Баға беріп өзіңше әр ғұмырға,
Айтылады ең соңғы жарлығың да.
Тірліктегі жақсы мен жаманды да
Сұрыптайсың қайтадан барлығын да.

Дәуітәлі Стамбекұлы
Бір тамшы ғұмыр
Өлеңдер
«Сөздік-Словарь»

Дәуітәлі Стамбекұлының «Бір тамшы ғұмыр» атты таң-
дамалы кітабына жырлары мен «Өлең-өмір» атты поэма-эле-
гиясы кіргізіліп отыр. Ақын шығармаларында туған елге деген
құрмет, адам-қоғам-заман үштігінің қыры мен сыры сипатталып,

оқыр­манның тосын шешім жасауына, өзінше түйін тұжыруына
мүмкіндік ұсынады. Қазақ оқырмандарының, уақыттың бүгінгі
талабына сай жазылған жырлар топтастырылған кітаптың жа­
рық көруін қолдаймыз.

Стамбекұлы Д.
Бір тамшы ғұмыр. Өлеңдер. – Алматы: «Сөздік-Словарь»
ЖШС, 2014. – 240 б.

© Стамбекұлы Д., 2014
© «Сөздік-Словарь» ЖШС, 2014
Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі
«Әдебиеттің әлеуметтік маңызды түрлерін басып шығару»

Оқырманға!
Бұл кітабым тигеннен соң қолыңа,
Көзіңді сал әрбір өлең жолына.
Ақша байлық бермесе де қолыңа

Серік болар ойларым бар жаныңа.
Менің айым өзің жаққа кетті шын,
Бұдан артық сағынарға жоқ күшім.
Өлеңдерім жүрегіңе жол салса,

1-бөлім
Өзек
Үнсіздікте бір күш бар құдіретті
Үнсіздікке келеді бір үндегім,

Үндемейді, ойлайды жырым менің.
Үндемеймін өзім де –
Мазмұны жоқ
Бос сөздерден ол менің түңілгенім.

Үндемейтін қауымды бетке аламын,
Осыдан бір қуат пен от табамын.
Және осы жұмбаққа жауап берем,
Жауап бере алмасам,

Жоқ боламын.
Таудан өзге тылсымға таңданбаймын,
Үнсіздігін таулардың армандаймын.
Біреулердің алдында үнсіз қалсам,

Оның да бір мәні бар,
Арланбаймын.
Ұлы дала,
Ұлы өзен,

Ұлы атаулар,
Ұлы орман, қайсыңда бір ақау бар?
Ешқашан да сенбеймін:
Мәңгі-бақи

Сөйлемейді дегенге мына таулар.
Кеңігенде дүние көлдей болар,
Тарылғанда табанда шөлге айналар.
Тілсіз, мылқау нәрсе жоқ бұл жалғанда,

Айтыңдаршы, не деп тұр бұлт ішінен,
Неге үнсіз пердесін түн түсірген.
Жұлдыз біткен алыстан неге үнсіз
Жымыңдайды?

Осыны кім түсінген?
Сәл ойлымыз,
Сәл ғана көңілсізбіз,
Сенімдіміз,

Сәл ғана сенімсізбіз.
Сол бір сәтте ғаламат күш болмаса,
Мәңгі алаудың алдында неге үнсізбіз?!
Ақырын кеп алыстан нұры жетті,

Айғай шуды тыныштық тіліп өтті.
Мен осыған сенемін болмысыммен,
Үнсіздікте бір күш бар құдіретті.
Ақиқаттан келмейді сырғақтағым,

Бұлаңдағым келмейді бұлғақтағым.
Атомдарың туып ап дүниеге
Үнсіз жатыр емес пе тыңдап бәрін.
Уақыт туып,

Ең жарқын жолға ұшатын,
Келеді әлі мүмкіндік қол қысатын.
Төзімімді жеткізіп күтем сонда
Үнсіздіктің құдіретті соңғы сәтін.

* * *
Бір заманда сертке ұсталған алдаспан,
Қабырғада тұр ілулі, шаң басқан.
Сескендеріп өтсе-дағы талайды,

Бұл күндері тыныштықты қалайды.
Жүзі де оның салмақты, һәм байсалды,
Ұстағысы келгендерге ой салды.
Ал жігерсіз, жалтақтарға: «Мұңданбай,

Бөлтірік
Кіп-кішкене бөлтірікті ұрадан
Алып келді біздің үйге бір адам.
Сыйға тартты шын қызықты біздерге,

Сол сыйлығы бәрімізге ұнаған.
Бірте-бірте бөлтірік те өзінің
Кетті ұмытып бөрілік бір сезімін.
Шөп қорада ойнап жүріп бір күні

Көзі түсті жанарына қозының.
О, ғажап-ай, тұрып қалды таңданып,
Есі кетіп,
Көзі жанып,

Жанданып!
Содан кейін жалт бұрылып, жоқ болды,
Бұл қорада жүргеніне арланып.
Қыр баласы

Мазасызбын.
Аңсады жаным қырды,
Сағындырды балалық шағым нұрлы.
Желіктірді жастығым аздап-аздап,

Бұраң-бұраң жолдармен сабылдырды,
Мазасызбын.
Аңсады жаным қырды.
Қала жақсы.

Көп онда қызықтар да,
Түзіктер де көп онда, бұзықтар да,
Қызығымен қаланың қалған, досым,
Туған жерден қолыңды үзіп қалма.

Сағындырды мені елдің өлке, белі,
Сері самалдары мен серке желі.
Шулы қала сау болғай,
Есен болғай,

Жалғыз едім.
Қалайша аяна алам,
Жасы келген анама сая болам.
Тентектікті қоям да анашыма,

Келін бала – өзіме әйел алам.
Айғырменен содан соң дүркін ағып,
Аңдыздатып,
Ақпанның шырқын алып.

Арсылдаған арланы қыраттармен
Дауыл қуып кетемін жылқы бағып,
Айғырменен жұлдыздай дүркін ағып.
* * *

Күрестік талай ғасыр азаппенен,
Тірестік мазақпенен,
Тозақпенен.
Қаншама сыр ашады, қарап тұрсаң,

Бір ғана сөздің өзі – Қазақ деген.
Біз – берік
Біз құрышпыз,
Біз болатпыз,

Біз биік –
Біз сұңқармыз,
Мұзбалақпыз.
Оңынан оқысаң да біз Қазақпыз,

Солынан оқысаң да біз Қазақпыз.
Екі өлең
Көп еді өлең,
Көбі соның солды да,

Бізге жетпей тынды талай мол мұра.
Екі-ақ жырым қалды:
Оның біреуі –
Төрде ілулі тұрған қара домбыра!

Жұлдыздарды жаудырып бір көгінен,
Әлі арнамнан талай асып-төгілем...

Екі-ақ жырым қалды:
Оның біреуі –
Ана тілім, бірге өлмейтін менімен!
Отаншыл торғай

Қыр мекенін қыс келіп ұйытқандай,
Кең дала да тарылды суық тордай.
Қимай туған ұясын
Жылы жаққа

Ұшпай қалды кішкентай суық торғай.
Ақ бораннан ештеңе құтылмады,
Тағыланып, тағы да құтырды әні.
Даланың да жүрегі мұзға айналды,

Аспанның да сүйегі сықырлады.
Қашты бұлттар жайылып қара шашы,
Кімге аяныш жанының жарасы осы?
Кіп-кішкентай отаншыл торғайыма

Ешкім бола алмады арашашы.
Келмеді оған көмекке адамдар да
Түбірлерге қорғалап,
Томарларға.

Үсіп,
Тоңып,
Үрпиіп,
Қалт-құлт етіп,

Қарсы тұрды аяз бен борандарға.
Қуса да аяз соңынан сақ-сақ күліп,
Кіп-кішкентай күрескер асқақ тұрып.
Жылы жаққа ұшудан тартты басын,

Туған жерде өлуді мақсат қылып.
Күннің көзі жиекке жасырынды,
Қап-қара бұлт жерге кеп басын ұрды.
О, туған жер, сүйемін мен өзіңнің,

Оны көріп мен қалай ірге түрем?
Ол қадірлі осындай құрметімен.
Не тағдырды кешсе де, дәл осындай
Қайтпайтындар болады бір бетінен.

Қадірлесең қадірле ондай ұлды,
Соған сүйе басыңды,
Маңдайыңды.
О, туған жер, сүйемін мен өзіңнің

Кіп-кішкентай отаншыл торғайыңды.
* * *
Мөлдіреп жатқан көлдерім, көгім.
Селдіреп жатқан шөлдерім, жерім.

Шашымнан сипап бетімнен сүйген,
Желбіреп жеткен желдерім менің.
Ойларға батқан орманым, белім,
Таласқан бұлтпен тауларым дедім,

Кіндік қан тамған, о, туған жерім,
Өзіңсің жалғыз толғауым менің.
Елжіреп тұрып сүйемін дедім,
Тоңамын дедім, күйемін дедім,

Асан атамыз арман қып өткен
Қасиеттім менің, киелім менің...
Ақтоғай туралы аңыз
Ертек депті,

Ел оны аңыз депті,
Шындықтан да күдерін сәл үзбепті.
Ақиқатты аңсаған ата-баба
Аңыздан да керемет мән іздепті.

Түнде құсы тоғайдың сайрамапты,
Етегіне боз тұман тайғанапты.
Ақ қайыңдар қалғыса,
Төстерінен

Осы кезде жоқ заттың әмірімен,
Қызға айналып қайыңдар бәрі кілең,
Әлдеқандай сыңсытып әуендерді,
Билейді екен түнде айдың жарығымен.

Жүрегінің іздеген керек емін,
Еркелерін, талай бір төрелерін.
Тыңдау үшін қыздардың әуендерін,
Көру үшін жалаңаш денелерін.

Барады екен орманға түн ішінде
Іздерін де, байқатпай жүрісін де.
Барады екен періште, пері ме әлде,
Бұл ғажаптың не екенін білісуге.

Жүрек жұтып талай ер жаралыпты,
Жаралыпты ашуға жаңалықты.
Айлы түнде жол шегіп сол тоғайға
Талайлары кетіпті,

Жоғалыпты.
Аузын ашып ел мұны айта алмапты,
Күндіз барып орманға айқайлапты.
Түн баласы ай туса қорқынышты,

Күндіз болса ештеңе байқалмапты.
Қарсы шығып, іске де құдай қылған,
Кегін алу үшін бір жын ойнынан.
Бірде түнде орманға от қойыпты

Жесір әйел ерінен тірі айрылған.
Содан бері баса алмай солығын да,
Тобылғылар,
Ұшқаттар торығуда.

Томарлар мен тамырлар шодырайып
Жыра қапты жыныстың орнында.
Ертек дейді,
Ел оны аңыз дейді.

Ақиқатты аңсаған аталардай
Аңыздан да керемет мән іздейді.
Аңыз үшін жаралған
Арман үшін,

Ақтоғайдың арудай болғаны шын.
Ел аңызын еске алып ертелі-кеш –
Аралағым келеді орман ішін.
Үрей

(Хемингуейдің «Килиманджаро қарын» оқығанда)
Пері ме әлде шаштары бұрқыраған,
Сырқат па әлде сүйегі сырқыраған.
Қара түннің ішінен қалтырап кеп,

Шығады бір ащы үн шырқыраған.
Тынысынан айрылып ғұмыр әні,
Қара түнде іздейді шұғыланы.
Естіледі адамның сөзі менен

Әлдеқайдан аңдардың ұлығаны.
Оң жағынан сыбырлап өмір, - дейді,
Сол жағынан сыбырлап өлім, - дейді.
Дәл қасыңа келеді жетіп-жетіп,

Бірақ түк те көзіңе көрінбейді.
Соқыр, сірә, әйтеуір, амалдайды,
Сені іздейтін сияқты, таба алмайды,
Келіп қалған жаланып сол ма дейсің,

Қарсы алдыңда бірдеңе қараңдайды.
Көрінбейді ізі де,
Түр - өңі де,
Қадалатын сарт етіп жүрегіңе,

Тастай түнде құтырып сені іздейді,
Келді, келді бас салды, міне, міне...

Жо-жоқ қалдың, тағы аман сақтағасын,
Ол да мүмкін адамның ақ-қарасын.
Айырар деп жалынып жаның қалмай,
Тілсіз дүлей алдында ақталасың.

Мұндай болмас ғұмырлық азабың да,
Мойындайсың жазғанның мазағын да,
Өлмей, тірі күйіңде пісесің сен
Өмір менен өлімнің қазанында.

Молшылық әуені
Ғашықпын мен осынау жұмыр жерге,
Құстар ән сап,
Жылғалар жүгіргенде,

Үміт болып, көктем, сен жақындайсың,
Аязынан ақпанның түңілгенде.
Қандай сұлу,
Жұмыр жер керім еді?!

Түні тіпті нұрлы боп көрінеді.
Шөлдер ернін тосқанда оттай жанып,
Кезекті сөз бұлттарға беріледі.
Айналасың күннің де қылығынан,

Ағаштардың сипайсың бұрымынан.
Шалғын,
Егін шығады қырға билеп,
Су менен күн,

Топырақ ұрығынан.
Шығу үшін қыр жақта дән дүркіреп,
Алу керек бұлттар да сәл күркіреп.
Дала сұлу көктемде талықсиды

Ләззат тілеп,
Жанына жаңбыр тілеп.
Көктің жүзі көлеңке жамылғанда,
Аспан үсті алқынып, тарылғанда,

Тасырлайды далада қалың нөсер,
Бұлттарға бұлттар келіп соғылғанда.

Қылықты қыр еріні кезергенде,
Бір молшылық боларын сезем мен де,
Қандай рақат! –
Бал дәурен басталады,

Асып-тасып ағады өзендер де.
Себелесе сәуірде жаңбыр шағын,
Бүлкілдетер бір сезім ән құрсағын.
Ғашықпын мен,

Сүйемін жаным қалмай
Жұмыр жердің осынау бал-бұл шағын.
Көркіңе Көкше, құмармын

Көгілдірі Көкшенің,
Көркің қандай келіскен?
Атың керек тек сенің,
Айта салшы,

Періштем.
Жанымды бір менің де
Түсін енді,
Жұмбаққыз.

Келгеннен соң өмірге,
Бәріміз де қымбатпыз.
Өңің қандай келіскен,
Сұрамай-ақ мән-жайын,

Атыңды айтшы,
Періштем,
Өлеңімді арнайын.
Осы жұмбақ күйіңе

Ұқсап қапты Жұмбақтас.
Мынау тірі дүние
Сені маған ұрлатпас.

Адам айтса сенгісіз,
Егізсің бе екеуің?
Сендерге де белгісіз
Менің де кім екенім.

Айтып-айтпай не керек,
Мен үшін сен жұмбақсың.
Жұмбақтас қой керемет,
Сен одан да қымбатсың!

Мына қысқа ғұмырды-ай,
Бере алмаппын онша мән.
Еш нәрсеге бұрылмай,
Телміремін мен саған.

Қарадың сен күлімдеп,
Наз қылықпен аялы.
Бір мезгілде Күнің де
Ұясына таяды.

Қалып жатыр гүл бөктер,
Келеміз біз аяңдап.
Жанып жатыр жидектер
Шелегіңде алаулап.

Сен еркіңді билетпей,
Менің жайым болмады.
Шелектегі жидектей
Алаулайсың сен-дағы...

Қасымда орман сыңсиды,
Алдымда айдын дөңбекшіп.
Қабылдап алып бұл сыйды,
Туласам деймін мен де өстіп.

Алдымды кесіп көлеңдей,
Аңғартып және сақ күйін,
«Сен қайдан келдің?» дегендей,
Қарайды маған ақ тиін.

Айыға алмаспын мен енді,
Аз күнге қалар жұмыс та...
Қытықтап кетті денемді
Сүйкімді құйттай құмырсқа.

Орманның іші сап-салқын,
Сап-салқын көлдің суы да.
Көл де алтын мұнда,
Тас та алтын

Шомылған көктің буына.
Шарбысын желге лақтырып,
Қызынып шілде күніне,
Маржан іздей ме,

Ақ бұлт
Қарайды көлдің түбіне.
Құс әні...
Құмар қандырдым,

Қалып-ақ еді күй қызбай.
Иісі көк пен шалғынның
Елгітті есті жиғызбай.
Көкшенің биік төрінде

Таласа өсіп шынармен.
Енді бір келсем өмірге,
Осында ғана туар ма ем....

Көрмедім мұндай түсті мен,
Ояна келсем ұйқымнан,
Тұп-тура көлдің үстінен
Естілді ғажып сиқырлы ән.

Ән бар ма сондай бұл маңда,
Әлгі әуен ұзақ төгілді.
Ақан ба әлде, Біржан ба,
Көзіме елес көрінді.

Аңыздан шыққан адамдай,
Жеткізді нені бұла жел?
Бейнесі көзден жоғалмай,
Кісінеп тұрды Құлагер.

Аңызға толы бұл мекен,
Аңыздың-дағы жаны бар.
Иесін іздеп жүр ме екен,
Шапқылап кетті жануар....

Деп ақын одан сұрайды, –
Көгіңде жаңа туған ай
Көліңе келіп құлайды.
Сыңсиды орман түнімен,

Шолпылдап суың тынбайды.
Не айтып жатсың бұнымен
Не жайлы және кім жайлы?
Кезегі сонда келгендей,

Алды да үнсіз күлімдеп,
Ормандар,
Таулар,
Көлдер де

Жалғызға дос боп жетемін.
Сұлуды ару қыламын
Жігітті ақын етемін.
Келгеннің бәрін осында

Күш-қайрат беріп батырға,
Шығардым даңқын ақынның.
Әлдилеп тостым, жағамды,
Дерттіге дауа болғанмын.

Рақат сыйлап адамға
Бақытты ету – арманым.

Жұмбақтас сынды өмір де
Жұмбақ көп, не бар айтатын.
Жұмысым бітіп менің де
Жол түсті үйге қайтатын.

Қош дейді мені қия алмай,
Толықсып тұрып туған ай.
Тостағанына сыя алмай
Толқиды баяу Бурабай.

Дегенмен, менің жүрегім,
Соғады сен деп, бол аман.
Айтатын не бар...
Тілегім,

Сау болшы пәле-жаладан.
Ұрпаққа сенім
Отырардың тұрмын мен орынында,
Бір өкініш құрсады мені мұнда.

Әдейі арнап алыстан келіп едім
Рухыменен бабамның жолығуға.
Не деп айтам,
Тып-типыл жатыр алдым,

Көрмегенмін,
Бірақ та оқығанмын.
Енді менің ойымды онға бөлді.
Сойқаны мен ойраны Отырардың.

Келер болса егер де шынымды ұққың,
Осыған да кешірек бұрылдық тым.
Ізгіліктің өшірген бар өрнегін
Ізі жатыр ғаламат зұлымдықтың.

Жаның құла,
Мұндайда көңіл ала,
Толғантпаған шығар бұл мені ғана.
Бір кездегі тарихты дөңгелеткен

Жатар енді табытта өлі қала.
Қалай жаудан жеңілген,
Мен сенбеймін,
Тек ішімнен егіліп,

Кемсеңдеймін.
Енді қайтып бұндайды болдыртпайтын
Ұрпағына бабамның сенсем деймін.
Өткенге саяхат

Жұрт айтатын,
Кең дейтін жаны ақынның.
Сол кеңдіктен бір ғажап табатын мұң.
Маңдайында жазуы бар дегенде

Аузымды ашып,
Аң-таң болып қалатынмын.
Бір қиялға содан соң бойлайтынмын,
Жігерімді жалынға қайрайтынмын.

Елестетіп ақынды адамға ұқсас
Құдай ғой деп өзімше ойлайтынмын.
Өмірінің өршіген оты жырмен,
Байрондардың тағдырын оқыдым мен.

Шынымды айтам, амал не олар үшін
Мен құтыла алмадым өкінуден.
Өледі ме, дүлдүл жыр өлмейді ме,
Көнеді ме, тағдырға көнбейді ме,

Оны уақыт біліпті.
Кеш біліпті
Жаны нәзік Есенин Сергейді де.
Биіктетіп,

Әрі өзін тереңдетіп,
Ынтықтырып,
Әркімді елеңдетіп,
Жасқа толып көздері ақындардың

Көбі өтіпті өмірден өлеңдетіп.
Өмір қалып жыры мен сөздерінде,
Көз жұмған соң армансыз өз жерін де,
Ақын көзі құрғайды мәңгі-бақи

Тас мүсінге айналған кездерінде.
* * *
Мың сан тамыр жер қойнына енеді,
Енеді де мың сан гүл болып өнеді.

Бірақ соны білмейміз-ау, аяулым,
Мезгілінен қайсы ертерек семеді.
Жарқ етсе егер көк аспанның қабағы,
Мың сан жұлдыз кірпіктерін қағады.

Бірақ соны білмейміз-ау, жан гүлім,
Көк төсінде қайсы мәңгі жанады.
Еске алу
Түседі еске,

Батқан кезде ойларға,
Көшіп барып
Алыс сонау қойнауға,
Жұмыртқадай киіз үйлер тізіліп.

Отыратын баяғыда
Жайлауда.
Дала – дастан,
Өзінше бір дала – аңыз,

Сенбесеңіз жиегіне қараңыз.
Онда біздер
Сол даладан бірдеңе
Қанымызға сіңіп жатқан баламыз.

Кеңдігімен өзгеше бір тірлігі,
Шалғынының сылдыры мен сыбдыры
Қанымызға сіңе берді ақырын,
Далаға ұқсап шығу үшін бір күні.

Сүйем, далам, айырылсаң да іргеңнен,
Тіпті әуелі бұлтыңды да түнерген,
Күздігүнгі желіңді де ысқырған
Ең бір сырлас жақынымдай білем мен.

Сол күзде түсті ертерек ызғырық,
Өз дегенін салды, сөйтіп, күз бүлік.
Әлі есімде, көршіміздің күшігі
Отыратын күнге жонын қыздырып.

Әлі есімде, қос құлағы қалқиып,
Жан-жағына ауыз ашып,
Аңқиып,
Барлық ауыл қыстау жаққа көшкенде

Жұртта жалғыз қала берді маңқиып...
Сана би
Сана баба, артыңда қара халық,
Алдыңда сен келесің дараланып.

Бүгінгі күн мінеки куә болар,
Рухыңды елің ертеңге барады алып.
Бүгін сізді іздейді қала, дала,
Соңыңызда қара қыз, қара бала.

Белімізді бүгеміз әруағыңа,
Басымызды иеміз Сана баба.

Қобыланды
Ауылымыз желге беріп желкені,
Мекендейтін таулы қуыс өлкені.
Біз ертекті шертетінбіз қыс бойы

Қысты ұзарта беретінді ертегі.
Бірдей еді жасымыз бен шамамыз,
«Еңіреуден екі ат шапқан» баламыз.
Ертегіні қанша білсек, соншалық

Өсетінді топ алдында бағамыз.
Эпос десе елеңдейтін ел бөлек,
Ерлік жайлы ертегіні жерде жоқ,
Іздеп жүріп

Қобыландыны оқыдық
Тайбурылмен бара жатқан дөңгелеп.
Тайбурылдың бізге ұнайтын шабысы
Содан ба екен біз отырған тау іші,

Жаңғырып жататұғын кей түні
Және естіліп Қобыландының дауысы.
Қобыландының Қарақыпшақ руы,
Арғымағы ғаламат Тайбурылы.

Есімізде қалды талай ерлігі,
Әсіресе Құртқа атты сұлуы.
Сол біз жырды сүюші едік ерекше,
Алып шыққан сайдан бізді дөңеске.

Осы күннің Олжасы да, апыр-ау,
Поэзия Қобыландысы емес пе?
Йә, йә, Олжастың жыр- өлеңін,
Бұл күндері тынбай оқып келемін.

Жырқұмардың жаны үшін жаралған
Қазіргінің эпосындай көремін.
Даланың да өзгеріп бір іреңі
Қуаныштан айрылады жүрегі.

Олжастың да Арғымағын оқысам,
Түнде түске Тайбурыл кіреді.

Сиыр
Ай менен күні толғанда,
Ішінде бейне бұлт аунап,
Сыйдырмай жанын жалғанға

Басталып берді бір толғақ.
Жанардан жасы бұршақтап
Сұрады жанын Алладан.
Қазығы босап бір шақта

Босанып шықты ауладан.
Тоқтамай қалың қамысқа,
Ой менен сайды тасалап,
Көзінен елдің алысқа

Ұзады сиыр бошалап.
Қозғалып пәле құрсақ та,
Азая берді әл- шама.
Шатынап көзі бір шақта

Құлады қалың аршаға.
Қалғаны олжа бұл жанның,
Аяздан, көктем түнінен.
Ішінен шыққан «жыланның»

Тарады жүнін тілімен.
Содан соң үш күн өткенде,
Құтқарып ажал-қатерден.
Екеуін алыс бөктерден

Иесі тауып әкелген.
Бұзауын содан көрмеді,
Ойламаған да өлі деп.
Сағынып ана енді оны,

Іздеді сонша мөңіреп.
Содан соң, мүмкін, түсі ме,
Көрмегені еді өмірі.
Толтырған сабан ішіне

Аяғы ауыр әйел туралы сөз
Абыр-сабыр,
Қарбалас қала қатты.
Машиналар көшелерді орап апты,

Оны-мұны алуға асығыстау
Бір жас әйел дүкенге бара жатты.
Ығы-жығы ағылған адамдар да,
Жол бермейді.

Болмайды жамандауға,
Өз жұмысың болмаса бітпей тұрған,
Уақыт та жоқ басқаға алаңдауға.
Көше бойы толған көп машиналар,

Адамды да,
Жүкті де тасиды олар.
Тым асығыс олар да
Түсінесің,

Асығыстық өзіңнің басыңда бар.
Бақыт кімге бұйырған,
Нала кімге.
Киілуге бұйырған қара кімге,

Бұрылыста машина қағып кетті,
Құтқара алмай қалдым мен,
Амалым не?!
Қандай қайғы,

Жас әйел,
Өзі – ана,
Қандай ғана бар еді жазық ода.
Дүниемен қоштасқан жалғыз ауыз

Жетті бізге ең соңғы сөзі ғана.
Өкінішті,
Қайтейін,
Сабыр етем,

Соны ойласам бәріңді бауыр етем.
Кейін білдік: үшінші перзентіне
Жас ананың аяғы ауыр екен.

Ұмытылсын сол қайғы бүгін мейлі,
Мезгілге кім еріксіз жүгінбейді.
Соны ойласам әлі де денем мұздап,
Қорқыныштан жүрегім дірілдейді.

Ей, болашақ,
Өлме, сен.
Өлме, күндер,
Ей, адамдар,

Керек шын елге кімдер.
Автобуста,
Дүкенде,
Көшелерде

Аяғы ауыр анаға жол беріңдер!
Керек олар дәуірге,
Ғасырға олар.
Сәл шошынса, өмірлік жасиды олар,

Егер ана кездессе қиылыста
Жол беріңдер, сендер де
Машиналар.
Орнамасын көңілге тұманды ойлар,

Күдіктер мен тумасын күмән жайлар,
Егер ана кездессе аяғы ауыр,
Жол беріңдер, сендер де,
Трамвайлар.

Түсінетін шығармыз бала жанын,
Ақиқатым, бәрі осы –
Адал арым.
Аналарды ауызға алғаннан соң,

Көшем енді халіне Жер – ананың.
Ойға бізді көп нәрсе батырады,
Жер тағдырын ойлауға шақырады.
Хуанхэ – өзен ағады лайланып,

Өмір жайлы жазуға жаным құштар,
Жақсылыққа тым ынтық сағынғыш қал.
Оқ-дәрілер,
Атомдар,

Нейтрондар
Жер бетінде қандай көп жарылғыштар.

Үнсіздіктің өзі майдан шығар,
Аңдушылар,
Бір-бірін қайраушылар,
Жер бетінде бар әлі жанталасып,

Жаңа соғыс туралы ойлаушылар.
Планеталар,
Жұлдыздар,
Түз – ғарыштар,

Көре алмаулар,
Алакөз – қызғаныштар,
Толғатқан жер
Жанғыштар,

Қопарылғыш,
Атылғыштар,
Жарылғыш,
Улағыштар.

Қол бергенге қол беріп дос боламыз,
Жер – ақиқат,
Күн – өмір,
Аспан – аңыз.

Жұмыр жердің тағдырын ойлап кетсек,
Аяғы ауыр ананы еске аламыз.
Ойым таза жер үшін, адал – арым,
Жермен бірге мен де ауыр дем аламын.

Абайлаңдар,
Адамдар, абайлаңдар,
Аяғы ауыр сияқты Жер – ананың!

Туған күн
Әрқилы өздерінің тірлігімен,
Адамдар бөлінеді бір-бірінен.
...Қош, Ана,

Жаратылыс жазғаннан соң
Өзіңнен бөлініппін бір күні мен.
Ай анау – тіршіліктің аспан шамы,
Күнің де бізбен жиі бас қосады.

Олар да біздерменен кездеседі,
Олар да біздерменен қоштасады.
Шақырып, қолын бұлғап өмір өрі,
Алыстан мен мұндалап көрінеді.

Шыңғырып шаранадан шыққаныңда-ақ,
Адамдар бір-бірінен бөлінеді.
Берген соң жаратылыс көрік-мүсін,
Тоғыз ай ғана анаңмен серікпісің.

Анаңнан туғаныңда-ақ басқа адамсың,
Басқа адам болуға да еріктісің.
«Амалың ешқандай да қалмағасын»,
Жап-жарық дүниеге таңданасың.

Өмірге келгеннен соң, сен де әкесің,
Өмірге келгеннен соң, сен де анасың.
Ел үшін еңіреген ер боларсың,
Тарлық та көрсетерсің,

Кең боларсың.
Өмірге келгеннен соң, сен де пенде,
Өмірге келгеннен соң, сен де адамсың.
Көгінен не бір жұлдыз құлайды ағып,

Күнің де жаңбыр болып жылайды анық.
Осылай басталады тіршілігің,
Тағдырдың ұршығында шыр айналып.
Туған күн –

Жетеді бәрімізге асты аспанның.
Ұшып шығып ұямнан бір жолата
Мен-дағы туған күні қоштасқанмын.
Адамсың,

Иесің сен сенімдерге.
Ізің бар салтанатты сенің жерде.
Туған күн – бөлінген күн шаранадан
Туған күн –

Қоштасқан күн өліммен де.
Шоқан Уәлиханов
Бар болмысым,
Рухыммен,

Жігеріммен
Уәлиханов Шоқанды сүйемін мен.
Ғасырлардың қойнынан шығып жатқан
Жан дауысын естимін жүрегіммен.

Дүниені жұтатын түк-түгімен,
Ол уақыттың өңеші мықты білем.
Бұл дәуірге қол бұлғап алғыр Шоқан,
Дауыстайды ол ғасыр түкпірінен.

Меңіреу мезгіл Шоқанды ұғынбайды,
Ойлайды ол армандап бүгін жайлы.
Өзі болып халқының шыбын жаны,
Бозторғайы даланың шырылдайды.

Неге сынық
Шоқанның салқын өңі?
Біз де дұрыс сезбейміз бәлкім оны.
Біздер көппіз,

Ал Шоқан жалғыз еді,
Біздер бүтін,
Ал Шоқан жарты еді.
Алғыр жүрек,

Арыс кеуде,
Өжеттігін болады барыс деуге.
Қойнауынан ғарыштық ту далаға
Түнді жарып түскен бір жарық сәуле.

Егер мені сүйресе жол бұралаң,
Сол ғұламам жол сілтер мәңгі маған.
Еуропаның алдында менменсіген
Мен қазақпын деген де сол бір адам.

Бір халықтың арманы бір басында,
Кетті Шоқан.
Солай боп туғасын да.
Бір құрлықты жетелеп бір құрлыққа,

Бір ғасырды сүйрелеп бір ғасырға.
Уәлиханов Шоқанды сүйемін мен,
Болмысыммен,
Рухыммен,

Жүрегіммен.
Шоқансынды ұлдарды көрсем деймін
Кіп-кішкентай ұлтым мен мына елімнен.
Ақ бұлт

Желің де жоқ үп еткен,
Алып ұшқан.
Шалғын менен күн шуақ сағынысқан.
Жаздың нағыз сәскесі

Көл шетінде
Бақаларды өнері,
Әні қысқан.
Жаздың небір қызығын сұрамағын,

Шалғын іші қаптаған дуадағың.
Балалығым есіме түсіп кетіп,
Балағымды түріп ап қуаладым.
Еске түсті көп нәрсе қайта оралып,

Осындайда айғайлап құлағыңа
Өткен күндер өз сөзін айтады анық.
Содан бері есімде бір ақ бұлт,
Бір ақ бұлт жанымды сұрақ қылып.

Екі бұрым ақ бұлттай орамалын,
Кетіп еді соңына лақтырып.
Жүрегімді сол еді ала кеткен,
Ойымды да сол еді алаң еткен.

Биік аспан төсінен жайлап келіп,
Сол бір ақ бұлт қолыма қонады еппен.
Ұш, тұлпарым
Мақсат биік,

Сол билеп алды мені,
Жазам деген ойларым жанды жеді.
Шабайыншы көтеріп көк дауылды,
Арғымағым тәкаппар,

Алғыр еді.
Арғымағым
Шайнаған ауыздығын,
Қалып жатсын артыңда әр ізгі күн.

Екпініңнен өзіңнің дауыл тұрып,
Ақының да төксін бір нағыз жырын.
Ұш, тұлпарым,
Жалыңа жармасайын,

Болашаққа сенімен жалғасайын.
Құмарымнан шығайын құйғытып бір,
Көңілімнің желігін, кел, басайын.
Тауларыңнан,

Орғытып өзеніңнен,
Ұш, тұлпарым,
Дауылға төземін мен.
Мені тапсын достарым кіл бәйгеден,

Ұш, тұлпарым,
Сенемін саған ғана,
Айрылмаймын жалыңнан,
Алаңдама.

Мен жығылсам жығылам тауларыма,
Мені қағып алатын аман дала.
Құлагермен ұшқандай Ақан ағам,
Орғытайын,

Озайын Сахарадан.
Мұзға оранған мұхиттың үстіменен,
Африка аптабын қаталаған,
Басып өтіп жаңа бір жер табайын,

Сыңси өскен өңірін ерке қайың.
Маралы мен елігін тулаттырған
Өлеңіме қосайын өлке жайын.
Сезінбесем ештеңе, сезім атсын,

Өзің әділ,
Өзің пәк,
Өзің ақсың.
Ұш, тұлпарым,

Екпінің
Дауылыңнан,
Құйыныңнан жас емес, көзім ақсын.

Ұш, тұлпарым,
Бақ маған,
Атақ саған,
Желеп-жебеп біздерді жатады далам.

Өзің-дағы шығасың құмарыңнан,
Жалғыз рет мен-дағы рахаттанам.

Балалықтың ауылын аңсағанда
Балалық атты ауылға,
Соғайын деп ем оралып.
Ондағы адал қауымға,

Жолықсам деп ем қол алып.
Бұл күнде қандай халде екен,
Бір думан еді-ау біз барда?
Сондағы достар бар ма екен,

Қайда екен құйттай қыздар да?
Сәті де келген секілді,
Шошып та қалдым түсінен.
Жағдайымды айтып өтіндім,

Жіберші, – дедім жалынып. –
Кілең бір адал досымды,
Жан аға, жүрмін сағынып.

Тамақты қырнап алдым да,
Балаға ұқсап, өзгеріп,
Қалқия қалдым алдында.

Өзіңе деген сенім ол.
Балалықты егер сағынсаң,
Болады балаң, – деді ол.

Астыңда ат шана...
Төбелер мен бетке алып бір ылдиды,
Жануарың басын алға шұлғиды,
Алыс таулар саған еріп,

Ал жақын
Тобылғылар кейін қарай сырғиды.
Жүре бергің келеді сол даламен,
Жүре бергің келеді ат-шанамен.

Көз ұшынан көрінбейді бір қара,
Аппақ дала –
Ұйқасы жоқ ақ өлең.
Ұзақ жолда ат тұяғы биледі,

Дүрс-дүрс еткен немене, әлде,
Күй ме еді.
Түйгіштесең тұяғымен атыңның
Бүлкілдейді тақтай жолдың бүйрегі.

Артта қалып төбелер мен дөңдер де,
Артта қалып белестер мен белдер де,
Мәз боласың алыс деген қыстағың
Қыр астынан бір-ақ шыға келгенде.

Жылтылдайды кешкі ауылдың шырағы,
Шаншылады атыңның қос құлағы.
Өзіңді де әупілімен әлдилеп,
Жақыныңның иті алдыңнан шығады.

Глобус
Глобусты алғаш көргенде,
Балалар оны қоршады.
Біреуі ұстай бергенде

Айналып кетті «жер шары».
Ормандар,
Сулар,
Далалар,

Үстінде сан мың қала бар.
Өздері тұрған әлемді
Көзімен көрді балалар.
Көкжиектерді көлбеген,

Сахараларды шөлдеген,
Мұхиттар мен тауларды
Сипалап көрді қолменен.
Кішкене менің достарым,

Дүнинені көріп шап-шағын.
Тек үнсіз ғана таңданып,
Шайқап бір қойды бастарын.
Балалар қандай саналы,

Құрылықтан құйттай жаңағы
Жабылып енді іздеді
Өздері туған қаланы.
Осынау құйттай тірлікте

Іздеген кезде күндікке.
Көздеріне әрең ілікті
Алматы деген бір нүкте.
Маңайы тау мен далалар,

Өзені,
Суы және бар.
Өздері тұрған нүктені
Сипады қолмен балалар.

Үндестік
Ұмтылыс бар,
Жылжу бар,
Жүгіріс бар,

Кедергі бар,
Тосқауыл,
Кідіріс бар.
Ештеңе жоқ дегеннің өзінде де

Өзен,
Ағаш,
Құм,
Шөбің тілдесіп бір,

Жапсарында жартастың гүл де өсіп тұр.
Қиылыспай тұрғанның өзінде де
Айналаның барлығы үндесіп тұр.
Нені біздер қыранға теңгереміз,

Жыланыңды бәрінен кем көреміз.
Шаққанынан біз соның өле жаздап,
Дәрі жасап уымен емделеміз.
Иә, иә араның өмірі – бал,

Жыланның да аспанға көңілі – зар.
Дән сүйреткен кішкентай құмырсқаның
Табиғатта пілдей бір орыны бар.
Ал қасқырдың қойларды жағалауы –

Тәттілігін етінің бағалауы.
Өзі солай жасаған жаратылыс:
Қой болмаса,
Қасқыр да жоғалады.

Қыр да ауыл,
Малшылар,
Ойда да ауыл,
Қасқыр қуып,

Қой қорыған қайда бауыр!
Сен де соны сезіп қой:
Өмірге емес,
Қасқырларың өмірлік қойға зәру.

Білеміз біз,
Бар шығар білместік те,
Араласып бәрімен бірге өстік те,
Сездік бәрін – барлығы адам үшін,

Вокзалдар
Тірлігіменен сан қырлы
Бүгінді,
Ертең,

Кешені,
Жердегі бүкіл тағдырды
Вокзалдар бастан кешеді.
Алыстап,

Аңсап,
Қосылып,
Ыстықтап,
Жанып,

Тұншығып,
Қия алмай,
Қинап,
Кешіріп,

Қайнайды ғажап тіршілік.
Бейтаныс пенен таныстан,
Апталап,
Айлап,

Күні-түн,
Жақыннан мейлі,
Алыстан
Ол өшірмейді үмітін.

Армандай алыс жолдармен,
Адамдарымен қанша мың,
Вокзалдар темір қолдармен
Құшақтап алған жер шарын.

Мүсілім ақсақалдар
Жайдары жүзі, нұр өңі,
Аптапты күнге қақталып.
Еңбекке құл боп үнемі

Азаттық үшін аттанған.
Ұсынып тілек досына
Жасайды құрмет не түрлі.
Ерегіскенде қасына

Қанжардың жүзі секілді.
Әр сөзін айтса мәнерлеп,
Қасының өзі достасқан.
Иіліп таңға сәлем деп,

Иіліп күнмен қоштасқан.
Көзінен көп сыр оқылар,
Ауызыңда сөзі аталы.
Беліне түсіп отырар

Ақылды аппақ сақалы.
Бүркіттей қатып қабағы,
Мұжылып жартас тозғандай.
Сіресіп кейде қалады

Отырған күйі қозғалмай.
Пейілін, жылы сәлемін,
Қайтпайтын және бір бетін,
Үйреніп қалсам деп едім

Инабат, Ізет, құрметін.
Болса да берік сөзіне,
Болса да қатал данадай.
Сендіре алсаң өзіңе,

Айтады сырын баладай.
Аңыз деп қана ел білген,
Аспанда алыс деп жүрген
Сәлемін алып қолынан

Қысқы жол
Артқа заулап терек – тал,
Сеуіп аспан, елеп қар.
Ақ шананы ойнатып,

Ұшады алға жел – аттар.
Қара, төмен, жоғары,
Бітер емес жол әлі.
Бұлт ішінде бұлдырап,

Күн де заулап барады.
Қысқы дала сиқырлы,
Қысқы әуен сүйкімді.
Ал, ақ шанаң тербетіп

Келтіреді ұйқыңды.
Аппақ әуен, жоғалма,
Ашық күнде, боранда.
Ақ шаналар, дауылдап,

Заула, заула тек алға.
Жалғыз шынар
Ширатты болмыс жасынан,
Дауыл мен желдің астында.

Оқ жетпес шыңның басынан
Қарайды долы тасқынға.
Үстінде бұлттар жөңкіліп,
Найзағай оты ойнайды,

Кеудесін намыс толтырып,
Ызадан қаны қайнайды.
Дәл мұндай төзім жоқ шығар
Жалғыздықпенен тыныстап.

Қайсар боп өсті жас шынар,
Тәкаппар басын тік ұстап.
Әдемі,
Мықты бәрінен,

Және де жалғыз болғасын,
Тағдыры оның тәніне
Түсірді өшпес таңбасын.
Айналып жырға,

Дастанға,
Ерліктің мәнін ұқтырып,
Құласа да ажал аспаннан
Өледі шынар тік тұрып.

Жаратылыс келісімі
Еш себепсіз таудан тас домаламас,
Тіршіліксіз ұмтылмас жоғары ағаш.
Күнге қарай майысып,

Мың бұралып
Күнбағыстар жайнайды сарыала бас.
Құстар әні төгіліп жиі көктен,
Жанымызға сол әннен жылу өткен.

Құмырсқалар жорғалап,
Дән сүйретіп,
Табиғатты олар да сұлу еткен.
Дөңгеленіп,

Көлге кеп қосылысқан,
Бұл өлкенің көп еді досы құстан.
Бір топ аққу сұңқылдап кетті алысқа
Әлденеден дүркіреп шошып ұшқан.

Ұққанымнан көп әлі ұқпағаным,
Амалым жоқ сүймеуге,
Бітті амалым.
Жаратылыс жасаған жарасымды

Сұлулыққа осынау сұқтанамын.
Сұлулықты жырлайды өлең біткен,
Ырғақпенен, керемет тереңдікпен.
Дүниенің бәрін де жымдастырып,

Түйелер
Үн бар еді,
Сары дала,
Қара құмда,

Мұң бар еді,
Мөп-мөлдір жанарында.
Күн бар еді,
Шыжыған төбесінде,

Құм бар еді,
Сусыған табанында.
Іздегені алыс боп көрінетін,
Мұз денеден моншақ тер төгілетін.

Жаратқанға налитын,
Налитын да
Үнсіз ғана өкситін,
Егілетін.

Терістіктен жел тұрып қозғағанда,
Қилы-қилы ән туған боз даламда.
Сел-сел болып бұлттар да жылайтұғын
Қобыз үнді қоңырым боздағанда.

Тақымдаған қу тағдыр табар болса,
Құрғамапты қос мойыл жанар да онша.
Өткізгенмен өмірін жануар боп,
Жылаған-ау қайғырып адамдарша.

Бойыңда бір булыққан шабыт бар-ды,
Бұралаң жол қай жаққа алып барды.
Момындарды дүние ұмытқанмен,
Ұмыта алмас өзіңдей алыптарды.

Дауыл
Бір шөкім бұлт жотаның
Тұр еді қалғып төсінде.
Жоқ жерде келіп шатағын

* * *
Алатаудың ақ шалған қарлы басын,
Қимай сонда қалдың ба,
Қарлығашым.

Ұмыттың ба ұяңды біз жақтағы
Ұзақ ұшып қанатың талды ма шын?
Амансың ба көз-тілден, мақтаныштан?
Аман шықты ауыл да қатпа қыстан.

Сен келеді деп жыл бойы қорғап жүрген,
Менің інім ұяңды басқа құстан.
* * *
Жаным менің осыншама шаршаған,

Кең даланың тыныштығын аңсаған.
Мені онда: тау, тас, өзен, шалғынмен,
Қарсы алады алыс-жақын барша жан.
Құрақ біткен сәлем беріп сыбдырлап,

Шырақ тіптен жанарымнан мұңды ұрлап.
Ұмтылады қарсы алдымнан қос бауыр:
Ерке інім мен ерке бұлақ былдырлап.
* * *

Бұрын маған бұл бақыт кезікпеген,
Өңешімді өлгенше созып келем.
Маңдай терім, ақ адал еңбегім бе?
Жырымнан да өзімнің сезіктенем.

Ұзақ еді өмірдің көші қандай,
Арман менен қашады өші бардай.
Сенің айтқан жырыңды келем, далам,
Ең құрмаса дұрыстап көшіре алмай.

* * *
Жалғыз терек жапанда өсіп тұрды,
Жалғыздығын өзіне несіп қылды.
Қайсар еді ол, сол қайсар мінезімен,

Өршеленіп дүлейлер соқсадағы,
Ие алмады, оны ешбір жасқамады.
Сезседағы кейіннен бір құларын,
Иілгеннен сынғанды бақ санады.

* * *
Ғұмыр кешіп, осынау жұрт қатарлы,
Жалғастырып жатқанда ұзақ сапарды.
Сәл қисайсам тарс түйетін қабағын,

Әкем секілді өмір маған қатал-ды.
Ренішпен келе жатам мен жүдеп,
Желге қарсы селдір шашым желбіреп.
Сол кездерде бар мейірін төгеді-ай,

Анам секілді өмір маған елжіреп.
* * *
Әлде соны жылдар бойы сағынды,
Әлде көрсет деп уақытқа жалынды.

Менен бетер қуанды әкем білемін,
Көріп менің ең бақытты шағымды.
Қаншасынан өтті мен деп қатердің,
Қаншасын мен өзім тауып әкелдім.

Есімде жоқ.
Бірақ ауыр күрсіндім,
Самайының ағын көріп әкемнің.
* * *

Күн көрмедім, сондағы бір түндердей,
Жыл көрмедім, сондағы бір күндердей.
Сезінетін болып алдым кейде мен,
Өлу үшін өмір сүріп жүргендей.

Арман емес, арман үшін өлсе де ер,
Қорқақтық та қорлықпенен өлшенер.
Ойланбай-ақ тігер едім басымды,
Өмір сүру үшін өлу болса егер.

* * *
Мына адамдар не дейді мына адамдар,
Бұл өмірден менің де сыбағам бар.
Қайда кетіп барасың не үшін және,

Деп, достарым, ешқайсың сұрамаңдар.
Бетке алып бір өмірдің сонау шыңын,
(Кеткендерден шығатын мол-ау шығын).
Сәтті болғай сапары деп тілеңдер

Мақсаты айқын, жолы ұзақ жолаушының.
* * *
Сан ғасырлар жапырақты жамылып,
Терегіңе ұя салған самұрық.

Шеттеп кеткен талай құстар сағынып,
Туған елге қайтып жатыр сабылып.
Отанымның ормандары, жырлаңдар,
Жолға шықсам қолдарыңды бұлғаңдар.

Жат мекенде күліп өле алмайды,
Сенде жылап туғандар.
* * *
Егер мені қуып кетсе тағдырым,

Сен өзіңді мықтап ұстап қал, гүлім,
Далам, тауым, көк өзенім, шалғыным,
Тек өзіңе қалдырамын барлығын.
Сақтаушың да, жәрдемшің де еңселі,

Қорлық көрсең тиетін де ең себі.
Бұлар сені жұбатады мәңгілік,
Осыларға тапсырамын мен сені.
* * *

Жыладым мен жерді сонша текпілеп,
Құлағандай тұрған діңгек көк тіреп.
Жұрт жұбатты сонда мені нағашың,
Күріш алып келу үшін кетті деп.

Күріш те жоқ. Қинағаны сол мені,
Нағашымның өзі де енді келмеді.

Содан кейін менің сәби жүрегім,
Шындығыңның өзіне де сенбеді...
* * *
Ұлы дала, өзің жайлы сөз бөлек,

Суық тілін сумаңдатса бездіріп.
Шамырқанбай, шатынамай шыныңмен,
Солай жата бермекпісің көз жұмып.
Өзіңді ұлың сүйе алмады бабамдай,

Өзіңді олар жүр-ау сірә таба алмай...
Ұлы дала, түсші ақырын бір аунап,
Есер ұлың есін жиып алардай.
* * *

Атқа қонсам қолыма өрім қамшы алып,
Сергіп денем қалар екен қаншалық.
Сонда маған берер ме еді тау, шалғын,
Өзен, дала, ағаш біткен ән салып.

Ұлы далам, жылы-ау сенің түр-түсің,
Естіп шалғын, бұлақтардың күлкісін,
Сені аңсап келемін де қаладан,
Көңілімнің жазып қайтам қыртысын.

Түсініңдер ақындардың көңілін
Әлі қара,
Самайды ақ шалған жоқ,
Біз жазбаған өлең де көп,

Арман көп.
Жаспыз әлі,
Самай неге ағарсын,
Балалық та бізден ұзай алған жоқ.

Әлі біз де жас терекпіз,
Шынармыз,
Әппақ, әппақ қайыңдарға құмармыз.
Өмір жайлы ойлы өлеңдер жазған соң,

Өлең барда,
Өлеңдегі салт барда,
Көне алмаспыз ережеге,
Шарттарға.

Өмірдегі қағидаға бағынбай,
Қыздарға арнап жыр жазады қарттар да.
Жазсын ақын,
Еркелесін ақындар,

Шапағаты тисін десең жақын бар.
Қыз да болсаң қысылмай бар,
Сәлем бер,
Содан кейін өлең тыңда, хақың бар.

Арқасы ұстап,
Жыр оқысын,
Жасарсын,
Жан сарайы жарқырап бір жасансын.

Содан кейін қайран ақын бұзылып,
Жанарына ыстық-ыстық жас алсын.
Өлеңменен бастап алып өмірін,
Өлеңменен қарсы алатын өлімін.

Жыласа шын,
Күлсе де шын күлетін,
Түсініңдер ақындардың көңілін.
Көгілдір жиек

Көгілдір жиек сіміріп,
Көп сырды жұтып жатқанда.
Жанарым менің сүрініп,
Сөнеді сол бір жақтарда.

Бойымды билеп сиқыр ән,
Қалғып та кетем, түс көрем.
Қайтадан бірақ ұйқыдан,
Оянам құдірет күшпенен.

Тұрады білем әрі де,
Түрлі де түсті көп елдер.
Жетеді соның бәріне,
Біз айтқан біраз өлеңдер.

Көгілдір жиек, сары бел,
Сағымнан да алыс көп елдер.
Жетеді бізге бәрінен,
Көңілсіз небір әуендер.

Нелер бір думан шақта да,
Тарыла түсті-ау тынысым.
Белгісіз со бір жақта да,
Бар шығар менің туысым.

Ұқсамай кеткен қазаққа,
Ұмытқан туған ауылын.
Жүрген де шығар сол жақта,
Адасқан менің бауырым.

Біз сүйіп айтар өлеңнің,
Айтпайтын шығар бірін де.
Ән-күйі түгіл ол енді,
Ұмытқан шығар тілін де.

Жатады өліп бір аңғар,
Әуенін-үнін тыңдадым.
Шекара жақтан мұнарлар
Шертеді бізге мұңдарын.

Қуғын мен сүргін азаптан,
Өкпесі өшкен ентігіп.
Қашады тағы со жақтан,
Біз жаққа бұлттар жөңкіліп.

Бұлттарды қуған бездіріп,
Сол елдің көбі бақ құмар.
Тұр бәрін бізге сездіріп,
Құдіреті күшті көк мұнар.

Аңсау
Далада туып өстім де,
Даланың әнін мақтадым.
Бағынбай өткен ешкімге,

Арынды менің шақтарым.
Ішінде жүрген сағымның,
Сонау бір көздің ұшында.
Бауырдай туған сағындым,

Даланың құйттай құсында.
Артық жоқ одан жалғанда,
Сағынып жүрмін мен енді.
Бұлаққа суға барғанда,

Жас қыздар айтқан өлеңді.
Кеткендей еді келмеске,
Кім біледі мүмкін оралар.
Не солар мәңгі өлместе

Немесе мәңгі жоғалар.
Өтер де әлі талай күн,
Артымда талай күн қалар.
Қалады әнсіз ақ айдын,

Кетеді ұшып тырналар.
Өкпелі емен бүгінде,
Мезгілге сонау мен енді.
Жылыта алмас күнің де,

Тоңазып қалған денемді.
Ерегіскенде ездерге,
Боратқан қыстың ақпанын.
Байсалды тартып өзгерген,

Еске алу
Кетті алысқа шешесі келмеді оның,
Алдап қойды өзінше ел дегенің.
Оның сәби жүрегі сезіп жүрді,

Өлгеннен соң анасын жерлегенін.
Сезіп жүрді жүрегі сұмдықты бір,
Содан кейін жанына мұң бітті бір.
Елдің айтқан сөзіне сенгісі кеп,

Өтірікке балады шындықты бұл.
Анасының ақыры келмесіне,
Көзі жетті.
Алмады енді есіне,

Сенбеп еді шешеден үміт үзбей,
Уақыт бірақ қоймады сенбесіне.
Шуақ еді,
Шешесі ерте кетті,

Көз алдынан баланың ертек өтті.
Жетім қызды бірақ та жақсы адамдар,
Есіркеді,
Жас қой деп еркелетті.

Ерке қылды шынында бұның бәрі,
Бірақ жүрек сол күйі жылынбады.
Сәл суық сөз естісе ол анасын,
Есіне алды селдіреп тұлымдары!..

Бұлақ
Қыздардың қолаң бұрымы,
Арудың әні – шат қылық.
Сыңғырлап күліп ғұмыры,

Ағатын едің аптығып.
Жарыса шығып жал-қардан,
Махаббатты арнап, жырды арнап.

Ауылға келсем алдымнан,
Шығатын едің бұлғаңдап.
Үніңнен тәтті жырларды ап,
Суыңа шұбат қанушы ем.

Аттансам тағы бұлғаңдап,
Шығарып жолға салушы ең.
Жағаңда өтіп мың күнім,
Жолықтым жақсы доспенен.

Жол жүрсем аққан сылдырың
Сөзің бе еді әлде «қош» деген.
Жүзінен жылу көрінбей,
Қалшиды неге қара шың.

Сылқылдап келген едің ғой,
Сыңсып қайда ағып барасың?!
Таусылды ма әлде төзімің,
Бір күннен бір күн тіпті ұста.

Мөп-мөлдір менің сезімім,
Ғұмырың қандай қып-қысқа.
Балалық
Қаңтардың айы үскірік,

Бұдан да ұлып, одан да.
Жыланша кейде ысқырып
Ұқсайтын боран көп аңға.
Мекен қып таудың бөктерін,

Даланың ықтау бір сайын.
Қаптаған елден шеткері
Қыстайтын едік жыл сайын.
Жем іздеп кезген даланы,

Бөрілер менен көп қой аң.
Дем алмай соғар бораны
Жыл еді, қатал көк қоян.

Аңдары зарлап ұлығыш,
Қалықтап келіп қара түн,
Қыстауды сонау бір уыс
Қойнына тығып алатын.

Көрдім мен талай түсімде,
Кебіндей боран орап ап.
Астан да кестен ішінде
Біздер де кеттік домалап.

Баламын, бала не білер,
Ал маған солай болатын.
Боратып қарды бөрілер
Есікті түнде қағатын.

«Ертеде, ерте, ерте еді,
Ешкінің жүні бөрте еді»,–
Деп алып үлкен кісілер,
Қорқынышты ертек шертеді.

Таң ата бере ақ боран,
Қашатын тауды бөктерлей.
Түндегі есік қаққан аң,
Ол-дағы безіп кеткендей.

Түндегі ойлар бекер ме?
Қасқырлар салған ұрыс қып,
Кішкентай ғана мекенге,
Орнайтын үлкен тыныштық.

Дүркірей асып белестен,
Кетіпті бәрі жоғалып.
Осының бәрі елес пен
Алданған аңқау балалық.

Домбыра туралы баллада
(Марқұм нағашым, қобызшы Әшірбек Тілешұлына ескерткіш)
Көзі еді,
Нағашымның,

Ескінің,
Шертілгенде
Зарлап шегі ешкінің
Томарынан таудың ойып жасалған,

Домбыраның үнін талай естідім.
Бес жастамын,
Менің деген бал шағым,
Әнге жиі ауатын-ды аңсарым,

Қыстыгүні қыстау үйде тыңдалық
Домбыраны жалынында аршаның.
Сөйлеуші еді,
Ащы тілін безеп бір,

Со бір күйлер ойлы және өжет тым.
Қоңыр күзде,
Кигіз үйде тыңдадық.
Домбыраны қызуымен тезектің.

Ортада ошақ,
Түңіліктен күй ұшып,
Дөңгеленіп,
От маңына сыйысып.

Бұйра әуенді тыңдайтынбыз бұлқынған,
Бәрімізде бұйраланып,
Ұйысып.
Қандай жақсы!

Со бір күз бен со бір күй!
Маздап жанған тобылғы мен қоңыр қи.
Домбыра үні құйқылжыса,
Құйқылжып,

Төмендесе,
Төмендейтін көңіл-күй!

Солай ұшып,
Талай жерге күй кетті.
Солай елдің жан жүрегін билепті.
Ал нағашым сезіп кейін сырқатын

Домбырасын енді маған үйретті.
Бір күндері бұлт үйіріп күз келген,
Әркім кеткен бұлдыр-бұлдыр іздермен,
Домбырамен екеумізді қалдырып,

Нағашы әкем кете барды біздерден.
Бірі – бала,
Бірі – ағаш домбыра.
Қарсы алып бір келе жатқан таңды да,

Қалдық сөйтіп нағашымнан екеуміз
Өткен күннен қалды сөйтіп мол мұра.
Өстім мен де көкейімде ән-арман,
Өмір – жаңа, ән мен күй де жаңарған.

Жұрт көңілі өсіп берді биіктеп
Ел тұрмысы әлдеқашан оңалған.
Өмір өзі қолдан қоя салғандай,
Ауыл қандай!

Ауылдағы той қандай!
Өмірге бір жігіт келді деген соң,
Домбырамды берген едім ойланбай.
Күтпеп едім,

Жанарыма мұң құйды,
Күтпеп едім, жігерімді құм қылды.
Қуаныштың дәл үстінде мас біреу
Төбелесіп домбырамды сындырды.

Көзі еді,
Нағашымның,
Ескінің,
Шерткенінде зарлап шегі ешкінің.

Кетуші еді
Енді амалсыз айрылдым,
Енді амалсыз жыладым мен,
Өксідім.

Еркіне бір беріп жасын көзімнің,
Тыя алмадым,
Ағыл-тегіл сөгілдім.
Сонау жылы ашық ауыз бала едім

Нағашымның енді өлгенін сезіндім.
Көзі еді,
Нағашымның,
Ескінің,

Зарлаушы еді,
Тынбай шегі ешкінің
Үзілді ол.
Бірақ, бірақ сол күні

Іңгәлаған «жігіт» үнін естідім.
Мұңдансам да,
Үмітті үлкен көңілмен,
«Шықсын аты ұзап менің елімнен.

Бұл да ертеңнің домбырасы, тек енді
Осы сәби жігіт болсын», - дедім мен.
Ана тілі
Қызуымен көңілдің ала қашқан,

Қызығына өмірдің қарамастан,
Сен болмасаң егер де шынымды айтам,
Тұрар менің төбемде қаралы аспан.
Есептесем бәрімен тегінде мен,

Алатынын алады өмір менен.
Бірде-бір жан өзіңді кеміте алмас
Ондай ерік ешкімге берілмеген.
Маңдайыңа не алып сыяды ақын,

Жыр өзенін өзіңе құя алатын.
Нашар жырым үшін мен кінәлімін,
Ол – өзіңе жасаған қиянатым.
Жандырасың сен мені,

Сөндіресің,
Семдіресің,

Қайтадан өндіресің,
Сен ұққансың менің бар қасіретімді
Бар бақытым жайлы да сен білесің.
Кең айтасың,

Кемсінбей тең айтасың,
Ортайтасың,
Қайтадан молайтасың.
Сен шерткенсің менің бар өткенімді

Болашағым жайлы да сен айтасың.
Жырларым
Мен жер басып жүргенде өмірлісің,
Биігірек шырқашы,

Көңіл құсым.
Досымның да алдауы мүмкін мені
Одан гөрі сен өзің сенімдісің.
Көз талдырып,

Көп қарап аспаныма,
Мен жақындап қалармын асқарыма
Жас ұлғаяр,
Бірақ та сен арқылы

Қайта оралып жүрермін жас шағыма.
Асау өмір жалына жабыстырып,
Талдырар-ау қолымды қарыстырып.
Мен біразға келермін,

Сен жүрерсің,
Мені жап-жас қыздарға таныстырып.
Сенен артық ешкімді түсінбеспін,
Баса алмайды демеймін мысымды ешкім.

Келер менің бетіме сүйгенім де,
Еңсемді тек сен ғана түсірмессің.
Жұдырықтай жүректі жаныштырып,
...Қалар ақын кейде иық қағыстырып.

Ғасыр желі шаңына көміп кетсе,
Сен жүрерсің қайтадан алып шығып.

Кітаптар
Өзгермейтін мәңгілік өмірге ұқсап,
Тозбай және шірімей темір құсап,
Заманалар шаңымен ұшып кетпей

Жетті бізге жететін небір кітап.
Өтті небір сұр тағдыр,
Сұрамаңдар,
Басып қалған мұз таулар,

Құм аралдар.
Қаңқалары қалған жер қабатында
Сөйлеп берді кітаптан тірі адамдар.
Өмір өтті.

Шөптерді.
Бұтақтарды
Көмір етті
Ағашты,

Ұшқат, талды.
Өтті хандар.
Шіріді қоғамдар да
Тек соңында бәрінің кітап қалды.

Заманалар шалған бір мұнар басын,
Тоналды да жоғалды жылан ғасыр.
Оқыдық біз сонда да жоғалмаған
Гомер мен Эсхилдің шығармасын.

Хас шебердің қолынан шыққан сәтті,
Мықты ескерткіш қалайда «Мыс салт атты».
Фолконье ұлы ғой,
Дегенменен

Оқымауға бола ма «Спартакты».
Туды кітап адамның арманынан,
Дәуірлердің дәстүрлі жолдарынан.
Қабырғасы ғасырдың тұр қаланып,

Маркс пен Лениннің томдарынан.
Қайталаймыз,
Оқимыз,
Ізденеміз,

Солар туған секілді бізбен егіз.
Жайнамазды сыйлаған діншілердей
Кітаптарға табынып біз келеміз.
Бейбітшілік түні

Бітті «Уақыт».
Болды сағат он жарым.
Шаршады ма аяқтарың-қолдарың?
Жұмысыңда күні бойы дедектеп,

Енді үйіңде сәбиіңді өбектеп,
Талған шығар жүйке-жүйкең, миың да,
Жұмыс, өмір, тұрмыс- бәрі қиын ба?
Шаршадың ба? Дем ал, жаным, тыныштал

Ертеңге де тым қыруар жұмыс бар.
Тек сен емес бәрі де елдің қалжырап,
Жылы үйінде, төсегінде маужырап.
Тәтті ұйқыда жатқан шығар тым жайлы,

Жеңіл демді бүкіл дүние тыңдайды.
Шындығында, қандай тәтті ұйқы еді,
Бейкүнә ұйқы, Бейбіт ұйқы күй толы.
Дәл осындай тәтті ұйқыда жарты әлем,

Ұйқы қандай мейірімді едің, дарқан ең.
Жұмыстан соң, еңбектен соң, жарқыным,
Өз ұяңда алған рақат сәл тыным.
Сәбиіңнің ұйқысы да сүйкімді

Соны жақсы сезінесің біртүрлі.
Қандай жақсы тыныш әлем – түн бейбіт,
Қадірлесең осы түнді күндей қып.
Қарауытқан таулар да анау көз ілген,

Адамдар секілді бір аналар,
Түн деген бір көрпесіне оранар,
Ұйықтайды жарты шар да көсіліп,
Рақаттанып, кірпіктері қосылып.

Жұмыс, тұрмыс салды ма аздап салмағын,
Шаршадың ба, талды ма аяқ-қолдарың.
Ұйықта, жаным, мынау тәтті түн қандай,
Бейбітшілік салтанатын құрғандай.

Болса-дағы түпсіз, нұрсыз, жарықсыз,
Дәл осы сәт қандай жақсы қауіпсіз.
Жердің басқа жартысында таң атты.
Күн әмірін жалпақ жерге таратты.

Уақытын толтыруға бос өткен
Ол жарты шар тұрып жатыр төсектен.
Бұлшық еттер, көздер, тілдер күй төгер,
Демалыңдар, қолдар, милар, жүйкелер.

Көзіңді іл, ұйықта, жаным, тынық ал.
Бүгінгіден жұмыс та ертең қыруар.
Қозғалыс
Өзім қармын,

Жылғамын,
Өзім талмын.
Қырда қызыл бидаймын,
Өсімталмын.

Қозғалысқа қатыспай қала алмаймын,
Әйтеуір, мен сергекпін,
Сезімталмын.
Өлең туып ып-ыстық өзегімнен,

Жоғаламын.
Қайтадан пайда болам,
Алдына ала осыны сеземін мен.
Ілесемін шырқалған әнге талмай,

Сезімімді бір сәттік мәңгі ете алмай.
Қалжыраймын,
Шаршаймын,
Тыңаямын,

Сағыныш пен аңсаудан әлдеқандай.
Бозторғай
Еркелік, еркін бұлалық,
Өзекті өртер өзге не?

Буынсыз сынып, бұралып
Билеген кезде боз көде.
Атылып ұшып жас талдан,
Ауаға сіңіп жоғалып,

Лақтырған тастай аспанға
Қалады торғай қадалып.
Алыс пен бағып жан-жағын
Аспанның нұрын сіміріп,

Ауаға салып салмағын,
Ақша бұлттарға ілініп.
Көңілдің күйін келтіріп,
Сонан соң жалғап мұңымен.

Көмейін балға толтырып
Төгеді тәтті тілінен.
Бақытын, мұңын – барлығын
Дәл мұндай шертер жан бар ма.

Даланың қызық тағдырын
Сыйғызып алған таңдайға.
Болған соң төгіп арманын,
Көзінің алды ағарып,

Көтере алмай салмағын,
Түседі еріп, жоғалып.
Қызыл бидай
Қуырылған бидайды көрген бе едің?

Оған ешбір дәнді мен теңгермедім.
Майға басқан бидайдың бал дәміне
Балалығым өшігіп өлген менің...
Қазір ақ нан дүкенде тұр қаланып,

Тың далада мол егін ырғалады,
Ас қалдығын жегісі келмей кейде,
Шынжырдағы итің де бұлданады.
Дидарымен тоқшылық балбыраған,

Ұсынады ып-ыстық нанды маған.
Күлше нанды көргенде,
Баяғы өткен
Түседі еске сәттерім сан жылаған...

Жалындайды алаулап жүзің нұрдай,
Жазым қандай!
Ғажайып күзім мұндай
Бас иейін мен саған

Сен де маған
Қарай берші нұрланып
Қызыл бидай!
Тораңғы тоғайының әні

Жағасында мөлдіреген Балқаштың
Жырын жырлап әр төбе мен әр тастың,
Тораңғының тоғайлары өседі
Куәсіндей ғасырлардың кешегі.

Самал ессе,
Жапырағы желбіреп,
Күн көзіне қол созады елжіреп.
Содан кейін

Ысқырып ән салады,
Бұл бір әннен
Көл де рақат табады.
Тым азайып кеткендіктен, шамасы,

Қасиетті тораңғының ағашы –
Оны ешкім де бұтамайды,
Шаппайды,
Кескен жан да

Еш жақсылық таппайды.
Өйткені ол қасиетті мұңымен
Сыңсып тұрып ән салады түнімен.
Бұл бір әнді тыңдайды жер,

Аспан да,
Тыңдайды көл,
Безерген құм,
Тастар да.

Бастарына келгендей-ақ шын қайғы,
Оны әркім үнсіз ғана тыңдайды,
Мұңлы әннің ешкім сырын білмейді,
Бірақ ол ән жақсылыққа үндейді.

Ән басталса-ақ бірде-бір ит үрмейді,
Ән тыңдаған мал да кірпік ілмейді.
Осылайша бір-бірімен ымдасып,
Жаратылыс жатады ылғи сырласып.

Тоқырауын
Құм астымен жүз километрден аса жол жүріп,
Балқаш көліне келіп құятын тұщы сулы өзен.
Қала тұрғындары мен өнеркәсіп орындары қазір

осы өзеннің суын кұм астынан тартып
пайдаланады.
Тілемеспін кішіге де үлкенге.
Түспесе екен мұндай халге бір пенде.

Құм ішінде арманыңды айта алмай.
Күрт үзілдің пышақ кескен арқандай.

Жұтып қойып қомағай құм безерген,
Аса алмадың алдыңдағы кезеңнен.
Сендей өзен жоқ дей алам әр елде,
Өзім үшін өзің барсың дәлелге.

Шыныменен бөлек сенің тағдырың,
Сондай ғажап болса менің әр жырым.
Ұрып көзге бар жарқылын, бар нұрын,
Кереметке толар еді сандығым.

Дегенменен, көзі тірі мына біз
Сенің қайсар мінезіңе куәміз.
Ешкімге де тиген емес зияның,
Қалай сені жер астына қиямын?!

Мені тағдыр өзен етсе кішкентай,
Өз көліме тек сен құсап құямын.
Тоқырауынның ақ бидайын еске алу
Тоқырауынның ақ бидайы, не керек,

Бір кездері аты шыққан керемет.
Оның өзі бір ертегі, бір аңыз,
Сенбесеңіз, ғалымдардан сұраңыз.
Бұл күндері сол ақ бидай мақтаулы

Академия музейінде сақтаулы.
Соғыс жылы қаулап өсіп, дүркіреп,
Қарық болған бүкіл аудан, бір түбек.
Бес жыл бойы сол халықты тоқ қылып,

Ақтоғайдан алыс тұрды жоқшылық.
Бес жыл бойы елді асырап ақ бидай,
Кетті кейін бір тұқымы таптырмай.

Соғыс жылы асыраған бір елді
Ақ бидайды ұмытады кім енді?
Ал ғалымдар не десе де мейілі,
Ақ бидайға сол күйі елдің пейілі.

Ақ бидайдай ырғатылған самал да
Ақтоғайдың айқабағы бар онда.
Ақ бидайды еске салған керемет
Ақ бидайдай ару еді, не керек.

Қызыларай тауындағы екі мәлін
Басына Арқадағы Ақсораңның
Жанарын жарқыратып тастаған күн.
Ағаштың арасынан естіледі

Сыбдыры ұшқан құстың,
Қашқан аңның.
Қаршыға ұя салып жартасына,
Айналған құс пен аңның алқасына,

Ақсораң әкесіндей көрінеді,
Балапан жоталардың ортасында.
Кейінде Ақсораңда аң қалмады,
Содан соң аң аулауға жан бармады.

Жартаста қалып қойған қос мәлінді,
Көлденең көк аттылар аңғармады.
Осылай өмір сүріп жатты олар да,
Қыста аунап ақ мамыққа –

Ақша қарға
Көктемнің көк шалғынын кешіп жүріп,
Тап болды желе жортқан аттыларға.
Аттылар қаруы жоқ,

Тиіспеді,
«Әзірше жүргендері дұрыс» -деді.
Көзінше адамдардың

Екі мәлін
Жартасқа барып кірді мүйістегі.
Табылып мылтықтарын ұстағандар,
Жасалып небір айла, күшті амалдар,

Ешкімге залалы жоқ қос бейбақтың
Соңына шырақ алып түсті адамдар.
Мылтыққа аңдаусызда барды қырын,
Байғұстың кім тыңдайды зарлы мұңын –

Соңына машинамен түскен адам
Еркегін көздеп атып алды мұның.
Басында жалғыздығы,
Басында мұң,

Тосырқап осынау бір тосын халін,
Ішінен әлсіз ғана дауыстайды,
Айырылған сыңарынан
Жесір мәлін.

Алатау – ақсақал
Алатауға анда-санда қараймын,
Аңғал-саңғал сол бір күйін қалаймын.
Әр қараған сайын

Алып адамның
Ұйықтап жатқан кездеріне балаймын.
Әйтеуір, мен қырға бардым,
Ой бардым,

Алатауға теңеу таппай қойғанмын.
Тіпті, сонсоң жай жүруге ұялып,
Ақбас таудың өзіне ұқсап ойландым.
Бір күндері ту биіктен сел болып,

Үй маңына тұра қалды... көл келіп.
Қорқып қалып,
Айтып жатты не сөзді
Алатаудың ашуы деп ел жорып.

Ұйқы көрмей,
Күн мен түнді жамылып,
Күлкі көрмей,
Сәл шалдығып,

Сабылып,
Барлық адам аяғынан тік тұрып,
Әлгі ашуды
Ұстап алды жабылып.

Тауға барып қайтпақшы боп талай қыз
Ерте тұрар...
Біз де соны қалаймыз.
Дегенменен, көңіл күйі қалай деп,

Ең алдымен Ақсақалға қараймыз.
Тау мен дала өзені
Жастық –
Таудың күркіреген өзені,

Ағынменен арын толы өзегі.
Жақсыны да
Жаманды да тап басып,
Ет жүрегің алдын ала сезеді.

Сол бір өзен аласұрған сезімге,
Ілестіріп өзгені де,
Өзін де
Жараланып,

Тастан тасқа соғылып,
Алға ғана асығады кезінде.
Қызбалықпен өзін өзі соққылап,
Көкірегіне найзағайдан от құлап,

Буырқанған шақтарында
Алдына
Құлайды екен
Баурайдағы көк құрақ.

Бір толқындар бәрін бастан өткеріп,
Жапырылып,

Жараланып,
Кептеліп,
Жолындағы қойтастармен соғысып,
Ақырында быт-шыт болып,

Кетті өліп...
Сонда да өзен,
Бір алқынбай,
Шаршамай,

Тентектіктен басқа нәрсе аңсамай,
Тасып-тасып...
Байсалды һәм ақылды
Даласына жетеді екен ол солай.

Өмір – асу,
Өмір – дала кезеңі,
Келер күнді жүрек ерте сезеді.
Аласұрған тау өзені – жастық та,

Ал қарттығың – ойлы дала өзені.
Орманда туған ой
Ойда жоқта болмаса егер жазымы.
Мынау терек ең жас ағаш, тәрізі

Жастығына мастанады теңселіп,
Табиғатқа жоқ айтатын арызы.
Ал мына бір жас қайыңдар сымбатты-ақ,
Орманнан сәл бөлініп тұр сырғақтап.

Шығу барын,
Сыну барын сезбейді,
Жел сөйлесе-ақ,
Жөнеледі бұлғақтап.

Мынау емен бәрінен де байсалды.
Олай-былай өткенімде ой салды.
Талай дауыл жұлып құйқа шаштарын,
Сәл еңкейтіп кеткен екен қайсарды.

Әр ағашта бір-бір, сірә, бар арман,
Жараланып.
Өліп қайта жаралған.
Әрқайсының тағдыры бар өзінше,

Көп тағдырдан құралады қара орман.
Бұлбұлдардың құйқылжыған әніне,
Толып орман,
Толғатып жыр әлі де,

Тұрыңдаршы шуылдасып мәңгілік,
Қорған болып
Жұмыр жердің тәніне.
Аралдар

Қилы-қилы тағдырлы адамдар да
Қилы-қилы ұқсайды аралдарға.
Өседі онда гүлдер де,
Ағаштар да,

Жүреді онда барыс та,
Маралдар да.
Жұлдыздарын жаудырған түндігінен,
Қара мақпал жамылған түнді білем.

Бір-біріне арал да ұқсамайды,
Жақсысымен,
Жамандық-сұмдығымен.
Кейбір сырлы аралдың тылсым әні,

Булығады,
Естілмей тұншығады.
Қайсыбірі тұманнан көрінбейді,
Жетеді тек құлаққа сыңсығаны.

Әралуан осынау аралдарға
Таң қалмасқа біздерде амал бар ма?!
Таңданамыз көбіне
Тағдырлары

Бұлт
Терістік жақтан жел тұрып,
Айналса болды дауылға,
Қашатын бұлттар ентігіп,

Ұядай біздің ауылға.
Шарт сынған кезде найзағай,
Шақ қалып байғұс күйреуге,
Көз жасын төгіп баладай,

Қорғалайтын-ды үйлерге.
Сапырса дауыл сабалап,
Түсе алмай тірлік арнаға,
Тығылушы еді паналап,

Жартасқа жатқан малға да...
Секілді көзсіз көбелек,
Ажалына өзі жететін,
Тамшы боп құлап төбеден,

Отқа да түсіп кететін.
Найзағай ойнап шатырлап,
Аспанның асты бір түлеп,
Жауынның бұлты сатырлап,

Құлайды көлге күркіреп.
Теңіз
Арғы жағын бетке алдық біз айдынның,
Асығамын,

Тағатымнан айырылдым.
Көз ілеміз көк теңіздің үстінде,
Келмейді енді кері қарай қайырылғың.
Ал көкжиек көрінбейді,

Әлі алыс,
Сапар ұзақ,
Теңізде жоқ демалыс,
Толқындарын топтан алып,

Артыңнан,
Қаптап келе жатады бір қара күш.

Ақ кемеміз жағалаудан ұзады,
Орта жолға жеткен жоқпыз біз әлі.
Арман арман,
Желге жайып желкенін,

Асау теңіз ақырады ызалы.
Сапар сазы,
Бізді әрнеге таңдантпа!
Өмір – теңіз,

Қаратпайды алды-артқа.
Тентек,
Өршіл толқындарын өксітіп,
Жастық шақтың жағалауы қалды артта.

Үлкен таулар
Үлкен таулар көп емес жер бетінде,
Тозбай тұрған
Дауылға,

Желге,
Күнге.
Ағын сулар әуені арнасымен
Бұлақтарын тулатып,

Тербетуде.
Сағымданып,
Қол бұлғап бел асқанға,
Үлкен таулар

Ұмтылған көк аспанға.
Жолаушыға тұрады жол көрсетіп,
Көрінеді алыстан адасқанға.
Үлкен таулар орын ап ел есінен,

Келеді асып ғасырлар белесінен
Аппақ басын таянып ойланады,
Дүниені бақылап төбесінен.
Сәл қатулы болса да қабақтары,

Дастарханы жаюлы, табақтары.
Уақыттың көшімен
Жылдар атты
Келіп-кетіп жатады қонақтары.

Немесе күз күні кеп күрсінгенде.
Газеттерден жырымды іздестіріп,
Ауық-ауық еске алып жүрсіңдер ме?
Масаттанбай,

Мастанбай барымызға,
Бар болса егер бірдеңе қанымызда,
Өмір бойы қарыздар сезінерміз
«Бір ыдыстан су ішкен» шағымызға.

Жанымыздың жас кезде жарасы да
Бірдей еді,
Тағдырдың шарасы ма:
Бірте-бірте алыстап барамыз біз,

Бір әкенің ұқсамай баласына.
Басымды саған иемін
Оралмадың далаңа,
Кеттің үлкен қалаға.

Деп әлі де үмітпен
Қарайлайсың балаңа.
Сен көктемнің шуағы,
Сен даланың бұлағы.

Жағасыңда жайқалған,
Мен бұлақтың құрағы.
Шығып қырға, белеске,
Жиі аласың мені еске.

Бөлек сенің қайғың да
Қуанышың да ерекше.
Ұлыңды ойлай бересің,
Көзіңді кеш ілесің.

Аспандағы аққудан,
Сәлем айтып жүресің.
Түсінбеймін
Мені осы

Әлі күнге дейін сен
Ұйқыңды төрт бөлесің.
Сәл күрсініп қоясың,
Шыныңды айтшы, анашым,

Неге бәрін жасырып,
Қажымаған боласың.
Қиялымда асыға,
Ертеменен қасыңа.

Барамын да басымды
Ием аппақ шашыңа.
Аппақ шалған шашыңнан,
Маған бір нұр шашылды.

Түске қарай алдыңа
Ием тағы басымды.
Бір еңбегің жанды ма?
Оған куә таң мына.

Кешке қарай басымды
Тағы иемін алдыңа.
Жан жетпейді жаныңа,
Жүрсің менің бағыма.

Үш иемін басымды
Самайыңның ағына.
Кірме менің түсіме
Неге менің түсіме ене бересің,

Ойымызды ойрандайсың,
Бөлесің.
Ақыры кеттің, оралмай-ақ қой енді,
Келем дейсің,

Неменеге келесің?
Жастандың ба туған жерді,
Жаттың ба,
Біржолата тәтті ұйқыға баттың ба!

Енді келем дегеніңмен бұл жақта
Саған қызық енді ештеңе жоқ мұнда.

Оу, анашым,
Қызық жансың қандайсың,
Түсіме еніп мазалайсың.
Болмайсың.

Мүмкін болып бұл жақтағы өмірге
Келгенменен енді үйрене алмайсың.
Келгенменен көре алмайсың көктемді,
Сенің өткен күндеріңнен жоқ белгі.

Сен ешкімді және тани алмайсың,
Дүниенің бәрі өзгеріп кеткен-ді.
Қайтесің бұл дүниенің жарығын,
Тек қайырын берсін енді бәрінің,

Өзге түгіл ұл-қызыңның өзіңнің –
Біздерді де мүмкін емес тануың.
Аяулы ақ әжем
Есімде жоқ, мені қалай ұшырдың,

Мейлі қалай ұшырсаң да, құсыңмын.
Бұрын оны ойламаппын, сәл кештеу
Әжесі жоқ адамдарды түсіндім.
Әппақ әжем, ақ әжем,

Шаттығыңды жазар ем.
Өткеніңді өкінтіп,
Еске алғыздың азамен
Әппақ әжем, ақ әжем.

«Төрем» дедің, еркелеттің, есімде,
Еске алмасам ешқашан да кешірме.
Сенсіз жалғыз, сенсіз жарты сезінем,
Алға тартқан арман – өмір кешінде.

Өзің жоқсың өкінішті соншама,
Өзіңнен соң өзіңдей жан қалса да.
Ерекелеуге ұяламын, қайтемін,
Еркелейтін адамдарым болса да.

Өтініш
Қызығамыз жас талға,
Мөлдіреген аспанға.
Бара жатыр айналып

Өміріміз дастанға.
Енді соғыс болмасын,
Мезгілсіз гүл солмасын.
Төбемізден жаңбыр боп,

Құйылмасын қорғасын.
Өртенбесін қалалар,
Жыламасын балалар.
Соны ойлаңдар,

Әкелер,
Аман болсын аналар.
Шарықтасын әлемде,
Тәтті-тәтті әуендер.

Соны ойлаңдар,
Еркектер,
Аман болсын әйелдер.
Сүп-сүйкімді күзгі алма,

Шалынбасын ызғарға.
Ұлдар,
Соны ойлаңдар
Ренжімесін қыздар да.

Бұлақтар даланы аңсайды
Сөндірген жоқ батар күн нұрын әлі,
Асау бұлақ арқырап,
Жұлынады.

Жаны ерке,
Бірақ та мінезі сол –
Жартастарға тектен – тек ұрынады.
Ештеңені қоймайды көнбесіне,

Тау ішінде дауысы жаңғырығып,
Жаны сыймай келеді кеудесіне.
Сай қуалап толқындар дүрсілдейді,
Салған әнін биіктен түсірмейді...

Еркіндікті аңсаған ер мінезін
Меңірейген жартастар түсінбейді.
Қазір көктем,
Сәулелі самала шақ,

Жасылданып дүние жаңарар сәт.
Жаны қалмай,
Бұлақтар жүгіреді
Кеңістікті,

Кең-байтақ даланы аңсап.
Кеңдік
Пай, жондарым,
Асуым

Қыраттарым,
Баурайларым,
Бұлқынған бұлақтарым,
Кең даланың төскейін дүбірлеткен

Сендерді де сүйемін,
Пырақтарым.
Көз жеткісіз кеңдікті сүйер жанар,
Қызғанғандар тұз жалар.

Күйер, қалар...
Дала арқылы біздерді танығандар
Біз арқылы
Даланы білер болар.

Тарихы бар,
Даланың ерлігі бар,
Елдігі бар,
Бұл күнде теңдігі бар,

Иісі бар қыздар мен әйелдерде,
Жігіттерде көл-көсір кеңдігі бар.

Дарқандыққа үйретті дала мені,
Көкжиегі – күй менен ән әуені.
Сол кеңдікті сүйеміз жанымызбен,
Нені сүйсең –

Сол ғажап!
Сол әдемі!
Күзгі сурет
Дайындалып келер күн сынағына,

Сыбырлайды күзгі жел құлағыма.
Маужырайды табиғат ең соңғы рет,
Алтын күннің шомылып шуағына.
Соңғы үміт,

Соңғы дем,
Дымы құрып,
Өткіншілік мәнін де шын ұғынып,
Діріл қағып ағаштың бұтағында

Жүрекке ұқсас жапырақ тұр ілініп.
Солтүстікте қар жауды
Жылы ұя,
Кең жазира өлке деп,

Қиырлардан келген құстар еркелеп,
Кетті ұшып топ-тобымен түстікке,
Біздің жерге қар түскен соң ертерек.
Қалды дала,

Думан-тойы жоғалған
Төбесінен сыңсып ұшып көп арман.
Самайына ертерек ақ түсірді
Жапырағынан айырылмаған көк орман.

Қар жауса да,
Табиғатқа не амал бар.
Енді аздан соң аяз тілі жалаңдар.
Бұрқыратып буда-буда бұлттарын,

Әрбір күннің соңында бір ән қалар,
Адам, адам, сол күні үшін қарманар.
Әй-шәйға да қарамай-ақ, осылай
Біздің де ертең шашымызға қар жауар.

Қамыс ертегісі
Айдын Балқаш.
Көл жағасы.
Қамыстар.

Көл бетінде бір керемет ағыс бар.
Толқындарды толқын қуып жағаға,
Ұмтылады
Кеткісі кеп далаға.

Бірде жалғыз қалдым қамыс ішінде,
Өң түгілі,
Шошымап ем түсімде:
Шыға келді шұбарала жолбарыс!

Жолбарысқа қарсы менде бар ма күш?!
Қорқыныштан тұла бойым дірілдеп,
«Өлді деген осы»,- дедім күбірлеп.
«Өлді деген осы»,- дедім соңғы рет,

Көл де сонда жылап тұрды мөлдіреп.
Жанды қимай тұрғанымда бір шыбын,
Нар қамыстан шыға келді ту сиыр.
Жалт бұрылып,

Жолбарыс та ақырып,
Мені тастап,
Кетті соған атылып.
«Осы нені шатып-бұтып отырсың»,-

Деп кінәлап жүрме мені, оқушым.
Қазір көлде
Жоқ керемет нар қамыс,
Нар қамыс жоқ,

Жоқ және де жолбарыс.
Мұны, досым,
Кері ойламай қалай да,
Жоғалғанды жоқтағаны деп ойла.

Қайырлы кеш, Алматы!
Әні: Темірәлі Бақтыгереевтікі.
Ару қалам, алма қалам, жан қалам,
Туғанымдай жақынымсың сен маған.

Өзің де бір аумай қапсың күздегі
Алаулаған, жанып тұрған алмадан.
Қайырлы кеш, қайырлы кеш, Алматым,
Достық бағы, жастық бағы, жәннәтым,

Қайырлы кеш, қайырлы кеш, Алматым,
Достық сыры, жастық жыры самғасын.
Жарқыраған оттарың,
Кешкі сәнім – тәтті әнім

Ақ отауым, шаңырағым сен.
Жымыңдайды, күлімдейді оттарың,
Жұлдыздардай түнгі нұрлы көп қалың.
Сол жұлдыздар арасынан көп іздеп,

Менің де бар бір қымбатым – тапқаным.
Әр халықтың еркін өскен баласы,
Туысқандай бауыр басқан қарашы.
Өсіп-өніп соларменен ер жетіп,

Атандың сен миллиондар қаласы.
«Қазақфильм» ықшамауданында
Ауыл,
Қала сыйысқан аумағына

«Қазақфильм» ықшамауданына,
Жексенбіде келіп кет,
Сейілдетіп
Апарамыз алмалы тау бағына.

Көзді сүзіп көктегі күміс бұлтқа,
Біз осында үйрендік тыныштыққа.
Салқындауға самалмен
Бізге қарай

Қанша құштар болса да жаңалыққа
Түсінбеймін,
Бұл әлде даралық па?
Астананың мұндағы тұрғындары

Ұқсамайтын тәрізді қалалыққа.
Ағын сулар аралап әрбір сайды,
Төбелердің төскейін жаңбыр шайды.
Қызығының осында және бірі –

Зәулім үйлер қасында мал жусайды.
Қайдан шықты?
Қай үйдің қорасынан?
Оған көзің жетпейді,

Сен осыған.
Тауға қарай сиырлар бет алады
Зәулім-зәулім үйлердің арасынан...
Жанып тұрған күнге де қарамайды,

Алатаудан ағын су домалайды
Алма бақтан лап беріп,
Сары тамызда
Апорт иісі бұл маңды аралайды.

Ана әлдиі
Қайырлы түн,
Ұйықта, ботам,
Әлдиім,

Мазасыздау болып тұр ма сәл күйің.
Жақсы саған меніменен әрқашан
Сеніменен бірге мен де қалғиын.
Екеумізді әлдилейді түн мақпал,

Аққан өзен,
Қалғыған тау,
Гүл-бақтар.
Барлығын да осы кезден сезініп,

Келер күндер хатын саған жолдайды,
Жолдамаса бағың, ботам, жанбайды.
Елің үшін ертең ерте тұра алсаң
Сапарың да қырсық-қыңыр болмайды.

Ертең үлкен жігіт болып шығасың,
Дүниенің жұмбақ сырын ұғасың.
Анаң үшін әлдилеген бүгінді
Туған елге қызметіңді қыласың.

Өлеңді қорғау
Қорғаймын әрбір жолыңды
Тиынмен есептегеннен,
Бөлісе алмаймын өмірді

Өлеңді өсектегенмен.
От алып көктен, жасыннан,
Жанымды өртеп жазамын.
Ләззатын алсын оқырман,

Көремін өзім азабын.
Өлеңін өшпес әлпештеп,
Терезем тең деп тектімен.
Өзінің арын Дантестен

Қорғады Пушкин деп білем.
Шабытты күткен сағынып,
Сабыры аздау ақынмын.
Өлмейтін жырдың сарылып

Өмірін санап жатырмын.
Дәстүрін елдің сақтаумен,
Өседі ұрпақ- өрендер.
Өртеліп кейде жатқанмен

Өлмейді өткір өлеңдер!
Азамат ақын атандым,
Аузыма қарар ел енді...
Қорғайтынымдай Отанды

* * *
Жылдар бойы үмітім бір үзілмей,
Төктім терді
Жаңбырлы өлке күзіндей.

Жырым өткір болса екен деп тіледім
Махамбеттің семсерінің жүзіндей.
Бұл өмірде барлығымды сезінбей,
Жүрдім талай

Ұйқылы- ояу , көз ілмей,
Жырым нәзік болса екен деп тіледім
Еңіліктің Кебекке айтқан сөзіндей.

* * *
Айтамын жырмен сырымды,
Айтпасам – ойдың өлгені.
Бала кездегі жырымды

Жігіттік келіп өңдеді.
Естідік небір сындарды,
Азабын жырдың тарттық көп.
Жігіттік жазған жырларды

Өңдейді өзі қарттық кеп.
Қуаныш бар ма, мұң бар ма,
Парағын әрбір қарап бір,
Қарттығың жазған жырларға

Болады өмір редактор.
Саралап барлық ғұмырды,
Ойланып егер қарасақ,
Өмірлік жазған жырыңды

* * *
Үзілмейтін бір үмітім бар менің,
Бар менің көп арман болған әндерім.
Мен бақытты ақынмын деп айтар ем,

Сен де қонақ,
Мен де өмірге мейманмын,
Күн емес ол – тек тамаққа тойған күн.
Арманым жоқ,

Егер менің жырларым
Желбіресе жалауындай мейрамның.

* * *
Мен анамнан егіз туған адаммын,
Бірақ тағдыр сый қып тартты маған мұң –
Туа сала көзін жұмған сол бауыр

Құшағында жатты сайын даламның.
Сол толтырды бүгін өлең – тілімді,
Соған ғана шертем сырым, мұңымды.
Сол сыңарым өліп кеткен баяғы –

Тола шәрбат болатын менің кесем.
Мен бір қызға байландым,
Дегенменен,
Аяулы жан,

Жүресің көңілде сен.
Қызық десең шынында қызық еді,
Сарыала ғой алтындай күз үнемі.
Алқызыл боп алма-қыз піскен кезде

Бұтағынан өзі-ақ үзіледі.
Арнап едім сол шақта несіне жыр,
Сала берді өзгеріп тосын өмір.
Білгендігің бола ма кешірмесең,

Бүгін мені қалайда кешіре біл.
Жігіт еркін болмаса жігіт пе екен,
Күдігім де сондағы үмітке тең.
Салқын жанмын,

Әйткенде сен дегенде
Күннің көзі түскендей жібіп кетем.
Маған кейде өмірің өш болатын,
Шыным осы,

Шындықты кеш, қанатым,
Сағынғанда өзіңді еске алмасам,
Ештеңем жоқ басқадай еске алатын.
* * *

Мың сан тамыр жер қойнына енеді,
Енеді де мың сан гүл болып өнеді.
Бірақ соны білмейміз-ау, аяулым,
Мезгілінен қайсы ертерек семеді.

Жарқ етсе егер көк аспанның қабағы,
Мың сан жұлдыз кірпіктерін қағады.
Бірақ соны білмейміз-ау, жан гүлім,
Көк төсінде қайсы мәңгі жанады.

Жапырақ пен шөп
Көк жасыл түске бөленген
Сұлулық пенен бар өмір.
Арулар айтқан өлеңмен

Ақындар жазған және жыр.
Бояу да, сыр да, сезім де,
Өзің де ғұмыр әдемі,
Нәзіктік пенен төзім де,

Жылу мен діріл әуені.
Құмартып саған сүйіне,
Күкірттен, дәрі, оқтан да,
Қорғайды сені дүние,

Өртпенен жалын оттан да.
Мен сенен үміт үзбеймін,
Тірліктің титтей бөлшегі –
Жапырақтан, шөптен іздеймін,

Өмір мен бақыт мен сені.
Жалғыз жапырақ
Қазан айы. Құрысып, мың бүрісіп,
Соңғы жылу –

Ең соңғы нұрды құшып,
Жапырақтар үзіліп түсіп жатыр
Жасыл жастық жанардан бір-бір ұшып.
Күздің желі тым бұзық, тентек ойлы,

Қарағайға өктемдеп ентелейді,
Сауға сұрап жанына жалп-жалп етіп,
Суық желге жапырақ еркелейді.
Көктемдегі көгершіндер

Көктемнің күні еді тамылжыған,
(Тіршілік, тыншымаған жаныңды ұғам.)
Шатырға келіп қонды қос көгершін,
Алаңдап әлденеге абыржыған.

Жіп-жіңішке үміт пен арманды да,
Гүлдерді де,
Тік тұрған талдарды да,
Көзін жасқа толтырған шындықта да,

Өзіңді алдап,
Арбаған жалғанды да.
Әлде тағдыр
Еркіңе көнбеді ме?

Тірілгенім,
Өшкенім,
Өлгеніме,
Қарамай-ақ

Қиямет отын жағып
Тастап кетіп барасың
Сен мені де.
Қалжыраймын,

Шаршаймын,
Тістенемін,
Не көрмедім сен үшін
Не істемедім?

Мен өзіңнен алыстай түскен сайын
Қорқынышты осындай түс көремін.
Сенің ауылың құм жақта
Құмның сонау түбінде,

Түнегінде,
Жанып жатқан немене,
Жүрегің бе?
Көрінеді сызаттап жалқы сызық

Көрінбесе бір үміт,
Сүйемін бе.
Сенің ауылың сол құмның ең түбінде,
Маған дауысың жетеді жел тілінде.

Ауылыңнан сәл аттап шыға алмайсың,
Бер жақтағы құмарсың еркін үнге.
Құмның жолы білемін тас қараңғы,

Құтқармайды жан түгіл қашқан аңды.
Үмітіңнен үзілме,
Үміт – өмір
Ақ жаңбырдың бұлтынан тос хабарды.

Қалың бұлтқа жасырып күн жанарын,
Тыраулатып,
Сыңсытып тырналарын.
Құмның сонау түбіне,

Ауылыңа
Ақ жаңбыр боп ілігер бір хабарым.
Қызыл бояу
Таулар да қызыл керемет,

Көкпенен сонау таласқан.
Дөңгелеп тұрған дүние,
Қып-қызыл және жер, аспан.
Шапағын шығыс шашқанда,

Табиғат бәрі оянды.
Алаулап ғажап тастар да,
Қып-қызыл нұрға боянды.
Шалғынның түсі: ол – қызыл,

Боянды сондай түске өзен.
Бояды және көл жүзін
Табиғат ғажап күшпенен.
Келеді ұзақ қарағым,

Қарасам болды тоямын.
Осылай еске аламын
Таң менен кештің бояуын.
Өзендер

Бала күннен дос болған сырларымды,
Құпиямды,
Шынымды,
Жұмбағымды

Өмірдің де бетіне айтып-айтып,
Ақ қағазға төгермін жырларымды.

Сондағы бір телмірген жанар маған,
Жүрегімен ақ-адал алаңдаған.
Ар жағында жылдардың өзің жайлы,
Жырым қалар, адал қыз, мен алдаған.

Аяулы қыз,
Ойлы қыз,
Бала денең
Самалымен сүйіскен,

Даламенен.
Өткен күнін өзіңмен есіңе алып,
Өксіп-өксіп,
Мөлдіреп қалар өлең.

Өмірдің де өзгеріп қас-қабағы,
Бізге басқа дүние басталады.
Біз өзенбіз, ағамыз алыстарға,
Су ағады аяулым,

Тас қалады.
Арудың портреті
Көмейі хәлуә шекер, тілі балдан,
Төгілген аузынан үні маржан.

Есіңнен айырады сол бір сәтің
Япыр-ай, алақаныңа үріп алған.
Меруерт кірпіктері тізіліп тұр.
Аш белі бұралып тұр,

Үзіліп тұр.
Ауызым бірдеңені айтқысы кеп,
Көздерім қызыл түске қызығып тұр.
Ақырын сөйлегенде үні балдй,

Көмейден төгілетін гүлі бардай.
Өзі аппақ,
Қарақаттай екі көзі
Ақылды нұр сипаты өңі қандай.

Ақ тамақ,
Алтын иек жаны жұмақ.

Көргеннің қалады оған бәрі құлап.
Бір рет тарқатылса арманың жоқ
Қолаң шаш құс төсектен қалыңырақ.
Қалайша тілегіңе шек қоясың,

Көзіңмен сол сұлуға бек тоясың.
Іштегі қызғаныштан шыдай алмай,
«Менікі» деген жанды жеп қоясың.
Сол жанды бір көре алса, досқа дәру,

Кәріге жасару да, жасқа – жану.
Апыр-ай, болады екен бұл фәниде,
Арманның өзінен де асқан ару.
* * *

Ойнақтап осы аймақта,
Еркелеп жүрген елігім.
Жоғалып кеттің қай жаққа,
Үркітті екен сені кім?

Көзімнен ұштың көрінбей,
Көкала мұнар ішінде,
Жүресің анық өңімдей,
Буалдыр тартқан түсімде.

Сені іздеп қырда сабылдым,
Даланы дабыл қақтырып.
Төбемнен төніп шағыр күн,
Жолыма нұрын лақтырып.

Сағым боп неге алдайсың,
Қалтырап қашып қырменен.
Бәрібір ұзай алмайсың,
Соңына түсем, бірге өлем.

Таңба түскен бір жара,
Барасың қайда, байтақ ән?
Жоғалармысың бір жола,
Оралармысың қайтадан?

Жырларым, айтшы анықтап,
Алыс па өлкең, жақын ба?
Барасың ба әлде қалықтап,
Менен де мықты ақынға.

Үміт
Айлар ағып,
Кетті жылдар келмеске,
Жиырма бес те,

Он сегіз де,
Он бес те.
Он жетінің ауылы алыс қалғасын,
Сирек-сирек ораласың сен де еске.

Тұрмыс жанды мазалайды,
Қажайды,
Шаршайсың да айта берсең ол жайлы.
Бала көңіл,

Сәби сенім ол да жоқ
Баяғы бір адал достар азайды.
О дариға, ғажап еді кезінде,
Сүю менен өзгеріпті сезім де.

Басқа түгіл байқап байқап қарасаң,
Адал емес секілдісің өзің де.
Өткен күнде қалды қызық ғажайып,
Оның өзі емес шығар аз айып.

Тәтті қиял,
Алғыр арман,
Отты өлең
Бара жатыр бірте-бірте азайып.

Қоя алмадық алғырлықпен арқандап,
Кетті армандар қамбамызды талқандап.
Тек үзілмей өзіне-өзі сүйеніп,
Босағада қалды үміт жаутаңдап.

Досымды сағындым
Өмір болса,
Күлерсіз,
Мұңданарсыз,

Бір өшерсіз,
Алаулап бір жанарсыз.
Анда-санда ол жайлы ойлап қойып,
Кеткен досты күтемін бір хабарсыз.

Күндер өтті,
Ағылып айлар өтті.
Төбемізден сан бұлбұл сайрап өтті.
Өкпелеген адамдай досым менің,

Төбесін бір көрсетпей қайда кетті?!.
Досты аңсайсың,
Ойға да берілесің,
Сағыныштан саз болып төгілесің.

Берер еді-ау бір хабар ойлы болса,
Ұмытқан-ау шынымен мені досым.
...Иә, иә, түс көріп кеткен екем,
Қағылды есік.

Қалайша өкпелетем...
Досым ғой деп далаға атып шықсам,
Мөлдіреген сұп-сұлу көктем екен!
* * *

Мына менен, аяулым, үміттен сен,
Мәңгі есімде қалады, атың қалса.
Мен сүймеймін тек қана жігіттерше,
Сүйем лаулап,

Лапылдап ақындарша.
Сонда ғана сені де бағалаймын,
Айтып өлтір айтатын сының болса.
Жалыны жоқ жандарды қаламаймын,

* * *
Ғажап-ақ қой сал-даланың жондары,
Сондағыдай бір ойын-той болмады.
Әлі есімде сенің жібек шарфыңды

Көкпар қылып тартқанымыз сондағы.
Әлі есімде ұзақ шауып, жол жүріп,
Қала берген жаман жабы болдырып.
Сенің жібек шарфыңды қолымнан

Қағып алып кете барған топ жігіт...
* * *
Бір досымды жоғалттым тағы да мен,
Содан бері таппадым жаныма ем.

Айырылды ол тап-таза көңілінен,
Баяғыдай болса адал сағынар ем.
Біреулердің ілесіп өсегіне,
Кетті досым.

Жел сөздің кеселі де.
Мен аяймын досымды бас қамы үшін
Түсіп кеткен жаттардың есебіне.
* * *

Жаның неткен ғажайып мөлдір еді,
Сезді жүрек, еріксіз елжіреді.
Қатпарында жүректің жатқан сырды
Бір-біріне қадалған көз біледі.

Омыраудың үзілген түймелерін,
Еркіндікке балаймын.
Сый көремін.
Тәттіліктің не екенін сөзден гөрі,

Елжіретіп айтады сүйген ерін.
Сағыныш боп самғаған сәуірлерден,
Сәулетай қыз, көзіңнен жалын көргем.
Тәтті құмар жанымды жақын көріп,

Тіліңе де рақмет балын берген.
Күйіп-жанбай аттау мұң үш қадам жер,
Ғашық жолы қызық та,

Қысталаң жол.
Махаббаттың ғұмырын ұзартады
Қыпша белден қаусырып ұстаған қол.
Сезім неткен жүйріксің атқан оқтан,

Сезіндірген сұлуды сәт қаратқан.
Өмір сүру – өртену,
Үміттену,
Үмітсіз жан – өлген жан ақ тамақтан.

* * *
Бір көңілдің толтырам деп кетігін,
Ішкендей-ақ шараптың да не түрін,
Ішемін мен.

Маған дайын тұрады
Шарап тектес ащы,
Тәтті екі күн.
Күндер,

Күндер болашаққа көшіңдер,
Түзетеді жиып беріп қосынды.
Ащылығы жүрегімді ауыртып,
Тәттілігі жиғызбайды есімді.

Қойтастар
Бірі – малта,
Бірі – алып тостаған,
Бірі сапсыз ожауға ұқсай бастаған,

Қой тастар көп Алматинка бойында
Бір заманда тау селі әкеп тастаған.
Не айта аламыз тастар жайлы,
Тау жайлы,

Көрмегендік көкіректі байлайды.
Әйтпесе ғой кейбір тастар
Әрқилы
Қазаннан да, қалқаннан да аумайды.

Бір заманда ағып түскен төбеден,
Алып тастар қорқынышты не деген.

Қобыландыны көрген жоқ-ты ешкімде
Жұдырығы десе соның сенер ем.
Дегенменен адамға сәл ой тастап,
Алатаудың биігінен ойқастап,

Түскен селдің тілін үнсіз ұқтырып,
Теңкиеді алып-алып қой тастар.
Менің бөлмемде
Дүние, қане дөңгеле,

Сен жайлы айтып жыр-аңыз,
Осынау құйттай бөлмеде
Ақындар ғана тұрамыз.
Бірде - бір минут тынбайсың,

Қояды жырға тек бөлеп.
Абайдың өзін тыңдайсың,
Пушкинді көріп бетпе-бет.
Кеткен жоқ ақын келмеске

Аузына жұртты қаратқан.
Дәм татам десең кел кешке
Ғафиздер ішкен шараптан.
Самал боп жырлар еседі,

Көңілдің көбін гүл етіп.
Береді Сергей Есенин
Сұлулар жайлы жыр оқып.
Сөйлемейді ақын көлгірсіп,

Іздеген бақыт бұл елге.
Қастандықпенен Лермонтов
Жекпе-жек шығып дуэльге.
Бүгінгі күн бір ерекше

Әзірше жақсы жол босын.
Расулды тыңдау керек пе,
Кешікпей кешке кел, досым.

Көңілге бәрін тоқырмын,
Ақынша сүйіп сүйгенге.
Мен де жыр былай оқырмын,
Ең соңғы кезек тигенде.

«Ақындардан да талай бір,
Ақындардан да байырғы,
Таңдарға сәлем арайлы,
Жандарға сәлем қайырлы».

Жанымның жасындары
Толқытып дауыл кеудемді,
Түнімен ұйықтай алмадым.
Үйіріп соққан желдерді

Үміттеріммен жалғадым.
Өзенім өрттей дүркіреп,
Билетті таудай тастарды.
Қап-қара бұлттар күркіреп,

Атқылап жатты аспанды.
Алдаспан сілтеп ақырып,
Ойнады от боп найзағай.
Жартасқа келіп аһ ұрып,

Құлады жасын, ғажап-ай!
Жарқылдап жасын үстімде,
Қылышын бұлтқа сермеді.
Биіктен құлап түсті де,

Кеудемді тасқын кернеді.
Жанымды жалғап мен енді
Дауылмен, тасқын-селменен,
Ағыл да тегіл өлеңді

Жатырмын төгіп кеудеден.
* * *
Таудан астым, кездестім даламенен,
Самалменен сүйісті бала денем.

Бұлбұлдардың мекені мынау дала
Дәл осындай жерұйық – маған әлем.
Шыңға шықтым қоштасып даламенен,
Бұлттар легі ағады төменде әрең.

Қырандарға сүйікті биік таулар
Дәл осындай сүйікті маған әлем.
* * *
Қыстың күні қырға шықтым, жол жүрдім,

Жадымда әлі боран үрген сол бір күн.
Тастай боп келіп жарым түннің ішінде,
Жылы жатқан досымды бір тоңдырдым.
Есімде әлі, ешнәрсені ұмытпан,

Есімде әлі, сол бір кезгі сүйікті ән.
Тастай бөлме. Тоңып жатқан кезімде,
Досым келіп қызуымен жылытқан.
* * *

Досым маған тұрды жиі хат жазып,
Талай, талай жақсы сырын ақтарып.
Ауылдағы Жібек деген қызбенен,
Жақсы екенін жазды бірде мақтанып.

Сол бір хатты оқыдым да қап-қалың,
Көңілімнің түкпіріне сақтадым.
Шыдадым мен білдірмедім сол хаттың,
Сол кездерде жаныма әбден батқанын.

* * *
Сенің ойнап лақтырған кесегің,
Тигізбесін ешкімге де кеселін!
Сұрамасқа болар, - дейді үлкендер,

Қайғылыдан бақыттың не екенін.
Биік таудың кім жайласа да етегін,
Сол біледі бұлттардың да мекенін.
Сұраған да жөн-ау, - дейді үлкендер,

* * *
Күз де келді көк жүзін бұлаулатып,
Терезеге мұз қатып, қырау қатып.
Бөлме салқын тартты да екі досым,

Салқын тиіп ауырды тұмауратып.
Суық бөлме тастай боп ұнамады,
От жағылып табылды бір амалы.
Бөлме ысыды салқынға қашты екеуі,

Ыстығыңа ыстық деп шыдамады.
* * *
Аппақ дала. Ақ таңда қара атыммен,
Ақ түтекті көтеріп қанатыммен,

Ала құйын жете алмай көз ұшында,
Ақ кебіндей далада ағатын мен.
Қашып шығып қалтырап қара түннен,
Қара жолдың бойында ақ атыммен,

Көзіңе де көрінбей, көкжиектен –
Көкжиекке бұлдырап ағатын мен.
* * *
Түсіне алмадым басымдағы аз-маз бақтан ба,

Тіл қаттың маған буалдыр тартқан ақ таңда.
Өзіңе деген өлеусіреген көп үміт,
Жанымның менің сөніңкіреп бара жатқанда.
Сөнейін сен деп себебін оның ел білсін,

Сенбейтін кейбір достарымды да сендірсін.
Сөз қуған жұрт сан-саққа шаппай мен жайлы,
Арманшыл жігіт бақыттан кетті деп жүрсін.
* * *

Сенемін бе, сенбеймін бе, қиналам,
Сендірмейді күлкі менен көз жас та.
Сүйгенім бар десең егер иланам,
Жоқ десең ғой, онда әрине, сөз басқа...

Ойлымын ба, ойсызбын ба мен мейлі,
Алдай алмас күлкі түгіл көз жас та.

Сүйгенім жоқ дегеніңе сенбеймін,
Бар десең ғой, онда әрине сөз басқа...
* * *
Байлық қамы немесе тиын қамы,

Керегі жоқ, керек тек бұйырғаны.
Бір қарап ем мен сенің қабағыңа
Өмір сүру бір сәтте қиындады.
Азабыңды көрейін сенің мейлі,

Жүрегіңнен жүрегім бөлінбейді.
Қабағыңа ертең-ақ қарап білем,
Өмір сүру бір сәтте-ақ жеңілдейді.
* * *

Сүйемін сені, келмейді шамам сүймеуге,
Жанымды менің жалғыздық атты мұң шалды.
Еркім бар менің еркіңді сенің билеуге,
Сүймеуге тіпті келтіртпей мүлде мұршаңды.

Алғы күндерге асыға тартқан алқынған,
Уақыт бізге келмесе деймін мұң алып.
Айнысам егер адалмын деген антымнан,
Соқшы бір, жаным, жағымның отын шығарып.

Күннің шығуы
Биік таулар бір-бірімен сырласып,
Пәс төбелер бір-бірімен мұңдасып.
Жатыр еді,

Жап-жалаңаш жартастар,
Қойындасып қоңыр көрпе – түн басып.
Көк аспанды қаусыра иіп, тұйықтап,
Бір шоқыны бір шоқылар иықтап,

Жатыр еді,
Мынау дала манаурап,
Қоңыр түнді жамылып бір ұйықтап.
Шыға келген сәтте сұлу нұр күліп,

Тау тұлғасы
Алыстан мұнарланып биік тұлғаң,
Ақ бұлақ, ән ұқтырған, күй ұқтырған.
Ақ бұлт секілді оның тақиясы,

Төбемнен күн өтер деп киіп тұрған.
Басынан қилы-қилы ғасыр өтіп,
Ұмтылып тұр аспанға басы жетіп.
Табиғат егер оған жан бітірсе,

Бәрін де кететіндей басып өтіп.
* * *
Сондағы, шіркін, көктемдер,
Көтеріп кеткен еңсені.

Ақ жауын жауып өткенде,
Есіме алдым мен сені.
Атыңды қосып жыр жаздым,
Өзіңсіз қалай жай табам.

Шұғыласын көріп нұр-жаздың,
Аңсадым сені қайтадан.
Күз таңын келіп атырды,
Киініп өңшең сарыға.

Гүлдерді көріп ақырғы,
Сағындым сені тағы да.
Жер бетін мамық жапқын-ды,
Ақ қайың алқа тағынып.

Көрдім де әппақ ақ қарды,
Еске алдым сені сағынып.
Гүл егіп кеткен жаныма,
Өкпем жоқ менің еш саған.

Жыр жазар сайын тағы да,
Мен сені жиі еске алам.

Тұяғымен бір түйіп,
Өте шықты кебенек.
Өлді деген осы деп,
Етпетінен жығылды.

Көңілінен өшіп от,
Келер күннен түңілді.
Бір уақытта күн қызған
Ұстап нәзік белінен,

Самал келіп тұрғызған,
Құлап жатқан жерінен.
Шүкіршілік оған да,
Алып қалған өмірін.

Содан кейін самалға
Өзі ұсынды ерінін...
Бала тоғай
баллада

сейіл құрып,
Қыдырып,
Көк шалғынға асыр салып,
Жығылып,

Тоғай жаққа барып қайтсақ, -дедім мен
Дос қызыма қиылған бір көңілмен.
Егер менің айтқаныма сенсеңіз,
Ол бір өзі жаны мөлдір,

Ерке қыз,
Қызық өзі секілді бір ер бала
Ыстық оған арғымақ пен кең дала.
Куә оған мынау жер мен таң міне,

Айтатынбыз достық жайлы әңгіме.
Сілкіп тастап екі бірдей бұрымды,
Сол тыңдаған менің тұңғыш жырымды.

Болашақтан,
Мені үздірмей үміттен,
Былай деген бірде ерке қылықпен:

Әлсіз бірақ әлі мынау өлеңің.
...Бір қуарып,
Бір сұрланып мен қалдым,
Кетті ол сүңгіп арасына талдардың.

Қыз сөзіне сәл көңілім қалғанмен,
Бойдағы бір қызу қанмен,
Арманмен.
Қыз соңынан мен де бірге ұмтылдым,

Бізге мәз боп қарап қалды сылқым күн.
Сақ-сақ күліп таудың тентек бұлағы.
Жапырақтар тігіп қалқан құлағын,
Қалайсың деп арманыңды ұстауға,

Мені сынап тұрған сынды құстар да.
Жаным қалмай қыз соңынан жүгіргем,
Кеудемдегі бір белгісіз дірілмен.
Міне, қызық бұны болжап кім білген.

Сыр шертісіп тұрды біреу құрбыммен.
Сірә намыс,
Жарқ-жұрқ етіп көзімде от,
Жетіп бардым

Осындай ем,
Қызу қанды ем,
Ыстық ем,
Бір шайқастың жөні келді «күштімен».

Анау бірақ байсалды екен,
Ойлы екен.

Қызуланба,
Қой, көкем.
Сен соншама бүлінетін не болды?
Тәуір жазад деп естіп ем өлеңді.

Одан-дағы жақсысынан бір-екі
Тыңдайық біз, ақын бала, жыр оқы,–
Деп өтінді,
Осы нені сезер деп,

Махаббаттан кеттім оқып, өзеуреп.
Тыңдап болып,
Шытыңқырап қабағын,

Ой, сезімге бай екенсің өлеңдік.
Бірақ әлі жетпей жатыр шеберлік,–
Деді-дағы кете барды жолменен,
Құрбымды да бөліп алып ол менен.

Кете барды...
Өзіме-өзім мен налып,
Қала бердім түк түсінбей таңданып.
Жылдар өтті...

Жігіт болдым мен енді,
Және өзімше жазып жүрмін өлеңді.
Еске алуды көрдім-дағы қолайлы,
Араладым бала күнгі тоғайды.

Есіме алдым өткен-кеткен күндерді,
Балалықтан қалды ма деп бір белгі.
Қалмады ма әлде соның іздері,
Кетті ме ұшып жапырақтай күздегі.

Күтпеп едім,
Міне қызық,
Тамаша,
Арсалаңдап жетіп келіп балаша;

Деп күлімдеп қарсы алдымда тұр құрбым.
Жүзімдегі байқадыма кірбіңді
Мұңданды ол да,
Ол да жүзін сындырды.

Біле білсең өмір – ағаш,
Қыз – алма.

Біле білсең уақыт – ағаш,
Бала – алма,
Көк кезінде олар тәтті болар ма?!
Ызғар шалып кетпесін деп көктемгі,

Сонда мені ағам ертіп кеткен-ді,–
Деді-дағы жақындады ол маған,
Секілденіп қайта туған арман – ән.
Осы кезде көзім түсті қызығып,

Жиделерге пісіп тұрған үзіліп.
Көктем келсін әр үйге
Қызым Назымға
Біздің үйге көктем келіп бір күні,

Өзгерді де сала берді тірлігі.
Ойда жоқта қызыл-жасыл, сары-ала
Үйдің ішін қаптап кетті қыр гүлі.
Бөлмелерден ұшты құстар бөлмеге,

Босағада,
Өсіп тұр гүл төрде де,
Терезеден ұшып кіріп бұлбұлдар
Қонып алып ән салады пердеге.

Үй ішінен өніп шықты жас талдар,
Оған куә болып жүрген достар бар.
Құстары бар болғаннан соң сайрайтын
Үйіміздің ішінде де аспан бар.

Көк аспаны мөлдіреген тұп-тұнық,
Бейбіт күнін тұрады ол ұқтырып.
Ақ күмістей құлпырады айнала
Таң алдында балаусаға шық тұнып.

Сылдыраған бастауы бар, бұлағы,
Жағасында желбіреген құрағы.
Шығысынан шыр айналып құйттай Күн
Шарайнадай көтеріліп шығады.

Ақ жаңбырлар сеуіп кейде өтеді,
Одан кейін әлем жайнап кетеді.
Аспанымда кемпірқосақ иіліп,
Құлпырады бояулардың мекені.

Көңіл жақсы,
Күннен шуақ ұрттаймыз,
Ауламыздан аулақ ұзап шықпаймыз,
Апрельде көлге қонған аққудай

Көктемді өзі ала келді құйттай қыз.
Қала алмаймыз әуеніне қосылмай,
Қала алмаймыз бір төгіліп-шашылмай.
Біздің үйдің көркі бүгін ғажайып,

Әрбір үйге көктем келсін осындай!
Оңтүстікте күн де ыстық,
көңіл де ыстық
Аспанынан айналып от қүлаған,

Оңтүстіктің аптабы соқты жаман.
Шөлден өлген сәтімде,
Бір періште
Жанарынан мейірін төкті маған.

Талайларды бұрында сүйгенмін мен,
Мынау бөлек періште бір көрінген.
Жанды өртейтін ыстық бар оның-дағы
Қара торы өңінде күнге күйген.

Аптаптан ба, бұл жерде аласа аспан,
От шығады тас екеш қара тастан.
Осы аптапты ұмытып,
Есім кетіп,

Сипағым кеп тұрдым мен қара шаштан.
Айналайын,
Сөзіме сенесің бе,

Өзі болды мықтым да,
Төрешім де.
Суды ұмытып мен оған телміргенмін,
Содан кейін не дедім,

Жоқ есімде.
Қыңсыласаң ит-аптап қыңсылағын,
Сонда да мен сүйемін күн шуағын.
Қалай естен жаңылдым,

Түсінбеймін,
Келіп тұрған әйтеуір су сұрағым.
Сол бір сәтте жесем де шапалағын,
Тағы да бір келеді қаталағым.

Сол бір аптап пен
Сол суды, Сол бір қызды
Қалай мүлде ұмытып кете аламын?
Қысқы сағыныш

Көзі,
Қасы,
Кірпігі,
Қабағы да,

Әй, керім ед, бұғағы,
Тамағы да.
Мінезіне,
Жанына ұқсатып ем

Аспанды да,
Тауды да,
Даланы да.
Туған жердің өзені,

Орманына,
Жаңбырына,
Қарына,
Таңдарына,

Өліп-өшкен өмірдің жанғанына.
Үмітіне ұқсаушы ед арманына.

Көктем де өтті,
Жаз да өтті сәтті күткен,
Шәлі оранды туған жер ақ түбіттен.
Соқты, соқты боран ды, қалтырадым

Бірте-бірте айырылып тәтті үміттен.
Жасырмайтын мінезін,
Қылығын да,
Ықыласын,

Жасаған ырымын да.
Асыл жанды мен мұндай көрмеп едім,
Көре алмайтын шығармын ғұмырымда.
Көктем қуанышы

Келеді көктем, төгеді нұрын шығыстан,
Кетеді ызғар зымырап қашып зымыстан.
Жабағы жүнін жаңбырға жуып жапан түз
Жазады жайып, жап-жалпақ жонын құрысқан.

Келеді көктем шұғылалы таңнан нұр ұрлап,
Жетеді самал жүгіріп, есіп, зырылдап.
Сәмбі талдарын, ақ қайыңдарын бұралтып,
Талайдан бергі шертеді жырын, сырын бақ.

Әуенін құстар сыңсытып салып, сұңқылдап,
Қанаты талмай ауаны кесіп, сымпылдап.
Ашуы келіп, азуын керіп атылып
Ағады сулар дөңбекшіп, тасып, бұрқылдап.

Көзімен көрер көктемді тағы тірілер,
Көрдім бе деген көздері көкке сүрінер.
Бусанып буы, бұрқанып суы бұлақтар
Далаға қарай ағынын алып жүгірер.

Өлмегендерге өлі бір балық сияқты,
Шатырдан құлап, қабырғалармен су ақты.
Қарт әже күліп немересіне қарайды
Алақанына ойнатып тұрған шуақты.

Аспанның төсін найзағай тіліп тастаған,
Оғынан жәйдің барады безіп қашқан аң.
О, бәрекелді, танымай қалып көктемді
Өзімнен өзім мен не деп кеттім, мәссаған!

Алтын көрдім
Алтынды көріп бір шағылдан,
Геолог жер кезіп сабылған.
Қиырда Камчатка түбінен,

Іздеген сулардан, ағыннан,
Бірақ та алтын жоқ табылған.
Мен таптым таңертең соныңды,
Кезбей-ақ суыңды,

Көліңді.
Шарлаған жоқпын мен құмыңды,
Іздеген жоқпын мен кеніңді.
Ұқсамас жердің еш тасына,

Ілінген ағаштың басына,
Көре сап сап-сары алтынды
Келіп ем аяңдап қасына,
Бұтақта тұрды да қалтылдап,

Жел үрген кездерде солқылдап,
Сорғалап ағаштың басынан,
Үзіліп түсті алтын жалтылдап.
Мені жоққа шығару қиын саған

Бар себебі...
Жаныңа жуытпайсың,
Маған деген сезімді құлыптайсың.
Сол көрместей күйінде-ақ,

Сезіп жүрмін,
Еш ұмыта алмайсың,
Ұмытпайсың.

Менің үшін,
Әрине, қуанбайсың,
Ойламай да
Бірақ сен жүре алмайсың.

Мейлі жек көр,
Ешқашан көрме мені,
Бәрібір
Сен мен жайлы бір ойлайсың.

Сен өзіңше
Ұшырып көңіл құсын,
Менсіз де өмір сүруге сенімдісің.
Суығаның соншалық:

Суық қарап,
Сүймейтұғын сияқты болып жүрсің.
Түзде басың аман боп,
Үйде басың,

Мені ғана тағдырым «бұйдаласын».
Бір жаман хал
Басыма төнсе менің,
Жек көрсең де,

Бір рет қиналасың.
Күйіне алсаң егер де күйін соған,
Қалай сенің ойыңа тыйым салам?!
Сондықтан да, бәрібір,

Кім болсам да,
Мені жоққа шығару
Қиын саған.
Ғашық болсаң түсінер ең

Жүрегімен,
Жанының жаңбырымен.
Шуағымен,
Сәулелі жан нұрымен,

Болып еді ынтызар,
Түсінбедің
Қайта оның ойнадың тағдырымен.

Кеудесіне ұйытты көңіл шерін,
Саған деген сәулелі сөнді сенім.
Қуантпадың өзіңді сүйген жанды
Тек мұңайту қолыңнан келді сенің.

Не деп айтам
Сенің де жолыңда мұң
Ұшырасып,
Еске алып соның бәрін

Сен өзің де біреуге ғашық болсаң,
Түсінер ең жаралы оның жанын.
* * *
Өзіңе-өзің сенесің,

Кемсінбейсің,
Жұрт жүзіме үңілсін,
Көрсін дейсің.
Кереметсің,

Жап-жассың,
Пәксің әлі
Адам-ау деп бір жанды менсінбейсің.
Ұзамапты басыңнан балалық шақ.

Кей қылығың қызға шын қалады ұқсап.
Еңсеңменен жүресің езіп жұртты,
Өзіңді-өзің шырқатып жоғары ұстап.
Ықпайсың да,

Еш жаннан ығыспайсың.
Жоламайсың,
Ешкімге жұғыспайсың.
Өзіңе-өзің сенесің, биікпін деп

Денеңді де шынардай тік ұстайсың.
Көктен жерге топ етіп түскен айсың,
Сәл басқаша өзіңді ұстамайсың.
Ұқсамайды ешқандай ару саған,

Сен ешқандай сұлуға ұқсамайсың.
Мен өзімді кемітпен,
Азаптаман,

Құлазиды құландай жаз өтсе адам.
Шын сүюді түсініп білу үшін
Қателесу бір рет қажет саған.
* * *

Сен әдемі әйелсің,
Сен анасың,
Одан-дағы әдемі бола аласың
Көргем талай сүйсініп

Тицианның
Айна алдында отырған Венерасын.
Әсемдіктің билеп ап сиқыр әні,
Кейде сондай кеудемде күй тұрады.

Джорджоне емеспін мен ешқандай,
Венерасың бірақ сен ұйқыдағы.
Әсемдікпен сен мені өрте, қина,
Сені іздесін ерке өлең,

Ерке лира.
Кейіпкері аңыздың аңшы әйел де –
Өзіңдей-ақ әдемі Артемида.
Сенем саған,

Сен Юдифь бола аласың,
Басын кесіп жауыңның ала аласың.
Саған жаулық жасасам, менің басым
Олоферн басындай домаласын.

* * *
Бірде – отпын,
Бірде – ну,
Бірде – көлмін,

Бірде – дауыл,
Бірде – бұлт,
Бірде шөлмін.
Кеудемді ұрып,

Тартысқа түсу үшін,
Талқысымен тағдырдың жүздесермін.

Сондай кезде соқса да қара суық,
Мейлі, болып қалсам да дара шыбық
Әлсіз,
Нәзік,

Әдемі жан жарымнан
Мықтылықты күтемін аласұрып.
Қыз бен гүл
Таңданбаймын

Қаптаған қыр гүліне,
Гүлдер деген
Тым ұқсас бір-біріне.
Жер қойнынан тік тұрып өнгені де,

Ел қолында жүргені,
Семгені де.
Сол гүлдерге бірақ та қыз ғой жақын,
Гүлдің тегін қыздар да тізбейді атын.

Сол гүлдердей
Қыздардан бір-біріне
Ұқсамайтын бір сырды
Іздейді ақын.

Ұша алмайды,
Сындырса қос қанатын,
Періште қыз,
Сен тәтті түс қанасың.

Құтылғанмен,
Кеткенмен менен қашып,
Бәрібір сен біреуге ұсталасың.
Өмір сырын пендеге ақтармайды,

Ақын көңіл сондықтан шаттанбайды:
Жаным нәзік,
Тиеді маған да ауыр
Қыз бен гүлдің жанына батқан қайғы.

* * *
Тал бойыңнан тамшыдай мін көрмеймін,
Әдемі бір әлемге кіргендеймін.
Алаулаған гүл-бақша арасында

Өзіңді іздеп,
Адасып жүргендеймін.
Қайда ғана кетесің енді менен,
Жазылмаған мен үшін сен бір өлең.