Сәкен
Иманасов
шығармалар
жинағы

Өлеңдер
«Алатау» баспасы
Алматы

Иманасов С.
Екі томдық шығармалар жинағы: Өлеңдер /
Сәкен Иманасов. – Алматы: «Алатау» баспасы, 2014.
І-том. – 384 б.

ББК 84 (5 Қаз)-5
ІSBN 978-9965-807-73-2 – (1-том)
ІSBN 978-9965-807-72-5 – (ортақ)
© Иманасов С., 2014

© «Алатау» баспасы, 2014
© «Жазушы» баспасы, 2007
Халықаралық "Алаш" әдеби сыйлығының иегері, ҚР
еңбек сіңірген қайраткері, қазақтың көрнекті ақыны Сәкен

Иманасовтың таңдамалы жыр жинағының бірінші томына
оның ақындық белестегі айшықты өлеңдері енді.
Кітап көпшілік қауымға арналған.
Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі

«Әдебиеттің әлеуметтік маңызды түрлерін басып шығару»
бағдарламасы бойынша жарық көрді
Жинақты баспаға ұсынған: М.Е.Иманасова.
Арнаулы редакторы: Қ.Құрманғали.

Өз басыма қажетті құжаттардың бәрінде мен 1938
жылдың 2 мамырында Талдықорған (біресе Алматы облысы-
на қосылып кетеді) облысы Алакөл ауданындағы «Талапкер»
деп аталатын елді мекенде тудым деп жазып келе жатырмын.

Ал енді шындығына жүгінер болсақ, бұл мағлұматқа азды-
кем түзету қажет сияқтанады да тұрады. Өйткені шыр етіп
дүниеге келгенде менің ең алғашқы кіндік қаным тамған жер
бұрын Андреев-Үйгентас аталып келген (кейіннен Алакөлге

қосылған) ауданның Талдыбұлақ ауылы еді. Оның да көп
адам біле бермес өзіндік қыры мен сыры бар.
1937 жылдың көктемінде менің әкем Құсайын Имана-
сов халық жауы ретінде ұсталады. Ол өзінің ата мекені –

«Талапкер» аталатын колхозда (ұжымдық шаруашылық) егіс
бригадирі екен. Сол жылғы тұқымға деп көміп қойған картоп
түгелге жуық үсіп кетеді де, «әдейі жасадың, жаусың» деген
желеумен жала жаба айыптап, абақтыға апарып қамамақ бо-

лады. «Демалыс күні болатын, – деп әңгімелейтін еді әкем
жарықтық сол оқиға жайлы сөз бола қалғанда, – таныс мили-
ционер алдына салып айдап апарған абақты есігі жабық тұр
екен. «Сен осылай отыра тұр, мен күзетшіні іздеп келейін»,

Сол кездің тәртібі солай ма, болмаса қашқанда да қайда
бара қоям деген бейқамдық па, қайдам, мен өткен-кеткен
адамдарға жалтақтай қарап, тырп етпей отыра бергенмін.
Бұл бұйрық дегенді қойсаңшы, құдай айдап, базаршы-

лап жүрген көп танысымның бірі – ауылдық Кеңес хатшы-
сы Шәймерден деген азаматтың кезіге кеткені. «Оу, неғып
отырсың мұнда?» – деді ол әдеттегідей әзілдегісі келіп. Мен
де апыл-ғұпыл, асыға-мүсіге жөнімді айтқан болып жатыр-

мын. «Ойбай, онда бекерге қарап отырма, – деді ол жалма
жан, – Құдай өзі бергелі тұр екен, тұр да қаш!» «Қашқанда
қайда барам?» «Тау асып, Андреев жағына кетіп қал! Аржағын
тағы да көре жатарсың», – ол деп дегбірсіздене бол-болдың

астына алды да, өзі жөн сілтеп, итергендей болып жолға
салды да жіберді.
Сонымен, менің әкем әлгі бір танысының көмек қолын
созуы арқасында Шыбынды тауын асып, со жақтағы ағайын

арасын сағалап, НКВД пәлесінен бас сауғалай құтылып кетеді
де, кейіннен әңгіме аяғы сұйылып, абыр-сабыр саябырсыған
бір сәтте астыртын барып, үй-ішін де солай қарай көшіріп
алыпты. Сол жақта, яғни, Талдыбұлақ ауылында 1938 жылы

мен де тусам керек.
Талдыбұлақтан біз 1943 жылдың жазғасалымында, мен
ес біліп қалған кезде Алакөлге қарай шұбырған әлдебір
босқындарға ілесіп, ата жұртымызға қайта оралған болатын-

быз. Отан соғысының ес жидырмай тұрған кезі, қар қалың
екені де есімде қалыпты. Қыңқылдап жылай берген мені
Нүсіп ағам алдап-сулап жетелеп алған. Шешемнің қолында
бір жарым жасар қарындасым бар. Қарға адым жер мұң бо-

лып, қойшы әйтеуір, атты кісіге жарты күндік, қазіргідей
автокөліктерге бір сағатқа жетер-жетпес жерге жолшыбайғы
әр ауылға бір қона жүріп, жаяулап-жалпылап он шақты күн
дегенде барып «Талапкерге» де аяқ іліктіріп едік. Жол бойы

көрген қорлық, тарығу, торығу, аштықтың, жалаңаштықтың
азабы дегендерді ауызға да алып жатқан жоқпын. Ол өз ал-
дына бір хикая...
Мектеп есігін ашпай жатып-ақ өз бетіммен талаптанып

хат таныдым-ау деймін. Өйткені сол 4 – 5 жастағы кезімде
ежіктеп «Колхоз туы» дейтін аудандық газетті оқи беруші
едім. Менен он жас үлкен Нүсіп ағам қолына түскен кітап, га-
зет-журналды көп оқитын да, өзі де бала жасынан үзбей сол

аудандық газетке хабар-ошар жазып тұратын. Ең алдымен
сол «Колхоз туы» газетінің атындағы тоғыз әріпті үйреніп ал-
дым. Нүсіп ағамның аты-жөні астындағы «Талапкер» колхо-
зы деп көрсетілген жөн-жосығы бойынша бір-бірлеп жүріп

оларды да оқи алатын дәрежеге жеттім.
1946 жылдың қоңыр күзі аяқталар тұста Отан соғысында
хабарсыз кеткен әкем де оралды. Сол күн де менің есімде
мәңгілікке қалып қойып еді.

«Сәкеннің ағасы келіпті!» – деген хабар қырдағы егіс ба-
сында отырған шағын ауылды қас қағым сәтте дүр еткізген
болатын. «Жаңа ғана басқарма алып келіп, өз үйіне түсіріпті»,

моза мен де басқарманың үйіне ентіге кіріп барғанмын.
Үйде бес-алты адам бар екен. «Әй, мен ғой әкең, бері
кел» – деді едірейген мұрты бар еңгезердей қара сұр кісі.
Сәл тіксініп қалсам керек, төрде отырған жылы жүзді адам

орнынан еңсеріле беріп: «Келе ғой», – деді естілер-естілмес
үні дірілдей шығып. Әлі жыға танып үлгермесем де, әй-
шәйға қарамай сол адамды барып бас салдым...

Біреулердің «әкеңді танымай қалуың қалай?» – деп те
жүруі мүмкін-ау. Бірақ менің үш жасымда соғысқа кетіп, мен
сегізден асқанда оралып отырған әкемді арғы бір түйсікпен
болса да жазбай танып, құшақтай алғаныма да шүкіршілік.

Құдай өзі білдіріп тұрады-ау деймін.
Әкесі соғыстан келіп арқа-жарқа болып қалған баланың
көңіл-күйін ауызбен айтып жеткізе алмаспын. Әйтеуір,
сол жылы, бірер айды өткізіп алып, мектепке де барғаным

есімде. Оқуды, жазуды жақсы білем. Есепке де жүйрік едім.
Алғашқы күні-ақ мұғалімнен «жақсы» (4) деген баға алдым.
Соған мәз бола қуанышым қойныма сыймай, асығып үйге де
жеттім «Жақсы» деген бағамды әкеме көрсетіп мақтанып та

қойғым келген. Бірақ мен ойлағандай болмады, әкем мақтай
қойған жоқ. «Жақсы» деген де баға болып па, оқыған соң
«өте жақсы» баға алмасаң, мектепке барып, салпақтаудың
не керегі бар!» – дегені ғой самарқау ғана. Жаңағы шалқып

тұрған көңілім су сепкендей басылды... Оның да мәнісін
кейін білдім ғой, әкемнің мұнысы мені әлі де қайрай түсуі
екен де. Жарықтық-ай, десеңші!
Ертерек сауат ашуым себеп болды ма, әлде басқалардың

қабілеті менен шынымен-ақ төмен бе, әйтеуір екінші кла-
ста кітапты ежіктеп жатпастан, бірден суылдата мүдірмей
оқитын сол ауылдағы жалғыз бала мен едім. Сонымды
байқаған Нүсіп ағам да оқуға деген құмарлығымды қолдап,

жеңіл-желпі кітапты тауып беріп қояды. Оларды бір күнге
жеткізбей оқып тауысып тастаймын. Авторларының кім
екенін әлі білмеймін, «Әли батыр», «Черемыш – батырдың
інісі» деген кітаптарды бірінші кластың өзінде-ақ оқығам.

Менің сол екінші класта оқып жүрген кезім болуы керек,
ол кезде елдің бәрі пешке тал аралас қамыс жағатын. Нүсіп
ағам бір күні екі шана қамыс шауып әкелді де: «Қасыңа бір
бала ертіп ал да, осыларды қалаға (аудан орталығы) апарып

сатып, сондағы «Сельмаг» деген дүкенде «Мың бір түннің»
екі томы тұр, соны алып кел!» – деп жұмсады. Қасыма өзім
қатарлас балалардың бірін қосып та берді.
Базарда түс қайтып, жұрт тарағанша тұрдық. «Мың бір

түннің» екі кітабы сол кездегі ақшамен 50 сом деген бола-
тын. Екі шана қамысқа біз де 50 сом сұрап тұрмыз. Алушы
табыла қоймады. Күн батып барады. «Енді қайттік?» – деп
дегбірсіздене бастағанда қасымызға егделеу бір орыс

келді. «Ей, балалар, бағанадан байқаймын, 50 сом деп та-
бандап тұрсыңдар. Қырық сегіз сом берсем, сатасыңдар ма
қамыстарыңды?» – деп күле сұрады. «Елу сом!» – дедік біз

суықтан дірілдей тұрып. «Неге 50 сом?» – деді орыс азаматы
да. «Елу сомға өткізбесек, кітапқа жетпейді ғой», – деп жа-
тырмыз біз де қадалып.
Әлгі орыс қазбалай сұрап, біздің жай-күйімізге әбден

қаныққан соң, күле бас шайқап жүріп, екі шана қамысымызды
үйіне апарып түсіріп алды.
«Мың бір түннің» екі томы да 50 сом. Соларды сатып
ала сала, қарнымыздың ашып шұрылдағанына қарамай,

қасарысқан қалпымызда айдап отырып ауылға қайттық.
Үйге келгенде: «Бір кітап та жетер еді ғой, екіншісінің
орнына бір ширек шай алмадыңдар ма?» – деп шешеміз
күңкілдеп, реніш білдіріп жүрді.

«Тәте, келесі жұмада тағы да екі шана қамыс шауып
әкелем. Сосын соны сатып, Сәкен шәй алып келеді», – деп
Нүсіп ағам жанын сала шешемізді жұбатып жүрді.
Көрші-қолаңның бәрі соғым сойған кез еді. Мал жай-

лап болып, ел орынға отыра үлкен-кіші бір үйге жиналады
да (көбіне Сәрсенбай атам үйіне), «Мың бір түнін» алып тез
келсін» деп, маған бала жұмсайды. Көп бәлсіне қоймай,
кітабымды алып мен де жетемін тездетіп. Жетілік шамның

күңгірттеу жарығында: «Ей, ұлы бақытты патшам», – деп
сұңқылдай жөнелемін де, көзім әбден бұлдырап, ұйқым
келіп, өліп-талғанда барып бір-ақ босаймын. Есім кіріп қалған
ғой, кей-кейде «патшасын құшақтап Шахризада төсегіне

жатты», – деген сияқты өзіме ыңғайсыз, анайылау көрінген
тұсын оқымай аттап өте шығайын десем, сауатсыз ба деп
отырған кәрияларым бірден сезіп: «Түгін қалдырмай, тегіс
оқы!» – деп тақымдап та қоятыны болып тұрады. Қойшы, со-

нымен не керек, қаңтар айында басталған екі томды оқу ма-
рафоны көктемнің алғашқы сылпылдағына шейін жетті ғой.
Ел де разы, менің де есебім түгел дегендей...
Менің анам Жұпар марқұм сөз арасына ұдайы нақыл

қосып, мақал-мәтелмен әрлеп, мәнерлеп сөйлеуді ұнататын
еді. Абысын-ажын, ауылдас келін-кепшіктерін де сол
әуенімен орынды жұмсай білетін. Өзім ес білгеннен ол
кісінің сөзін жерге тастаған адамды көрген емеспін. Сөз

түбін түсінуді сол кісіден үйрендім-ау деймін. Әйтеуір, осы
күндері өзім білетін, жазған-сызғаныма кірістіре ара-тұра
қолданып жүрген мақал-мәтелдің бәрі өз анамнан естуім
бойынша есімде қалғанын да жақсы білемін...

Анық аты-жөні есімде жоқ, әйтеуір үлкен-кіші ағайын-
ның бәрі де Ақмолда деп атайтын көршілес ауданның зия-
лы бір адамы әр жылы қыста біздің үйге бір соғып жүретін

еді. Алакөл көлінің Семей жақ жағалауындағы «Сағат» де-
ген жерде ағайындары болуы керек, соларға бара жатып,
жолшыбайғы біздің үйге бір түнеп аттанатын. Әншейінде үй
шаруасына икемсіз де марқау, шешем айтатындай, «бұтақ ба-

сын сындыруға жоқ, екі қолы қалтасында жүретін», біреуге
жалтаңдау, жалбақтау дегенді білмеген әкеміз сол Ақмолда
танысы келе қалғанда оның атын да өзі доғарып, иығына
ішігін жауып, қалбалақтап, жікжапар болатын да қалатын.

Одан басқа кісіге осыншама ілтипат танытқанын байқаған
емеспін.
Ақмолда да бойшаң, ашаң реңінде айырықша бір ажар
бар, сақал-мұрты да тал бойына жарасып-ақ тұратын келісті

адам еді. Сабырлы сөзі, қол жуғандағы қимыл-қозғалысына
дейін есімде қалыпты. Біздің үйдің төрінде жайғасып алып,
ұзақ-ұзақ әңгіме айтар еді. Бұрынғылар айтыпты дейтін не-
лер бір көне аңыз, қиссалар бірінен бірі туындап, бірінен бірі

ести сала айтқызбай жиналатын ауыл адамдарының құлақ–
құрышын қандыратын еді.
Әкеміздің ескі тонын оранып, үлкендердің сырт жағын
ала жатып алып мен де сөз тыңдаудан жалықпайтын едім.

«Әй, Сәкен, ұйқың келді ғой, барып жатпайсың ба?» – деп
қоятын әкеміз оқтын-оқтын. Мен үндемеймін, бірақ лып етіп
тұрып кете қоймаймын. Соны сезген Ақмолда жарықтық:
«Осы баланың зейіні ұнайды маған, тиіспеңіз, тыңдасын!» –

деп басымнан жылы сипап қоятын-ды.
«Әңгіме бұзау емізер, бұзау таяқ жегізер» деген сөзді
бала жастан құлаққа құйып өссек те, біреу-мүреу ертегі
айтып, қисса оқи бастаса болды, аузым аңқиып тыңдай

беретін едім. Айналып-үйіріліп ертегішілердің жанынан
шықпайтынмын. Оған қоса бір естігенімді ұмытпайтын
нағыз құйма құлақтың өзі болсам керек, 8-10 жастарымда
ұл-қыз демей, өзім қатарлы ауыл балалары енді маған әңгіме

айтқызатын болған. Қыстыгүні болса төбеге үйілген шөптің
қуысына тығылып алып, алқа-қотан отырады да, бәрі менің
аузыма қарайды. Сәл-пәл мақтаншақ та болсам керек, өзіме
осыншалық ілтипат жасалғанына елтіп, қопаңдап, көтеріле

түсетін әдет тапқандаймын.
Жаз бойы жалаң аяқ жүретін едік. Содан ба, табанымызға
тікен кіріп, күбіртке деген бірдеңе шығып, іріндеп, қышып
жүргізбейді. Кейде аяқтың ұшымен басып, өкшемізді көтеріп

жүреміз, кейде өкшемен секеңдеп, қиралаңдай басатын едік.
Тентек өзеніне суға түсіп жүргенде балалар «әңгіме айт»
деп қинай береді. Мен болсам кергіп: «айнала отырып алып

табанымды кезек-кезек уқалаңдар,» – деп міндетсінемін.
Қасығысы келмей бас тартқандарды балалардың өздері-ақ
маңымызға жолатпай қуып жібереді. Содан да, жиіркене
тұра да, әңгіме тыңдау үшін менің аяғымды уқалауға мәжбүр

болады. Кейін, мен 50 жасқа толғанда солардың бірі ауылға
менімен ере барған Қастек, Фариза, Құттыбектердің көзінше:
«Бұл Сәкеннің бізге істемегені бар ма, бір кезде күбіртке же-
ген табанын да қасытқан» деп, әзіл-шыны аралас қайдағыны

еске салып, бәрімізді бір күлдіргені бар-тын.
Ауылдағылардың бәрі «Ақсақ Шодыр» деп атайтын
орыс азаматы бар еді. Ағаш аяғына сүйеніп, қос аяқты өгіз
арбамен май зауытына ауылдан сүт таситын. Сонымен қатар

ауылдың кітапханасын да ұстайды. Кітапхана Ақсақ Шодыр
үйінің бір бөлмесінде. Сол Шодырдың (Федор болса керек,
сірә) Шөрке (Александр) дейтін 5-6 жасар баласы болды.
Кешке әйелі екеуі ферманың сүтін алып зауытқа кетер-

де маған сол баласына бас-көз бола тұруды тапсырады да,
кітапханасына кіргізіп қоя береді. Жасым он екіден асқанда
мен сол кітапхананың бар кітабын оқып бітірдім-ау деймін.
Қазақшасы судай Ақсақ Шодырдан басқа орысы жоқ ауылда

алғаш рет қолыма тиген «Казахские народные сказки» дейтін
кітап арқылы ұлы халықтың тілін де меңгердім. Өйткені
ол кітаптағы ертегілердің бәрі дерлік үтір-нүктесіне дейін
өзіме бұрыннан-ақ әбден таныс еді. Жолма-жол оқып, орыс

тіліндегі әр сөзге мән бере, баламасын іздей отырып, өз
бетіммен түсінетін дәрежеге де жеттім. Сөйте-сөйте орыс
тіліндегі басқа кітаптарға да ауыз сала бастадым. Алдымен
қазақша аудармасынан оқыған «Көтерілген тың», «Сырлы

арал», «Қазына аралы» сияқты кітаптарды енді орысшасынан
қайталап оқитын болдым. Бальзактың «Шегірен былғары»
деген кітабын оқып едім, келе-келе орыс тіліндегі басқа
кітаптарын да оқи бастадым. Солардың бәрін өзім оқып

қана қоймай, далада, өзен бойында мені тосып жүретін дос-
тарымды шуылдата жүріп, жырдай қылып әңгімелеп беріп
те қоямын. Кейде өзіміз сол кітап кейіпкерінің кейпіне түсіп,
еліктеп, солықтауды да шығардық.

Өлең жазуға деген құмарлығымды оятқан, бұл рет-
те шын мәніндегі ұстазым – өз ағам Нүсіп еді. Ол кісі де
өлең жазатын. Жазғанда да ауылдағы өзі құралпас ең әдемі
өрімдей қыздарға өлеңмен хат жазып, оны екі бүктеп,

дәптер түбіндегі темірмен бекітеді де, «ашып оқушы бол-
ма!» – дегенді шегелей тапсырып кезекті бір ғашық болған
қызына менен беріп жіберетін. Оқымау қайда, оның үстіне

тыйым салынған құпиялы нәрсенің қызықтыра беретіні де
бар, былай шыға ши арсына жасырынып отырып, әлгі хат-
ты тамсана оқимын. Кейбірін жаттап та аламын. Мұның
алдындағы «Мың бір түндегі» перілер мен перизаттар, хор

қыздарына деген қиял әсері болар, өзім де ғашық болғандай
сезімге бөленем. Сұлу қызға деген құмарлық өлеңге деген
құмарлығымды қоздырып, қозғау салып кетті ғой деп те ой-
лаймын.

Өлеңді бесінші-алтыншы класта жүріп жаза бастағам.
Алғашқы бір шумақ өлеңім облыстық «Советтік Жетісу»
газетінде 1956 жылы 18 жасымда жарияланды. Дәптер-
дәптер өлеңнен сол бір шумақтың ғана баспа бетін көргеніне

өзім де таңмын. Кейін кітаптарыма кіре қоймаған сол бір
«Кім болам» дейтін өлеңнің сиқы мынау:
Ақын, ғалым әлде малшы болармын,
Кім болсам да тақпас ешкім оған мін.

Кім болсам да жаны таза, саналы
Ұлы болам коммунистік қоғамның!
Алтыншы класта менімен бірге Сұланбек Шамилханов
деген чешен баласы оқыды. Бір күні сабақ үстінде сол маған

қызыл ала конвертке салынған бір хат ұсынды. Ашып оқысам,
хат «Қазақстан пионері» газетінен келген екен. Айдарын-
да редакциясының қызыл ала ен-таңбасы бар. «Сұланбек,
сенің бізге жіберген өлеңдеріңді алдық. Бұл күйінде газет-

ке жариялаудың реті келмейді. Өлеңді көп жазып, хабарла-
сып тұр,» – делінген екен. Хат соңына баттитып тұрып «Сан-
сызбай Сарғасқаев» деп қол қойыпты. Сарғасқаевтың газет
бетінде жарияланған әңгімелерін оқып жүретінмін, көзіме

жылы ұшырай кетті. Әйгілі жазушы өз қолын қойып жазған,
әсіресе шекесі мөрленген редакция қағазына жазылған хатқа
қызығып кеттім де, үйге келе сала «Ұлы Сталин» деген өлең
жазып, Сұланбек берген адрес бойынша «Қазақстан пионері»

(осы күнгі «Ұлан») газетінің редакциясына салып жібердім.
Сонымен, не керек, араға аз ғана күндер салып, Сан-
сызбай Сарғасқаев ағамыздан әлгіндей қызыл-жасыл хат-
ты мен де алайын. «Жазып жүр» деген сөзін жерге тастай

алмай, өлеңді төпеп жазып солай қарай жіберемін де жата-
мын. Балалар да, қыздар жағы да қызыға қарайтын болды.
Өнер адамының әрқайсысында азды-кем кездесе беретін
бақ құмарлық, даңқ құмарлық дейтін пәлеңіз де сол кезден

Алматыға орнығып, әбден таныс-біліс болғанда барып осы
жайлы Сансызбай ағама айтып едім, «Е, сені ақын еткен
мен екенмін ғой, жазбаймысың соны дұрыстап», – деп еді
жарықтық).

Шыны керек, құнтсыздау, салдыр-салақ адаммын.
Әлі күнге жазған-сызғаныма ие бола алмай, көбіне қайда
қалғанын, қай жерге қойғанымды білмей жүремін. Көп
қағаздың арасына тыға салатыным бар, керегінде қобыратып

әйда келіп іздеймін. Әй, осы жолы бәрін ретке келтіріп
қоярмын-ақ деп кіжініп алам да, әлгі қағазымды тауып алған
соң ерініп, апыл-ғұпыл сол қалпында қайта жинай саламын.
Отыз-қырық жыл бойына өзім туралы жазылған мақала, әр

түрлі газет пен журналдарда өзім жариялаған өлең, рецен-
зия, естеліктердің де басын құрап, жинастыра алмаппын.
Есейгенше көп жыл ауылда тұрдым. Содан ба, әйтеуір, бүгін
жазғанымды бүгін газетке жіберіп, жарияланса – жариялан-

ды, жарияланбаса оған да ренжімей, е, мейлі, әлі мұнан да
көкесін жазам ғой! – деп ойыма сеніп жүре беріппін. Дені-
қарның сау, көкірегің көк тіреген жастық шақта алынбас
қамал бар ма, күні ертең-ақ тау тұрғызып тастардай, асқақ

сезімде жүретін едік-ау.
Осы күні де сол бір 1958-59 жылдардағы, одан сәл
беріректе жазылған, әбиір болғанда өз қолымдағы қағаз
арасында сақталып қалған өлеңдерім әр жылдары шыққан

кітаптарыма кіріп те кетіп жүр.
Кейбір әз ағаларым мен замандас, қаламдастарым сол
өлеңдерімді радиодан естіп немесе теледидардан тыңдай
қалса: «Кешегі өлеңдерің жақсы екен!» – деп тамсанып та

жатады. «Әу, мен осы өлеңді жиырма-отыз жыл бұрын жа-
риялап едім ғой, сонда неге айтпағансыңдар?» – дегім келіп,
ауызым қышып тұрады да, несіне арам тер болып жатам деп,
тілімді тістей қоятыным да бар.

Алғашқы өлеңім 1956 жылы жарияланса, алғашқы
кітабым «Тұңғыш» кітап сериясымен 28 жасымда, 1966 жылы
жарық көрді. Тұманбай Молдағалиев редакторлық еткен ол
кітап «Туған ауыл» аталады, атын да, сірә, сол Тұмекеңнің өзі

қойды-ау деймін. Бір баспа табаққа толар-толмас кішкентай
ғана сүйкімді кітап. Өзіме әлі де ыстық.
Қалам құрғатпай жазу деген менде болған емес. Көп
жылдар тіршілік жағдайым күн көрістен әріге ұзатпай (1966

жылы әкем, одан бір жыл бұрын 37 жасар ағам қайтыс болды
да, отбасындағы 12 – 13 адамның бар тауқымет-ауыртпалығы
менің мойныма түскен кез), «ораза-намаз – тоқтықта, иман

қашар жоқтықтаның» кейпімен, үй-ішін асырау қамымен кете
берген де кездерім болған. Шығармашылық адамы үшін күй
таңдап жату деген бекершілік, ештеңеге қарамай жаза беру-
ге болады, қайта басқа түскен ауыртпашылық адамды ашын-

дырып, жігеріне жігер қоса түседі дейтін қағиданың бәрі де
шылғи өтірік. Басына қиындық түсіп көрмеген адамдардың
шығарып жүрген пәлсапасы.
Әдебиет ауылына осылайша әріден орағытып келіп, тиіп-

қаша қайта оралдым да, ешқандай жалтаңдау, жатырқаусыз,
кездейсоқ келе қалған көп жолбикенің бірі емес екенімді
өлеңмен дәлелдей жүріп, бірден сіңісіп кете бердім. Әдеби
орта да мені өгейсітпей, бірден іш тарта бауырына алған.

Сөйтіп, 1975 жылдан бастап қана ақын болсам-болармын-ау
деген сенімге біржола бой алдырып, мойынсұна бастадым-
ау деп ойлаймын.
Әдеби ортада белсене қызмет істей бастауым да осы тұс

еді. Түрлі-түрлі мақалалар жаздым. Жыл қорытындысында
жасаған баяндамаларым кейін біразға дейін сөз болып та
жүрді. Көлгірсіп көрмедім, не де болса әділет жағында
жүруге, адалдықты ғана айтуға тырыстым. Әрине, біреуге

ұнадық, біреуге ұнамадық, ол жағы енді бөлек бір әңгіме...
1980 жылы шығармаларымның ең негізгілері «Ғашықпын
саған» деген атпен бір том болып қайта басылып шықты.
1993 жылы екі томдық таңдамалы шығармаларым жарық

көрді. Көркем қара сөзбен де екі кітап жаздым. Олар да әлі
күнге жұрт аузында жүр. Қазір мемлекеттік тапсырыс бой-
ынша «Жазушы» баспасы тағы да таңдамалы дүниелерімнің 2
томдығын шығарып жатыр. «Алматыкітап» баспасы балаларға

арналған бір томдығымды шығармақ...
Кезінде Қазақстан Республикасының Халық депутаты
болып сайландық. Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығын
алдық. «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» атағына ие

болдық. Алматы облысының құрметті азаматымыз. Құдайға
шүкір, бір кісіге осының өзі де мәртебе емес пе.
Осының бәрі көңілге тоқтық ұялатып, өзіңе өзіңді разы
етсе керек еді. Бірақ көңіл біржола орнығып, тоқмейілсіп

көрмеппін. Әлі де бір ашқарақтық бар. Әлемді аузыма
қаратпасам да, оқыған адамның есінен кетпейтін бір өлең
жазғым-ақ келеді де жүреді.
Амандық болып жатса, оны да көрерміз!

Автор.
Қаңтар, 2007 жыл.

Таусылмайды тау үсті,
Кезек-кезек қағып алып белес, ой,
Жолдар, жолдар... Қиялымды тауысты,
Туған ауыл жеткізетін емес қой.

Айһай, ауыл, рахатқа бататын,
Саған деген сағыныштан өртенем.
Бар інімді бауырыма алып жататын,
Қайран менің, туған үйім – жертөлем.

Жылдар бойы көрмей жүріп оралам,
Кабинаңа қалай сыям тұншықпай.
Бұрынғыдай бұзау шеш деп қорадан,
Шешем тағы оятар ма күн шықпай?!

Тағы да бір күн батпақ,
Тау үстінен ай сығалап қарады.
Ильич шамы әйнектерден ымдап қап,
Құшағына үнсіз сүйреп барады.

Тоқтатшы, дос, ендігі жол таныс та,
Мынау – әкем қой бағатын сасырлы ой.
Осы жолмен аттанып ем алысқа,
Адастырмай қайта әкеле жатыр ғой.

Әй, балақай, шетін ала жүрші сонау тоғайдың,
Күн нұрына жусап сұлық жатыр шалғын – көк айдын.
Шөпшілерге бұрыла жүр, бұрылайық достарға,
Шалқар шалғын шабындықтың ішіндегі қостарға.

Олар менің құрдастарым, сырластарым шетінен,
Айһай менің балалығым, осылармен өтіп ең.
Ауылдастар, қарындастар – бәрі таныс бұрыннан,
Соқпай кету жарамайды, жөн болады бұрылған.

Көрдің, бе әне, танып қойды, бізді күтіп тұр бәрі,
Бол, балақай, жерлестерге аттың басын бұр, кәні.
Әне біреу күнге көзін көлегейлеп тұрған кім?
«Ей, ақын, бол, бас аяқты тамашадан құр қалдың.

Көк майсада баяғыдай алсақ қайтер күресіп,
Ұмытып-ақ кеткенің-бе осы ауылда бір өсіп?» –
Тани кеттім, тәлтия қап тұрған тұрыс, тұлғасын,
Данабектің Құмашы ғой – бір жыл туған құрдасым.

Ауыз аша беріп едім жібермеуге намысты,
Қатар тұрған көп трактор гүр-гүр ете қалысты.

Анау шеткі машинаны басқарып көр, мақұл ма.
Келістім де, кете бердім шөпшілерге қосылып,
Көп трактор қоңыр нұрға шомылады жосылып.
Құмаш маған айқайлады, өзі болса шыны мәз,

Мынау – қалың «қара өлең шөп» қой малына жұғымы аз.
Өгіз шіркін... бірақ мұны жаратпайды ол да аса,
Мынау жалпақ жапырақты қызыл мия болмаса.
«Қара өлең» де жерде қалмас, болады ғой күзде сеп,

Кешір, ақын, уақыт жоқ, көк шалғында жүзбесек. –
Мына күннің ыстығына төзіп көрші бізбен сен
Бұл даланың қызығына тоярмысың жүз келсең.
Қайран дос-ай, қайтетін ең босқа арамтер ділмәрсіп,

Дәл өзіндей таныс маған таң алдында тұнған шық.
Анау – ауыл, мынау – дала, қыз-келіншек, балғын үн,
Бәрі таныс. Ұмытқам жоқ жарқ-жұрқ жүзін шалғының.
Бір бақшаның гүлі емес пе ек, соғыстан соң дүр көктеп,

Осы өңірдің шабындығын талай кешіп жүрмеп пе ек.
Сенің апаң қайнататын көже суын ғана ішіп,
Балакөшті сүйреуші ек қой қос өгізге жабысып.
Шалғын шығы ашытатын балтырдағы ет кірін,

Таңнан тұрып жинаушы ек қой осындағы шөп түрін.
Осы өлкенің маған жұмбақ, маған таңсық бір сырын
Мың жыл ойлап тауып көрші, о тәлтиген «қырсығым»
Осылай деп айқайлауға жүз оқталып, батпадым,

Осы көлдей жанымызды
Жақсыларға ғашық қылған.
Аралтөбе – бір байтақ-ақ,
Сан қызықтап бардық аңсап,

Есіңде ме жыр қайталап,
Құшақтаса қалқыған шақ.
Ақ дариға, аппақ ару,
Арнаушы ем ғой жырымды ұдай,

Аралтөбе жаққа бару,
Басталар ма бұрынғыдай?!

...Есімде жылдар сона бір,
Шығарам оны неге естен.
Арқалап жүріп, о, Бауыр,
Өсірген өзің емес пе ең!

Алғысым көп қой, әй, Аға-ай,
Осы бір жылдар ішінде
Мінімді көрсең аямай,
Қатал болғаның үшін де.

Қаталдық кейде жарамас,
Қаталдық – кейде сын білсең.
Ағалығыңмен аралас,
Арманым бола білдің сен!

Сүйдің бе қатал сезіммен,
Алда деп ұғып сынар күн.
Әйтеуір менің өзімнен
Өзімді жасап шығардың.

Борышты болам сол үшін
Сөнгенше жанар ең кемі.
Күндерім үшін – толы сын,
Жақсылық үшін мендегі.

Деді ауылда бір жас қыз кеп,
Бөлмесіне алып кірді,

Сыпайы екен сөздері де,
Жатырқайтын емес тегі,

Қарап қап ем көздеріне,
Басқа жанар елестеді...
Бармасақ та біз егеске,
Альбомдарын алдына ала

О ғаламат сүйіктілік.
Шаштарымыз араласып,
Түйісіп қап иыққа иық.
Суретке түскен ек қой,

Қалған белгі сол ғана ма?.
Талай қызық істер өтті,
Соның бәрі жоғала ма?
Сырласушы ек шаршамай біз,

Әсем күлкі, көңілді ой?
Мына тұрған қаршадай қыз,
Өзің болып көрінді ғой.

Бірақ мынау мен емеспін.
Әпкеңе бір таныс адам,
Мен емеспін, мен емеспін.
Әттең, әттең! О не керек,

Бақыт таптым өзгеден мен.
Үшеу болып кенелер ек,
Қол ұстасып жөнелер ек,
«Аға» демей, «жезде» дер ең.

* * *
«Алып» болдық анамыздан туа сап,
Қиқу салып, құрық ұстап көшке ердік,
Асау міндік. (Аға астында жуас ат.)

Басып озып, бәйге алуды хош көрдік.
Жалғыз басты тау мен тасқа ұрғылап,
Артымызға салмақ болдық терең із.
...Сонда да сол бір ұмтылып, бір құлап,

Өзгелермен үзеңгілес келеміз!
Айхай, шіркін, солқылдаған жастық шақ,
Сенің осы қасиетіңді кім ұғар!
Ертең біз де жуас мініп бастықсақ,

Ой жүгіртсек қызықтарға түрлі өткен,
Кеудемізде лапылдайды от қызба;
Құр әйтеуір қалмаймыз деп дүрмектен,
Босқа шауып, босап қалған жоқпыз ба?

* * *
Айхай менің көңілім-ай көл-көсір,
Ағыл-тегіл ақтарам деп елге сыр,
Ол да бітті ойбай... біте көрмесін,

Туған өлке, сырым аян, сен кешір.
Тірлігімді келіппін ғой кем ұғып,
Басқа тағы қалдым, айтшы, не бүгіп?
Бір үміттер арасында толқиды үн,

Әмір-үміт, өз еліме мен үміт.
Ақтарыла салу үшін қай тіл бай?
Көп ойларым қалып қойды айтылмай.
Ақын болып нем бар еді, дүние-ай,

Ақындардың жырын оқып жай тұрмай.
Ақын екем, кезім осы көсілер!
Салмақтап бір көрсе егер де осыны ел,
Айтарымды айта алмасам кешірмес,

Еншілеп туған жердің мол ырысын,
Құшақтап ойнап өстім долы қысын.
Алдыма анам болып тостың ылғи,
Заманның шалқар бақыт толы ырысын.

Алатау, алып Жоңғар тұр тізіліп,
Аспаным тамылжиды бұлты жібіп.
Қайғыдан атам жұтқан енші алмадым,
Көрген жоқ езуімнен күлкі үзіліп.

Ойнақтап бауырында Кемерлінің,
Тыңдадым айқаста өткен ел ерлігін.
Кешегі батыр басқан топырақтан,
Бақыттың қос уыстап терем гүлін.

Тарт, досым, былай ат басын,
Үй мынау, кәне, түс, бұрыл.

Ұстай бер, Күләш, папкасын,
Қалпағын... Бәрін қыстыр, іл..
Тоңып та қапты құрдасың,
Бізбенен (қалжың) бұ тең бе.

Ас қамда. Апам тұрғанша,
Жүгіре қойшы дүкенге.
Дайын ба шайың? Жүгіргін,
Піскенше қашан сол етің.

Қантты қойшы, бұ құрбың,
Ащыны тәуір көретін.
...Ал, досым, бері жақында,
Күләш та жатыр нан илеп,

Ауылда жатқан ақынға,
Соққаның қандай ғанибет.
Қызықтар қандай сондағы
Көңілдің көп қой ақ шері,

Сағынар достың болғаны,
Шіркін-ай, неткен жақсы еді.
Күндер-ай сол бір танысқан,
Сондай бір күндер көбейсін.

Пушкині келген алыстан,
Пущинен аусам не дейсің!
Қызықпен, іспен өтті күн,
Жалғыздық көрдім демеймін,

Достарым тіпті көп бүгін,
Сонда да досқа кедеймін.
Оларға тақпан ешбір мін,
Солармен өмір сүрген ек,

Сонда да бар ғой, кеш, құрбым,
Өзіңнің орның бір бөлек.
...Қалдырма. Пәлі сол-ақ па,
Қой, енді оның болмайды.

Ауылдың салты қонаққа,
Алдырмай тіпті қоймайды.
Ауылда тұрсам, досым, мен,
Ауылда өскен жан аз ба.

Қуат ап өршіл осы үннен,
Шұқшия берем қағазға.
Трактор үні тынбайтын
Тақырып қанша қыратта.

Кейде бір өлең тыңдайтын,
Зәру боп қалам құлаққа.
Болмадың көптен елде сен,
Қызық қой атқан таң мұнда.

Шалғысын қатар сермесем,
Таңертең барсам шалғынға,
Өрістен қалай қашасың,
Ерсі ғой жанды аясақ.

Атамның алып ашасын,
Қыздармен кетем мая сап.
Жанды ұғар кейбір құрдас-ақ,
Жөнді де жөнсіз іреген.

«Қалайық, – дейді, – бір жасап,
Оқышы, көне, бір өлең».
Оқымай неге бөгелем,
Кеудемді тұрса түртіп жыр.

Бірақ та бар ғой, көп өлең
Ұнамай қалып құртып жүр.
Ауылым бүгін бір қызық,
Ауылым бүгін жасыл бақ.

Жатырмыз үйін тұрғызып,
Онжылдық мектеп ашылмақ.
Өмірім күліп тұрғандай,
Тұлпарға мені мінгізіп,

Шәкірт боп көрген күн қандай,
Мұғалім болу шын қызық.
Қиыннан қашан қайыстық...

Ішсеңші біраз шай ыстық;
Мен үшін бұл сәт анық той.
Сағындым, бәрің бәріңді.
Өткен бір күндер елестеп,

Қағып ап тәтті әр үнді,
Шалқып бір жүрер емес пе ек?!
Алматыда өткен шақтарды
Аңсап та қоям кейде шын,

Кезуші ек доспен бақтарды,
Ауысып киіп жейдесін.
Ауылға қайта келгелі,
Есепте қанша қыс өтті.

Ұнатып алды ел мені,
Өзім де сүйдім бұ шетті.
Ауылда тұрам, досым, мен,
Ауылда өскен жан аз ба,

Қуат ап өршіл осы үннен,
Төнемін аппақ қағазға.
Өтемін талай күзінен,
Табысам талай қысымен,

Шалдардың шандыр жүзінен,
Шаттықтың сырын түсінем.
Гүл болып жайнап көктемде,
Берік боп шығам қысынан,

Жақсы бір шәкірт көп менде,
Құс етіп қолдан ұшырам.
Алдымызда біздің толы сын,
Қалайша тынып, жай табам.

Ауылға көп қой борышым,
Еселеп соны қайтарам.
* * *
Табиғат артық, кем етіп

Беріпті бізге ой бөліп,
Тіл берген соң тең етіп,
Бәріміз де сөйледік.
Қос-қостан бізге көз бітті,

Бір-бірден жүрек дүрсілдеп.
Біреуді ер, біреуді ез ғыпты,
Өз құнын біліп жүрсін деп.
Біреуге дарын беріпті,

Біреуге қарын сыйлапты,
Біреуге бәрін беріпті,
Біреуге түк те қимапты.
Біреуді бойға қарық қып,

Қойыпты ойдан жұрдай ғып.
Біреуді бойдан жұрдай ғып,
Данышпан етті жарықтық.
Биік бол көкпен таласқан,

Жеміссіз зәулім ағаштан,
Гүлдерді биік көремін.

Бесігінде тербеліп дала-алыптың,
Нажағайдың отынан нәр алыппын.
Нәр алыппын самалды сусын етіп,
Күннің бір сынығынан

Жаралыппын.
Тауға – қожа, аспанның ағасымын,
Гүлге – жиен, уақытқа нағашымын.
Ағашымын, тамыры терең кеткен,

Табиғаттың. ... Мен – адам
Баласымын.

Бірде ашық, бірде бұлың күз күні еді,
Тозыпты түгі түсіп түз кілемі.
Өрістен тойып қайтқан торпақтардай,
Өкпек жел шөмелені сүзгіледі.

Жабысып күздің соңғы бір гүліне,
Шегіртке шырылдайды мың бүліне.
Міндетін бітірген күн құлай кетті,
Шеткі бір нар маяны үңгіді де.

Маялар шынымен-ақ нарға ұқсай ма,
Қимылсыз қозғалады арғы сайда,
Бірінің қуысынан көрінді әне,
Ұйқысын қандырып ап сарғыш Ай да.

Шабындық. Күз. Кешкілік... мұнар қандай.
Табиғат көрмесіне шығарғандай.
Маялар арасында сүт иісін
Жұтып тұрғым келеді-ау құмар қанбай!..

* * *
Өмір ай!..
Шіркін не десем!
Не десем, неден кендеміз.

Заманым тыныш, ел есен,
Шалқып бір жүрген пендеміз.
Таппаймын тіпті бір кеміс,
Данышпан дәуір шат қандай.

Қарабас қамы, күн көріс,
Адыра қалып жатқандай?

Айнала ғажап көгал бай,
Нар таулар шөгіп о шетте.
Түнеріп келіп, төге алмай,
Тұратын бұлтын есепте.

Өтуде қызық сырғып күн,
Қайтсем бір шіркін тоя алам.
Әр таңда осы тірліктің
Қоңырауы болып оянам.

Тоймады шіркін бай көңіл,
Арманға арман қосыла.
Тірілер үшін жайлы өмір,
Туған жер деген осы да!

Әр күні өзім көп өсем,
Құшағын дүние кең жайды.
Өмір-ай! Шіркін не десем!
Не десем екен сен жайлы!..

* * *
Айналдым, туған жер, сенен
Ой – сергек, сенде жан – бекем,
Терегің болып теңселем,

Торғайың болып әндетем.
Күніңе серік боламын,
Өзгертпес сеңде күн өңін.
Құсыңмын – кеуде толы әнін,

Өзіңе шырқау – тілегім.
Жоқ... болмаймын құс мүлде,
Кеудемді керім таңға ашам.
Туған жер, сенің үстіңде,

Адамың болып паң басам.
Барыма сені нандырып
Адам боп өмір сүру – іс.
Өзіңде қалам мәңгілік,

Тірлігім қайсы, тәтті өмір,
Күліп те қабақ шытпасам.
Қалғып та кетіп сәтке бір
Сүрініп барып, тік басам.

Келемін әйтеу жүгіріп,
Өтпесін деумен босқа әр күн.
Алдап бір кетсе гүл-үміт,
Қасынан шығам достардың.

Арманмен алыс тілдесем,
Күй төгіп күмбір кеудеден.
Тіршілік атын мінгесем,
Еңбегім жансын деуменен.

Өзіме тіпті кешірмен, –
Көңілді жайлап түңіліс,
Төл кінә, басқа кесірден
бітпесе түйір бүгін іс.

Мен кіммін – тірлік... бір күнгі от,
Жылтырап қана алдаса,
«Сол үшін өмір сүрдім»... – деп
Айтуға қақым болмаса.

Біздің үйдің іргесінде бар жадағай төбешік.
Жасыл кілем сықылданып жатады ылғи шөп өсіп.
Сол төбеге кешкілікте текеметті жайып сап,
Отырамын ақсақалды аталармен кеңесіп.

Таусылмайтын жыр-хикая... бір тарих бір кеуде,
Соқтықпалы соқпақтар бар, оқиғалы сүрлеу де.
«Ырылдасқан ит өмірді» бәрі, бәрі ұмытқан,
Жоқ оларда бас араздық, көңіл қылу, күндеу де.

Бірі қызық бір хикая шежіреден бастайды,
Бірі кезді сөз етеді – байтал түгіл бас қайғы.
Енді бірі саясатты, саясатты жіліктеп,
Арғы-бергі жаңалықтан бір қайырып тастайды.

Қәриялар, кәриялар... алдыңғысы жүзге енген,
Соңғысының жасы үш есе артық мына біздерден,
Қатпар-қатпар қалың әжім... қалың ойлар – ну орман
Айдалада адасып та қалам кейбір ізден мен.

Оқиғалар, оқиғалар... бесжылдықтар... сүргін кей
(өткеніме өкінбестей өмір сүре білдім бе, әй?)
Бір күндер бар бір адамның ғұмырына бергісіз

* * *
Таусылмайды, таусылмайды жол деген.
Арты – тарих, алды – жорық бір ауыр.
...Көк түтіні көкжиекте көлбеген,

Кімдікі екен мына ауыл?
Астымызда көрінбейді ат терден,
Түсеміз бе,
Не етеміз.

Қара жолмен ауылды анау қақ бөлген,
Алаңдамай, әлде, тартып кетеміз.
Қарсы алуға қаптап шықты ит үріп,
Әне, бір қыз бізді көрді, қарады.

Мынау үйде бас жатыр-ау үйтіліп,
Күйік иісі мұрын жарып барады.
Ал, жігіттер, жүрелік,
Тарт ауылға астыңдағы ат басын.

Кім біліпті, бір қара жол осы ауылға тіреліп,
Осы ауылдан жүз жол тарап жатпасын.
* * *
Таңнан тұрам тағы тыным бір көрмей,

Өтіп жатыр, кетіп жатыр күндер кей.
Тағы бір таң атып келе жатады,
Бір ісіңді аяқтап та үлгермей.
Күн асығыс, мен асығыс... бөгер кім,

Ойлауға да уақыт жоқ, не бердім?..
Бір міндеттен ұтылдым ғой дегенше,
Жүз міндетін алып жетер келер күн.
Аялайтын асыл арман көп бүгін,

Алға қарай асығумен өтті күн.
Бір үмітке міне-міне жетем деп,
Шырылдаған шыбын жанға жоқ тыным.
Шалғайда бір сөнбей жанып тұрсын да от,

Көңіл дамыл көрмесінші тыншым боп,
...Күнді қысқа жасапты ғой табиғат,
Адам ылғи асықсын да жүрсін деп.
«АҚ АЙДЫН» кітабынан

Алдан асу жиі күткен,
Кейде құлап жол тік төмен.
Құла жирен жүйрікпен,
Құла дүзде жортып келем.

Жүріс көп қой бұ шағымда,
Дала салқын, дене қыз-қыз.
Туған өлке құшағында,
Құйындатып келеміз біз.

Не жетеді қызғанда атқа,
Жүйткір қамшы жұмсамай да.
Қалып жатқан қызғалдаққа,
Қарайлайтын мұрша қайда.

Бірде шырқап биікке еңсем,
Қалың бұлтқа киіп кетсем.
Бірде құзға құлдыраймын,
Өмір, қандай сүйікті ең сен!

Қарауытқан жота қалың,
Қайысады жер еңіреп.
Дихан баба соқаларын
Тыңға салған тереңірек.

Қыздар жолда қалды қарап,
Құлағымда таныс әні.
Астымдағы арғымақ ат
Ауыздықпен алысады.

Арғымақты алға айдаймын,
Тежелмейді тізгін де тым.
Өз мойныма алғандаймын,
Тіршіліктің жүз міндетін.

Атақ бар сенде, бар байлық,
Сөз емес талант, дарындар.
Сөзіңді сөйлеп, дардай ғып,
Жүретін адамдарың бар.

Құлатып кетсе мезгіл кей,
Қайтадан тұра қаласың.
Біздерді тіпті көзге ілмей,
«Биіктей» түсіп барасың.

Ақын ба? Ақын – ой үнсіз,
Ұққаның ғана ұғарсың.
Ақын – қос жанар тойымсыз,
Көруге бәрін құмар шын.

Ақын – бір самал сезім ол,
Жүрегін тыңдар не десе.
Боран боп соғар кезі мол,
Үнсіз де жүрер немесе.

Ақын – құс алыс ұшпайтын,
Қалдырып ұя-қонысты,
Ақын – қол қару ұстайтын,
Болдырмау үшін соғысты.

Ақын – от жүрек, мұң көңіл,
Өзің біл – құпта, кінәла:
Әжім боп түсер күнде бір,
Өзінің маңдайына да.

Ақын – хат, ыстық бір үміт
Жастарды жолықтыратын.
...Қысқасы ақын – ұлылық,
Тіршілік тыңдап тұратын.

Ұйытып елді сөзіне,
Жұмылар болса жанары,
Ақынның өзі-өзіне
Ескерткіш болып қалады.

Мінезім бе? Мінезімді біл әлі,
Сырттан қарап болма бекер күнәлі.
Сергек көңіл, сергек сезім кісінің,
Қас-қабағын қалт жібермей тұрады.

Жүнжіген бір жігіт болам ойға ерсем,
Дөрекімін – өзімсінген «дөй» көрсем.
Мені білу оңай десең, туысқан,
Оңбай ғана қателестім дей бер сен.

Топастарға тоңмойын боп көрінем,
Жағымпазға жақындауға ерінем.
Аңқылдаған адал болсаң, сен үшін,
Орын дайын жүрегімнің төрінен.

Шіренгенге он есе ғып шіренем,
Қайта иілсе – қайсарлана күлер ем.
Қабақ түйсе қасақана жымидым,
Жылмиғанға жауар бұлттай түнерем.

Ұрыншақпын ұғымынша ездің кей,
Ұнатпаған болады ол да сездірмей.
Біреу мені көрмей өтем дегенше,
Көре тұра өте шығам көзге ілмей.

Осылай, дос, ұнамасын, ұнасын,
Ақырында айтсам егер расын, –
Не қас емес, не дос емес біреуді,
Тыңдауға да мәжбүр болып тұрасың.

Көл көңілде көп қой шіркін, сыр тұнған,
«Сондай екен», – демеші тек сыртымнан.

О, достар, айтқанымды жылы тыңдар,
Бәріңе, бәріңе айтар үгітім бар,
Көл жаққа тартайықшы баяғыдай,
Жұмысты бірер күнге ұмытыңдар.

Бармаңдар қам-қаракет жайлы ұғымға,
Ұмыт боп қалсын бүгін қайғы-мұң да.
Құлаштай жарысайық бұрынғыдай,
Алысып Алакөлдің айдынында.

Дауласып, дабырласып, дүрлігісіп,
Мәз болып баяғыша бір күлісіп,
Ұмытып дүниеде жұмыс барын,
Шалқып бір жатайықшы нұрды құшып.

Осылай бұрын талай дала түнеп,
Сейілге серіктесіп баратын ек.
Балтырлар ақ сазандай жалт еткенде,
Па, шіркін, ұрлана көз салатын ек.

Бал шарап балбыратып сананы аздап,
Алқынып албырайтын дала маздап.
Күйдірсе табанды құм, маңдайды күн,
Сезімдер соқтығысып қала жаздап.

Қадірлі қайран достар, иықтаспақ,
Ән қайда, арман қайда сүйікті, асқақ?
Соны іздеп тартайықшы тағы да бір,
Басқасын бірер күнге жиып тастап.

* * *
Бірден асып, біреуді күндейміз деп,
Тірілердің қадірін білмейміз көп.
Көрмегенсіп жүреміз пілдей құнын,

Тырнағының астынан тілдейді іздеп.
Бармаймыз асылдың жөн-жосығына,
Аққа күйе жағамыз – осы күнә.
Талай боздақ жұлдыз боп ағып түсті,

Пендешілік былықтан шошыды да.
Сонда да қарамаймыз парықтап бір,
Аяғынан тұрамыз шалып қап құр.
Тұғыр бола білмейміз, бала қыран,

Қолымыздан ұшқанда қалықтап бір.
Бірден асып, біреуді күндейміз деп,
Тірілердің қадірін білмейміз көп.
...Тағы бір азаматтан айырылып қап,

«Жігіт еді-ау, шіркін», – деп жүрмейміз бе?!
* * *
Кейде былай болады, тұрғыластар, күл мейлі:
Жалған сөйлеп сыртымнан, мені біреу күндейді.

Жамандаймын деп жүріп дұшпаныма, досыма,
Мені көкке көтеріп жібергенін білмейді.
Ауыздыға не дауа – сыпсың қақты, кезерді,
Содан менің артымнан талай-талай сөз ерді.

Оза қойсам деппін бе сол немеден, апыр-ау,
Күндей-күндей, күшті ғып жіберген де өзі енді!
* * *
Ақын емес өз әкем, алыс кеткен атағы,

Біздің үйден сонда да кісі үзілмей жатады.
Ақыл айта келеді аңқылдаған бір ағай,
Төрден орын ұсынам, шаруасын да сұрамай.
Атын айта келеді енді бірі, оңбайын,

Асым әзір оған да, жатам десе төр дайын.
Қамқор бола қалатын ағайын бар құр келмей,
Жалғыз өзі жалғанды шайқап-төгіп жүргендей.
Өзім білер мінімді өзіме айтар уайымдап.

Құрдастары әкемнің құрып тастап малдасын,
Даурығысып жатқаны қою шайға қанғасын.
Жігер беріп кетеді жұмыспен кеп кей түндер,
«Құсекеңнің баласы жарады ғой», – дейтіндер.

Келіп-кетіп жатады осылайша қанша адам,
Есік ашық бәріне, құшақ жая қарсы алам.
Маған қастық ойламас, достығыма сенгендер,
Досым болып қайтпаса, дұшпандықпен келгендер.

Үйде кісі болмаса әлденеге елеңдеп,
Аңқақ қағар анам да қашан біреу келер деп.
Есік қағу ежелден ауылымда жоқ әдет,
Күндіз демей, түн демей, біздің үйге соға кет.

* * *
Былай дейді құрдастарым өжет кей;
«Қамығасың осы саған не жетпей».
Оның жайын айту қиын, достарым,

Жүру одан қиынырақ сөз етпей.
Ендігісі? Ендігісі тіпті айқын:
Бір бейне бар көңілімнен шықпайтын.
Жүрегімде бір құпия қайғым бар,

Ғашық болып көрмегендер ұқпайтын...
* * *
Шаманды біл, ағайын, кеудеңді құр көтерме,
Жайраң қағып кел үйге, жадырап қайт кетерде,

Өзіңдікі өзіңнен асып жатқан жоқ шығар,
Ақыл айтып қайтесің әуреленіп бекерге,
Өз қолыңда басқаны туыс етпеу, дос етпеу,
Мықтысына келмеші көрінем деп кесектеу.

Ақылдының ісі деп айта алмаймын, әйтеуір,
Өзгелерді өзіңнен ақымақтау есептеу.
* * *
«Шашың аппақ... әжім анау қаптаған,

Жиырма бестен жаңа асты деп кім сенер?»
Десе біреу, жауабым бар сақтаған,
Достар өзі ой жүгірте білсе егер.
Кебе тартып кеткен болса ерте өңім,

Азамат деп атамайды ел тегін,
Мың міндетке кете алмасаң шым батып.
Ұйқыны да ұмытты бір отты ойлар,
Жеті сағат, ренжіме текке сен.

Бекер өткен бір минутын жоқтайды ар,
Түннің өзін жұмыс күні етпесең.
Олай етпей ұстата ма келешек,
Едігісі...Ендігінің бәрі айқын:

Өз жасымнан көрінсем мен ересек, –
Уақыт жоқ айнаға да қарайтын.
* * *
Сыртқары сәл ығысып, алыс тұрып,

Өзімді өзгелермен салыстырып.
Қараймын бөтен көзбен өз ісіме,
Үңіліп суретшідей сөз ішіне.
Өнерім құдіретіне дір етті кім,

Дәл басып таба алдым ба жүрек қылын.
Бояуын қалыңдатып алмадым ба,
Жұрт таныр бар ма мендік таңба мұнда,
Ой көп пе, үміт көп пе, сезім көп пе,

Әлсіреп қалғандығым сезіліп пе,
Тартады тосын шыққан дүбір қайда,
Тыңдаса тұла бойың шымырлай ма,
Айтпағым аңсарыңды қандыра ма,

Өртей ме, еліктіріп жандыра ма,
Өзенде асау ағын гүрілдей ме,
Ғашықтар қыз-қыз қайнап дірілдей ме,
Жан бітіп жоталардың өзіне де,

Ырғалып ыңыранғаны сезіле ме,
Болғандай мың риза сірә маған,
Сәл жұмып ойлы көзін тұра ма адам.
Шабыттың шалқуында нұрға балқып,

Сезімді жібердім бе сырлап артық.
Ілесіп кетпей сезім жетегінде,
Елімнің бір қажетін өтедім бе.
Жанарым жалынына шағылысып.

Соған бір қарап алам сәл ығысып.
Содан соң ойға батып ғұрпыма тән,
Тағы да темекіні бұрқыратам.
* * *

Шүкір, достар, жарлы емеспіз біз мінге,
Қанағат ғып келеміз ғой барды алып.

Жақсыларды жолатпаймыз тізгінге,
Жамандардан және тағы арланып.
Енді кімнен үйренеміз өнеге,
Ар бетіне қарай алмай көз бұғар.

Үндемеуге ұят шіркін көне ме,
Айтам деуге адам қайсы сөзді ұғар...
...Ал біреулер нысанасын туралап.
* * *

Бірде шыны боп шығады былай да:
Дос дегенің жаудан бетер табалап,
Әлі де сенің салмағыңды сынай ма,
Ілестіріп кетеді-ау көп жаман ат.

Соған кейде іштей өзің ширығып,
Құрысын деп жеңіл-желпі көне дау.
Қыран болып қия көктен шүйлігіп,
Жамандарды жүн ғып кеткің келеді-ау...

* * *
Қимылсыз қалсаң жырақта,
Айырмаң қайсы жай тастан.
Ат ойнап қайтса мұрат па,

Атойлап барған шайқастан.
Қызыл сөз деме, дос, енді,
Нық басар кезге келді рет.
Ду қылып жүріп осы елді,

Ту болып қалсақ желбіреп.
Осы ғой арман әрқашан,
От болып лаулап өтерміз.
Асылы бола алмасақ,

Жасығы болып не етерміз?...
* * *
Анам менің күнде айтады бір тілек:
«Өзіңді-өзің күтсеңші!» – деп,

Күл, мейлің.
Көкірегімде лаулап тұрса шіркін от,
Күтінудің керегі не, білмеймін.
Кемігенін сезген емен күштің де,

Соңымда көп ілесе алмай қалғандар.
Арғымақтай дулы көкпар үстінде,

Мерт боп кетсең...
Онда қандай арман бар.
* * *
Сөзімізде болса мейлі жарқыл кем,

Қызуы оның азаймасын қалайда.
Біздің уақыт тайбурылдық қарқынмен
Шаң қапқызып бара жатыр талайға.
Салқын ойды сақылдатып қайнатпай,

Үміт ету ерсі ерліктен бүгінде.
Астыңдағы ат мамағашқа байлатпай,
Делебесі қозып тұрсын дүбірге.
Ал, ағайын, осылай бір тартайық,

Өзіңе серт, нысанаңды ілмесең.
...Уәдесінен кетсе дос пен жар тайып,
Ер үстінен ұшып кетіп жүрме сен.
* * *

Мен жасымнан жаратпағам бұлтақты,
басымнан сөз асырмаймын.
Күлмеңдер,
Содан да ма, дөрекі деп мін тақты.

Өз салмағын өлшей алмай жүргендер.
Көресің де сондай-сондай құрбыны,
Удай ащы ыза тұнар кеудеңде.
Үнсіз жүрсең, тайынбайды бір күні,

«Мына сорлы бітіпті ғой» деуден де.
Ал, осыған ренжисің бе, не етесің,
Қалжыңы жоқ, Достар, өзің ойла шын.
Қолды бір-ақ сілтейсің де кетесің,

Айтқаныңды ұқтыра алмай қойғасын.
* * *
Достар, енді не десеңдер, о деңдер,
Ақыры кеп бір шындықты сездім мен.

Көп көзіне барлығың да кемеңгер,
Ұран сала шықпаған соң өзге үнмен.
Біздің дәуір қансыз жорық,
сүргін кең,

Айхай, біздің алмас қимыл ұрпақ-ай.
Бір күн қилы боп барады бір күннен,
Болмайды екен бар дауыспен шырқамай.

Ертең елге не бетіңді айтасың,
Тірлігіңде дүбірлетіп қалмасаң,
Құрығанда бір армансыз шайқасып,
Армансыз бір жеңіп шыға алмасаң.

* * *
Үзеңгілес серік керек кіл батыл,
Ол да керек – жар сұлуын пір етсең,
Ұлы жолдан оралғанда түн қатып,

Барлығына тілеуіңді тілетсең.
Тірлікте көп бықсық өсек, қай ызың,
Өшірмесе оған қалай от сөнер;
Досың түгіл, дұшпаныңның айызын,

Қандыруға құдіретің жетсе егер.
Сол тұрғылы омыраулы құрбым көп,
Соларменен көңіл кірсіз, тыныс кең.
...Жол шетінде тұрса біреу құр күндеп,

Басын шауып алғым келер қылышпен.
* * *
Жүрек сөніп, таусылғанда тынысым,
Аяқталмай жатар еді мың ісім.

Жарық дүниені қалай қиып кетермін,
Қалып бара жатса қыруар жұмысым.
Шіркін, өмір.
Гүлжазира мекенім.

Қиып қана кетемін бе, не етемін.
Деген кезде білемін ғой,
Білемін
Достарымның құйғытып бір жетерін.

Таза арулап, шомылдырып өзенге,
Зират жаққа шеру тартқан кезеңде,
Сүйегімді ауырласа біреуі,
Бірі тұрып былай дерін сезем де:

Тірлігінде тау көтерсе шыдаған.
Белшесінен батып жүріп жұмысқа,
Таза қалған пендешілік күнәдан.

Осы қазір таусылғанда мүтте дем,
Қалды артында мыңдап ісі бітпеген,
...Уа, дариға, соны естісем достардан,
Бұл дүниеден тілемес ем түк те мен.

* * *
Біраз өмір сүрдім білем,
Ал енді
Қай қызығын сыйлар екен туар күн.

Кейде қатты қайғырсам да дәлелді:
Көз жасыммен көп моланы суардым.
Қазалар бар –

қалатында күн алыс.
Біреулердің өліміне шын нандық.
Мәңгі тірі қалып жатыр бір таныс.
Бар өмірін тек сол үшін құрбан ғып.

* * *
Кеше ғана бал қиялы өте көп,
Бала едік-ау бүгінгі ойдан бөтен ек,
Кенет... кенет алды-артыма қаратпай,

Алды, кетті бір үміттер жетелеп.
Мезгіл – серік қауқарымды сынайды-ақ
Қарсыласа аларыма күн айғақ.
Бір күдіктер мертіктіріп кетпекші,

Қара тас боп қарсы алдыма құлай қап.
Бір күдік те бір-ақ басқа мың бөгет,
Айырып көр артық-кемін кімдегі от,
Біреулерді – біреулер жүр көтеріп,

Енді біреу – біреулерді күндемек.
Шым-шытырық тіршілікке жеткен не,
Ризамын да, риза емеспін көптерге.
Ей, табиғат, ойлап көрші бір минут,

Бір-ақ минут біреуіміз боп көр де.
* * *
Бастағы тежей берем ой легін көп,
Тұрса да тілім қышып, сөйлегім кеп.

Дос дейтін дос та жоқ қой,
Жүргендер бар,
Өзіңді кейде мақтап, кейде күндеп,
Жігіт көп сөзі емес-ау,

өзі мығым,
Солардың көтерілер кезі бүгін...
Көлегейлеп көбіңді көрсетпесе,
Адамның болмай қайтсін төзімі құм.

О мейлі, енді олармен егесем бе,
Кетіп жүрген күні жоқ көп есем де.
...Бүкпесіз бір ойымды бердім айтып,
Оқушым, өзің білші не десең де.

* * *
Жайды ұғар көп қой дос менде,
Соларды кейде сынай кеп,
Қатты бір әзілдескенде,

Бермеңдер ерік тілге тым.
Ақыннан бәрің дос таптың,
Ендеше сыйлау міндетің.
Кеудеге сыймай өрепкі ой,

Мінімді термей бір менің.
Ортаңда,
Білу керек қой.
Ойлы бір адам жүргенін.

Артықтау кетсем – сөк мені,
Кінәлер болсаң, қоса артып.
Мақтайтын достан көп, тегі
Мақтанар жалғыз дос артық.

Әзілдеп қоям өстіп мен,
Беріліп үміт-сезімге.
...Үндемей қалса дос біткен,
Ойланып қалам өзім де.

* * *
Атақты болу сән несі,
Ол емес іздеп жүргенім.
Өлеңім, өзім... әммесі –

Меншігім емес бір менің.
Шірену ерсі кем күнге,
Қолыңды созбай шыңға алыс.
Жеңілдім бе? Әлде жеңдім бе

Даңққұмар ой – ол ақымақ,
Ондайға жаным көнер ме,
Бірдеме айтпай жатып-ақ,
Данышпан болу деген не.

Қиынға салып көр елім,
Қалу да қиын дерексіз.
Өзіңе болса керегім, –
Басқасы маған керексіз.

* * *
Солай, дос, сырым осы баяғы бір,
Өкпе деп ұқпа мұңның аяғы құр,
Сәкенің жарқ-жұрқ еткен мінезімен,

Алдыңа аппақ жанын жаяды кіл.
Шыным сол – бір-ақ қайнап, тез қайтамын,
Мінім сол – айтарымды көзге айтамын.
Сол үшін жамандармен пышақтасам,

Сол үшін жақсылармен құшақтасам.
* * *
Ауыздықпен алысқанда от кеуде,
Басқаларға шаң қапқызып кетпеу не!

Аңыратып алда жүрсек деуші едік,
Қиқулатып қия-шыңнан өткенде.
Тереңге де бірінші боп сүңгіп ек,
Қызды бұрын құшып еді бұл білек,

Достан қалып қоймадым ба деген ой,
Дүр қамшыдай тұла бойды тілгілеп.
Қара жолды қатарласа шандатсақ,
Басқалардан озу еді бар мақсат.

Алды болып келу еді бәйгенің,
Ат үстінде көздің жасын парлатсақ.
...Құйындатып құбажонды белдерден,
Қиындық көп бұл сапарда мен көрген.

Бұрын келдім, біреулерден соң келдім,
Қатарласа келдім кейде сендермен.
Қуат барда қамығайын мен неден,
Арман емес озып кету өзгеден.

Дәуір жүгін ауыр артып, бәріңмен
Үзеңгілес өтсем екен көмбеден.
* * *
Беу, достым, несін терледің.

Сәл сабыр, сабыр ет сен де.
Түсінер осы жерде кім
Қаншама безілдетсең де.

Не соның бәрін талғамай
Тартатын адам бақытты.

Көрдік қой күліп, жүдеп те,
Шаттықпен, мұңмен таныс ем.
Салқындап қалған жүрекке
От беріп кеттің тағы сен.

От бердің енді сөнбестей,
Өртеп те кеттің бір демде.
Сұлуға өзің теңдес кей,
Көз қырын салмай жүргенде.

Жанарың толы қандай нұр.
Жауапсыз кеттің неше кеш.
Ағарып атқан таңдай бір
Арманым болғай осы елес...

Куәсі сұлу таң мына,
Сенсің, сен іздеп жүргенім.
Өшкенім қайта жанды ма,
Не болып кеттім, білмедім.

Бұғуды мүлдем ар санап,
Жалынып жанға көрмеп ем.
Жаныңа жақын барсам-ақ,
Иіле берді өр денем.

Нелер піл кеуде жанның да,
Елемеуші едім тұр-әлін,
Өзіңді көрсем, алдыңда,
Бас ұра жаздап тұрамын.

Мен барда жағын ашпайтын,
Күлкі де болдым досыма –
Мысымен басып тастайтын
Ғашықтық деген осы ма.

Атақ іздеп көрмедім.
Ол емес маған бағалы.
Қажет болсам ол мені,
Өзі-ақ іздеп табады.

Дәулет пе керек? Қай күні,
Біреуді ол алып шықты алға.
Жалғанның жарты байлығы
Жанымда жатыр ұққанға.

«Не сонда іздеп жүргенің» –
Деп тұр-ау біреу дерексіз.
...Бақытым болсаң бір менің.
Басқасы маған керексіз.

* * *
Ақын сені сүйді ме, қыз.
Саспа онда.
Екі айтуды тағдыр оған жазбаған.

Оттай ыстық лебізіне мас бол да,
Өзің де бір от бола біл маздаған.
Қызыл көзді шабыт,
Жорық, Қия-шың,

Нажағайдың жарқылындай тамаша ән, –
Солар сыйған кеудеге сен сыясың.
Ақынды өзің сыйғызуға жарасаң.
Не істесе де істейді елді таң қылып,

Сөз болып па жаман жауы күндесе.
Қайғыртады – өліп қана мәңгілік,
Мәңгі өмірмен қуандыра білмесе...
* * *

Осы кеш өлең жазбай да,
Өлмеспін тіпті, тастайын.
Құрбыжан күлкі, наз қайда.
Қайда сол сырлас жас қайың.

Қыдырмай көптен қойдың-ау,
Көл бетін кезіп қайықта.
Көгілдір көгал ой мынау,
Бала боп жарысайық та.

Көрейік шығып қырға анау,
Жайып бір тастап шекпенді,
Биіктен төмен бір қарау –
Арманым еді көптенгі.

Ғажайып еді қыр қалай,
Күй болып ойнап тұр кеудем.
Құрбыжан, адастырмағай,
Өзіміз салған сүрлеуден...

Жүр енді кеттік тоғайға,
Онда да қызық десеңші.
Ешкім жоқ кезде маңайда,
Құшып бір сүйсем несі ерсі.

Онсыз отым маздай ма,
Осылай етсін басқа күн.
Осы кеш өлең жазбай да,
Өлмеспін, міне, тастадым.

Дедім де, ... аштым дәптерді,
Оқушым,
қандай ой ұқтың,
Сөйтсем мен... осы сәттерді

Өлең ғып жазып қойыппын.
* * *
Көз ұшында... көгілдір бір жарықта,
Жарқырайды маған ғана тиісті от.

Біздің бастар
мінгескенде бір атқа,
Не төсекте қатар жатсақ түйіспек.
Көкшіл сәуле...

көз ұшында – бір арман,
Жүз құбылып жатады ойнап, өзгеріп.
Көрініп қап....
қол созым жер...

мұнардан,
Ғайып болып кетеді енді лезде еріп.
Біреу мені аңдып,
атып қалды анық.

Қалай алам кекті мен.
Қалу қиын алданып,
Алдауды – өлім деп білем.
Жүрегіммен оңашада алысып,

Алыстатып алып барады не күндер.
Отты еріндер ойланбай-ақ табысып,
Болатыны-ай,
қауышпайтын көңілдер...

Көңілім көміліп бір күйге менің,
Есімде өзіңмен сол билегенім.

Жүректің құпиясын көздер ұғып,
Дірілдеп сәл-сәл ғана тимеді ерін.
Вальстің ырғағымен ырғатылып,
Ғажайып қанып едік сырға тұнық

Жаудыраған қарақат көздеріңнен,
Кіршіксіз махаббаттар тұрды атылып.
Құйқылжып кеп қытықты вальс бітті,
(Ой, арман,

қалды-ау бәрі алыс тіпті)
...Сол вальс өмірі естен кетпей қойды,
Сен қалайша ұмыттың таныстықты...

Аяулы бір мұң қоршады мені,
Өзіңді, қалқам, жоқсындым.
Ол – таңым еді, шолпаным еді,
Қайтейін, тағдыр, көпсіндің.

Жанымды тағы елжіретіп от,
Өзіңді, жаным, аңсадым.
Самалды бақта көп жүретін ек,
Көз жауын алып қаншаның.

Қызықтаушы едік келісті күзді,
Қызықтаушы едік қысты біз.
Қалғытушы еді көл үсті бізді
Оған да бүгін түсті мұз...

Жүрсем де, сәулем, жай ауыл, құмда,
Жалғыздық жанды мұздатып.
Осынау ащы, аяулы мұңға,
Татымас тәтті жүз бақыт...

Көктеменің гүлін көрсең, мені ізде,
Толқын-толқын бұрымды өрсең, мені ізде.
Кешкілікте қатар жүрген құрбыңнан,
Кино жаққа бұрын келсең, мені ізде.

Саяттатып биік Көкше, теңізге,
Өмір сені биіктетсе, мені ізде.
Таң алдында екі ғашық бір-бірін
Әрең-әрең қиып кетсе, мені ізде.

Көңіліңді қызық бұрса, мені ізде,
Басқа бір көз қызықтырса, мені ізде.
Жағалықта иесіз қайық ескегі,
Көлдің бетін сызып тұрса, мені ізде.

Өмірдің ең шат жерінен мені ізде,
Ғашықтардың дәптерінен мені ізде.
Дүниені сүзіп шығып таппасаң,
Жүрегіңнің қақ төрінен мені ізде.

Өзен болып толтырылам теңізге,
Өмірдің сел толқынынан мені ізде.
Бақытыңды шебер соғып берейін,
Балғалардың солқылынан мені ізде.

Қақпа алдында қалғып тұрып мені ізде,
Балтырыңды шалдықтырып мені ізде.
Аспан асты, жер үстінде, сәулешім,
Бар нәзіктік, бар мықтылық – сен бізге.

Жүректегі тылсымды ұқ, мені ізде,
Көкірегімде тұрсың күліп, тек ізде.
Арманымның гүлі етейін өзіңді,
Бар жігітті күрсіндіріп мені ізде.

* * *
Бірде мен де бал шарапқа қызып ап,
Көңіліме қай-қайдағы жел кіріп,
Көрші шалдың қалды дағы қызы ұнап,

Тұрам ұзақ терезесінен телміріп.
Қорқақ болып жаралмаған жан ем мен,
Енді міне шалға батпай тұрғаным.
Кегімді бір қайтармаққа бәлемнен,

Ұзақты күн қанша жоспар құрмадым.
Ауызғы үйде күрк-күрк етіп жатқаны,
Мінезі де қызыл көзді қырсық-ақ.
Басында бір қағамын деп қақпаны,

Жеті атамнан шыққаны бар бір сыбап.
...Ау, інішек, сен несіне тершідің,
Сабыр ет те, соңын есті, қызынба,
Мұның бәрі қиялым ғой, көршінің

Қансын құмар, қалсын да бір басылып,
Қырға шығып қайтайын, қырға шығып.
Көптен бері көңіл де алағызып,
Кермені үзер тұлпардай тұрды асығып.

Атың қайда, ақсақал, берем деген?!
Қатын қайда, қасыңа ерем деген?!
Бұзау баққан баяғы боз даламды,
Орағытып оңды-сол көрем бе мен?!

Көремін бе аралап, япырым-ау, шын,
(Жанға неге туған жер, жақындаусың?)
Қайталар ма сай-сала жаңғырығып,
Сақ-сақ күліп самғаған ақын даусын.

Қырды аңсадым, дүние-ай, қырды аңсадым,
Көкірегімде, тасып тұр қаншама ағын!
Ұқсаң, шіркін, туған ел, қазіргі бір,
Тентегіңнің тебіреніп тұрған шағын!

Асаулауын ерттесін маған аттың,
Қартым, өзің дұрыстап тағалатқын!
Ерем деген ел болса – шақыр бәрін,
Туған жерді келеді-ау аралатқым.

Сауырында сан аттың сартылдаған,
Қамшыңды да бере тұр, қартым, маған.
Бірі сынап, біреуі жылап тұрған,
Ағайыннан айналдым аңқылдаған!

Айналайын абыржып жүрген елден,
Құрдастардан қызықты бірге көрген,
Қарындастан айналдым,
Қысылған боп,

Сылқ-сылқ күлген сығалап іргелерден.
Қырым қандай кең еді өлшенбеген,
Қиырына жете алмай жел шөлдеген,
Көкжиекті көзіме қондырып ап,

Кереметтей құйғытып көрсем деп ем!
«АҚ ДАРИҒА» кітабынан

Ата-баба ары мен арманының,
Жалғасы боп жетсе деп самғап үнім,
Құйындатып көрейін қырға барып,
Әпкел бері тізгінді, жан бауырым!

Серікке
Асығам ба жанымда жатқан бар шат,
Жатқан бар шат сырымды ақтарғанша-ақ.
Торға түскен тағыдай аласұрам,

Екілене елірер шақтарды аңсап.
Шалқып-тасып, дүние-ай, ғашық құшып,
Жататын шақ қиялмен қашыққа ұшып.
Есіп-бөсіп отырар достар қайда,

Бірімізден біріміз асып түсіп?!
Қарамастан қалсақ та ұятқа анық,
Қаңғып ішіп, қалтаны жиі ақтарып.
Асқақ қарап айнала,

Жер үстінің
Тәңірі де тек біздер сияқтанып.
Төңіректі таңдамай кетіп үстем,
Күндер қайда «көксуды» көкіп ішкен?

Ертесінде ел-жұртқа қарай алмай,
Өртенердей болатын өкініштен.
Кермаралдай тұратын керіліп кей,
Сұлулардың сыры да шері бітпей,

Дүрлігісіп әлі де жүрсіңдер ме,
Жүрсіңдер ме, дүние-ай, мені күтпей.
Тартып келем, достар-ай, тағы да аңсап,
(Арман қанша, осылай сағына алсақ!)

Тартып келем, тағы да туса деп бір
Аз ғана күн ес-түстен жаңылар шақ!
* * *
Бірден асып, біреуден жүрдік пе кем?

Тәтті екен-ау, дүние-ай, тірлік деген.
Жақсы екен-ау жұмыс та күнде асығып,
Шаршап-талып жүрсек те бір бітпеген.
Қыз-қыз қайнап, тамырда сезім күліп,

Түнде жортып, талтүсте көзіңді іліп,
Бір пендеге жағынбай, табынбай да,
Жүрген шақтар өзіңді өзің біліп.

Бәрі-бәрі тірліктің тәтті армандай,
Алдыңа әкеп, асылын ақтарғандай.
Ғашығыңның атын да әуендете
Әнге қосып қайтатын шақтар қандай!

Қай қылығын кететін ескерместен,
Бір бақыт-ау тапқан да дос теңдестен.
Шын бақыт-ау бұрылмай бағытыңнан,
Тарта беру,

Сырт көзден сескенбестен.
Түскен шақта төңірек сымбаттана,
Жан сырыңды жағалай күнде ақтара.
Жатқан қандай, шіркін-ай, туған жердің,

Арман жоқтай артында қалса бір үн,
Жатасың-ау таусылып хал-сабырың.
...Ең қиыны кеш біліп, кеш ұққан-ау,
Қайталанбас тірліктің барша құнын!

* * *
«Мен басқаның бақытын қызғанбайын!..
О, Жасаған, осы бір тілекті бер,
Арым – куә, айнадай жүректі көр!» –

Дегеніңше
Сен үзер гүліңді үзіп,
Күліп өте шығады бір ептілер.
«Мен басқаның қызығын күндемейін!..

О, Жасаған, тосыннан сүріндіріп,
Әлдекімше жүрмеші жырынды ғып!»
Дегеніңше
Кетеді тағы бірі,

Сен кіретін есіктен бұрын кіріп.
Содан барып тартысқа сен де кіріп,
Мәз боласың бір күндік тапқан нанға.
Қалыспайсың қайдағы мақтаннан да,

...пенделік пе осылар?
Не тірлікте
Бақыт, қызық жетіспей жатқаннан ба?
* * *

Омырауын тастапты-ау ағытып қыр,
Сағымдана мұнартып, шаңытып тұр.

Жаңбыр тілеп жатыр ма,
Осы тұста
Төгіп-төгіп өтетін жарытып бір!
Жадырайтын шақты аңсап, жан бір түлеп,

Жатқандай-ау жазира жаңбыр тілеп,
Түйір тамшы қимай-ақ қойды-ау аспан,
Түнеріп кеп, төніп кеп,
Сан күркіреп.

Төпеп өтер тазалық, мөлдірлікпен,
Жаңбыр тілеп жатыр-ау жер дүрліккен.
Ақша бұлтқа қарайды алаңдап-ақ,
Соңғы үміті сияқты сол бір күткен!

* * *
Өзгемізден ертерек ес білдің де,
Алаңсыз, адал тірлік кештің мүлде.
Жан болып жасамадың жаманшылық,

Аттамай ала жібін ешкімнің де.
Өзіңмен бірге тұрып, бір күліскен,
Достарың шалқып-тасып жүрді ме үстем?
Қиянат жасады ма біреу саған,

Қыңқ етіп қарсыласпай, тындың іштен.
Жатпадың жұғыссам деп құрбыңа да,
Батпадың пенде болып бір күнәға.
Басқаның басыңда бар «иттіктен» де,

Сен ғана жеке-дара жүрдің ада.
Орынсыз өзіңді-өзің көтермелеп,
Ашылып-шашылмадың бекерге көп.
Баспадың жамандыққа,

Қорқам бірақ,
Жақсылық та жасамай кетер ме деп.
* * *
Асыл достар, азайып барамыз ба?

Анау жоқ, анау да жоқ арамызда.
«Жұп жазбастан өтерміз» дейтін серттің,
Айналып кеткені ме бәрі аңызға?
Жоқтыққа пысқырмайтын жиі де елеп,

Аусар, аңғал шақтар-ай сыйы бөлек!
Күн-түн демей саусылдап жетуші ек-ау
Түскендей әкеміздің үйіне кеп.

Еркінсіп оңды-солды еліре кіл,
Жатушы едік төмені, төрі де бір.
Қара шайды қатықсыз таласа ішкен,
Қайдасыңдар, қайран дос – сері небір.

Құпиямыз болмай-ақ дара сақтар,
Ортақ еді-ау ой-арман, парасат бар.
Қалтқысыз құлай сүйген қайда от жүрек,
Қайда сол балаң шақтар, дана шақтар?

Лапылдап жігіттіктің оты бізден,
Қыр гүлін құйғыта бір жетіп үзген,
Кең едік, кіл ғана бір кемеңгер-ақ,
Сері де пері мінез шетімізден.

Болса да кінәміз көп, күнәміз көп,
Жосыла шыққандай ек бір ән іздеп,
Ойлап па едік кейін бір кезіккенде,
Шыртиып, әлдекімсіп тұрамыз деп.

Азайып-ақ, апыр-ау, барамыз ба?
Анау жоқ, анау да жоқ арамызда.
«Сөйтеміз де бүйтеміз» дейтін шақтың,
Кеткені ме айналып бәрі аңызға?!

* * *
Апыр-ай шіркін,
Артқыларға айтып жүрерлік.
Кеткенім бе осы,

Көре алмай сенен бір ерлік?
Пасықтығыңа кешіре қарап,
Күлдік те,
Жасықтығыңа – қайысып,

Түгел түнердік.
Ашынып іштей,
Санайды деме бекер кек.
Кім білсін,

Біз де саған-ақ ұқсап өтер ме ек.
Ақ жүрек достан қарадай қорқып,
Қашқақтап,
Қашып та жүрсек,

Қырсығы тиіп кетер деп.
Тірлікті қанағат тұтпасақ
Шұғыла күнсіз,
Жақсылар үшін

Жағаласып та өтпесек есер тағдырмен,
Жеңілмейін деп те,
Берілмеймін деп те күрессіз.
Күштіге қарсы бармасақ,

Көзсіз батырдай,
Өртеніп іштей жанбасақ,
Күйіп,
Шатырлай

Саған-ақ ұқсап өтер де ек тыныш,
Жүре алсақ,
Бойымызда бардан басқаға түйір татырмай.
Жан болып сен де,

Жасадың ба екен еш күнә!
Тентектік көрсең,
Шошына тұрдың осқыра.
Біз болсақ, шіркін, жібітем деп те әлекпіз

Мұзды мұхиттай сіресіп тұрған досты да.
Қашанғы солай,
Тартынбас жерде тартынып,
Ойыңды бөгеп өтер екенсің бар тұнық?

Артықтау кетсек,
Күлесің бізге,
Жүрсек те,
Ұқсастығыңды жасырамыз деп,

Шарқ ұрып.
* * *
Біреулерің «данышпан», бірің «құдай»,
Дүрлігісіп жатыр ма ең бұрынғыдай?

Қалдым ба деп кешігіп,
Мен де жеттім,
Мен де жеттім,
Жігіттер, сырыл былай!

Сырылыңдар, ығысып,
Төрге өтейін,
Төңіректі деміммен тербетейін,
Сөйлеп-сөйлеп болсаңдар,

Тыңдашы бір,
Қалған сөзді қағып ап мен кетейін.
Ортаға бір осындай шақта кіріп,
Барсам деп ем ағымнан ақтарылып.

Қалсаң деп ем, қайран ел, ұйып тыңдап,
Барымды айтсам, жанымды жатқан ұрып.

Осылайша ортаңа еркін кіріп,
Кетсем деп-ақ келіп ем желпіндіріп,
Сілкіне бір тұрса деп туыс біткен,
Еліме айтар ақиқат сертімді ұғып.

Кеңістіктің, кеңдіктің сырласы кіл,
Қайда жасыл жалғанға шын ғашық ұл?
Соңғы сөзді қағып ап,
Мен кетейін,

Сөйлеп-сөйлеп болсаңдар,
Тыңдашы бір!
* * *
Арайлы таңда,

Аңырай жетіп қанша мен,
Ағайын, сенен
Адалдық қана аңсап ем,
Мәз болып тұрдым,

Мейірім көрсем жанардан.
Арманым жоқтай,
Сол жақта тоқтай қалса дем.
Жалғанды жасыл

Жалықпай қанша кезгенде,
Жылылық іздеп,
Үңілдім барша көздерге,
Ақкөңіл жұртым

Аңқылдап шықса алдымнан,
Арғымақ асау көңіл де жүйткіп,
Озды өрде.
Алдына тартар

Ақ жанымды алып жеткенде,
Селк ете түсем,
Сырт беріп шықса көп пенде,
Дос көзінен сәл салқындық сезсем,

Сол маған,
Қаттырақ батар,
Қаһары қатал кектен де.
Сіресіп қырда

Жатып алғанда қар айлап.
Жылылық іздеп,
Жібісе еді деп бар аймақ.
Шарқ ұрам қанша,

Ағаларға да алаңдап,
Артымнан жеткен балаларға да қарайлап...

Алысып азапты оймен бір түнің кей,
Кеудең де дауылды аспан күркіріндей.
Азынап жатасың-ау
Ұйқың қашып,

Төсекте тоқсан аунап, кірпік ілмей.
Қайғырып қайта оралмас ғажап айлар.
Жарқылдап жатады ойлар – нажағайлар.
Қателік-кемшілігің қасқырша ұлып,

Біресе бас қатыра мазалайды ар.
Түседі еске ұнатқан, жек көргенің,
Өзіңді өкіндірді өткенде кім?
Қаншама ренжіткен достарың бар,

Қастарың бар қаншама кеткен кегің?
Болды ма кешегі бір күлкіңде мін,
Біреуге әлде орынсыз зіркілдедің?
Жаныңды жегідей жер – әділетке

Араша түсер тұста іркілгенің.
Қинайды-ау әлдекімнен именгенің,
Жарамсақ жалынышты күйге енгенің,
Түскендей енді есіңе дөңбекшисің,

Сәл-сәл бір сәтсізірек үйленгенің.
Жақпасын біле тұра көпке мүлде,
Орынсыз омыраулап кеткенің де.
Жүрегің езіледі-ау, –

Керегінде
Құйғытып кермеден бір өтпедің бе?
Көкірегің қыжылдай ма, егіле ме,
Кеудеңді қайдағы ойлар кеміре ме?

Ұйқысыз өтетін бір түндер бар-ау.
Сыя алмай өз үйіңнің төріне де.
ДОСТЫ АңСАП КЕЛЕМ
Жолыққан шақта-ақ ұмыт боп қайғың,

Талас қап,
Шамдануы да, таңдануы да жарасты-ақ.
Ойламай өткен тірліктің нарқы, парқын да,
Досты аңсап келем нар көңіл,

Өтсе де тілеп...
Жолыққан сайын бір өртеп,
Жолыққан сайын ширығып,
Жайнап, түлер тек,

жадыратып жанды,
Жарқылдап күліп, жанатын,
Досты аңсап келем бір биік.
Досты аңсап келем шын еркек!

Жолыққан сайын қаяусыз құшар от-деммен,
Алаңсыз досты аңсап та келем көптен мен.
Сондай бір досты іздеп-ақ жүрмін шарқ ұрып,
Іздеп-ақ келем жаздан да,

Іздеп-ақ қыстан... көктемнен!...
Іздеп-ақ келем сондай бір досты шын аңсап,
Жақсылық десе көз жұма тартар ұран сап.
Кінәсі болса құдайдың мінін бетке айтар,

Жігіттен тура айналып,
Айхай, арман не,
Бір өкпесіне тұра алсақ!...
Досты аңсап келем

Айырылмай өтер тірліктен,
Онсыз, бәлки, олқы да болар жыр біткен,
Олқы да болар өмірім,
Жүрмін, аңсап-ақ,

Аңсап-ақ, аңсап жүрмін-ау
Асыл да досты бір күткен! –
* * *
Әкем менің маған арнап,

Қалдырмады мол мұра,
Қалдырмады тағалаулы ат,
Қалдырмады домбыра.
Айта барар соңғыларға,

Қалдырмады асқақ ән.
Судай шашып қор қыларға,
Алтыны жоқ тастаған.
Жоқ, бармайын, күпірлікке,

Айтып отыр ауыл айқын:
Қалдырды әкем бұл тірлікке,
Мені – өзінен аумайтын.
Қалдырыпты от тірлігін,

Қалдырыпты өткірлігін,
Өр мінезін бір беткей.
Қиыры жоқ қырларды да,
Қалдырыпты мұраға.

Асқақ таулар тұрған мына,
Содан қалған сыбаға.
Достарына аңқылдаған,
Адалдығын, ақтығын.

Ақ алмастай жарқылдаған,
Кісілігін, пәктігін.
Бір-бірлеп сен бәрін сана:
Қалдырыпты нар ісін.

Баз біреуге бағынса да,
Табынбайтын намысын.
Жағынбайтын пендеге бір,
Қалдырыпты арлы үнін,

Қысқасы, осы мендегі өмір,
Қасиеттің барлығын...

Тоз-тоз қылып айырды да ақ қарды,
Көктем келіп қыр қалтасын ақтарды.
Мына жақта қолтығына су бүркіп,
Оятып жүр бақтарды.

Көктем үшін күлкі шығын, сый шығын,
Түсініп көр бақшаларда күйші кім.
Дода бұлтты үркітіп жүр нажағай,
Үйіріп қап бишігін.

Ойпаңдарда опырылып мұз белі,
Қаз да қайтып, қонатын жер іздеді.
... Үй сыртында алдап шығып әжесін,
Күтіп қалды-ау қыз мені.

Айхай, неткен көңілді едің, дүрмекті ең,
Пай-пай! Көктем құйып жатыр нұр көктен.
Осынау бір тамашаны қия алмай,
Жетісуда жүр көктем.

* * *
Кейде осы тасып-тасып неге бекер,
Кетемін арын жоқтай менен өтер?
Дарын жоқтай көрініп менен басым,

Жатқандай көмейімнен ән бұрқырап,
Тапқандай кеудемнен кеп жаңбыр тұрақ.
Кетердей боламын-ау дауылпазша,
Әлемді асқақ үнге жаңғыртып-ақ.

Тынбастай жолдағыны үріп өтпей,
Бойымнан ожарлықтың міні кетпей.
Жүретін шақтарым бар, өзіме өзім
Көрініп қаяусыз бір құдіреттей.

...Кей-кейде іштей ғана тынып бөлек,
Көңілде үміт те көп, күдік те көп.
Өзімнен өзім жеріп қалам неге,
Дарынсыз, жалынсыз бір жігіт пе деп?...

Туысқан,
тыңдашы бір тұра қал да,
Тағы да айтар сыр бар бұл ағаңда.
Өтірік болмайды

Егер былай десең
Ол жайлы бала-шағаң сұрағанда:
«... Ол да бір өзіміздей күнәлі ағаң.
Біреуге ұнап, біреуге ұнамаған.

Абайдың жазбай кеткен жыры ма?
Әлде,
Ақанның кеудесінен құлаған ән?
Әйтеуір биік еді бүкіл езден,

Қырандай қия-шыңды жіті кезген,
Жан еді басына бір бақ дарыған,
Жан еді басынан бір құты безген...
Дегені төңірегіне кілең шешім,

Қыздың да құшты нелер бір еркесін.
Кісінің кісісімен достасты да,
Иттерге имей кеткен піл еңсесін.
Жүрмеген досының да жетегімен,

Ешкімнің ұстамаған етегінен.
Жанса да,
Өртене алмай,
Ширығып кеп

Тұп-тура тартушы еді төте кілең.
«Адам боп туып неге текке өлем?» деп,
Мың ойлап, жүз толғанып өтті елеңдеп.

Бүгінгі ұрпағына содан да өзі
Қалды әне қып-қызыл бір отты өлең боп...

Ағайын, саған айтар сөзім бар бір,
Отымды өзің үрлеп, өзің жандыр.
Қашан бір тиді қылдай қиянатым,
Қапыда қате басқан кезімді аңдыр?

Алдымен кеттім қайда жүр десеңдер,
Жалындап жандым шалқып үрлесеңдер.
Сендерді ұққандай-ақ ұғып ем ғой,
Сендер мені ұға алмай жүрмесеңдер.

Маған қас бықсық өсек, бақас қылық,
Шындықты көзіңе айттым ап-ашты ғып,
Апыр-ай, ағайын-ай, әлде соны,
Жүрсің бе жамандықпен шатастырып.

Жо-жо-жоқ, өкпем де жоқ, анығы шын,
Жақсыны жақсы дейік танып ісін,
Тірлігім қымбат маған, баз біреудің
Шеніне емес, еліме жағу үшін.

Сол үшін күрес десең – күресе алам,
Мен кінә тағар деме, сірә саған.
Білем ғой, жүз адамның жақсылығын,
Жуып-шайып кетерін бір есалаң.

Ел барда, ақ тілекті туыс барда,
Адамға жаманшылық жұғысқан ба?
Бір басың кең дүниеге сыяр, шіркін,
Не жетсін бір аулаға сыйысқанға.

* * *
Көбіктей-ақ көпіреміз,
Кеудемізді ұрғылап.
Есіп-есіп алуды да,

Көретіндей бір мұрат.
Көрген болып жүреміз-ау,
Тұрғанымен қайнап іш.
Басқалардан бақыттырақ,

Көріну не? Жай намыс.
Ақыл да айтып жібереміз,
Ұғына ма, ұқпай ма?

Батыл да айтып жібереміз,
Түспесе де түк пайда.
Ойдағыны іркілместен,
Айтып қалу мақсат па?

Кейбіреулер үндемей-ақ,
Ілігіп жүр жақсы атқа.
* * *
Кейде бір, кейде қырды аңсап,

Кетесің тағат таппай да,
Көтеріп қамшы ұрғанша-ақ,
Аңырап ұшар ат қайда?
Кеудеңді тентек желге ашып,

Жарысып сайлар жатса анау.
Сен – жерге, саған – жер ғашық,
Заулап та бара жатсаң-ау!
Сүңгіп-ақ сергек құшаққа,

Ақсаң-ау іштей бір тынып.
Қайран да дала бұ шақта,
Қаулап та түлеп, құлпырып.
Ашылып әлем алдыңнан,

Жазира – жасыл – нұр-тұрақ.
Жапырып өткен шалғыннан,
Жұпары жердің бұрқырап.
Тоқтасаң барып ақшамда,

Сүйреп бір алыс дем ыстық.
Жазыла түсіп жатса алда,
Көгілдір кербез кеңістік.

Өтсең, жаным, түгел бір дүбірлетіп,
Сұлуларды көргеннен дірілдетіп.
Айқастарда даусыңды асырып-ақ,
Шайқастарға бастарда бұрын кетіп.

Қарап қалар қыз балқып, ер үмітпен,
Алдыңда асау ағыс бар сені күткен.
Кірпігіңді қақпастан көктей өтсең,
Салдыртып бір сал мінез, серілікпен.

Өрлік жайлы өзгеге сырды ұқтырып,
Өрт боп жанып өтсең-ау, дүрліктіріп.

Дос үйіне жетсең-ау сағындырып,
Жайнап салар шақтарды бір күттіріп.
Жақсылық та жүрсең-ау жасап қанша,
Күлсең де бір көзіңнен жас аққанша.

Ақ жаныңды ұсынып тұрсаң-ау кіл,
Біреу сенің сыртыңнан тас атқанша.
Осылай бір тартсаң-ау таңға алшақтап,
Көңіліңді адал да аңғал сақтап.

Саңқылдап та айтсаң-ау айтарыңды,
Құрдастарың күмілжіп қалған шақта,
Жеткеніңнен жарығым, жетпегің көп,
Осылайша өткейсің көкте гүлдеп,

Жауың болса, қалсын да қарадай бір,
«Мынауыңның шалқуы-ай?» – деп те күндеп.
Осы болсын демеймін бар асылың,
Өмір де бір жорық қой, қарашы, ұлым,

Өзім іздеп келген көп қасиетті,
Сенен тапсам деп тұрмын, қарашығым.
* * *
Қиқу сала шыққанда бәрі ұмтылып,

Кейін қалып қойдым ба сәл іркіліп?
Асау шабыт қалыпты аласұра,
Жанарында жап-жасыл жалын тұнып.
Ұран сала тиіс те өр тірлікке,

Ақ шабыт, аларыңды еркін бүкте!
Қайтадан саңқ-саңқ етіп самғашы бір,
Қайта шыққан қырандай еркіндікке.
Осылай айқайды бір асырып ап,

Кетейін пенделіктен қашығырақ,
Көгінде жай отындай жарқылдайын,
Бір күшпен басқалардан басымырақ.
Ұшып-ақ кетердей боп мүлде құздан,

Тақа бір таусылғанша тілдегі ізгі ән.
Көрейін қас жүйріктей аңырап шын,
Бүйірі дүбір десе күнде қызған.
Қалмайын қайдағыны жиып-теріп,

Самғайын сеніменен биікке еріп.
Тұрайын туған жерге жүрегімнің
Шырынын жомарттықпен құйып беріп.

Сен жақтан алай-түлей күркіреп күн,
Төнгенде түсі бөлек бұлты көктің,
Қалайын құлақ түріп сарынына,
Қосардай арманыма бір тың екпін,

...Халқым, мені осылай сынап түсін,
Жетпесе құйғытуға қуат-күшім.
Шырқап-шырқап барып ап,
Жоқ болармын

Бір шыңнан табанына құлап түсіп!
* * *
Бір ойлар жатсам-тұрсам тағатты алып,
Қиналып та қалам-ау шақта мына,

Жан сырын ағыл-тегіл сан ақтарып,
Ақтарылып біте алмай жатқаныма.
Соқпағы бар ғұмырдың қандай даңғыл?
Ұшып кетіп жүрем бе,

Кемерден тік?
Күнде ұйқыдан оянам,
Шалғайды бір
Арғымақтар дүбірі елеңдетіп.

* * *
Достар, құлақ түре қал!
Осы үн қандай?!
Тосын қандай, тыңдашы, тосын қандай!

Жетісудың сыңсыған тоғайына
Бір сандуғаш ғайыптан қосылғандай!
Достар, тұра қалыңдар!
Таста мына,

Қам-қарекет, қызықты, басқаны да,
Бір жұлдыз кеп ғайыптан қосылғандай,
Жетісудың тұп-тұнық аспанына.
Достар, бүгін бәріңе,

Сынақ та бар,
Жігіт болсаң көрейін шыдап бағар.
Құлатасың дегендей қайсың атып,
Жүйтки ағып барады бір ақмарал...

Жүйтки ағып барады еркін өмір,
Жұлқа сүйреп жүректі өрті небір.
Тәуекел деп жөнейін мен де солай,
Жетпей кетсем көрейін сертіме бір!...

* * *
Тапжылмай сол орныңда сәл тұра қал,
Жаппашы жанарыңды жарқыраған.
Көңіліме көшіріп алайыншы,

Көркіңді таза тұрған бар күнәдан.
Ән бе едің кетіп жатқан таралып кең,
Жан ба едің осы өңірге дара біткен.
Ғайыптан пайда болған қай бақытым,

Дірілдеп ақ тамақта қара нүктең...
Тап-таза таңда жауған қардай ақсың,
(Кеудемнен саған бір таң арнай атсын)
Қозғалмай, қалқам, солай сәл тұра қал,

Қалам ба қызығыңа қанбай-ақ шын?!
Сәл тұра қал, жарығым, шытпай қабақ,
Жанарыңнан бара ма шық тайғанап,
Маған бұлай қарама,

Үміт, күдік
Арпалысып кеткенін ұқпай да қап.
Сәл тұра қал, барады сесің ұнап,
Кешігіп-ақ қалдым ба, кешігіп-ақ.

Қалайыншы, дариға-ай, ай нұрыңды,
Айнытпастан кеудеме көшіріп ап!
* * *
Жаңа бір сарын бастадым,

Төгілсем деумен сел боп кіл.
Естісең қырдан асқақ үн,
Сені іздеп жүрген мен деп біл!
Жарқылдап ойнап бар тұлғаң,

Толқынға шомыл, теңізді өп.
Шағала көрсең шарқ ұрған,
Мен деп біл жүрген сені іздеп.
Дірілдеп тұрған көк теңбіл,

Сағымды көрсең шағылдан, –
Сарғая күтіп көптен бір,
Мен деп ұқ сені сағынған.
Қансырап қайтып жорықтан,

Жетіп те қалған жерде өліп,
Тұлпарды көрсең зорыққан,
Сағынған сені мен деп ұқ!

* * *
Қамықпа, қалқам, текке сен,
Махаббатыма мастанып мүлдем кетпесең.
Тірлікті жарық өзіңмен ғана бөлісіп,

Өзіңмен ғана...
От кешем.
Қайтадан тағы да дір ет те,
Құшаққа кірші, құйын боп өтсін бір өкпе.

Кеудемде жалын махаббат барда, сен
барсың,
Сен барсың, қалқам,
Жүректе.

Қамықпа, қалқам, көзіңді іл,
Буыңа балқып, бұрқырап тұрған сезім бұл.
Семсердің жүзін сүйіп те берген сертіме,
Сенбеймін десең...

Өзің біл.
* * *
Ойды бөгде үзіп тіптен,
Тастадың-ау сезімге от.

Мен үшін бар қызық біткен,
Қызық біткен өзің боп.
Жаным да шат, нансаң бүгін,
Парықсыздар не білер!

Қолға қалам алсам, күнім,
Сен деп өлең төгілер.
Елеңдетіп өткен ізге,
Айдай нұрың етті алаң.

Шуда бұлтты көкте жүзген,
Бұрымың ба деп қалам.
Тұршы осылай тебірент те,
Жүзінде нұр лаулай қап.

Қарашы өзің төңірекке,
Әлем сенен аумайды-ақ!
Бұл ұғымда сезім көп пе,
Қабылдайды қалай кім,

Күллі әлемді өзің деп мен,
Өзің деп тек санаймын.
Жанарыңнан жарқылдап кіл,
Атсын шапақ таң дөйім.

Осындайда саңқылдап бір,
Саңқылдап бір самғайын.
Қалтарыста құр сығалап,
Қалсын басқа жасқанып.

Сен қуанып тұршы қарап,
Айхай, асыл ақ шабыт!
* * *
Өзіңді сүю шарт па еді,

Кеудемді жүрек ұрды асау,
Қоршаған дүлей өрт мені,
Саған да жетпей тынбас-ау!
Тынбас-ау саған жетпей де,

Лапылдап түгел жанса аймақ.
Жалын боп шалқып от кейде,
Өзіңді маған қарсы айдап.
Шарпымай тіпті тынар ма?

...Күдікті таста бекер кей,
Кеудеңді жүрек ұрар да,
Оқ болып тесіп өтердей.
Өтсе өтсін! Жібер еркіне,

Жүрекке көлі, шөлі не!
Жетіп бір құлап сертіне,
Талқан ғып кетсін мені де!
* * *

Дариға-ай, маған ғана лайықты әнсің,
Құшағын ғашық дүние жайып талсын,
Ынтық қып, ұлылыққа шақыр да тұр,
Жарқырап сол бір ғажап ғайыптан шын.

Арылып пенделіктің шаң-кірінен,
Самғайын саған қарай таң нұрымен.
Жарыса жетейін бір көлбей ыққан,
Даламның әппақ ыстық жаңбырымен.

Жалғанда жалғыз билеп еркіңді де,
Басайын өртіңді де, дертіңді де.
Көркіңді асырайын қыз біткеннен,
Жалғансыз махаббатым – сертім, міне!

Біздерден жалғыз ғашық жан аса алмай,
Кетейік артымызға қара салмай.
Жетейік зулап алыс шың басына,
Өтейік сол биіктен аласармай.

Сұрамай басқа тілек мен тірліктен,
Бұл таңда саған айтар сертім біткен.
Көгімде құс боп ағып жүрсең болды,
Тамаша, тап-таза бір еркіндікпен.

* * *
Келеді хаттар, келеді хаттар,
Келеді хаттар шат күліп.
Қуаныш әкеп береді хаттар,

Береді хаттар тәтті үміт.
Жанжар да болып келеді хаттар,
Алыстан аңсап, аптығып.
Қанжар да болып келеді хаттар,

Жаныңды жайдай қақ тіліп.
Ай-күнің болып келеді хаттар,
Ауырлық бұлты алыс қап.
Қайғы-мұң болып келеді хаттар,

Еңсеңнен езіп, жаныштап.
Сырларың болып келеді хаттар,
Жаныңды түгел ақтарған.
Нұрлы ағын болып келеді хаттар,

Мен үшін таза сақталған.
Келе бер хаттар,
Келе бер хаттар, –
Шалғайдан ұшқан тәтті леп!

Келе бер хаттар,
Келе бер хаттар,
Махаббат, жеңіс, бақ тілеп!
* * *

Шарқ ұрып көңіл, шырқап ән,
Шат күліп жаным тұр бүгін.
Естимін алыс қырқадан,
Қоңыраулы күйме сыңғырын.

Жатқандай болды-ау бұл таңда,
Шақырып шалғай жол бейне.
Тағы бір мініп тұлпарға,
Бағыңды сынап көр дей ме?

Бақытың енді қолыңда,
Жүйткітіп жылдам жет дей ме,
Арманың осы, жолында,
Мерт болып кетсең кет дей ме.

Кеудемді тентек жел үріп,
Жалғанды жарып ұш дей ме.
Арғымақ көңіл еліріп,
Қойды-ау бір көктен түспей де.

...Алаңсыз, ойсыз жүргенде,
Қызыққа қайран жоқпын деп,
Ұйтқытып кеттің бір демде,
Көмулі жатқан шоқты үрлеп.

Осынау сәтті тегінде,
Айнытпай айтар бар ма тіл?
... Арманым, асқақ көгімде,
Жарқырап солай жан да тұр!

* * *
Асыл құрбым, қырларға анау,
Қыдырып бір келейік те.
Айтылмаған сырлар бар-ау,

Ақтарып бір көрейік те.
Айтшы құрбым, барасың ба,
Қырмызылы қырларға анау.
Таза шалғын арасында,

Таза жатқан сырлар бар-ау!..
Осылай бір шалқымаған,
Тұрса әлдекім күйреп шетте.
Ада бола бар күнәдан,

Арылуды үйретсек пе?
Асығады-ау бүгін жүрек,
Аңсағанын іздейік те.
Қызғалдақтар тұр үлбіреп.

Үзейік пе, үзбейік пе?
Көзді арбаған дала гүлін,
Жұлмасақ па, жұлсақ па екен?
Жоқ, бәрінің дәл анығын

Ұқпай тыңдап тұрсақ па екен?
Үнсіз тыңдап қалсақ па екен,
Дала төсін сыры берік.
Бірге балқып жансақ па екен,

Батар күннің нұрына еріп...
* * *
Сенімен, қалқам,
Қырқаны кезіп, бақ барам,

Сенімен өтер,
Аңсарлы таңдар атпаған,
Бұрқырап қайнар,
Бұрқақ та бұрқақ сырды да,

Өзіңе ғана,
Армансыз ұзақ ақтарам.
Сайларда салқын
Долана бүршік жарғанда,

Ақтарам бәрін
Алакөл жаққа барғанда.
Ақтарам саған,
Айта алмай келген сөзімді

Риза-ақ болып
Тұрған бір шақта жалғанға.
Нажағайша ойнап,
Жатқанда жанның жарқылы

Аспанға қарап
Айтармын бәрін әр түні,
Арымның үнін елге де жерге шертермін,
Ең асыл сөзді өзіңе айту арқылы.

* * *
Басқа бір жаққа бет бұрып,
Шығарар болсаң сен де естен,
Түсіңе тұлпар боп кіріп,

Тұрармын тыным берместен.
Сағынбай мені кеткенде,
Сен жайлы көкте шырқап ән,
Құстай-ақ,

Қайтқан көктемде
Қиқу сап жетем қырқадан.
Көңіліңді басқа бір дүбір,
Бұрғандай болса жаңғырған.

Найзағай болып түнгі бір,
Жарқ ете түсем алдыңнан.
Соқпаққа бөгде түстің бе,
Алысып іштей сан тынып.

Айырық жолдың үстінде
Алдыңнан шығам алқынып.
Тағдырмен тағы жұлқысқан,
Туса егер қуат сынар күн.

Өрт болып тиіп бір тұстан,
Ықтырып өте шығармын.
Атқанын күтпей таң қашан,
Құлашты тастап кеңге шын.

Кешікпей жетіп бармасам,
«Сүйем» деп жүрмін мен несін?!
* * *
Барында сері дүнием сендей еркін,

Өтсем деп осылайша сөнбей өртім,
Ақтардым жатқан сырды жанға айтылмай,
Сарт та сұрт лапылдап бір жанбай тынбай.
Өзен боп өтсем дедім шуы бөлек,

Суынан сусап ішсең қанбайтындай.
Салдырып сары далада бұрын өткен,
Алдымнан соғады асыл құдырет-дем,
Мен ұқсар бар сияқты –бір данышпан,

­Өмірге ірі боп кеп, ірі кеткен.
Бардай-ақ ұқсап –тынар асқақ арын,
Сол болып асқарым да... жасқанарым.
Соны іздеп келемін кең кеңістіктен

Көрместен, көзге ілместен басқаларын.
Осылай омырауымды ашып таңға,
Жалындат, шабыт қылын басып қал да.
Керемет ұлылық бар сияқты бір,

Мені аңсап жатқан маңғаз қашықтарда.
Барында –сері дүнием сендей еркін,
Соны іздеп самғайын да, сөнбей өртім.
* * *

Мол екен ғой табиғатта батылдық,
Қолы да еркін жеткен білем көп тегі.
Олпы-солпы мына мені ақын ғып,
Сені сұлу жаратқаны – не еткені!

Жоқ!..
Табиғат сонысымен ұтты анық,
Дүние көзі сұлулыққа тойған ба!..
Күні-түні саған қарап сұқтанып,

* * *
«Ақдариғаң кім?
Ақтарып айтқан сырыңды?
Ару қыз ба әлде –

Басқамыз үшін бір үлгі.
Асыл ән бе еді –
Сөндірмей келген қашаннан?
Ашынаң ба еді –

Мен білмей келген бұрынғы!» –
Қиғылық салды-ау,
Жан-жарым осылай деп те бір.
Не десем екен?

Дариға жаным, от көңіл,
Сен болмасаң мен
Тарқата алар ма ем шерімді.
Сенімен ғана

Қызулы болып кетті өмір.
Сенімен жүрсем –
Жалғанда мынау мен үстем.
Сенімен ғана ой-арманымды бөліскем.

Алдыңда сенің
Асқақ бір сырды ақтардым,
Ғайыптан туған періштем.
Жаным-ау, бұл қыз

Көптен-ақ, көптен жүрді ұнап.
Күй болып күндіз
Кеудемді түнде ұрғылап,
Маңдайға біткен,

Жап-жарық жалғыз жұлдызым,
Басқа жұлдыздың,
Барлығынан да нұрлырақ.
Сағынып көлді

Жеткен бір құстай шуласып,
Келемін соған,
Жасырмай барлық сырды ашып,
Ақдариға – менің кең далам,

Халқым және сен,
Мөлдіреп тұрған шын ғашық!
* * *
Ақдариға-ай! Мына

Қосылып ағып,
Жосылып жатты ән қырда.
Көсіліп жатты-ау
Кермиық далам

Кеудесін
Ашып бір тастап
Асыға құйған жаңбырға.
Келесің сен де

Қосыла күліп, кіл самғай.
Алаңсыз көңіл,
Ақдидарыңды кір шалмай.
Жарқылдап жаның,

Келесің, қалқам, тек бізді
Жатқандай тосып,
Алдиярлы алыс бір шалғай.
* * *

Арғымақ мін де, ал құйғыт,
Қырлардан ұзап, шыңға өрлей.
Боздақтар талай жан қиды,
Шайқасып шығып үлгермей.

Мерт болып тұлпар барғанша-ақ,
Тұяқта жанған тастар қап.
Сүйе алмай қалған жарды аңсап,
Жанардан сұлу жас парлап.

Айқайға басып ұран сап,
Бақытты-ау солай өткендер.
Іздеген жарын шын аңсап!
Тауып, бір сүйіп кеткендер!

Соларды ғана аңыз ғып,
Дүбірлі тірлік жеткенше.
Арғымақ мін де, ал ызғыт,
Құздардан ұшып кеткенше!

* * *
Бір таудан соң бір тау бар,
Бұлттар тұрған жасырып.
Шырқаудан соң шырқау бар,

Бұрынғыңнан асырып.
Қуат барда көрейін,
Тауды үйіріп ұршықтай.
Шырқап-шырқап берейін,

Енді қайтем? Көнем бе?
Кеткенім бе жанбай қап.
Қыза-қыза денемде.
Бара жатыр қан қайнап.

Түсім бе бұл? Апырмай!
Түсінбедім, иншалла!
Нажағайша шатырлай,
Жанып барып тынсам ба?!

* * *
Кеудені тәкаппарлау тік ұстадық,
Сонымызбен ұқпадық, ұғыспадық.
Дос та болып кетпедік серті берік,

Дұшпан болып шықпадық ұрысқа анық.
Бір үйге жарық берген екі шамдай,
Келеміз-ау,
Көңілдің оты шалғай...

Жетісе алмай келеміз дос болып та,
Қас болып та біржола кетісе алмай.
* * *
Жастығың өтіп барады-ау...

Теріліп бітпей гүлдерің.
Өріліп бітпей бұрымың,
Бақыттың кешіп бір көлін
Татып та көрмей шырынын.

Сүйікті болып бір көрмей,
Сүйіп те толық үлгермей.
Айнала қарап алғанша
Ағып бір өткен күндердей,

Жастығың өтіп барады-ау!...
* * *
Ақыл-естен айырылып мен бірден,
Саған деген махаббатқа жеңдіргем.

Сүйдім сені сол қаршадай қыз ба деп,
Жастық шақта тіл қата алмай телмірген.
Құмарлығы тарқамасын деп те мен,
Құштым сені бұрқыраған отпенен.

Құштым тұңғыш махаббатым үшін де,
Ғұмыр бойы көкейімнен кетпеген.

Тәңірім-ай, тек сендікпін деп келіп,
Бір махаббат көкірегімде кетті өліп.
Сол үшін де,
Алды-артыңа қаратпай

Сені сүйем өртеніп те от болып.
* * *
Мен саған құдыреттей сенетін ем,
Шалдыққан бір шақтарда медетім ең.

Таң қалушы ем,
Жарқылдап сен тұрғанда
Басқа жұрт шалқыды деп не бетімен!
Сенгендіктен тек саған құдыреттей,

Тоқтамастай көрініп түріп өтпей,
Дауға да түстім талай
Тұрғандармен,
Сені де көп қыздардың бірі деп кей.

Бар шаттығын жиып ап жер бетінің,
Аңсаумен-ақ,
Таппайтын кеуде тыным.
Бармаушы еді-ау, дариға-ай

Сені тіпті
Басқалардың бірі еді деуге тілім.
Көзбен атып көрмеп ем,
Сұлуды арбай,

(Көкіректе запыран бір у бардай).
Сенім қайда, серт қайда?
Есеңгіреп,
Тұрмын бүгін тұлпардан жығылғандай...

Амалым қанша!
Түсінбей кеттің сен түкке?
Жүректің қылын өзіңдей ешкім шертіп пе?
Тәуекел деп-ақ, тарс жұмып көзді тұрғанда,

Кете алмадым-ау шалғайға сені ертіп те.
Көкіректің бүгін бұрқырап барлық от селі,
Аяулы сәулем, өзіңді ғана көкседі.
Кірпігімді ілмей, қиялдап тағы жатырмын,

* * *
Өртеніп іштей,
Шатырлап тұрып жансақ та,
Айнала бізді

Жүгіртеді екен сан-саққа.
Соқыр-ақ болып кетсек пе,
Тіпті көрместен
Тыңдамай тіпті,

Тас керең болып қалсақ па?
Күйіп те күйіп,
Жүрсек те біздер қаншалық,
Айнала гу-гу,

Жатыр-ау бәрі жар салып,
Екеуміз болсақ
Келеміз әлі жете алмай,
Бір-бірімізге,

Қаншама жылдар қарсы ағып.
Мына жұрт бізді,
Жүгіртеді екен сан-саққа-ақ.
Мен сені,

қалқам,
Құтқара алмадым қанша ақтап,
Екеуміз болсақ,
Келеміз әлі жете алмай,

Жақындай түсіп,
Жақындай түсіп,
Алшақтап...
* * *

Шегелеп біржолата қырға мені,
Сол күні
Жаңбыр жауып тұрған еді...
Айнала – Мұнары ма,

Тұманы ма?
Әйтеуір, айтып болмас мұң бар еді...
Жатса да
Құлағымды кескілеп үн,

Ештеңе сезбедім де,
Естімедім.
Көрінді кемпірқосақ сияқтанып,
Сермелген оңды-солды қос білегің.

Содан соң...
Кесіп өтіп көше төрін,
Көлеңдеп бір көрінді қос етегің...
Ащы үнмен айтып жатты нажағай да,

Ақырғы ажырасу осы екенін!
Көкірек қыжылдай ма.
Құр дәмелі.
Айнала

Адам ұқпас мұң бар еді...
Шегелеп қырға мені тастайтындай
Толассыз жаңбыр төгіп тұрған еді...

Шынымен қалғаным ба ұятқа анық,
...Кеудемнен ағыл-тегіл күй ақтарып.
Өзіме құдіреттей сенбеуші ме ем,
Бір ерлік жасайтын-ақ сияқтанып.

Асыға
Әппақ шыңға тиіп көңіл,
Шығатын сияқты-ақ ем биікке бір!..
Барады-ау дедектетіп,

Алып қашып,
Зуылдап,
Зулап ағып,
Сүйікті өмір!

Көк дөнен көсіле бір ұшпады ма,
Алқынып, қалғаным ба тұста мына?
Сенетін сияқты-ақ ем,
Жүрегімде

Жалғанды жалт қаратар күш барына!
Қуанып,
Қайғырып та бұл тірлікте,
Алдық та...

Бердік...
Көп іс бітірдік те.
Сонда да жанға тоят таппадық қой,
Көнбестен көңіл шіркін «шүкірлікке...»

Өмірім мезгілімен дұрыс ақпай
Жатқандай,
Қойды-ау жүрек тыныс таппай!
Бос сілтеп бұғалықты жүргендеймін,

Алтын жал, арғымақ жыр бір ұстатпай.
* * *
Тоқта, шырақ,
Қайтесің беттен алып,

Жастық біздің бастан да өткені анық.
Мас болып та көргенбіз махаббатқа,
Пәс болып та көргенбіз,
Текке налып.

Жанарымнан жалығу іздемеші,
Таң болыпты бидің де бізге несі?
Дір ете де түскенбіз өздеріңдей,
Тиіп кетсе денеңе қыз денесі.

Жылдай таңға жібермей атты іргеден,
Белшемізден бақытқа баттым деген.
Бізден де өткен, жаным-ай, жалынды шақ,
Жалынды шақ,

Шашқа бір ақ кірмеген.
Көзсіз кіріп қайдағы ерегеске,
Кететін де кешегі мен емес пе?
Бізден қалған шырағым, қып-қызыл дау,

Қырық-пышақ, қым-қуыт төбелес те.
Кетті екен деп бір бала беттен алып,
Текке налып қайтейін,
Текке налып.

Қас асаудай ауыздық қаршылдатқан,
«Басбұзар» шақ өзімнен өткені анық!

Қалжырапсың, қартым-ай!
Қартайдың ба?
Жатырқамай,
Жастық бар,

Жантай мұнда.
Ашуыңды аңсаппын,
Ақылыңды...
Айналып та жататын арты айбынға.

Күштің бәрін сарқып-ақ бердің бе елге,
Сұстың бәрін уақыт сөндірген бе?
Қаһарыңнан қаймығып тұрмаушы ма ек,
Бұрқ-сарқ етіп есіктен сен кіргенде.

Оранып ап қаудырлақ ішігіңе,
Қалжыңыңмен қармақтай
Кісіні іле,
Салып ұрып жетуші ең,

Сәл ренжісең
Ауыл үйдің әлде бір «күшігіне».
Насыбайдың тең бөліп бір атымын,
Әкеме кеп мұң шағып тұратының.

Шырт түкіріп,
Әлдекімнің «енесін ұратының...»
Қалғаның ба, қартым-ай, алқынып та,
Ентігіңді басшы өзің,

Сәл тынық та,
Әкем барда жарыса сілтесетін,
Қалай едің мына бір «жартылыққа?!...
Түсті ме еске думаның бір жақтағы,

Көзіңнен жас қалайша бұршақтады?!
Тұрымтайдай ұлына тұстасыңның
Тұрсың ба сен, апыр-ау, мұң шаққалы?!
Қой, қой, қартым,

Кеудеңде жан барында,
Қапаланып,
Қайдағы барма мұңға.
Ары кетсе бір «күшік» үрген шығар,

Соған бола қажып-ақ қалғаның ба?!
Ұқпады ма әлде бір «мықты неме»,
Соған бола қауқарың бітті деме.
Арғымақтың жалынан жел гулеткен,

Асау шағың есіңнен шықты неге?!
Бойда қуат,
Барында білек күшің,
Дұшпанның да іздеуші ең жүректісін.

Қартайдым деп несіне күйінесің,
Қарттықты сен құдайдан тілеппісің?!
Ауыр шақта жұртыңның сүйреп көшін,
Алқынбауды басқаға үйреткесің.

Сан қырлардан салдыртып өтемін деп,
Сақалыңды сонымен сиреткенсің.
Айқастардан қалмадың шеттеп тегі,
Ажалды да арманың беттетпеді.

Желбіреген қып-қызыл ту астында
Көлкілдеген жастығың өтпеп пе еді?!
Жұрт алдында ақ-адал жаның да, арың,
Елің үшін қиғансың бәрін-бәрін!

Ұрпағың бар сендерге тартып туған,
Жоқтатпайтын сендерді бар ұлдарың.
Қажыма, қарт!
Жаныңды шер мекендеп,

...Қылпылдап-ақ отырмын
Мен де терлеп.
Қаһарыңмен баяғы қарғып тұрып:
«Садаға кет әкеңнен!» дер ме екен деп.

* * *
Жалынды жүрек лаулайды,
Жанымды бір сәт өртеп от.
Көңілім көлден аумайды,

Құсы ұшып кеткен ертерек.
Нені іздей берем, нені іздей,
Арманның қайда ақ таңы?
Көкірегім терең теңіздей,

Тебіреніп күнде жатқаны...
Оң-солға кезек бұрылып,
Жоқты іздей берем, жоқты іздей,
Алдымнан қашқан бір үміт,

«Мұртқа өкпелеп жүргенде, сақал шықты».
(мақал)
Бәрін-бәрін басымыздан өткердік,
Жамандық та, жақсылық та көп көрдік.

Күйіп-жанып ғашық болдық қаншама,
Құйын болып қаншама бір өтті ерлік.
Қалмаса да қайғырмадық көп белгі,
Соның бәрі басымыздан өткен-ді.

Жаратпаушы ек «ағалаған» қыздарды,
Салып ұрып әкелік те жетті енді.
Келсе бәрі ретімен, кезекпен,
ағалыққа,

Әкелікке не жеткен!
Қимай-қимай қарайтының болмаса,
Қайран ғана күндеріңе тез өткен!

Жоқ-барға шығын етпей сезімді көп,
Болсам сәл үнемдірек, төзімдірек,
Жүрер ме ем қамсыз ғана,

Кім біледі,
Бақыт кеп қонар ме еді өзі үлбіреп?!
Тек қана тазалыққа жүгінді арым,
Сол үшін өзімді-өзім шығындадым.

Қарамай алды-артыма,
Жақсылықтың
Алдына жайып салып бүгін бәрін.
Жұрт мейлі ерікті дер, желікті дер,

Қайда деп таза-тұнық көрікті кел,
Келіппін
Достыққа да, жастыққа да
Өзімді аямастан беріп түгел.

Кеудемнен күнде құзға қыран құлап
Жатпаса
Жойқын бір күш шыдамды да ап,
Кім білсін,

Болар ма едім бақыттырақ,
Бақыттырақ, елге де ұнамдырақ?!

Жақыным кім?
Жатым кім?
Алысым кім?
Ұмытпаппын ешбірін танысымның.

Мінезіммен,
Мініммен,
Мен де олардың
Шықпасам деп есінен жан ұшырдым.

Жолығайын...
Шығарып салайын көп,
Жан ұшырдым есінде қалайын деп,
Бір кездескен адамға

Аңқақ қақтым,
Араластым кетуге ағайын боп.
Көңілімді тұрса да күдік бөгеп,
Қолын алдым біреудің күліп те кеп...

Мінін көрсем,
Бұлтартпай бетіне айттым,
Сөзге тоқтар, серт ұстар жігіт пе деп.
Ақ жарылдым, –

Қатты кеттім – қайтадан жолықпады,
Ұмытпаппын оны да,
Көп таныстың
Қала берді біреуі болып тағы.

Жан ұшыра жанымның отын беріп,
Талайлармен таныстық,
Өкінбедік,
Ұмытпадым ешбірін,

Онда мені
Бәрі ұмытып кететін секілденіп.
* * *
Мен жаққа иек қағып, қаның қашып,

Сен тұрдың біреулермен тағы ымдасып.
Мен тұрдым
Жүз қайталап,
«Жігіт ем» деп,

Бәріңе жүрегім де, жаным да ашық.
Осынау өрлікті ме, кеңдікті ме,
Әйтеуір бөлісе алмай келдік міне...
Қызғанар тағы нең бар?

Алшы, жаным,
Қиналмай саған бәрін бердік түге.
Мендегі жалынды да, дарынды да,
Сен-ақ ал бойдағының бәрін мына!

Сен-ақ ал!
Шаттығымды ал, аптығымды ал,
Жеткізбей кетер десең арындыға.
Өзім-ақ үлестірейін жан ұшыра,

Қызғанбай,
Қарсы кел де,
Тағы сына.
Сыртымнан иек қағып,

Тек ымдасып,
Тиіспей жүрші арым мен намысыма!..
* * *
Туған жер,

Бір ұлыңнан кем көрінбей,
Өтсем деп,
Өлеңдеттім мен де ерінбей,
Көркіңнен күні-түні көз алмадым,

Мадонна сұлулықты аңсап ұлың,
Мүсіндеп жазды қырдың қанша аруын.
Ақ таңда аңырата әнге қостым,
Даламның қайтқан қазды қарсы алуын.

Өзен боп өңірінде тынбай ағам,
Күнім жоқ сенен асыл сырды аяған.
Елді айтпай,
Жерімді айтпай,

Көлімді айтпай,
Отанды қалай ғана жырлай алам?!..
Өзіме жеке тиген енші көріп,
Далаңда бастым алшаң мен шіреніп.

Осыдан басталса егер Отан-ұғым,
Отанды ұлдарынан көрші бөліп!
* * *
Алакөл,

Ана-көлім!
Ертегіден Жаралған
Жүрегімнің желкені ме ең?
Жеттім-ау тұнығыңды аңсап тағы,

Жарысқан Тентегімен –тентек ұлы ем.
Армысың!
Ата мекен-ақ самайым,
Қолаң шаш қарағайлар, патша – қайың,

Қалайша тебіренбейін, тербелмейін,
«О, Сәкен келіпті!» – деп
Жатса ағайын.
Апыр-ау, айта берем тегі несін!

Өзіңнен бастаған ба жер үлесін?!
Әйтеуір дауылда да, жауында да
Сол сұлу салтанатпен көрінесің.
Тұрса сәл жанға қаяу, жанарға шық,

Күш алам,
Құшағымды барам да ашып,
...Басқа елді, бөгде жерді сүйе алар ма ем,
Болмасам осыншалық саған ғашық!

* * *
Кездеспей кетпес деген бір дерекпен
Өзіңді аңсаумен-ақ күндер өткен,
Қылт етсе қыр астынан құйын үміт

Қайғыда да көкірегінде кеміп от
Көрген емес, еңсе түсіп, еңіреп.
Кісі-ақ еді пейілі кең, қолы кең,
Жан-жүрегі бәрінен де кеңірек...

* * *
Тіршілік жайын біз бе ойлаған,
Өкінем деген жоқ сезім.
Қаламын жалғыз қыз-қыз қайнаған

Жігітпін бе екем деп те өзім.
Көрініп көркем көлдегі нұрым
Елдегім болса бұлдамай,
Өтуде жұмыр жерде ғұмырым,

Пенденің бірін тыңдамай.
Осылай, бәлки, өтер де күндер,
Өтер де бастан көп егес.
Жақсыны, бірақ, бекерге күндер,

Қазағың, қалқам, мен емес.
Өмір ғой... кейде жаңсақ та басып
Қалсақ та,
Жасып не етерміз.

Аз күнгі алдамшы мансаптан қашып,
Алшаңдап басып өтерміз!
* * *
Қайнағанмен қаныңда қаншама арын,

Аспандағы жұлдызды аңсамадың.
Орда бұзам демедің омыраулап,
Көлемінде күн кешіп хал-шаманың,
Табындырып көрейін жерді мен де,

Деп күпінбей,
Барыңды бердің елге.
Риза едің жалындай жыр жазғанға,
Қырға шығып, қайта бір сергігенге.

Араласпай ел-жұрттың шатағына,
Сұқтанбай-ақ ешкімнің атағына,
Өтсем деуші ең отты өлең іздеп қана,
Дақ түсірмей ақындық ат-арыңа.

Жанталасқан жағалай елді көріп,
Тірлік шіркін,
Соған да берді ме ерік?
Шабылдырып, жоқ-барға табындырып,

* * *
Қасында жүргендей-ақ өзім күнде,
Сен мені қашан болсын сезін бірге,
Ақ таңда мені ғана аңсап оян,

Жатқанда мені ойламай көзіңді ілме.
Сен үшін қасқайып бір өртке кірер,
Жұлдызым бол да менің көктен ілер,
Өзіңе жалт қараған жанарлардан,

Жарығым, тек мені көр,
Тек мені көр!
Тірлікте бізге түсер аз ба салмақ,
Кейде бір алыс көріп,

Жазбасам хат,
Қинала қырға барып,
Ойла мені,
Төбеңнен өткенде ұшып қаздар самғап.

Көңіліңде қалса күдік,
Күмән шалып,
Мені ойла оңашада бір ән салып.
Жүрсем де қай тұстарда,

Жетем сонда,
Саңқылдап,
Саған қарай қыранша ағып...
* * *

Қалқам, мені бақытты етем десең,
Қажай берме жанымды бекерге сен.
Не қылсын-ау өзгелер, өзің бір сәт
Көп қамыққыш көңілді көтермесең.

Сен деп соққан жүректе мына құштар,
Саған қарай салт аққан бір ағыс бар.
Теріп қана қайтесің жоқ мінімді,
Аз емес қой онсыз да сағыныштар.

Үйіп-төгіп басымда жоқ қылықты,
Сынағыштар қашан да жеткілікті.
Күйретем деп біреуі кіжінеді,
Үйретем деп біреуі ептілікті.

«Шығармайсың аспанға бір-ақ айды!» –
Деп те бірі ап-анық кінәлайды,
Қатар жүрген құрбы ма, ағайын ба,
Айтшы, жаным, қайсысы сынамайды?!

Әр сөзіңе қарайтын үрке тегі,
Күнде алдымнан қаншама жұрт өтеді.
Шындықты айтсаң –
Шыбындап тұрып-тұрып,

Шыға бере сыртыңнан күлкі етеді.
Қалқам, мені бақытты етем десең,
Қинай берме жанымды бекерге сен.
Не қылсын-ау өзге жұрт, өзің бір сәт

Көп қамыққыш көңілді көтермесең.
* * *
Білмедім, қалқам, сен кешір,
Махаббатымнан қымбат па ар?

Батырып ойға көл-көсір,
Шешілмей жүрген жұмбақ бар.
Жұмбақ бар жүрген шешілмей,
Кесімін айтпай бақ-тағдыр,

Уақыттар-ай есіл кей,
Өзіңсіз өтіп жатқан құр!
Тура айтып ойды өлсек те,
Жұмбақты сол бір шешпестен,

Айырылып жүре берсек пе,
«Қош бола тұр» да деспестен?!
* * *
Апыр-ау, өң бе, түс пе бұл?

Сен ғана бүгін боп қайғы,
Көрмесем бір сәт –
Құс-көңіл
Сағына сені жоқтайды.

Көрмесем бір сәт, арман-ай,
Іздегім келер аттан сап.
Балбырап тұрған бар маңай,
Сонау бір ыстық шақты аңсап!

Көсіле сілтер қырды аңсап,
Сусылдап ұшқан қыранша-ақ.
Елжірей құшып тұрған шақ,
Кеудемде бір күн ұран сап.

Асаудай қырда аққан шақ,
Жатқан шақ салып жан бүлік.
Өзіңді тұңғыш тапқан сәт,
Атқан сәт алғаш таң күліп.

Көңілде қалмай енді алаң,
Құшақта құстар түрлі ән сап.
Қалтқысыз сеніп сен маған,
Қосыла самғар күнді аңсап.

Өртене жаздап тұрған шақ,
Балқып бір балқып... нана алмай,
Құшақта мейір бір қанса-ақ,
Айырылмай қатып қалардай...

Білмеймін, өң бе, түс пе бұл,
Дауасы қандай бар тынар?
Көрмесем бір сәт –
Құс-көңіл

Сол шақты жоқтап шарқ ұрар!
* * *
Жігіттің көріп жүрміз не түрлісін,
Серісін, селтеңін де, өтімдісін.

Езін де, кісісін де,
Талай-талай,
Аю да, арыстан да секілдісін.
Жымын да білдірмейтін жұрт ішінде,

Көрдік қой кірпісін де, түлкісін де.
Жалтаңы, жағымпазы жүр қаншама,
Жасырып күлкісін де, түр-түсін де.
Міні жоқ бір ісінде, жүрісінде,

Көрдік қой ұсағын да, ірісін де.
Дос өлсе өп-өтірік өкситінін,
Сан рет сатып жүріп тірісінде.
Таныған ауыл түгіл аймақ күшін,

Көрдік қой айбаттысын, қайраттысын.
Көзіңе мақтай тұрып, шыға бере
Кететін шіркінді де қайрап тісін.
Көрдік қой естісін де, есерін де,

Шешенін, мылжыңын да, кеселін де.
Сүрінсең сырт беретін сырдаңын да,
Дос бола кетіп қайта өсеріңде.
Күншілін де, даладай пейілдісін,

Зейіндісін, өмірге бейімдісін.
Көріп келе жатырмыз тел құрбыны,
Тетелесті...
Бізден де кейінгісін...

Жүретін әр қылығы ел есінде,
Жігіттің көрдік қанша төресін де.
Көрдік қой, көріп жүрміз...
Тірі босақ,

Талайын тағы-тағы көресің де...
* * *
Құйшы, дос! Құйсаң,
Қысылмай ғана ақтан құй!

Көңіл де бүгін күмбірлеп ойнап жатқан күй,
Сырнайын түгел сарнатсын, кеудем,
Қалсын деп маужырап аспан, бақ қалғи.
Маздайды жаным,

Шарпыған жалын от кернеп,
Асқақ бір әуен әуелей ұшты көкке өрлеп,
Жұлқынып тұрған жүректі-ай мына!
Ортаңды

Дүбірлетіп өтсем бе деген сертпен кеп.
Жетеді, досым,
Онсыз да тұрмын мастанып.
Кетейік қырға,

Жинашы бәрін, тасталық.
Қалғып та алғым кеп тұр-ау,
Көлбей құлаған,
Алатауды тұтас жастанып!

* * *
Елеместен өсекті не түрлі ескен,
Шақтар-ай сол махаббат отын кешкен!
Анттар-ай сол айырылмай өтсек дейтін,

Қайрылмай да қайта бір, өкінбестен.
Шалқушы едік жұп жазбай жүргенге де,
Суып сала берістік бірден неге?!
Қиыса алмай тұратын қайран ғашық,

Мен сөйлеймін!..
Сөйлеуге хақым да бар,
Сөйлемеуге қоймады тақымдап ар,
Жауап алса жұртынан Отан мына –

Сот алдына алдымен ақын барар!
Қатар тұрып мезгілдің мінбесінде,
Қайсың барсың, замандас, тілдесуге.
Бұл ғасырдан біздерге тиген үлес –

Ел қатарлы әйтеуір күн кешу ме?
Ертеректеу өмірге келмедім деп,
Біздің ұрпақ кімдерден кем көрінбек?
Әр ісін кейінгілер ардақ тұтар

Ту ұстап, тұлпар мінген ерлерім көп.
Тар шақтарда тартынбай,
Серіктесе,
Еріпті елі оларға сеніп кеше.

Жарар еді-ау келешек,
Келесі ұрпақ,
Бізге де бір осылай еліктесе!
Ұран басқа ендігі,

Қиял басқа,
(Қиялыңа барлығы сыя алмас та)
Біздер үшін өрт өңді ертеңгілер,
Тарихтың алдында ұялмас па?!

Жоқ!
Біз үшін қызармас ертеңгілер,
Дәлелім –
Ертегідей – өлкемді көр!

Қай-қашан жоқтан бар боп жаратылып,
Жарқылдап жай оғындай өртенді! – дер.
Не дер едік осылай біз жанбасақ,
Жапан кешіп, Жан баспас түз бармасақ,

Не десекте...
Еркелеу, еркі өзінде,
Келе қалған ұрпақпыз дер кезінде.
Беймазалау болармыз сәл-сәл ғана,

Ойға жадау емеспіз ел көзінде.
Бүгінгілік – үніміз, жүрегіміз,
Бүгінгілік – тіліміз, тілегіміз,
Бүгінгі елдің бар жақсы-жаманынан,

Қала алмаспыз тысқары бір елі біз!
Мен сөйлейін!..
Бұрын да сөйлеп келгем,
Ұрпақ бар ма біздердей бейнет көрген!

Жалаң аяқ, жалаң бас жер айдадық,
Жел гуілдеп жамаулы көйлектерден.
Ұқтырды да өзінің заңын қатты,
Өмір бізді ертерек ағынға атты,

Біздің ұрпақ әліппе ашпай жатып,
Атын ерттеп,..
Колхоздың малын бақты.
Бәрін кердік...

Желіне дейін бұрқақ,
Көрмесек тек – көрмедік ойын-күлкі-ақ,
Мезгіл өзі ертерек сомдап алған,
Біздің ұрпақ –

Соғыстан кейінгі ұрпақ!
Біздер едік бүгілмей сор бейнеттен,
Сол күндерге бір белгі бермей кеткен,
Құрдастарым қаншама,

Атын біліп,
Әкелерін анықтап көрмей де өткен!
Қаршадайдан қайғыны бірге өткеріп,
Қарашада қаншама дірдектедік.

Сөйте жүре әйтеуір
Елге деген,
Жерге деген сенімді кірлетпедік!..
Дәуір бізге құшағын жайды дара,

Дара жолдан енді ешкім тайдыра ма?
Мұндай ынтық жүрекпен сүйер ме елін,
Білмегендер біздердей қайғыра да!

Мен сөйлейін!..
Сөйлеуге қақым да бар,
Сөйлемеуге қоймады тақымдап ар,
Жауап алса жұртынан Отан мына –

Сот алдына алдымен ақын барар!
Ақын барар ақ жанын жайып тегі,
(Үнсіз қалу ақынға лайық па еді?)
Ақын деген – дәуірдің адвокаты,

Адвокаты ғана емес, айыпкері.
Дәуірінсіз санап-ақ күнін қараң,
Бебеу қағып,
Безілдеп,

Шырылдаған.
Ақиқатқа келгенде –
Дәуірі не,
Бауыры не –

Бүйрегі бұрылмаған!
Сонау ерте кезден-ақ ергенелі,
Елшілікке жүріп те көрген еді,
Батырына сенбеген тұстарда да,

Ақынына, әйтеуір, сенген елі!
Риза болмай, –
Кей-кейде төңірекке,
Егіліп те кетеді,

Еңіреп те.
Кірпіктегі кіршіксіз жасын көріп,
Келер ұрпақ, кемсініп, кері кетпе!
Дәуірінің оңай ма сөзі болмақ,

Сөзі болмақ,
Көреген көзі болмақ?
Ақиқаттың алдында өзі айыптап,
Төрелігін өзі айту, Өзі қорғап?!

Жоқ!
Жастарым тіпті де бұзылмайды,
Жаппақ емес олардың жүзін қайғы,
Сарыуайым дегенің

Қашанғы осы, –
Сары маса сияқты ызыңдайды?!

Сарыуайым салғандар нені білер,
Дарындырақ болады ендігілер,
Арындырақ болады бізден гөрі,
Аңыз ете жүретін ерлігін ел.

Бізден гөрі мырзалау мінезге де,
Түрі өзгере түседі, үні өзгере,
«Бірақ» сөзін қоспайтын болады олар
Бір-біріне жазғанда мінездеме.

Жетісулық,
Арқалық,
Аралдық па,
Бөлмейді қазақты ру,

Адамды ұлтқа,
Құдіретін көрсетіп кісіліктің,
Жүгінетін болар тек адалдыққа.
Төзімдірек өмірдің ызғарына,

Бізден гөрі болуы қызбалы да.
Жігіттері бізден сәл өктемірек,
Көркемірек болады қыздары да.
Нені біліп біреулер «ызыңдайды»?

Жаппақ емес жастардың жүзін қайғы
Бақыттырақ болуы мүмкін бізден,
Бәрі мүмкін... Әйтеуір бұзылмайды!
Сөйлеймін мен!

Біткен жоқ сөзім әлі,
Белгісіз де қаншаға созылары.
Мұның бәрі –
Тұрғылас бауырымның.

Дәуірімнің
Өз үні, өз ұраны!
Күй тілей ме көкірек күмбірлеген,
Кешір, құрдас!

Көп үнсіз жүрдім де мен.
Енді, сірә, сен жайлы сөйлеп бітпей,
Түспейтін де шығармын бұл мінбеден!

Осы тұс па деп тұрмын бұрқырар шақ,
Қасымнан кетпеші тек бір түн алшақ.

Көңілдің бұлтын аңсап жүріп алдық,
Біресе көңілдірек күлкіні аңсап.
Сұр қанат сусылыңмен желпи кел де,
Сезімге жеңіл-желпі елти берме.

Қоғадай жапырылып жатсын бәрі
Бір шеттен дауыл болып сен тигенде!
Арғымақтай арының кеш үдеткен,
Екпіндеп кете бер де осы бетпен,

Жалғанды жалт қаратшы
Найзағайдай,
Аспанда сатыр-сұтыр жосып өткен.
Асқақтап,

Айнала өктем жайды ұқтырып.
Қарамай,
Қарсы келсін қай «мықтылық»,
Тұршы бір дос төбесін көкке тіреп,

Жүрегін дұшпаныңның шайлықтырып!
Көшкіндей құзар құздан сырғып өтіп,
Жетші бір, жарықтығым, жырды үдетіп,
Найзадай тік шаншылып тұрып алшы,

Жібімес жүректерде дір-дір етіп.
Өзгеге ес жиғызбас қарқын алып,
Өзендей ағыл-тегіл сарқыла ағып,
Жүректі шымырлат та, шыңылдат та,

Сезімді шыңыраудан тартып анық.
Өзіңді енді ғана танығандай
Қуанып жатсын жұрттың жаны қалмай,
Қалсын дұшпан, алаңдап әр ауызға,

Аңырып...
Не болғанын әлі ұға алмай.
Көптен-ақ осы әуендес жыр аңсадық,
Қайырылмай қайда жүрсің қыран-шабыт?!

Ұйтқытып ел үстінен өтсең-ай бір,
Он жетінші жылдарға ұранша ағып!
* * *
Қайтсем екен елеңшіл бұл әдетті –

Үздіктіріп бәріне құмар етті:
Ұшқым келіп тұрады бір жақтарға,
Құшқым келіп мына жер,
Мына көкті!

Бір сағыныш сыздатып бар денені,
Аңсаймын да тұрмын әлденені,
Таң келеді қаншама желіктіріп,
Еліктіріп асқақ үн,

Ән де мені.
Ғашық қылып өзіне өмір мені,
Асықтырып тұрады тек ілгері,
Қанша қарап құмарың тарқамаған,

Қандай ғана мына күн көңілді еді!
Қайтсем екен, құдай-ау, бұл әдетті
Үздіктіріп осынша «кінәлі» етті,
Ұшқым келіп тұрады бір жақтарға,

Құшқым келіп мына жер,
Мына көкті!
Бір сағыныш сыздатып бар денені,
Аңсаймын да тұрамын әлденені,

Таң келеді қаншама желіктіріп,
Еліктіріп асқақ үн,
Ән де мені.
Ғашық қылып өзіне өмір мені,

Асықтырып тұрады тек ілгері,
Қанша қарап құмарың тарқамаған,
Қандай ғана мына күн көңілді еді!
Қайтсем екен, құдай-ау, бүл әдетті –

Үздіктіріп осынша «кінәлі» етті,
Ұшқым келіп тұрады бір жақтарға,
Құшқым келіп мына жер,
Мына көкті!

Көп те шығар көресі тұстар бүгін,
Басылмаса –
Барсыншы құштарлығым!
Айналып-ақ

Дүние жарықтықтан,
Құйқылжытып тұр екен құстар да үнін!

Жеткізердей болып-ақ мұратқа анық,
Аңқылдаушы ең
алдымда сыр ақтарып,
Өтпек те едің аялап,

Кетпек те едің
Адам аяқ баспаған жыраққа алып.

Алып-ұшып көңілдің көк дөнені,
Апармақшы ең елге де, көлге мені,
Бас айналып бақыттан,
Қаншама бір

Көз алдымда қара жер дөңгеледі!
Бар қызықты маған-ақ қиып беріп,
Жүруші едің басыма үйіп-төгіп,
Сүйікті едік көгілдір балапандай,

Саған салса – бәрінен биік те едік!
Қайтіп қана тағайын бекерге мін,
Мерейімді қаншама көтермедің!
Саған еріп сол шақта,

Ойланбастан
Бұ жалғанды қиып-ақ кетер де едім!
Сол сөздердің қаншасы арман еді?
Қаншасы шын,

Қаншасы жалған еді? –
Сан дәмелі көңілде содан бері
Үзілместей бір үміт қалды әдемі!
Әлде бәрі арқаңа батып ердей...

Қалжыңдаймын...
Қоя тұр, жә... түнермей,
... Сен ұмытып кетуің мүмкін емес,
Мүмкін-ау, тек жүруі сәті келмей!..

Кіріңіздер!
Берірек жүріңіздер,
Ауыл-аймақ аман ба? –
Осы күні

Елді аңсаған адамның бірі біздер.
Жігіттер, шешініңдер!
Өз үйіндей көріңдер, көсіліңдер,
Алағызып тұратын болып алдық

Елден біреу келмесе осы күндер.
Келіңіз,
Келіңіздер!
Мәре-сәре боп қалдық тегі біздер,

Шай да қайнап тұр еді,
Төрге шығып,
Жастық алып, жайғаса беріңіздер.

... Қала дәмі,
Алыңыз,
Алыңыздар!
Мынадан да бір-бірді бәріңіз ал!

Шүкіршілік, ақсақал,
Ел қатарлы
Жүріп жатқан осындай халіміз бар.
... Асығыстық жасаса осы ініңіз,

Кешіріңіз, ақсақал, кешіріңіз.
Жөн сұрасып алсақ па деп жатырмын,
Кешіріңіз!
Кім еді есіміңіз?

Хат келмеді!..
Ешкімнен хат келмеді,
Жылдар өтпей несі екен жат көргені?
Сағындым-ау достарды, жұрағатты,