеуіңізде соншалықты тиімділік пен күш болады; ал оларды қаншалықты елемесеңіз, сөзіңіз соншалықты әлсіз әрі тиімсіз болады. Бұл принциптерді іс жүзінде меңгеру қажеттілігін сізге тым қатты баса айта алмаймыз. Олар — сәтті сөйлеудің негізі. «Принциптеріңізді дұрыстап алыңыз, — деді Наполеон, — қалғаны тек егжей-тегжейлі мәселе».

Өлі атты тағалау пайдасыз, сондай-ақ барлық дұрыс принциптер өлі сөзден тірі сөз жасай алмайды. Сондықтан көпшілік алдында сөйлеу — бұл бірнеше өлі ережелерді меңгеру емес екенін түсіну керек; көпшілік алдында сөйлеудің ең маңызды заңы — шындыққа, күшке, сезімге және өмірге деген қажеттілік. Басқасының бәрін ұмытыңыз, бірақ мұны емес.

Келесі тарауларда біз ұсынатын техникалық принциптер — біздің өз бетімізше ойлап тапқан нәрселеріміз емес. Олардың барлығы жақсы сөйлеушілер мен актерлердің — не табиғи түрде және санасыз түрде, не нұсқаулық бойынша — өз әсерлеріне қол жеткізуде қолданатын тәжірибелеріне негізделген.

Студентке «табиғи бол» деп ескерту пайдасыз. Табиғи болу — бірсарынды болуды білдіруі мүмкін. Арктикадағы бірнеше кішкентай тұқымы бар және қышқыл дәмі бар кішкентай бүлдірген — табиғи жидек, бірақ оны біз мұнда тамашалайтын жақсартылған түрімен салыстыруға болмайды. Жартасты беткейдегі ергежейлі емен — табиғи, бірақ құнарлы, ылғалды ойпаттарда кездесетін әдемі ағашпен салыстырғанда мардымсыз нәрсе. Табиғи болыңыз — бірақ табиғи дарыныңызды идеалға жақындағанша жетілдіріңіз, өйткені біз жемісте, ағашта және сөйлеуде идеалдандырылған табиғатқа ұмтылуымыз керек.

— С. С. БОЛДУИН, «Жазу және сөйлеу»

Сіз MassaCHUsetts және MinneAPolis дейсіз, әр буынға бірдей екпін түсірмейсіз, бірақ екпін түсетін буынды күшпен айтып, маңызды емес буындардан тез өтіп кетесіз. Енді неге бұл принципті сөйлем айтқанда қолданбайсыз? Кәдімгі сөйлеуде белгілі бір дәрежеде қолданасыз; бірақ көпшілік алдында сөйлегенде ше? Ерекшелеудің жоқтығынан туындаған бірсарындылық дәл сол жерде анық байқалады.

Ерекшелеуге келетін болсақ, сіз орташа сөйлемді тек бір үлкен сөз ретінде қарастыра аласыз, мұнда маңызды сөз екпінді буын ретінде жүреді. Төмендегіні ескеріңіз:

«Тағдыр — бұл сәттілік мәселесі емес. Бұл — таңдау мәселесі».

Жоғарыдағы сөйлемдердегі әрбір сөзге бірдей салмақ салғаннан гөрі, әр буынға бірдей екпін беріп, MASS-A-CHU-SETTS деп айтқаныңыз жақсы.

Көпшілік алдында сөйлеуші ретінде сіз бұл қарама-қайшылықты ерекшелеуге дауысыңызбен көмектесе аласыз. Егер сіз: «Менің атым қара емес», — десеңіз, бірден қандай түс ойға келеді? Әрине, ақ түс, өйткені ол қараның қарама-қарсысы. Егер сіз тағдырдың таңдау мәселесі екенін жеткізгіңіз келсе, алдымен «ТАҒДЫР — бұл СӘТТІЛІК мәселесі ЕМЕС», — деп айту арқылы бұған тиімдірек қол жеткізе аласыз. «Менің атым АҚ», — деп жай ғана айтқаннан көрі, «Менің атым ҚАРА ЕМЕС. Ол — АҚ», — деп айтқанда аттың түсі бізге әсерлірек болмай ма?

Мәлімдеменің екінші сөйлемінде тек бір маңызды сөз бар — таңдау. Бұл талқыланып жатқан тақырыптың сапасын нақты анықтайтын бірден-бір сөз және бұл жолдардың авторы оны басқа оймен қарама-қайшы қою арқылы ерекшелегісі келді. Сонымен, бұл жолдар былай оқылатын еді:

«ТАҒДЫР — бұл СӘТТІЛІК мәселесі ЕМЕС. Бұл — ТАҢДАУ мәселесі». Енді мұны үлкен әріптермен жазылған сөздерге үлкен күш салып оқып шығыңыз.

Егер сөйлеушілер аудиториясының назарын осылай үнемдеп, тек маңызды ойларды білдіретін сөздерді ғана ерекшелесе, бұл сөйлеу өнеріне үлкен пайда әкелер еді. Орташа сөйлеуші тағдыр туралы жоғарыдағы жолды әр сөзге шамамен бірдей екпінмен айтады. «Бұл — ТАҢДАУ мәселесі», — деп айтудың орнына, ол оны: «Бұл — таңдау мәселесі», — немесе «БҰЛ — ТАҢДАУ МӘСЕЛЕСІ», — деп айтады, бұл екеуі де бірдей нашар.

«New York Sun» газетінің әйгілі редакторы Чарльз Дана өз репортерлерінің біріне, егер ол көшеге шығып, иттің адамды қапқанын көрсе, оған мән бермеуін айтқан. «Sun» газеті осындай маңызды емес оқиғаларға өз оқырмандарының уақыты мен назарын босқа жұмсай алмайтын еді. «Бірақ, — деді мырза Дана, — егер адамның итті қапқанын көрсеңіз, тез арада кеңсеге оралып, оқиғаны жазыңыз». Әрине, бұл жаңалық; бұл ерекше жағдай.

Енді «БҰЛ — ТАҢДАУ МӘСЕЛЕСІ» деп айтатын сөйлеуші мегаполис оқырмандары үшін иттің қабуынан артық маңызы жоқ нәрселерге тым көп екпін түсіріп тұр, ал ол «таңдау» сөзін ерекшелей алмағанда, ол адамның итті қапқанын «өткізіп жіберген» репортерге ұқсайды. Идеалды сөйлеуші өзінің үлкен сөздерін тау шыңдарындай ерекшелейді; оның маңызды емес сөздері өзен арналары сияқты батырылады. Оның үлкен ойлары алып емендей тұрады; ерекше құндылығы жоқ ойлары жай ғана ағаш айналасындағы шөп сияқты болады.

Жақында «New York American» газетінде Артур Брисбеннің редакциялық мақаласы жарық көрді. Мұнда берілгендей бірдей қаріппен жазылған мына үзіндіге назар аударыңыз.

Ол оған ашулы таңданыспен қарады.

«Ал, егер бұл қорқақтық болмаса, онда сен оны не деп атайсың — осылай қашып кетіп, қорғансыз қызға үйленуді! »

Бесінші авеню автобусы Нью-Йорктегі Минисинк-Фордта назар аудартатын еді, ал ол жерден жиі өтетін өгіз арбалар Бесінші авенюде назар аудартар еді. Сөзді ерекшелеу үшін оны айналасындағы сөздерден басқаша мәнерде жеткізіңіз. Егер сіз қатты сөйлеп жатсаңыз, ерекшелейтін сөзді шоғырланған сыбырмен айтыңыз — сонда сізде қарқынды екпін пайда болады. Егер сіз тез сөйлеп жатсаңыз, ерекшелейтін сөзде өте баяулаңыз. Егер сіз төмен ырғақта сөйлеп жатсаңыз, ерекшелейтін сөзде жоғары ырғаққа секіріңіз. Егер сіз жоғары ырғақта сөйлесеңіз, ерекше ойларыңызда төмен ырғақты қолданыңіз. «Инфляция», «Сезім», «Үзіліс», «Ырғақтың өзгеруі», «Қарқынның өзгеруі» тарауларын оқыңыз. Олардың әрқайсысы белгілі бір принципті қолдану арқылы ерекшелеуге қалай қол жеткізуге болатынын егжей-тегжейлі түсіндіреді.

Алайда, бұл тарауда біз ерекшелеудің тек бір түрін қарастырамыз: маңызды сөзге күш салу және маңызды емес сөздерді бағынышты ету. Ұмытпаңыз: бұл — әсерге қол жеткізу үшін үнемі қолдануыңыз керек негізгі әдістердің бірі.

Дауыстың қаттылығын ерекшелеумен шатастырмайық. Айқайлау — шынайылықтың, интеллектінің немесе сезімнің белгісі емес. Ерекшеленетін сөзге қолданылатын күш тек физикалық емес. Рас, ерекшеленетін сөз қаттырақ немесе жұмсағырақ айтылуы мүмкін, бірақ қажетті нақты қасиет — бұл қарқындылық, шынайылық. Ол іштен сыртқа қарай шығуы керек.

Кеше түнде бір сөйлеуші былай деді: «Бұл елдің соры — білімнің жоқтығы емес. Бұл — саясат». Ол сор, жоқтығы, білім, саясат сөздерін ерекшеледі. Басқа сөздер тез айтылып өтті, сондықтан оларға ешқандай салыстырмалы маңыз берілмеді. Саясат сөзі ол ашумен қолын шапалақтағанда үлкен сезіммен айтылды. Оның ерекшелеуі дұрыс та, қуатты да болды. Ол барлық назарымызды мағынасы бар сөздерге аударды.

Бетен адамға Нью-Йоркті көрсетуге келісіп алып, сосын уақытын тар көшелердегі қытайлық кір жуатын орындар мен аяқ киім тазалау «салондарына» барумен өткізетін гид туралы не ойлар едіңіз? Сөйлеушінің өз аудиториясының назарын сұрауының бір ғана себебі бар: ол олар үшін не шындыққа, не ойын-сауыққа ие болуы керек. Егер ол олардың назарын болмашы нәрселермен шаршатса, ол Уолл-стрит пен зәулім ғимарат маңызындағы сөздерге жеткенде, оларда не сергектік, не құлшыныс қалмайды. Сіз күнделікті сөйлесуіңізде бұл кішкентай сөздерге тоқталмайсыз, өйткені сіз сөйлесуде зеріктіретін адам емессіз. Күнделікті сөйлеудің дұрыс әдісін мінберде қолданыңыз. Басқа жерде атап өткеніміздей, көпшілік алдында сөйлеу — бұл өте үлкейтілген күнделікті сөйлесуге ұқсайды.

Кейде үлкен ерекшелеу үшін сөздегі әрбір буынға екпін түсіру ұсынылады, мысалы, келесі сөйлемдегі «absolutely» сөзінде:

Кейде бұл принципті әр сөзге екпін түсіру арқылы ерекшеленетін сөйлемге қолдану керек. Бұл ерекше назар аудартудың жақсы тәсілі және жағымды әртүрлілік береді. Патрик Генридің әйгілі кульминациясын былайша тиімді жеткізуге болар еді: «Маған — бостандық — беріңіз — немесе — маған — өлім — беріңіз». Көлбеу жазылған бөлікті де осы «әр-сөзді-ерекшелеу» әдісімен жеткізуге болады. Әрине, оны жеткізудің көптеген жолдары бар; бұл таңдауға болатын бірнеше жақсы интерпретацияның бірі ғана.

— Альберт Дж. Бевериджтің Прогрессивті партияның Чикагодағы ұлттық конвенциясында сөйлеген сөзінен

Газеттерде үлкен шайқас туралы хабарланғанда, олар бір фактілерді қайта-қайта ерекшелей бермейді. Олар жаңа ақпарат немесе «жаңа көзқарас» алуға тырысады. Таңертеңгілік шығарылымда маңызды орын алған жаңалық кешкі шығарылымда кішкене орынға ысырылады. Бізді жаңа ойлар мен жаңа фактілер қызықтырады. Бұл принцип сіздің ерекшелеуіңізді анықтауда өте маңызды рөл атқарады. Егер оған ерекше мән бергіңіз келмесе, бір ойды қайта-қайта ерекшелемеңіз. Жалпы ереже бойынша, жаңа ой, «жаңа көзқарас» — мейлі ол газеттегі шайқас туралы хабар болсын, мейлі сөйлеушінің өз ойларын баяндауы болсын — әрқашан ерекшеленеді.

Бұл таңдауда ең маңызды сөздер курсивпен жазылған. Сіз тағы басқа сөздерді ерекшелер ме едіңіз? Неліктен?

— АВТОРСЫЗ

Сендер бүгін мені фанатик деп ойлайсыңдар, өйткені сендер тарихты өз көздеріңмен емес, соқыр сенімдеріңмен оқисыңдар. Бірақ елу жылдан кейін, Шындыққа кезек келгенде, Тарих Музасы гректер үшін Фокионды, римдіктер үшін Брутты, Англия үшін Хэмпденді, Франция үшін Лафайетті қояды, Вашингтонды біздің ерте өркениетіміздің жарқын, кемел гүлі ретінде, ал Джон Браунды біздің тал түсіміздің піскен жемісі ретінде таңдайды, содан кейін ол қаламын күн сәулесіне малып, бәрінен де биік көк аспанға сарбаздың, мемлекет қайраткерінің, шейіттің есімін жазады: ТУССЕН-ЛУВЕРТЮР.

— УЕНДЕЛЛ ФИЛЛИПС, Туссен-Лувертюр

— УИЛЬЯМ ШЕППЕГРЕЛЛ, Popular Science Monthly

Дауыс биіктігінің өзгеруі барлық жаңа бастағандар үшін, тіпті көптеген тәжірибелі шешендер үшін де кедергі болып табылады. Бұл әсіресе сөздер жаттап алынған кезде қатты байқалады.

Кішкентай бала сирек жағдайда бірқалыпты (монотонды) биіктікте сөйлейді. Көшеде немесе үйде естіген кішкентай адамдардың әңгімесіне назар аударыңыз және дауыс биіктігінің үздіксіз өзгеріп отыратынын байқаңыз. Көптеген ересектердің де еріксіз сөйлеген сөздері жағымды өзгерістерге толы.

(Жоғары биіктік) «Мен ертең демалысқа шыққым келеді, — (төменірек) дегенмен, істейтін шаруам өте көп. (Жоғарырақ) Бірақ, бос уақытым болғанша күтетін болсам, ешқашан бармайтын шығармын».

Мұны алдымен көрсетілген биіктіктермен, содан кейін көптеген шешендер сияқты бәрін бір биіктікте қайталаңыз. Әсердің табиғилығындағы айырмашылықты байқаңыз.

Джек, сенің мұны істегеніңді естідім. — Иә, білемін; көбі солай істейді; өзім де бір кездері байқап көргенмін, мырза, бірақ көріп тұрғаныңдай, әлі бойдақпын. Онымен — маған айтқан ба едің — Ньюпортта, өткен шілдеде танысыпсың, және кеште сұрақ қоюға бел буыпсың ба? Мен де солай істегенмін.

Музыкасы мен жарығы бар би залын тастап шыққан боларсың; өйткені махаббат оты түн қараңғысында ең жарық жанады дейді. Сонымен, бірге жүрдіңдер, төбеде жұлдызды аспан; бәс тігемін — ескі досым, мойындашы — сен қорықтың. Мен де қорыққанмын.

Сонымен террассада серуендеп, жазғы ай сәулесінің жағаға соғылған толқындарға қалай төгілгенін көрдің, ақыры айналада ешкім жоқ екенін көріп, батылдық жинадың ба — оны жақынырақ тартып, сүйетініңді айттың ба? Мен де солай істегенмін.

Жақсы, сенен әрі қарай сұрамай-ақ қояйын, саған бақыт тілеймін. Үйленген соң барып қалармын — иә, балам? Бал айы бітіп, орныққан соң, көрерміз... Не? не дейді! Қабыл алмады ма — сені қабыл алмады ма? Мені де солай.

— АВТОРСЫЗ

Табиғи әңгімеде сіз алдымен ойланасыз, содан кейін оны білдіретін сөздерді табасыз. Жатталған сөздерде сіз алдымен сөздерді айтып, содан кейін олардың мағынасын ойлауға бейімсіз — және көптеген шешендер тіпті бұған да бас ауыртпайтын сияқты. Процестің кері айналуы нәтиженің кері болуына әкеп соққанына таң қалуға бола ма? Өзіңіздің білдіру әдістеріңізде табиғатқа оралыңыз.

— ГЕНРИ УОРД БИЧЕР

Осындай дауыс биіктігінің кенет өзгеруі арқылы доктор Ньюэлл Дуайт Хиллис жақында уағыз кезінде үлкен екпінге қол жеткізіп, өзі көтерген сұрақтың салмақтылығын білдірді.

Осы биіктік контрасттарын жасау кезінде жағымсыз шектен шығудан аулақ болу маңызды. Көптеген шешендер дауыстарын тым жоғарылатады. Брайан мырзаның шешендігінің құпияларының бірі — оның төмен, қоңыраудай дауысы. Шекспир жұмсақ, биязы, төмен дауысты «әйел заты үшін тамаша нәрсе» деп айтқан; ер адам үшін де бұл солай, өйткені дауыс қуатты болуы үшін айғайлаудың қажеті жоқ, — және жағымды болуы үшін солай болуы тиіс.

Қорытындылай келе, дауыс биіктігінің әртүрлілігін қолданудың маңыздылығын тағы да баса айтайық. Сіз гамманы жоғары-төмен айтасыз, алдымен бір нотаны, содан кейін одан жоғары немесе төмен нотаны басасыз. Сөйлегенде де солай істеңіз.

Ой мен жеке талғам әдетте қай жерде төмен, орташа немесе жоғары биіктікті қолдану керектігіне бағыт беруі тиіс.

Ол бастады — яғни бастауға дайындық жасады — үшінші қыркүйекте.

Сенен аларым не? Ештеңе.

Біздің ұлтты мұндай келісімге тарту масқара болар еді.

ЕСКЕРТПЕ: Жоғарыдағы сөйлемде дауыс биіктігін қай жерде өзгерткен дұрыс болатынын тәжірибе жасап көріңіз.

Бір кездері мұнда гүлдер хош иіс шашатын, бірақ енді соғыстың зардаптарын қараңыз.

Ол бір маңызды факторды — өз ар-ұжданын ескермеген еді.

Бұл нұсқаулар тек ұсыныс болып табылады — үзіндіні интерпретациялауда өз талғамыңызды қолдануыңыз керек екенін баса айтамыз. Алайда, оған дейін осы үзінділерді белгіленгендей жаттыққан жөн.

ЕГЕР АДАМ ДІНИ ҚЫЗМЕТКЕР РЕТІНДЕ СӘТСІЗДІККЕ ҰШЫРАСА, онда ол теміржол кондукторы болады. ЕГЕР БҰЛ ОҒАН ҰНАМАСА, ол Батысқа кетіп, территорияның губернаторы болады. ЖӘНЕ ЕГЕР ОЛ ОСЫ ЛАУАЗЫМДАРДЫҢ ЕШҚАЙСЫСЫНА ҚАБІЛЕТСІЗ БОЛЫП ШЫҚСА, ол үйіне келіп, қалалық редактор болады. Ол өз кәсібін қалауынша өзгертеді және қорғауды қажет етпейді. БІРАҚ КӘСІПКЕ ШЫНЖЫРЛАНҒАН, СҰРАНЫС ПЕН ҰСЫНЫС ДИІРМЕНІНДЕ ТАРТЫЛУҒА МӘЖБҮР, КҮНІНЕ СОНША САҒАТ ЖҰМЫС ІСТЕЙТІН ЖӘНЕ БИЗНЕСТІҢ ҮЛКЕН ҚАЛЫПТАРЫМЕН ЖҮРУІ ТИІС КӨПШІЛІК ХАЛЫҚ — міне, осылардың жеткіліксіз қорғалуы, жалпы өнімдегі әділетсіз үлесі олардың мүддесі үшін қозғалысты талап етеді.

— УЕНДЕЛЛ ФИЛЛИПС

«ОЛ ЕШҚАШАН ШЕГІНУГЕ ШАҚЫРМАЙТЫН КЕРНЕЙДІҢ ДАУЫСЫН ШЫҒАРДЫ. ОЛ ӨЗІНІҢ ҮКІМ ТАҒЫНЫҢ АЛДЫНДА АДАМДАРДЫҢ ЖҮРЕГІН ЕЛЕКТЕН ӨТКІЗІП ЖАТЫР. О, ЖАНЫМЫЗ ОҒАН ЖАУАП БЕРУГЕ АСЫҚСЫН, АЯҒЫМЫЗ ҚУАНЫШҚА ТОЛСЫН, Біздің Құдайымыз алға басып келеді».

— АЛЬБЕРТ Ж. БЕВЕРИДЖ

Оңтүстікте, мырза Президент, бұл бөліктен бір кездері шешілмейтін қайшылықтармен, бір кездері ағайынның қанымен сызылған, АЛ ҚАЗІР, ҚҰДАЙҒА ШҮКІР, ТЕК ЖОҒАЛЫП БАРА ЖАТҚАН КӨЛЕҢКЕ БОЛЫП ҚАЛҒАН сызықпен бөлінген, осы жердің ең көрікті де бай аймағы жатыр. Бұл — батыл да қонақжай халықтың мекені. ОНДА АДАМЗАТТЫ ҚУАНТАТЫН НЕМЕСЕ ГҮЛДЕНДІРЕТІН НӘРСЕНІҢ БӘРІ ШОҒЫРЛАНҒАН. ҚҰНАРЛЫ ТОПЫРАҚТЫҢ ҮСТІНДЕГІ КЕМЕЛ КЛИМАТ егіншіге қоңыржай белдеудің барлық өнімін береді.

— ГЕНРИ У. ГРЭДИ, «Нәсіл мәселесі»

— УЕНДЕЛЛ ФИЛЛИПС, «Туссен-Лувертюр»

— РОБЕРТ БЕРНС, «Қасиетті жәрмеңке»

Осы уақытқа дейін оны қолдану негізінен вокалдық және музыкалық өнермен шектелді, бірақ «темпо» сөзінің нақтырақ нәрселерге қатысты қолданылғанын есту таңғаларлық емес еді, өйткені өгіз арбаның баяу темпомен, ал экспресс пойызының жылдам темпомен қозғалатынын айту бұл сөздің нақты мағынасын тамаша ашады. Минутына алты жүз рет ататын қаруларымыз жылдам темпомен атады; оқтауға үш минут қажет болатын ескі мылтық баяу темпомен ататын. Әрбір музыкант бұл принципті түсінеді: жартылық нотаны айту сегіздік нотаға қарағанда ұзағырақ уақытты алады.

Темпо — мінбердегі жақсы жұмыстың өте маңызды элементі, өйткені шешен бүкіл сөзін бірдей жылдамдықпен сөйлегенде, ол өзінің басты екпін беру және ықпал ету құралдарының бірінен айырылады. Бейсбол лақтырушысы, крикеттегі боулер, теннисші — барлығы допты беру кезінде жылдамдықты өзгертудің, яғни темпоны өзгертудің құндылығын біледі, сондықтан қоғамдық шешен де оның күшін ескеруі тиіс.

Табиғилық немесе, кем дегенде, сыртқы табиғилық, «Бірсарындылық» тарауында түсіндірілгендей, өте қажет нәрсе және темпоны үнемі өзгертіп отыру оған қол жеткізуге көп көмектеседі. Маргарет Англин ханымның сахна менеджері Говард Линдсей мырза жақында осы жолдардың авторына қарқынды өзгерту актердің ең тиімді құралдарының бірі екенін айтты. Көптеген актерлердің жасанды сөйлеу мәнері олардың шеберлігінің төмендігін көрсетсе де, қоғамдық шешен актердің темпоны қолдануын зерттегені абзал.

Дегенмен, табиғилықты зерттеудің неғұрлым іргелі және тиімді көзі бар — бұл қасиет бір рет жоғалса, оны қайтару қиын: ол кез келген зиялы ортаның күнделікті әңгімесі. Бұл біз сахнада да, мінберде де қол жеткізуге тырысатын стандарт — әрине, кейбір айырмашылықтар бар, олар алдағы уақытта белгілі болады. Егер шешен мен актер күнделікті өмірдегі әңгіменің әрбір нұсқасын — әрбір сыбырды, күңкілді, үзілісті, үнсіздік пен жарылысты — дәлме-дәл қайталайтын болса, онда қоғам алдында сөйлеудің қызығы азаяр еді. Қоғамдық сөйлеудегі табиғилық — бұл жай ғана табиғатты дәл қайталау емес, бұл табиғаттың бүкіл болмысын шынайы көрсететін типтік бөліктерін қайта жаңғырту.

Реалист жазушы диалог жазу кезінде мұны жақсы түсінеді және біз темпоны өзгерту арқылы табиғилыққа ұмтылғанда мұны ескеруіміз керек.

«Пышағымды қайда қойғаным есімде жоқ. О, енді есіме түсті, мен оны Мэриге беріп едім».

Біз мұнда темпоның өзгеруі жиі бір сөйлемнің ішінде болатынын көреміз — өйткені темпо тек жеке сөздерге, сөз тіркестеріне және сөйлемдер тобына ғана емес, сонымен бірге қоғамдық сөйлеудің негізгі бөліктеріне де қатысты.

Сен екеуіміз Шымылдықтың арғы жағына өткенде, О, дүние әлі ұзақ, өте ұзақ сақталады, Біздің келуіміз бен кетуімізді ол ескермейді, Жеті теңіз лақтырылған малта тасқа қалай қараса, солай қарайды.

— ТОМАС КАРЛЕЙЛЬ

— АНОНИМ

Қараңызшы оған, суық әрі сұрғылт, Ойын ойнағысы келгенін бақылаңыз; Жоқ, ол жолын білмейді — Үйренуді тым кеш бастады. Тағдыр — бұл қатал кәрі мыстан, Өйткені ол оған байлығын берді, Өзі іштей жымиып, Бағасы қандай болатынын біліп тұрды, Ол Алтын Кілтті тапқан кезде. Ол — мультимиллионер, Бізден әлдеқайда бай; Бірақ мен бәрібір айырбастамас едім Оның жасаған мәмілесімен. Осында көп жыл бұрын келді, Бірде-бір адамды танымайтын; Ақшаға деген аштығы жаман еді — Ақшаға құныққан, шошқаша құныққан; Бірде-бір қуанышқа көңілін бөлмеді, Бірде-бір қайғы оны ауыртпады, Достары мен туыстары оны тастап кетті, Ал ол алтын мен билік жолында жоспар құрып, тырбанып, асықты. Әрбір ояу сағатын Ол ақша туралы ойға арнады; Жасы ұлғайған сайын, Әрі батылданған сайын, ол суып бара жатты. Және ол бір күні Ойнауға уақыт табамын деп ойлады; Бірақ, айтайын — ол қателесті. Өмір — бұл ән; Көктемде Жастық шақ ән салып, еркін бола алады; Бірақ қуаныштар қанат қағып ұшып кетеді Жасымыз ұлғайғанда, Күн суытқандағы құстар сияқты. Ол жанынан жүгіріп өткенде раушандар қызыл еді, Аспанда зәулім кілемдер ілулі тұрды, Ал беде жайқалып тұрды Бал араларының еңбегімен; Ана жердегі бір құс Жұмсақ әуен шырқады; Бірақ адам гүл жинауға, Немесе күркелерде демалуға, Немесе көзді қуантатын Аспанға қарауға уақыт таба алмады. Солай ол өз жолын жалғастырды, Мәнісіз, сұрқай жылдар арқылы. Енді ол құлағына дейін батқан Ең таңдаулы акцияларға. Оның шексіз блоктары бар Үйлер мен дүкендерден тұратын, Және ағын ешқашан тоқтамайды Оның банктеріне құйылып жатқан. Меніңше, ол тұр Шыңға өте жақын. Мендегі нәрсе оның амбициясының Бір шетін де жаппас еді; Дегенмен мен өзімнің азғантайыммен Оның жасаған мәмілесіне айырбастағым келмейді. Тек бүгін оған қараңызшы — Оның ойнауға тырысқанын көріңіз. Ол көк аспан үшін қайтып келді. Бірақ олар жаңа кейіпте — Қыс келді, бәрі сұрғылт, Құстар ұшып кеткен, Шалғындар қоңыр тартқан, Жапырақтар жерде жатыр, Ал иіріліп аққан көңілді бұлақ Судың шыр айналуымен, Өз кеудесін мұзға орап жатыр. Оның бүкіл алтынымен де Сатып алған нәрсесін қайтаруға шамасы жоқ. Ол енді бағасын біледі Өзі жоғалтқан көктемнің, Өзі жолынан лақтырып тастаған гүлдердің, Және, айтайын, Ол кез келген бағаны төлер еді, Егер күн осыншалықты сұр болмаса. Ол ойнай алмайды.

— ГЕРБЕРТ КАУФМАН «Everybody’s Magazine» рұқсатымен қолданылды

Терезе алдындағы тордағы канарейка темпоны үнемі өзгерту арқылы өзінің ән айтуына сұлулық пен тартымдылық қосуда. Егер Сүлеймен патша шешен болғанда, ол даналықты тек аралардан ғана емес, жабайы құстардың әнінен де жинаған болар еді. Тек төрттік ноталардан тұратын әнді елестетіп көріңізші. Тек бір жылдамдығы бар автокөлікті елестетіп көріңізші.

Бүгінде біздің жерімізде топбыр рухы кезіп жүр. Әр апта сайын оның қанға құныққан жауыздық айқайының жаңа құрбаны пайда болады. 1913 жылы Америка Құрама Штаттарында топбыр қолынан 48 адам қаза тапты; 1912 жылы — 64 және 1911 жылы — 71 адам. Өткен жылғы 48 адамның арасында әйел мен бала болған. Екі құрбанның кінәсіздігі олар өлгеннен кейін дәлелденді.

— «Leslie’s Weekly» журналындағы D. C. редакциялық мақаласынан, рұқсатпен

— А. ДЖ. БЕВЕРИДЖ

Темпоның кез келген үлкен өзгерісі мәнерлі болып табылады және назар аудартады. Жолаушылар пойызы рельспен сағатына тоқсан миль жылдамдықпен ұшып бара жатқанда оның қозғалып жатқанын әрең сезінуіңіз мүмкін, бірақ егер ол кенеттен сағатына он мильге дейін баяуласа, сіздің назарыңыз оған бірден аударылады. Кешкі ас ішіп отырып, музыка тыңдап жатқаныңызды ұмытып кетуіңіз мүмкін, бірақ оркестр өзінің темпосын айтарлықтай дәрежеде арттырса немесе азайтса, сіздің назарыңыз бірден аударылады.

Дәл осы принцип сөйлеуде екпін (акцент) алуға көмектеседі. Егер сізде аудиторияға ерекше жеткізгіңіз келетін ой болса, темпоны кенеттен және үлкен дәрежеде өзгертіңіз, сонда олар бұл жайтқа назар аудармауға дәрменсіз болады. Жақында осы жолдардың авторы мынадай сөздер айтылған пьесаны көрді:

«Менің айтқанымды ұмытқаныңды қаламаймын. Мен оны ең ұзақ күнге дейін есте сақтағаныңды қалаймын — маған бәрібір, тіпті сенде алты тапанша болса да». Сызықшаға дейінгі бөлім өте баяу темпомен айтылды, қалған бөлігі найзағайдай жылдамдықпен атылды, өйткені сөйлесіп тұрған кейіпкер револьверін суырып алды. Әсері соншалықты күшті болды, бұл жолдар алты айдан кейін де есте қалды, ал пьесаның көп бөлігі жадыдан өшіп кетті. Бақылағыш студент бұл принципті біздің барлық үздік актерлеріміз екпін қажет жерде қолданатынын көреді. Бірақ есте сақтаңыз, мазмұндағы эмоция орындау мәнеріндегі қарқындылықты ақтауы керек, әйтпесе әсер күлкілі болады. Тым көп қоғамдық шешендер ештеңеге қатысы жоқ жерде әсерлі көрінгісі келеді.

Қарқынды өзгертуді жаттықтыру кезінде сізді ережелер емес, ой басқаруы керек. Сөйлемнің қай бөлігі баяу, қай бөлігі жылдам темпомен айтылатыны жиі маңызды емес. Ең бастысы — өзгерістің өзі. Мысалы, 28-беттегі «Топбыр» үзіндісіндегі соңғы абзацты қараңыз. Берілген нұсқауларды керісінше жасаңыз: баяу темпоға арналғанның бәрін — жылдам, ал жылдам темпоға арналғанның бәрін — баяу айтыңыз. Үзіндінің күші немесе мағынасы жойылмағанын байқайсыз.

Дегенмен, көптеген үзінділерді олардың күшін жоймай баяу темпоға ауыстыру мүмкін емес. Мысалдар: 67-беттегі Патрик Генридің сөзі және Уиттиердің «Жалаң аяқ бала» шығармасынан алынған келесі үзінді.

— Дж. Г. УИТТИЕР

Біз осы соғыстың ұлы шайқас алаңында кездесіп отырмыз. Біз мұнда осы ұлт өмір сүрсін деп өз өмірлерін қиғандардың мәңгілік тыныштық табатын орны ретінде осы жердің бір бөлігін арнауға жиналдық. Бұл біздің тарапымыздан жасалған өте орынды әрі дұрыс қадам.

Бірақ, кеңірек мағынада айтсақ, біз бұл жерді арнай алмаймыз, қасиетті ете алмаймыз, киелі қыла алмаймыз. Осында арпалысқан тірі және өлі ержүрек жандар оны біздің қосу немесе кеміту құзыретімізден әлдеқайда жоғары деңгейде қасиетті етіп қойған. Әлем біздің мұнда не айтқанымызға аз ғана мән беріп, оны ұзақ есте сақтамауы мүмкін, бірақ олардың мұнда не істегенін ешқашан ұмыта алмайды.

Одан да біз, тірілер, олар осы уақытқа дейін асқан ерлікпен жүргізіп келген аяқталмаған іске өзімізді арнауымыз керек. Алдымызда тұрған ұлы міндетке — осы қастерлі өлгендердің соңғы деміне дейін адал болған ісіне біз де сондай асқан берілгендікпен қарауымызға; бұл өлгендердің босқа өлмегеніне нық сенуімізге; бұл ұлттың Құдайдың қолдауымен бостандықтың жаңа тынысын алуына және халықтың, халық тарапынан, халық үшін құрылған үкіметінің жер бетінен жойылып кетпеуіне өзімізді арнауымыз керек.

— АБРАХАМ ЛИНКОЛЬН

Мен Кубаға ол жердегі жағдай баспасөзде тым асыра сілтеп көрсетілген деген нық сеніммен бардым және менің алғашқы әрекеттерім осы болжамды асыра сілтеулердің бетін ашуға бағытталды. Сол кездегі журналистикада сенсация қуушылық болғаны сөзсіз, бірақ Кубадағы жағдайға келетін болсақ, ешқандай асыра сілтеу болған жоқ, өйткені оны асыра сілтеу мүмкін емес еді.

Вейлердің адам төзгісіз саясатының салдарынан төрт жүз мыңнан кем емес өзін-өзі асырап отырған, қарапайым, бейбіт, қорғансыз ауыл адамдары Испания провинцияларының ауылшаруашылық аймақтарындағы үйлерінен қалаларға қуылып, қала шетіндегі бос жатқан жерлер мен бекініс шептерінің ішіне қамалды. Олардың қарапайым үйлері өртеніп, егістіктері қиратылды, егін шаруашылығы құралдары жойылды, малдары мен азық-түлік қорларының көп бөлігі тәркіленді. Бұл адамдардың көбі қарттар, әйелдер мен балалар еді. Осылайша олар баспанасыз және азық-түліксіз үмітсіз тұтқынға айналды. Олар айдалған қалаларда жұмыс та болмады. Олар қала тұрғындарының мардымсыз қайырымдылығына ғана телміріп, ақырында аштықтан өлуге мәжбүр болды...

Ерлер, әйелдер мен балалар үнсіз, аштықтан қажып тұр. Олардың жалғыз өтініші — мұңды көздерінен көрінеді, сол көздер арқылы адам олардың азаптанған жанына ашық терезеден қарағандай болады.

Испания үкіметі бұл адамдарды құтқару үшін бір доллар да бөлген жоқ және бөлмейді де. Қазір оларға Америка Құрама Штаттарының қайырымдылық көмегі арқылы күтім жасалып, емделіп жатыр. Осы көріністі ойлап қараңызшы! Біз Испанияның осы азаматтарын тамақтандырып жатырмыз; біз олардың науқастарын емдеп жатырмыз; біз құтқаруға болатындарды құтқарып жатырмыз, бірақ әлі де бізге «тамақ жібергеніміз дұрыс, бірақ іске араласпауымыз керек» дейтіндер бар. Мен айтар едім: тамақпен бірге мылтықтар да баратын уақыт жетті.

Біз губернатордан осы адамдарды Америка Құрама Штаттарының қайырымдылығынан басқа құтқаратын жол бар ма деп сұрадық. Ол жоқ деді. Біз одан: «Бұл адамдар өздерін асырай алатын жағдайға қашан жетеді деп ойлайсыз? » деп сұрадық. Ол бізге терең тебіреніспен: «Бұл сұраққа тек мейірімді Құдай немесе Америка Құрама Штаттарының ұлы үкіметі ғана жауап бере алады», — деді. Мен мейірімді Құдай Америка Құрама Штаттарының ұлы үкіметі арқылы бұл сұраққа жауап береді деп сенемін және үміттенемін.

Мен бұл сұмдық нәрселерге бұдан былай тоқталмаймын. Олар сонда. Құдай мені аясын, мен оларды көрдім; олар менің жадымда мәңгі қалады — ал бұл жиырмасыншы ғасырдың табалдырығы. Христос мың тоғыз жүз жыл бұрын қайтыс болды, ал Испания — христиан елі. Ол жер бетіндегі барлық басқа халықтарды қосқаннан да көп жерде крест орнатып, олардың астында солардан да көп адамды қырды. Еуропа оның бар болуына Көне Әлем халқы қалағанша шыдай берсін. Келесі Рождество таңына дейін Испанияның тираниясы мен езгісінің соңғы ізі Батыс жарты шардан жойылып кетсін деп Құдайдан тілеймін! ...

Әрекет ететін уақыт келді. Ертеңгі күн бүгінгіден маңыздырақ себеп тауып бере алмайды. Әр сағаттық кідіріс қасірет пен өлімнің сұмдық тарихына тағы бір тарау қосады. Бұған тек бір ғана күш араласа алады — Америка Құрама Штаттары. Біз әлемдегі бірден-бір ұлы мемлекетпіз, Америка республикаларының анасымыз. Ол бүкіл Батыс жарты шардың халықтары мен істеріне қатысты сенім мен жауапкершілік иесі. Дәл соның асқақ үлгісі Куба патриоттарын өздерінің мәңгілік тауларында бостандық туын көтеруге шабыттандырды. Әлемнің Құдайы бізге Жаңа Әлемдегі бірден-бір ұлы держава ретінде жүктеген бұл жауапкершіліктен бас тарта алмаймыз. Біз әрекет етуіміз керек! Біздің әрекетіміз қандай болмақ?

Президент мырза, егер қандай да бір әрекет жасалатын болса, тек бір ғана жол бар — ол аралдың тәуелсіздігі үшін араласу. Бірақ біз күш қолданбай Кубаны құтқара алмаймыз, ал күш — соғысты білдіреді; соғыс — қанды білдіреді. Галилея жағалауындағы қарапайым Назареттік сүйіспеншіліктің илаһи ілімін уағыздады: «Жер бетінде бейбітшілік, адамдарға ізгі ниет». Бірақ бостандық пен адамгершілік есебінен орнайтын бейбітшілік емес. Өз бауырларын тонайтын, құл ететін, қорлайтын және аштан қатыратын адамдарға деген ізгі ниет емес. Мен Мәсіхтің іліміне сенемін. Мен бейбітшілік іліміне сенемін; бірақ, Президент мырза, баянды бейбітшілік орнамас бұрын адамдарда бостандық болуы керек.

Араласу — күшті білдіреді. Күш — соғысты білдіреді. Соғыс — қанды білдіреді. Бірақ бұл Құдайдың күші болады. Адамзат пен бостандық үшін шайқас қашан күшсіз жеңіске жетіп еді? Қай кезде зұлымдық, әділетсіздік пен езгінің тосқауылы күшсіз талқандалып еді?

Күш патшаларды ұлы Магна Картаға (Еркіндіктердің ұлы хартиясы) қол қоюға мәжбүр етті; күш Тәуелсіздік Декларациясына жан бітіріп, Эмансипация прокламациясын (құлдарды азат ету туралы құжат) күшіне енгізді; күш Бастилияның темір қақпаларын жалаң қолмен ұрып, патшалық қылмыстардың ғасырлар бойғы есесін бір сұмдық сағатта қайтарды; күш Банкер-Хиллде революция туын желбіретіп, Валли-Фордж қарын қанды іздермен таңбалады; күш Шилоның бұзылған шебін ұстап тұрды, Чаттанугадағы жалын шарпыған төбеге шықты және Лук-аут шыңдарындағы бұлттарға шабуыл жасады; күш Шерманмен бірге теңізге жорық жасады, Шенандоа аңғарында Шериданмен бірге атқа мінді және Аппоматтокста Грантқа жеңіс сыйлады; күш Одақты сақтап қалды, туымыздағы жұлдыздарды қалдырды, «ниггерлерді» (қара нәсілділерді) адам етті. Құдайдың күші келетін уақыт тағы да туды. Америкалық патриоттардың жалынды еріндері тағы да мына әнді шырқасын:

«Лалагүлдердің сұлулығында, Христос теңіздің арғы бетінде дүниеге келді. Оның кеудесінде сені де, мені де нұрландыратын ұлылық бар; Ол адамдарды қасиетті ету үшін өлгендей, біз де адамдарды азат ету үшін өлейік. Құдай алға басып келе жатқанда. »

Өзгелер екіұшты ойлауы мүмкін, өзгелер созбақтауы мүмкін, өзгелер кідірісті білдіретін дипломатиялық келіссөздерді алға тартуы мүмкін; бірақ мен қазір әрекет етуге дайынмын және өз әрекетім үшін өз ар-ұжданымның, елімнің және Құдайымның алдында жауап беруге дайынмын.

— ДЖЕЙМС МЕЛЛЕН ТЕРСТОН

Риторикалық үзіліс принципі оңай түсініліп, қолданылуы керек сияқты көрінуі мүмкін, бірақ колледж студенттері мен ересек сөйлеушілерді даярлаудағы үлкен тәжірибе көрсеткендей, бұл әдісті орташа адамға алғаш түсіндіргенде, ол үнді тілінде (Hindoostani) айтылғандай түсініксіз болады. Бәлкім, бұл біз тәжірибе жемісін беделді табаққа салып ұсынғанда оны құлшыныспен жемейтіндігімізден шығар; біз жемісті өзіміз үзгенді ұнатамыз — ол тек дәмдірек болып қана қоймайды, біз ол ағашты ешқашан ұмытпаймыз! Бақытқа орай, бұл жағдайда бұл қиын міндет емес, өйткені айналамыз толы сондай ағаштар.

Осы үзіліс бұл мәлімдеменің қуатын таңғаларлықтай арттырған жоқ па? Оның «сіз бен біз үшін» деген сөздерді жеткізу үшін қалай күш жинап, әсерлілікке ие болғанын қараңыз. Бұл сөйлемді үзіліссіз қайталап көріңіз. Ол әсерлілігін жоғалтты ма?

Әрине, мұндай алдын ала ойластырылған үзіліс кезінде сөйлеушінің санасы өзі айтқалы тұрған ойға шоғырланады. Ол өз ойларының бір сәтке болсын басқа жаққа аууына жол бермейді — керісінше, ол өз ойы мен сезімін өзінің үндеуі арқылы айтқысы келетін құрбандықтың қызметіне, тәттілігіне және қасиеттілігіне барынша бағыттайды.

Тиімді үзіліс жасау мына төрт нәтиженің біріне немесе бәріне қол жеткізеді:

Дайындықсыз немесе көмек күтпестен шайқасқа шығу жиі қауіпті болады. Мысал ретінде Кастердің қырғынын қарастырыңыз.

Сіз сіріңкені линзаның астында ұстап, күн сәулесін шоғырландыру арқылы жаға аласыз. Егер сіз линзаны тез-тез ары-бері қозғалтсаңыз, сіріңкенің тұтануын күтпейсіз. Үзіліс жасаңыз, сонда линза жылуды жинайды. Егер сіз бір-екі секунд шоғырлану арқылы келетін күшті жинау үшін үзіліс жасамасаңыз, сіздің ойларыңыз тыңдаушылардың санасына «от» қоя алмайды. Үйеңкі ағаштары мен газ ұңғымалары сирек үздіксіз пайдаланылады; күштірек ағын қажет болғанда, үзіліс жасалады, табиғаттың резервтік күштерін жинауға уақыты болады, ал ағаш немесе ұңғыма қайта ашылғанда, нәтижесінде күштірек ағын пайда болады.

Өз санаңызға да осындай ақыл-парасатпен қараңыз. Егер сіз бір ойды ерекше әсерлі еткіңіз келсе, оны айтпас бұрын үзіліс жасаңыз, ақыл-ой энергияңызды шоғырландырыңыз, содан кейін оны жаңа күшпен жеткізіңіз. Карлайл дұрыс айтқан: «Ойың үнсіз пісіп-жетілмейінше сөйлемеуіңді жалынып сұраймын. Күшің үнсіздіктен келеді. Сөйлеу — күміс, Үнсіздік — алтын; Сөйлеу — адами, Үнсіздік — илаһи».

Үнсіздікті сөйлеудің әкесі деп атайды. Солай болуы да керек. Біздің көпшілік алдында сөйлейтін сөздеріміздің көбінің «әкесі» жоқ. Олар үзіліссіз немесе үзіліссіз созыла береді. Теннисонның бұлағы сияқты, олар мәңгі ағады. Кішкентай балаларды, көше қиылысындағы полицейді, үстел басындағы отбасылық әңгімені тыңдаңыз және олардың қаншалықты табиғи үзілістер жасайтынын көріңіз, өйткені олар әсер қалдыру туралы ойламайды. Біз аудитория алдына шыққанда, табиғи сөйлеу әдістеріміздің көбін желге ұшырып, жасанды әсерлерге ұмтыламыз. Табиғат әдістеріне қайта оралыңыз — және үзіліс жасаңыз.

Герберт Спенсер бүкіл ғалам қозғалыста екенін айтты. Солай — және барлық мінсіз қозғалыс — ырғақ. Рырғақтың бір бөлігі — демалыс. Демалыс бүкіл табиғатта белсенділіктен кейін жүреді. Мысалдар: күн мен түн; көктем — жаз — күз — қыс; тыныс алу арасындағы тыныштық кезеңі; жүрек соғысы арасындағы толық тыныштық сәті. Үзіліс жасаңыз және аудиторияңыздың зейін қою қабілетіне демалыс беріңіз. Осындай үнсіздіктен кейін айтқандарыңыз әлдеқайда көп әсер етеді.

Ауылдағы туыстарыңыз қалаға келгенде, өтіп бара жатқан көліктің шуы оларды оятып жібереді, бірақ бұл қаланың тәжірибелі тұрғынына сирек әсер етеді. Көліктердің үздіксіз өтуінен оның зейін қою қабілеті моқалданған. Қалаға сирек келетін адам үшін зейіннің құндылығы өте жоғары. Ол үшін шу ұзақ үзілістен кейін келеді; сондықтан оның күші басым. Ал сіз үшін, қала тұрғыны, ешқандай үзіліс жоқ; сондықтан зейіннің құндылығы төмен. Пойызбен бірнеше сағат жүргеннен кейін оның гүріліне үйреніп кететініңіз сонша, егер пойыз бір сәт тоқтап, қайта жүрмесе, ол өзінің зейін аудару құндылығын жоғалтады. Егер сіз өте алыстағы сағаттың тықылын тыңдауға тырыссаңыз, кейде оны ажырата алмайтыныңызды, бірақ бірнеше сәттен кейін дыбыс қайтадан анық болатынын байқайсыз. Сіз қаласаңыз да, қаламасаңыз да, санаңыз демалу үшін үзіліс жасайды.

Аудиторияңыздың зейіні де дәл осылай әрекет етеді. Осы заңдылықты танып, оған дайындалыңыз — үзіліс жасау арқылы. Тағы да қайталайық: үзілістен кейін келетін ой, үзіліс болмаған жағдайға қарағанда әлдеқайда серпінді болады. Сізге түнде айтылған сөз, таңертең ұйқының үзілісінен кейін зейініңіз жаңарған кездегідей әсер етпейді. Киелі кітаптың алғашқы бетінде Құдайдың Жаратушылық Энергиясының өзі «жетінші күні» демалғаны айтылады. Олай болса, аудиторияңыздың әлсіз шектеулі санасы да демалысты талап ететініне сенімді болыңыз. Табиғатты бақылаңыз, оның заңдарын зерттеңіз және сөйлеу кезінде оларға бағыныңыз.

Дәл осы күту принципі сізді Шерлок Холмс хикаясында ұстап тұрады — сіз жұмбақтың қалай шешілетінін күтесіз, егер ол тым тез шешілсе, сіз хикаяны аяқтамай тастап жібересіз. Уилки Коллинздің көркем әдебиет жазуға арналған рецепті көпшілік алдында сөйлеуге де жақсы сәйкес келеді: «Оларды күлдіріңіз; оларды жылатыңыз; оларды күттіріңіз». Бәрінен бұрын оларды күттіріңіз; егер олар күтпесе, олардың күлмейтініне де, жыламайтынына да сенімді болыңыз.

Осылайша, үзіліс — тәжірибелі сөйлеушінің қолында күту сезімін ояту және ұстап тұру үшін құнды құрал. Біз бірде Брайан мырзаның сөзінен мынаны естідік: «Менің тыңдау мәртебесіне ие болғаным... » — және ол кідірді, ал аудитория бір секунд бойы оның кімді тыңдау мәртебесіне ие болғанын ойлап қалды — «ұлы евангелист... » — және ол тағы да кідірді; біз ол естіген адам туралы сәл көбірек білдік, бірақ бәрібір оның қай евангелист туралы айтып жатқанын білгіміз келді; сосын ол сөзін аяқтады: «Дуайт Л. Муди». Брайан мырза тағы да сәл кідіріп, сөзін жалғастырды: «Мен оны есептей бастадым... » — мұнда ол тағы да кідіріп, аудиторияны оның Муди мырзаға қалай қарағаны туралы қысқаша күту сәтінде ұстады, сосын жалғастырды — «өз заманының ең ұлы уағызшысы ретінде». Сызықшалар үзілістерді көрсетсін десек, бізде мынадай нәтиже шығады:

Адамдардың жүрегіне ұялатқан дүниелік үміті — күлге айналады — немесе гүлдейді; — содан соң шөл даланың шаңды бетіндегі қар сияқты — бір-екі сағат жарық беріп — жоқ болады.

Уақыт құсының қанат қағар жолы аз ғана, — және құс ұшып барады.

— АЛЬБЕРТ Ж. БЕВЕРИДЖ, 1912 жылғы Чикагодағы Прогрессивті ұлттық конвенцияның уақытша төрағасы ретінде сөйлеген сөзінен.

— ДЕМОСФЕН

— РОБЕРТ Ж. ИНГЕРСОЛЛ, Индианаполис сарбаздарына

— Leslie’s Weekly журналындағы Д. К. редакциялық мақаласынан, 4 маусым, 1914 ж. Рұқсатпен қолданылды.

— У. Х. СЬЮАРД

— УИЛЬЯМ КОУПЕР, «Тапсырма»

Мұрза, мен айтқандай, бұл — шағын колледж, десе де — оны жақсы көретіндер бар!

— ДАНИЭЛЬ УЭБСТЕР

Бұл үзінділерді осы уақытқа дейін үйренген барлық техникалық принциптерді — маңызды сөздерге екпін түсіру, маңызды емес сөздерді баяулату, биіктіктің әртүрлілігі, қарқынды өзгерту, кідіріс және интонацияны қолдана отырып қайталаңыз. Егер осы принциптер қолданылса, сізде біртектілікпен (монотондылықпен) ешқандай қиындық туындамайды.

Тұрақты жаттығу интонацияны қолдануда үлкен жеңілдік береді және дауыстың өзін икемді етеді.

Біз оны таққа отыру антын бұзды деп айыптаймыз; ал бізге оның некелік сертіне адал болғаны айтылады! Біз оны өз халқын ең қызуқанды және тасжүрек прелаттардың рақымсыз азабына берді деп айыптаймыз; ал оны қорғаушылар оның кішкентай ұлын тізесіне отырғызып, сүйгенін айтады! Біз оны «Құқықтар туралы петиция» баптарын бұзғаны үшін айыптаймыз, ол бұл баптарды сақтауға уәде берген болатын; ал бізге оның таңғы сағат алтыда дұға тыңдауға дағдыланғаны хабарланады! Дәл осындай пайымдаулар, сондай-ақ оның Ван Дейк стиліндегі киімі, сымбатты жүзі мен үшкір сақалының арқасында ол қазіргі ұрпақ арасында танымал болып отыр деп сенеміз.

— Т. Б. МАКОЛЕЙ

Оның өмірін қию үшін сатқындықпен, кісі өлтірумен және зұлымдықпен сол айбынды адамның айналасында жүргендерге, оның құлдыққа сенетінін қағаз бетіне түсірудің қажеті жоқ еді. Оның өзі құлдықтың бостандыққа жасаған соққысының ұзын инесі ғана болды; ол құлдыққа тән уды тасымалдады. Бұл ұлт бар болғанша, бізде бір шейіт Президент болғаны ешқашан ұмытылмайды — ешқашан! Уақыт тоқтамайынша, жәннат тұрғанша, тозақ теңселіп, күңіреніп тұрғанша, құлдықтың өз жендеттері арқылы оны өлтіргені және оны өлтіру арқылы өзінің бүкіл табиғаты мен бейімін әшкерелегені ұмытылмайды.

Бірақ біз есте сақтауымыз керек тағы бір нәрсе — бұл соққы үкімет пен ұлттың өміріне бағытталған еді. Линкольн өлтірілді; мақсат — Америка болатын. Тұлға құлатылды; үкіметке соққы берілді. Өлтірілген — Президент еді. Бостандықпен тыныстайтын және ізгілікті білдіретін ұлттық өмір нысанаға алынды. Ол, Иллинойс адамы, жеке тұлға ретінде, билік киімдері мен белгілерінен айырылған, тек өзін ғана танытатын адам болса, оны жек көруі мүмкін еді; бірақ бұл қанішердің соққысын тудырмас еді. Ол үкіметтің орнында тұрғандықтан, үкіметті және құқық пен бостандықты білдіретін үкіметті танытқандықтан, ол нысанаға алынды.

Демек, бұл — бүкіл әлемдік басқару жүйесіне қарсы жасалған қылмыс. Бұл тек біздің үкіметтің іргетасына ғана емес, ағылшын үкіметінің, француз үкіметінің, кез келген тұрақты және жақсы ұйымдасқан үкіметтің іргетасына жасалған соққы. Бұл адамзатқа қарсы қылмыс болды. Бүкіл әлем оны құтқарушы сәулесі жоқ іс ретінде айыптайды және таңбалайды...

Алайда, соққы сәтсіз аяқталды. Іс тоқтап қалған жоқ; ол нығайды. Бұл ұлт теңселуде, бірақ тек көз жасымен ғана. Ол бүгінде Мысырдағы кез келген пирамидадан да берік, төрт құбыласы тең тұр. Бұл халық тозған да, қаймыққан да, берекесі қашқан да жоқ. Адамдар бүгін құлдықты бұрынғыдан да бетер жек көреді және бостандықты бұрынғыдан да күштірек сүйеді. Үкімет әлсіреген жоқ, ол күшейе түсті...

Ал енді шейіт болған адам тірі кезіндегісінен де айбынды түрде салтанатты шерумен келе жатыр. Ол өткен сайын ұлт орнынан тұруда. Қалалар мен штаттар оның табытын көтерушілер, ал зеңбіректер салтанатты үнмен уақытты белгілеп тұр. Өлі — өлі — өлі — бірақ ол әлі де сөйлейді! Вашингтон өлді ме? Хэмпден өлді ме? Дәуіт өлді ме? Өмір сүруге лайық болған кез келген адам өлді ме? Тәннен арылып, нәпсі келмейтін кедергісіз аяға көтерілген ол өзінің шексіз жұмысын бастайды. Оның өмірі енді Шексіздікке жалғанды және жердегі ешбір өмір болмағандай жемісті болады. Жол тарт, жеңімпаз! Сенің қайғың, уа, халық, оның тыныштығы! Сенің қоңырауларың мен барабандарың оның құлағында жеңіс болып естіледі. Мұнда аңырап жылаңдар; Құдай оны сонда қуаныш пен жеңіс жаңғырығына айналдырады. Жол тарт, жеңімпаз!

Төрт жыл бұрын, уа, Иллинойс, біз сенің ортаңнан, халықтың арасынан тәжірибесіз адамды алған едік; біз оны саған ұлы жеңімпаз ретінде қайтарамыз. Ол енді тек сенікі емес, ұлттікі; біздікі емес, әлемдікі. Оған орын беріңдер, уа, прериялар! Осы ұлы континенттің ортасында оның күлі тыныш табады, бұл орын өздерінің жалыны мен патриотизмін қайта тұтату үшін келетін мыңдаған адамдардың қасиетті қазынасына айналады. Батыстың айбынды кеңістігінде ескен желдер, оған жоқтау айтыңдар! Уа, халық, шейітке қараңдар, оның қаны көптеген түсініксіз сөздер сияқты адалдыққа, заңға және бостандыққа шақырады!

— ГЕНРИ УОРД БИЧЕР

Біз атап өтіп жатқан оқиға тек біздің шежіремізде ғана емес, әлем тарихында да өте маңызды. Ойшыл ағылшын ақыны «адамзаттың негізгі зерттеу нысаны — адам» деп мәлімдеген және уақытша сипаттағы барлық сұрақтардың ішінде біздің замандастарымыздың тарихы сөзсіз ең қызықтысы болып табылады. Бірақ адамзат тарихының барлық тараулары бірдей маңызды емес. Біздің нәсіліміздің жылнамалары адамзаттың қалың тобына қатысы жоқ немесе кем дегенде қатысы болмауы тиіс оқиғаларға толы. Тарих, көбінесе жазылып жүргендей, ханзадалардың шежіресі, жаулап алушылардың күнделігі; ал қатардағы адамдардың тағдыры тек оларға біздің нәсіліміздің ұлы қожайындары мен жоюшыларының ықпалы тиген дәрежеде ғана қарастырылды. Мұндай тарихты мен пайдасыз зерттеу деп айтпаймын, өйткені бізге өз жағдайымыздың жарқын жағымен қатар қараңғы жағын да білу қажет. Бірақ бұл — филантроп пен бостандық досының көкірегін мұңға толтыратын қайғылы зерттеу.

Бірақ бостандық тарихы — еркіндік үшін күрескен адамдардың тарихы — бостандыққа қол жеткізген және оны пайдаланып жатқан адамдардың тарихы — әлемдегі бостандық орнатылған және мәңгілікке сақталған ұлы қозғалыстардың тарихы, біз тым терең үңілмеуге болмайтын тақырыпты құрайды. Бұл — адамның, адамзат отбасының, парасатты өлмес тіршілік иелерінің нағыз тарихы...

Келесі үзінділерде екпінді дауыс қаттылығымен емес, ұзақ төмендеген инфлексиялармен жасаңыз.

Бұл үзінділерді осы уақытқа дейін үйренген барлық техникалық принциптерді — маңызды сөздерге екпін түсіру, маңызды емес сөздерді баяулату, биіктіктің әртүрлілігі, қарқынды өзгерту, кідіріс (пауза) және инфлексияны — қолдана отырып қайталаңыз. Егер осы принциптер сақталса, сізде монотондылықпен ешқандай мәселе туындамайды.

Тұрақты жаттығу инфлексияны қолдануда үлкен жеңілдік береді және дауыстың өзін икемді етеді.

Біз оны тәж кию кезінде берген антын бұзды деп айыптаймыз; ал бізге оның некелік антын сақтағанын айтады! Біз оны өз халқын ең қызба және тасжүрек дінбасылардың аяусыз жазалауына беріп қойды деп айыптаймыз; ал қорғаушылар оның кішкентай ұлын тізесіне отырғызып, сүйгенін алға тартады! Біз оны «Құқықтар туралы өтініш» баптарын орындауға уәде беріп, кейін оны бұзғаны үшін кінәлаймыз; ал бізге оның таңғы сағат алтыда дұға тыңдауға дағдыланғанын хабарлайды! Біздің сенімімізше, ол қазіргі ұрпақ арасындағы танымалдылығы үшін осындай дәлелдерге, сондай-ақ өзінің Вандейк стиліндегі киіміне, сымбатты жүзіне және шоқша сақалына қарыздар.

Оның құлдыққа сенетінін қағазға жазудың қажеті жоқ еді; ол опасыздықпен, кісі өлтірумен және зұлымдықпен сол ұлы тұлғаның өмірін қию үшін айналсоқтап жүрді. Оның өзі құлдықтың бостандыққа жасаған ұзын шаншуы ғана болатын; ол өзімен бірге құлдыққа тән уды алып жүрді. Осы ұлт өмір сүргенше, біздің бір шейіт болған Президентіміз бар екені ешқашан ұмытылмайды — ешқашан! Уақыт тоқтағанша, жұмақ тұрғанда, тозақ теңселіп, күңіренгенше, құлдық өзінің жандайшаптары арқылы оны өлтіргені және оны өлтіру арқылы өзінің бүкіл болмысы мен бағытын әйгілегені ешқашан ұмытылмайды.

Бірақ біз есте сақтайтын тағы бір нәрсе — бұл соққы үкімет пен ұлттың өміріне бағытталды. Линкольн өлтірілді; бірақ мақсат Америка болатын. Адам құлатылды; бірақ соққы үкіметке тиді. Президент өлтірілді. Бостандықпен тыныстаған және игілікті мақсат еткен ұлттық өмір нысанаға алынды. Ол — Иллинойс адамы, ешқандай шен-шекпенсіз, тек өз тұлғасын білдіретін жеке адам ретінде жек көрінішті болуы мүмкін еді; бірақ бұл қанішердің соққысын тудырмас еді. Ол үкіметтің орнында тұрғандықтан, әділдік пен бостандықты білдіретін үкіметтің өкілі болғандықтан ғана нысанаға алынды.

Демек, бұл — жалпы адамзаттық басқаруға қарсы жасалған қылмыс. Бұл тек біздің үкіметіміздің негізіне ғана емес, сонымен бірге ағылшын, француз және кез келген ұйымдасқан үкіметтің негізіне жасалған соққы. Бұл адамзатқа қарсы қылмыс болды. Бүкіл әлем мұны бірде-бір жақсы жағы жоқ іс ретінде айыптайды...

Дегенмен, соққы өз мақсатына жетпеді. Идея жойылған жоқ; ол керісінше нығайды. Бұл ұлт тек көз жасымен ғана шайылды. Ол бүгінде Мысырдағы кез келген пирамидадан да берік, төрт құбыласы тең болып тұр. Бұл халық қажыған да, жасқанған да, ретсіздікке салынған да жоқ. Адамдар құлдықты бұрынғыдан да қатты жек көреді, ал бостандықты бұрынғыдан да қатты жақсы көреді. Үкімет әлсіреген жоқ, ол күшейе түсті...

Ал енді шейіт болған тұлға тірі кезіндегіден де құдіретті болып, салтанатты шерумен келе жатыр. Ол өткен әрбір бекетте ұлт орынынан тік тұрады. Қалалар мен штаттар оның табытын көтерушілер, ал зеңбіректер салтанатты түрде уақытты соғып тұр. Өлі — өлі — өлі — бірақ ол әлі де сөйлейді! Вашингтон өлді ме? Хэмпден өлді ме? Дәуіт өлді ме? Өмір сүруге лайықты болған кез келген адам өлді ме? Тән құрсауынан босап, ешқандай құштарлық жетпейтін кедергісіз биікке көтерілген ол өзінің шексіз жұмысын бастайды. Оның өмірі енді Шексіздікпен ұштасады және ешбір жердегі өмір болмағандай жемісті болады. Алға жылжы, жеңімпаз! О, халық, сендердің қайғыларың — оның тыныштығы! Сендердің қоңырауларың, оркестрлерің мен үнсіз барабандарың оның құлағына жеңіс болып естіледі. Осында жоқтау айтып, жылаңдар; Құдай оны ана жақта қуаныш пен жеңіс жаңғырығына айналдырады. Алға жылжы, жеңімпаз!

Төрт жыл бұрын, о, Иллинойс, біз сенің ортаңнан әлі сыналмаған, халық ішінен шыққан адамды алдық; енді біз оны саған ұлы жеңімпаз ретінде қайтарамыз. Ол енді тек сенікі емес, бүкіл ұлттыкі; тек біздікі емес, бүкіл әлемдікі. Оған орын беріңдер, о, прериялар! Осы ұлы құрлықтың ортасында оның күлі киелі қазына ретінде жатады, ал мыңдаған адамдар өздерінің отансүйгіштік сезімдерін жандандыру үшін сол киелі жерге зиярат етеді. Батыстың кең даласында соққан желдер, оған арнап аза жырын айтыңдар! О, халық, шейітке қараңдар, оның қаны көптеген үнсіз сөздердей адалдыққа, заңға және бостандыққа шақырады!

Біз атап өтіп жатқан оқиға тек біздің шежіремізде ғана емес, бүкіл әлем тарихында өте маңызды. Мағыналы ағылшын ақыны «адамзаттың басты зерттеу нысаны — адам» деп айтқан, ал уақытша сипаттағы барлық зерттеулердің ішінде адамзат тарихы, сөзсіз, ең қызықтысы болып табылады. Бірақ адамзат тарихының барлық тараулары бірдей маңызды емес. Біздің нәсіліміздің шежіресі адамзаттың қалың көпшілігіне қатысы жоқ немесе қатысы болмауы тиіс оқиғаларға толы. Тарих, көбінесе жазылып жүргендей, ханзадалардың шежіресі, жаулап алушылардың күнделігі; ал қарапайым адамдардың тағдыры тек оларға ұлы билеушілер мен жоюшылардың ықпалы тиген жағдайда ғана қарастырылады. Мұндай тарих құнсыз зерттеу деп айтпас едім, өйткені біз өз жағдайымыздың жарқын жағымен қатар көлеңкелі жағын да білуіміз керек. Бірақ бұл — филантроп пен бостандық досының жүрегін мұңға толтыратын өкінішті зерттеу.

Бірақ бостандық тарихы — еркіндік үшін күрескен адамдардың тарихы, бостандыққа қол жеткізген және оны пайдаланып жатқан адамдардың тарихы, бостандық орнатылған және мәңгілікке сақталған әлемдегі ұлы қозғалыстардың тарихы біз тым терең үңілмесек болмайтын тақырыпты құрайды. Бұл — адамның, адамзат отбасының, саналы әрі мәңгілік тіршілік иелерінің нағыз тарихы...

Ауыр күндердің сынағы олардыкі болды; гүлдену дәуірінің сынағы — біздікі. Оны өз міндетін білетін және өз игіліктерін бағалайтын адамдар ретінде қарсы алайық. Біздің позициямыз — адам баласы ие бола алатын ең қызғанышты, ең жауапты орын. Егер осы ұрпақ өз міндетін орындаса, конституциялық бостандық идеясы қауіпсіз болады. Егер біз сәтсіздікке ұшырасақ — егер сәтсіздікке ұшырасақ — біз тек балаларымызды әкелерімізден қалған мұрадан айырып қана қоймаймыз, сонымен бірге бүкіл құрлықтағы, бүкіл Еуропадағы, бүкіл әлемдегі бостандық достарының үмітін уақыттың соңына дейін сөндіреміз.

Тарих бостандық туы шайқастың ең жойқын дауылында жеңіспен желбіреген аянбай күрескен майдандардың мысалдарына кенде емес. Бірақ ол қымбатқа түскен қазынаны халықтың ақылмен пайдаланып, оны аман-есен кейінгіге қалдырғаны туралы мысалдарға зәру. Әлем бұл мысалды бізден күтіп отыр...

Ендеше, біз ұлттың туған күнінде, бір кездері асыл қанмен суарылған жасыл көгалда жиналғанда, өзімізді конституциялық бостандықтың қасиетті ісіне арнайық! Американдық азат адамдардың ұлы отбасын бөлетін мүдделер мен құштарлықтардан бас тартайық! Бүгін партиялық рухтың ашу-ызасы ұйықтасын! Біз әкелеріміздің есімін құрметтейтініміз сияқты, балаларымыздың да біздің есімімізді құрметтеуіне негіз қалайық!

Бұл пікірдің психологиялық ақиқаты қандай болса да, зейін екінші немесе үшінші ойға ауысқан сәтте ақылдың алдыңғы идеяны бақылаудан айырылатыны даусыз.

Жабайы түйсіктердің соңғысы — соғыс. Үңгір адамының сойылы заң орнатып, тамақ тауып берді. Күш — құқықты белгіледі. Жауынгерлер құтқарушылар болды.

Назаретте бір ағаш шебері арасын тастап, адамзаттың бауырластығы туралы уағыз айтты. Он екі ғасырдан кейін оның соңынан ергендер Сүйіспеншілік Құдайына құлшылық етуде өздерінен өзгеше болғандардың бәрін жою үшін Қасиетті Жерге жорыққа шықты. Олар мақтанышпен: «Сүлеймен кіреберісінде және оның храмында біздің адамдар сарациндердің қанымен аттың тізесінен келетіндей деңгейде шауып жүрді», — деп жазды.

Тарих — соғыстың қорқынышты шежіресі. Он жетінші ғасырда Германия, Франция, Швеция және Испания отыз жыл бойы соғысты. Магдебургте 36 000 адамның 30 000-ы жынысына немесе жасына қарамастан өлтірілді. Германияда мектептер отыз жылға жабылды, үйлер өртенді, әйелдер қорланды, қалалар қиратылды, ал өңделмеген жерлер иен далаға айналды.

Германия мүлкінің үштен екісі жойылды және 18 000 000 азаматы қаза тапты, өйткені адамдар «Бейбітшілік Төресін» қалай ұлықтау керектігі туралы дауласты. Жаңбыр мен қар астында жүру, жерде ұйықтау, ескі тамақ ішу немесе ашығу, минутына алты жүз рет ататын мылтықтарға қарсы тұру, күніне елу цент үшін — бұл солдаттың өмірі.

Терезе алдында жесір ана жылап отыр. Көз жасы көл болған кішкентай балалар терезеге беттерін басып, әкелерін күтеді. Олардың күнкөріс көзі, үйі, бақыты жоғалды. Әкесіз қалған балалар, жүрегі жараланған әйелдер, мүгедектер мен өлген адамдар — бұл соғыстың ақысы.

Біз адамдарды өмір сүруге үйретуден гөрі, бір-бірін өлтіруге дайындауға көбірек ақша жұмсаймыз. Біз бір соғыс кемесін салуға барлық мемлекеттік университеттерді жылдық ұстауға кететін шығыннан да көп ақша жұмсаймыз. Азаматтық соғыста бір-біріміздің үйімізді қиратудан болған қаржылық шығынға әрқайсысы 2000 доллар тұратын 15 000 000 үй салуға болар еді. Біз сүйіспеншілік үшін дұға етеміз, бірақ жек көруге дайындаламыз. Біз бейбітшілікті уағыздаймыз, бірақ соғысқа жабдықталамыз.

Тым жуас та болмаңыз, бірақ байсалдылығыңыз сізге ұстаз болсын: ісіңіз сөзіңізге, сөзіңіз ісіңізге сай келсін; табиғаттың қарапайымдылығынан аттап кетпеуді ерекше қадағалаңыз; өйткені шектен шыққан кез келген нәрсе актерлік өнердің мақсатына жат, оның басындағы да, қазіргі де мақсаты — Табиғатқа айна ұстап, Ізгілікке өз бейнесін, Менсінбеушілікке өз кейпін, ал заман мен уақытқа оның тұлғасы мен бедерін көрсету болған. Енді, бұл шектен шықса немесе кеш қалса, наданды күлдіргенімен, көкірегі ояу адамды ренжітпей қоймайды; соңғысының сыны бүкіл театр толы басқалардың пікірінен салмақтырақ болуы тиіс. О, мен сондай актерлерді көрдім — және басқалардың оларды көкке көтере мақтағанын естідім — күпірлік айтпайын-ақ қояйын, бірақ олардың не христиандық екпіні, не христианның, пұтқа табынушының немесе адамның жүрісі жоқ, сондай паңданып, сондай ақырды дейсің, мен Табиғаттың бір шәкірттері адам жасағысы келіп, бірақ дұрыс жасай алмаған ба деп ойладым, олар адамзатқа сондай жиіркенішті еліктеді. — ГАМЛЕТ, III акт, 2-көрініс

Жұмысшыларға берер кеңесім мынау:

— ГЕНРИ УОРД БИЧЕР

Кеңінен айтқанда, тілмарлық — бұл толығымен дерлік дайындық мәселесі. Әрине, кез келген өнердегідей, туа біткен қабілеттер мұнда үлкен рөл атқарады, бірақ тіпті табиғи жеңілдік те дайындық заңдарына бағынады. Егер сіз Мұса сияқты шешен емеспін деп шағымдануға бейім болсаңыз, бұл сізді жігерлендірсін.

«Дайын шешен» деген тіркесті талдап көрдіңіз бе? Дайындық — бұл ең алдымен әзірлік, ал кім жақсы дайындалса, сол ең дайын адам. Жылдам ату шүріппенің жұмсақтығынан гөрі, саусақтың шапшаңдығына байланысты. Сіздің тілмарлығыңыз екі маңызды жағдайға тікелей байланысты болады: не айтатыныңызды білу және білгеніңізді аудиторияға айтып үйрену. Бұл бізге тілмарлықтың екінші үлкен элементін береді — дайындыққа жаттығудан туындайтын жеңілдікті қосу керек.

Брайан мырза саяси мәселелер, заман ағымы және моральдық сұрақтар туралы сөйлегенде өте тілмар шешен. Алайда, оның Флоридадағы Эверглейдс батпағындағы құстар өмірі туралы сөйлегенде соншалықты тілмар болмауы мүмкін екенін түсінуге болады. Джон Берроуз осы соңғы тақырыпта үздік болуы мүмкін, бірақ халықаралық құқық туралы сөйлегенде мүлдем шатасуы мүмкін. Өзіңіз аз білетін немесе мүлдем білмейтін тақырыпта тілмар сөйлеуді күтпеңіз. Ктесифон аудитория ұсынған кез келген тақырыпта күні бойы сөйлей алатынын (бұл өз алдына күнә) айтып мақтанған. Оны спарталықтар елден қуып жіберген.

Бірақ дайындық — тек фактілерді жинаудан ғана тұрмайды: ол сонымен қатар ойлау және ойларыңызды жүйелеу қабілетін, бай және дәл сөздік қорды, сөйлеу мен тыныс алудың жеңіл мәнерін, өзіне-өзі сенімсіздіктің болмауын және осы кітаптың басқа бөлімдерінде қарастырылған тиімді жеткізудің басқа да сипаттамаларын қамтиды.

Дайындық жалпы немесе арнайы болуы мүмкін; әдетте екеуі де қажет. Өмір бойы кітап оқу, озық ойлы адамдармен араласу, өмірлік мәселелермен күресу — бұл баға жетпес жалпы дайындықты құрайды. Жақсы жинақталған ақыл-ойдан, бай тәжірибеден және — бәрінен де маңыздысы — жылы, жанашыр жүректен шешен ешқандай жедел зерттеу бере алмайтын көптеген материалдарды алады. Жалпы дайындық — бұл адамның өз бойына жинаған барлық нәрсесінен, тұқым қуалаушылық пен қоршаған ортаның бергенінен және — дайындықтың тағы бір бай көзі — дана жолдастардың достығынан тұрады. Шиллер Гетемен кездесуден оралғанда, бір досы: «Шиллердің небәрі екі аптаның ішінде қаншалықты ілгерілегеніне таңғаламын», — деген екен. Бұл жаңа достықтың прогрессивті әсері еді. Дұрыс достық — идеялар мен идеалдарды қалыптастырудың ең жақсы құралдарының бірі, өйткені олар ойды жеткізуге жаттығуға мүмкіндік береді. Аудитория алдында тілмар сөйлегісі келетін шешен досымен де тілмар әрі қызықты сөйлесуді үйренуі керек. Ойларыңызды сөзбен жеткізу арқылы нақтылаңыз; сөйлеуші өзі айтқан әңгімеден тыңдаушы сияқты көп пайда алады. Кейде сіз бір тақырыпта айтар ештеңем жоқ деп сөйлесе бастайсыз, бірақ бір ой екіншісін тудырады және сіз көбірек берген сайын, сізде берер нәрсе де көбейе түсетініне таңғаласыз. Бұл достық әңгіме барысындағы «беру-алу» процесі ақыл-ой мен сөйлеудегі тілмарлықты дамытады. Лонгфелло: «Дана адаммен үстел басындағы бір ғана әңгіме — он жылдық кітап оқудан артық», — деген, ал Холмс өзінің не ойлайтынын білу үшін жарты уақытын сөйлеумен өткізетінін әзілмен, бірақ шындықпен айтқан. Бірақ бұл әдісті мінберде қолдануға болмайды!

Осының бәрінен кейін белгілі бір сөз үшін арнайы дайындық қажет. Бұл соншалықты маңызды нәрсе, сондықтан кейінірек бөлек тарауда қарастырылады.

Дайындық тек материалдарды жинау, ұйымдастыру және қалыптастыру ғана емес — ол жаттығуды да қамтуы керек, ол да ақыл-ой дайындығы сияқты жалпы және арнайы болуы тиіс.

Осы екі назардың арасындағы тепе-теңдік өте маңызды.

Сіз мына заңнан қашып құтыла алмайсыз: мінбердегі қимылдарыңыз, дауысыңыз, интонацияңыз — бәрі сіздің қалыптасқан әдетіңіз қандай болса, сондай болады, одан аспайды. Тіпті тілмар сөйлеп тұрмын ба, жоқ па деген ойдың өзі сөзіңіздің ағынына нұқсан келтіреді.

Өзіне-өзі сенімділік туралы бірінші тарауға оралыңыз және оның қағидаларын қайтадан жадыңызға тоқыңыз. Ережелер туралы ойланбастан сөйлеу үшін ережелерді үйреніңіз. Әліпбиді дұрыс айту үшін ойланудың қажеті жоқ болуы керек — іс жүзінде Z, Y, X деп қайталау, X, Y, Z деуден сәл қиынырақ, өйткені әдет реттілікті орнатқан. Дәл сол сияқты, сіз дұрыс сөйлеуді «екінші табиғатыңызға» айналдырғанша сөйлеу тиімділігі заңдарын меңгеруіңіз керек. Пианинода жаңадан бастаған адам ойын механикасымен көп қиналады, бірақ уақыт өте келе оның саусақтары жаттығып, пернелерді автоматты түрде дұрыс басатын болады. Тәжірибесіз шешен ретінде сіз алғашқыда принциптерді іс жүзінде қолдануда көптеген қиындықтарға тап боласыз, өйткені жас жүзуші сияқты қорқасыз және дөрекі қателер жасайсыз, бірақ егер табандылық танытсаңыз, сіз «жеңіп шығасыз».

Осылайша, түйіндейтін болсақ: зерттеу арқылы кеңейтілген сөздік қорыңыз, жаттығу арқылы дамыған сөйлеудегі жеңілдік, жақсы зерттелген екпін — бұлардың бәрі мінберде сізге подсознание деңгейінде көмекке келеді. Сонда сіздің қалыптасқан әдеттеріңіз керемет нәтиже береді. Сіздің сөзіңіздің тілмарлығы — жаттығу арқылы әдетке айналған жылдамдықпен ағатын болады.

Бірақ бұл — еңбек деген сөз. Қай жақсы әдет еңбексіз келеді? Қажырлы жаттығуды алмастыра алатын ешқандай «сиқырлы тас» табылған жоқ. Табылса да, ол лақтырып тасталар еді, өйткені ол біздің ең үлкен қуанышымызды — білім алудың ләззатын өлтірер еді. Егер көпшілік алдында сөйлеу сіз үшін толыққанды өмірді білдірсе, сіз жақсы сөйленген сөзден асқан бақытты білмейтін боласыз. Идеяларды жинауға және жеке жаттығуларға жұмсаған уақытыңыз молынан өтеледі.

- Машиналар жаңа экономикалық әлем құрды. - Социалистік партия — бейбітшілік үшін қажырлы еңбек етуші. - Ол түрмеден шыққанда жаны жараланған, сынған адам еді. - Соғыс түбінде дүниежүзілік төрелікке жол беруі керек. - Кәсіподақтар еңбекпен жасалған байлықтың тең бөлінуін талап етеді.

Қалай болғанда да, маған солай көрінеді, Тек ізгі болу ғана — асылдық. Мейірімді жүрек — тәждерден артық, Қарапайым сенім — ақсүйек қанынан жоғары. — ТЕННИСОН, «Леди Клара Вер де Вер»

Қашықтық көрініске сиқыр сыйлайды, Және тауды көкшіл реңге бөлейді. — КЕМПБЕЛЛ, «Үміт ләззаты»

Оның ең жақсы серіктері — пәктік пен денсаулық, Ал ең үлкен байлығы — байлықты білмеу. — ГОЛДСМИТ, «Қаңыраған ауыл»

Қауіпті қадамдардан сақ бол! Ең қараңғы күн де, Ертеңге дейін өмір сүрсең, өтіп кетеді. — КУПЕР, «Орынсыз дабыл»

Менің елім — әлем, ал дінім — жақсылық жасау. — ПЕЙН, «Адам құқықтары»

Ол саудаға көмектесер, қоғамды кеңейтер, Бірақ қарақшыны қызықтырып, досты бұзар: Ол ұлтқа көмекке әскер жинар, Бірақ сенатты сатып алып, елді сатар. — ПОУП, «Моральдық эсселер»

Уа, Құдайым, адамдар өз ақыл-ойларын ұрлау үшін, Ауыздарына неге жауды (ішімдікті) салады екен! — ШЕКСПИР, «Отелло»

Қақпа қаншалықты тар болса да маңызды емес, Жаза тізімі қаншалықты ауыр болса да, Мен — өз тағдырымның қожасымын, Мен — өз жанымның капитанымын. — ХЕНЛИ, «Invictus»

Әлем көптеген нәрселерге толы, Біз бәріміз патшалардай бақытты болуымыз керек. — СТИВЕНСОН, «Балалар өлеңдер бағы»

Егер сіздің моральыңыз көңілсіз болса, оның қате екеніне сенімді болыңыз. — СТИВЕНСОН, «Эсселер»

Әрбір артықшылықтың өз бағасы (салығы) бар. Мен қанағаттануды үйренемін. — ЭМЕРСОН, «Эсселер»

ЖАЛПЫ ТАҚЫРЫПТАР: Заң, Саясат, Әйелдердің сайлау құқығы, Бастама және референдум, Үлкен флот, Соғыс, Бейбітшілік, Шетелдік иммиграция, Алкоголь саудасы, Кәсіподақтар, Ереуілдер, Социализм, Бірыңғай салық, Тариф, Адалдық, Батылдық, Үміт, Махаббат, Рақымшылық, Мейірімділік, Әділдік, Прогресс, Машиналар, Өнертабыс, Байлық, Кедейлік, Ауыл шаруашылығы, Ғылым, Хирургия, Асығыстық, Бос уақыт, Бақыт, Денсаулық, Бизнес, Америка, Қиыр Шығыс, Тобық, Колледждер, Спорт, Неке, Ажырасу, Балалар еңбегі, Білім беру, Кітаптар, Театр, Әдебиет, Электр энергиясы, Жетістік, Сәтсіздік, Көпшілік алдында сөйлеу, Идеалдар, Әңгімелесу, Өмірімдегі ең драмалық сәт, Менің ең бақытты күндерім, Құнды нәрселер, Неге қол жеткізгім келеді, Менің ең үлкен тілегім, Миллион долларым болса не істер едім, Адамзат алға басып жатыр ма? , Біздің ең үлкен қажеттілігіміз.

Метрополитен-опера компаниясының әншісі Синьор Бончи жақсы дауыстың құпиясы — босаңсу (релаксация) екенін айтады; бұл шындық, өйткені босаңсу — жеңілдіктің негізі. Дауысты тудыратын ауа толқындары тартылған бұлшықеттерге қарағанда, босаңсыған бұлшықеттерге соғылғанда басқаша үн шығарады. Мұны өзіңіз тексеріп көріңіз. Бетіңіз бен тамағыңыздың бұлшықеттерін өшпенділік кезіндегідей жиырыңыз да, «Мен сені жек көремін! » деп айтыңыз. Енді мейірімді, нәзік ойлар ойлағандағыдай босаңсып, «Мен сені жақсы көремін» деңіз. Дауыстың қалай өзгергенін байқайсыз.

Сөйлеу кезінде тамағыңызда кернеу болмауы керек, сондықтан бұлшықеттердің жиырылуын болдырмау қажет. Тамақ дауыс үшін мұржа немесе воронка сияқты қызмет етуі тиіс, сондықтан кез келген табиғи емес тарылу дыбысқа ғана емес, денсаулыққа да зиян тигізеді.

Мазасыздық пен психикалық кернеу — ауыз бен тамақтың тарылуының негізгі көздері, сондықтан бірінші тарауда айтылған өзіңді ұстай білу мен сенімділік үшін күресіңіз.

Келесі жаттығуды да дәл солай орындап көріңіз:

Бұл жаттығуды меңгергеннен кейін, келесі дыбыстар да ерін иілгіштігі үшін тамаша болады: (Сөздерді емес, көрсетілген дыбыстарды жылдам қайталау үшін жаттап алыңыз).

Егер тамақ бұлшықеттері тарылса, дыбыс жолы жартылай жабылса және ауыз шала ашылса, дыбыстың жарқын әрі анық шығуын қалай күтуге болады? Дыбыс — бұл толқындар тізбегі, егер сіз жақ пен ерінді қозғалтпай, аузыңызды түрмеге айналдырсаңыз, дыбыстың сыртқа сығылып шығуы қиын болады, тіпті шыққан күннің өзінде оның күші мен жетер жері аз болады. Аузыңызды кең ашыңыз, барлық сөйлеу мүшелерін босаңсытыңыз және дыбыстың еркін ағуына жол беріңіз.

Мұрын — маңызды дыбыс жолы және мінсіз дыбыстар үшін ол ашық әрі бос болуы керек. Біздің «мұрынмен сөйлеу» деп атайтынымыз — шын мәнінде мұрынмен сөйлеу емес, мұны сөйлеген кезде мұрныңызды қысып оңай тексеруге болады. Егер сізді мұрын жолдарындағы ісіктерден туындаған мұрындық дыбыстар мазаласа, жеңіл әрі ауырсынусыз ота кедергіні жояды. Бұл дауыстан бөлек, жалпы денсаулық үшін де маңызды, өйткені өкпе үнемі ауаға зәру болса, өміршеңдік төмендейді.

Тамақтың артқы жағында қалып қойған дауыс күңгірт, мұңды және тартымсыз болады. Дыбыс алға бағытталуы тиіс, бірақ оны күштеп итермеңіз. Біздің бірінші қағидамыз «жеңілдік» болғанын еске түсіріңіз. Дыбыстың алға және сыртқа шығуын ойлаңыз. Оның алға кетіп бара жатқанына сеніңіз және оның еркін ағуына мүмкіндік беріңіз.

Алыстан естілу үшін қатты сөйлеу міндетті емес. Тек дұрыс сөйлеу керек. Эдит Уинн Мэттисонның дауысы үлкен театрда сыбырлап сөйлесе де жетеді. Үлкен аудитория сахнасындағы қағаздың сыбдыры галереяның ең шеткі орнында анық естілуі мүмкін. Егер дауысты дұрыс пайдалансаңыз, естілу жағынан қиындық тумайды. Әрине, сөзіңізді ең шетте отырған тыңдармандарға бағыттаған дұрыс; егер олар естісе, жақын отырғандарда қиындық болмайды. Бірақ бұдан бөлек, мына заңдылықтарды сақтауыңыз керек:

Әдетте, нашар денсаулық әлсіз дауысты білдіреді, ал мол физикалық өміршеңдік күшті, дірілдеген дауыс арқылы көрінеді. Сондықтан жалпы өміршеңдікті жақсартатын кез келген нәрсе — дауысты нығайтудың тамаша құралы. Гигиена ережелері бойынша пікірлер әртүрлі болуы мүмкін, бірақ бір мәселеде бәрі келіседі: терең тыныс алу өміршеңдік пен ұзақ өмірді арттырады. Бұл сіздің екінші табиғатыңызға айналғанша жаттығыңыз. Сөйлеп жатқанда терең тыныс алыңыз, бірақ тыныс алу дыбыссыз болуы керек.

Бір өте табысты спикер жүгіріп бара жатып сөйлеуді жаттықтыру арқылы дауысының алысқа жету күшін дамытқан. Қарқынды жаттығу оны терең тыныс алуға мәжбүрлеп, өкпе қуатын дамытқан. Баскетбол немесе теннис ойыны да терең тыныс алуды жаттықтырудың тиімді жолы болып табылады. Егер бұл әдістер ыңғайсыз болса, келесіні ұсынамыз:

Дене дауыс үшін скрипканың корпусы сияқты дыбыс тақтасы рөлін атқарады. Оның вибрациясын жаттығу арқылы арттыра аласыз.

Бұл сапа кейде тынысты босқа шығарудан бұзылады. Тынысты мұқият бақылап, тек дыбыс шығару үшін қажетті мөлшерін ғана қолданыңыз. Шығарып жатқан ауаның бәрін іске асырыңыз. Бұлай істемеу «сырылдаған» дыбысқа әкеледі. Тынысты жомарттықпен алыңыз, бірақ сөйлегенде оны сараңдай жұмсаңыз.

ПО БЫЛАЙ ДЕГЕН: «СҰЛУЛЫҚТЫҢ ҮНІ — МҰҢ», БІРАҚ ОЛ СЕБЕПТЕН САЛДАРҒА ҚАРАЙ ОЙЛАНҒАН СИЯҚТЫ, КЕРІСІНШЕ ЕМЕС, ӨЙТКЕНІ МҰҢ СҰЛУЛЫҚТЫ СИРЕК ТУДЫРАДЫ — БҰЛ КӨБІНЕ ҚУАНЫШТЫҢ ЕНШІСІ.

Күн батуының керемет сұлулығы жігерлендірмейді, керісінше, рахатқа жақын мұңға жетелейді. Терең, тыныш музыканың сиқырлы сұлулығында мұңның ізі бар. Іңірдегі құстар әнінің әуезді каденциялары көңілді түсіргендей болады.

Белгілі бір тыныш сұлулық формаларынан мұңайуымыздың екі себебі бар: біріншіден, қозғалыс ынталандырады және қуаныш сыйлайды, ал тыныштық ойлануға итермелейді, ал ойлану өз кезегінде өткенге деген өкінішті сағынышты тудырады; екіншіден, тыныш сұлулық қол жетпейтін нәрсеге деген бұлдыр ұмтылысты оятады, бірақ сол қалаулы күйге немесе нысанға жету үшін қажетті орасан зор күш-жігерге итермелемейді.

Осы себептерге байланысты біз сұлулықтың мұңы мен сұлулықтың қуанышын ажырата білуіміз керек. Шындығында, қуаныш — бұл терең, ішкі нәрсе және ол тек сергек көңіл-күй ғана емес, ол жүректің белсенді қанағаттануын қамтиды. Алайда, бұл тарауда бұл сөз өзінің оптимистік, асқақ мағынасында қолданылады — біз қазір жарқын, күлімкөз, күлкілі қуаныш туралы айтып отырмыз.

Әуезді, қуанышты үндер дауыс тартымдылығын — жұқпалы әрі жағымды магниттік күшті құрайды. Ойсыз оқырманға бұл тартымды дауыс сапасын талдау — көбелектің қанатын бөлшектеп, оның сұлулығын жоюмен тең болып көрінуі мүмкін. Бірақ себебін нақты білмесек, салдарды қалай тудырамыз?

Мұрынның дыбыс жолдары дауыстың жарқын үндері үшін толықтай бос болуы керек. Алдыңғы тараудағы ескертуімізден кейін сіз халық арасында «мұрындық» деп қате аталатын дыбысты француз әншілері мен шешендерінің дауысынан жақсы көрінетін нағыз мұрындық сапамен шатастырмайтын боласыз.

Қуанышты үндер — жарқын үндер. Оларды жаттығу арқылы дамытыңыз. Дауыс жаттығуларын қуанышты көңіл-күймен жасаңыз. Рахат сезімінің әсерінен дене кеңейеді, дыбыс жолдары ашылады, жүрек пен өкпенің жұмысы жеделдейді және жақсы дыбыс үшін барлық негізгі жағдайлар жасалады.

Оңтүстіктегі негрлердің ескі лашықтарынан Бесінші авенюдегі зәулім үйлерге қарағанда әндер көбірек естіледі. Генри Уорд Бичер өмірінің ең бақытты күндері халықаралық тұлға болған кезі емес, Лоренсвиллде (Огайо) белгісіз пастор болып, өз шіркеуін өзі сыпырып, дүкеншіге қарызын төлеу үшін ағаш ұстасы болып жұмыс істеген кездері болғанын айтқан. Бақыт — бұл көбіне ойлау қалпы, өмірге дұрыс бұрыштан қарау. Оптимистік көзқарасты қалыптастыруға болады және ол дауыс тартымдылығында көрініс табады. Бір телефон компаниясы жақында өз дүңгіршектеріне: «Күлкі үйірілген дауыс жеңеді», — деген ұран іліп қойды. Бұл рас. Көріңіз.

Қуанышты проза немесе лирикалық поэзия оқу сіздің дауысыңызға күлкі мен жан қуанышын ұялатуға көмектеседі. Келесі үзінділер жаттығу үшін тамаша.

Асық, Нимфа, өзіңмен бірге ала кел, Әзіл мен жастық шақтың шаттығын, Қалжың мен қулық-сұмдықты, Ишарат пен жымиған күлкіні, Гебаның жүзіндегідей, Шұңқыр бетке жарасқан — Қамкөңілді мазақ еткен ойынды, Екі бүйірін таянған Күлкіні.

Кел де, биле адымдап, Жеңіл, ғажайып аяқпен; Оң қолыңмен жетелей кел өзіңмен Тау нимфасы, тәтті Бостандықты: Егер саған тиісті құрмет көрсетсем, Шаттық, мені де қатарға қос, Онымен бірге, сенімен бірге өмір сүруге, Күнәсіз, еркін рахатта;

Бозторғайдың ұшқанын есту үшін, Әнімен меңіреу Түнді шошытқан, Аспандағы күзет мұнарасынан, Шұбар Таң атқанша; Мұңға қарамастан келіп, Тереземнен қайырлы таң тілеу үшін, Бөріқарақат немесе жүзім арасынан, Немесе есілген ақ раушаннан; Әтеш өзінің жанды дауысымен Қараңғылықтың соңғы ізін қуғанда, Шөп бурасына немесе қора есігіне, Өз мекиендерінің алдында маңғаз басып;

Жиі тыңдап, иттер мен кернейдің Ұйқыдағы Таңды көңілді оятқанын, Бозғылт төбенің баурайынан, Биік орман ішінен саңқылдаған; Кейде жасырынбай серуендеп, Ел ағаштары мен жасыл төбешіктерде, Шығыс қақпасына тура қарап, Ұлы Күн өз билігін бастағанда, Жалын мен янтарь түсті нұрға бөленіп, Мыңдаған кейіптегі бұлттар арасында, Егінші жақын маңда Жыртылған жерде ысқырып, Сүтші қыз шаттана ән салып, Шөп шапқыш шалғысын қайрап, Әрбір бақташы өз хикаясын айтқанда, Жазықтағы долана ағашының астында.

Теңіз, теңіз, ашық теңіз, Көгілдір, жаңа, еркін теңіз; Белгісіз, шексіз, Жердің кең аймақтарын айналып ағады; Бұлттармен ойнап, аспанды келемеждейді, Немесе бесіктегі сәбидей жатады.

Мен теңіздемін, мен теңіздемін, Мен әрқашан болғым келетін жердемін, Үстімде көкпеңбек, астымда көкпеңбек, Қайда барсам да тыныштық. Егер дауыл келіп, тереңді оятса, Несі бар? Мен толқында тербеліп ұйықтаймын.

Мен жақсы көремін, о, қалай жақсы көремін Асау, көбікті, атылған толқында жүруді, Әрбір есірік толқын айды батырып, Жоғарыда дауыл әуенін ысқырғанда, Төмендегі әлемнің халін айтып, Оңтүстік-батыс желінің неге соғатынын!

Мен ешқашан зеріктіретін, жуас жағалауда болған емеспін, Бірақ мен ұлы теңізді көбірек жақсы көрдім, Оның толқынды төсіне қайта ұштым, Анасының ұясын іздеген құс сияқты — Ол маған ана болған және болып қала береді, Өйткені мен ашық теңізде дүниеге келдім.

—БАРРИ КОРНУОЛЛ

—ГЕНРИ УОРД БИЧЕР

—ДЖЕЙМС ХОГГ

—АЛЬФРЕД ТЕННИСОН

—БАЙРОН, Дон Жуан

—ГЕСИОД, Еңбек пен күндер

—ГОМЕР, Илиада

Білім үміт үзе отырып айыптайды «Sōap» орнына «sŏap» дейтін ұқыпсыз еріндерді; Оның жарлығы әділ мекенінен қуады «Rōad» орнына «rŏad» дейтін дөрекі дауысты; Өз пальтосын (cōat) «cŏat» деп атайтынға Және өз қайығын (bōat) «bŏat» деп басқаратынға қаталдығы азырақ.

Ол бір адамды кешірді, біздің классикалық қаламыздың мақтанышын, Кембриджде «mōst» орнына «mŏst» деген, Бірақ ол қабағын түйіп, ашумен жер тепті Мұғалімнің «ro¯ot» сөзін «ro˘ot» деп айтқанын естігенде.

«Foolish Flavius, flushing feverishly, fiercely found fault with Flora’s frivolity. » Mary’s matchless mimicry makes much mischief. Seated on shining shale she sells sea shells. You youngsters yielded your youthful yule-tide yearnings yesterday.

Blue black blinkers blocked Black Blondin’s eyes.

Гамлет. Сондықтан оны жат адам ретінде қарсы ал. Аспан мен жерде сенің философияңда түсіңе де кірмеген Көптеген нәрселер бар, Горацио. Бірақ кел; Мұнда, бұрынғыдай, мейірім саған көмектессін, Мен өзімді қаншалықты оғаш немесе біртүрлі ұстасам да, — Мен бәлкім бұдан былай қажет деп тапқандай — Оғаш мінез-құлық танытсам да, — Сендер мені сондай кезде көріп, ешқашан, Қолдарыңды осылай айқастырып немесе бастарыңды шайқап, Немесе күмәнді сөздер айтып, Мысалы, «Жақсы, жақсы, біз білеміз» немесе «Біз қаласақ, айтар едік», Немесе «Егер сөйлегіміз келсе» немесе «Егер мүмкін болса, онда болар еді», Немесе осындай екіұшты ишарамен Мен туралы бірдеңе білетіндеріңді сездірмеңдер: бұны істемеуге, Ең қажет кезіңде рақым мен мейірім саған көмектессін, Ант етіңдер.

—I АКТ. V КӨРІНІС

Тарихтан сұраңыз және бостандық қорғаушыларының барлық уақытта қалай жалаға батқанын біліңіз. Бірақ оларды қаралаушылар да өледі. Жақсы да, жаман да жер бетінен бірдей жоғалады, бірақ мүлдем басқа жағдайда. О, француздар! О, менің отандастарым! Жауларыңыз өздерінің күйреткіш доктриналарымен жандарыңызды қорлап, ізгіліктеріңізді әлсіретуіне жол бермеңіздер! Жоқ, Шометт, жоқ! Өлім «мәңгілік ұйқы» емес! Азаматтар! Қабір бетінен бүкіл табиғатқа азалы перде жауып, езілген бейкүнә жанның тірегін тартып алатын және өлімнің қайырымды тағайындалуын қорлайтын, қасиетті қорлаушы қолдармен қашалған сол ұранды өшіріңіздер! Оның орнына мына сөздерді жазыңыздар: «Өлім — өлмес мәңгіліктің бастауы! » Мен Халықты қанаушыларға сұмдық өсиет қалдырамын, оны мансабы аяқталуға жақын адамға тән тәуелсіздікпен жариялаймын; бұл қатал шындық — «Сен өлесің! »

— НАТАН ШЕППАРД, Аудитория алдында

Ойлары мен сезімдері тау бұлағындай тасып тұрған шешенге ым-ишара жасау қиын болмайды; мәселе тек оларды дұрыс бағыттауда ғана. Егер оның өз тақырыбына деген құлшынысы драмалық әрекетке табиғи серпін бере алмаса, оған ұзын-сонар ережелер тізімін беруден ештеңе шықпайды. Ол кейбір қозғалыстарды қоса алар, бірақ олар өмірді бейнелеу үшін ағашқа шегеленген солып қалған бұтақтар сияқты көрінеді. Ым-ишара құрастырылмай, туындауы керек. Ағаш ат балаларды ермек қылғанымен, бір жерге жету үшін тірі ат керек.

Осының бәрін және тағы бір кітапқа жетерлік мәліметті шешенге айтуымыз мүмкін, бірақ оның бұл ым-ишараларды қолдана алатын-алмайтынын, оған Брайан мырзаның киімі шақ келе ме, жоқ па, соны шеше алмағандай, алдын ала біле алмаймыз. Бұл тақырыпта жасалатын ең жақсы нәрсе — бірнеше практикалық кеңестер ұсыну және тиімді драмалық әрекет пен шамадан тыс қозғалыстың аражігін жеке талғамға қалдыру.

Ым-ишараның мақсаты — сіздің ойыңыз бен сезіміңізді тыңдаушылардың санасы мен жүрегіне жеткізу; бұл жолдауды ерекшелеу, оны түсіндіру, әрекет арқылы білдіру, физикалық сипаттамалық, ишаралық немесе типтік қозғалыстар арқылы оның үнін табу арқылы жүзеге асады. Сондай-ақ, ым-ишараға бет әлпетінен бастап, басты шайқауға, қол мен аяқтың мәнерлі қозғалыстарына дейінгі барлық физикалық әрекеттер кіретінін ұмытпаған жөн. Дене қалпының өзгеруі де өте тиімді ым-ишара болуы мүмкін.

Өмірдің барлық саласына тән нәрсе ым-ишараға да қатысты. Егер көшедегі адамдар бұрылып сіздің жүрісіңізге қараса, демек сіздің жүрісіңіз сіздің өзіңізден маңыздырақ — оны өзгертіңіз. Егер аудиторияның назары сіздің ым-ишараларыңызға ауса, олар сенімсіз көрінеді, өйткені олар әдейі дайындалғандай әсер береді. Сіз шешеннің сондай оғаш қимылдар жасағанын көріп, оның ерекше әрекеттеріне таңғалып, бірақ ойын бақылай алмай қалған кезіңіз болды ма? Идеяларды гимнастикамен тұншықтырмаңыз. Савонарола Флоренциядағы Дуомода мінберден қауымның арасына атылып түсіп, тыңдаушыларына сенім отын ұялататын; Билли Санди бейсбол туралы мысалдарын драмалау үшін платформадағы кілем үстінде базаға сырғанайтын. Десе де, екі жағдайда да жолдау ым-ишарадан үлкенірек болып көрінетін — адамдар драмалық көріністің формасын тек кейін, сабырмен ойланғанда ғана есіне алған. Сэр Генри Ирвинг «Шейлок» рөлінде сахнадан атақты шығуын жасағанда, көрермендердің соңғы көргені оның фонға қарсы созылған, тырнақтай арық, бозғылт, ашкөз қолы болды. Сол сәтте барлығы бұл ым-ишараның керемет типтік қасиетіне таң қалды; енді біз оның шеберлігі туралы ойлануға және реалистік күшін талқылауға уақыт таба аламыз.

Осы кітап авторларының бірі ым-ишара бойынша алғашқы сабақтарын Вормс Рейхстагында не болғанын өзін әрекет арқылы қалай көрсету керектігінен әлдеқайда жақсы білетін бір колледж президентінен алды. Оның нұсқаулары: қозғалысты белгілі бір сөзде бастау, оны нақты қисық бойымен жалғастыру және соңында саусақтарды жазу, сұқ саусақпен аяқтау — дәл солай. Бұл тақырыпта дәл осындай ақылға қонымсыз нұсқаулар беретін көптеген басылымдар жарық көрді. Ым-ишара — бұл геометрия мәселесі емес, ақыл-ой мен сезімнің жемісі. Есіңізде болсын, кез келген аяқ киім, айтылу мәнері немесе ым-ишара өзіне назар аудартса, ол — нашар. Жақсы сөйлеген кезде шын мәнінде жақсы ым-ишара жасасаңыз, тыңдаушыларыңыз «Ол қандай керемет ым-ишара жасады! » деп емес, «Мен сол бастамаға дауыс беремін», «Олдікі дұрыс — мен бұған сенемін» деп кетеді.

Әрине, бұл ым-ишараларыңыз туралы мүлдем ойланбау керек дегенді білдірмейді. Егер солай болса, бұл тараудың не керегі бар? Сержант епсіз сарбазға «Шық та, өзіңе сырттан қара! » деп айғайлағанда, ол тамаша кеңес берді — бұл жеке қолдануға тұрарлық. Әсіресе көпшілік алдында сөйлеуді үйреніп жүрген күндеріңізде өз ым-ишараларыңызды сынға алуды үйренуіңіз керек. Оларды есіңізге түсіріңіз — қай жерде пайдасыз, дөрекі, епсіз болғанын көріп, келесі жолы жақсырақ жасаңыз. Өзіңді тану мен өзіңнен ыңғайсыздану арасында үлкен айырмашылық бар.

Спонтанды ым-ишараларды дамыту және сонымен бірге жаттығуға тиісті көңіл бөлу үшін нәзік пайымдау қажет болады. Сіз сәтке сенгеніңізбен, Уайтфилд, Савонарола және басқалар туралы біз айтқан ерліктерді тек драмалық данышпан ғана тиімді орындай алатынын есте сақтау өте маңызды: және, әрине, олар алғаш рет қолданылғанда спонтанды сезімнен туындаған, бірақ Уайтфилд уағызды қырық рет айтпайынша, оның жеткізілуі кемелденбейтінін мәлімдеген. Спонтандылық неден басталса, жаттығу соны аяқтасын. Әрбір тиімді шешен және әрбір жарқын актер ым-ишараны арнайы ойланбай-ақ сөздерді дұрыс айту қабілеті сияқты, оның драмалық әрекеттері санадан тыс иелікке айналғанша бақылап, ой елегінен өткізіп және жаттықтырған. Әрбір білікті шешен кез келген эмоцияны ым-ишарамен бейнелеудің ондаған жолын меңгерген; іс жүзінде мұндай көрініс құралдары шексіз — сондықтан ым-ишаралар кестесін жасау және оларды осы немесе басқа сезімді білдіру үшін қолданылатын идеал ретінде мәжбүрлеу пайдасыз әрі зиянды. Сипаттамалық, ишаралық және типтік қозғалыстарды олар жақсы артикуляция сияқты табиғи болғанша жаттықтырыңыз; және белгілі бір сәтте қолданатын ым-ишараңызды алдын ала сирек болжаңыз: бір нәрсені сол сәттің еншісіне қалдырыңыз.

Қуырылған сиыр еті — тамаша тағам, бірақ тек сонымен ғана қоректену сұмдық болар еді. Бір ым-ишара қаншалықты тиімді болса да, оны асыра қолданбаңыз. Әрекеттеріңізге әртүрлілік енгізіңіз. Біркелкілік барлық сұлулық пен күшті жояды. Сорғы тұтқасы бір тиімді қимыл жасайды және ыстық күндері ол өте шешен көрінеді, бірақ оның да шегі бар.

Мұны ұмытпаңыз. Мазасыздық — бұл мәнерлілік емес. Көптеген пайдасыз қозғалыстар аудиторияның назарын сіздің айтқандарыңыздан басқа жаққа аударады. Жақында бір жексенбіде Нью-Йорк аудиториясына кешкі шешенді таныстырған танымал адамның сөзінен есте қалған жалғыз нәрсе — ол сөйлеп тұрып үстелдің жапқышымен мазасыздана ойнағаны. Біз табиғи түрде қозғалатын нысандарды бақылаймыз. Терезе жауып жатқан күзетші тыңдаушылардың назарын Рузвельт мырзадан аудара алады. Сахнаның бір жағында бірнеше қозғалыс жасау арқылы хор қызы көрермендердің қызығушылығын басты кейіпкерлер арасындағы үлкен көріністен тартып ала алады. Біздің ата-бабаларымыз үңгірлерде өмір сүргенде, қозғалатын нысандарды бақылауға мәжбүр болды, өйткені қозғалыс қауіпті білдіретін. Біз бұл әдетті әлі де жеңген жоқпыз. Жарнама берушілер мұны пайдаланды — кез келген қаладағы қозғалатын электр жарығы белгілерін қараңыз. Пысық шешен бұл заңды құрметтейді және барлық қажетсіз қозғалыстарды алып тастау арқылы аудиторияның назарын сақтайды.

Леди Макбет: «Қарсы алуың көзіңде, қолыңда, тіліңде болсын», — дейді. Бұл реттілікті өзгертсеңіз, комедия шығады. «Міне, ол бара жатыр» деп айтып, сөзіңізді аяқтағаннан кейін оған саусағыңызбен нұсқап көріңізші, нәтижесі күлкілі болмай ма екен.

Кейбір шешендер шайпұл (шайпұл — сыйақы) ала алмаған даяшыға еліктейтін сияқты. Қозғалыстарыңыз еркін болсын және әдетте шынтақтан гөрі иықтан басталсын. Бірақ басқа шектен шығып, тым көп ағынды қозғалыстар жасамаңыз — бұл енжарлықтың белгісі.

Ым-ишараларыңызға аздап серпін мен жан бітіріңіз. Дегенмен, мұны механикалық түрде жасай алмайсыз. Егер солай істесеңіз, аудитория оны бірден сезеді. Олар нақты не дұрыс емес екенін білмеуі мүмкін, бірақ ым-ишара оларға жасанды болып көрінеді.

Сіз Бродвей театрының алдында тоқтап, актерлер құрамының фотосуреттерін көрдіңіз бе? Қорқынышты білдіруі тиіс хор қыздарының қатарына назар аударыңыз. Олардың қалыптары соншалықты механикалық болғандықтан, бұл әрекет күлкілі көрінеді. Дәл сол эмоцияны білдіретін «жұлдыздың» суретіне қараңыз: оның бұлшықеттері тартылған, қастары көтерілген, ол жиырылған және көздерінен қорқыныш есіп тұр. Ол актер фотосуретке түскен кезде қорқынышты сезінді. Ал хор қыздары жеңіл тамақтанатын уақыт болды деп ойлады және қорқыныштан гөрі сол эмоцияны көбірек білдірді. Айтпақшы, олардың хорда қалуының бір себебі де осы.

Бет бұлшықеттерінің қозғалысы қолдың қозғалысынан әлдеқайда көп нәрсені білдіруі мүмкін. Жүзінде түңілу нышаны бар, еңсесі түсіп отырған адам өз ойлары мен сезімдерін жүк арбасының үстінде айқайлап, қолын сермеп тұрған адам сияқты тиімді жеткізе алады. Көз — жанның айнасы деп аталған. Ол арқылы біздің ойларымыз бен сезімдеріміздің нұры жарқырайды.

Шындығында, өмірдің үлкен дағдарыстарында біз көп әрекет жасамаймыз. Ең жақын досыңыз қайтыс болғанда, сіз қолыңызды жайып, қайғыңыз туралы айтпайсыз. Сіз үнсіз, көзіңізге жас алмай мұңаюыңыз мүмкін. Гудзон өзені теңізге барар жолда көп шу шығармайды — ол Бронкс саябағындағы бұқабақа секіріп өте алатын кішкентай жылғадан екі есе тыныш. Үретін ит тістемейді дейді ғой. Ашуын айқайлап, қолын сермеп жеткізетін адамнан қорықпаңыз, бірақ көздері жанып, жүзі балбырап үнсіз келе жатқан адам сізді сұлатып түсіруі мүмкін. Даңғазалық — бұл күш емес. Табиғаттағы осы принциптерді бақылап, оларды сөйлеу мәнеріңізде қолданыңыз.

Осы тараудың авторы бірде нұсқаушының сыныпқа ым-ишараны үйретіп жатқанын көрді. Олар Генри VIII пьесасындағы кішіпейіл Кардиналдың: «Қош бол, менің барлық ұлылығыммен мәңгілік қоштасу», — дейтін тұсына келді. Бұл әдебиеттегі аянышты үзінділердің бірі. Мұндай сезімді білдіретін адам езіліп тұрар еді және оның ең соңғы жасайтын нәрсесі — паң қозғалыстар жасау болар еді. Бірақ бұл сыныптың алдында газ шотын төлеуден бастап, өлім алдындағы қоштасуға дейінгі әр жағдайға сәйкес ым-ишара беретін шешендік өнер нұсқаулығы болды. Сонымен, оларға екі жаққа қолдарын созып: «Қош бол, менің барлық ұлылығыммен мәңгілік қоштасу», — деп айтуға нұсқау берілді. Мұндай ым-ишараны Атлант мұхитынан Тынық мұхитына дейін желілері таралған телефон компаниясының съезіндегі кешкі астан кейінгі сөзде қолдануға болар еді, бірақ Волсидің бұл қимылды қолданғанын елестету оның тағдыры әділ болғанын меңзейді.

Мұнда сақтық қажет. Біз сізге ым-ишараларыңыз бен қалыптарыңыздың алдын ала дайындалмай, спонтанды болуына мүмкіндік беруге кеңес бердік, бірақ физикалық қозғалыстарыңызды меңгерудің маңыздылығын елемеу сияқты шектен шықпаңыз. Еркін қозғалыс арқылы икемді болған бұлшықетті қол, қатып қалған, томпақ саусақтар шоғырынан гөрі ым-ишарада тиімді құрал болуы әбден мүмкін. Егер иықтарыңыз ширақ және түзу болса, ал кеудеңіз иегіңізден қашпаса, жақсы экспромттық ым-ишараларды қолдану мүмкіндігі соғұрлым жоғары болады. Мойыныңыздың артқы жағы жағаңызға тиіп тұруын қадағалаңыз, кеудеңізді тік ұстаңыз және бел өлшеміңізді бақылаңыз.

Сонымен, дененің күшіне, тепе-теңдігіне, икемділігіне және сымбатына назар аудару — жақсы ым-ишараның негізі, өйткені олар өміршеңдіктің көрінісі, ал өміршеңдіксіз ешбір шешен күш патшалығына кіре алмайды. Авраам Линкольн сияқты епсіз алып шешендіктің ең биік шыңдарына көтерілгенде, ол мұны өз жанының ұлылығының арқасында жасады — оның рухының беріктігі мен табиғи адалдығы оның ерекше дене бітімінде дұрыс көрініс тапты. Мінездің, ынтаның және жолдаудың оты тыңдаушыларын баурап алды, ал екіжүзді Аполлонның жылымшы сөздері ешқандай әсер қалдырмас еді. Бірақ физикалық епсіздік кедергісін менсінбес бұрын, екінші Линкольн екеніңізге сенімді болыңыз.

«Тай» Кобб жұртшылыққа соққы беруде тоқырауға ұшырағанда, тіпті қолына битаны ұстап айна алдында тұрып, соққы беру формасының «серпіні» мен «жалғасуын» бақылайтынын айтқан. Егер аудитория алдында жақсы тұруды үйренгіңіз келсе, айнаға қараңыз — бірақ тым жиі емес. Епсіздікті жеңу үшін айна алдында жүруді және тұруды жаттықтырыңыз — бұл қалыпты (позаны) қолдан жасау үшін емес. Сахнада қонақ бөлмесіндегі қонақтардың алдындағыдай еркін тұрыңыз. Егер сіздің қалпыңыз сымбатты болмаса, оны бимен, гимнастикамен және ойыңыздағы жинақылық пен сымбат арқылы сондай етіңіз.

— РЕДУЭЙ, «Актерлік өнер»

— НАТАН ШЕППАРД, «Аудитория алдында»

— Дж. Б. Э. , «Аудиторияны қалай баурап алуға және ұстап тұруға болады»

Мұндай «үлкен іс-шаралардағы» басты мәселе — эссеист (өйткені ол шешен емес, эссе жазушы) оның сөйлеу қабілетіне байланысты емес, оның атасы белгілі бір шайқаста соғысқаны үшін немесе сайлаушылары оны Конгресске жібергені үшін немесе оның сөйлеуден басқа салалардағы жетістіктері оны ерекшелендіргені үшін таңдалған.

Бұл хирургты гольф ойнау қабілетіне қарай таңдағанмен бірдей. Әрине, аудиторияға ұлы адамды көру әрқашан қызықты; оның беделіне байланысты олар оның сөздерін, тіпті қолжазбадан бірсарынды оқылса да, құрметпен, бәлкім, қызығушылықпен тыңдауы мүмкін. Бірақ егер қағаздар бір шетке ысырылса, мұндай жеткізу қаншалықты тиімді болар еді!

Адамды өз баяндамасын немесе уағызын оқуға мәжбүр ететін төрт себеп бар:

Бұл әдістің белгілі бір жақсы тұстары бар. Егер сізде уақыт пен мүмкіндік болса, ойларыңызды нақты, қысқа терминдермен жеткізілгенше өңдеп, қайта жазуға болады. Поуп кейде бір шумақты жетілдіру үшін бүкіл күнін жұмсайтын. Гиббон «Рим империясының құлдырауы мен күйреуі» еңбегінің материалдарын жинауға және қайта жазуға жиырма жылын жұмсады. Сөйлейтін сөзіңізге мұндай мұқият дайындық жасай алмасаңыз да, пайдасыз сөздерді алып тастауға, бүкіл абзацтарды бір сөйлемге сыйғызуға және тиісті иллюстрацияларды таңдауға уақыт бөлуіңіз керек. Жақсы сөздер, спектакльдер сияқты, жазылмайды; олар қайта жазылады. National Cash Register компаниясы өздерінің ең тиімді сату ұйымымен осы жоспарды ұстанады: олар сатушылардан сату туралы сөзді сөзбе-сөз жаттап алуды талап етеді. Олар сату аргументтерін ұсынудың бір ең жақсы жолы бар деп санайды және әрбір сатушының сол сәтте ойына келген кездейсоқ тіркестерді емес, осы идеалды жолды қолдануын талап етеді.

Бірақ бұл қиындықтар сізді қорқытпасын. Егер жаттап алу сіз үшін ең жақсы болып көрінсе, оны адал түрде байқап көріңіз. Оның қауіптерінен қорықпаңыз, керісінше батыл жаттығу арқылы олардан аулақ болыңыз.

Бұл қиындықтардан жоғары көтерілудің ең жақсы жолдарының бірі — доктор Уоллес Рэдклифф жиі жасайтындай: сөзді жазбай-ақ жаттап алу, барлық дайындықты іс жүзінде қағазға қалам тигізбей, ойша жасау — бұл ақыл-ой мен жадты дамытудың қиын, бірақ тиімді жолы.

Жеткізудің үшінші және ең танымал әдісі, бәлкім, жаңадан бастағандар үшін ең жақсысы болып табылады. Жазбалар бойынша сөйлеу — бұл идеалды жеткізу емес, бірақ біз тереңге жүзіп кетпес бұрын таяз суда жүзуді үйренеміз.

Өз баяндамаңыздың нақты жоспарын жасаңыз (толығырақ XVIII тараудан қараңыз) және адвокаттың тезистері немесе уағызшының жоспары сияқты тармақтарды жазып қойыңыз. Міне, өте қарапайым жазбалардың үлгісі:

Тәжірибесіз шешенге берілген үлгіге қарағанда толығырақ жазбалар қажет болуы мүмкін. Дегенмен, бұл жерде қауіп бар, өйткені толық қолжазба мен егжей-тегжейлі жоспардың арасы өте жақын. Мүмкіндігінше аз жазбаларды қолданыңыз.

Олар қазіргі уақытта қажет болуы мүмкін, бірақ оларға қажетті зұлымдық ретінде қарауды ұмытпаңыз; тіпті оларды алдыңызға қойғанда да, тек мәжбүр болғанда ғана жүгініңіз. Дайындық кезінде жазбаларыңызды қалағаныңызша толық жасаңыз, бірақ сахнада қолдану үшін оларды міндетті түрде қысқартыңыз.

Шынында да, бұл жеткізудің идеалды әдісі. Бұл аудитория арасында ең танымал және ең тиімді шешендердің сүйікті әдісі.

«Экстемпоре сөйлеу» кейде дайындықсыз сөйлеу дегенді білдіреді және ол шынында да жиі солай болып жатады; бірақ біз оны ескі және жас шешендерге мұндай мағынада ұсынбаймыз. Керісінше, жазбаларсыз жақсы сөйлеу «Шешендік» туралы тарауда толық талқыланған барлық дайындықты талап етеді, сонымен бірге кейбір ойларыңыз бен тіліңіздің көп бөлігі үшін «сол сәттің шабытына» сүйенесіз. Дегенмен, ең тиімді «сол сәттің шабыты» — бұл өз рухыңызда сақталған және аудиторияға таралуға дайын, өзіңізбен бірге алып келген шабыт екенін есте сақтағаныңыз жөн.

Жұмыс бөлмесінде жазылған сөйлемдер аудитория алдында қайта тірілгенде жансыз және суық болуы мүмкін. Сөйлеп тұрып тудырған кезде, сіз өз ойыңыздың барлық табиғи жалынын сақтайсыз. Сіз жағдайға немесе аудиторияның көңіл-күйіне қарай бір тармақты кеңейте аласыз немесе екіншісін өткізіп жібере аласыз. Әрбір шешен үшін бұл, барлық жеткізу әдістерінің ішіндегі ең қиынын қолдану мүмкін емес, әсіресе оны көп жаттығусыз сәтті қолдану мүмкін емес, бірақ бұл бәрі ұмтылуы керек идеал.

Ойлаймын деп ойлайтын адамды берме маған, Білемін деп ойлайтын адамды берме маған, Бірақ ойлайтынын білетін адамды бер маған, Сонда білетінін білетін адам болады алдымда!

- Ешқандай сөз блоктамады - Html tag қолданылмады - Кітап мазмұны, баспа ақпараты, авторлық құқық мәліметтері аттап өтілді.

Оның бойы тура бес фут алты дюйм, ал бел айналымы алты фут бес дюйм болатын. Басы мінсіз шар тәріздес еді және оның өлшемдерінің кереметтігі сонша, Табиғат-ана өзінің барлық әйелдік тапқырлығына қарамастан, оны көтеріп тұра алатын мойын жасауға қиналатын еді; сондықтан ол бұл әрекеттен ақылмен бас тартып, басты тікелей омыртқаның үстіне, дәл иықтардың ортасына орнықтырған. Оның денесі сопақша пішінді, әсіресе төменгі жағы сыйымды еді; бұл Құдайдың шеберлігімен жасалған, өйткені ол отырықшы өмір салтын ұстанатын және жаяу жүру сияқты бос жұмысқа өте құлықсыз адам болатын.

Егер сіз саяхат туралы көптеген әңгімелерге қатысқан болсаңыз, лекторлардың шектен шығушылығы сізді таңғалдырған болар — кейбір ерекше жағдайларды есептемегенде, олардың тілі не тым әсіреленген, не дөрекі. Егер сіз сөздің табиғат көріністерін, тіпті үйлерді поэзиямен және адами тартымдылықпен қалай дірілдететінін білгіңіз келсе, Лафкадио Хирн, Роберт Луи Стивенсон, Пьер Лоти және Эдмондо Де Амичисті оқыңыз.

Екі күннен кейін мен ауылдағы бір досыма бардым, ол қарапайым адам, тыныш ауылдық үйі бар. Бұл үлкен ағаштармен қоршалған, егін жинауға уәде беретін бай шабындықтар мен егістіктердің ортасында орналасқан қарапайым, қарапайым үй еді. Алдыңғы ауладағы қалампыр мен таугүлдің жұпары бақша мен бау-бақшаның хош иісімен араласып, құстардың дауысы мен аралардың ызыңымен жаңғырып тұрды.

Ішінде тыныштық, тазалық, үнемшілдік және жайлылық болды. Онда отбасына келген әрбір жаңа адамды бірқалыпты өлшеммен қарсы алған, өлгендердің салтанатты жаназасын соққан және төсек басындағы күзетшіге серік болған ескі сағат тұрды. Онда үлкен, жайлы төсектер мен ескі, ашық камин және баяғыда тоқтаған қолдардың саусақтарымен парақталған, баяғыда жабылған көздердің жасымен суланған, отбасының қарапайым жылнамаларын және үйдің жүрегі мен ар-ұжданын сақтаған ескі отбасылық Киелі кітап болды.

Сыртта менің досым, үй иесі, қарапайым, тік мінезді адам тұрды, оның шаңырағында кепілдік жоқ, өсіп келе жатқан егініне ешқандай шектеу жоқ, өз жерінің де, өзінің де қожайыны. Онда оның ескі әкесі, қарт, дірілдеген адам болды, бірақ ол ұлының жүрегі мен үйінде бақытты еді. Олар үйіне қарай бет алғанда, қарттың қолдары жас жігіттің иығына түсіп, сонда құрметті және риза әкенің айтып жеткізгісіз батасын беріп, оны бесінші өсиеттің рыцарлығымен дәріптеді.

Олар есікке жеткенде, қарт ана келіп, оның жүзіне күннің батқан сәулесі түсіп, терең, сабырлы көздерін нұрландырды, ал оның жүрегінің бай музыкасымен дірілдеген еріндері күйеуі мен ұлын үйіне қош келдіңіздер деп қарсы алды. Одан әрі үй шаруасымен айналысатын, жүрегі мен ар-ұжданы таза, күйеуінің тірегі мен көмекшісі — үй иесі әйел болды. Жолмен сиырлардың соңынан үйге қарай асыққан балалар, адасқан құстар сияқты өздерінің тыныш ұясын іздеп келе жатты.

Мен сол үйге түннің түскенін көрдім, ол көрінбейтін көгершіннің қанаттарындай жұмсақ түсті. Қарт адам — орманда үрейленген құс дауыстап, ағаштарда шегірткелер шырылдап, аспанда жұлдыздар қаптап тұрғанда — отбасын айналасына жинап, үстелден ескі Киелі кітапты алып, оларды тізе бүгуге шақырды, кішкентай нәресте анасының көйлегінің қатпарларына тығылып жатты. Ол сол қарапайым күннің жазбасын сол отбасына және сол үйге Құдайдың батасын тілеумен аяқтады. Мен қарап тұрғанымда, сол мәрмәр Капитолийдің бейнесі жоғалды. Оның қазынасы мен айбыны ұмытылды, мен: «О, әрине, дәл осы халықтың үйлерінде осы үкіметтің күші мен жауапкершілігі, осы республиканың үміті мен уәдесі сақталған», — дедім. — ГЕНРИ У. ГРЭДИ

«Жолдан шығыңдар! Өрт сөндіру машиналары келе жатыр! Құдай үшін, ана баланы жолдан тартып алыңдар! »

Алға, алға, жабайы, батыл, ессіз аттар ұшып барады. Биң! Биң! — гонг. Аттар қызба ашудың қанаттарында зымырайды. Машина зырылдап, көшелермен, бұрыштармен, мына даңғылмен және анаусымен өтіп, қараңғылықтың қойнауына енеді, пысқырып, ысылдап, мұржадан миллиондаған ұшқын шашып, шошынған түннің жолын жұлдыздар шоғырымен төсейді. Солтүстікке қарай үйлердің төбесінен жалын бұрқ етіп, көзді қарықтыратын әсер береді. Көп пәтерлі үй жанып жатыр. Бес жүз жан қауіп астында. Рақымды Аспан! Құрбандарды аяй көр! Өрт сөндіру машиналары келе жатыр ма? Иә, міне олар көшемен зулап келеді. Қараңғы! Аттар желдің үстінде шауып барады; көздері от шарындай бақырайған; танаулары кең ашылған. Тербелген өрт толқыны, домалап, сүңгіп, секіріп, көтеріліп, құлап, ісініп, көтеріліп және жабайы құмарлықпен өзінің қызыл-ыстық бүйірлерін айырып, қолдарын созып, қоршап, қысып, ұстап алып, алдындағының бәрін қорқынышты құбыжықтың ыстық, ашкөз аузымен жұтып жатыр.

Аттар бұрыштан қалай зымырап бұрылды! Жануар түйсігі дейсіз бе? Иә, одан да көп. Аң ақылы.

«Сатымен жоғары, жігіттер! »

Зәулім ғимарат жабайы, тістеуік элементтердің ісінген үйінділерінің астында қалды. Аша тәрізді тілдер ішке-сыртқа атылып, анда-мында қашып, жоғары-төмен түсіп, әрбір затты орап жатыр. Қатты соққы, жарылыс дыбысы және түтін бұрқ ете қалды. Шатырдың ең биік нүктесінде үмітсіз күйдегі қара тұлға тұр, қолдарымен ашулы қимылдар жасап, қолдарын жабайы сермеп — сосын дене қорқынышты кеңістікке атылып, тротуарға жиіркенішті дыбыспен құлап түсті. Ер адамның қолы төмен түсіп бара жатқанда жанындағы адамға тиіп кетті. Жиналған жұрт түршігіп, теңселіп, аяушылық пен үрейдің төмен күбірін шығарды. Жүрегі нашар көрермендер жүздерін жасырды. Бір әйел есінен танып қалды.

«Байғұс! Өлді! » — деп айғайлады бір жұмысшы өлі денеге қарап.

«Иә, Джо, мен оны жақсы танитынмын! Ол менің көршім еді, бес қабат жоғарыда тұратын. Ол артында жесір қалған анасын және екі кішкентай жетімін қалдырды. Мен оған екі апта бұрын әйелін жерлеуге көмектескенмін. Ах, Джо! жетімдерге қиын болды-ау».

Қорқынышты сағат жылжып, өзімен бірге паника әскерін ертіп, түн жолында қанды дақтар қалдырып бара жатты.

«Бәрі шықты ма, өрт сөндірушілер? »

«Иә, иә, мырза! »

«Жоқ, олай емес! Жоғарғы терезеде қолына бала ұстаған әйел тұр — анау жерде, оң жақ бұрышта! Сатыны сонда! Құтқарған адамға жүз фунт! »

Бірнешеуі ұмтылды. Біреуі басқалардан гөрі ширақ әрі батылдығымен ерекшеленетін адам сатының ең жоғарғы сатысына өрмеледі.

«Тым қысқа! » — деп айғайлады ол. «Тағы біреуін көтеріңдер! »

Ол жоғары көтерілді. Ол терезеге жетіп, арқанды бекітті, анасы мен баланы байлап, оларды бос кеңістікке сермеп, жолдастары құтқаруы үшін төмен түсірді.

«Браво, өрт сөндіруші! » — деп айғайлады жұрт.

Қатты соққы дыбысы ағаштардың шытырлаған шуын бұзып өтті.

«Абайлаңдар, жоғарыдағылар! Құдай-ай! Шатыр құлады! »

Қабырғалар теңселіп, шайқалып, құлақ тұндыратын гүрілмен құлады. Көрермендер дем алуын тоқтатты. Суық шындық ашылды. Өрт сөндіруші қайнаған пештің ішінде қалды. Жас келген, еңкейген қарт әйел өрт сызығынан өтіп, айғайлап, есі шығып, қолдарын жайып, қайғылы жүрегін ашты.

«Байғұс Джон! Ол менің жалғызым еді! Және ол батыл бала болатын! Бірақ ол енді жоқ. Ол тағы екі адамды құтқару үшін өз өмірін қиды, ал енді — енді ол сонда, сонау іште! » — деп қайталады ол қатыгез пешке нұсқап.

Машиналар өз жұмысын істейді. Жалын сөнеді. Үрейлі қараңғылық үйінділердің үстінде қорқынышты, қарайған жамылғыдай ілініп тұр.

Және түн ортасы өтті. — АРДЕННЕС ДЖОНС-ФОСТЕР

—ИРВИНГ

—О. ГЕНРИ

—ДИККЕНС

—УОЛТЕР БЭДЖОТ, «Әдеби зерттеулер»

—ТОМАС КАРЛЕЙЛЬ, «Тарих туралы»

жеті рет консул болған Марий зынданда жатыр еді, оны өлтіруге құл жіберілді. Олар екі түрлі адам еді — бірі асқақ, екіншісі бейшара; Рим консулы және пақыр құл. Бірақ олардың арасындағы табиғи қарым-қатынас тағдырдың тәлкегімен өзгеріп кетті: консул шынжырда, ал құл оның тағдырын шешуші болды. Марий қандай сиқырмен өзінің табиғи артықшылығын қайтарды? Көз іліп-ашқанша өзіне қалайша қайтадан билік жүргізіп, өзі мен қанішердің арасына көрінбейтін қорғаушыларды қалай қойды? Тек ұлы ойдың әлсіз ой үстіндегі үстемдігімен. Ол құлды улы жылан торғайды арбағандай арбады. Тенерифе шыңындай асқақ тұрып, ол оған көзімен от шаша қарап: «Tune, homo, audes occidere C. Marium? » — «Ей, пенде, сен Гай Марийді өлтіруге батылың бара ма? » — деді. Сол сәтте дауыстан дірілдеп, консулдың жанарына қарауға батпаған құл жерге құлап, қол-аяғымен бауырлап, түрмеден жәндікше өрмелеп шығып кетті. Марий болса зынданда Капитолийдей мызғымас болып қала берді.

—ТОМАС ДЕ КУИНСИ

Мырзалар, одан кейін не болғанын білесіздер; сол фермерлер мен механиктер «дүние жүзіне естілген оқты атты». Кішкентай ескерткіш Американың бостандығы үшін өз дәулеті мен абыройын тіккен және сол күні өз өмірлерін қиған жандардың сүйегін жауып тұрр. Мен сол кішкентай қалада туып, сол күннің естеліктерімен өстім. Бала кезімде анам мені бір жексенбіде патриоттық сезіммен қолына көтеріп тұрып, мен өмірімдегі алғашқы ескерткіш жазуын оқыдым: «Бостандыққа және адамзат құқығына арналады».

Содан бері мен көптеген ежелгі қалаларда Грекия мен Римнің ескерткіштерін зерттедім; тіпті Египет обелискілерінен Жаратқан Ие Мұсаны Исламды Египеттен шығару үшін жібергенге дейінгі жазуларды оқыдым; бірақ ешбір қашалған тас мені «Құдай мен Отанның қасиетті ісі жолында» қаза тапқан қарапайым адамдардың есімдеріндей тебіренткен емес.

Мырзалар, менің бала жүрегімде Бостандық рухы мен Әділдікке деген сүйіспеншілік ерте оянды. Ол ескерткіш менің туыстарымның сүйегін жауып жатыр; Лексингтонның жасыл шөбін қызартқан — солардың қаны. Ол тасқа қашалған — менің өз есімім. Өз достарын қатарға тұрғызып, Америка Тәуелсіздігі соғысын бастаған батыл сөздерді айтқан, майдан даласынан соңғы болып кеткен сол еңселі капитан — менің әкемнің әкесі еді. Мен оқуды оның Інжілінен үйрендім, ал ол сол күні жаудан тартып алған мылтықпен мен тағы бір діни сабақты ұқтым: «Тирандарға қарсы шығу — Құдайға мойынсұну». Мен бұл екеуін де «Бостандық пен адамзат құқығына» және «Құдай мен Отанның қасиетті ісіне» қызмет ету үшін сақтаймын.

—ТЕОДОР ПАРКЕР

— ДЖОРДЖ УИЛЬЯМ КЕРТИС

Жағдайдың қатал қыспағында қалсам да, Мен сескенбедім, өксіп жыламадым; Тағдырдың соққысы астында, Басым қан жоса болса да, иілмедім.

Ыза мен көз жасына толы бұл жердің арғы жағында Тек көлеңке үрейі ғана көрінеді, Бірақ өткен жылдардың қауіп-қатері Мені қорықпаған күйі табады және таба бермек.

Қақпаның қаншалықты тар болғаны, Тізімнің жазаларға қаншалықты толы болғаны маңызды емес, Мен өз тағдырымның қожайынымын; Мен өз рухымның капитанымын.

—УИЛЬЯМ ЭРНЕСТ ХЕНЛИ

—НЬЮЭЛЛ ДАЙТ ХИЛЛИС

—УИЛЬЯМ ДЖЕННИНГС БРАЙАН

Біз аргументацияны тек жалпы түрде қарастырамыз, ал егжей-тегжейлі және техникалық талқылауларды Джордж П. Бейкердің «Аргументация принциптері» және Джордж Джейкоб Холиоуктың «Көпшілік алдында сөйлеу және дебат» сияқты тамаша еңбектеріне қалдырамыз. Кез келген жақсы колледж риторикасы да бұл тақырып бойынша көмек береді, әсіресе Джон Франклин Генунг пен Адамс Шерман Хиллдің еңбектері. Студентке осы мәтіндердің кем дегенде біреуімен танысу ұсынылады.

Төмендегі сұрақтар сериясы үш мақсатқа қызмет етеді деп үміттенеміз: дәлелдеу формаларын және оларды қолдану жолдарын көрсету; шешенге өз аргументтерінің күшін тексеруге көмектесу; және шешенге қарсыласының аргументтеріне қырағылықпен әрі әділдікпен шабуыл жасауға мүмкіндік беру.

Құрлықтық Еуропа үкіметтері де Британия үкіметінің ізімен жүрді. Француз үкіметі бүкіл Францияға халыққа үндеу тастаған хабарландырулар іліп, туу көрсеткішінің төмендеуі мен өлім-жітімнің артуын алкогольдік ішімдіктерді кеңінен қолданумен байланыстырды. Герман үкіметінің тәжірибесі де осындай болды. Герман императоры соғыс пен бейбітшіліктегі көшбасшылық алкогольдің тамырына балта шапқан ұлттың қолында болатынын ашық айтты. Ол Герман армиясы мен флотынан тіпті сыра ішудің өзін мүмкіндігінше жоюды қолға алды.

Адамдар темекі шекпеуі керек, себебі бұл медицинаның озық пікіріне қайшы келеді. Менің дәрігерім бұл әдетті ашық айыптады, ал ол — осы елдегі медициналық беделді тұлға.

Адамдар былапыт сөйлемеуі керек, өйткені бұл — дұрыс емес. Бұл дұрыс емес, себебі Моральдық заңға қайшы, ал Моральдық заңға қайшы, өйткені Қасиетті жазбаларға қайшы келеді. Ол Қасиетті жазбаларға қайшы, себебі Құдайдың еркіне қайшы келеді, ал біз оның Құдайдың еркіне қайшы екенін білеміз, өйткені ол — дұрыс емес.

НЕГІЗГІ ПРЕМИССА: Қайғысы жоқ адамдардың бәрі бақытты. КӨМЕКШІ ПРЕМИССА: Ұқыпсыз адамдар — бейқам (қайғысыз). ҚОРЫТЫНДЫ: Демек, ұқыпсыз адамдар бақытты.

Жылтырағанның бәрі алтын емес. Кез келген суықты отпен айдауға болады.

НЕГІЗГІ ПРЕМИССА: Барлық мықты адамдар күш-қуатқа сүйсінеді. КӨМЕКШІ ПРЕМИССА: Бұл адам мықты емес. ҚОРЫТЫНДЫ: Демек, бұл адам күш-қуатқа сүйсінбейді.

Ұйқы өзінің ұйықтататын қасиеттеріне байланысты пайдалы. Фисктің тарихи еңбектері ақиқат, өйткені оларда Америка тарихы туралы дәл мәліметтер бар, және біз олардың шынайы мәліметтер екенін білеміз, әйтпесе олар бұл ақиқат туындылардың ішіне енбес еді.

«Патшалықтың тиісті реттелуі және ішкі тәртібі, бұл арқылы мемлекет тұрғындары, жақсы басқарылатын отбасы мүшелері сияқты, өздерінің жалпы мінез-құлқын әдептілік, көршілестік және жақсы мінез-құлық ережелеріне сәйкестендіруге, сондай-ақ өз орындарында лайықты, еңбекқор және зиянсыз болуға міндетті».

Бұл түзету кез келген Штаттың өз ішкі тәртібін нығайтуына кедергі келтіре ме?

Немесе анықтаманы басқа формада, мистер Тидеман берген нұсқада алуға болады, ол былай дейді:

«Үкіметтің мақсаты — жеке құқықтарды біркелкі, саналы түрде пайдалану үшін қажетті дәрежеде адам іс-әрекетіне шектеу қою. Үкіметтің бұл шектеуді қою құзыреті полициялық өкілеттік деп аталады».

Судья Кули ішімдік саудасы туралы былай дейді:

«Ішімдік өндіру және сату бизнесі қоғамдық мүдделерге көптеген жағынан әсер етеді және көптеген тәртіпсіздіктерге әкеледі. Ол кедейлік пен қылмыстың артуына бейім. Бұл құқық қорғау органдарының үлкен күшін талап етеді және соттар мен азаматтық әкімшіліктің барлық дерлік салаларының шығындарын арттырады».

Америка Құрама Штаттары Жоғарғы Сотының судьясы Брэдли былай дейді:

«Қоғамдық игілік үшін ерекше дағды мен дайындықты немесе қадағалауды қажет ететін көптеген мамандықтар мен кәсіптермен айналысу үшін лицензиялар талап етілуі орынды. Қажетті біліктілікпен дайындалған немесе қоғамдық тәртіпті сақтау үшін қажетті кепілдік бере алатын кез келген адам үшін мамандық немесе кәсіп ашық. Бұл өмірдегі қарапайым кәсіптердің өнеркәсіптік кәсіптердің басым бөлігін құрайтындығы және олар жалпы игілік талап ететін, барлығына бірдей қолданылатын жалпы ережелерге ғана бағына отырып, еркін және ашық болуы тиіс деген жалпы қағидамен үндеседі.

Мұндай ережелердің барлығы заң шығарушы органның құзыретіне толықтай жатады және ешқандай жағдайда азаматтардың тең құқықтарын шектеу болып табылмайды. Бірақ жиіркенішті және ортақ құқыққа қайшы келетін нәрсемен айналысуға лицензия беру — бұл азаматтардың тең құқықтарын өрескел бұзу болып табылады».

Аспандағы құстарға қараңдар; олар егін екпейді, ормайды және қамбаға жинамайды; сонда да көктегі Әкелерің оларды асырайды. Сендер олардан әлдеқайда артық емессіңдер ме?

Неге киім үшін уайымдайсыңдар? Дала лалагүлдеріне қараңдаршы, олар қалай өседі; олар еңбек етпейді, иірмейді; Солай болса да мен сендерге айтамын, тіпті Сүлеймен өзінің бүкіл салтанатында осылардың біріндей киінбеген еді. Егер Құдай бүгін бар, ертең пешке тасталатын дала шөбін солай киіндірсе, сендерді, ей, сенімі аз болғандар, одан да артық киіндірмей ме?

Араларыңда қайсың, ұлың нан сұраса, оған тас бересің? Немесе балық сұраса, оған жылан бересің? Егер сендер жаман бола тұра, балаларыңа жақсы сыйлықтар беруді білсеңдер, көктегі Әкелерің өзінен сұрағандарға жақсылықтарды одан да артық бермей ме?

НЕГІЗГІ ПРЕМИССА: Барлық иттер — төрт аяқтылар. КӨМЕКШІ ПРЕМИССА: Бұл жануар — екі аяқты. ҚОРЫТЫНДЫ: Демек, бұл жануар ит емес.

ШЕШІМ ҚАБЫЛДАНДЫ: Кез келген Америка еліне қарсы жеке тұлғалардың атынан қаржылық талаптарды өндіру үшін кез келген мемлекет тарапынан қарулы интервенция жасау ақталмайды.

Бірінші спикер — Чейфи Американың кез келген елінен жеке талаптарды жинау үшін қарулы интервенция ақталмайды, өйткені:

Екінші спикер — Херли

Үшінші спикер — Брюс

Бірінші спикер — Брэнч Кейбір Америка мемлекеттеріне қарсы жеке қаржылық талаптарды жинау үшін қарулы интервенция ақталады, өйткені:

Екінші спикер — Стоун

Үшінші спикер — Деннет

Аргументтерді дайындау барысында келесі кітаптар мен мақалалар қолданылды (басқаларымен қатар): Т. Б. Эджингтонның «Монро доктринасы», 22–28 тараулар. Дж. Б. Мурдың «Халықаралық құқық жинағы». 1903 жылы Гаага трибуналындағы іс жүргізу туралы Пенфилдтің есебі. «Statesman’s Year Book» (статистика үшін). Министр Драгоның Америка Құрама Штаттарына үндеуі, АҚШ сыртқы байланыстары, 1903 ж. Президент Рузвельттің жолдауы, 1905 ж. , 33–37 беттер. Сондай-ақ «Journal of Political Economy», «Atlantic Monthly», «North American Review» журналдарындағы мақалалар.

А. Мәселенің түп-тамырына балта шаппайды 1. Байлықтың өзі қауіп емес. 500 000 долларлық дәулет 500 000 000 долларлық дәулеттен гөрі үлкенірек әлеуметтік зұлымдық болуы мүмкін. 2. Байлықтың қауіптілігі оның дұрыс емес жиналуы мен қолданылуына байланысты. 3. Мұрагерлік салығы жеңілдіктерді, монополияны, кемсітушілікті, парақорлықты және т. б. тоқтата алмайды. 4. Байлықтың әділетсіз жиналуы мен пайдаланылуына бағытталған заңдар шынайы ем болып табылады.

Б. Одан жалтару мүмкін болады. 1. Төмен ставкалардан да жалтарады. 2. Үлкен дәулеттерді қайта бөлу нәтижелі болуы үшін ставка өте жоғары болуы керек.

Сендірудің табиғаты тек интеллектуалды ғана емес, көбінесе эмоционалды болып келеді. Ол шешендік өнердің барлық принциптерін қолданады, бірақ арнайы үндеумен (appeal) толықтырылған аргумент оның ерекше қасиеті болып табылады. Оны біз мына әдістерді қарастыру арқылы жақсырақ көре аламыз.

Жоғары мақсатты шешендер көбінесе тыңдаушыларын бостандыққа деген сүйіспеншілік сияқты ең биік мотивтерге үндеу арқылы іс-әрекетке итермелейді. Сенатор Хоар Филиппин мәселесі бойынша іс-қимылға шақырғанда осы әдісті қолданды:

Сіздердің практикалық мемлекеттік басқаруларыңыз осыдан үш жыл бұрын американдықтың киімінің шетін сүюге дайын болған, оны азат етуші ретінде қарсы алып, аралдарға түскен кезде ақ батасы мен алғысын жаудырған халықты ғасырлар бойы жою мүмкін болмайтын өшпенділікке толы, ымыраға келмес жауларға айналдырды.

Мырза Президент, бұл — адам табиғатының мәңгілік заңы. Сіз онымен күресуіңіз мүмкін, одан қашуға тырысуыңыз мүмкін, ниеттеріңіз ізгі, қамытыңыз жеңіл болады деп өзіңізді сендіруіңіз мүмкін, бірақ бұл заң өзін қайтадан көрсетеді. Басқарылатындардың келісімінсіз басқару — көк аспан ешқашан бермеген билік — тек көк аспан ешқашан мақұлдамайтын құралдармен ғана қолдау табуы мүмкін.

Американдық халықтың жауап беретін бір ғана сұрағы бар. Олар оған қазір жауап беруі мүмкін; олар бұл туралы ойлану үшін он жыл, жиырма жыл, бір ұрпақ немесе бір ғасыр уақыт алуы мүмкін. Бірақ бұл сұрақ жойылмайды. Соңында олар жауап беруі керек: Ақшамен заңды түрде сатып алуға немесе қарулы күшпен тартып алуға бола ма — қаламайтын халықты бағыныштылықта ұстау құқығын және оларға өздері емес, сіздер дұрыс деп санаған конституцияны таңу құқығын?

Мен сіздерді, аналар, әйел затында ешқашан сөнбейтін қасиет — ұрпаққа деген сүйіспеншілікпен үндеу тастаймын; балаларыңыз тізелеріңізге өрмелегенде немесе кеуделеріңізге сүйенгенде, оларға бостандықтың берекесін үйретіңіздер. Оларды шоқындыру серттерімен бірге алтарь алдында өз еліне адал болуға және оны ешқашан ұмытпауға немесе тастап кетпеуге ант бергізіңіздер.

Мен сіздерді, жастар, кімнің ұлдары екеніңізді, кімнің мұрасына ие екеніңізді ұмытпауға шақырамын. Масқара мен езгі алып келетін өмір ешқашан тым қысқа болмайды. Егер ел бостандығын қорғау үшін қажет болса, өлім ешқашан тым ерте келмейді.

Мен сіздерді, қариялар, ақыл-кеңестеріңіз бен дұғаларыңызды және ақ баталарыңызды беруге шақырамын. Ақ шаштарыңыз бекер өмір сүрдік деген өкінішпен қабірге бармасын. Соңғы күндеріңіз батысқа — құлдар ұлтына батпасын.

Жоқ; мен елімнің тағдырынан әлдеқайда жақсы үміттерді, әлдеқайда жарқын көріністерді көріп тұрмын. Осында жиналған біздер тез арада өткен күндердің қауымына қосылуымыз керек. Өмір театрында балаларымызға жол беру үшін аттанатын уақытымыз таяу. Құдай оларға және олардың ұрпақтарына жар болсын. Тағы бір ғасыр өткенде, осы жерде тұрып, бұл күнді тойлайтын адам айналасындағы еркін, бақытты және ізгі халыққа қарап сүйсіне берсін. Оның біз сияқты мақтануға негізі болсын. Ол ақиқаттың да, поэзияның да құштарлығымен бұл жердің әлі де оның елі екенін мақтанышпен айта алсын. — ДЖОЗЕФ СТОРИ

Соңғы екі ұрпақ бойы немістер өз кітаптарында, дәрістерінде, сөздері мен мектептерінде әлемді жаулап алу — олардың барлық дайындығы мен құрбандықтарының жалғыз мақсаты екеніне баулынды. Олар мұқият дайындалып, үлкен құрбандықтарға барды.

Егер біз одақтастарымызбен бірге ұйымдасқан тағылықтың екпінін тоқтатқымыз келсе, бізге адамдар, тағы да адамдар мен сарбаздар қажет.

Бос қиялға берілмеңіздер. Біздің алдымызда бізді толықтай жоюды көздейтін, керемет жарақтанған және күшті жау тұр. Бельгияның тапталуы, Францияға шабуыл және Ресейге қарсы қорғаныс — бұл тек өтпелі қадамдар ғана. Немістердің негізгі нысанасы, олар әрқашан айтып жүргендей, — Англия және Англияның байлығы, саудасы мен бүкіл әлемдегі иеліктері.

Егер бір сәтке шабуыл сәтті болады деп есептесеңіз, Англия кейбіреулер айтқандай екінші дәрежелі державаға айналып қана қоймайды, біз ұлт ретінде жойыламыз. Біз Германияның қауіпсіздігі мен мүддесі талап ететін қатаңдықпен басқарылатын оның шеткі провинциясына айналамыз.

Біз мұндай тағдырға қарсымыз. Біз соңғы жүз жыл ішінде ұмытқан немесе артқа тастаған соғыстың барлық шындығы алдыңғы қатарға шығып, әкелерімізді сынағандай бізді де сынайтын жаңа өмірге қадам бастық. Бұл — қиындықтар мен кедергілерге толы ұзақ әрі ауыр жол болмақ, бірақ біз оны бірге жүріп өтеміз және соңына дейін бірге боламыз.

Біздің ұсақ әлеуметтік бөліністеріміз пен кедергілеріміз осы ұлы күрестің басында-ақ шайылып кетті. Алты апта бұрынғы өміріміздің барлық мүдделері өлді. Қазір бізде тек бір ғана мүдде бар, ол осы аралдағы және империядағы әрбір адамның жүрегіне тиесілі.

Егер біз өзіміз үшін және жер бетінде еркіндіктің сақталуы үшін жеңіске жеткіміз келсе, әрбір адам сол қызмет пен құрбандыққа дайын болуы тиіс.

Сол ізгіліктерді адалдықпен сақтаңыздар; бүгінгі күнді өз үкімдеріңізбен, сол қасиеттердің қорлануына деген жиіркеніштеріңізбен белгілеңіздер; және маған сеніңіздер, сол үкімді жазған қол шаңға айналып, оны сұраған тіл қабірде дыбыссыз қалғанда, көптеген бақытты шаңырақтар оның нәтижесіне бата береді және көптеген аналар өз баласын опасыздықты жек көруге үйретеді. — ЧАРЛЬЗ ФИЛЛИПС

Себебі, көктемнің хабаршылары бұрын біздің нәзік сезімдеріміздің дәлелі болса, енді бұл істі <span data-term="true"> Associated Press </span> (халықаралық ақпарат агенттігі) атқарады.

Хакасстаудағы бірінші сандуғаштың сайрауы, Беннингтондағы үйеңкі шырынының қозғалысы, Сиракузаның басты көшесіндегі талдың бүршік жаруы, көк құстың алғашқы шықылығы, устрицаның қоштасу әні, Сент-Луистегі жыл сайынғы торнадо, Помптоннан (Нью-Джерси) шыққан пессимист шаруаның шағымы, Билджуотер тоғанына ақсақ жабайы қаздың келуі, Дәрі-дәрмек тресінің хинин бағасын көтеруге бағытталған әрекетінің Конгрессте тойтарылуы, найзағай соққан алғашқы терек пен оның астында тығылып қалған есеңгіреген демалушылар, Аллегейни өзеніндегі мұздың алғашқы жарылуы, Раунд-Корнерстегі тілшінің мүкті жерден шегіргүл тауып алуы — міне, осылардың бәрі білімді қалаға сым арқылы жететін көктемнің алғашқы белгілері, ал фермер өзінің мұңды даласында қыстан басқа ештеңе көрмейді.

Бірақ бұлар тек сыртқы белгілер. Нағыз хабаршы — бұл жүрек. Стрефон өзінің Хлоясын, ал Майк өзінің Мэггиін іздегенде ғана көктем келеді және Сквайр Петтрегрюдің жайылымында өлтірілген бес футтық жылан туралы газет хабары расталады.

Осылайша мен Хэзлиттке, Лэмбке, Уордсвортқа, сэр Томас Браунға, Дефоға, Готорнға, Монтеньге ыждағаттылықпен еліктедім.

Қаласаңыз да, қаламасаңыз да, жазуды үйренудің жолы осы; мен пайда көрдім бе, жоқ па, жол осы. Бұл Китстің үйренген жолы еді, әрі әдебиет үшін Китстен артық тамаша болмыс болған емес.

Бұл еліктеулердің басты мәні — студенттің қолы жетпейтін жерде оның қайталанбас үлгісі әлі де жарқырап тұрғанында. Ол қалағанынша тырыссын, ол бәрібір сәтсіздікке ұшырайтынына сенімді; ал сәтсіздік — табысқа апаратын жалғыз даңғыл жол деген ескі және өте дұрыс сөз бар.

Дәл осы керемет француз өзінің шәкірті Ги де Мопассанға мынадай ақыл-кеңес берген: «Адам не айтқысы келсе де, оны білдіретін тек бір ғана сөз, оған жан бітіретін бір ғана етістік, оның сипатын ашатын бір ғана сын есім бар. Осы сөзді, осы етістікті, осы сын есімді тапқанша іздеу және одан басқа ештеңеге қанағаттанбау өте маңызды».

Томми тағы бір баламен бірге университет стипендиясы үшін «Шіркеудегі бір күн» тақырыбына эссе жазып жатады. Ол бір сөзді таба алмай тоқтап қалғанша бәрі жақсы бара жатқан еді. Бір сағатқа жуық уақыт бойы ол сол бұлдыр сөзді іздейді, кенеттен бөлінген уақыттың біткенін және оның жеңілгенін айтады! Қалғанын Барри айтып берсін:

— Тіпті солай болған күннің өзінде, — деді мырза Дати төзімсіздікпен, — соншалықты дәлдіктің не керегі бар еді? Эссе жазу өнері — ойға келген бірінші сөзді пайдаланып, ары қарай асығудан тұрады емес пе?

— Мен солай істедім, — деді мақтанған Маклахлан (Томмидің жеңімпаз бәсекелесі).

— Мен <span data-term="true">mask</span> туралы ойладым, — деді Томми егіліп, — бірақ бұл шіркеу іші лық толы дегенді білдіреді, ал мен тек орташа толы болғанын айтқым келген еді.

— <span data-term="true">Flow</span> сөзі жарар еді, — деп ұсынды мырза Лонимер.

— <span data-term="true">Flow</span> дегеніміз — бір уыс қана, — деді Томми.

— Онда <span data-term="true">Curran</span>, есерсоқ!

— <span data-term="true">Curran</span> жеткіліксіз.

Мырза Лорример амалсыз қолын жайды.

— Мен <span data-term="true">curran</span> мен <span data-term="true">mask</span> арасындағы бірдеңені қаладым, — деді Томми қасарысып, бірақ жылауға шақ қалды.

Таңданысын жасыру қиынға соққан мырза Огилви оған тор құрды: «Сен орташа толы дегенді білдіретін сөз іздедім дедің. Ендеше, неге жай ғана "middling full" немесе "fell mask" деп айта салмадың? »

— Иә, неге? — деп сұрады діни қызметкерлер де байқаусызда торға түсіп.

— Маған бір-ақ сөз керек болды, — деп жауап берді Томми.

— Сен нағыз асылсың! — деп күбірледі мырза Огилви іштей, бірақ діни қызметкерлер араша түспегенде, мырза Катро баланың басынан ұрып жіберер еді.

— Тиісті сөзді табу өте оңай ғой, — деді мырза Глоаг.

— Оңай емес; тиісті сөзді табу тиынды атып түсірудей қиын, — деп айқайлады Томми, ал мырза Огилви тағы да мақұлдап басын изеді.

Содан кейін бір қызық жағдай болды. Олар мектептен шығуға ыңғайланғанда (Катро бұған дейін Томмиді жағасынан ұстап сыртқа шығарып жіберген болатын), есік сәл ашылып, саңылаудан Томмидің жасқаланған, бірақ толқынысты жүзі көрінді.

Мырза Огилви... өз-өзіне сүйсініп: «Ол оны тапқанша ойлауы керек еді — және ол тапты. Бұл бала — данышпан! » — деді.

Сөздерді құр жаттау (жаттандылық) арқылы есте сақтауды бастау — бұл таза қате бағытталған әрекет, өйткені бұл пирамиданы төбесінен бастап тұрғызумен бірдей. Көптеген жылдар бойы мектептеріміз осы зиянды жүйенің зардабын тартты — ол тек тиімсіз болғаны үшін ғана емес, ең бастысы, ол ақыл-ойға зақым келтіретіні үшін зиянды. Шынында да, кейбір адамдардың табиғатынан сөздерді, фактілер мен сандарды есте сақтауға таңғажайып қабілеті бар, бірақ мұндай адамдар сирек жағдайда жақсы пайымдайтын ақыл-ой иесі болады; қарапайым адам жадты мұндай жасанды жолмен бірдеңе меңгеруге мәжбүрлемеуі керек.

Сонымен қатар, физикалық әлсіздік немесе ақыл-ой шаршаған кезде жадты зорлау зиянды. Денсаулық — жақсы ақыл-ой әрекетінің негізі, ал жадтың жұмысы да бұдан тыс емес.

Соңында, жүйенің құлына айналмаңыз. Ақыл-ой мен жад туралы бірнеше қарапайым фактілерді білу сізді жұмысты дұрыс жағынан бастауға бағыттайды. Бұл принциптерді жүйенің ішінде болсын, болмасын қолданыңыз, бірақ есте сақтау тәсіліне жадтың өзін дамытудан гөрі көбірек мән беретін әдіске байланбаңыз. Бір фактіні есте сақтау үшін он сөзді жаттау — күлкілі нәрсе.

Бірақ Заң шығарушы органға келгенде, сырттай қарағанда бұл жағдай өте көңілді көрінбейтінін мойындауға мәжбүрмін. Олар шынымен ең жақсы адамдарды таңдай ма? Иә, қауіп-қатер кезінде олар әдетте солай істейді, бірақ қарапайым уақытта «көз қысу таныстықпен жүреді». Тұрақты Республикалық-Демократиялық заң шығарушының міндеті не екенін білесіз бе? Ол — келесі қыста қайтадан сайлану. Оның екінші міндеті не? Екінші міндеті — өзін заң шығарушылардың жалақысына қамқорлық жасайтын сол ерекше құдіреттің қарамағына тапсыру. Пайғамбардың ұн мен май туралы ескі кереметі біздің заманымызда еселеп асып түсті, өйткені олар ол жерге бір жылы кедей болып барып, үйлеріне бай болып қайтады; төрт жылдан кейін олар заң шығарушылардың жалақысына қамқорлық жасайтын сол мейірімді құдіретке сену арқылы ақша берушілерге айналады. Олардың бұдан кейінгі міндеті — өздерін жіберген партияға қызмет ету, содан кейін олардан бірдеңе қалса, ол мемлекетке тиесілі болады. Біреу өте даналықпен айтқан екен: «Егер саяхаттап жүрген адам түскі асын тәбетпен ішкісі келсе, оның қалай дайындалғанын көру үшін ас үйге кірмегені абзал; егер адам заңды құрметтеп, оған бағынғысы келсе, оның қалай "пісірілгенін" көру үшін Заң шығарушы органға бармағаны дұрыс».

— ГЕНРИ УОРД БИЧЕР. 1886 жылы Лондондағы Экзетер-холлда, Ұлыбританияға соңғы сапары кезінде оқыған лекциясынан.

Платформада баяу жүру өзіңізді қолға алуға, ойларыңызды жинақтауға және апаттың алдын алуға уақыт береді. Бәлкім, ең сенімді және практикалық әдіс — соңғы маңызды сөзіңізден жаңа сөйлем бастау. Бұл сөз сөйлеуді құрастыру әдісі ретінде ұсынылмайды — бұл жай ғана қиын жағдайда сізді құтқара алатын төтенше шара. Бұл өрт сөндіру бөлімі сияқты — оны неғұрлым аз қолдансаңыз, соғұрлым жақсы. Егер бұл әдісті тым ұзақ қолдансаңыз, күтпеген жерден пудинг немесе қытайлық Гордон туралы айтып кетуіңіз мүмкін, сондықтан аяғыңыз платформаға тиген бойда тезірек негізгі тақырыбыңызға оралуыңыз керек.

Бұл жоспардың қалай жұмыс істейтінін көрейік — әрине, сіздің сол сәттегі сөздеріңізде талғампаздық жетіспейтін болады, бірақ мұндай жағдайда дөрекілік сәтсіздіктен жақсы.

Мәселен, сіз: «Жанна д'Арк бостандық үшін күресті», — деп айтқаннан кейін тығырыққа тірелдіңіз. Осы әдіс арқылы сіз келесідей нәрсе айта аласыз:

Осылайша сіз бір идеяны екіншісімен анық байланыстырдыңыз, бірақ қазір есіңізді жиып жатырсыз және тым айқын тізбектен босап, былай дей аласыз:

«Оқ-дәрінің көмегімен елдегі ең төменгі шаруа қамал қабырғаларының артындағы залым баронның өмірін қия алатын болды. Оқ-дәрі көмегімен жүрген бостандық үшін күрес империяларды қиратып, бүкіл адамзат үшін жаңа дәуірді қалыптастырды».

Бір сәттен кейін сіз өз жоспарыңызға оралдыңыз және жағдай құтқарылды.

Жоғарыдағыдай жаттығуларды орындау жадыңыз сыр бергенде сөзіңіздің «өліп» қалмауынан қорғап қана қоймайды, сонымен қатар сөйлеу еркіндігін жаттықтыру үшін тамаша құрал болады. Ойларыңызды жинақтаңыз.

Дәл Сократ типтес адам дұрыс ойлау, ұстамды сезім мен ерік жоспарымен өмір сүргендіктен, ол өз күйін жануардың күйінен артық көреді. Адамның бар болмысы, оның бақыты, қайғысы, жетістіктері, сәтсіздіктері, магнетизмі, әлсіздігі — бәрі де таңғаларлық дәрежеде оның ойлауының тікелей нәтижесі. Ой мен жүрек бірігіп дұрыс ойлауды тудырады: «Адам жүрегінде қандай болса, ол сондай». Ол жүрегінде ойламаған нәрсеге ешқашан айнала алмайды.

«Мінез — табиғаттың ең жоғары формасы» болғандықтан, мінезді дамыту табиғи жолмен жүруі керек. Өз еркіне қалдырылған бақша арамшөптер мен солыған өсімдіктерді шығарады, бірақ мұқият күтілген гүлзарлар хош иіс пен сұлулыққа бөленеді.

Колледжге түскен студент оқу бағдарламасының әртүрлі курстарынан таңдау жасау арқылы өзінің кәсібін анықтайтыны сияқты, біз де ойларымызды таңдау арқылы мінезімізді таңдаймыз. Біз ең көп қалайтын нәрсеге қарай үнемі жоғарылап отырамыз немесе төмен тілектеріміздің деңгейіне үнемі батып барамыз. Жүрегімізде жасырын ұстаған нәрсеміз — алатын нәрсеміздің символы. Ойларымыздың ағыны бізді тағдырымызға асықтыруда. Тудың Оңтүстікке қарай желбіреп тұрғанын көргенде, желдің Солтүстіктен келе жатқанын білесіз. Сабан мен қағаздардың Солтүстікке қарай кетіп бара жатқанын көргенде, желдің Оңтүстіктен соғып тұрғанын түсінесіз. Адамның мінезінің бағытын бақылау арқылы оның ойларын анықтау дәл солай оңай.

Сөйлеуші ретіндегі жетістігіңіз немесе сәтсіздігіңіз негізінен сіздің ойларыңыз бен ақыл-ой көзқарасыңызға байланысты болады. Осы жолдардың авторында көпшілік алдында сөйлеу класына келген білімі шектеулі студент болды. Ол өте нашар сөйлеуші болып шықты; және нұсқаушы тек қателіктерді көрсетуден басқа ештеңе істей алмады. Дегенмен, жас жігітке таусылмау ескертілді. Дауысындағы мұңмен және көздерінен нұр шашқан ықыласпен ол былай деп жауап берді: «Мен мойымаймын! Мен қалай сөйлеу керектігін қатты білгім келеді! » Бұл жылы, адамгершілікке толы және жүректен шыққан сөз еді. Ол тырысуын тоқтатпады және лайықты сөйлеуші болып дамыды.

Жұлдыздар астында мұндай көзқарасы бар адамды жеңе алатын күш жоқ. Жүрегінің түкпірінде сөйлеу қабілетін меңгеруді шын ниетімен қалайтын және қажетті құрбандықтарға баруға дайын адам өз мақсатына жетеді. «Сұраңыз, сонда сізге беріледі; іздеңіз, сонда табасыз; қағыңыз, сонда сізге ашылады» деген сөздер сөйлеу күшін алғысы келетіндерге де қатысты. Сіз енжарлықпен қалаған жүлдені ала алмайсыз, бірақ өлсе де берілмейтін ескі гвардияның рухымен қол жеткізуге аттанған мақсатыңызға міндетті түрде жетесіз.

Бұлардың бәрі өздерінің ең күшті тілектерін жүзеге асырды. Заң әмбебап. Қатты қалаңыз, сонда сіз қол жеткізесіз; көп құрбандық жасаңыз, сонда сіз ие боласыз.

Салтанатты жағдайда жақсы сөйлеудің бірінші шарты — сол жағдайды зерттеу. Кездесудің мақсаты нақты не? Бұл оқиға аудитория үшін қаншалықты маңызды? Аудитория қаншалықты үлкен болады? Олар қандай адамдар? Аудитория залы қаншалықты үлкен? Сөйлеушілердің тақырыбын кім таңдайды? Тағы кім сөйлейді? Олар не туралы сөйлейді? Мен нақты қанша уақыт сөйлеуім керек? Менен бұрын кім сөйлейді және менен кейін кім болады?

«Төраға мырза және мырзалар: "Сәбилер". Міне, бұл бірдеңеге ұқсайды. Бәріміздің бірдей ханым болу бақытымыз бұйырмаған; бәріміз бірдей генерал, не ақын, не мемлекет қайраткері болған жоқпыз; бірақ тост сәбилерге келгенде, біз ортақ негізде тұрамыз — өйткені бәріміз сәби болдық. Мыңдаған жылдар бойы әлемдік банкеттерде сәбидің еленбеуі, оның ешқандай маңызы жоқтай көрінуі — ұят нәрсе! Егер сіздер, мырзалар, бір сәт тоқтап ойлансаңыздар — егер елу немесе жүз жыл артқа, отбасылық өміріңіздің алғашқы кезеңіне оралып, тұңғыш сәбиіңізді көз алдыңызға елестетсеңіздер — оның қаншалықты маңызды болғанын, тіпті одан да артық болғанын еске түсіресіздер».

Рапидан өзені соғыстан бері жиі айтылып жүрген тағы бір көріністі еске түсіреді, бұл екі армияның да рухын сипаттайды. Сәуір айының жұмсақ ымыртында екі армия өзеннің екі жағындағы төбелерде саптық шеру өткізіп жатты. Шеру соңында Одақ армиясының керемет үрмелі оркестрі үлкен жігермен «Hail Columbia» және «Yankee Doodle» патриоттық әуендерін ойнады. Бұған федералдық әскерлер патриоттық ұранмен жауап берді. Содан кейін сол оркестр «Dixie» әуенін ойнағанда, оңтүстіктің он мыңдаған әскерінен қуатты жауап келді. Бірнеше минуттан соң, жұлдыздар куәгер ретінде шығып, табиғат үйлесім тапқанда, сол оркестр «Home, Sweet Home» («Үйім, жылы ұям») ескі әуенін ойнай бастады. Оның таныс әрі мұңды ноталары су бетімен жайылып, сарбаздардың рухын тебіренткенде, төбелер екі армияның біріккен дауыстарының жаңғырығымен дүр сілкінді. Бұл ескі музыкада адам жанын тебірентіп, батырлардың бойын дірілдететін не бар еді? Ол — үй туралы ой болатын. Мыңдаған адамдар үшін бұл келесі шайқас есігі болуы мүмкін Мәңгілік Үй туралы ой еді. Басқа мыңдаған адамдар үшін бұл олардың жердегі сүйікті үйлері, сол ымырт шағында жақындары отбасылық мінажат етіп, Құдайдан майдандағы ұлдарына амандық тілеп жатқан сәттері туралы ой болатын.

Америка Құрама Штаттарының Ұлыбританиядан тәуелсіздігін алу жолындағы күресі сәтсіз аяқталды деп елестетіп көріңізші; біздің армияларымыз сатқындық немесе тирандар одағының кесірінен талқандалып, шашырап кетті делік; оларды бастаған және кеңестерімізді басқарған ұлы адамдар — біздің Вашингтон, Франклин және Америка Конгресінің құрметті президенті — елден қуылды. Егер сол күні өркениетті әлемнің бір түкпірінде біздің отандастарымыз орнатқысы келген бостандық негіздеріне сүйенген қуатты Республика болса, сол Республикада осы атақты қашқындарға көрсетілетін қонақжайлылық тым жылы, жанашырлық тым терең немесе олардың даңқты, бірақ сәтсіз ісіне деген құлшыныс тым қатты болар ма еді? Мырзалар, мен айтқан жағдай дәл қазір сіздердің алдарыңызда тұр. Венгрияның Вашингтондары, Франклиндері мен Хэнкоктары мұндағыдан әлдеқайда сорақы тиранияның кесірінен елден қуылып, жат жерлерде қаңғып жүр. Олардың кейбіреулері біздің елімізден баспана тапты — біреуі бүгін кеште бізбен бірге қонақ болып отыр. Біз олардың алдындағы борышымызды, егер ата-бабаларымыз сондай тағдырға тап болса, тарих бізге қандай баға берер еді деген стандартпен өлшеуіміз керек.

— Уильям Каллен Брайант

Партиялық соғыстың қызуы біздің ұлттық қауіпсіздігімізге қауіп төндіргенде, мен біздің университеттер мен колледждеріміздің зиялы консерватизмі қарсыластарды түзетуі мүмкін емес зардаптар туралы ескерткенін қалаймын.

Халықтың наразылығы мен ашу-ызасы саяси топтардың айла-шарғысымен таптық өшпенділікке немесе аймақтық араздыққа ұласқанда, университеттеріміз бен колледждеріміз Американың бауырластығы мен өзара тәуелділігі атынан дабыл қаққанын қалаймын.

Халықты «олардың дауыстары ұлттық заңдардың жұмысын өзгерте алады» деген сеніммен алдауға тырысқанда, университеттеріміз бен колледждеріміз бұл заңдардың қатал екенін және саяси бақылаудан тыс екенін жариялағанын қалаймын.

Жеке мүдделер үкіметтік көмек арқылы негізсіз пайда табуды көздегенде және мемлекеттік лауазымдар партиялық қызмет үшін сыйақы ретінде талап етілгенде, университеттеріміз бен колледждеріміз халықты партиялық олжадан бас тартуға көндіріп, оларды өз үкіметіне деген риясыз және патриоттық сүйіспеншілікке шақырғанын қалаймын.

Мен бұл мекемелердің ықпалы дін мен имандылық жағында болғанын қалаймын. Олар даярлаған адамдар халық арасында Құдайды мойындаудан ұялмаса және Оның адамзат істеріне араласуын жариялап, Оның заңдарына бағыну ұлттық мәңгілік пен өркендеудің жолы екенін көрсетсе деймін.

— ГРОВЕР КЛИВЛЕНД, Принстон университетінің 150 жылдығында сөйлеген сөзі, 1896 ж.

Ол тірі кезінде ұлы болса, өлім алдында одан да асып түсті. Еш себепсіз, зұлымдық пен қылмыстың салдарынан, ол осы дүниенің қызығынан, үміттерінен, жеңістерінен өлімнің құшағына итерілді — бірақ ол сескенбеді. Тек есінен танып, өмірімен қоштасатын қысқа сәтте ғана емес, апталаған азапты күндерде де ол ашық жатқан қабіріне сабырлы батылдықпен қарады. Оның азапты жанары қандай күйзелісті көргенін, қандай жарқын жоспарларының бұзылғанын, қандай жоғары амбицияларының талқандалғанын тек еріндері ғана айта алар еді. Оның артында мақтан тұтатын халқы, қолдаушы достары, анасы, әйелі және әлі балалық шағынан шықпаған кішкентай ұлдары мен қызы қалды. Оның жүрегінде бұл жауапкершіліктің бәрін көтеруге деген құлшыныс бар еді. Ал алдында — қаңыраған бос кеңістік пен қараңғылық! Бірақ оның жаны шайқалмады. Отандастары оған шексіз жанашырлық танытты. Ол өлім алдындағы әлсіздігіне қарамастан, бүкіл ұлттың сүйіспеншілігі мен әлемнің дұғасына бөленді. Бірақ бұл махаббат пен жанашырлық оның азабын бөлісе алмады. Ол бұл жолды жалғыз жүріп өтті. Өлімге тайсалмай қарады. Өмірмен қимай қоштасты. Қанішердің оғынан шыққан дыбыстан жоғары ол Құдайдың дауысын естіді. Мойынсұнушылықпен Тәңірдің үкіміне бас иді.

— Джеймс Дж. Блейн, АҚШ Сенаты мен Өкілдер палатасында өткен еске алу рәсімінде сөйлеген сөзі

Нағыз батырлықтың негізі — риясыздық. Оның ең жоғарғы көрінісі — құрбандық. Әлем мақтаншақ батырларға күмәнмен қарайды. Бірақ нағыз батыр келгенде және біз оның шынайы екенін білгенде, адамдардың жүрегі оны қарсы алуға қалай ұмтылады десеңізші! Біз Құдайдың ең асыл туындысын — мықты, адал, қорықпайтын, тік мінезді адамды қалай құрметпен қарсы аламыз! Роберт Ли бізге және адамзатқа берілген сондай батыр еді. Ол өз халқының азабын бөлісу үшін федералдық армияның басшылығынан бас тартқанда да, Геттисбергтегі сәтсіздік үшін кінәні өз мойнына алғанда да немесе жеңіліс қамытын шағымсыз кигенде де — ол әрқашан сол момын, ұлы, өзін құрбан ете білетін тұлға болып қала берді. Мұнда ол соғыс алаңындағыдан кем түспейтін қасиеттерін көрсетті. Мұнда азаматтық және отбасылық міндеттерін атқару барысында, ол күн сайын өз әскерін бастап, ертеңінде қайтадан қанға боялатын далада ұйықтаған кездеріндегідей асқақ өмір сүрді. Енді ол біздің арамыздан мәңгілікке кетті. Одан қалғаны тек мәрмәр тастың астындағы бір уыс топырақ па? Жоқ! Уақыттың түңғиығынан көтерілген ғасырлар «Жоқ! » деп жауап береді. Олар Құдайдан қорқып, адамдарды сүйіп өткендердің есімдерін ғана өздерімен бірге сақтап қалады.

— ДЖОН УОРВИК ДАНИЭЛЬ, 1883 ж.

Сөйлесу — студенттің зертханасы мен шеберханасы. — ЭМЕРСОН, Эсселер: Шеңберлер

Шын мәнінде, сөйлесудің жиынтық күші баспасөз бен мінбердің біріккен күшінен де жоғары болуы мүмкін. Сократ өз ақиқаттарын көпшілік алдында емес, жеке әңгімелерде үйреткен. Гете мен Кольридждің үйіне адамдар олардың сөздерінен тәлім алу үшін баратын.

Әлемді өзгертетін көптеген сөздер сөйлесу барысында айтылады. Дипломаттардың конференциялары, іскерлік келіссөздер, директорлар кеңесінің шешімдері — мұның бәрі мұқият, бірақ бейресми сөйлесудің нәтижесі.

Мұнда ерік-жігеріңізді іске қосыңыз, өйткені сіздің мәселеңіз — зейіннің шашыраңқылығы. Сіз өз ойыңызды таңдалған сөйлесу бағытында ұстауға мәжбүрлеуіңіз керек және кездейсоқ пайда болған басқа тақырыптарға алаңдамауыңыз қажет. Мұнда сәтсіздікке ұшырау — тиімділікті толық жоғалту деген сөз.

- Бүкіл топқа қызықты болатын тақырыпты таңдаңыз. Түскі шай ішу кезінде газ қозғалтқышының механизмін немесе ерлер кешінде гүл өсіруді талқыламаңыз. - Қоғамдық ортада жеке басының мұң-мұқтажын немесе біреудің мінезінің кемшілігін көрсету — әдепсіздік. Әлем бақыт іздейді. Олар сіздің ауруларыңыз бен қиындықтарыңызға ұзақ уақыт қызыға алмайды. Джордж Коханның ережесін қолданыңыз: «Қоштасқанда оларды әрқашан күлдіріп кетіңіз». - Сөйлесуден «Мен» деген сөзді алып тастаңыз. Тоғыз жүз жеті адамның ішінен тек біреуі ғана өзі туралы айтып, басқаны жалықтырмауы мүмкін. «Мен» деген сөзді шамадан тыс қолдануға болмайды.

1914 жылы 18 қазанда Бруклиндегі Плимут шіркеуінде айтылған сөз.

Сол кезде Испания солтүстікке қызыға көз тастады. Ләззатқа мас болған, құмарлықтан қажыған Император Карл V өз алтыны мен тағын ұлы Филипп патшаға қалдырды. Қазынасының ортайғанын көрген Филипп 10 000 испан солдатымен герцог Альбаны тонау экспедициясына жіберді. Олардың келуі Антверпенді үрейге бөледі, өйткені оның көпестері соғыспен емес, саудамен айналысатын. Испандардың Антверпенді тонауы тарихтың жиіркенішті беттерін құрайды. Үш күн ішінде 8 000 еркек, әйел мен бала қырғынға ұшырады, ал шарап пен қанға мас болған испан солдаттары нағыз ібілістерше адамдарды шауып, суға батырып, өртеп жіберді. Бельгиялық тарихшы бізге 500 мәрмәр үйдің күлге айналғанын айтады.

Бір оқиға бұл жағдайды айқын көрсетеді. Испандар қалаға жақындағанда, бір бай буржуа ұлының үйлену тойын тездетті. Рәсім кезінде солдаттар қала қақпасын бұзып, байдың үйіне басып кірді. Олар қонақтардың әмияндары мен асыл тастарын тартып алып, оған қанағаттанбай, күйеу жігітті өлтіріп, ер адамдарды бауыздап, қалыңдықты түн қойнауына алып кетті. Келесі күні таңертең көшеде өлі денелердің арасынан есі ауысқан, жартылай жалаңаш жас әйел табылды. Соңында ол бір жасты тауып, оның басын тізесіне қойып, жас ананың сәбиін жұбатқанындай ән айтып отырды. Жанынан өтіп бара жатқан испан офицері бұл көріністен ұялып, солдатқа қызды осы азаптан құтқару үшін қанжар жұмсауды бұйырды.

Маврларды қуып шығу — ғылымға, саудаға, өнерге және әдебиетке жасалған ең ауыр соққылардың бірі болды. Тарихшы Испанияның континенттердегі ізін қанды жол арқылы бақылайды. Испанияның қолы тиген жердің бәрі жансызданды. Кортес заманынан бері оның капитандары уәде берген жерде, сөйлеген тіл өтірік пен сатқындықтан шіріп кетті. Ең жабайы аңдар джунглиде емес; адам — жыртыш арыстан, адам — паршалайтын қабылан, адамның жеккөрініші — улайтын жылан, ал испандық Бельгияға бақшаны шөлге айналдыру үшін келді. Бір жыл ішінде, 1568 жылы, 125 000 халқы бар Антверпенде 50 000 адам ғана қалды. Көптеген адамдар қылышпен және отпен өлтірілді, бірақ мыңдаған адамдар өндіруші және теңізші ретінде өмірлерін қайта бастау үшін Англияға қашты; және жылдар бойы Бельгия үрейлі тозаққа, азаптаушылары испандықтар болған мекенге айналды. Антверпенге келген қонаққа әлі күнге дейін көпестерді жасырған алтындарын бергізу үшін созатын қинау сөрелерін көрсетеді. «Боянған аруды» көруге болады. Ол құшағын ашып, құрбандығын басады. Испандық өз найзасымен көпесті осы ажал құшағына итереді. Барқытпен қапталған темір қолдар біріккенде, бір шеге әр көзге, біреуі ауызға, енді бірі жүрекке кіреді. «Боянған арудың» еріндері уланған болатын, сондықтан сүйіс өлімге әкелетін. Қабырғалары бұрандалармен қысылатын зындан — тағы бір азаптау құралы болды, онда құрбан күн сайын өз камерасының кішірейіп бара жатқанын көріп, жақында жаншылып өлетінін білетін. Мыңдаған жазықсыз ерлер мен әйелдер базар алаңында тірідей өртеледі.

Эгмонт өз елі үшін бәрін жасаған болатын. Ол халықтың мүддесін қорғау үшін өз кемелерін, саудасын, алтынын жұмсады. Ол үлкен отбасының — әйелі мен он бір баланың әкесі еді және халық оны қатты жақсы көретін. Бірақ Альба алған бетінен қайтпады. Ол көпестер мен буржуалардың әлі де жасырулы алтыны көп деп шешті және егер ол олардың ең батылдары мен үздіктерін өлтірсе, бәрін үрей билейді де, өзіне қажетті алтын табылады деп ойлады. Бүкіл халық бұл көріністі көрсін деп, ол тұтқындарын Брюссельге апарды және олардың басын қоғамдық алаңда шабуға шешім қабылдады. Кешке Эгмонт ертең басы шабылатыны туралы хабар алды. Қоғамдық алаңда эшафот тұрғызылды. Сол кеште ол өзін-өзі ұстаудың үлгісі болып табылатын хат жазды.

ЛАМОРАЛ Д’ЭГМONT»

Осылайша, Голландия үшін Джон Элиоттың Англияға, Лафайеттің Францияға немесе Сэмюэл Адамстың осы жас республикаға жасаған еңбегіндей еңбек сіңірген адам қайтыс болды.

Сегіз жыл бұрын осы түні мен тұрған жерде жас грузиялық тұрған еді, ол өзінің мұнда келуінің «маңыздылығын» тектен-тек мойындаған жоқ және шешендігін мен қайталай алмайтын сөздермен Жаңа Оңтүстіктен Жаңа Англияға біріккен ел болу туралы үндеу тастады.

Ол қазір арамызда жоқ. Бірақ оның өмірі қысқа болса да, көктен берілген миссиясы орындалды; балалық шағындағы арманы жүзеге асты; өйткені ол жер бетіне бейбітшілік, адамдарға ізгі ниет туралы хабарды жеткізу үшін Құдаймен тағайындалған еді және бұл істі аяқтап, көгершіннің кемеден ұшқаны сияқты, фәни көздерден ғайып болды.

Сондықтан мен құлдар ойнаған музыкаға билеп, оны бостандық деп атаған жібек шұлықты адамдардан, Эстер Приннің (әйгілі роман кейіпкері) масқара болуына себепші болып, оны дін деп атаған биік қалпақты адамдардан — ақыл мен шындық арқылы зұлымдыққа соққы беретін америкашылдыққа үндеу тастаймын. Мен Жаңа Англияның патриархтарынан Жаңа Англияның ақындарына: Эндикоттан Лоуэллге, Уинтроптан Лонгфеллоға, Нортоннан Холмске үндеу тастаймын; және мен пуритандар мен кавалерлердің арғы жағында жатқан, бәріміздің тегіміз болып табылатын ортақ азаматтық пен ортақ шығу тегінің атынан үндеу тастаймын. Жауыздықпен емес, шейіттердің қанымен қасиетті болған, патшалар мен діни қызметкерлердің қулығынан қараңғыланған сол өткен шақ өз өлілерін өзі жерлесін. Қазіргі және болашақ заман әншілердің әнімен жаңғырсын. Олар үйрететін сабақтарға, олар шығаратын заңдарға бақыт қонсын. Көретін көзге, ашатын нұрға бақыт қонсын. Құдайдың оң жағында отырып, сүйіспеншілікпен жол көрсететін Төзімділікке бақыт қонсын, шынайы дінге, шынайы республикашылдыққа және шынайы патриотизмге, ұрандар мен белгілерге, жалғандық пен кумирлерге деген сенімсіздікке, өз еліміз бен өзімізге деген сенімге жақындататын барлық нәрсеге бақыт қонсын. Мұны айтқан Коттон Мазер емес, Джон Гринлиф Уиттиер еді:

Кумирлерімізді құлат — қират, Қанды құрбандық үстелдерімізді — бізге Өзіңді Өз адамзатыңнан көруге нәсіп ет! »

Материалдық өндірістегі барлық жетістіктерден де бұрын, ол өзі құруға үлкен үлес қосқан саяси құрылымның мызғымас күшін көре алса, одан да бетер таңғалар еді және қуанар еді. Біз бүгін түстен кейін отырған осы аймаққа иммиграция толқыны бірінен соң бірі келді; Вирджиниядан келген ағылшындар ағылып келіп, ағылшын қасиеттерін, әдебиетін, ойлау әдеттерін әкелді; бастапқыда Ольстерден келген шотландтар немесе шотланд-ирландықтар Орталық Пенсильваниядан келді; Оңтүстік Ирландиядан католиктер; Оңтүстік және Шығыс Орталық Еуропадан жаңа топтар келді. Бүгін 4-ші шілде емес. Бірақ кез келген мектептің адамдары бұл риторикалық асыра сілтеу емес, бұл тек ащы шындық екенімен келіседі: осы бітпейтін әртекті элементтер тасқынын бір біріккен, тұрақты, еңбекқор және бейбіт мемлекетке айналдыру және сіңіру — Рим империясы да, Рим шіркеуі де, Византия империясы да, Ресей де, Ұлы Карл да, Карл V те, Наполеон да ешқашан тең келе алмаған немесе жақындай алмаған жетістік.

Біз әдетте Ескі әлемдегі либералдық прогрестің баяу қарқынын ескі әлемде тамыры терең жатқан — бұтақтары жалаңаш әрі сынған болып көрінсе де — наным-сенімдердің, сарқындылардың, қателіктердің, анахронизмдердің, конвенциялардың, институттардың кедергілерімен салыстыра отырып ақтауға бейімбіз. Дегенмен, іс жүзінде сіздердің қиындықтарыңыз сіздер жемісті мұрасына ие болған ескі өркениеттердің қиындықтарынан кем емес еді. Бұл алып сіңіру міндеті, әртүрлі сенімдегі және нәсілдегі адамдарды ассимиляциялау қажеттілігі бірегей болды. Екінші қиындық бұдан да ауыр болды — орталықтандырылған федералды жүйені жергілікті тәуелсіздікпен ұштастыратын және ұжымдық энергияны жеке бостандықты ынталандырумен біріктіретін қуатты және бай мемлекетті қалай құру және жұмыс істету керек еді.

Осы соңғы қиындық, сіздер осы уақытқа дейін сәтті жеңіп келген, қазіргі уақытта Ана елінің (Ұлыбритания) алдында тұр және оның мемлекеттік қайраткерлерін қатты толғандыруда. Бостандық пен одақ Американың егіз идеялары деп аталды. Олар Ұлыбританиядағы барлық жауапты адамдардың да егіз идеалдары; дегенмен жауапты адамдар ортақ мақсатқа баратын ең қауіпсіз жол туралы өзара келіспейді және басқа жағынан бізге дос болып табылатын мұхит біздің аралдық мемлекетіміз үшін, дәлірек айтқанда, аралдық мемлекеттер тобы үшін сіздердікі сияқты континенттік мемлекетте жоқ кедергілерді тудырады.

Ешкім қиындықтар қалмады деп сенбейді. Олардың кейбіреулері анық. Бірақ бұрын қауіптер мен зияндарды жеңген парасаттылыққа, шыдамдылық пен табандылықтың қоспасына болашақта да сенуге болады.

Кейде адамға тән ерлік пен батылдық, тіпті даналық көріністері болса да, бұл хикая анархия мен апат хикаясына тым ұқсас болды, ол әлі де Америка мен Еуропадағы мемлекет қайраткерлері үшін көптеген қиындықтар қалдырды. Ол сондай-ақ философиялық ойлау қабілеті бар зерттеушілер үшін әлеуметтік, шіркеулік, діни және нәсілдік қозғалыстың бүкіл саласында кездесетін ең қызықты проблемалардың бірін қалдырды. Неліктен біз осы жарты шардың оңтүстігінде солтүстігіндегідей қуатты федерацияны — Рио-Грандеден Горн мүйісіне дейін созылып жатқан ұлы испан-америкалық халықты кездестірмейміз? Бұл сұраққа жауап беру — Ескі әлемдегі көптеген терең тарихи күштерге жарық түсіру деген сөз, өйткені бұл Жаңа әлемдегі қозғалыстар солардың жалғасы мен айқын кеңеюі ғана.

Тарих бізге он алтыншы ғасырда испан билігінің ұлылық пен даңқтың шыңына көтерілуінен асқан қандай айбынды құбылысты көрсетеді? Мұсылмандар ғасырлар бойғы кескілескен және табанды соғыстан кейін шегіндірілді; бүкіл түбек бірыңғай сеніммен біртұтас билікке біріктірілді; Неапольден, Сицилиядан, Канар аралдарынан орасан зор иеліктер алынды; Франция тізе бүктірілді, Англияға қауіп төндірілді, Азия мен Солтүстік Африкада елді мекендер құрылды — Америкадағы Испания алып континентке және бірнеше керемет аралдар архипелагына ие болды. Дегенмен, бір ғасыр өтпей-ақ, Испанияның егеменді айбыны үлкен құлдырауға ұшырады, оның қол астындағы аумақ қысқарды, Жаңа әлем кен орындарының ертегідей байлығы ысырап болды, ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіп қирады, оның саудасы бәсекелестерінің қолына өтті.

Маған тағы бір сәт ауытқуға рұқсат етіңіздер. Мен келген аралда (Англия) бізде өте жақсы әдет бар: еліміз сәтсіздікке ұшырағанда, мүмкіндігінше аз сөйлеп, оны патриоттық ұмытуға батырамыз. Осыдан бір ғасырдан аз уақыт бұрын Англияның қазіргі Аргентинаны басып алу үшін екі рет әскери күш жібергенін еске түсіру таңғаларлық. Нәсілдік мақтаныш пен қас ниетті сенім бізге тым күшті болып шықты. Екі экспедиция да сәтсіз аяқталды және бүгінгі тарихшы үшін егер соғыс сәттілігі басқа жаққа бұрылса, Ла-Плата аймағы британдық болып, одан кейін үлкен британдық иммиграция келсе, Оңтүстік Американың қоңыржай аймағы үшін бұл қандай айырмашылық болар еді деген сұрақ қана қалады. Мені Монро доктринасын ұмытқан ауыр қылмысқа кінәлі деп ойламаңыздар. Бұл маңызды декларация біздің генерал Уайтлок Буэнос-Айресте тойтарыс алғаннан кейін көп жылдар бойы жасалған жоқ, дегенмен мистер Самнер және басқа адамдар Каннинг Америка Құрама Штаттарын Оңтүстік Америка істеріне еуропалық араласуға қарсы тұруға шақырғанда, шын мәнінде Монро доктринасын алғаш бастаған адам болды деп есептейді.

Бізге айтылғандай, адамзаттың төрттен бесі өз тегін ағылшын ата-бабаларынан тарататын күн жақын, дәл бүгінгі Америка Құрама Штаттарындағы ақ нәсілді адамдардың төрттен бесі сияқты. Олардың айтуынша, осы ғасырдың соңына қарай Франция мен Германия сияқты елдер, егер олар жаңа бірігулерден тыс қалса, саяси әлемде Голландия мен Швейцария сияқты салыстырмалы позицияға ғана ие болады. Бұл ойлар бізді алысқа апармайды. Маңызды нәрсе, бәріміз білетіндей, адамзаттың қанша бөлігі ағылшынша сөйлейтінінде емес. Маңыздысы — ағылшынша сөйлейтіндер, мейлі ескі жерлерде болсын, мейлі жаңа жерлерде болсын, басқа тілдегі және басқа текті халықтармен адамзат арасындағы саяси, әлеуметтік және интеллектуалдық басымдық үшін асқақ, жомарт және тоқтаусыз бәсекеде болуға ұмтылуы керек. Осы асыл күресте жүлдеге үміткерлер тым көп болады деп ешқашан қорықпауымыз керек.

Сіздердің қабілетті ғалымдарыңыз айтқандай, Джефферсон мұнда еркін, батыл және жақсы реттелген саяси өмірге деген ағылшын талпыныстарының ескі тілін — салтанатты дәстүр мен асыл сөздерге бай тілді қолданды, оны Бучанан, Мильтон, Хукер, Локк, Джереми Тейлор, Роджер Уильямс және басқа да көптеген қарапайым, бірақ бостандықтың табанды пионерлері мен мойындаушыларынан кездестіруге болады. Әттең, алыстағы солтүстік теңіздегі сол арал болмағанда, әлемнің қандай боларын жиі есептеп көруді ұмытпаңыздар! Бұл уақыт өте келе қазіргі заманның кең арнасына айналған салалар еді. 1776 жылы жаңа болған нәрсе — ойдың нақты мемлекеттік құрылымға айналуы еді.

Прогресс деген не? Саясаттың ең кең мағынасындағы күрделі өнерінде асықпаған дұрыс және анықтама беруге асықпау керек. Егер сізге қарадүрсін сөз керек болса, анықтамадан артық ештеңе жоқ. Немесе көптеген анықтамалар қарадүрсіндік пен парадокс арасында тұрады деп айтамыз ба? Мен ешқашан санамасам да, діннің 10 000 анықтамасы бар дейді. Поэзияның да сондай көп анықтамасы болуы керек. Бостандықтың, тіпті бақыттың да анықтамалары бұдан кем болмауы мүмкін.

Ішкі тұтынудан асып түсетін өнімдеріміз шетелде өткізілуі тиіс. Артық өнім шетелдік нарықтар арқылы жеңілдетілуі керек және біз мүмкіндігінше барлық жерде сатып, саудамыз бен өндірісімізді арттыратын жерден сатып алуымыз керек, осылайша отандық жұмыс күшіне деген сұранысты арттырамыз.

Қаншама ел біздің қайғымызды бөлісе алады! Мен қастандық үкіметтің күнделікті өміріне айналған алыс аймақтар туралы айтпай-ақ қояйын. Бірақ бізбен тығыз байланыстағы халықтар арасында — «азат етуші» деген асқақ атаққа ие болған сол дана әрі жұмсақ автократты; Франция әлі күнге дейін жоқтайтын сол ағартушы әрі жомарт азаматты; тек өз халқы үшін өмір сүрген Италияның батыл әрі рыцарьлық королін; және ең өкініштісі, зиянсыз өмірі тіпті жын-перінің де ашуын тудыра алмайтын сол көркем де қайғылы императрицаны кім ұмыта алады? Мұндай зұлым рухқа қарсы ештеңе — ізгілік те, отансүйгіштік те, жас та, кәрі де, ар-ұждан да, аяушылық та көмектеспейді. Тіпті білім де бұл зұлымдыққа қарсы жеткілікті қорғаныс деп айта алмаймыз, өйткені соңғы жылдары адамзатты дүр сілкіндірген қылмыскерлердің көбі сауатсыз емес, қарапайым мектептерден шығып, кісі өлтіру арқылы дар ағашына кеткендер еді.

Бүгін өмір сүріп жатқан және 1860 жылы жас болған адамдар күмән мен белгісіздіктің ұзақ ымырты аяқталып, әрекет ету уақыты келгенде жер мен көкті толтырған даңқ пен салтанатты ешқашан ұмытпайды. Авраам Линкольннің сөзі тек жоғары адамгершілік маңызы бар оқиға ғана емес, сонымен бірге ауқымды маңызы бар оқиға болды; Эллсворттың милиция ротасын жаттықтыруы ұлттық назарды аударды; ашық аспанда желбіреген ту жастардың жанарына жас үйірді. Шешендік сөз тіркесі болған отансүйгіштік түйсік, логика мен сезім біріккен жалынды эмоцияға айналды. Ел құтқаруға лайық еді; оны тек отпен құтқару мүмкін еді; ешқандай құрбандық тым үлкен емес еді; ел жастары бұл құрбандыққа дайын болды; игілік келсе де, қасірет келсе де, олар дайын еді.

Уильям Мак-Кинли он жеті жасында елінің бұл шақыруын естіді. Ол қарапайым уақытта әскери өмірге қызықпайтын жастардың қатарынан еді. Оның табиғаты қарапайым сарбаздан мүлдем басқаша болды. Оның өмір, оның сыйлары мен ләззаттары туралы жорықтар мен шайқастардан басқа армандары болды. Бірақ оның ойынша, ешқандай таңдау немесе күмән болған жоқ. Таңғы самалмен желбіреген ту оның елінің шақыруы еді. Кернейдің толқытатын үні оны — тек оны ғана — қатарға шақырды. Оның алғашқы формадағы портреті бәріңізге таныс — қысқа, мығым тұлға; сабырлы, ойлы жүз; терең, қара көздер. Бұл майданда қажет екенін сезгенде, үйде отыра алмайтын бозбаланың бейнесі. Ол жақсы сарбаз болатын қасиеттерге ие еді. Егер ол он жасқа үлкен болса, ротаның басында кіріп, дивизияның басында шығар еді. Бірақ ол қолынан келгенін істеді. Ол қатардағы жауынгер болып жазылды; ол бағынуды үйренді. Оның салмақты, парасатты мінезі, шұғыл да қырағы тиімділігі көп ұзамай басшыларының назарын аударды. Ол кішігірім істерде де сенімді болғаны сонша, оған көбірек міндеттер жүктелді. Ол лагерьде де, жорықта да шаршамайтын; шайқаста шапшаң, салқынқанды және батыл еді. Ол соғыс аяқталғанда армиядан жоғары шенмен кетті, Президент Линкольн оған шайқастағы ерлігі үшін атақ берді.

Болашақта адамдар біздің ұлы Азамат соғысынан ғибрат алғысы келгенде, біздің екі айбынды армиямыздың тарихында соғыстың аяқталу жолынан артық таңғаларлық ештеңе болмайды. Конфедерация армиясы уақыттың келгенін көргенде, олар фактілердің аяусыз логикасын мойындап, соғысуды тоқтатты. Одақ армиясы өзінің қажет емес екенін көргенде, ешқандай наразылықсыз немесе күмәнсіз, ешқандай шарт қоймай, қайтарым сұрамай, жеңістің ең қызған шағында қаруын тастап, бейбіт азаматтардың қатарына қайта қосылды. Ұлт туғаннан бері оның өзін-өзі басқаруға деген берік қабілетін дәлелдейтін бұдан артық оқиға болған емес. Екі тарап та бұл даңққа бірдей ортақ. Олар теңдесі жоқ маңызды пікірталас өткізіп, оны тең энергиямен шайқасып аяқтады. Шешім қабылданды — және соғыстың қашан аяқталғанын және мәңгілік бейбітшілік сағатының қашан соққанын білуі екі жақтың да мәңгілік абыройы болып табылады. Біз ымыраға қарағанда жойылуды артық көретін басқалардың жанқиярлық батылдығына таңғалуымыз мүмкін, бірақ парасаттылықтың және, айта кетейін, көреген отансүйгіштіктің сыйы Грант пен Ли сияқты, ар-намыс пен ел үшін қашан соғыс тоқтату керектігін білген адамдарға тиесілі.

Оның әдеттегі мінезіне жат даңқтың ең аз қалаулы түрі — сәтті соғыс — бақыланбайтын оқиғалардың әсерінен оған бұйырды. Ол мұның келетінін сезді; оның қажеттілігіне өкінді; алдымен оның алдын алу үшін, содан кейін оны барынша кешіктіру үшін достарымен қарым-қатынасын үзілу шегіне дейін жеткізді. Бірақ шешім қабылданғанда, ол соғысты шешуші мәреге жеткізу үшін ең жоғары қуатпен және жауынгерлік қабілеті әлі де сақталған кемел мемлекеттік қайраткерге тән интеллектпен жұмыс істеді. Соғыс ол үшін азап болды; ол оның қысқа әрі нәтижелі болғанын қалады. Оның қайырымды ықыласы қол астындағыларға да берілді және көптен күткен, салдары өте маңызды болған соғыс жүз күнде аяқталды.

Мистер Мак-Кинли басым дауыспен қайта сайланды. Нәтижеге хабары бар адамдардың күмәні аз болды, бірақ ол белгілі болғанда, тек осы елде ғана емес, барлық жерде капитал мен өнеркәсіп жетекшілері арасында жеңілдік пен сенімнің нығаюы байқалды. Олар жақын болашақтың қауіпсіз екенін және сауда мен коммерцияның кез келген салада батыл алға баса алатынын сезді.

Осындай жоғары үмітпен, жомарт күтумен ол Баффалоға барды және сол жерде, мәңгілік табалдырығында, өзінің үнінің биіктігімен, мінсіз адамгершілігімен, көзқарасының кеңдігімен ұлтқа өсиеті деп санауға лайық сол ұмытылмас сөзін сөйледі. Оның елге деген мақтанышы мен оның табысына деген қуанышының арасында Киплингтің «Ұмытпайық» атты асқақ гимніндегідей, салтанатты ескерту сарыны байқалды.

Сен кеттің; аспан тұңғиығы Сенің бейнеңді жұтты, бірақ менің жүрегіме Сен берген сабақ терең ұялады, Және ол жақын арада кете қоймас.

Ол, аймақтан аймаққа, Шексіз аспанда сенің нақты ұшуыңды бағыттайды, Мен жалғыз жүруге тиіс ұзақ жолда, Менің қадамдарымды дұрыс бағытқа бастайды.

Сенің қылышыңды басқа қол ұстар, Туыңды басқа қол биікке көтерер, Кернейдің үнімен салтанатты, Қабіріңнің үстінде жеңіс әні шырқалғанша. »