Сыпырмай томағасын Лашын-жырдың,
Жанымды аш қасқырша ашындырдым!
Бағымды базбіреуше базарламай,
Барымды оңды-солды шашып жүрмін.

Ауасы алқындырып тар бөлменің,
Ауады алты қырдан əрмен көңіл...
Кетерге қанат қағып,
Қамал бұзып

Жетер ме жеме-жемде əл-дəрменім?
Желіккен жеңілтектей жел өкпелі
Уақытқа артып қайтем мен өкпені?
Бақтағы Сандуғаш та,

Бұлбұл да емес,
Сайраған Бөденемін себеттегі.
Құп алса құзырымды құт, мерейім,
Қалайша бұл күнімді құп көрейін?!

...Бар ма екен Бозторғайда арман, сірə,
Аспанның бетіндегі нүктедейін?!
* * *
Қапылып,

Қандай болып барады күн?
Жадыңды жаулар ма екен жаңа жырым?
Жауырын жауырланып кетті білем
Тірліктің тарта-тарта қара жүгін?

Өлеңсіз өмір өңі бозаңданар,
Шаң жұғып,
Шарайнаға тозаң қонар.
Мойынсал,

Можантопай,
Момақан күн
Кетіріп мəнісіңді, мазаңды алар.
Қазыққа қаңтарылып,

Тұсауланып,
Жүрер жол қылкөпірдей қысаңданып,
Қыдырып,
Қыз-қырқынмен қызық қуып,

Қызынып қымызды да іше алмадық.
Тоң-торыс тірлік торын бұзбау қатер,
Онсыз да бір жүрекке сыздау жетер.
Желпініп жыр оқыған сəттерінде,

Ақынды жақсы көрем қыздан бетер!
Сері дос!
Аяп қалам сенен несін?!
Алдыңнан өткізейін өлең көшін!

У-шудан мезі болған мең-зең дүние
Бір мезгіл біз жаққа да елеңдесін.
Көзге нұр,
Көкірекке бейіл қонсын,

Зер сөзді зердеге ілер зейін болсын.
Бөпесін өбектеген жас анадай
Бір мезгіл бізге Өмір мейірленсін!

Білесің бе қанша екенін сөз құны?
Көрінгеннен көрген жоқ па Ол езгіні?
Қандай күйде,
Қара қылды қақ жарған

Ата-бабам алдаспаны, кездігі?
Алдаспанды тот баспасы белгілі,
Оңды сөзден от қашпасы белгілі.
Терін алсаң..,

Текті Ақалтекенің
Айдалаға ап қашпасы белгілі.
Зергер білер алтын менен жез құнын.
Кез келгенге сілтенбейді кездігім.

Ерегес пен егес емес,
Жігіттің
Майдан білер ерлігі мен ездігін!
...Базбіреулер жасап алып сөзден оқ,

Сөз оғымен жүрегімді көздемек.
Не амал бар?
Түспей қойса мінбеден
Көкімылжың көк малтасын езбелеп?

Сөз оғымен жүрегімді көздегіш
Сұр мергенше түсірмейді көзге күш.
Заманнан да,
Қоғамнан да,

Адамнан
Тілемейді түбегейлі өзгеріс.
Ол байғұстың бар арманы,
Бар мұңы:

Басындағы тақияның тарлығы.
Жүрегінде жатпайды оның жар мұңы,
Арқасына батпайды оның нар жүгі.
Оған көктен жай түсірер тəңір жоқ!

Отырғаны көбік сөзден шар үрлеп –
Жақсылықтың жағасына жармасып,
Тоқшылықтың нарттай қызыл нанын жеп.
Сөз бағасын бөз құнына түсіріп,

Біздің бастан ұшты ма, əлде, құс-үміт...
Қайда, ағайын, Қазыбектен қалған сөз?
Қайда, ағайын, қасиетті кісілік?
Заман басқа,

Жүректегі жүк басқа.
Мұңымды ұрпақ айналды ма ұқпасқа?
Салқын сезім кімге керек салбөксе?
Алтын сөзім жезтаңдайдан шықпас па?!

/панорама/
Бұлаққа құлақ тостым күліп аққан,
Жеткендей бұлбұлдың да үні бақтан.
Оянды шымылдықтың аржағынан

Ажары перизаттай тұнық ақ таң.
Жиектен көтерілді Күн жəй ғана,
Күнбағыс бұрылды оған ыңғайлана.
Қабырдың айқұлағы елең қағып,

Тынысын тіршіліктің тыңдайды о да...
Бүршігін жаңа жарған жалаң етті
Емініп,
Есі шығып самал өпті.

Бауыры ақша бұлттың айқарады
Сауыры жалтыраған самолетті.
Нəркес көз,
Нəзік жаны нұрға ашыла

Жас қайың жас іліпті сырғасына.
Шыршалар жасыл тонын жамылып aп
Өрмелеп бара жатыр шың басына.
Көлеңдеп ақша бұлты көктің көлге,

Тамшы тұр тама жаздап шоқ гүлдерде.
...Əлден соң көшедегі адамдардың
Ішіне шым-шым батып кеттім мен де...

Байқатып бір сұмдықты басы қатты,
Жай ойнап,
Жарым түнде жасын ақты.
Бозарып шүңіт көзі шүберектей,

Таңым да ұйқысынан шошып атты.
Арыстан ішін тартып ақырды ма?
Айдаһар алау шашып аһ ұрды ма?
Бір түйір жаңбыры жоқ,

Жарым түнде
Жай ойнап неге, апырай, жатыр мына?
Жаңылып мінезінен жар қылықты,
Түнгі ызғар заһар шашып, зəр бүрікті.

Ас толы алтын астау жарылғандай,
Аспан, жер алабөтен жаңғырықты.
Тоба айтып,
Тоқтау салар тосын жайға

Қайда екен қариялар осындайда?..
Бұзылса түнгі ұйқысы,
Біз түгілі,
Шар етіп шақалақ та шошынбай ма?

«Тəйірі, – дерсің-ау сен, – сөз бе осы да,
Тірліктің Тəңір куə тозбасына!»
...Оятқан шырт ұйқыдан қара түнді
Қарғадым: «Көрінсін, – деп, – өз басыңа!..»

* * *
Қарағым,
Жолым ауыр, қайда барсам,
Халімнен кім хабардар қайғы орансам?

Анашым ақ сүт берген қайдан кешсін,
Алдында көрінгеннің майдалансам.
Жоғалтқан ұпайымды санай түсіп,
Келемін кещелікпен əлі айтысып.

Жолымды орағытты талай пысық,
Балақтан тартқылады талай күшік...
Бəрінен жаман екен сөздің оғы,
Ежелден –

Ер жыласа,
Ез күледі.
Жантықтың айта салған жалғыз сөзі
Жанымды жарым түнде езгіледі...

Жүрсем де төрге оздырып босағадан,
Тоңмойын тосты мені Қособадан.
Махаббат көктей солып көкейдегі,
Шапағат, шафхат күттім дос, ағадан...

Ойлаған жаннан безіп бас пайдасын,
Жадыдан жапа шекті жастай басым.
Адалдың ауызынан асы кетпей,
Сараңның қазанында тас қайнасын!

Сырғақтар кімнен шошып, сірə, жаным?
Ту сыртым,
Қорғанышсыз құба жоным.
Кей-кейде секем алам,

Алла емес-ау,
Адамнан бола ма деп сұм ажалым!..
* * *
Кімге сенем?

Сенетін дос қалмады.
Құлазыды көңілдің бостан бағы.
Жұлдыздарды жыбырқай көзіне ілмей,
Жабырқап тұр Ай да анау аспандағы.

Кімге сенем?
Жан-жағым – жапа-жалғыз.
Бірімізге-біріміз жат адамбыз.
Ағайынның ауылы аулақтады,

Əкеден ұл,
Алыстап атадан қыз...
Кімге сенем?
Қинады-ау сауал мына?

Дұшпан жайлап,
Іргемді жау алды ма?
Өлшеп кейде жатамын əуреленіп,
Бөлшектеуге келмейтін ауамды да.

Кімге сенем?
Жан бар ма серік болар?
Жон-жосығын айтпай ма беріп хабар?
...Күбірлейді бір үміт ту сыртымнан:

«Келіп қалар,
Сəл шыда,
Келіп қалар...»
* * *

Заман зауқы сəт сайын құбылады...
Кім түсініп біздерді,
Кім ұғады?
Көз алдымыз мұнардан көрінбейді,

Көкіректе мың арман құмығады.
Тозбасына толайым көзің жеткен
Беріш еді біздегі төзім неткен?!
Ықыластар өлген жоқ!

Қыл қобызын
Құлағыңның тұсында безілдеткен!
Дала мұңын ұғатын құс тілінен
Дархан дəуір Ұрымға ұшты білем...

Аунап түсті Алатау ұйқысынан,
Аңдаусызда «əпші!..» деп түшкіріп ем.
Қайрағандай кездікті кезек-кезек
Қайран, тілді аламыз безеп-безеп!

Оныменен көшпейді көңілден мұң,
Оныменен өшпейді өзектегі от.
Көкіректе мың бір құс құмығады,
Сан құбылтып сайрайтын күні кəні?

Қай тұйыққа жолымыз тіреледі?
Қай жартасқа кемеміз ұрынады?..

«Тапанша қазір,
Тапанша қазір тарс етпек!
Аңдыған ажал атанша қазір «арс!» етпек.
Куə бол бұған қарқара киген қара орман,

Куə бол бұған алқара аспан, кəмшат көк.
Тапанша қазір,
Тапанша қазір от алмақ,
Адыра қалып опасыз өмір,

Отан, бақ...
Серігім едің...
Сен де енді бақыл болғайсың,
Егілген Муза,

Төгілген əуен топандап!..
Құрыды діңкем,
Естімей сазды дір еткен.
Жарықты тастап,

Табылсам етті түнектен...
Атсам ба екен маңдайдан, əлде, шекеден?
Атсам ба екен дір еткен, əлде, жүректен?
Ботана татып,

Болғанша бұлай тірі өлік,
Тəуекел деген – тау екен,
Қарғып мінелік!»
...Тамыры шектей тартылған шандыр шекеге

Тас кене түстес тапанша тұрды тіреліп.
Бармақты басса...
Шүріппе мынау қармақтай
Айтқызбай зарын,

Ауыртпай жанын алмақ қой?..
Бергі өмір жəйі белгілі болды, белгілі,
Арғы өмір...
Бəлкім, көрінер жанға Жəннаттай...

Сабырын сарқып,
Санасын жаулап күйкі өлім,
Орманға келген,
Оңаша тастап үй төрін.

Ажалдың оғы кезелген кезде...
Кенеттен
Аяғына келіп орала кетті Иті оның.
Қарайды күшік:

«Атпағын, – дей ме, – атпағын!»
«Бұл неме қалай саңлауын тапты қақпаның?
Ит-өмір деген осы ғой, осы...»
Сонан соң

Қаруын тастап,
Қалаға қайтты Бетховен...
* * *
Қанға біткен қараулық қайдан қалсын?

Адал болсаң,
Ақ болсаң – Пайғамбарсың!
Боз басыңмен,
Жуылмас көз жасыңмен

Жан хауызың бір рет лайланғасын.
Қызыл көрсең,
Құнығып қымбат көрсең,
Кім болмақсың күнəға бір батқан соң?

Тазарады дегенге мен сенбеймін
Көңіл кірі көз жасын құрғатқан соң.
Жапа шегер жан гүлі у сепкенде,
Өрттің тілі басылар су сепкенде.

Жүрек өртін,
Жан дертін жазбақ үшін
Дəрі-дəрмек жасалар қу шөптен де.
Қолдан қалай түспейді күрең кесе,

Бірі у беріп,
Досыңның бірі емдесе?..
Жерді басып жүргенің кімге керек,
Жүріп өткен ізіңнен гүл өнбесе?!

Тауыса алмай күйін тозды-ау талай шанақ...
Қайбірін түгендерсің қалай санап?
Алдында алқалының сөз алғанда
Айтуға асығамыз Абайшалап.

Шығыстан айнам жүзі арайланып,
Əлемді келген кезде таң айналып,
Бір тілек тіршілікке білдірерде
Сөйлейміз тағы ойланып

Абай болып!
Қозғанда көкірегімде ата қайғым,
Боздаған боз далада ботадаймын.
Қазаға қайырлы сөз айтарда да

Алдымен түседі еске аты Абайдың.
Ботасы боз даланың боздамағай,
Кездескей ақ түбітін созған арай...
Тоғжандай тотыңа сыр ашарда да

Қасыңда қатар тұрар бозбала Абай!
Айрылған ажарынан боз даладай
Қоңыр күз көңіл шерін қозғамағай...
Шығады əлі талай алдымыздан

Біз түгіл,
Уақыттан озған Абай!

Өмір – мəңгі толғақ қысқан жас ана.
Ақ тілектің көзайымы – Күн, Айым.
Əр сəби – Күн аттап кірер босаға
Аман болғай алапаттан ылайым.

Өмір – мəңгі толғақ қысқан жас ана.
Жан толғағын тоқтатпағай тосын үн.
Бекежандар бұғып жатқан Қособа,
Сенің суық сілеміңнен шошыдым.

Өмір – мəңгі толғақ қысқан жас ана.
Ойлайтыным – сенің есен-саулығың.
Тағдырыңды аңдып тұрған тасада
Бекежаннан қауіптірек жау бүгін!..

Өмір – мəңгі толғақ қысқан жас ана.
Тілегімде, жүрегімде тынысың...
Əр сəби-Күн аттап кірер босаға,
Шайқалмағай шараңдағы ырысың!

* * *
Бір өкініш өртей-өртей өзекті,
Тəтті тірлік мені мүлдем мезі етті.
Өзім қалып,

Бас бəйгеден баз кешіп,
Бір жүйрікке бергендеймін кезекті.
Жүйріктерге бере берсем жүлдені,
Ақтай алар,

Мақтай алар кім мені?
Өмірімнің жүзі ауғанда өрмектей,
Көңілімнің табылар ма күнде емі?
Бел буғалы белгісіз бір майданға,

Безіп жүрмін берекесіз тойдан да.
Қапылыста қанатыма оқ тиіп,
Қалар екен қауырсыным қай маңда?.
Қауырсынның бір талымен ал əзір

Таң атқанша жазайыншы жаңа жыр.
Таң атқан соң,
Той-думаншыл дүние,
Тамашаңа мені ертіп ала жүр.

Менен жыр,
Сенен жаңбыр тоқтағалы
Көңілім көк жүзіне көп қарады.
Көзінде көк аспанның шөкім бұлт жоқ,

Кірпігі Күннің ғана шоқтанады.
Маған жыр,
Саған жаңбыр таңсық болып,
Іриміз ішімізден қамсүттеніп.

Көнетоз көкірегім қақырайды
Күн қаққан қаңылтырдай қаңсып қалып.
Сəулеті,
Салтанаты,

Сəні кеткен
Даладан дəмегөйлі əлі Көктем.
Көп болды көрмегелі көк нөсерді
Сауырын сардаланың салып өткен.

Айрылған домбырадай тілден, жақтан
Күндердің қайыры жоқ жүрген, жатқан..
Аузынан айдаһардың шыққан лептей
Аңызақ жел еседі Күнгей жақтан.

Арасы Көктем, Жаздың үзілместен
Дүние өтіп жатыр ұзын көшпен.
Маған жыр,
Жерге жаңбыр бермесең де,

Батар күн,
Қия алмаймын жүзіңді өшкен...

Жарқын жүзін бұлт шалады Күннің де,
Жартыкештеу ғұмыры бар гүлдің де.
Жүрек сыздап,
Жаның жылап тұрса да,

Қоштаса біл,
Көз жасыңды білдірме.
Аппақ жүзін бұлт бүркейді Айдың да,
Аққуынан айрылады айдын да.

Қандай ауыр күн туса да басыңа,
Қоштаса біл,
Қамықпа да қайғырма.
Оңай соқпас мықтыға да,

Осалға
Қоштасу сəт – ең қиын сəт қашанда.
Енді қайтып көрмесіңді білсең де,
Қоштаса біл,

Жанарыңа жас алма.
Айыруға шамаң келмей оң-солды,
Жүректегі сөзіңді айтып ең соңғы
Қимасыңды шығарып сап тұрсаң да,

Қоштаса біл,
Еңкейтпестен еңсеңді!..

Үміттің у мен зəрдей ішіп көлін,
Қиялдың қияндағы құшып көгін,
Аялсыз тіршілікке айла таппай
Ұлиды ақ боранда күшік-көңіл...

* * *
Тəтті күннің тауысып талай дəмін,
Өтті білем басымнан бал айларым?..
Ерте күздің нұрымен енді, міне,

Еріте алмай отырмын самай қарын.
Шаштағы қар,
Мазалап бастағы мұң,
Қарлығуға айналды асқақ үнім.

Қалай ғана өткізіп алдым екен
Қайта келмес күндердің қас қағымын?
Қайран, күндер қайда əлгі қастерлеген?
Қырау мынау,

Самайдан басқа өрлеген!
Жастығымды бір түнде əлдекім кеп
Жаулап алып кеткендей лəшкерменен...
* * *

Көңіл шіркін күптігөй,
Күзге бейім,
Көктемімді мен енді іздемейін.
Көкте көшкен тырнадай

Көз жасымды
Кірпігіме несіне тізбелейін?
Күн оралмас...
Оралар тырналарым,

Тіршіліктің білдіріп бір хабарын.
Көк сүмбесі көңілдің үзілер-ау,
Жүрегімді жібітіп жылғаларым...
Қуанышын жеткізіп байтақ елге

Құс та қонар əуенін айта көлге.
Аруана-дүние аман болса,
Қайта туып,
Түлермін қайта мен де!..

* * *
Өмір-өзен арна керіп ақса да,
Түн кезегін таңға беріп жатса да,
Қызығы мен қызуы кем кей күндер

Көңіліңді ауламайды пəксана.
Тарыққанда демеу болар,
Дем берер
Достың жаны кемел келер,

Кең келер.
Қамыққанда табылмайтын қасыңнан
Қадіріңді қайдан білсін пенделер?!
Қайрылмасқа бастан бағың ауса да,

Қайғырма да,
Қамықпа да,
Қаусама!
Əрбір өткен күндеріңе өкін де,

Жетпісің жер екен ғой мына тұрған,
Жол десем жоннан аса шұбатылған.
Ойдағың арман болып қалады екен,
Бойдағы айрылған соң қуатыңнан.

Жепіс бес жер екен ғой таяқ тастам,
Адымың кері кетер, аяқ бассаң.
Басыңнан шіркін дəурен өтер бір күн,
Жеріңнен ұйықтап жатқан оятпастан.

Сексенің жасым ба еді жетем деген,
Бойдағы борыш қанша өтелмеген?..
Жантайып жатыс мынау төрді бермей,
Жар басын жапалақтай мекендеген.

Сексен бес жасым ба еді көрем деген,
Не қалды ескірмеген, көнермеген?
Қуарған қу ағаштай түрім мынау,
Көктем мен жаз келсе де көгермеген.

Тоқсанда тозады екен бордай бойың,
Басыңнан бал-бұл ұшып орда ойларың.
Айналып үй ішінен шыға алмайсың,
Топ етіп торға түскен торғайдайын.

Тоқсан бес төбе екен ғой тобықтайын,
Қалайша төбе екен деп қорықпайын?
Құрдымға құз басынан құлайтындай
Қарадай қалтырайды тоңып бойың.

Қол жетпес құзар шың ғой Жүз дегенің,
Қат-қабат мұзартындай мұз дененің!
Аңыз ба,
Ақиқат па,

Арғысының
Білмейміз, Хақ болмаса, біз дерегін...

Қайда барсам, қалмады қырсық ұдай,
Мына түннің тымығы-ай, тылсымын-ай...
Ұйқы іздейтін сияқты,
Ұйпа-тұйпа

Қара бұлтқа тығып ап тұмсығын Ай.
Қайда барам?
Баратын жер қалмады.
Епсіз, ессіз жүрекке ем қонбады.

Періште ме?
Жоқ, əлде Пейіште ме
Пешенеге жазылған пенде арманы?..
Өтер ме екем əуремен?

Əбігермен?
Жан бар ма екен жаяудың жанына ерген?
Күнім қашан шығады күлім қағып?
Таңым қашан атады сары белден?

Болмысыма нем қалды бойсынбаған?
Оңашадан қорқамын ой шырмаған.
Түз даланың гүліндей жел жемірген
Қыз баланың көз жасы қойсын ба аман...

Жылдар салып араға
Өмір өтіп бара ма?:
Көңіл шіркін күздегі
Жапырақтай сарала.

Ұйқы қашып далаға,
Салқын кірді санаға.
Түбі шикі тіршілік
Түс көргендей бола ма?..

Қамала, ой, қамала,
Хал-жайыма қарама.
Бізден де өмір қала ма
Балалардан балаға?..

Жан жете алмас жағада
Жалғыз шырақ жана ма?
Сыңар құсым – Шағала,
Қанатыңды сабала!

Бұлт ала, жер шола ма?
Көкейге шер тола ма?
Қызығы көп қызық Күн
Көкжиекке қона ма?

Жапырақ та сарала,
Атырап та сарала.
Ерікті алған бұл өмір
Келіп қалды-ау жобаға...

Зымыстанға жоғала
Гүлстан да сола ма?
Айналамыз қалай біз
Момақан бір молаға?..

* * *
Мен суықпын...
Түсі суық көрдеймін.
Көрінгенге бейілімді бермеймін.

Бəйшешегін бауырында əлдилеп
Алты ай қыста ақ жамылған жердеймін.
Мен суықпын.
Мұз құрсанған көлдеймін.

Көрінгенге көңілімді бөлмеймін.
Құлыпталып құлықсызға құпиям,
Бұлт болып көз аяңда көлбеймін.
Мен суықпын.

Қар жамылған таудаймын.
Өз көңілімді өзім ғана аулаймын.
Жақсыларға – жасыл барқын баураймын,
Жамандарға – зауал сыйлар жаудаймын.

Мен суықпын.
Суық болып көрінем.
Еміренсе, кез келгенге ерір ем...
Қаусамай ма қасат-қасат қар да анау

Алқын желмен – Алтынкүрек лебімен!
Мен суықпын.
Суық болып көрінем...
* * *

Адамға Ар – таразы əлімсақтан.
Жазадан жалт бере алмас жанын сатқан.
Нəмəртқа,
Не айла бар намақұлға,

Адалдың асын ішіп, нанын соққан?
Не пайда қаусырғаннан қамыс көлді,
Жасырса Жолбарысты, Арыстанды?
Арсыздың ауызынан шыққан бір сөз

Ажалсыз өлтірмей ме намысты ерді?
Қасиет бойдан қашып,
Ырық кеміп,
Ұртоқпақ үнімізден үрікті Елік...

Керісіп,
Кері кетіп жүрміз неге
Келісіп,
Күнде кеңес құрып келіп?

Дей жүріп: «Бірлік түбі ынтымақта»
Саламыз жанды неге күн-түн отқа?
Əу баста алтын сандық – ел емес пе ек,
Алқаның сандықты ашар кілті жоқ па?

Ел қайда?
Аға қайда ақыл қосар?
Жең қайда?
Жаға қайда жақындасар?

Өз қамы,
Өз бағына ие болмай,
Азғаны ағайынның – Ақынға сор!..

Дəм жазса,
Көрерміз-ау бəрін-бəрін:
Жаһанның жақсылыққа малынғанын.
Тағдыры алмағайып тіршіліктің

Тарының қауызындай тарылғанын.
Дəм жазса,
Көрерміз-ау бəрін-бəрін:
Аспанның ала бұлттан арылғанын.

Аймаққа «Алтынкүрек» ағысы кеп,
Ақпанның қаусатқанын қалың қарын.
Дəм жазса,
Көрерміз-ау бəрін-бəрін:

Жорғаның жүрісінен жаңылғанын.
Адасып ақылынан «ақылманның»,
Тасырдың таққа мініп қағынғанын!
Дəм жазса,

Көрерміз-ау бəрін-бəрін:
Жүректің қуаныштан жарылғанын.
Көзден жас,
Көкіректен қан сорғалап,

Қайғыдан қайысқанын қабырғаның.
Дəм жазса,
Көрерміз-ау бəрін-бəрін:
Бақиға ғазиз жанның дамылдарын...

Бабаның ақыреттік аманатын
Баланың қасиеттеп қабылдарын.
Дəм жазса..,
Көрерміз-ау, бəрін, бəрін...

* * *
Қартаю, өмір...
Ортаю көңіл...
Өзімнен өзім қорқайын дедім.

Кетті ме екен желге ұшып желік,
Өтті ме екен бар тойым менің?..
Жүректі неге уайым басты?
Жүзімнен неге шырайым қашты?

Тағынан Тəңір таймаса егер,
Тағы да бірер сұрайын жасты.
Жүрегім, жаным...
Кезек емделе,

Тартады кейін кежегем неге?
Жетпек пе бір күн түбіме менің
Жебесін улы кезеген неме?..
Қанатым талып,

Сынғандай қарым,
Қалғандай қаңсып тұнған қайнарым...
Жалғанын күннің,
Солмағын гүлдің

Жатқанда ойладым,
Тұрғанда ойладым...
Көзімнің алды көртұманданып,
Көкейге шерді толтырам нағып?

Ау-жайын күннің кеш білдім бе, əлде,
Əуелі күліп,
Артынан налып?
Қартаю...Өмір...

Ортаю көңіл...
Өзімнен-өзім қорқайын дедім...

Жо-жо-жоқ!
Болмайды екен ерте өлуге!
Онсыз да кескелдектей келте өмірде.
Сүйіп қал сұлуларды сүлейіңде!

Көріп қал дүниені көркемінде!
Көңілің көншімесін көргеніңе,
Айналсын алтын, күміс ермегіңе!
Қонбасын қай-қайдағы қарға, құзғын

Тірнектеп тірліктегі тергеніңе.
Кеудеңнен шыбын жаның ұшқанынша
Ажалмен алысып бақ дұшпаныңша!
Арамдық аннан-мұннан бас көтерер,

Адымы адалдықтың қысқарылса.
Жарық күн – көзіңдегі жанған жанар.
Көз жазып жарығынан қалған да бар...
Өткен күн өзегіңе у тамызып,

Келер күн, кеш оянсаң, арман болар.
Дүниенің тылсымын да,
Қыр-сырын да
Көріп қал қылша мойын қыршыныңда!

Бар байлық жатпай-тұрмай жиған-терген
Тұрмайды кеудеңдегі бір шыбынға!..

Кірпікке бұлт қонғандай кілкіп келіп..,
Балауса бақ қалыпты бүртіктеніп.
Шайдай ашып жіберер көңіліңді
Шыны-аспанды мақта-бұлт сүртіп беріп!

Қайтқан құстың байқалып бір дерегі,
Арып-талып алыстан үн келеді...
Көгенінен ағытқан қозыдайын
Моп-момақан тіршілік нұрды емеді.

Жазық белдің жазылып кірбең өңі,
Тау етегін бау-бақша бүрмеледі.
Белін шешкен бесіктен бал бөбектей
Былдырлайды бұлақ та бірдеңені...

Көктесіннің жалауын жалбыратып,
Шөптесіннің көзінде жанды жақұт!
...Өзегінен бал тамған бір Тіршілік
Өнебойды барады балбыратып!..

Жанары Күннің лаулады көктен,
Жарықтық, жаңбыр жаумады көптен.
Айқабақ көлдің арнасы азып,
Жалаңқай жаздан аумады көктем.

Ай бойы тамшы тамбады көктен,
Тамсанды тақыр тандайы кепкен.
Мамырдың майда еспеді лебі,
Масаты маңның маңдайын өпкен.

Бозамықтанып ажары белдің,
Басталмай жатыр базары көлдің.
Əлдебір үміт,
Əлдебір күдік

Намақұлдайды назарын елдің.
Сарғайған жұртты сағынбай жеткен
Биылғы көктем – Қарымбай көктем!
Талайдан бері талдырды-ау көзді

Бір шөкім бұлт табылмай көктен.
Алланың үнсіз хабарын алып,
Тасаттық берген тарады халық.
...Ұяттан жүзі қызарған қыздай

Батысқа Күн де барады лағып.
* * *
Бұйығып,
Бұлт ішінде ұйыған Ай...

Кенеттен мына күннің суығаны-ай.
Сарғайып үлгірмеген жапырақтың
Болмақшы сары аязда күйі қалай?
Көзіне қоңыр кеште шер құйылып,

Қарайды құла дүзге жол қиылып.
Ақ қарды əзер-əзер көтеріп тұр
Жас қайың,
Жапырағы жерге иіліп.

Аулада шуақтайтын шеше, бала
Жып-жылы емес пе еді кеше ғана?
Адамның алақолдау көңіліндей
Тау ала,

Дала да ала,
Көше де ала...
Арасын жалғайтын түс жоқ болғасын,
Жарасым таба алмай тұр ақ пен жасыл.

Алдында кəрі қыстың жас келіндей
Иеді ақ жамылған бақтар басын.
Жазалап жасыл менен жезді бірге,
Қытымыр қыс қаһарын сездіруде.

Қалғанша қар астында көктей солып,
Сарғайған жақсы екен-ау мезгілінде...

Жүйріктің мініп алып ұшқырына,
Елемей қытымырлау қысты мына,
Құтылып қу тірліктің құрсауынан
Тартып бір кетсем бе екен «Үшқырыма»?!

Білмейтін қауметі көп қала жайын
Ауылда – жақыным мен жамағайын.
Асаудай арыны əлі басылмаған,
Тұрады алып қашып далаға ойым...

Хал-жайы қартайғанда баладайын
Мен емей кім ойлайды ана жайын?..
Қимаған құтты ұясын қарлығаштай
Қасында қалып қойған Қамажайым.

Қалқа қыз – Қамажайдың жөні басқа.
Соқпайды соны ойласам көңіл асқа.
... «Үшқырым» – ұжымағыма ұшқым келер,
Гүл өңір,

Күн бұлттанса – тартады дала сұрғылт.
Ашылса деп қабағы аласұрдық.
Басылса деп күтумен күзгі жауын,
Арғы бетке Күнді де əрі асырдық.

Қоңыр барқын,
Қойнаулы тау іргесі.
Көлеңкесі көзбайлам ауыл кеші.
Түнереді тұтасып,

Бұлттардың
Қонаға кеп қонардай ауыр көші.
Сұрғылт дала...
Батқан Күн...

Күзгі жауын..,
Үмітімнің қылнəзік үзді бауын.
Əр үйде əлсіз от жанар,
Тұңғиыққа

Батып бара жатқандай біздің ауыл.
Харекетсіз,
Қаперсіз,
Қамсыз,

Көне –
Біздің ауыл оттары əлсіз неге?
Ауыл-үйді аралап аруақтар
Қайта ма екен қабірге таң сыз бере?..

Мүмкін бе екен тірліктің тоқтамағы?! –
Қара түнде қабірде от жанады.
Түн дегенім – телегей теңіз білем,
Батып-шығып... бір кеме жоқ болады.

Тағдырына тəн берген Ауыл-кеме
Таң бозында тыншиды бауырға ене...
Heге тыным алмайды аруақтар?
Ыбылжуын қоймайды жауын неге?

Көрер күннің көндіксе ырқына адам,
Ішін алаң,
Ұстайды сыртын аман.
Тəңір оты артқанда тауға иегін,

Қабыр оты сөнеді жылтыраған...
Ақ шабақша ойнайтын түртіп Айды
Қайран, жазым, қайдасың мұрты майлы?
Жүрегіней Даланың бүлкіл қағып,

«Ай дидарлы адамдар, күн көрікті»
Бір-ақ күнде өзгеріп үлгеріпті!
Əр кеудеде – бір қамал,
Ішінде оның

Қандай «құдай» жатқанын кім көріпті?.
Ұнжырғаңды түсірме!
Жығылма!
Тұр!

Өз күшің мен ісіңе жүгін, батыр!!!
Əр кеудеде – бір «құдай»,
Əлі күнге
Құдайлардың айқасы жүріп жатыр!

Бітпейді айқас,
Болсын бұл қаперіңде.
Қасіретің де,
Сол қауіп-қатерің де.

«Құдайға» да жан керек –
Қорыққанда,
Кеуде деген зып беріп кетер інге!
Мен де ажалдан қорқамын,

Сен де ажалдан.
Абайланар аққу да көлге қонған.
Мыңмен жалғыз алысса...
Амал қанша,

Абайың да Алла емес,
Пенде болған!..
* * *
Ериді қашан қар мына қалың?

Елеусіз,
Елсіз қалды ма бағым?..
Сағындым салқын сабатын қырдың,
Сағындым бақтың балғын ажарын.

Жариды қашан көңілім жазға?
Білмеймін, көп пе,
Өмірім аз ба...
Өткеннің қайтып

Келмесін айтып,
Кеудемнің шерін, қоңыр үн, қозға!
Қоңыр үн,
Қобыз сарыны ма едің?

Жадырар ма екен жабығулы өңім:
Сауытын шешші,
Қызыл жел, қыстың,
Сарқылар болды сабырым менің!!!

Торғын тоғай,
Көкорай,
Жиделі жай...
Жалғызаяқ соқпақтың иреңін-ай!..

Жалғызаяқ соқпақпен келе жаттың
Уағдалы жеріңе, сүйгенім-ай.
Жұпарына жиденің еліттің бе? –
Құшағымда барасың еріп мүлде.

Жағалауы Арыстың жиделі екен,
Жиделіге тұрайық келіп күнде.
Жиделі жай келіпті-ау кемеліне,
Көктоғайдың енейік тереңіне.

Қалып қойсақ қайтеді осы арада,
Бүгін үйге қайтудың керегі не?..

Сыңси ма, əлде, сарнай ма-ау?
Қанаттары да талмайды-ау,
Қапыда келіп килікті
Қарақтарыма қандай жау?..

Сыңси ма, əлде, сарнай ма-ау?
Қанаттары да талмайды-ау.
Көк моншақ көзден үзілген
Көгілдір көлге тамбайды-ау...

Сыңси ма, əлде, сарнай ма-ау?
Қанаттары да талмайды-ау.
Аспан мен жердің арасын
Музамен мұңды жалғайды-ау...

Сыңси ма, əлде, сарнай ма-ау?
Қанаттары да талмайды-ау.
Баратын жері шалғайлау..,
Құстарға, бəлкім, сол қайғы-ау?.

...Легін-ай!
Шіркін, шебін-ай!..
Үзік те созық шерін-ай...
Есіңе түсер еріксіз

«Елім-ай» əні,
«Елім-ай»...

Күз желі...
Жапырақтар ұшып жатыр.
Ұшып жатыр,
Қалықтап түсіп жатыр.

Сарғайған санадағы соңғы үміттей
Бір жапырақ бұтақтың ұшында тұр.
Қара құс қараталға қонды бөтен.
Сол бұтақ,

Сорайған түп,
Соңғы мекен...
Безектеп,
Безгегі ұстап қалтырайды –

Тосырқап күз райын тоңды ма екен?..
Ішқұста, үнсіз зарын тыңдайды кім?
Кəнеки, итке берсе мұндай күнін?!
Қош айтып,

Қолын бұлғап қайтқан қазбен
Өтеді,
Тоқтамайды,
Зырлайды күн...

Жас дəурен,
Жаймашуақ,
Құт, несібе –
Көктемі күн кешегі түсті есіне:

«Оғынан Күз-мергеннің
Өзінің де
Кім кепіл, жерге үзіліп түспесіне?!.»
Көзінен бал-бұл ұшып жасыл аймақ,

Жапырақ жабырқай ма осыны ойлап?..
Жарқын жаз,
Жайдары əлем қайда бүгін
Жататын нөпір нөсер, жасыны ойнап?.

Күз желі...
Жапырақтар ұшып жатыр.
Ұшып жатыр,
Қалықтап түсіп жатыр.

Сарғайған санадағы соңғы үміттей,
Бір жапырақ бұтақтың ұшында тұр...
* * *
Көңіл күйім еленбей көгендегі,

Дос өз жайын ойлайды менен гөрі.
Телегейдің тұңғиық түбі терең,
Көрінбейді маржаным тереңдегі...
Мадақ сөзді қайтемін май татыған?

Шертетін сыр,
Əлі алда айтатын əн!..
Дауыл тұрса – сабамнан асып-тасып,
Дауыл тынса – шарамда қайта тұнам.

Муза менен Көңілді мұң жайлайды...
Түбі шикі тіршілік тіл байлайды.
Мен тұйықпын –
Түбі ұйық тұңғиықпын,

Тұңғиықтың түбіне кім бойлайды?..
Секем алар жайым жоқ,
Сезем бəрін:
Телегейге кеп құяр өзен барын.

Үнсіз, тілсіз жүргенім іштен тынып
Елгезектің ерқашты езер жанын.
Өзен суы лайсаң, тым ағынды,
Таси қалса, тарс бітер құлағыңды!

Бұла мінез,
Құла тай,
Құба таңдай
Бүлкілдеген сағындым бұлағымды...

Өзен суы өзімшіл,
Сабасы кем,
Телегейдің саласы, сағасы кең.
Алып ұшқан жүректің өртін басып,

Жан ұғысқан жарасар жағасымен...
* * *
Тағдыр,
Мені жасытпа, ашындырма,

Кез келгенді кеудемсоқ басындырма.
Бөлек етпе елімнің еншісінен,
Бөле деп те айтпаймын жасыл нұрға.
Тас төбемнен өнісі түскен құлап

Керек емес жемісі піскен Жұмақ.
Көп пенденің бірімін,
Айқай-шусыз
Іштен тынып жүретін, іштен жылап...

Көп пенденің бірімін жерде жүрген,
Өксіп-өксіп өтермін мен де өмірден...
Пенде деген не, тəйірі,
Мың-мың жылдық

Мұз құрсанған құзды да жел жемірген!
Іштен балқып,
Жүргенде іштен еріп,
Жұмақ шіркін жатпайды түске де еніп.

Ұлылықтың ұғымы ұланғайыр,
Кісілікке жарасар – Кішкенелік.
Кішкенемін,
Кішілік мін демелік,

Ұлы болар ұл туса, күндемелік.
...Тал ағашы жанында жайқалса да
Бал арасы қонады гүлге келіп...

Еңкіш тартып барады еңсем неден?
Өмір – күйік,
Жол тұйық,
Дел-сал денем...

Ойрандалған бір кезгі Отырардай,
Тас-талқан ғып өзімді жеңсем деп ем!..
Азамат па азамат белсенбеген?!
Барсам деп ерлікке ел сенбеген.

Қу тірліктің құтқарып құрсауынан
Өзіме-өзім бостандық берсем деп ем.
Жол қанша əлі жүрмеген, еңсермеген?..
Тəуекелге бел байлап ерсем деп ем.

Тура келген ажалды
Туырлықтай
Турасам ба деп едім семсерменен!
Сергімей жүр неліктен еңсем, денем?

Кезім қайда құлашты кең сермеген?
Қамалымның қақпасын қарс айырып,
Емін-еркін өзіме енсем деп ем!
Күйкі, күйбең тірлікке күнделікті

Құлақкесті талайлар құл болыпты...
Бассам деп ем аяқты алға батыл,
Ашсам деп ем өзіме бір жорықты!..
Ойрандамай тұрғанда ордамды жау,

Шықсам деп ем босанып тордан мынау…
Өзімді-өзім жеңе алмай жер болдым-ау!
Өзімді-өзім ала алмай қор болдым-ау!..

Болайын адамдардың бəрімен дос,
Сайраннан босамасын сəрі мен кеш!
Жаманның жанына кім үңіліпті?
Жақсыға ажалдың да əлі келмес!

Салайын құлашымды кеңге бүгін:
Кешейін кещенің де пенделігін!
Алланы аузыма алып күбірлейін
Басқаша басталғай деп енді өмірім...

Кестесін Келешектің гүлден өріп,
Жүрейін Хақ дидарын күнде көріп.
Бейілім Бейіш бағын араласын,
Мейірім, шапағатты Күннен еміп.

Айласын асырса да тірлік епті,
Айымдай аялайын бір жүректі.
Дүние гүл жайнасын жанарымда,
Жамылған жас келіндей үлбіректі!

Тамылжып тұрған шақта тəмəм əлем,
Жазбайын əлдекімше жаман өлең.
Кеңдіктен кемдік көрген жерім бар ма,
Ұқсайын ұланғайыр Далама мен!

Түнімен түсіме еніп Арша, Қайың..,
Тілінен тіршіліктің бал сорайын!
Адамша өмір сүру мүмкін бе екен,
Тазартып алмайынша жан Сарайын!

* * *
Ешкімнің де мақтауы мастандырмас,
Ешкімнің де даттауы жасқандырмас.
Жылап келіп,

Өмірден жылап өтер
Жетімегін Жер-ана аш қалдырмас.
Ешкімнің де үлгісін керек етпен,
Абай барда алдымда өнеге еткен.

Жұлдыз басып құтылмас жүзін жерден,
Жарық қашып құтылмас көбелектен.
Жарықпын мен!
Сөнермін барып-барып,

Арманыма жеткенде арып-талып.
Ақ-қарасын жаныңның анықталық:
Шық, жарқыным, жаныңды жарыққа алып!
Жарықпын мен!

Белгілі бір сөнерім...
Сөнгенімше жаныңа нұр себемін!
«Қолда барда алтынның қадірі жоқ»,
Қолдан шығып кеткенше білсең едің...

Жолын жалғап жалғанда жақсылардың,
Бақ сынармын,
Кім білсін, шарт сынармын!..
Ұзатылған қыздайын өлеңімнің

Дей жүріп қыз-қырқынға: «жаным, жаным...»
Қайткенің қапылыста қабынғаның?
Жазбаушы ең жайшылықта жүрісіңнен,
Апырай, жаңылғаның нағылғаның?

Жалғызым жалғандағы,
Жазғаным-ау,
Қайдағы-жайдағыны қозғадың-ау...
Тау шөгіп,

Көл көшсе де таусылмайтын
Тірліктің тауқыметі аз ба мынау?
Сен де бір жауға жалғыз шапқан ерсің!
Жарылсаң – қара жерді қақ бөлерсің!

Өмірі ақындардың – мəңгі майдан,
Көңілі ақындардың – ақ көгершін.
Көрініп,
Көзге ұрынып тұрмағасын,

Тордағы Тоты құсқа кім қарасын...
Қаймана бір ақынның тағдыры үшін
Қайтесің, хан боласың, құл боласың...
Жеткенше жер түбіне жыр-керуенім

Сыр берме!
Сөгілмесін іргем менің.
Пенде емес,
Жарылқаушы Алла берген

Келімсек келген-кеткен қоныстанып,
Бейіштің қасиетті төрі ысталып..,
Көксеуі бабалардың көзден ұшып,
Көкше елі, кетіпсің ғой орыстанып?

Заманда қас-қабағы қатал мына
Кім білсін, Ібілістен бата алды ма:
Сайрайды жат тілінде жағы тынбай
Сарыуыз балапан да, сақалды да.

«Емес, – деп, – сайрағанның бəрі бұлбұл»
Ішімнен əрі жылап, əрі күлдім.
Зар мен зəр жайлап бара жатса қайтем
Талшығын алпыс екі тамырымның?

...Бұл жерге бұрын келгем – ұрын келгем,
Сұлудың сілеусін көз сұрын көргем.
Кəуірдің «дəуіріне» дауа таппай,
Жүрегім талай мəрте тілімделген.

Мен оны бүгін емес, бұрын көргем,
Несіне жасырайын сырымды елден:
Екі етпей «кеселім» мен меселімді,
Балым қыз балқаймақтай тілін берген.

Балым қыз қона бермес қолға дəйім,
Опалы оғыланға ол да – қайың.
Қол бұлғап қош айтқанда Қорлығайын,
Қалайша қайдағыға қор болайын?!

Ал бүгін...
Ал бүгін бе?
Ал бүгін бе?
Айтарсың арманда сол əнді кімге?

Басымнан бақиға ұшқан бақ сияқты
Балым да,
Бал айым да,
Бал күнім де...

* * *
Мен неге қайғылымын, қайғылымын?
Жақпай жүр Жаратқанға қай қылығым?
Кең етек шекпен емес, кебін киіп

Келмеске кеткені ме айбын-үнім?
Жайымды кім бар, кім жоқ түсінетін?
Көрместей не істеп ем кісі бетін?
Қашанғы жасырынбақ ойнап жатпақ

Аузымның кіріп алып ішіне Тіл?
Таба алмай өз тілімді өз ділімнен
Берекем безерленіп безді кімнен?
Құлдайын құлақкесті үнім шықпас,

Шалсаң да кеңірдектен кездігіңмен!
Қай құлақ тыңдап жатыр Мылқау мұңын,
Саязбын,
Саржамбаспын,

Сырқаулымын.
Толымы Толағайдай ұл тумаса,
Қопарып, қозғай қойсын бұл тауды кім?
Үркекпін,

Үргедекпін,
Үрейлімін,
Тартамын таразыға бір ойды мың.
Ұға алмай қамсыз, мұңсыз хал-жайымды

Маңдайын көкжиекке тірейді Күн...
Төркінім, төрім, жерім жатқа дайын,
Жанына жата кетем жаппадайын.
Алакөз ағайынның арасына

Құятын əзір-мəзір отқа майым.
Талайсыз тағдырым бар тəңір атқан,
Жан-жаққа жай түскендей жамыратқан.
Шаң-тозаң бұрқырайды,

Түтін емес,
Шалқайған шаңқай түсте Шаңырақтан...
* * *
Ашыса ішім іріп айрандайын,

Қалайша қамсыз-мұңсыз сайрандайын?!
Қалың ну қарағайдың қалқасынан
Қарайды қамкөңілмен, қайран, Қайың.
Қайың-қыз, сен жалғыз да, мен жекемін,

Жел өті, жер шетінде ел-мекенім.
Қош айтқан көгілдірі көңілімді
Көзіңнен аққан жаспен емдетемін.
Көз жасың – кермек емес, шырын сөлің

Ежелден ем екенін білуші едім...
Анадан егіз туған періштедей
Айнамнан айнымайды-ау түрің сенің!
Сол Айнам...

Қылығы ерке, сыры қанық
Əкеткен жүрегімді жұлып алып.
Өзімді жылатам да жұбатамын,
Кеудемде қос жүректің жүгі қалып...

Сол Айнам...
Кірпігіне жас тұндырып,
Дертімді кете барған асқындырып.
Жоқтаймын жүрегімді...

Көктем сайын
Көкеділ көкірегімде тасқын жүріп!..
Жүрек жоқ...
Қуыс кеуде,

Құр сүлдерім.
Құлазып, кімге керек күрсінгенім.
Бар болса жер бетінде сол бір мұңлық,
Жетектеп жетімімді жүрсін менің...

Төгіп тұр нөпір нөсер, қара жаңбыр,
Дабысы – дауылпаз-дүр, барабан-дүр!
Жердегі Баһадүрдің бəрі көкте,
Қақпайлап қас дұшпанын қамалап жүр.

Садақтан сансыз жебе атылғандай,
Қара жер қызыл қанға жатыр қанбай.
Бурадай буырқанып кілең батыр,
Бір-бірін жекпе-жекке шақырғандай!

Қаптаған қалың қолға жұрт ілесіп,
Түксиіп,
Түгі үрпиіп,
Тұр тіресіп!

Алыспай берісетін түрлері жоқ
Дүрлігіп,
Дүркіресіп,
Күркіресіп!!!

Өкіртіп өгіздейін өр немені,
Ерді ер ат үстіне өңгереді.
Қылыштан ұшқан ұшқын оттай шарпып,
Жай оғы жеті қабат жерге енеді!

Көк найза ақсауытты шаншылайды,
Қаракер ауыздығын қаршылайды!
Оқжылан анда атылып, мұнда атылып,
Сауырын қара бұлттың қамшылайды!

Желөкпе жерде қалып өшпенділер,
Көкке ауып кеткен білем Көшпенділер!
...Дауыл мен қара нөсер жауын жайын
Ауылда емін-еркін өскен білер!

Бурабай,
Аршылады бұлтың қашан?
Мінезің бір күн босаң, бір күн масаң.
Қамыстай қаулап өскен қарағайдың

Қай күні ұстарамен мұртын басам?
Қабарып қаба сақал – қара тасың,
Аңсарды аспан жаққа қаратасың.
Тал түсте талағыңнан тарс айрылып,

Ішіне тар кепештің қаматасың.
Көретін көк аспанды күнде көзім
Үлде мен қайда, апыр-ау, бүлде кезің?
Ұрымнан ұрын келіп үр қызына

Құмартып құшағыңа кірген өзім!
Есің жи,
Ебіл-дебіл жылай берме,
Еркін-шат еркелігің ұнайды елге.

Есіктен енбей жатып төрге озатын
Еріккен, желіккенге құлай берме.
Сөзіме Алла куə, аспан айғақ:
«Қоңсыға» тағдыр бізді қосқаны айғақ.

Жағасын жасыл жұмақ Шортанкөлдің
Кетпесін кешегідей шошқа жайлап!..
Тегіміз болғаннан соң түрік біздің,
Келмейді шырт мінезбен шырық бұзғым.

Көшірген көк жұлдызын тұнығына
Сексенкөл көзі емес пе қырық қыздың?!
Ай, күн мен айыра алмай жыл арасын,
Қай жаққа қаңғымады мына басым...

Көз жасы Қырық қыздың аз болғандай,
Бурабай, неге сонша жыланасың?

Елде қалып жатаған үй, жалғыз жар,
Түсіме енді балауса гүл, бал қыздар...
Тал түбінде талықсыған тəнімді
Тас кенеше сорды-ау талай таңғы ызғар.

Жарлығына көндіге алмай жазмыштың
Көңіліммен көктем сүйдім, жаз құштым.
Шымқаладан Күнқалаға аттанған
Жайы осылай жаһанкезбе жазғыштың.

Арғымақтай айтақырды айналған,
Ақылына ақыреті сай болған,
Ей, Шымқала!
Құлдығыңмын мен сенің

Күндігіңе кіндігінен байланған!
Қызғалдақтай алаулаған қырдағы
Ақын əркез заман, зауал құрбаны...
Тілегіме жеткізсе екен тірімде

Жүрегіме өзің еккен жыр дəні.
Бақ пен сордай сол қасиет, сол қайғы
Анда сүйреп, мында сүйреп болмайды.
Ақындарын қадірлеген ел құтты,

Ақын жанын зəбірлеген оңбайды!
Жанарында мəймілдеген мұздай мұң
Аспандағы мұңдасымын күзгі Айдың.
Мен жыласам –

бой-бойыммен боздаймын,
Мен сағынсам –
жүрегіммен сыздаймын.
Сезімге еріп,

Серік болған Ақылға
Қыз баланың тағдыры бар ақында.
Жүз көріспей жүз жыл өтіп кетсе де,
Сен жатсынба,

Жатырқама,
Мақұл ма?!

...Иə, біз шымкенттікпіз,
Шымкенттенбіз!
Жарқын жаз,
Жаймашуақ гүл көктембіз!

«Өзге емес, өзім айтам өз жайымды» –
Тыңдаңыз,
Бас шұлғыңыз,
Шұрқ етпеңіз!

Бастаймыз сөздің басын «шешеңізден»,
Көз көргек,
Көңіл көлпар,
Көшеміз кең!

Атымтай ат шалдырып аулымызға,
Дос болған Əзəзіл де кеше бізбен.
Майысқақ, мінезіміз – майда шыбық,
Кетеміз Ажалдан да айла асырып!

Жатамыз бақырдан да бақыт тауып,
Тарыдай табысты да пайдасынып.
Қағілез түрімізбен қарасақал
Боламыз болмашыға балаша таң.

Баталас бапкеріміз – Алдаркөсе,
Əпенді – атбегіміз алашапан.
Ұлықтап,
Үй сыртына ат байлатып,

Қонақты қарсы аламыз «лəппайлатып».
Тойға да қам жасаймыз елден бұрын
Тоқал ұл, бəйбіше қыз таппай жатып.
Біздегі той – ертегі,

Базар – аңыз...
Шаң басса, шалшықпен де тазарамыз.
Ішіңді уəдемен кептіреміз,
Өзбекше мұның аты – «бажарамыз»!

Мейілі, таласыңыз,
Бал ашыңыз:
Қазақтың қаймағы мен сарасы біз!
Əйгілі Асан қайғы – түп атамыз,

Жиренше шешен – біздің нағашымыз!
Құдайдың күнде келсін құт қонағы –
Басады «жоқтың» орнын «құп, болады!».
...Тағы бір мейман, міне, аттан түсті

Сөзімді мына менің құптағалы!
...Иə, біз шымкенттікпіз,
Шымкенттенбіз!
Іргесін шымнан өрген шын кенттенбіз.

Халықтың «қазақ» деген қаймағымыз,
Қаймақтан дəм татыңыз, сырт кетпеңіз.
...Иə, біз шымкенттікпіз,
Шымкенттенбіз!

(Ғалымдар Үйінің сахнасына қарап тұрып...)
Мына күз мені тағы тоңдырар ма? –
Талтүсте тал басына қонды қарға.
...Төрінде сахнаның көз тартады

Қызарған қыз өңіндей онбір алма.
Сол ғана – онбір алма бар болғаны,
Сол ғана алма əулеті жалғандағы.
Қатындай түлен түрткен қара басын

Қарға да қарқылдаудан арланбады.
Жаз өтті көктемді ертіп жетегіне,
Жармасып жайдақы жел етегіне.
Тамыры тұзға айналған Апорттайын

Арманда мен де өмірден өтемін бе?..
Аздан соң қар жауады, қыс келеді,
Қаңғыбас тағдырына құс көнеді.
Түн ұзақ. Өмір қысқа. Таң алдында

Апорты Алматының түске енеді.
Түске енеді алма бақ баурайдағы,
Буға бөгіп бусанған тау қойнауы.
Бұлың жалған, бұлыңғыр бұл дүние

Жанарымнан қаншама аунайды əлі...
Түске енеді ақүрпек алма бағы,
Алма бақта айнамның салған əні.
Қыл шылбырда жаныңды қинайды екен

Ен бақтан емге бір тал қалмағаны.
Кім көрсін көзден жасым мөлт еткенін,
Əлде, əлде... керек пе еді селт етпеуім?
Өсіп тұр алма орнына, амалым не,

«Алмалы», «Алмагүлдей» мөлтектерім.
Оңтайлап күз райын омбы қарға,
Қалбаңдап қараталға қонды қарға.
... Төрінде сахнаның көз тартады

Сен де бір бойжеткен ең бұла көңіл,
Бозтайлақ болмысыңмен ұнап едің.
Мен де бір боз даланың бозымы едім,
Жанына жақын тұтқан жыр əлемін.

Егіздей енші еткелі жар мен жырды
Жаз, көктем жайлауымды əрлендірді.
Жалғыздық жаутаң қағып есік жақта,
Əзəзіл арамыздан əрмен жүрді.

Бірде жар,
Есімді алып бірде өлеңім,
Өмірдің кештім талай дүрбелеңін...
Екі елдің қас-қабағын қатар баққан

Елшідей алмағайып күн көремін.
Қол созған ақ жаулықты арманына
Ақынның тағдырында бар ма кінə?
Жер болған, жеке қалған аз ба күнім

Жете алмай жеті түнде жар жанына...
Алмасып жататұғын түні күнмен
Ақынның тағдырына кім үңілген?
Жанына жатса-тұрса жай таптырмас

Жалғанда жар мен жырдың құлымын мен!
...Сен де бір бойжеткен ең сұңғақ бойлы,
Мен емей сол күндерді кім жоқтайды?
Көк тоғай қолын бұлғап баяғыдай,

Көктегі Ай неге көлге шым батпайды,
Қайран-ай...

Қала ішінде қыз бала адасады,
Шалт қимылға келмейді-ау шамасы əлі?
Таразының еншілеп екі басын
Ақыл, Сезім екіұдай таласады.

Бірі көкке тартады, бірі жерге,
Майдай еріп жүрегі жібігенде.
Түнде көңіл айтады көмілгенге,
Күндіз сенім артады тірілерге.

Бір жүрекке сыймайды Қала, Дала,
Қаршадай қыз қалалық бола ала ма?
Есік алды – жер ошақ, қора-қопсы..,
Есіне алды ауылын жаңа ғана.

Бір жүректі қинайды Қала, Дала,
Бала да бір ұқсайды-ау бал араға...
Ауыл естен шығады
Көзін салса

Көшедегі самсаған самалаға.
Далаңызды қайдам-ау, қала қиын,
Дəргүмəндау хал кешсе дара күйің.
Ақыл естен шығады,

Сезім шіркін
Ала қашса еркіне алақұйын!..
Болсын, мейлі, болмасын құп тілегі,
Қыз көзінде қашанда құрт жүреді...

Ақыл қалғып кеткенде,
Таныс неме
Тағы, міне, тал бойын түрткіледі.
Қалғып-мүлгіп көрген бе Сезім, сірə!

Аралыққа Төбе би – Төзім сына.
«Қырық үйден қызға сын» деген сөз бар,
Ол аз болса, өзіңді өзің сына!..
* * *

Аға рухына
Сен бізден озып кеттің, озып кеттің,
Азаны мен ғазалын созып көктің.
Кеңпейіл кеңістікті кезіп кеттің,

Тар құрсақ қара жерден безіп кеттің.
Сен бізден ұшып кеттің Алла жаққа,
Деместен Жұмақ жұрты бар ма, жоқ па.
Қондырып таң намазын таңдайыңа

Арасын жер мен көктің жалғамаққа.
Сен бізден ұшып кеттің Алла жаққа,
Салмайын дедің бе екен жанды азапқа.
Қанағат айтып кеттің қалғандарға,

Аманат артып кеттің əр қазаққа...
Сен бізден алыстадың, алыстадың,
Қара жер екен ғой деп қарыс қадым.
Ақ қанатты періште кейпіне еніп

Көрдік біз көкке қарай жан ұшқанын.
Көрдік біз көкке ұша алмай тəн қалғанын,
Жалп етіп өшкен шамдай жалғанда бұл.
Көндік біз, көнбегенде қайтуші едік,

Біздерге бұйырғай деп қалған дəмің...
Көндік біз көзден жасты бұлап тұрып,
Азан мен ғазалыңа құлақ түріп.
Кірпікке көгенделген көз жасында

«Тауға барып таза ayа жұтқым келді...»
Асанəлі Əшімов.
Күнделік беттерінен.
Таза ауа тауға барып жұтқым келді,

Еске алып елсіз жерде құт күндерді...
Мап-мамық майса белге масаң қалпы
Өзімді алып ұрып жыққым келді.
Көкірек көнек емес, көрік сынды,

Бүркіттей бүлінді ішім көріп шыңды.
Жетпіске келгеніме мың шүкір деп,
Жерледім жер түбіне желік сұмды.
О, менің не өтпеді бұл басымнан...

Талайдың мысын бастым тұлғасынған.
Көңілдің қалған кезі бар ма, сірə,
Үркердей үкі көзді ұрғашыңнан!?
Ығыма, ындыныма ыңғайлана

Қылығын көрсетпеді кім, қай бала...
Көкке анау ұшып кеткен Көкемайым –
Жетпеді-ау соның бəрі бір Майраға.
Майрам жоқ...

Маңайымда – мамыр майса.
Майрашым, ет тураушы ем, қамыр жайса.
...Ұшармын мен де ол жаққа ерте ме кеш,
Құшағын «құлыным!» деп Тəңір жайса.

Ал əзір...
Мен – халықпын,
Халық аман.
Адам жоқ айналамда танымаған.

Алладан нағашымдай нəсіп қылған –
Бəсіре көңіл шіркін бəріне алаң!..
Демеймін: «мынауың не, осының кім?»
Тауымның төбесі қар, төсі гүл-гүл.

Қосығын замананың айтып қойып,
Қосынын түгендеймін қос ұлымның...
Жеткенше тыным тауып, тыншығар күн
Тəңір мен тауға қарай ұмсынармын!

Шіркін-ай, қолға іліксе, арман бар ма,
Бір талы шыңдағы анау бір Шынардың!..

Алпысқа келген ақындар, алпысқа келген,
Алау Күн ауып барады талтүстен əрмен.
Алқалы жұрттың алдында айғайшы болып,
Алғыс та алған сендерсің, тартыс та көрген..,

Алпысқа келген ақындар, алпысқа келген.
Махаббат деген мекеннің мəңгі шөлінде
Бақиға көшем зар илеп, зəрді ішемін де...
Ақыннан өзге ажалмен ойнаған кім бар

Зəнталақ мынау заманның алғы шебінде?!
Жеміссіз желең ағаштың неге ұзын бəрі?
Кешегі кескек ерлер-ау, негізің кəні?
Батыр мен Ақын ежелден ерке де серке –

Ақ сүті кəміл ананың егіз ұлдары!
Бақилық сапар,
Сақилық шаһардан келемін,
Ажалым жетсе зəуіде... заһардан көремін!

Қаламдас қатарластары селдіреп қалған
Алпысқа келген ақынды Қаһарман дер едім!
Жақыннан керегін таптырмас,
Ақылдан дерегін

Шаңырағы күнде шайқалар шатылған неменің.
Қара мен ханға айбыны ауадай қажет
Алпысқа келген ақынды Ақылман дер едім!
Шындыққа, шындап үңілсең, Шарайнаң болған,

Тау-тастан қайтпас таланы талайларға арман,
Аталы сөзге тоқтасаң тобаңа келіп,
Абайдан қалған тұяқ бұл, Абайдан қалған!
Жалт етіп өшті қаншама Қасымдай ғұмыр...

Қан жұтар іштен қашанғы ашылмай гүлің?
Алтын мен күміс жолына садаға, сауға
Алпысқа келген ақындар – асыл байлығың!!!

Көңілімнен беймаза арылмады-ау мəңгі мұң,
Қайырлаған кемедей, қайран, менің тағдырым...
Көксүңгіге ілінбей,
Көктеменің күніндей

Нөсерлетіп өтсе екен төгіп-төгіп жаңбырым!
Мен аптапты аңсадым ақ қар, көк мұз ақпанда,
Мамыражай маңайым малынғанда мақпалға.
Алашұнақ аязда аласұрсам, қайтейін,

Алақ-жұлақ қасқырдай түсіп қалған қақпанға?..
Ұйқы сергек,
Көз көргек,
Көңілге ермек табылмай,

Қараңдайды қалың ой Қарымбайдың малындай.
Көз ұшында – көктем, жаз,
Өмір – аяң,
Күз – аян...

Аржағы ма, аржағы... айтпасаң да мəлім ғой...
Ашылса екен аспаным қабағыма бұлт қонбай,
Құдайыма құлдығым ылайым да құп болғай.
Ақ қанатты Періштем желеп-жебеп жүрсе екен,

«Қарашада өмір тұр,
Тоқтатсаң тоқсан көнер ме?
Арттағы майда көңіл жүр,
Жалынсаң қайтып келер ме?..»

Абай
Басқан ізім сықырлы,
Көңіл – көктем, жүрек – күз.
Күз келгенде Сыпырғы,

Қар жауғанда Күрекпіз.
Үйрек ұшты төмендеп,
Қоғалы көл толы қаз.
Қорамсада жебем жоқ,

Оқшантайда оғым аз.
Себеп іздер серуенге
Жаз қайда əлгі шыбынсыз?..
Көңіл шіркін – шерменде,

Көз тойымсыз, тіл үнсіз.
Сөз шіркінді оқсатам
Кіре тартып көнеден
«Көке» дейді көксақал

«Ата» дейді немерем.
Қаншеңгелім бүрмейді
Қансонарда түлкіні.
Түсіме де кірмейді

Көк көрпенің бүлкілі.
Тақыр таздың мұртындай
Жан жайлауым кешегі.
Көшкен елдің жұртындай

Бəйбішенің төсегі.
Сылап-сипар «емші» жоқ
Еті қашқан денені.
Келін кетті еншілеп

Кемақылдау немені.
Түн түңіліп түрімнен,
Еңсені зіл басқанда,
Түндігімнен түрілген

Телміремін аспанға.
Сезімімнің серігі –
Себездейді Ай көктен.
Есімді алған Елігі

Есте қалсын қай көктем...
Көктің көшіп Үркері,
Сөнгенше түн шырағы
Кіл періште, кіл пері

Түсіме еніп шығады.
Дүниенің сырт өңі –
Жағада өскен жалбыздай!
Ажал шіркін түртеді

Аш бүйірден балдыздай.
Ойға қашса оймақ бас,
Оған да ешкім таң қалмас!
Сайға қашса сайғақ бас,

Оған да ешкім таң қалмас!
Алатаудың бөктері
Ақ тұманнан киді ішік.
Кешегі атым – Көкбөрі,

Бүгінгі атым – Үйкүшік.
Қайшыласса қас-қабақ,
Қайтіп қонсын басқа бақ?!
Көңіл бүгін ашқарақ,

Өмір бүгін басқарақ...
Ақпен жамап қараны,
Айта берем несін мен:
Күн де еңкейіп барады

Көлге бауырын төсеген
Аққуым да – осы Өлең.
Көгергенде көсегем,
Шаттығым да – осы Өлең.

Алтынменен апталған
Байлығым да – осы Өлең.
Тағдырыма тап болған
Қайғы-мұң да – осы Өлең.

Тасынғанға Тəңірдің
Мазағы да – осы Өлең.
Зəнталақ пен залымның
Ажалы да – осы Өлең!

Абай менен Мағжаннан
Жалғасқан да – осы Өлең.
Қара қылды қақ жарған
Алдаспан да – осы Өлең!

Ынтымақ пен бірліктің
Елшісі де – осы Өлең.
Ертелі-кеш тірліктің
Емшісі де – осы Өлең.

Ғашық-машық жандардың
Ғазалы да – осы Өлең.
Мынау бес күн жалғанның
Базары да – осы Өлең.

Əділдік пен шындықтың
Қамалы да – осы Өлең.
Сұрқия мен сұмдықтың
Зауалы да – осы Өлең!

Таудан биік тағымның
Тұғыры да – осы Өлең!
Менің ақын жанымның
Ғұмыры да – осы Өлең.

* * *
Мен ақынмын –
Періштемін ендеше!
Сенбегендер өзі білсін, сенбесе.

Өзге түгіл Аллаға аян ақиқат
Өмір сүре алмайтыным пендеше.
Мен ақынмын –
Періштемін ендеше!

Көнбегендер өзі білсін, көнбесе.
Көкірегімді көнтерідей қысады
Ано-оу дала,
Мынау қала, кең көше...

Мен ақынмын!
Жерде жүрмін уақытша.
Жақын тартсаң –
жарқыраймын жақұтша!

Алыс тартсаң – қасыңнан да басыңнан
Ұшып кетем баяны жоқ Бақытша.
Мен ақынмын –
Алла аузынан сөз күткен,

Еншім бөлек есерліктен, ездіктен.
Кез келгенді кесіп өтер кездікпін,
Ойнамаған жөн ендеше кездікпен!
Мен ақынмын –

Жаратқанның жұмбағы,
Жай оғындай жазатайым жырлары!
Мəңгі-бақи бітіспейтін қас жауым –
Саясаттың сатқын, сайқал құлдары!

Мен ақынмын –
Сырты сау да, іші ойран,
Бұл өмірге келгеніне пұшайман.
Асқазаным іріп кеткен індеттен,

Бас қабағым шіріп кеткен құса, ойдан...
Мен ақынмын елге еншісін тең бөлер,
Қараша үйін хан тағымен тең көрер!
Қара бастың харекетін қаузаған

Қадірімді қайдан білсін пенделер?
Мен ақынмын –
Алла жүгін көтерген,
Көнбістерді көре-көре еті өлген.

Ібіліс пен жын жайлаған мекеннен
Көп ұзамай көгіме ұшып кетем мен...
Мен ақынмын –
Періштемін ендеше!

Сенбегендер өзі білсін, сенбесе.
Өзге түгіл Аллаға аян ақиқат –
Өмір сүре алмайтыным пендеше!

Бір күн озып бара жатыр бір күннен
Жылатып та, жұбатып та, күлдірген...
Шер түбіне жете алмадым сүңгумен,
Жер түбіне жете алмадым дүлдүлмен.

Бір күн озып бара жатыр бір күннен,
Көкжиекке көз саламын дүрбіммен.
Өмір қашан жарылады ағынан?
Көңіл қашан арылады кірбіңнен?

Бір күн озып бара жатыр бір күннен,
Керуеніне кім ілесіп үлгірген?..
Бұлыңғыр бақ қош айтысып бұлбұлмен,
Мұңлықтардай мұңдасады гүл гүлмен.

Бір күн озып бара жатыр бір күннен,
Етек-жеңін тікенекке ілдірген.
Ақ пердемен жасырады Ай бетін,
Көк жүзіне шашылады мың бір мең...

Бір күн озып бара жатыр бір күннен,
Енді қайтып оралмасын білдірген.
Қабірімді қаусырады-ау қара жер,
Талып барып таусылады-ау құрғыр дем...

Бір күн озып бара жатыр бір күннен,
Қайда барып аялдарын кім білген...
Келе жатқан бір күн артық екен ғой
Өтіп, кетіп бара жатқан мың күннен!

Далам анау етек-жеңі далиған,
Жалғыз соның соңында жүр ар-иман.
Ата-баба аманатын кіршіксіз
Ақтау, сақтау – қасиетті қағидам!

Тауым анау – табынарым, киелім,
Өркешіндей өрге тартқан түйенің.
Өле-өлгенше сол өлкені сүйемін,
Өле-өлгенше сол өлкеге иемін!

Дала – менің көңілім де, тау – еңсем,
Алда-жалда ақ ордама, жау, енсең:
Тақ – төріме тағзым етіп еріксіз,
Есік жақтан еңкейерсің əуел сен!

Шалқақ кеуде, апайтөстер небір дөй
Əуре болған не кете алмай, не кірмей...
Қазыналы құтты мекен қайда бар
Қазағымның қасиетті жеріндей?!

Қазынаға сұғын салған сұм қанша?
Қазанымнан қайыр қанша, уланса?
Қайран менің қазағыма дəл қазір
Абылайдай арда туған ұл болса?!

* * *
Туралықтан қалайша тұра қашам?
Жаза басып, жасадым күнə қашан?
Ғұмырымнан не хабар-ошар қалар,

Тұғырымнан құласам, тұраласам?
Өлі менен тірінің арасында
Өмір кешсем, кімменен кінəласам?
Жер шектелер теңізбен, құрлықпенен...

Емшек берер кім маған, жыламасам?!
Қырық құрау, жүз жамау жүрегім-ау,
Сəл нəрсеге алданып, жұбана сал...
Несібемнен тиесі құр қалармын,

Құдайға да құлқыммен құламасам.
Төрдегі орным көрінер тұманданып,
Сыртта тұрып, есіктен сығаласам.
Елдегі орным көрінер, ерте есейіп,

Егделердің ішіне сыналасам.
«Адам ұлы бол» деген ата сөзге
Енді қашан, құдай-ау, құлақ асам?
Бүгін өмір сүрудің керегі не,

Ұрпағыма ертеңгі ұнамасам?!
* * *
Жылаған жүрек жұбанар,
Қуарған көңіл қуанар.

Жылы орнын қайтып қия алар
Жығылған жанға жыра, жар?
Құбылған мынау қу дүние
Кімдердің құлқын құп алар?

Құлқынға құрдым кетпесе,
Қалаған тұстан су ағар.
Кімдерде қандай кінə бар,
Кімдерде қандай күнə бар? –

Күндердің күні болғанда
Үлкен де кіші сыналар.
Бергенің менен алғаның,
Келгенің менен барғаның...

Бəрі де бəрі сұралар.
Ұрығы өскен далаға,
Ұрпағы ілескен балаға
Атадан қалған аманат,

Бабадан қалған мұра бар...
* * *
Ұшқыр еді, ғұмыр,
Қанатың қандай ?!

Жанның бəрі бүгін
Жаңа туғандай.
Жанарында лағыл
Шам жанатындай.

Жақсылыққа жаның
Жалғанатындай.
Есік ашып əр үй
«Мұндалайтындай».

Ақ бесікте сəби
«Іңгəлайтындай».
Ақ көрпесін көгім
Ашып түнімен,

Бал татқандай көңіл
Ғашық тілінен.
Жарасқандай күлкім
Жамағатпенен.

Осы екен ғой, шіркін,
Қанағат деген!
Көгерсін деп елім
Көп тілеп едім...

Жыл басына қолым
Жетті ме менің?!
Сілкін, көңіл, сілкін,
Қайғыңды қашыр.

Бұзылмасын шырқың,
Айбынды ғасыр.
Қайдан Өмір тусын
Екі рет мені,

Қалғыма арман – құсым
Көкіректегі.
Қар астында қалған
Қара жердейін

Жазмыш аузын жарған
Жараны емдейін...
Шапағатыңмен ізгі
Шашыра, таңым.

Жақсы үмітпен бізді
Асыра, Тəңір!..

Көргенің көрге енгенше сəттік қана,
Асықпа, масықпа да, аптықпа да.
Тағдырдың тəлкегіне тап келгенде,
Қай пақыр, қай пендеден таптық пана?

Тəубесін талақ етіп тасқанда кім,
Алам деп əуре болар аспандағын.
Молаңа күңіреніп енсең-дағы,
Қораңа қайтып кірмес қашқан бағың.

Жəдігөй, жазатайым жалғанда бұл
Жаңылып, кімге керек алданғаның?
Тапқаным, татқаным деп талшық етер
Келгендер өлгендердің қалған дəмін.

Ажалдан адам қашып құтыла ма? –
Еткейсің ебі келсе шүкірана.
Ғұмырын ұзартатын адамзаттың
Пейіштің періштесі – бүкіл ана!

Шығатын тұңғиығын жарып түннің
Қадірін кім біліпті жарық күннің.
Үйіңе шақырылмай келген қонақ
Тұрады есігіңді қағып бір күн...

Қадірін бұл жалғанның жаңа ұққандай
Жүрерсің қызығына қанып-қанбай.
Жатарсың дем шығарда жанталасып
Байқаусыз торға түскен балықтардай.

Жаратқан пендесіне дамыл берер,
Ғайыпты сен көрмеген жаның көрер.
Тіршілік ұясына дəн салғандай,
Тірілер қара жерге тəніңді егер...

Шағала қайда, шағала
Жақындап ұшар жағаға?
Ah ұрған айдын ұқсайды
Баласыз қалған анаға.

Аққуы қайда, апырмай,
Қонатын көлге жапырлай?
Қайтқан соң бағы басынан
Қайтсін-ау айдын аһ ұрмай.

Аһ ұрмай қайтсін байғұсым,
Қайғысын ұғар қай кісің?
...Қасірет шеккен жоқ па еді
Мəжнүн де жоқтап Лəйлісін?

Шағала қайда ақтамақ,
Жалт беретұғын жалт қарап?
Қай жаққа алып кетті екен
Қанатын дауыл қақпалап?..

Əу бастан асыл сүйегі
Аққуым қайда киелі?
Аһ ұрып кімді жоқтайды
Айдынның ақжем жиегі?

Көкала үйрек, қаз қайда?
Көруге тағдыр жазбай ма?
Көз сүзген көкке көл мынау
Көңілдің шерін қозғай ма?

Көркіне көзім арбалар
Көл неге десем зар қағар,
Жағаны жаулап алыпты-ау
Жарбиған жаман қарғалар!

Көкмұнар көлдің етегі
Жел тұрса, желбір етеді.
Қайғысыз, қамсыз, қаперсіз
Қарғаның айдын не теңі?!

Толқыны сөгіп қолтығын,
Ала алмай жатыр көл тыным.
Қарғаны қайтсін, жағада
Шұқылап жүрген жемтігін.

Аймалап алтын жағаны,
Көл жатыр жалтылдап əлі.
Қарадай тиер жыныңа
Қарғаның қарқылдағаны!

Шағала қайда ақтамақ,
Көрінбей қойған апталап?
...Қасиетті мынау мекенді
Қашанғы қарға қаптамақ!

* * *
Аяғын басар кердеңдеп
Аспани жақтан келгем жоқ.
Ақикөз, апайтөстерге

Тегімді бермен телмеңдеп!
Жақсыға еріп марқайдым,
Жаманды көріп қартайдым.
Еңкейсем, деме «еңкейдің»,

Шалқайсам, деме «шалқайдың».
Көңілім менің – əппақ ай,
Əппақай бұлтқа батпағай...
Сабырым менің – сары алтын,

Мінезім менің мақтадай.
Олжаға оңай түсетін,
Өзін жеп, өзін ішетін,
Жеміске жеңсік ұқсаймын.

Уылжып іштен пісетін.
Үркектің көрсем үйірін,
Бүлкілдей бастар бүйірім...
Сыртына сырын алдырмас

Ішімде жатыр иірім.
Көрінсем, кешір, кейде асқақ,
Бейіл жоқ менде бейбастақ.
Тілімді тістей қоямын

«Ірімін мен де!..» дей бастап.
Опасыз жерде ой қозғап,
Опат та болған кей боздақ...
Ұятымды алам оятып,

«Ұлымын мен де!» – дей жаздап.
* * *
Аурудан айық, емге көш,
Айналсаң мұздай мүсінге:

Адамның бəрі пенде емес,
Ібілісі де бар ішінде!
Болмасын десең еңбек еш,
Еңсеңді жерге түсірме:

Адамның бəрі пенде емес,
Періштесі де бар ішінде!
Еркіңмен көн де жөнге көш,
Елірмей егде, кішің де:

Адамның бəрі пенде емес,
Пайғамбары да бар ішінде!
* * *
Ей, Арман!

Арман, арман, қайран арман,
Күн құшқан, аспанға ұшқан, Айға барған...
Аунайды-ау көңіл шіркін көк шалғынға,
Аумайды-ау өмір шіркін айдаһардан.

Ей, Арман!
Арман, арман, қайран арман,
Құшағын құмар қыздай жайған алдан.
Төсегі жиылмайтын келіншектей

Кешегі кербез күндер қайда қалған?
Ей, Арман!
Арман, арман, қайран арман,
Тəтті у ма ең тəнді, жанды жайлап алған..,

Не шықты көңіл буын көпсіткеннен?
Не шықты көсемсініп сайрағаннан?
Ей, Арман!
Арман, арман, қайран арман,

Тағы бір шықсаң етті жайнап алдан?!
Бүгінде құл болдың-ау қу құлқынға
Бүгінде пұл болдың-ау майдаланған.
Ей, Арман!

Арман, арман, қайран арман,
Жел де жоқ, желік те жоқ бойда қалған.
Кермиық дүниенің кең сарайы
Кеткен бе аулақ көшіп айналамнан?

Ей, Арман!
Арман, арман, қайран арман...

Адыра қап адырлар атан кеуде,
Көкжиекке Күн байып батар демде.
Ақ төсекте өртенген арудайын
Ай сəулесі шомылып жатар көлде.

Сылқымын-ай, сұлудың суда ойнаған!
Бүлкілін-ай жүректің гүл жайнаған!
Табиғаттай айналдым суретшіден
Айдың бетін алтынмен шимайлаған!

Оңашаны жандай бір олқысынған
Желпінеді желемік оң тұсымнан.
Су бетінде ойнаған мың-сан теңге
Тоғжан қыздың аумайды-ау шолпысынан!

Осыншама ғажайып жарасымға
Қанасың ба қас қағым арасында?!
Қолды-аяққа тұрмайтын жас баладай
Қойып кеткің келеді қара суға!

Селк ете ғап секемшіл атырабы,
Тігісінен қара су қақырады!
...Əлімсақтың əуесек əуізінде
Ай сəулесі шомылып жатыр əлі...

* * *
Қараспанға қар жаудырдым шілдеде.
Қараша күз қарайлап тұр іргеде.
Жар басында жаңғырығып жан дауысым,

Жаратқанға айтпақ болдым бірдеңе...
Жаратқанға жете алмады дауысым.
Жаңғырығым кезіп кетті тау ішін.
...Жаһаннамға жанын қиған жан аз ба

Жарық күнгі жалғыз жұтым ауа үшін?
Жағалаудан жарық іздеп бір кеме
Жарым түнде жанталасып жүр неге?
Мен туғалы менің ғазиз жүрегім

Тұрып жатыр түннен бетер түрмеде.
Бөлеп қойып үлде менен бүлдеге,
Қызығымды қияр ма едім гүлге де, –
Көңілімді жықпай жатыр түн неге?

Көкжиектен шықпай жатыр Күн неге?
* * *
Мені қалап, мені ұғатын жан бар ма?
Мейіріме қанығатын жан бар ма?

Оңашада қалғанда бұл жалғанда,
Сағынатын, қамығатын жан бар ма?
Қолтығымнан демейтұғын жан бар ма?
Есіркейтін, елейтұғын жан бар ма?

Періштедей пері соққан пендесін
Желейтұғын, жебейтұғын жан бар ма?
Мені сүйіп, ұнататын жан бар ма?
Жылататын, жұбататын жан бар ма?

Құдайына құлдық ұрып, құзырын
Құбылаға құлататын жан бар ма?
Қолтықтағы қос қанатым талғанда,
«Қош, дəурен...» деп Қорымжайға қонғанда,

Екі кештің арасында елжіреп
Еске алатын,
Кеш қалатын жан бар ма?..

Кімге керек мұңды өлең, қайғылы өлең?
Көк жүзіне көз салсам, Айды көрем.
Ол да бүгін бүркеніп бозғыл бұлтын,
Жасырғандай бір тылсым жайды менен...

Қарап едім жұлдызға ақшамдағы –
Жанарынан тұр екен жас тамғалы.
Көкіректі барады күрсін кеулеп,
Көңілімнің тұнығы ласталғалы.

Тастаған ба түтін мен тұман ыстап,
Көкжиек те көшкендей тым алыстап...
Жанарыма кім қарап жайымды ұқпақ?
Қабағыма кім қарап құрақ ұшпақ?

Қар боратып келгелі қараша күз,
Халімізді бажайлап бал ашамыз.
Енді қашан жүреміз алшаң басып?
Енді қашан күлеміз балаша біз?

Аш қасқырдай жаланып мына қысың,
Жұт кезіп жүр жұтынып жұмақ ішін...
Енді қашан жер өңі қайта кіріп,
Енді қашан келеді Жылы ағысым?!

* * *
Қандай кінə бар дейсіз құба таңда?
Күліп шыққан күн бізді жұбатар ма?..
Құлдық ұрам Құдайдың құзырына,

Құбылаға құлқымды құлатам да.
Қандай кінə бар дейсіз мына бізде,
Көзін сүзсе қу көңіл құла дүзге.
Мединелі баз кешіп мекенінен

Мезгіл ауып барады-ау, сірə, күзге...
Қандай кінə бар дейсіз батқан күнде?
Қуандың не,
Күлдің не,

Шаттандың не?..
Жас шылаған жанарым жаутаңдайды
Жас қабірді жастанып жатқан гүлге.
Қандай кінə бар дейсіз бұл жалғанда? –

Жазған құлы Құдайдың күнде арманда.
...Тағдырыма мың мəрте тəуба айтамын,
Қайта түлеп табиғат бүр жарғанда.
* * *

«Өлсем, орным – қара жер сыз болмай ма...»
Абай.
Жаралмаған темірден тегім менің,
Кімге керек күлгенім, егілгенім?

Көңілімнің жаңбыры жауар кейде
Көктемдегі бұлттай ебіл-дебіл.
Бауырынан сөгіліп бар болмысым,
Босана алмай жатады тордан құсым.

Жан-дүниемнің қалауын айтпай ұғып,
Қабағыма қарайлар жан, бармысың?
Керемін деп кеудесін əр тасқынға
Үні өшіп қалғандай жартастың да.

Айдан Лəйлам түспесе Мəжнүнді іздеп,
Қайдан келсін қаңғырып қалқаш мұнда.
Жапан түзде жаңғырып дауысым қалар,
Жапырақта жаудырап тамшым қалар.

Ақ мұнарда адасып қайың қалқа,
Көк мұнарға көміліп тау, шың қалар.
Көп ұзамай көктемім күзге айналар,
Көзді арбаған көк көлім мұзға айналар.

Жапырақтай сарғайған шақта мынау
Жан бар ма екен жалғанда бізді ойланар?..
* * *
Жел тұрмаса қимылдай ма шөп басы –

Неге бүгін көңілімнің жоқ хошы?
Көлден безіп көкала үйрек, қасқалдақ,
Шыныменен ауғаны ма бастан бақ?
Көз жасыма, боз басыма боздаған

Мұздап қаны, міз бақпады көзқаман.
«Əпендіден айнымайды кейде Ақын,
Мінезіңіз беймақұлдау...» – дейді əкім.
«Өлеңіңді жүр-əй бүгін кім жаттап?» –

дейді маған бір доссымақ қылжақтап.
«Жазғаныңды кім оқиды, жазған-ау» –
Қатынның да бар тапқаны – қазбалау.
Неғылсын-ау мендей кезбе немесін,

Жинай алмай жатқан шақта ел есін.
Сенен өзге сенетін жан қалмады-ау,
Сен не дейсің Ақыныңа, Аллам-ау?..
* * *

Ең кемінде екі Исраил бар менде.
Ат басындай жүрегіме тар кеуде.
Тəй-тəй басып жүргеніммен бөбектей,
Əй-шайласып қалам кейде жармен де.

Екі аяғым бір-бірімен шалысар,
Екі иығым қан ұйыса, қарысар.
Екі қолым бір жағаға жармасып,
Екі Исраил бір-бірімен алысар.

Көмейіне қылғытқанша терең көр
Жарық күнде мені жалғыз демеңдер.
Екі бұлақ көзден көлге құйылып,
Екі құлақ екі жаққа елеңдер.

Хал-жайымнан хабар алсын қайдан қырт,
Маңмаңгер ек...
Мама ағашқа байландық.
Атқораның ақырдағы жемін жеп,

Айтақырда арғымақтай айналдық.
Дегбірсіздеу дертке дауа дарымай,
Ой да бүгін шашылып тұр тарыдай.
Жаны мұңнан жаралған ғой оның да –

Жабығымнан сығалайды жарық Ай.
Бөрімін деп бөтенсіген бөрік бас
Өле-өлгенше өгейсініп мені ұқпас.
Жөгі болмай, жөні түзу жан болсаң,

Жүрегіме жүрегіңді келіп қос.
Ісім түсіп көрген емес менменге,
Жазылмайтын ауруым бар ем-демге.
«Қап» дер ме екен қадірімді білгендер,

Көнілім алай-дүлей, ала-құла,
Ит құмар болып алды балағыма.
Қадалып ақ қағазға отырғанда
Қан ұйып қалмас па екен қаламыма?..

Күндердің бірі ақпан да, бірі шілде,
Төрт мезгіл төбелесіп жүр ішімде.
Алаңсыз бала кездер, қара көздер
Есіме түседі ылғи түн ішінде.

Сұрама басқа жайды күндіз менен,
Күн барда көріне ме жұлдыз деген?..
Жасай бер, жарық дүние,
ақындарын

Жылатқан,
Жұбатпаған,
Күлгізбеген!!!

Құйрығыңды қысып ап қыңсылайсың,
Кімге налып, кімдерден құн сұрайсың?
Əрі өткенге телміріп, бері өткенге,
Жүрегімді аяусыз шымшылайсың.

Көп қарауға көзіңе дəтім бармай,
Көлге өзімді боламын батырғандай...
Бір «қаңқ» етіп қоясың анда-санда,
Қос бүйірің қабысып, аһ ұрғандай.

Талшықтан да айырып, қоректен де,
Тағдыр шіркін сені де қор еткен бе?
Қарайғанға қол жайған қайыршыдай
Əрі өткенге қарайсың, бері өткенге.

Жібергелі қаңғытып иең сені,
Түсіңе енер жылы орын, үй еңселі...
Қуарып тұр түр-өңі тіршіліктің,
Суалып тұр заманның жиі емшегі.

Күннен-күнге барады құрып əлің,
Хал-жайыңды білмейсің кім ұғарын.
Аспандағы жартыкеш айға қарап
Жарым түнде жақпайды ұлығаның.

Балпан-балпаң басушы ең бағаң барда
Үй ішінде, көшеде, алаңдарда...
Сен адамға сенуші ең өлердейін,
Ал, адамдар...

Адамдар...
Адамдар ма?..

«Қазақтың жігітінен дос таба алмай...»
Ажалын торға түсіп, тосқан аңдай,
Қарайды екі көзім қарайғанға
У қосқан шарап толы тостағандай.

У қосқан тостағандай шарап толы
Қасірет, қажетіңе жарат мені!
Күйікті баса алмаған шарап па еді?
Биікті аса алмаған қанат па еді?!

Қазақтың дос таба алмай жігітінен
Несіне бордай босап үгітілем?
Тəңірден тəубе тапқан тағдырыммен
Талайдың тас жүрегін жібітіп ем...

У қосқан тостағаным, төгілмеші,
Қабырғам, қайыспашы, сөгілмеші.
Қайтейін, қарға адымым қарға малтып,
Қайтейін келмей қойса көңіл хошы.

Ай жалғыз,
Құдай жалғыз,
Мен де жалғыз...
Жақсыға жарымаған кембағалмыз.

Жалғыздың жауы да көп, сауы да жоқ,
Құдай-ай, енді қашан ел болармыз?..

Қабіріңді мен сенің таба алмадым,
Қанатынан қайрылды-ау тағы арманым.
Алыс-жақын маңайға жаутаң қағып,
Жас ірікті кірпікке жанарларым.

Қабіріңді мен сенің таба алмадым,
Енді маған кім айтар не амал барын?
Жамыратып жасымды қозыдайын
Алыс-жақын жерлерге алаңдадым.

Алыс-жақын жерлерді шалды көзім.
Жадау-жүдеу жапанда – жалғыз өзім.
Батар күннің қанқызыл жалқынына
Жабағы бұлт көнетоз малды бөзін...

Алыс-жақын маңайдың бəрі – ғайып!
Қорымжайдың қойыны – жарық, ойық.
Жан əкейдің қабірін таппаған соң
Жапан түзде жыламай нағылайық.

Жапан түзде жыладым ебіл-дебіл,
Орындалмай ойдағым, көңілдегім.
Тиянақсыз, тынымсыз тіршіліктен
Жерінгенім бұл, бəлкім, жеңілгенім...

Қоңыр желең жамылып кеш келеді.
Қоңырайып төңірек сестенеді.
Жер көрпесін жамылып жатыр үнсіз
Төмпешіктер елемей ештеңені.

Қорымжайда кім қалар түнемелге?
Түңілгенде не дермін түмен елге?
«Əкесі жоқ жетім, – деп, – жер бетінде»
Мойыныма, ей, тағдыр, міне берме!..

* * *
Үстіне жамылғысын жаба алмай қыс
Жабырқап жатыр ма екен анам байғұс?..
Көл жақта көкала үйрек көрінбейді,

Жүр ме əлде көне жұртын таба алмай құс?
Қыр маңын қыдырыстап Күн шуағы,
Тырнаның қашан жетер сыңсып əні?
Күн батса, алқаракөк аясында

Тынымсыз жымыңдайды түн шырағы.
Көңіл де, көк те кір-кір, ала-құла,
Жас келді үйіріліп жанарыма...
Жатыр-ау, қайран анам жербесікте

Жете алмай қаладағы қарағына.
Қалғиды қарауытып Қабір маңы...
Көктемнің көн жібітер кəне ырғағы?
...Соққан жел Құбыладан,

қармен қоса,
Сөгеді, сөгеді-ай кеп қабырғаны!..
* * *
Өтеміз...

Мен де өтемін,
Сен де өтесің,
Жылайды бұлт та сауып жерге төсін.
Өртіңді уақытша үрлеп жағып,

Дертіңді уақытша емдетесің.
Өтеміз...
Сен де өтесің,
Ол да өтеді.

Бейітке белден асып жол кетеді...
Бөленген Жербесікке бөпетайын
Жер-ана өзі əлдилеп, тербетеді.
Өтеміз...

Сен де өтесің,
Мен де өтемін.
Жазулы пешенеңе пенде екенің,
Қалады көз ұшында дүние жалған

Жесірдей желбіретіп желге етегін...
Өтеміз...
Сен де өтесің,
Мен де өтемін...

Сарқылмағай мейірімің,
Айналайын, Алла.
Бізге деген бейіліңнің
Шегі, шеті барма?..

Жететіндей несібе бер
Ақыреттік жолға.
Күнəм болса, кешіре гөр,
Кешіре гөр, Алла.

Тəңірім деп табынайын,
Талабымды оңда.
Жарылқа деп жалынайын,
Құран ұстап қолға.

Жаза бассам құрығыңды
Мойыныма салма.
Жарық жалған – ғұмырымды
Жақсылыққа жалға.

Сақта дəйім бəлекеттен,
Тыныштық бер жанға.
Адамға тəн əрекетпен
Асығайын алға.

* * *
Сиынарым, сүйінерім – бір Алла,
Тылсым бар-ау,
Бір сыр бар-ay, сірə, онда?

Шоқ-шоқ болып өспейді ғой шынар да!
Топ-топ болып ұшпайды ғой қыран да!
«Бас кеспек бар, тіл кеспек жоқ» дегенмен,
Бала кезден талай таяқ жегем мен.

Дара туған кім бар дейсің дəуірден,
Жаратылған кім бар дейсің еменнен?!
Тірі түгіл өлі əруақ мақұлдар
Əлімсақтан Ақын деген атым бар.

Насаттанса – нəрестедей мəз болып,
Назаланса – найзағайдай шатырлар!
Ес білгеннен еншімді үзіп ептіңмен,
Жыр жолына жүрегімді жектім мен.

Ақыл-есі бүтін жандар əманда
«Ақын сөзі – құдай сөзі» – деп білген!
Базбіреулер «Басқа пəле, – деп – тілден»,
Ауыл-елден қиыр жайлап, шет жүрген.

Біліп айтам, тіліп айтам деп жүріп
Тірлігімде қанша зардап шектім мен?..
Тура айтам деп туғаныма жақпастан,
Тағдырым бар табанымен шоқ басқан.

Көзсіз ерлік кімге керек бүгінде
Көре-біле көкірегін оққа ашқан?!
Ақын тілін айтшы бірақ, кім кесер?!
Көппен бірге ол да адамша күн кешер.

Хан, патшаңа бас иместен, керексе,
Тəңірінің тек өзімен тілдесер!
...Сиынарым, сүйінерім – бір Алла,
Тылсым бар-ay, бір сыр бар-ay, сірə, онда?..

Шоқ-шоқ болып өспейді ғой шынар да!
Топ-топ болып ұшпайды ғой қыран да!

«Тілім» деймін...
Ішімнен іріңдеймін.
Атой салып, атылып шықпаған соң
Жұрт көзіне іріше ілінбеймін.

«Тілім!» деймін дауыстап анығырақ,
Оңала ма онымен халі бірақ.
Көрінгенге көксорпа көкпар болған
Көз алдыма келеді арық лақ...

Дүзде жүрсем – дүңкиіп дүрсінемін,
Үйге кірсем – күмілжіп, күрсінемін.
Қырты қыңбай қыртынан қыңырайған,
Тымырайған не деген тылсым едім?

Қаңқу ма еді қаңсыған – қалайтыным?
Тантуменен таусылды талай түнім...
Абай тойын тойлауым қай тойғаным,
Ауызыма алмасам Абай тілін?!

Ұлылықты осы ма ұққан түрім?
(Арқамызда бірталай жүк бар-тұғын...)
Қай балама міндірем «Мерседесті»?
Қай санама сіндірем Мұхтар тілін?

...Жайғастырып тастадық Жамбылды да.
Жабырқай ма, қайтеді жан-діл мына?..
Мұхтар мұңы ұялап көкірекке,
Абай əні жаңадан жаңғырды ма?

Бүгінгінің жарылқар байы кімді? –
Сахарамды сағындым – сайынымды...
Енді қашан жуамын айыбымды?
Енді қашан жиямын айылымды?

Қамал бұзып қай ұлым топқа кірер?
Қан-жыныңда жоқ əлде жоқ па жігер?
Енді қашан Абайым ақыл айтып,
Енді қашан Мұхтарым таққа мінер?!

«Тілім» деймін...
Жүректі тілімдеймін.
Тілімделген жүрекке ем таппасам,
Тірілмеймін!

(Райханға)
Кешіремісің, мұңлығым, кешіремісің?
Өшіремісің – көңілден көшіремісің?
Қайрылып келіп,

Қапыда айрылып қалып..,
Қайта бір жапқан есікті Несібемісің?..
Жек көремісің,
Жоқ əлде кектенемісің?

Көгершін пішін, көріктім, көктеме мүсін?
Далаға сыймай дал болған дəргүмəн едім,
Дауысың жетпей, шерлім-ау, шектелемісің?
Саған да маған мəлімсіз арғы жəйлары

Қалаға сонау қайдағы тағдыр айдады.
Даланың еркін ұлына қаңғалақ ұрған
Қаланың ерке бір қызы қарғы байлады.
Рухым демеп, денемнен биік тұр еді...

(Кім оған бірақ кезінде иық тіреді?)
Сүйкімді ме еді, кім білсін, сүйікті ме еді –
Сарғалдақ қыздың қылығы иітті мені.
«Сөкпегін мені, – дей алман, – сөкпегін мені»,

Кеудеңде жатқан шығар-ау өкпенің кені.
Өліп те өшіп, өртеніп, өзеуреп, өбіп
Еріте алмаса не істейін от демің мені?
Алдыңда, жаным, дей алман кінəмді жеңіл,

Алла ма, Сен бе –
Кім кешер күнəмді менің?
Жай ұқса кəні еркімен езілмей жүрек,
Айықса кəні дертінен тұманды көңіл?!

Үндемей мені өлтірдің... тілің қайда еді?
Құлқына қамап қойдың ғой құлындай мені.
Қуарған гүлдей болмашы, суалған көлдей,
Құбақан жүздің неліктен құбылмайды өңі?

Əлсін де əлсін дір қағар кірпігің ғана,
Ынтызар көңіл, қайда еді ынтығың дара?
Көнбей де сенбей, келіспей жүректің мынау
Кеудемді кеулеп, төсімді түртуін қара!

Ішіңнен іріп... илігіп иегің, демің,
Сүйемін дегің келе ме, киелім менің?
Көз жасың көлге айналып, көкем-ау, бір күн
Жағада жайрап жатпағай сүйегім менің!

Аллаға аян – қылығым теріс пе менің,
Тағдырдан озып мен пақыр не істеп едім?
Кеудеме басып,
Қоштасып,

Көріспек едім..,
Шоқан мен Мұғаш – қайда жүр періштелерім?
Даусымнан мына менің де дірілім басым,
Қолыңнан келсе, қор етпе ұрығымды асыл.

Солармен ғана жұбанар жүрегім менің,
Солармен ғана ұзарар ғұмырың, жасың...
Кешірші мені...

Жарты əлемге жар салғанша жоқты аңсап,
Жақсылармен жарасады мақтансақ.
Шаңырақты шайқалтады шайпау сөз,
Əруақты шақырмайды аттан сап.

Əруақты шошытады шолақ үн.
Əруақ – Елес,
Елес – ғайып қонағың.
Есігіңді –

Есінен бір шығармай
Елес торып жүргеніне тоба қыл.
Заман-жүйрік жеткізбесе Айқасқа,
Тəмам билік табаныңнан таймас па...

Қайтер едің,
Түн ішінде сол Елес
Түңлікті ашып, босағаңнан жəй басса?..
Батыр басқа,

Пақыр басқа,
Бай басқа –
Бақыт келіп қонар екен қай басқа?
Қайтер едің,

Түн ішінде сол Елес
Тебе бидей төріңе кеп жайғасса?
...Жайғасты да,
Жайды ұққандай біртүрлі

Жан-жағына жəймен қарап іркілді.
Маңғаз, мұнтаз, мамыражай қалпымен
Маңдай терін, мəйін жүзін сүртінді.
Ал, маңдайы...

Сізге өтірік, маған шын:
Қапелімде қайдан теңеу табарсың?!
Аспандағы Күн осылай жарқырап,
Ақшамдағы Ай осылай жаңарсын!

Амалы жоқ адамдайын созбасқа –
Əуезінде əуен басқа, саз басқа:

Сауал салма неге деп,
Көңіліңе көзім түсті көбелек.
Жігеріңді жеңген екен тілегің,
Жүрегіңе енген екен көне дерт.

Оны емдейтін əуел бастан жоқ айла,
Тамыршының тап баспасын тағы ойла.
Жаратқанға жан бергенше жай таппай
Ол аурудан жапа шеккен Абай да...

Ол аурудан мен де айықпас хал кешкем,
(Бір кісідей жазықсыз ем, жанкешті ем)
Жарығымды жалп еткізіп бір дауыл,
Тамырымды қиып түсті наркескен.

Жаным төрде,
Тəнім көрде...
Жер мен Көк
Алма кезек ақ бесіктей тербелмек.

Ал, қарағым, екінші рет енді мен
Терезеңнен телмірмеймін телмеңдеп.
Күн жиекке,
Енді екен деп Ай бұлтқа

Күні бұрын қамықпа да қаймықпа.
Жан дертіңе жаратушы жар болғай,
Ал, қарағым, жақсы жат та жайлы ұйықта..

...Үй ішіне жарық кірді ұрлана,
Балауыз шам жанып тұрды мұңдана...

Бұл өмірдің қыр-сырын кім ұғады?
Құбылады дүние, құбылады.
Шырай беріп Шығысқа шыққан Күнім
Неге беттеп барады құбыланы?

Бұл өмірдің қыр-сырын кім ұғады?
Суынады тіршілік, жылынады.
Теріскейден жел соқса тентексұрлау,
Терегің де теңкиіп жығылады.

Бұл өмірдің қыр-сырын кім ұғады?
Қу құлқынға неге адам құнығады?
Құрық салмас тағдырмен тайталасып
Құла дүзде дауысым құмығады.

Бұл өмірдің қыр-сырын кім ұғады?
Қашан көңілім тыншиды, тынығады?
Күмəн жұтып қойғандай үмітімді,
Тұман жұтып қойғандай шұғыланы.

Бұл өмірдің қыр-сырын кім ұғады?
Айы қайда аспанның, Күні кəні?
Кімге ұнайды –
Құдайдың құтты үні

Көкке қарап көңілдің ұлығаны?!
Бұл өмірдің қыр-сырын кім ұғады?
Қайда əлемдік ағынның ұлы мəні?
Сезім қашан қалғиды сезіктенбей,

Көзім қашан ұйқыға жұмылады?
Бұл өмірдің кыр-сырын кім ұғады?..
* * *
Бір шырқасам деп едім даусым барда,

Жаңғырығым жамырап тау, шыңдарға.
Үнім шықпай қалды ғой, үнім шықпай,
Құдай берген қуатым таусылған ба?..
Бір желпінсем деп едім өлеңменен,

Жан көрмедім жанымда елеңдеген.
Қоңсы қонсам қолымнан не келеді
«Самарқаумен»,
«Мылқаумен»,

«Кереңменен»?
Бір қуансам деп едім шын көңілмен,
Кісімсініп кіржиді кім көрінген.
Ұстатпай-ақ қойдың-ау дүміңді бір

Сұм дүние-ай, суырдай інге кірген.
Бір шалқысам деп едім жас шағыммен,
Армандаудан əріге аспадым мен.
Қайран күнім, қайрылмай кетіпсің-ау

Қайырласып тұрғанда қас-қағыммен...
Бір мұңдассам деп едім сүйгеніммен,
Аса алмадым абыржып, именуден.
Төңірегін сыбыр мен күбір жайлап,

Еңіреді елесі үйде жүрген...
Бір қауышсам деп едім жан досыммен,
Жібермеді қасиет қанға сіңген.
Біреуге кең, біреуге кем дүние

Келе жатыр осылай жалғасумен.
Бір марқайсам деп едім жырым барда,
Құлагердей құрыққа ілінді ол да.
Өтеміз бе шынымен бұл фəниден

Бір шипагер таба алмай шыбын жанға?.
* * *
Өмір, өтіп барасың қайрылмастан,
Өкпелідей заманға қайырым қашқан.

Жетегіңе ерем де жетімектей,
Етегіңе жармасам айрылмастан.
Қарай ма деп бірауық хал-жайыма
Шамам келмей жабысам шалғайыңа.

Талықсыған кезімде, талаураған
Су тамызсаң қайтеді таңдайыма?
Шабысыңнан жазбайсың жорғасымақ,
Жанұшырам жалыңа жармасып ап,

Құлқынына құзғынның құм құйылып,
Қалып жатыр қапталда қарға шулап...
Бірде ұғып өзіңді, бірде ұға алмай,
Өтемін бе ештеңе тындыра алмай?

Əй-шəйіме қаратпай ажал шіркін
Алмаса етті алқымнан бір күні, Алла-ай.
Өмір, өтіп барасың бұрылмастан,
Қызық қуып қыздайын қырым қашқан

Ашу басу айтатын шамаң бар ма
Адамдарға иттейтін ырылдасқан?
Қырық құрау, жүректі қырық жамау
Түңілтетін түбінде түрің бар-ау!..

Қабағың бір, қайтейін, ашылмады-ау,
Назарың бір, қайтейін, бұрылмады-ау.
Қара жердің түскенше қорабына
Көз қырыңды салсаңшы «қонағыңа»

Жалғыз аяқ жолымды жалғармысың
Жаһан кезген бабалар сорабына?..
* * *
Кейде менің кеудемде жын ойнайды,

Мені момын, жуас деп кім ойлайды?
Қарынбайдың қалтасын қағып-сілкіп,
Шыбыртқылап аламын Шығайбайды!
Кейде менің кеудемді жел кереді,

Жел кергенде жетім де ер келеді:
Қаратауды байлап ап қанжығаға,
Алатауды алдына өңгереді!
Кейде менің кеудемде сел жүреді,

Сел жүргені көзге үрей ендіреді:
Жұмақ жұртын жұқ көрмей жұмырына,
Тозақ отын топан су сөндіреді!
Кейде менің кеудемде мұң түнейді,

Қу тірлікті құлқынның құрты жейді.
Жағадан ап жарымес дүниені
Құрбан болған күндерім құн тілейді!
Кейде менің кеудемде...

Қазақта кім ішпеген бұл арақты..,
Қайтеміз жаттан іздеп кінəратты?
Шөлмегін қолындағы шошаңдатып,
Бір тойда бір қария «уралапты».

Ақаңа қанып алып көл-дария,
«Алға!» деп аттандапты сол қария.
...Жыландар жықпылына айналған ба,
Қырандар бір кездегі салған ұя?..

Көргендер көнекөздің өнегесін,
Немере, неменеге не демесін...
Құдай-ау, қашан, қазақ, көгересің?
Құдай-ау, қашан, қазақ, көбейесің?

Ер үстінде не демейді бұл көңіл!
Жер бетінде жекірмейді кімге кім?
Талайлардың кеудесіне жел үрген
Ерден кемі жоқ екен ғой мінбенің.

Көкіректі керіп тұрған сол желді,
Кеңірдекке келіп тұрған сол желді
Отыз тістің ар жағынан армансыз
Ағыл-тегіл ақтаратын кез келді.

Аузын буған қаптай едік кеше біз,
Бар болсақ та жоқтай едік кеше біз.
Ерге лайық берілмепті-ау еншіміз,
Елге лайық бөлінбепті-ау есеміз.

Ішімізді кеткен екен жел кернеп,
Желімізді етейікші енді ермек:
Мінберлерге шығайықшы «Мен, мен!» деп,
Мінберлерден түсейікші кердеңдеп!

Ал, ақтарыл, тіл мен көмей, ақтарыл!
Мінбеге шық –
«Ерге» қонжи,
«Атқа» мін!

Қайда əлгі... ақиқатың, ақпарың?
Қайда əлгі... қара пəпкің қап-қалың?
Аттан артық зат екен ғой мінбеңіз,
Ол жоқ жердің маңайынан жүрмеңіз!

Сандуғаштай сайраймыз-ау, сайраймыз
Мінбелерге шығып алып күнде біз.
Сөз оғынан талай қазақ жайрамақ!
Бұлтартпасыз бұл – ақиқат айдан ақ!

...Пайғамбардың Бұрағы да пырағы –
Қадіріңнен айналайын, қайран, Ат!

Күндізде де,
Түнде де,
Ақшамда да
Алла ақшаға,

Айналды ақша Аллаға.
Алла аузыма түседі, алда-жалда,
Тамағыма талғажау тапсам ғана.
Түнемелде жалғасып түс пен өңім,

Құдай жақтан ғажайып Құс көремін.
Қанатына сол құстың мініп алып
Тістенемін,
Өзіме күш беремін!

Қанатына сол құстың жармасамын,
Айды аймалап,
Жұлдызбен жандасамын.
Самұрықпен аспанда самғап жүріп,

Айдаһармен алпауыт арбасамын.
Қанатында сол құстың қалықтаймын,
Жаһан жүзін шарлаудан жалықпаймын:
Жерде жүрген апайтөс алыптаймын!

Суда жүзген нақ нəһан балықтаймын!
Қанатына сол құстың жабысамын,
Қалмаймын да талмаймын, тағы ұшамын!
Періштемен қанатты қағысамын,

Алла аулында Алламен табысамын.
Аллам ғана тыңдайды зар-мұңымды,
Аллам ғана билейді бар ғұмырды!
Жаратқанға жете алмай жүрген шығар

Мен сияқты талайлар жарлы, мұңды...
Алла аулына мен жеттім! –
Жаратқанға!
Қажымайтын, талмайтын қанат барда.

Сарайыңды таста да, ей, сабазым,
Самұрыққа сен де мін, қарап қалма!
Қолым жетті Аллаға,
Ақшаға да,

Ішің күйсе, тұз жала, Бəтша-бала!
...Айналамда ұшып жүр періштелер,
Айналамда ұшып жүр ақ шағала...
* * *

Аққуы аспанға ұшып айдынымның,
Жаңылдым есебінен ай-күнімнің.
Сарнадым cap қамыстай желді күнгі,
Қанбадым шəрбатына Лəйлі-мұңның.

Көзіме екі көлді мəймілдеттім.
Көрінбей көкжиекке, ай-күн, кеттің...
Көңілден көкала үйрек ұшқаннан соң
Көрінген көк түйнекті Лəйлім деппін.

Қамалдым қаңғып келіп торға құстай,
Аққуым көлден ұшты-ау, қолдан ұшпай.
Тілегім тіл ұшында тұтқындалып,
Жүрегім ыңырсыды жолбарыстай.

Айрылып аққуынан – алқасынан
Айдыным жатыр түсіп шалқасынан.
Мен жүрмін аспан-жердің арасында
Арадай арлы-берлі бал тасыған...

* * *
Айға арзу айтып ем аспандағы,
Аспанның да көзінен жас тамбады.
Бұлбұлдардың амалы біткен білем,

Қарғалардың заманы басталғалы.
Қайда, қайда гүлзардың таңғы ажары?
Бастан ауып кеткен бе бар ғажабы?
Қан сасытып маңайды жіберді ғой

Қарға менен құзғынның қанбазары!
Қайда құсым сайрайтын таңда ғана?
Жалған əуен жарай ма жандауаға?
Бұзылған үй қайтадан қалқая ма?

Үзілген жіп қайтадан жалғана ма?
Ұясынан ұшуға талаптанған
Балапанды аяймын балақтанған...
Қайран менің сайрауық құстарым-ай,

Қайдағының қолына қарап қалған!..
Жұмырыңа жұқ болмай шоқығаның,
Орманды аңсап, бауды аңсап оты қалың,
Сарайшықта сайраған боласыңдар,

Top ішінде торыққан тотыларым.
Шамам кемде,
He істейін шарам кемде?
Жайымды ұқсаң, жаратқан, жарамды емде.

Замананың амалын табамын деп
Зарлауыққа айналып барам мен де.

Шыда, шыда, сəл шыда, шыда, жаным,
Аман болсақ табармыз бір амалын.
Ағылады аузыңнан əлі-ақ ақ май,
Табылады тəңірден сұрағаның.

Шыда, шыда, сəл шыда, шыда, жаным,
Сонша неге түңілдің, тұраладың?
Есі бүтін перзенті емес пе едік
Екеуміз де Жер атты ұлы ананың?!

Шыда, шыда, сəл шыда, шыда, жаным,
Жұбанарың, əлі алда қуанарың.
О заманда бұ заман көріп пе едің
Жер-ананың емшегі суаларын?

Шыда, шыда, сəл шыда, шыда, жаным,
Сырт беретін кезі көп сыбағаның...
«Шыдам – құлдың құны» деп таусылғанда
Тауып айтқан сөзі бар ғұламаның.

Шыда, шыда, сəл шыда, шыда, жаным,
Шырқын кетіп сонша не жылағаның?
«Заман» деген əлі біз қу түлкінің
Қуып жүріп терерміз құмалағын...

* * *
Құдай берген ауруды емдетпедім,
Адам деген атымды пенде етпедім.
Көбелекше елігіп көп қызыққа,

Ебелекше еркімді желдетпедім.
Бір мінезбен өтуді мақұл көрдім,
Ауызынан сөз аңдып ақылды елдің.
Бас бола ма ертең деп бір қауымға

Жас балаға жақсының атын бердім.
Алданса да сан рет аңғал басым,
Сенім болды серігім, жан жолдасым.
Жалған ауып,

Жарық күн түн болғанша
Аруақ қолдап,
Жолымды Алла оңдасын!..

Азарланып, безерленіп əл-демім,
Өзімді-өзім танымастай халдемін.
Кеудем ішін емін-еркін еншілеп,
Ен жайлаған сияқты ма əлдекім?..

Еніп алған – не қарақұс, не құзғын,
Енді қайттім? Не бүлдіріп, не бұздым?
Жүрегімді –
Кеудемдегі керімсал

келгені ме жебір құсқа жегізгім?
Енген екен – жесін,
жұтсын,
қылғытсын

Кеуде кеулеп, көкіректі ұңғып шын!
Онсыз-дағы жүдеу, жадау, жүз жамау
Бұл байғұсты кімдер ұқсын, кім күтсін?!
Жүректі жеп,

Жанға ауыссын, жалмасын,
Қанға ауыссын,
Көні кепсін, қанбасын!
...Мен қарға мен құрбанымын құзғынның

Тақтан жеріп, мекендеген тал басын...
* * *
Уақыт өтеді,
Ай, күн қалады.

Бақыт кетеді,
Қайғым қалады.
Аққу ұшады,
Айдын қалады.

Бұлт көшеді,
Тауым қалады.
Күнім батады,
Таңым қалады.

Жаным ұшады,
Тəнім қалады.
Түтін ұшады,
Қазан қалады.

Адам өледі,
Ажал қалады.
Мəңгі тіршілік
Мазамды алады...

* * *
Қамап қойып ішіне тас қамалдың,
Тағдырымды табанға тастаған кім?
Енді кімге айтамын арманымды? –

Мен өзімнен бүгінде басқа адаммын!
Екі тумақ пендеге ылайық па?
Оны кімнен –
Тəңірден сұрайық па?

Өз болмысын жоғалтқан бейшараны
Хақтан өзге бұйырмақ кім айыпқа?!
Таққа бола,
Таласқан баққа бола

Кімнің жаны жібиді жат балаға?
Кешіре гөр ұлыңды, Аппақ Ана,
Кешіре гөр құлыңды, Хақ тағала...
* * *

Бұзбақ па кеуде – құлпымды,
Жүрегім неге бұлқынды?
Атымыз адам болғанмен,
Аяп та жатыр кім-кімді?..

Жүрегім – менің бунтарым,
Білмей де жүр ме жұрт əлін?
Несібең сенің қайда деп
Несіне ауыз жыртамын?!

Өртіңді өшір, бас, қалқам,
Жайыңды қайтсін жас, қартаң...
Онсыз да өмір сергелдең,
Онсыз да көңіл тас-талқан!..

* * *
Күле қарап заман тұр миығынан.
Елес көрдім ертеңнің қиырынан...
Ұршықтайын үйірген иірімнің

Шыға алатын емеспін ұйығынан.
Салып алып салбауыр түнді иыққа
Тірі болсақ, ілгері жылжиық та.
...Түсіп бара жатырмын шыңырауға,

Батып бара жатырмын тұңғиыққа.
Зар қақсаған не қайыр тіл-жағымнан,
Жұмағымды кім жұтты гүл жамылған?
Кім құтқарар ажалдың құрығынан?

Кім босатар заманның зынданынан?..
* * *
Табылар ма тағдырдан тілегенім?
Тəңірім-ау, кім жазар жүрек емін?

Қармап жүріп қайғыны құшамын да,
Таңдап жүріп тақырға гүл егемін.
Осы ма еді ендігі жетпегені? –
Шер жетелеп барады шетке мені.

Күздің күйкі күйіне күмп беремін,
Күтіп жүріп жыл бойы көктемені.
...Таудан түсіп келеді тұман бері.
Көңіл шіркін онсыз да күмəнді еді.

Елес қуып кетейін ел жағалап..,
Қу дүние, қуыстан шығар мені!
* * *
Өмірдің арты – өкініш, басы – қайғы,

Өзен де өмір бойы тасымайды.
Боз бие – қу нəпсіге бой алдырған
Арқасын боз айғырдың қасылайды...
Өмірдің арты – өкініш, басы – қайғы,

Алмадай құрт кеулейді асыл ойды.
Баладай тəттіқұмар алаңдатып,
Адамды алдамшы үміт асырайды.
Өмірдін арты – өкініш, басы – қайғы,

Күннен нұр, Айдан күміс шашырайды.
Жақұт та көп алдайды көздің жауын,
Бақыт та бола алмайды басыбайлы.
Өмірдін арты өкініш, басы – қайғы...

Көктің көзі нұрланбай,
Суық қарап сұрланды Ай.
Мелшиеді дүние,
Мен бір оңып тұрғандай.

Кім түсінер мəн-жайды?
Кім алдымды болжайды?
Қарекетім қамығып,
Берекетім қол жайды.

Жазылмастан жан қайғы,
Санамда ой сарғайды.
Тəнім жасыл жамылып,
Жаным бүршік жармайды.

Жұрттан таппай жұратын,
Мұңға теліп мұратын –
Тоғыз жолдың тұсында
Томсырайып тұр Ақын.

* * *
«Қарағайға қарсы бұтақ біткенше,
Еменге иір бұтақ бітсейші...»
Зауалың бастан асты ғой,

Заманым, соны күтсейші?
Еменнің тегі – Емен де,
Қарағай тегі – Бəйтерек.
Шерлінің шегі шеменге

Айналып кетсе қайтер ек?
Иірдің аты иір ғой,
Қиынның аты қиын ғой.
Кешігіп келген бір бақыт

Кетер ме бізге бұйырмай?..
Соны ойлап басты зеңіттім,
Заңымен арғы затымның –
Шідерлеп атын Желіктің,

Шеңберден шық! –
Дүние шеңберінен!
Жараспайды ақынға жерде жүрген.
Екі бірдей аяғын ербеңдетіп,

Босанбай ма бөбек те жөргегінен?!
Шеңберден шық!
Сөзімді намыс көрме.
Запыран жұтып,

Қайтесің зар ішкенде?
Кіндігінен байланған Жер-анаға
Шеңберінен шығады Ғарышкер де!
Шеңберден шық! –

Шебінен өрмекшінің.
Кімге керек шерменде шерлі өксігің?
Мен көксеген көкте бір Құдірет бар,
Сол киеден өзіңді көрмекшімін.

Шеңберден шық!
Тентек қыз, текті құрбым!
Беймəлім бір əлемге бетті бұрғын.
Оңашамен дос болмай, көрмеймісің,

Тамашамен тағы да өтті бір күн.
Шеңберден шық!
Шығып кет шектен былай!
Əдірем қалсын өлеңсіз өткен күн, ай!

Батырлардың дəу пірі – Дию болса,
Ақындардың əупірі – Көк пен Құдай!
Шеңберден шық!
Фариза, шеңберден шық!

Серік іздеп қайтесің сергелдеңсіп?
Түу биікке шарықта!
Ал сонан соң...
Екі кездей табарсың жерден меншік...

Шеңберден шық,
Фариза, шеңберден шық!

Жадымнан шықпай жарлы күндерім,
Жабықсам, жылап жолығар.
Қайран да қайран тағдырым менің,
Қалың да қалың соры бар.

Жүрегім көнбей ақылға кей күн
Жүзімен ойнар семсердің.
Арманы бұлдыр ақын ба деймін
Əлемде мынау ең шерлің?

Өңімде – ойран, түсімде – бүлік
Өрттейін өршіп бел алған.
Қырық жыл қырғын ішінде жүріп
Бір күнім бар ма демалған?

Қасарып баққан халі бар меңде
Қақпанға түскен қасқырдың.
Тағдырды тəркі танығанмен де
Басымды тау мен тасқа ұрдым.

Кім керек етер мендейді бүгін,
Қашқалы қашан қадірім.
Білмеймін...
Жəне келмейді білгім –

Қалады қайда қабірім...
* * *
Тағдырым-ай,
Тағдырым-ай,

Тағдырым,
Таңдайыма тамызсаңшы таң нұрын.
Тəңір сыйын талшық етсем деп едім,
Жақсылыққа, амал қанша, жарлымын.

Тағдырым-ай,
Тағдырым-ай,
Тағдырым,
Жаратқанның тəн алып па ең жарлығын?

Қара жүгін көтерсем де қайғының,
Ала жібін аттамадым арлының.
Тағдырым-ай,
Тағдырым-ай,

Тағдырым,
Тақуаның тыңдармысың зар-мұңын?
Енді қашан басылады жаңбырым?
Енді қашан ашылады жан гүлім?

Тағдырым-ай,
Тағдырым-ай,
Тағдырым,
Қайда қалды қамсыз, мұңсыз бал күнім?..

Тапқан бағым аялсыз да баянсыз,
Татқан дəмім, қайтейін-ай, қанжылым.
Тағдырым-ай,
Тағдырым-ай,

Тағдырым,
Айта беріп неғылайын барлығын:
Тағы қанша келетұғын қалды күн?
Тағы қанша көретұғын қалды мұң?..

Сен жоғалма, Сенімім, сен жоғалма,
Сен жоғалсаң бойыма ем қонар ма?
Анау-мынау демейін, алдыменен
Кедей менен керексің кембағалға.

Көлігім мен қосарда көшімді елге
Көнбей, қонбай кеудеме кесірленбе.
Анау-мынау демейін, алдыменен
Жетімдер мен керексің жесірлерге.

Дерт алғанда,
Өзекті өрт алғанда
Ермей қойып... кетпейін ерте арманда...
Анау-мынау демейін, алдыменен

Ғаріптер мен керексің кемтарларға.
Сен жоғалсаң – жоғалам мен де бірге,
Жоғалам деп келмейді пенде өмірге.
Сенен артық сенімді серігім жоқ

Жеме-жемге келгенде Жерде, Күнде!
* * *
Ақынның қай кезде де ауыр жолы.
Қинайды қияметтік бауыр жоғы.

Арманда ақыл-ойдың азабынан
Жалғанда арқасы мен жауыр жоны.
Ақынның қай кезде де алыс жолы.
Қинайды тағдырлас дос, таныс жоғы.

Жолақ жон жолбарысқа жолықпаса,
Қайтсін ол қояныңды қамыс толы!
Ақынның қай кезде де ауыр жүгі.
Қаймана қайдан ұқсын қауым мұны.

Жарасын жүрегінің жалап жазар
Жалт ойнап жанарында жауын күні!..
Ақынның қай кезде де жаны жалғыз,
Көшпейді көзінен мұң, маңынан күз.

Тірлікте тірі екенін нағылармыз,
Өлген соң сағынармыз, табынармыз...
...Ақынның қай кезде де жаны жалғыз.

Бірден-бірге азайып отты өлеңім,
Көз мұңымен қарайды көпке көңілім.
Өткені ме шынымен жазғы наздың,
Өткені ме шынымен көктемемнің?

Бірте-бірте барамын салқынданып,
Бар қызуым біткен бе балқып, жанып...
Əншейінде ойнайтын жалтыл қағып
Түсіме де кірмейді алтын балық.

Жылауық та емес-тін жырым бұлай,
Шіркін, сылқым көктемнің шырын күні-ай!..
Жұртқа жымын білдірмес жырындыдай
Адасқақ та емеспін бұрынғыдай.

Бірден-бірге барады күйім келмей,
Шоң желкеме шөмеле үйілгендей.
Қайда кеткен гүлдерім қызыл-жасыл?
Қайда кеткен күндерім құйын-желдей?

Серілігім азайып, сергелдеңім,
Өлең болып барады енді ермегім.
Енжар тартқан еңсемді, беу, дүние-ай,
Ерінімен еркенің емдер ме едім...

Өңешінен өте алмай өткелеңнің
Көз мұңымен қарайды көпке көңілім.
Шыныменен жеткені-ау қоңыр күздің,
Шыныменен өткені-ау көктемемнің.

Бірін берсе құдайым бірін бермес.
Дүние дəмі дəйімі шырын келмес.
Қайтсем ғана халімді түзеймін деп
Тірлігінде тірі жан тыным көрмес.

Сол тірінің бірімін қатардағы
Тағдыры бір халықпен, татар дəмі.
Дəуірімнің емеспін дарабозы,
Қауымымның емеспін қаһарманы.

Санатынан табылар сан егестің
Елден шыққан ерекше жан емеспін.
Көсегелі көсемсөз – жыр емеспін,
Көшедегі əсемсаз – əн емеспін.

Аттылы емен,
Жаяумын,
Жəй ғанамын,
Жамалдағыр бес ешкі айдағаным.

Киіз үйдің ішінен Күн аулаймын,
Ақбоз үйдің сыртынан Ай бағамын.
Телегейдің түбіне шым батамын,
Қу медиен құрдымға тіл қатамын.

Құба белге басымды байлап беріп,
Құла желге жасымды құрғатамын.
Екі кеме құйрығы ұстатпайды,
Қара нанды қаужасам, тіс батпайды.

Көңілімде жатады көктем күліп,
Көкірегімде жатады қыстап қайғы.
Қайманаға беймəлім халім, əлім,
Қарайғанға ұрынып нағыламын?

Алда-жалда азуын қайрай қалса,
Айдаһардың аузынан табыламын!
Аспан елін аралап ақын көңілім,
Ауылына Алланың жақын келдім.

Қамкөңілдің дəрі іздеп дəрменіне,
Қара жерге сыймаған Пақыр – менмін!

Телегей теңіз бүгін долыланып,
Жағаға жатыр сойқан салып анық.
Қара күш қайырылады, майырылады
Қанатын қара тасқа соғып алып!

Толқындар жайдақ мініп қайратына
Жағаны келе жатыр жайратуға.
Жерде ме, аспанда ма,
Бір бұла күш

Теңізді тайқазандай қайнатуда!
Түсініп болмайтұғын құлқын адам
Теңіздің сұсы суық, сұрқы жаман.
Не деген жабайы күш, анайы күш

Жағаны жағадан ап жұлқылаған?!
Толағай толқындарға тола батып
Тапқандай жантəсілім жаралы уақыт...
Əй-шəйге қаратпастан бір Алпауыт

Теңізді келе жатыр домалатып!
Мұндайда қайтіп аман жан қалады?
Бетіне қара судың қан тарады.
...Кеменің опат болған жарым-жалғыз

Басыл, теңіз, өзеуреп, өрекпімей,
Өнебойы кімдерге керек дүлей?
Тағы да бір тулайтын кезің келер,
Терістіктен Түстікке жел өтті ғой,

Басыл, теңіз, өзеуреп, өрекпімей.
Өзгереді бұл өмір, өзгереді –
Дауылды да аңсайтын кез келеді.
Тілсіздерге Уақыт тіл береді,

Үнсіздерге Уақыт сөз береді,
Өзгереді бұл өмір, өзгереді!
Алқынбағын, жарқыным, алқынбағын,
Сабаңа түс,

Сабыр тап,
Салқындағын.
Толқындарың ұқсайды арғымаққа,
Арғымақтың сипайын алтын жалын,

Алқынбағын, жарқыным, алқынбағын.
Сойыл тиген сотқардай нақ басынан
Дауыл тынып,
Жел де ертең сап басылар.

Дүниеде дəл мына өзімшілдеу
Басылмайтын ештеңе жоқ та шығар...
Көкке бір кез жетуді мақсат тұтқан
Айырылады таулар да асқақтықтан.

Əмір Темір əлемді атышулы
Ала алмады деймісің ақсақтықтан?..
Бас білмейтін асау да құрықталар,
Ыңғайына жығылып, ырық табар.

Басылмайтын өмірде ештеңе жоқ –
Құрғай-құрғай өзен де құрып қалар,
Ұмыт болар бəрі де, ұмыт болар...
Кім қалады, кім кетіп – Хақ та білер.

Қасат-қасат қар еріп, бақ та күлер.
Бүгін атқа мінгендер – жаяу қалар,
Бүгін жаяу жүргендер атқа мінер!
Кім қалады, кім кетіп – Хақ та білер...

Басыл сен де ендеше бағаң барда,
Басылмасқа, байғұс-ау, шараң бар ма?
Алдыменен керексің өзіңе-өзің,
Ал сонан соң керексің адамдарға,

Жамырасқан, жайнасқан
Жұлдызды аспан, айлы аспан,
Қызық-думан үй іші
Қыз-бозбала жайғасқан.

Ойынымыз – «Іңгіл-ай»,
Көңіліміз – гүлгүл-ай.
Ай сəулесін аулаған
Ақбоз үйдің түндігі-ай!

Сағынысқан, сарғайған
Жан-жүректі жалғайды əн,
Ай тамады аспаннан,
Бал тамады таңдайдан.

Ойынымыз – «Іңгіл-ай»,
Тұра бермес түн бұлай...
Мойыл көзді құрбым-ай,
Мойыныңды бұр былай...

Сыбырласқан, сырласқан,
Жымыңдасқан, мұңдасқан
Мұндай шақты, шіркін-ай,
Өткізбеді кім бастан?!

Ойынымыз – «Іңгіл-ай»,
Бері отыршы, жылжымай –
Құбылмалы екен ғой
Қыз мінезі, құрғыр-ай!

Өбектескен, өбіскен,
Көзін сүзген, көніскен
Сенің қайда Бекзатың?
Менің қайда Періштем?

Ойынымыз – «Іңгіл-ай»,
Бұла қыздың бұлбұлы-ай!
Мың күніне татиды-ау
Осы отырған бір күн-ай!

«Жақсы сөз – жарым ырыс».
Халық мақалы

Сырбай Мəуленовке
Ажал – аяз,
Тəн емес, жан қарыған,
Қарсы амал қапелімде бар ма бұған?

Қазақ деген ежелден ақын ел ғой,
Айрылып қалдың, қазақ, Сардарыңнан!..
Айрылдың Сардарыңнан – ардағыңнан,
Жүргенде жан бағумен, қарманумен.

Ананың құрсағындай қайдан болсын
«Кеңсайдың» арғы беті қар жамылған...
Сұңқылдап суық күнде жардан байғыз,
Сүйеніп көк сүңгіге қалғандаймыз.

Алдымен оққа ілігер, адым басса,
Біз неткен, ей, ақындар, сормаңдаймыз?!
...Қош, аға,
Қош, Сыраға,

Сардар аға...
Көзімнен сен де, сорам, сорғалама.
Біреуі ем соңыңа ерген сарбазыңның,
Сала бер салмағыңды Сары балаңа...

Хамит Ерғалиевке
Қапыда оқ тигендей қарақұстан
Қан-сөлсіз жатырмысың, кəрі арыстан?!
Жапан түз,

Жайнақы жаз,
Ойнақы қыз...
Қол бұлғап қоштасқандай бəрі алыстан.
Тарпаң ең тамырында қан тасыған,

Асау ең сипатпайтын арқасынан.
Ажалға айла бар ма, айқасқанын
Шалып қап, түсіретін шалқасынан?..
Ақ көбік, асау толқын – шаш таралмай,

Жатырсың кірпік қозғап, қас қаға алмай.
Жасындай бір жарқ етіп көктен қыран
Жартасқа өзін-өзі тастағандай!..
Ешкімге иліктенбей, билік бермей,

Тобырға тосыннан кеп киліккендей –
Тоғытып топан суды, тоған бұзып,
Арнадан асып барып күй біткендей!..
Бурадай буырқанған біртуарым,

Өзіңдей жыр оқиды жұртыңа кім?
Сарайдың сарқытына сұғын салған
Талайдың іші жұмбақ, сырты мəлім...
Алланың өзі құйған мүсінді асыл

Арулап періштелер ғұсылдасын...
Арыстан атып тұрып кететіндей
Əлі де сұсың суық, мысың басым!..
Табылып таланыңа таныс, табын,

Алдыңнан шығар ма екен арыстарым?..
Мəңгілік сапарыңа сайланыпсың,
Қош, Хама...
Қош, ақ жалды Арыстаным!..

17 желтоқсан, 1997 жыл.
* * *
Шəмші Қалдаяқовқа
Аспанға ұштың...

Жерде едің.
Қай жаққа қанат сермедің?
Белес пе, əлде көргенің?
Елес пе, əлде ергенің?

Ұшқан құс көлге қонбай ма,
Ұясыз, үйсіз тоңбай ма?
Қыдыр да болып бір күні
Қыдырып келсең болмай ма?

Жарығын іздеп жалғанның
Қара түн ішін қармандым.
Жол жаққа күнде қарайлап,
Сен жаққа мен де қамдандым.

Дертіме қандай дару бар?
Дегбірім қашан дамылдар?
Адасып қалды-ау аққулар,
Аһ ұрып қалды-ау арулар...

Айларға жылдар жалғанар,
Ай туар,
Көкте шам жанар.
Аспан мен Жердің арасын

Арманға бөлеп əн қалар...
* * *
Зейнолла Қабдоловқа
Зейнолла ағамыз жетпіске толған торқалы

той, мерекелі мезетте толассыз құттық тау лар-
дан соң: «Жетпіске келгім келген жоқ» деп қалып
еді. Осы бір ауыз сөз ойға оралғы болып, есімнен
шық пай қойды.

Жетпіске келгім келген жоқ –
Желкеме мінді жер мен көк.
Серқайрат күндер, қайдасың
Серілік құрған серуендеп?..

Жетпіске келгім келген жоқ,
Есікке төрден телмеңдеп.
Ернінің балын ұсынып,
Енді кім бізге ем бермек?

Жетпіске келгім келген жоқ,
Өзгеден озып, өңмендеп.
Желігіп жүрдім қанша жыл
Кеудемді желпіп, жел кернеп.

Жетпіске келгім келген жоқ,
Кім енді бізді тең көрмек?
Суатым қалды-ау суалып,
Қуатым кетті-ау белден көп...

Жетпіске келгім келген жоқ,
Көлденең көзге көлбеңдеп.
Немере менен шөбере
Ететін шығар енді ермек...

Жетпіске келгім келген жоқ,
Барады ішті шер кернеп.
Төменге түскім келеді
Төбедей биік төрден кеп.

Жетпіске келгім келген жоқ...
12 желтоқсан, 1997 жыл.

Рахманқұл Бердібаевқа
Ақиқатты мына бір аңғаршы, жұрт:
Ақсақал аз біздерде, шал баршылық.
Əлімсақтың əйгілі əлқиссасы:

Кəрі ағаштың ғұмырын жалғар шыбық.
Жас шыбықты – шаншылған қара жерге
Жалмауызға жалматып ала көрме...
Дуалы ауыз ақсақал керек бүгін

Жаны жапа, жүрегі жаралы елге.
Қыран қарар төменге шоқтығынан,
Қарға қалмас қарайған боқтығынан.
Ауыл азса,

Жер тозса,
Ау, ағайын,
Арамызда абыздың жоқтығынан!
Елге шығып кеңсенің бөлмесінен

Енді қашан, құдай-ау, кең көсілем?
Алтын қазып алатын заман қайда
Көне көздің көкірек көмбесінен?..
Қу далаға кісінеп құлын-сенім,

Құлазимын құрыққа ілінсе Күн.
Тоқсанға кел,
Жүзге кел..,
Кім елейді,

Тоқты ғұрлы болмаса құның сенің!
Ақыр-тақыр қағылған қаптағы ұндай
Өтіп жатыр аялсыз апта, күн, ай...
Шабағы жоқ шалжиған шалшық судай

Шал-шауқан боп қалудан сақта, құдай!
Əулиедей жамылған ақ шапанын
Жалғасы едім мен де бір жақсы атаның:
Жетпісіңнің желкенін көтеріпсің,

Аман болғай ақ кемең, Ақсақалым...
31 қазан, 1997 жыл.

Халық қаһарманы Қасым Қайсеновке
Асыққаннан алды-артына қарамай
Бұлт ішінде дөңгеленіп барады Ай...
Қаскең оған жан-жүрегін жаралай: