Өз көзіммен

Авторы: Жұмекен Нәжімеденов

Жұмекен Нәжімеденов Өз көзіммен Қазақтың Мемлекеттік Көркем Әдебиет Баспасы

Бесікте – Ана, бесікте – бөбек: Бірі тербеледі, бірі тербетеді. Бал-бөбек былдыр, өсіп те келед, Анаға жалғыз, сол жетеді. Ана, Ана, қайран ана! Тербейді Ана әлемдегі күлкіні, Нұр себеді аналардың кірпігі өліге де ояуға, Ана дайын біреу үшін жылауға, біреу үшін аяуға. Тербейді Ана қуанышты, бақытты, тербейді Ана – тебіренеді жаны шын. Тербейді Ана уақытты; Барлық әлем – бір-ақ бесік Ана үшін. Тербейді Ана бөбегін, Сол арқылы тербетеді өз елін, Құмын, тауын, өзенін. Тербейді Ана көлеңкені, шуақты – Планетаның алақаны сияқты... 1963, 1982

Өткен күндер көп шытынып қабағын, Маңдайыма түсті содан көп әжім... Күнмен бірге көзімді ашам көру үшін аспанның да қабағын Түн түнегін көрмеу үшін кірпігімді жабамын. Шадыман күн керек бізге мәңгілік! Көк бұтақта ақ көгершін бола ғап Отыр біздің үміттер мен қанағат. Әрбір сәби жанарында күлкісі тұр заманның, Замана тұр сол сәбидің жанарына паналап. Бейбітшілік керек бізге мәңгілік! Ой күлінен тазарып ед көп кеуде,– біз дайынбыз әр ұшқынды ертең жанар от деуге. Ерікті ғой жас тіршілік бұдан әрі өсуге, ерікті ғой жасыл бұта бұдан әрі көктеуге: Бейбітшілік керек бізге мәңгілік! 1963, 1982

Дымқыл жапырақ майыстырып талды иіп, Жасыл бұта бір-бірінен сәл биік, Бөбектері секілді осы көктемнің, Көктем, көктем... тал басына қалды ұйып. Көктем әкеп гүл букетін салды үйіп, Қақсып қалған тамырларға қан құйып. Байғұс ара шырын іздеп шарқ ұрды, Тіршіліктің таңдайы үшін бал жиып. Ду-ду етіп гүлден-гүлге көшеді, Тәттілерге ауыз неткен өш еді – Өздері жеп бітірер ед жиғанын, бал екенін білмей жүр ғой деседі. Оу, аралар, неткен ғана өжетсің!! Өз нәпсіңді жүрсің бе әлде тежеп шын? Өмір бойы араға ұқсап бал жинап, Өзің оны сезбегенге не жетсін! 1963, 1982

Әдемі үннің әр тамшысын аулап ап, әлдеқайдан тартады әнші саумалап. Бір жақ ұшы сайда жатыр бұл әннің, бір жақ ұшы сонау асқар тауда қап; Үзілмейді, ән шұбалып тұр қалғып, әр көңілде аунап түскен сырды аңдып. Әр көңілдің өз алаңы өзінде, әнге балқып босаңсыған кезінде. Әр кеуденің өзіне аян өз жаны, жарысты ойлар бір-бірінен озғалы. Алқалы ана бір күрсінді… Мынау ән Қайдағыны қайдан ғана қозғады?! Ән желеңін жел иығы бос ілді, сөйтіп бұл ән желге мініп жосылды. Ән біреуді жеңілдетіп жіберді, ән біреуге салмақ болып қосылды.

Ер тыңдаса – екілене тасыған, ез тыңдаса – ежегейдей жасыған. Атыраудан көтеріліп асыл ән, Бір қайрылды Алатаудың басынан... Бұл жүрекке жолай алмас тосаң-мұң ән жанымен тосамын мен дос алдын. Сөзбен айтып жеткізе алман, мен Сізге өзін салып берсем қайтед осы әннің? 1963, 1982

Көңіл шалқып кеткен шақта көкжиекке қараймын: батып жатыр, шығып жатыр талай күн. Бір қуаныш болып тұрса – жарайды он бесінде әр айдың. Жалақы алар күні сын-ды жарлының бір үмітпен өтіп жатыр бар күнім. Ал, кей күнім түңілдіріп кетеді, қара жерге үңілдіріп кетеді. Бір күн кетсе, бір күн жолда келеді бірақ бәрі тірлік нұрын себеді: қайнай-қайнай сірі болдым әйтеуір, ойлай-ойлай тірі болдым әйтеуір. Болды күнім ашу менен ыза алған, қара бұлттың қабағынан қызарған. Бір күн мені қартайтты деп айта алам, Бір күн мені сәби қылды қайтадан. Бір күн маған ұсынып ед қоңыр нан, Бір күн оны қағып кетті қолымнан. Бір күн маған құшақтатты қыр гүлін... бәрін қоссаң – шықты менің тірлігім! Жаңа күннен не түсінер екем деп, көкірегімді бір ыстық ой мекендеп, көтерілем күнмен бірге тепеңдеп, көкжиекке күнмен бірге жетем деп.... Бірақ... бірақ келер күндер көп еді – бәрін де өзім қарсылағым келеді. Кеткен күнмен қоштасамын қия алмай, Келер күнді көру үшін ұялмай. 1963, 1982

Болмаса да көк өзенім гүрлеген, көп өзенмен бірге ағамын, бірге мен. Ой түбінен ойнап туған жырменен тыныш таппай – тірі болып жүр денем. Ойнай алман, ойнай алман сөзбен мен, жаси алман жақтырмаған көздерден. Тағдырымды өлшей алмас безбенмен өз басының безбені жоқ кез келген. Жан емеспін қолда барға бұлданған, жеңер мені күндіз күлкі, түнде – арман. Еске алуға жарамайды өткенім, өткен күннен келер күнім көп менің. Сол секілді ойларым да теп-тегін, келмейді оны үнемдегім, ептегім. Сондықтан да жиі жанам, сенем мен, жығыламын кейбір асау теңеуден. Осынау бір олпы-солпы өлеңмен өзімді-өзім түсіндіріп келем мен...

...Кіріп келдім сонау өткен күнге мен, Ат делбесін, сабын ағаш найзаның Ұстады екен қай данышпан, қай залым?! Салқындықты сезініп-ақ тұр денем. Сары алтындар – салқын рух, жылы ұшқын жүзінде тұр дір-бір етіп қылыштың. Қаталдықтан патша болған баяғы, анау әлгі... Қаһарлы Иван таяғы. Мынау бөрік... неткен ауыр, жасаған! жеңіл шығар Мономахтың басы одан. Патша сыйлық жасаса егер патшаға Береді екен алтын қылыш, ат-шана... бір бұрышта: ауыр арба, пар-пар ат сол заманның күнәсін тұр арқалап. Көзі өмірде тоймаған-ау шамасы, мынау киім түрлеріне қарашы: бір шапаннан нұрлы шығыс бояуы маған қарап күлімсіреп қояды. Мына аяқта Фирдоусидің көз жасы, төгіп алма, достым, байқап қозғашы! Ал, мынасын түсінбедім тегі мен Сыйлық дейді Уйтменнің елінен. Одан-бұдан келіп кірген «олжаны» Күзете ме Лермонтовтың қанжары?– бір бұрышта көрген түстей тұр алыс, жүзінде – кек, желкесінде – қуаныш... О, керемет! Шымырлатты құйқаны қамшыларға жұғып қалған құл қаны. Балшыққа емес, қанға шіріп тозғандай сол кездегі патшалардың ұлтаны. Бірақ, бірақ... табақшаны көр мына гүл салыпты құдай салу орнына. Сол бір өшіп бітер күннен – обадан, келешекке қол созыпты сол адам. Көріпті ол бүгінгінің гүл-жүзін көріпті ол ертеңгінің жұлдызын, гүл салған қол қуаттырақ дер ем мен мың-сан мылтық жасап шыққан шеберден! Салқын сәуле құйылады төбеден, Қарулардың ызғары өтті денеден. Жүр, Қалеке, шығайықшы,

Қарт Москва лүп-лүп етіп жүрегі, әр сәбидің адымымен жүреді. ...Әрбір халық сөйлесе де әр тілде, барлық халық бір-ақ тілде күледі! 3. Қыздар моласы Мраморлар, мраморлар!..

Жұрт көзінен аққан жасты бұршақтап, мраморлар қайсарлықпен тұр сақтап. Мраморлар, мраморлар безерген – безергеннен сезім іздеп кезем мен. Айнала үнсіз, үнсіз болып мен тұрмын, Түк белгі жоқ мына біреу сорлыда. Жота-жота топырақты көр мына: ұқсайды екен бір апаттың орнына... Мраморлар, мраморлар – кіл үнсіз, Сөйлеуге тіл, иілуге буынсыз .. ...Міне, мынау Гоголь ақын әйгілі, Блок жатыр – баяғыша қайғылы. Есениннің кең даласы жап-жасыл Анау жерден көтерді бір шал басын: «Неғыламыз тағдыр басқа салғасын Сезем күйдің енді жерде қалмасын!»– Затаевич отыр құрып малдасын. Кенеттен бір жуан дауыс гүр етті,

Мрамордан жұлып алды ол жүректі – «Владимир Маяковский» жазуы Әр әріптің ақсияды азуы. Мраморлар жаңғырығып жатты бір, естігендей бұл есімді тап бүгін, Владимир Маяковский деді алап,– тастар кетті төмен қарай домалап... Кешір, досым, болған жоқ-ты дәл олай, қиялыма сенемін мен баладай. Естілсе егер Маяковский деген үн дәл осылай естілер деп сенемін! Мраморлар – ескерткіштер тұр үнсіз, сөйлеуге тіл, иілуге буынсыз... Қызық атау: «Қыз моласы» несі бұл, қайда қоймақ ақындардың есімін! Сұмдық! Деуге жетпей тұрды батылым, Әлде ақынды... ескерткіштен қызғандым?! Әлде халық барлық жақсы ақынын жүрегіне жерлеген бе қыздардың?!– Тоңбасын деп бұла-жырлар...

Мраморлар, мраморлар! 1963, 1982

Жалқау құмдар жатып апты іркілдеп, жалқаулықпен әлденені ұтардай. тамшы суды талмап әрең жұтардай Кер төбенің көмекейі бүлкілдеп. Дүниенің көк картасын жолақ қып Жатты талай жалқаулық пен олақтық. Талай ізді осы құмда жоғалттық, талай жылды осы құмға тонаттық. О, жалқау құм!... Жыр жазар ем не түрлі: Махамбет пен Абай аға секілді. Болмай жатыр. Көрсетуге ұялам Өлең жазып алып жүрген «екімді»... Өз мінімді өзіме айтып мен тұрмын, қурайлардың ызыңы құлағымды толтырды. Жел «үп» етсе кемсең-кемсең етеді Қып-қызыл құм – иегіндей бір жылауық кемпірдің. 1963, 1982

Бірінші өлең Тау сүйеп иегін көкжиекке үмітін тұр артып. Тағы бір ғажайып түн өтті – тек қана үлгердім құмартып. Тағы бір таң атты арайлы, тағы бір жаңалық сезінем. Көк аспан әйнектен қарайды кызыл күн көзімен. Кешегі жырым ба – бұл жырым, кешегі ойым ба – масқара-ау! Мына таң өзгеше сайратып бұлбұлын ұялтып тастады-ау! Алатау оянды жаңғыра, Нұр-шуақ жапыраққа жымиды. Бұйырды, бұйырды таң мына төсекті тезірек жиюды...

Екінші өлең Аймалап ақша бұлт нән шыңды, көлеңке сайларды ұя ғып, Сұп-сұйық ақ нұрға малшынды айнала; көздер тұр ұялып. Шалғайда – қан майдан, еңбекті бақыт деп жүр атап. Ащы тер құйылса маңдайдан тұп-тұщы рақат! Рақат мына жер үстінде Әйтеуір еңбектен кенде емен Еңбек бар! Құдірет-күш кімде, шынымен менде ме?! О, онда сене бер! Біл тағы еңбекке жететін бар әлім. Сондықтан сөгілсе Дүние ұлтаны Өзімді шеге ғып қағамын!

Үшінші өлең Секундтар қуалап бір-бірін, толқын боп соғады мезгілдің жарына. Тыңдасам дәл сондай бұлақтың сылдырын қуанам құлақтың барына. Мезгілдің қысы не, күзі не, шілденің лебі ессе өлеңнен. Алдағы күндердің жүзінен жеңісім көруге келем мен! Маңдайым мақсатқа бұрылды. Жүрекке қадалды бір күдік тыз етіп, осыдан бір сағат бұрынғы отырмын қатемді түзетіп. Әр сәтте бар білем ой анық, Әр секунд әлінше қатады үн... Таң ата бала боп оянып, күн бата шал болып жатамын. Төртінші өлең Қағылар қабақтар, кірпіктер... Уақыт көзінде нұр болып ойнасын. Алатау, бұлтыңды жыртып бер Сүйіктім шәлі ғып байласын! Көңілдер шаттыққа бір қансын, Қуаныш, көз жас боп домала: Ел болып елу жыл тұрған соң

Әрнені еске алмай бола ма, Біразын ұмытпай бола ма! Ей, жастык, қызық тап, таныс тап, өзіңді өзгеге мақұлдат. Біреуден барасың алыстап, Біреуге жақындап. Сағаттар, соға бер! Біз де есе жіберген жоқпыз ғой, жоқ әлі. Бұл күннен кім бізді іздесе, келер күн төрінен табады. Соқ, сағат! Ұш, қиял! Ой, ізден! Арқамда ауыр жүк – сын бәрі. Келемін Дыбыстық поезбен, Рельс – телеграф сымдары. Аспаннан, ауадан, дірілден, Уақыт жүйкесін түсіндім. Сонау көп жұлдыздың бірін мен жарыма сырға ғып ұсындым!.. Минуттар, өте ғой, жарайды Мен үшін жасадың бір шығын... Секундтар саусағы санайды жүректер дүрсілін.

Бесінші өлең Әдемі-ау, Алатау, тұрысың, Ғажап-ау кеңдігің, далам-ай, Тек менің өнбейді жүрісім, неге олай! Тезірек соқ, жүрек, дүрсілің Сөз болып ойнасын тілімде, Ертең мен бүрсүгін тезірек айналсын бүгінге. Беріліп махаббат, мақтануға Кеш қалдым. Өзіме сол керек! Көкжиек жасаурап жатты алда, Сұлудың көзіндей дөңгелеп. Мені алыс мегзейсің бүгін сен, О дала, ой салдың бай талай. Алатау сүйейді, сүрінсем Байқамай. Тұтанып келем мен – білемін: түнерген қабақтар қатпайды үн. Сен қанша тез соқсаң, жүрегім, Мен сонша аттаймын! 1963, 1982 АПРЕЛЬ ТАҢЫ (Цикл)

Апрельдің таңы арайлы – күншығыс жақ тұрды күліп. Біздің қала қарағайлы, таңғы ауада жүр қыдырып. Шыдам болып шық мөлдіреп жапыраққа қонады кеп. Бірақ таңды күткен жүрек Минут сайын соғады үдеп. Таң арайлы, таң – ғажайып; Әлденеге көңіл құлап, Бойда шыдам қалды азайып, өсе берді сенім бірақ. «Осындай ма ед жылы, күні, Осындай ма ед бұл алаптың; Осындай ма ед ұлылығы, Сұлулығы мына жақтың?!– Деді ол,– неғып байқамағам, Әлде өзге ме ед күн бұрынғы?» Сөзін ән ғып айтады адам, Таң, бір сайрат бұбұлыңды!

Жаңа туған күнге ұсады, ал, космоста – тұңғыш Адам. Тұңғыш адам – жаңа адам-ды, Жаңа адамдар бағаланды. Берді ол тұңғыш биікте үнін туған жерге – қалған жаңа. Сол бір үннің биіктігін өлшей алар арман ғана. Таң арайлы... тау шыңдары, Тау шыңдары құбылды, әне, Таң жырлары таусылмады, Таң атты бір бүгін-дағы. Жаңа ой туды – ең асқан күн,– Жаңа Күнге ұсады да. Біздің жеңіс, тек аспанның сыя алады құшағына. Таң бояуы жанға жұғад, Таң сүйіп тұр бұ маңайды. Жыр секілді, таңдар бірақ бір-біріне ұсамайды. Басы ғой таң арманның да, Таң мен арман дос болады... Ендігі әрбір таңдардың да Болар бір-бір космонавы!.. 1963, 1982

Көктем. Аула. Боразда. Топырақтың түріліпті еріні – Күрек салған бораздаға ол аз ба. Шал қолында темір күрек кәдімгі, кәдімгі шал бұл өзі. Жалғыз міні – ұнатады әзілді, Сайқымазақтау мінезі. Сол әзілмен ұқтырады өзін ол, бет-жүзі ескі, жаны бірақ су жаңа. Сәл қысыңқы көзімен Қарағаны керемет-ау қулана. Еңбеккер жан атаушы еді оны елі, Еңбек, рас, суытпайды денені. Кәрілік те – әлсіздік-ау деп еді, бұл – жастық пен қайсарлықтың өлеңі!

«пәрәлеш» пе? Бола ма ондай қазақта Қайсарлық бойға жамалды Қайғылы талай түн қорлап. Өлмейтұғын адамды Өлтіре алар кім зорлап! Шал осылай жүр тірі, Сол күндерге кекті о да. Шалдың кесір кірпігін Тер жуады тек қана. Демал десең бір көнбей Жер өңдейді Қобылан. Әлденендей кегін алып жүргендей Күрегі мен қолынан. Жер қазып Ол – жалғызбас. Кіміне азық әзірлер? «Жинап жүрмін көрге азық»,– деп кейде өзі әзілдер. Қу бұтақтай тамыры, Жапырақтай алу-далу кеудесі... О, тағдырдың әмірі, мықтымысың сен де осы? Шал мықты ма әлде бұл Ертеңге озған Бүгіннен, Кәрі демін – дәрменін Топырағына сіңірген?!

Шал маңдайы – боразда, Жер маңдайы– боразда бірін-бірі жасандырса... Ол – аз ба! Көзіме де сыймады, Көңіліме де сыймады бұл – ғажап жан; таппайды ол еш тыным, Мейлің ая, күл мейлің. Тартады оны еңбек деген махаббат, ал махаббат қартаюды білмейді. 1963, 1982

( Цикл) Шанада Айнала аппақ, аппақ дала қар аппақ, Ойнайды жел аппақ қарды парақтап. Бір шанада екеу отыр құнысқан, шана артында үйіріледі күміс-шаң. Тұяқтардан кесек-кесек ұшқан қар домаланып безіп барад - ұстаңдар! Құрысқан қол көтерілген жағаны Әлсін-әлсін ебедейсіздеу қағады. Таяп қалды, таяп қалды екінді. Боз аспанның батыс жағы кетілді. Бірте-бірте қүн барады қызарып - жіберген-ау мынау өмір ыза ғып?!

Майдан. Балшық. Сұп-сұр жер табанынан солқылдатып сорады - тоңған солдат... Шешіп алып шинелін винтовканың затворын орады. Қара түтін жұтып жатты көкжиек, бұлттарды айдап үлгермеді жел-дағы. Солдат отыр олжа көріп тоңғанын бір фашист атсам дейді болғаны. Бөбегіндей бейне бір винтовкасын құрғатып. Мылтық дүмі иығына бір батып -

Теңіз, теңіз!.. жел тұрмай-ақ тулады ой, теңіз болса табар ма еді жан шыдам. Теніз бірден - теңіз болып туған ғой,

мен теңізді құям деймін тамшыдан?!... Теңіздердің құдіретіне елігіп, толқып, толқып аламын. Көп толқынды жел көтерсе демігіп, мен - теңізді көтергендей боламын. Толқындарды сындырады жел бүктеп, теңіз жатыр басын сүйеп даңқына. Кім теңізге туған болса еліктеп, сол жарайды, тым құрыса, тамшыға. Тебірене, тебірене бұл теңіз толқындардың шашы ағарып кеткен бе? Адам жанына үңілуді білсеңіз таңданбайсыз теңіздер мен көктемге. Мен жырыма: "Теңіз, теңіз",- дегіздім, теңіз жәйлі шертіп жүрміз шын аңыз. Табынбаймыз атағына теңіздің, оның даңқын шығарған да мына біз. Толқындардың тізбектерін жел үзді, теңізде де тұтастық жоқдәл шыным. Табыну - жоқ, тану үшін теңізді Білсем деймін қасиетін тамшының!...

Төрт қабырға, қос терезе, сырлы еден... қос көлеңке түсіреді бір денем: күннің нұры, шамның нұры бар тағы - бірі жанса, бірі солғын тартады. Төрт қабырға... қос терезе, сырлы еден. Екі төсек бір бұрышта, ал анау керек екен шкафты да бағалау. Тау-тау болып кітап жатыр үйілген, бұдан өзге түк көрмедің бе үйімнен?... Жо-жоқ! Жалған! Өсек айтпа ей, досым, Сен қоя тұр, менің тілім сөйлесін. Өзің айтшы, осы үйдің әр бұрышынан көрмедің бе қанағаттың бейнесін?! Айтып ең ғой кейде мақтау, кейде сын сәбиімнің көріп тұрып жейдесін. Неғып қана көрмедің, дос, осы үйден Намысшыл бір тіршіліктің бейнесін!... Саусағымнан дағы өшпесе сияның күн нұрындай қуат табар қиялым. Қанағатты жіберем де қарынға, күннің нұрын жүрегіме құямын. Күннің нұры, себебі, тым жас, әлді,

ал, шам нұры жасанды ғой, жасанды. Шамның жарығы-нан туған өнерді жасандылық жайлар екен қашанғы.

(Цикл) 1. Шегелер

Еңбек! Әр күн сайын қағылады мың шегең, мың шегеде – бір балғаның салмағы. Мен де өзімше бір балуан, бір шебер, әкел, бермен дос тонналық балғаны! Әр секунтке ұстаттық қой бір балға, Қағылады, кағылад шеге көп. Балға даусы естіледі жырдан да, Жүрміз бірақ неменені шегелеп? Шеге, шеге! Жұрт не десе – о десін, Сөз – жүйесін, өз иесін табады із. Өткен күннің суырып ап шегесін келер күннің тақасына қағамыз. Маңдайшада, қабырғада – шегелер, тағаларда, табандарда – шегелер. Шегелерге шеге ғана теңелер, не құдірет бар шегелерге теңелер?! Дүниедегі серт пен сенім бар жүгін Шегелерге артар едім – не керек, Дуалының тілі болсам бір ерек: дүниедегі мықтылықтың барлығын айтар едім, атар едім шеге деп!

Айтыңдаршы, бұл қай заман, бұл қай күн? Күй орнына матор үнін тыңдаймын. Бірақ сылқып көсіледі түнгі айдын. Айтыңдаршы, бұл қай заман, бұл қай күн! Ракеталар шықты кенет көкке ырғып, содан шығар кетті өзгеріп көп тірлік. Қара бағдар білезіктей Ай төсін, Сипап көрген саусақтарды қайтесің! Түн түнеріп жата алмады жәй шыдап, Прожекторлар қиған кезде қайшылап. Білдім, білдім алғы күнде кім барын Қозғап көріп электрдің сымдарын. Сол сымдардай тартылып тұр тамырлар, көтеріп тұр бір электр сым бәрін. Жүз кнопка – жүз бармақтың астында,

Балалар да оянды, әне, төсекте жатыр «күшік», «қояндар» да, «есек» те. Көктемеде төлдеп бәрі «өсед» деп, тұрды бір саусағымен есептеп. Содан кейін басталды ойын, кетті олар әппақ нанмен бірін-бірі кесектеп. Ракеталар, самолеттер, көп анда, бірі қонып, бірі ұшады табанда, Шабуылды бастады әне, бір «батыр» конфеттерден қаланған бір қамалға. Көк шыбықты мінбейді олар ат қылып. Ойнайды тек «ракетаны» лақтырып. Содан кейін жалықтырып бұл да оны, Қулық ойлар құрбысына күлгелі. Енді бір сәт: күй тыңдаймын, күй дейді, «Аққу көлі» балетіне билейді. Шаңның өзі күн алдында алтын шаң, ....Ей, нәресте, күнге талпын – талпынсаң!

Кеше атқан таң бүгін де атып келеді, кешегі аспан бүгін де үстен төнеді. Ауыр ма еді кешегі артқан жүгім де? Бүгіннің де өз жүгі бар – түңілме. Кешегіден бүгін артық... болса олай күн кешеміз біз қалай ертеңгіні аңсамай Қандай ғажап өзгергенім!.. Кеше түн балшық көше етік киіп кешетін бүгін көрсең... қалай-қалай төселген! ...Осындайды көрген сайын өсем мен. Мына бір жер кеше ғана сай еді, Бүгін, міне, көршінің жас әйелі келе жатыр баспалдақпен жоғары – сайға атылған кесек те өрге домаланады. Кеше ғана... кеше бұл үй жоқ еді, Бүгін ол да мың көзімен көреді бір шындықты – бар екенін өзінің. Бүгінгі күн – жоқ болудың өзі мін! Шымырлайды мұхит-аспан тереңі, әрбір мұржа өз түтінін өреді... Алатаудың көне бұлтын жыртып ап, ала бұлақ келе жатыр бұрқырап. Таңғы шықтан еткен ызғар табанға бір сергектік беріп тұрды маған да. Осы кезде төсекте едім мен кеше, кешегіден ерте тұрдым ендеше.... 1963, 1982

Аяқ екеу, Ақыл жалғыз, қатем мың – барлығын да өмірге өзім әкелдім. Жігіт болдым. Анам байғұс соған мәз, шақ болғанға киімдері әкемнің. Қайдан білсін, қайдан білсін ол менің бар мәнімді мазасыздық жеңгенін. Қайдан білсін бар екенін талай жыл шыбыртқысын ұстау үшін Абайдың...

Жер, Көк аспан, Күн жанып тұр сұрапыл – тіршіліктің үш негізі бұл берік. Зырылдайды кинолента-уақыт – Көре алсам-ау соның бәрін үлгеріп… Мен анамды таныған ем ең алғаш Осы көзбен – енді неге жаңылам! Содан кейін... туған жердің үстінде аспанымды танығам. Келе-келе кетті «ұсақтап» бұл көзім – Көрер болдым көрші қыздың бұрымын. Елеусіздеу алып өтті күн де өзін, Екі бөліп көк аспанның күмбезін. Соны көріп үйренген көз, міне енді Көріп отыр кабинетті, кілемді.

Бұл жанарда қанша ай мен жыл өлді?– Жоқ, өлген жоқ, бәрі маған тиелді. Мен тірімін, жылдар тірі мен көрген! Менің санам – естеліктер жинағы. Бәрін де мен ұмытар ем, Осы көзде тұрмаса ана байғұс аспанымның дидары... 1963, 1982