Арман жоқ сағынышқа жетелемес,
Селдетер сезімімді сетер елес.
Кереметің кеткен соң табындырып,
Келбетің де көкейден кетер емес.

Халық əні сияқты қайталаған,
Бір саз бар шырқалатын сай- саладан.
Алда күннің арманын көп айтады,
Басқа келген бақытын байқамаған.

Күй боп қалған күмбірлі күлкің елес,
Аңсарын аймалауды кім тілемес.
Адассам да сандаған сапарымнан,
Адасуым арманнан мүмкін емес.

Түсінерсің тірлікті санаң барың,
Жұмылғанша қашанғы жанарларың.
Қол жеткеннің бəрі де табысқа тəн,
Тек жетпеген істерің жан арманың.

Жапырағын жая алмас жалған бүрлер,
Құлпырады таң сайын алуан гүлдер.
Келер кездің бəрі де үмітке тəн,
Нағыз арман артыңда қалған күндер.

Желтоқсаным жеттің бе жыл айналып,
Көңіл толқып тұрғаны-ай ылайланып.
Күндеріңді күйіме қосайыншы,
Домбырамның құлағын бұрай қалып.

Желтоқсаным, жеттің бе бұлыңғырлап,
Ойың омбы қасат қар, қырың қырбақ.
Өтесің- ау жəне бір ажым сыйлап,
Кетесің- ау жəне бір жылымды ұрлап.

Желтоқсаным күтіп ем сені асығып,
Тастайсың- ау тағы бір бел асырып.
Туған жерге аңсарым ауа беред,
Көкіректен сағыныш кені ашылып.

Көл жастанып көсілген байтақ жерім,
Əндерімді кешіңде айтар ма едім.
Желтоқсаным, желіңді желмая етіп,
Жетаралға бір барып қайтар ма едім,

Қыраттардан із шалып атты аңшылар,
Табиғатқа сəн сыйлап ақ тамшылар.
Соғымбасқа шақырып бірін- бірі,
Күнде той боп ауылда жатқан шығар.

Сапар айы деп сенен сенім алып,
Ат үстінде тербеліп сері халық.
Кеш кірген соң кеңесін жалғастырар,
Меш түбінде қайтадан келіп алып.

Желтоқсаным аңсаттың сахарамды,
Күнде боп жатқан сахнамды.
Аңсаттың- ау ақ көңіл жандарымды...
Əрбір үйден табылар ата- анамды.

Болыпты бір сараң бай баяғыда,
Таяздан түбінде бақ таяды да.
Бір тоқты қимай күңнің қалжасына,
Бір жұтта сүйеніпті таяғына.

Боқ дүние ақыр басын жалмапты екен,
Мал түгіл ұрпағы да қалмапты екен.
“Тойдан аяған тоқтың топырақ боп,
Жанарыңа құйылып зарлатса екен. “

Ендеше тойдан тілек артылмасын,
Бабалар балалардан əн тыңдасын.
Сараңның салты бізге сарқыт емес,
Тірлікте өз тойымыз сарқылмасын.

Той, міне, бақыт гүлі ашылатын,
Ананың ақ шашуы шашылатын.
Той, міне, бабамыздан қалған дəстүр,
Шаттықты шарасынан асыратын.

Той, міне, əсем биге басатұғын,
Түсіндей түрленетін масатының.
Той, міне, бір өмірлік жиғандарын,
Ата- ана бір- ақ күнде шашатұғын.

Қазекем той дегенде сабылады,
Той қылмас торқа жиып не қылады.
Қамшының сабындай- ақ қайран ғұмыр,
Осындай күндерімен мағыналы.

Жайғандай айдынға кеп қаз қанатын,
Той, міне, аққу – ару назданатын.
Той, міне, азаматтар айдарынан,
Жел естірер желпініп мəз болатын.

Өмірді өнерменен жетелейік,
Аз күнде не қыламыз өте кейіп.
Қанеки, ағайындар, той шарабын,
Тостағанға толтыра көтерейік...

Тек өзіңдей түсінбейді қашандағы ел сені,
Əйтеу əр кез бір ауыр ой баса беред еңсені.
Текке кетіп жатқан жоқ па осы менің уақытым,
Тыныш жанның тырнағы да тез өседі деуші еді.

Тырнақ алып тұрғанымда сол сезімнен селт еттім,
Селт еттім де ертең жайлы ойлануға серт еттім.
Дəл енді осы “андағыңды шашпай көміп тасташы “,
Деген жардың кеңесінен жаным кейіп шер төктім.

Заман тыныш, тасыды ырыс, қайтеміз біз семірмей,
“Құлан ғұмыр “ жырғамайды тойған жерден шегінбей.
О, жалған- ай, менің қара тырнағымды қойғанда,
Бабалардың басы-дағы қалды емес пе көмілмей...

Арамзалар түбінде бір болады екен шын мазақ,
Түсіну де қиын тіпті тірлік деген сын ғажап.
Қара таудың баурайында тұратын қос кəрия,
Ұл мен келін дүние сап тартты өмірден тым азап.

Сойыл шіркін сорлыларға бұрын тиед емес пе,
Шал мен кемпір немересін айналдырып кеңеске.
Бес тауықтың жұмыртқасын тірлігіне талшық қып,
Жатты сол бір жапандағы жан баспайтын белесте.

Жығылғанға жұдырығын аямады тағдыр да,
Қарашада қызыл түлкі қар аралас жаңбырда.
Түн жамылып келді-дағы қырып біткен тауықты,
Бұлаң қағып кете берді бөленгенде таң нұрға.

Көңіл тасып бара жатты атқандай- ақ бақ таңы,
Залал салу қашандағы залымдардың мақтаны.
Бірақ-тағы, əзəзілдің белден аса бергенде,
Оны қарттың қағып түсті кеше құрған қақпаны.

Сыр сыйлайды сезінгенге дəуіріңнің дастаны,
Қоғам деген қайнап тұрған қара бастың қасқаны.
Қыран жоқта түлкілердің ашық деуші ем аспаны,
Міне, өмір өрнектері түсіндірді басқаны.

Ауысып шабысына текірегі,
Астымда ала құнан секіреді.
Ұшып түстім анадай жерге барып,
Жануар бір сүрініп кетіп еді.

Осылай омақасты батыр-екең,
Ат мінсе абайлаған ақыл екен.
Саудырап азу тісім түсті алдыма,
Шошып кетсем түс көріп жатыр екем.

Оқыс деген əрдəйім таяуда екен,
Енді қалған өмірде жаяу кетем.
Ертесі хабар келді ауыл жақтан...
Келмеске аттаныпты аяулы əкем.

Бір жолы біз саяхаттап шыңға шықтық тамаша,
Шыңда тұрсаң таулар-дағы сезіледі аласа.
Төрт түлікті дарқан дала дастарқанға ұқсайды,
Ақ бөрікті асқарларды аталарға баласақ.

Біреу жеміс беру үшін жейді өзіндік құрбанын,
Сондықтан да басқаларға бодау болу шын дарын.
Елітіп тым шаттансам да еске алдым, мен сол сəтте,
Шыңдарға да мынау таулар таған болып тұрғанын.

Əне сонда көз алдыма келе қалды жан ағам,
Ол мен үшін қиындықты саусақпенен санаған.
Бар орай мен мүмкіндікті баспалдақ қып жолыма,
Өзі көрген қырсықтарды қызығына балаған.

Бұл күндері сонау сайда егіндігін баптайды,
Əлі-дағы бар асылын маған ғана сақтайды.
Сондықтан да тек сезімін серік еткен сері іні,
Тұрмыс деген тұсауыңды ойланып та жатпайды.

Саяхаттап жүрсем-дағы бере алмадым саған қол,
Түсінерсің, шаршамайтын жан едің ғой, шамаң мол.
Өзің барда мен өзгеден сірə төмен тұрмаспын.
Ардақтым- ау, айналайын асқар тауым, аман бол.

Қанат бітсе қарға болмай əліңе сай қыран бол,
Деуші едің ғой, оған-дағы қажет екен шыдам мол.
Биігіне жердің шығу оңайырақ əрине,
Ал, ендеше ел биігі деген нағыз бұраң жол.

Мұны-дағы менен жақсы білесің ғой, жан аға,
Сені ойласам бір сағыныш орнай беред санаға,
Жауап беру қиын екен, қиын екен дариға- ай,
Халық деген қасиетті нағыз таудай данаға.

Санақсыз құмырысқалар қайшалысып,
Тынымсыз тіршілігін жатты жасап.
Бір кезде илеулерін басып- жаншып,
Шапқылап өте шықты атты жасақ.

Қарап тұрдым күңіреніп күйіне де,
Тағдырлары тапталды табандарда.
Теңдігі жоқ теңселген дүниеде,
Шамаң келмес істерге шараң бар ма.

Көптігін де көңілге тоқ санағам,
Берекесі олардың тастай бекем.
Өмірдегі кей істер ұқсамаған,
Толғандырып адамды тастайды екен.

Еңбекші деп жəне де ел мақтайды,
Ал, мен болсам шынымен жек көремін.
Тоғышарға қашанда тамақ қайғы,
Терең ұғым екен ғой тек дегенің.

Келер дейсің оңына бəр іс қашан,
Өмір мəнсіз өзіңді сəл ұстасаң.
Жақсы күндер кешуің қиын екен.
Жақсы көрген жаныңнан алыстасаң.

Жағадағы ақынға теңіз бүгін,
Тіл қатқандай оқы деп лебіз жырын.
Аунақшыған толқынға айттым сонда,
Жүрегімнің өзіңмен егіздігін.

Серік керек құлға да, патшаға да,
Бұлбұл мен Гүл сəн берген бақшаға да.

Мені көріп сыңарын есіне алды- ау,
Алысқа ұшты анау бір ақ шағала.

Бақытымсың бастағы бал қыз- құсым,
Сағынышым бір əнді салғызды шын.
Жараспай- ақ тұрғанын жаным сезед,
Жағадағы жартасқа жалғыз мүсін.

Телміремін теңіздің толқынына,
Малынғандай махаббат мол сырына.
Гүлдей жайнап жанымда тұрар ма едің,
Айқастырып қолыңды қолтығыма.

Көкжиектен көсілген көзімді алмай,
Күбірлеймін қасымда өзің бардай.
Теңіздейін тербеліп сезім балдай,
Телефонға қол салдым төзім қалмай.

Сұлу Сайрам құлағыңа,
Тағып қойған сырғам ба едің.
Аунар ма едім құрағыңа,
Айналайын, Құлжам менің.

Талқыға кеп Тəкеңдейін,
Сүйер ме едім жырдан керім.
Əшім жатқан əкемдейін,
Күй кернеген Құлжам менің.

Қабанбайдың таққан тұмар,
Төсінен тұр жыр атылып.
Хас-Күнесім жатқан шығар,
Бұрымыңдай бұратылып.

Бір барсам-ау жəйім түсіп,
Əсет əнін айтар ма едім.
Бір самауыр шайыңды ішіп,
Бір дем алып қайтар ма едім.

Ақ шағала ауылыңда,
Ататұғын таңым күліп.
Алмаң ба əлде аруың ба?
Жүр ғой əйтеу сағындырып.

Салмаң болып салынармын,
Бақаның боп табыламын.
Басқұрың боп таңыламын,
Шарапатты шаңырағым!

Қолдап, қорғап Қызай ана,
Сауық- Сайран құрған жерім.
Орда тіккен үйсін баба,
Құдыретті Құлжам менің.

Мен сені көп жыл тақтым қара салы,
Қара салы өзіме жарасады.
Талай таңға куəсің қаңтардағы,
Көрдім қанша биік пен аласаны.

Аман адам асудан сан асады,
Жарасады өзіме қара салы.
Қыздар берген ескірмес естелік деп,
Құрбыларым қалжыңдап қарасады.

Оларға қарсылық қылғаным жоқ,
Қызығы мол жанмын ғой қырларым көп.
Əйтеу менің қылт еткен қылықтарым,
Елестейді елдерге сырларым боп.

Қазан айы құс қайтты жылы жаққа,
Енді еркеңнің оқылар жыры жатқа.
Ақыл айтып жатасың, жаным аға,
Кейде тіпті түсіме кіріп ап та.

Қайтқан қазға тұрамын қимай қарап,
Сезім шіркін, кеудеге симай барад.
Топ- топ болып жүретін Жетаралдың,
Сағындырды шілі де шимай қанат.

Сағындырды сары күз сартақтайды,
Туған жері кімдерді аңсатпайды.
Əйтеу менің əнге əуес жүрегімді,
Шалқар елдің шабыты шаршатпайды.

Ұшып өткен төбемнен қаз қатары,
Жүрегімнің жыр отын маздатады.
Аға, саған сол сəтте айтқым келер,
Ар жағымда бөлек бір наз жатады.

Дұшпаным көп, жан аға, досым аз ғой,
Қуат берер ініңе қосын аз ғой.
Бекежаннан қансырап жатқанында,
Сəлем айтқан Төлеген осы қаз ғой.

Осы қаз ғой қалқыған Үліңгірдей,
Қанат қаққан менің де жырым бірге.
Қайтқан қазға ұқсайтын түйелі көш...
Ұмытқам жоқ солардың бірін мүлде.

Қалай, аға, бұл жылы қырдағы дəн,
Сый алдың ба далаңның сырмағынан.
Мынау біздің қапырық қаламызда,
Биылғы күз бөлекше жылдағыдан.

Леп еседі өзгеше өпкен желден,
Кей күндері сияқты көктем келген.
Күз көктемге ұқсаса несі жақсы,
Жеміс алу керек қой текке терден.

Мейлі қандай дегенмен қыс таяды,
Істемейді бұл күнде күш баяғы.
Отардағы оттарға мосы болар...
Үш қазақтың жаздағы үш таяғы.

Сан ойлар сабылысып санамда арман,
Жолдарға бастым қадам тарамданған.
Оңаша отырған бір сəтте мынау,
Сəлем хат жазайыншы саған, қарғам.

Жырларым шыныменен ұнады ма,
Шыдады ма төзімің сынағыма.
Жым- жылас жатқанымда ой түсіріп,
Назды үнің келе берді құлағыма.

Ай аттап, жыл жылжыды үндемедім,
Білгім кеп сезіміңнің бір дерегін.
Елесің ескірмейді есімдегі,
Қашан да қасымдасың күнде менің.

Адаспайды арманнан асықпаған,
Жаңа мың жыл қойыпты басып қадам.
Сияқтанад сырғалым сырымды айтсам,
Мен əлемге, ал, əлем ғашық саған.

Сəтті болып жылдың бас күндері де,
Бермесем де басқаға жүлдені де.
Алайда ай болды əйтеу бір жұмысым,
Ұмытылғандай болып жүргеніме.

Достықты қашан жаным ұмытқалы,
Көңілім, сені кімдер суытпады.
Сырымды білмей жатып сырғалы ақын,
Қалайша жатсынбады, жуықтады.

Жоқ сырымды білмейді демейінші,
Ақын ғой, ана ғой ол сенейінші.
Сырлары сыртқа шықпас сырлылар ғой,
Қызбен де дос болып бір көрейінші.

Келмейді кей істерді жіліктегім,
Есімде ессіздермен жініккенім.
Үндес боп сияқтанған сый табақта,
Күндес боп кетіп еді жігіттерім.

Жырларың жүрегімді айқара ашып,
Өмірге болғандаймын қайта ғашық.
Кетердей келешегім келбеттеніп,
Сан сұрақ мазамды алып тайталасып.

Жарым түн, ұйқым келмей отыр əлі,
Баса алмадым жүректің отын əлі.
Ай болды сенің салған хаттарыңды,
Күніне неше қайта оқығалы.

Тарғыл құм таңғажайып дала мынау,
Көркіңнен көзімді алмай қарадым- ау.
Тағдырың табиғатпен тамырласқан,
Түңілме, құмды түсін, қарағым- ау.

Таңданам баурайыңа таңдайланған,
Мұндайда сағым қуып самғайды арман.
Кім білсін кезіндегі керуеншінің,
Бейнесі ме, шөлі бір қанбай қалған.

Түйе өркеш, жолбарыс жон жоталарым
Ойыма ойпатыңнан от аламын.
Жырымды жолдарыңа ұқсатам да,
Сырымды саған бірақ қотарамын.

Жыңғылды, сексеуілді жылғаларым,
Сыйлайды сырлы құмдар жырға нəрін.
Жасылды жаны сезбес жансыздарды,
Келеді саған əкеп шырғалағым.

Бұйрат құм, бұйығы құм. Əжімді құм,
Нар тұлға тұрағым- ау назымды ұғын.
Жазымыш болса-дағы жазулы ұғым,
Əніңді əуелетем əзір бүгін.

Самалы сар даланың ескен ерен,
Керемет келбетіңді кестелеген.
Қорықпайын десем-дағы ештемеден,
Сені ойлап секем алып сескенер ем.

Қырқаңды қыдырдым кеп қызды табан,
Уа, құмдар, қойыныңнан көп ізді табам.
Өзіңді жетектеген жел секілді,
Уақыт та бастап барад бізді саған.

Ара татып гүлдің нəрін алғашқы,
Бал ғұмырдың бізге дəмі жалғасты.
Аралар мен ағаларға сүйеніп,
Бал татырып іштің талай таңғы асты.

Жолымызда жолсыздықтар бар талай,
Өте беру мүмкін емес байқамай.
Гүлге шыбын қонғанымен бəрі бір,
Бізге шырын бере алмайды қайталай.

Нəрін беріп кетті аралар талай мың,
Ақындарды араларға балаймын.
Балға тойған ішінде сан сарайдың,
Шыбын жаны шырылдайды талайдың.

Қалыпты-ау тағы күз келіп,
Бермейді уақыт бізге ерік.
Əлде нені армандап,
Əлде кімді іздедік...

Қалыпты-ау тағы күз келіп,
Құлпыртып өңін қыз көрік.
Сағынып жүрер жан əке,
Есіме тұрсыз сіз келіп.

Қалыпты-ау тағы күз келіп,
Жазылар жаңа күнделік.
Күдікпен күндер өтсе де,
Үміттен күдер үзбедік...

Қырларды кезген қуалап арман,
Ертең-ақ еркең шыға алад алдан.
Жапырақ жүрек қинайды жанды,
Сап-сары болып қуара қалған.

Жолаушыларым, жолыңды таңда,
Қанаттыларым, қайыспай самға...
Сары күз ауыр келері анық,
Сағынышы бар саналы жанға.

Ұша алған ұшсын, тоспашы, жаным,
Қолыңды бұлғап қосташы, жаным.
Сарала күзгі сарала қазда,
Барады айтып қоштасу əнін.

Осыдан жиырма екі жыл бұрын,
Қолына ұстатып тізгін- шылбырын.
Оқуға алғаш апарды əке,
Қара тайына мінгізген бір ұлын.

Кім болары ертең белгісіз онда,
Əйтеу бір нұрлы салғандай жолға,
Шаттанды шалқып,
Шіркін- ай деші!

Түстік- ау солай шиырлы ізге,
Ақ тілек- арман бұйырды бізге.
Дəл сол бір сəттер ойымнан шықпай,
Орала берді биылғы күзде.

Самалы күздің кекілін желпіп,
Əкелген əке мектепке ертіп.
Қара тай мінген сол қара ұл менмін,
Отырған бүгін «Күз күйін» шертіп.

Сол жолым екен қиыры құздың,
Əзірше əйтеу тұйығын бұздым.
Мінезіндей-ақ бұйығы қыздың...
Күндері қызық биылғы күздің.

Тірлікте мынау көрсек те қызық қанша мұң,
Тағдырдың ізі табынып өткен таң сағым.
Ақ мамықтарға бөленген тəтті арманым,
Аязды ақпан Алтайдың қысын аңсадым.

Бөрікті таудың көбікті сағым қырлары- ай,
Көрікті белдің көмкерген жақұт нұрлары- ай.
Шыршалы беткей ұларлы ұлы шыңдар- ай,
Ордалы жұртым ойыма түсіп тұрғаны- ай.

Қара гүлі еді- ау, гүлдердің ерек сарасы,
Ертегі ғұмыр Ертіс пен Қыран жағасы.
Шақшалы шалдың шарапат тұнған тұғыры,
Бақшалы таудың барады артып бағасы.

О, менің ғажап меруерт толы мекенім,
Сағынам əр кез зарыға аңсап жетемін.
Сезіндім бүгін, білмеуші ем бұрын не екенін,
Алтайдың қысы арудың түсі екенін.

Бөрілі белде қырандар самғап қияқты,
Жараған бура, жалды айғыр кетпен тұяқты.
Айбатын сыйлап Алтайдың қысы төсіне,
Тауларға сыйлы сыр беріп жатқан сияқты.

Қойларын бастар қарағай мүйіз серкелер,
Тер төгер əлі тебіні бөлек тентек ер.
Ақ сүңгі далам, елесіңменен еліте бер,
Шерте бер еркін күніңді енді, ертегі ел!

Ақ сұңқарлары ақ аюлармен сырласып,
Ақ бөкендері кеткен де шығар шыңды асып.
Ақ қайыңдарың аруың еді-ау, шын ғашық,
Ақ иықтармен қайтар ма едім мұңдасып.

Жерімнің жүзі қаңтарда қалың қаймақты,
Тарландар ізі тарихын айтар айбатты.
Ерімнің ерен ерлігін көріп қайратты,
Қызыға қарап қиылып талай ай батты.

Алтайдың қысын аңсайды жаным сағынып,
Маң далам мамық ұлпаларына малынып,
Тал- теректері сүңгіден моншақ тағынып,
Аруақты елге сыйлаған шығар ақ үміт.

Əуеніменен əлдилей тербеп əн сағым,
Өзіңде өткен балалық ғұмыр бал шағым.
Ақ жолға салған ақ шашу шашып алдымнан,
Ақ жорға мінген Алтайдың қысын аңсадым.

Киелі тауым кірлетпес жанды аршалым,
Сағындым сені шалдықтым біраз шаршадым.
Ойыма түсіп кетеді кейде барша мұң,
Ардақты анам - Алтайдың қысын аңсадым.

Келмейді ешкімді де ренжіткім,
Кейде өзім де елге артық ренжіппін.
Бағалай білер болсаң басқаларды,
Белгісі бойыңдағы бір ерліктің.

Келмейді ешкімді де өкпелеткім,
Өзім де өзгеге артық өкпелеппін.
Көңілінің көк айдынын көлбіретіп,
Сырласа сыйлағанды жек көред кім.

Келмейді ешкімді де кінəлағым,
Кей кезде мен де өтірік күле аламын.

Кім мəңгі араласам деп ойламас,
Өмірдің өзі ұнатқан Гүл алабын.

Келмейді ешкімге де міндетсігім,
Менің де жоқ шынымен сынды естігім.
Өзі боп ойлап соның түсінер ем.
Көрсетіп қалғанда ел күндестігін.

Келмейді ешкімге де жағымсығым,
Арайлап атқан əр күн таңым- шырын.
Қоңызбен де, қоймен де тағдырласпын,
Айналайын бұл менің жаным- сырым.

Келмейді ешкімге де жұмбақтанғым,
Досқа да, дұшпанға да сырды ақтардым.
Дүниеде қалған жоқ құпиялық,
Жаным- ау, сен несіне құндақталдың.

Қалтарыс қара жолда сұмдық толған,
Қашан да қасиетті шындық қорған.
Пенделік пейілдегі сенің сырың,
Кітап боп баяғыда шығып болған.

Тек қана аялай біл ақ таңыңды,
Ешкім де елемейді мақтаныңды.
Қалайда есіңе ала жүргенің жөн,
Қайталап өткен ізді жатқаныңды.

Өмірге енді бастан келе алмаймын,
Ендеше, өзімді-өзім неге алдаймын?
Кісілігі бар жанның түсінігі –
Жоқ дегенге əрқашан сене алмаймын.

Мені де біреу сағынар,
Саған да біреу табынар.
Оның да жолы табылар,
Тірліктің үш-ақ таңы бар.

Мені де біреу аңсайды,
Сені де біреу жүр күтіп.
Ол-дағы бір күн шаршайды,
Үмітін үрей үркітіп.

Менімен де біреу қоштасар,
Сенімен де біреу достасар.
Оған да біреу қосылар,
Табылар талай қос басар.

Мені де біреу жек көрер,
Саған да біреу кектенер.
Оған да біреу алаяр,
Сезімге сенім серт берер.

Маған да біреу қол берер,
Саған біреу жол берер.
Оған да біреу ой салар,
Дүние солай дөңгелер.

Жолдар мен жолдар жалғасар,
Қолдар мен торлар алмасар.
Біреумен біреу арбасар,
Тайдың ізін тай басар.

Маған да біреу еліктер,
Сені де біреу серік дер.
Ол-дағы озар ортадан,
Маңдайынан төгіп тер.

Менімен де біреу алысар,
Сенімен де біреу жарысар.
Омен де біреу танысар,
Табысар да қағысар.

Маған да айтар батырып,
Саған да айтар бақырып.
Ол-дағы шығар атылып,
Бəріне кеттік жатылып.

Салармын мен де əніме,
Қарарсың сен де сəніңе.
Ол-дағы сай əліне,
Нарық қосар нəріне.

Мені де тұрмас міндемей,
Сені де қоймас күндемей.
Ол-дағы жатпас үндемей,
Үміттің отын үрлемей.

Мені де біреу мадақтар,
Саған да сыйлы табақ бар,
Ойланып ол да алақтар,
Қайшыланып қабақтар.

Маған да, саған кісілік,
Оған да қажет кішілік.
Бəрімізге қашан да,
Ең керегі түсінік.

Пенделер аз ба ұятты,
Батырған бізге тұяқты.
Адамның басы алайда,
Дойбының тасы сияқты.

Мені де біреу жұбатқан,
Сені де біреу жылатқан.
Оны да біреу уатқан,
Жалғасар өстіп бұл ақ таң.

Мені де біреу тұр біліп,
Саған да біреу жүр күліп.
Бəр адамның бойында,
Қалай да бар бір күдік.

Үшеуміз сəні, еркем,
Қоғам дер алып құшақтың.
Кеше, бүгін жəне ертең,
Өмір деген үш- ақ күн.

Əніме салып сағына берем əрдайым,
Қалқам- ай, қазір білмеймін қалай хал-жайың.
Күбірлеп іштей күрсініп қалам кейде мен,
Есіме келіп күн сүйген күміс маңдайың.

Алмалы бақтың ауасы қалды- ау бұйырмай,
Шырынды шақты қиялдай берем шиырлай.
Жыр азық еткен жылдарға сыйлы сыйынам,
Құлазып өткен күндерде мынау құйындай.

Сарасын гүлдің таңдасам-дағы тірлікте,
Бір əнді шырқау қиын да болды бірлікте.
Қолдаса жүріп қоштастық жарты жолда біз,
Мəңгілік жарты екенімізді білдік те.

Ғазиз басыңды, қалам қасыңды аңсадым,
Бақытты кезім бауырыма басқан бал шағым.
Оянып түстен, ойланып іштен жатырмын...
Арайлап атты тағы да төгіп таң сағым.

Зырлаған ғұмыр, зымыран уақыт зулайды,
Жырлаған жүрек жылдармен бірге тулайды.
Бұлқынған өмір, сыбызғы сана сырнайлы,
Сыр тұнған көңіл сағыныш əнін тыңдайды.

(Моңғолия қазақтарының атажұртқа беталыс
көшін бастаған Сағат Зақанқызына арнау)
Шұбырған ел шулаған бала-шаға,
Бақыт қайда бəріне бара-сала.

Егемен ел бағытын енді түзеп,
Жатқан шақта басқамен санаса ма.

Əлди əнін əжесі салған жерден,
Балалығы адасып қалған жерден.
Кету деген ешкімге оңай келмес,
Кірін жуып кіндік қан тамған жерден.

Қадағандай тұс-тұстан сұғын қайғы,
Жаралы жұрт жанарын сығымдайды,
«Елге жетсең ұмытасың ертең- ақ», –деп,
Кеңес беріп бəріне шырылдайды.

Баян-өлгей баянды болмайтынын,
Əркімдерге айтады алмай тыным.
Құс біткеннің əуелі өз аспаны,
Болғанда ғана еркін самғайтын.

Түлік шулап, ит ұлып, ел бүлініп,
Бір басына түскенде ендігі үміт.
Ұлы көшті ұлы ана кетті бастап,
Қайдасың деп, атажұрт, белді буып.

Ертеңі үшін елінің еңіреген,
Көк жаулығы көк тудай желбіреген.
Асыл ана арттағы туған өлке,
Сағынышын, дариға-ай, жеңді немен.

Қандай ұлы даналық күшті ерлік бұл,
Қандай ғажап батырлық іскерлік бұл?!
Ердің жасын барады əйел сүртіп,
Деп ойлады кейбіреу түс көрдік бір.

Қотарылды ел солай Қобдадан да,
Абақ ана аруағы қолдағанда,
Дана ұран шақырды даласына,
Ана қыран қанатын қомдағанда.

Бүгін міне арайлап таң атқандай,
Білу қиын биікті қанат талмай.
Бақытына өзінің жаратқандай,
Білді ағайын ақсұңқар - Сағат қандай?!

Түсінді ел бəрін де кешегінің,
Ана жұртта жайнатты неше гүлін.
«Əйел бастар көш оңбас» деп айтылар,
Арты ашылды ауылдың өсегінің.

Арулары таң болып атқаны үшін,
Ата жұртта ел шалқып жатқаны шын.
Көшің болсын баянды, елің аман,
О, менің Алатаудай мақтанышым!!!

Сүйінер сүйікті елің,
Жапырағын жайған шынар.
Аңсатты- ау биіктерің,
Сұңқарлар, қайдасыңдар?!

Сандуғаш бола алар ма,
Сайраса сауысқаның.
Құздарға қонала ма,
Тауық пен тауыстарың.

Жолында пысықтардың,
Ешкіні ел серке дейді.
Жонында мысықтардың,
Тышқандар еркелейді.

Қашырға ер салғанмен,
Арғымақ бола алмайды,
Қырандар тұғырына,
Құмайлар қона алмайды.

Мың есек жарамайды,
Бір тұлпар тұяғына.
Мың торғай паналайды,
Бір сұңқар қияғына.

Дарыған жаныма құт,
Бабалар киесінен.
Бөрінің тəңірі артық,
Иттердің иесінен.

Тірлікте тең бе мүлде,
Орыны бар ұл-қыздың.
Жетпейді жалғыз күнге,
Жарығы бар жұлдыздың.

Төсінде төлдейді елік,
Таулар көп даналар аз.
Көлшікті көлдей көріп,
Жүзеді сарала қаз.

Алатау - құт берекем,
Десем де тасып, таяп.
Абай мен Мұхтарлардың,
Алдында асықтай-ақ.

Қан төгіп көрсе-дағы,
Ар төгіп көрмеген ел.
Арысын берсе-дағы,
Намысын бермеген ел.

Түлкілер қыран жемі,
Болса да айласы бар.
Ту қылар тұмарлы елі,
Сұңқарлар, қайдасыңдар?!

Ту қылар тұмарлы елі,
Сұңқарлар, қайдасыңдар?!

(Қария монологі)
Алматыдан ауылға келдім кеше,
Саңырау мен сақауды көрдім неше.
Ана тілде сөйлейтін жан таппадым,

Қолда қоржын, аяқта саптама етік,
Көрдім талай көшені таптап өтіп.
Құлазыдым, қорландым, намыстандым,
Қайран қала қалғандай жатқа кетіп.

Абайыңды білмейді, Мұхтарыңды,
Не қылайын бал-шырын жұтқаныңды.
Өзіңді өзің сезбедің құртқаныңды,
Жасқа шылап оралдым шыттарымды.

“Ана тілін “ сөйлеуден арланады,
Шалқаяды, шалалар шамданады.

Жүректегі тырнайды жан жараны,
Алатауға жаңғырар арман əні.

“Ана тіліңді түзе, тек, қарағым,
Еңбегіңді ел білер еске аламын. . . “.
Деген оймен сыйынып көшедегі,
Суретіне сұлтанның көп қарадым...

Ана тілге арналған күші кілең,
Арысымды арыдан түсініп ем.
Алматыдан аттандым ақырында,
Ахметтің мұңдасып мүсінімен. ...

Елді қайтып өзіңе қоса аласың,
Көрінбейді сыртынан дос аласы.
Ана тілің, дəстүрің – ана еліңнің,
Емес пе егіз екі босағасы.

Көкіректе тұншығып сан арманым,
Бақта жаттым ешқайда бара алмадым.
Немеремді иіскейін деген едім,
Яссауиден отауды таба алмадым.

Мен бір кəрі асудан сан асқамын,
Кірлетпедік біз бірақ ар аспанын.
Ештеңе етпес ендігі адасқаным,
Ұрпақтарым тек сендер адаспағын!..

Біздің ауыл сексеуілді, түйелі,
Иелі ел түйесімен киелі.
Құтты дала құдыретін қарашы,
Жыланы да аққа басын иеді.

Тарихтан көштің алдын иелер,
Жүк көтерер атандарын сүйеді ел.
Сиыр емес сүтіменен қадырлы,
Шұбатымен шырайланбас түйелер.

Сүтін сорып інгендерді басқа ұрып,
Тым орынсыз осқырынба, жас жігіт.
Кейде тіпті кеткен бе деп ойланам,
Мына елдің дімкəстығы асқынып.

Шаңырақты көре алмайсың қостардан,
Бұйда, бұрау бəрі-дағы тасталған.
Інгендері індет үшін қамалып,
Атандар жүр өгіз сынды бос қалған.

Тұғырың боп тұрған шақта Отаның,
Таудан даңқы артық емес жотаның.
Аузындағы нəрін жырып қайтесің,
Ертең жүгі артылатын ботаның.

Қиын күндер қия асырған күшімсің,
Түйелерім құдыретімсің, құтымсың.
Буралары буырқанған егей ел,
Құрсақ емес, ұрпақ жайын түсінсін.

Көңіл жыры- жүрек сыры от алар,
Болашақтың болса екен досы адал,
Ерініме шұбат тиген шақтарда,
Елестейді шөліркеген боталар. . .

Көп жедік қуат болар жұмыртқаңды,
Атырдық əуеніңмен тұнық таңды.
Жастанып мамығыңды лəззəттəндық,
Алайда бір арманың ұмыт қалды.

Ұлылығың кем емес ұлардан да,
Жетпейсің бе бұдан да ұлы арманға?
Кетпейсің бе алыстап адамдардан?
Ұя салып құздағы бір аңғарға,

Бола алмайды орынсыз күш бағалы,
Тірлік біткен күнде де тіс қалады.
Таланты бар талапсыз пенделердей,
Қанаты бар құстардың да ұшпағаны,

Балалығым, елесім, сағынышым,
Даралығым екен- ау жалыны шын.
Өмірде өлең қуып кеткендеймін,
Көңілінде қалған сол бір сарын үшін.

Шапқылап ағаш атпен өзектерден,
Гүл терген, шөмшек терген, тезек терген.
О, менің бассыз, бапсыз балалығым,
Бақытын бал дəуреннің тез өткерген.

Абалатып ауылдың Саққұлағын,
Тайынша мініп, тай мініп шапқыладым.
Жер ошақ пен желінің ортасынан,
Тамыр тартқан бал ғұмыр бақ шынарым.

Мысықты да күшікті асыратып,
Талай таңды өткергем асық атып.
Кеңесімен жыр қылып кемпірлерге,
Отыратын апамның басы қатып.

Көтеріліп қолпаштың тосы күнде,
Жатқан шақта таңданам тосын үнге.
Білім қуар кезімде ойын қуып,
Кетіппін- ау ойласам осы күнде.

Таяздардың болар ма талғамы бай,
Ессіздердің еркіне салма құдай.
Көбік сөзге көп сенер көңілшек боп,
Көп тістедім өзіңді, бармағым- ай.

Сахарадай құлпырған сана гүлі,
Адал, аңқау келеді дала ұлы.
Кейбіреудің шығарған бас бармағы,
Сияқтанат сығалар қарауылы.

Сезді жаным бермесін жат асылын,
Сезді жаным тастағы таса сырын.
Сезді жаным бір саусақ көрсеткенде ел,
Төрт саусағы бүгулі жататынын.

Барлық істі өзіңе бойлап парла,
Көрінгенге көсемсіп ойды ақтарма.
Ортан қолын көрсетсе кейбіреулер,
Ортаншы екем деп тағы ойла қалма.

Қу томарға сүрінген саңлақтарда,
Желмен бірге жүгірген қаңбақтарда.

Өмір атты өзенде қармақ барда.
Сену қиын, бауырым, бармақтарға...

Тойға да мініп баратын,
Қойға да мініп баратын.
Кезегі келе қалғанда,
Шана да сүйреп шабатын.

Толтырған тақыр тақымын,
Жарлының жалғыз атымын.

Бала да мініп алатын,
Дана да мініп алатын.
Деп мақтанып қанатым,
Бəйгеге де салатын.

Аяңмен толғар ақылын,
Жарлының жалғыз атымын.

Ешкімді тістеп теппеген,
Ішпегі терден кеппеген.
Оттаса алыс кетпеген,
Дұшпаны қуса жетпеген.

Айналып жүрер жақынын,
Жарлының жалғыз атымын.

Алақанат сауысқан,
Жауырынға жабысқан.
Жауыздыққа жол бермей,
Ауыздыққа қарысқан.

Арқалаған батырын,
Жарлының жалғыз атымын.
Тағдыр басып таңбасын,
Осы жолға салғасын.

Есек емес аттарға,
Жолда қалу - арға сын.
Бапсыз болсам болайын,
Атсыз ием қалмасын!

Керім өлке кез болатын кеш кірер,
Қоңыр дөңнен қоңыр кеңес естілер.
Қиялымды қытықтады сондайда,
Тау басында тайраңдаған ешкілер.

Ойнақтайды тастан- тасқа ойқастап,
Құз-қиялар түнереді ой тастап.
Жүргендігін ойлай ма екен осылар,
Сетерлері, серкелері қой бастап.

Биіктердің баурайында сонылап,
Ешкілер- ай, есептеген соны бақ,
Серкелердің арқасында сендерді,
Əлпештейді- ау,

Қылаулап келді қырықтың қысы,
Билеп тұр ойды бұлттың мысы.
Түлкілер түске кіреді тағы
Келеді-ау шіркін қызықтырғысы.

Ұшады самғап үміттің құсы,
Келмес-ау кімнің жүріп-тұрғысы.
Ақ жолға салып жіберші мені,
Ақ жорға мінген қырықтың қысы.

Үш қонақ кетті аттанып тезден,
Жиырма бес қайран шаттанып кезген.
Қырықта-дағы көктем күз бар ғой,
Дегенмен жылдар емес-ау жездем.

Қылыштың жүзі қырықтың қысы,
Тез келер жанның мұрыт қырғысы.
Екенін енді сезгендей көңіл,
Адамның айлар қырыт құрбысы.

Қырықтың қысы кеңесін шертіп,
Қыраулы бақта келеді ертіп.
Қарында ізім қалғаныменен,
Көктемі келіп кетер ме ертіп.

Келгенмен көңіл қылық қылғысы,
Өзіңе мəлім құрықтың күші.
Қырқаға шығып қалғаныңды ойлап,
Толғантар тоқсан қырықтың қысы.

Қаңтардың таңы қаңтарып тұлпар,
Салбурыныңа салайын сұңқар.
Ойлы да тойлы қырықтың қысы,
Өзіндік өмір əуенін шырқар.

Қылыштай қияр салымымды жер,
Деген бір оймен сабырың кірер.
Кез келіп қалған сияқты, құрбым,
Қастерлі күннің қадырын білер.

Қанатын қыран құс қомдағандай,
Самғайын биік күш сомдағандай.
Ойларымды онға бөлмеші уақыт,
Қырыққа дейін қыс болмағандай!

Бір бақытым болғаны ұлы Абайдың,
Жыр жақұтым алдымда тұрады айбын.
Тоқтар менен Талғаттай ағам барда,
Биіктікті басқадан сұрамаймын.

Танылмайды əлемге жанның бəрі,
Өркешімен өзгеше нардың нары.
Аласа деп сені ешкім айта алмайды,
Ағаң биік болса егер алдыңдағы.

Табиғатым даламның тауы сынды,
Жария етем жасымай дауысымды.
Мені ешкім танымауы мүмкін емес,
Əлем танып тұрғанда арысымды.

(Бокстан əлем чемпионы Ермахан Ыбырайымовке)
Əлділер сайысқанда əлемде мың,
Көрінді киелі елден нəр емгенің.
Түйені тулақша атқан тектілердің,

Құлшынып келіп бір кез құлаққа ұрдың,
Қауыпты бойымдағы ылақтырдың.
Сүйікті ерім-ай, деп жылап тұрдым,
Биікті əлемдегі тұрақ қылдың.

Тарихтан ер күші болған кеңес,
Көз алдыма көрінді қолдан елес.
Жұдырықтай жұмылса менің елім,
Жете алмайтын жеңісі болмақ емес.

(О. Сүлейменовке)
Олжас аға,
Орны бөлек арысым,
Ардағым-ай,

Аласұрған ар үшін.
Нар құзым-ай,
Шырылдаған жаны шын,
Жалғызым-ай,

Қара жерге халқым бір күн ту қадар,
Деп сеніммен тұла бойда тулады ар.
Тілегіңіз келіп міне текті елден,
Туды талай бұқа менен буралар.

Көк түрікті көк ту тіптен анықтап,
Күнмен бірге қыран ұшты қалықтап.
Олжасы бар халықтың бар ордасы,
Деген ойды ғасырлар тұр анықтап.

(Асаналы Əшімовке)
Дарыныңыз өнердің дəні емес пе,
Сахнада сай келген сан егеске.
Сайраның сарқылды деп кім айтады,

Қайғының қара үңгірін қаздыңыз- ау,
Таланытты тағдырға əкеп таңдыңыз- ау.
Нан керек болғаннан соң пенделерге,
“Жан бөлек “ екенін Сіз жаздыңыз- ау.

Мүмкін емес тағдырға мойындамай,
Күлкің елес болса егер ойың қалай.
Кетті ме Төлегеннің киесі атып...
Сотқар ұл болар бəлкім сойылға бай.

Сезіммен қарар халқым сетер ерге,
Өнерліні салмайды бекер өрге.
Барлығын шын өмірдің көрдің, аға,
Нар жүгін есекке артса көтерер ме?!

(Қанат Ислəмұлы бауырыма)
Қанатым менің, Қанатым менің,
Білекпен биік жаратып едің.
Ғаламға бастап ғаламаттарды,

Қанатым менің, талмасын топшың,
Арманыңды алға жалғасын жоқшың.
Қыран көзіңе қырау болғандар,
Қақтығыстарға қарғасын қоссын.

Саңлақтар қанша сапқа келмеген,
Бармақтар қанша баққа өрлеген.
Табысың таза-ақ, тəлейің тайқы,
Намысың ғажап жатқа бермеген...

(Əзілқан Нұршайықовқа)
Абайдан қалған əриə,
Талайдан қалған екен- ау.
Дариға-дəурен дəриə,

Арайлы арман таңғы үміт,
Жүректе жатар жаңғырып.
“Махаббат, қызық мол жылдар “
Шапағат бізге мəңгілік.

Тілінен бал тамызған,
Сезімнен сел ағызған.
Ата жолын көрсеткен,
Ақиқат пен аңыздан.

Көгілдір əлем көктейсің,
Ұжымаққа жеткейсің.
Арамыздан кетсең де,
Санамыздан кетпейсің!

Теңіз деген теңіз ғой,
Арман мен ой егіз ғой.
Өзен жайлы өзектен,
Өріледі негізгі ой.

Дейді досым сыр ақтар,
Өмірде сан сұрақ бар,
Өзен көлге құйғанда,
Ұмытылар бұлақтар.

Түс артынан кеш келер,
Тарихым бар дес берер.
Қар мен жаңбыр тағы бар,
Бұлақтарды ескер ел.

(Еркеғали Рахмадиевке)
Сырласып Мұқағалимен,
Шыңды асып кеткен қыраным.
Əлемдегі əр үйден,

Сұңқарлары тік ұшқан,
Саз-сахара гүлістан.
Тұлғаңызды өзіңіз,
Құйдыңыз əр дыбыстан.

Иіле қарап сіздерге,
Таңданамыз іздерге.
Симфония, опера,
Тыңдауға қиын біздерге.

Саз өрген сабаз қалпыңда,
Жолдарың жатыр артыңда.
Қазаққа ғана емес- ау,
Адамзатқа ортақ нар тұлға.

Күйкентай тышқан аулаған,
Қыранмын дейді аумаған.
Инелік қуып сонаны,
Тауықтар құрытты жаулаған.

Ұлыларсыз қайтер ек,
(ұрпаққа кеңес айтар ек).
Жел қуғанмен қаңбақты,
Желпінер соған бəйтерек.

Көтермес шыңдар бекер бой,
Айтпайсың артық бөтенге ой.
Неге өспейді десем ұсақтар,
Ұсақты қуады екен ғой.

Неге өспейді десем ұсақтар,
Ұсақ сөз қуған екен ғой!

Кіршіксіз сəби санасы,
Бүршіксіз болмас даласы.
Сорлайды жерге түскен соң,
Болмайды қардың қарасы.

Өзіңмен болып жүр мейлі,
Оныңды өзге білмейді.
Шуағында жүрсе де,
Күнді де біреу күндейді.

Күз келіп қызыл гүл кетер,
Солады дейсің кім бекер.
Өмірді көңіл сүйгенмен,
Көңілді өмір кірлетер.

Ана жер жүрегінің ауыр жүгін,
Ақтады алмас бұлақ дауылды күн.
Мұзтаудың жанарының жасындай боп,
Сел сезім жуып өтті сəуір жүзін.

Жал-құздардың сəн беріп сауырына,
Жалбыздардың нəр беріп тамырына.
Шарапат шарбатындай сыр сыйлады,
Ақ қайнар алмас-бұлақ ауылына.

Алмас – тұма, алмас – жыр, алмас-– бұлақ,
Талай бастау жолыңды жалғастырат.
Елжіреген ерлерім аман болса,
Желбіреген көк туың қалмас құлап.

Ерегесте ешкімнен жасқанбаған,
Ерімсің ел алдында асқан бағаң.
Серімсің əн-жырыңмен əлдилеген,
Атағың алты алашқа аспандаған.

Қайнары қасиетті талмас тұма,
Боздатып бозінгенін тауды асты ма?!
Мұхиттың мұңын шертіп алмас-бұлақ,
Ертістің арнасына жалғасты да.

Алмас – тұма, алмас-–ой, алмас – сезім,
Ашық айтты алашқа алмас сөзін.
Отан десе бойында қалмас төзім,
Алмас- жанар албаты салмас көзін.

Алмас- есім əке ойы, алмас – арман,
Алмас ақын жаралған алмас ардан.
Алмас- тілек ананың ақ пейілі,
Жақсылыққа жолдары жалғас алған.

Алмас ағып жеткенде Алатауға,
Алматы- ару сыйлады бала сауға.
Атын қойды ардақтап ақын Қасым,
Туылған күн бүгін сол ақ отауда.

Еркін есіп өмірде ескегіңді,
Əлдилей бер əн-күймен кештеріңді.
Елу жылдық ел-ана той қылғанда,
Бірге қосып тойлайық сексеніңді.

Өтінде өскен дауылдың,
Көбін көрген ауырдың.
Көзетіне ағаның,
Ізетіне бауырдың.

Куə болған бір ұлы ем,
Алақандай ауылдың.
Саған кеп аштым сырымды.
Салиқалы Үрімші!

Талай жерде тасып ем,
Талай жерде жасып ем.
Тосырқай, толқып келгенде,
Бауырыңа басып ең.

Гүлімді сенде ашып ем,
Нұрымды сенде шашып ем.
Арнайын асыл жырымды,
Айналайын, Үрімші.

Талайменен алыстым,
Талайменен таныстым.
Сен сездірдің қадырын,
Жақын менен алыстың.

Талайменен салыстым,
Талайменен жарыстым.
Таныттың сонда пірімді,
Айналайын, Үрімші.

Көкірегімді күй қылдың,
Сырларды ғажап сый қылдың.
Кимегенді кидірдің,
Сүймегенді сүйдірдің.

Иімегенді идірдің,
Тимегенді тидірдің.
Шəйдің көңіл кірімді,
Шарапатты Үрімші.

Бала едім, келіп ержеттім,
Сезімімді селдеттің.
Бабамнан қалған бесікті,
Бауырыңда тербеттім.

Шалқұйрығын шабыттың,
Төскейіңде терлеттім.
Əнін салып ел-көптің,
Дəмін білдім кермектің.

Толқыта жүріп жыр-əнді,
Таныдым ұра-жыраңды.
Туған жердей сезілет,
Аспаның мынау тұманды.

Қылығы ғой түлкінің,
Қыран қылар қыранды.
Құр бақаға қор қылма,
Жоңғарда жортқан құланды

Ерентау, Боғда – дара шың,
Саған артқан сағасын.
Қан мен тердің табы бар,
Қасиетті қаласың.

Бар атаның баласын.
Сияқтысың бір жұртым,
Нарқымды ұғар нағашым.
Жасырар ақын болмайды,

Ішіне бүгіп аласын.
Аяйтыным жоқ сенен,
Қане немді аласың.
Шындығым осы шырынды,

Əке!
Жолыңды жаттап едім,
Бетімнен қақпап едің.
Балауса баптап едің,

Шамамды шақтап едің.
Үмітің қалмасын деп,
Қиялың самғасын деп.
Түсірмей тартып келем,

Сенетін жалғызың ем,
Шөлдесең жалбызың ем.
Сайысты сан бұзып ең,
Намысты нар құзым ең.

Рухың өлмесін деп,
Жасымды көрмесін деп,
Алдымен бастым талай,
Жарыстың көмбесін көп.

Əке!
Мен саған тартсам деймін,
Ал кейде артсам деймін.
Теріме разы боп,

Тебіреніп жатсаң деймін.
Күнің боп шығайын деп,
Айың боп туайын деп,
Бойлатар борышыма,

Əке!
Қайғыға жасымапсың,
Қайратқа тасымапсың.
Қағажып қажығанды,

Қашанда қасыңа апсың.
Өзіңдей болайын деп,
Биікке қонайын деп,
Мастыққа жеңдірмедім,

Əке !
Күйші едің күмбірлі едің,
Шыншыл ең шың нұрлы едің.
Мерейім менің бүгін,

Сенің бір шын күлгенің.
Жүрмейтін маған, сірə,
Басқаға қатаңдығың.
Қуанам жолым болса,

Əке!
Талабың шыңдайтынын,
Түлегің тыңдайтынын.
Сен ерте сезіппедің,

Сағыңның сынбайтынын.
Жүрегің қашандағы,
Бір мен деп тулайтығұн.
Кезді осы аңсадың- ау,

Құлағың шулайтұғын,
Қалайда дəлелдедің,
Сұңқардан сауысқанның,
Мəңгілік тумайтынын !

Таң атты тағы күлімдеп,
Хат бастадым күнім деп.
Жақын жанның қадыры,
Алыстағанда білінбек.

Айтайын деген сырым көп,
Жазайын деген жырым көп.
Барасың- ау таң сайын,
Табынатын пірім боп.

Қарадым таңғы шолпанға,
Көрінер ыстық сол таңба.
Маған жыр боп жазылып,
Аман жүр қайда болсаң да.

Елесің еріп жаныма,
Келесің ойға тоңсам да,
Қанатым өзің қадырлым,
Қай биікке қонсам да.

Сағындым деген сөзден де,
Табындым десем шынырақ.
Жақын жүрген кезден де,
Барасың ғой шын ұнап.

Тұрсақ та дайым тілдесіп,
Аңсадым тербеп жыр бесік.
Сөз жеткенменен қол жетпей,
Жүрміз-ау жетім күй кешііп.

Алыс емес, аяулым,
Қауышар күндер жүздесіп.

Ауасын аңсап даланың,
Көркіне көз сап қаланың.
Жабырқау жалғыз күй кешіп,
Сағыныш əнін саламын.

Көкірек толы нала мұң,
Сен жаққа жиі қарадым.
Өткенді ойға салады,
Сыңар ізді əр адым.

Мен жаққа сен де қарағын,
Бақыттымын деп санағын.
Кермаралдай кеудеңе,
Жырымды гүл қып қададым.

Елесімді аңсап тұрғанда,
Есігіңді қағамын.
Бір көрсем-ау деп жүргенде,
Бір күні жетіп барамын.

Өмірде тағы айланып,
Өзіңді ғана табамын.

Көрген жоқ ешкімге де есем кетіп,
Төгейін сел сезімді нөсерлетіп.
Келісім керек емес, қажет кезде
Ел үшін етікпен су кешем бекіп.

Бағым да, бақытым да еліммен бір,
Жазамын сезіммен жыр, сеніммен жыр.
Өзіңнің өр мінезді өркеніңмін,
Қашанда қайта алмаймын тебіннен бұл.

Өскемін іні аялап, аға сыйлап,
Елімсіз керек емес дара сый бақ.
Аттанғанмын ауылдан ақ бата алып,
Артымда қасиетті қараша үй қап.

Қомдаған қанатымды халқым жебеп,
Ана елім салтың ерек, даңқың бөлек.
Ар алдында қоймайтын алтынды елеп,
Найзағайдай намысшыл нарқың керек.

Ана елім, асыл елім, ардақты елім,
Саз елім, сəлиқалы салмақты елім.
Қыранды елім, тұлпарлы жыр-əнді елім,
Шалқар елім, шат елім, шаңырақты елім.

Серт алдында сезімім сетер бүгін,
Білдік бəрі өзіңсіз бекерлігін.
Ойлағанда шыдамай кетем, күнім,
Сенен асқан биік жоқ екендігін

Ана елім айналайын ақ теңізім,
Басыма ұялатқан бақ негізін.
Жырдан гүлін ұсынған құрбандығың,
Мен болайын қабыл ал - нақ лебізім!

Шындығымды жасырайын несіне,
Бір хат жазғым келді сізге көсіле
Ұлы қорған төбесінде тұрғанда,
Ұлылығың түсті, аға, есіме.

Өз кезінде Сіз де осында болғансыз,
Балалықтан даналыққа толғансыз.
Нарқың үшін нар жолынан таймаған,
Халқым үшін Сіз де ұлы қорғансыз.

Ойлы жанға елмен жері егіз мұң,
Халық үні қашандағы негізгі үн.
Ақылыңды арнасына баладым,
Тебіреніп жағасында теңіздің.

Таулар қанша төсін жұртқа бермеген,
Баулар қанша саясын жан көрмеген.
Белдер қанша бетегесін қимаған,
Көлдер қанша жағасында ел шөлдеген.

Қырлар қанша гүлін берген есекке,
Ұлдар қанша ұйықтап өткен төсекте.
Жырлар қанша, сырлар қанша айтпаған,
Құлдар қанша алынбаған есепке.

Ана қанша ауыл үйден аспаған,
Аға қанша атаға ақыл қоспаған.
Ерке қанша ел үмітін тастаған,
Серке қанша сетерлерін бастаған.

Аспан куə, құс біткенге самғаған,
Халық бір-ақ, тек қыранын таңдаған.
Кезде мынау белгілі ғой бəрі де,
Дүниеде құпиялық қалмаған.

Жылдар жылжып, айлар анау аунаған,
Шын биіктер елді əркез баураған.
Ағалардың еңбегінің алдында,
Тарыдай боп сезіледі тау маған

Сараптаған өмір-өзен салмағын,
Сан ақтаған аналардың арманын.
Парақтаған парасат пен талғамын,
Ардагерім, асыл аға, ардағым.

Таң асырып тарлан көңіл тұлпарын,
Ертең не боп кетеді деп ұрпағым.
Тəңір таудың оң-солына көз салып,
Сұңғыла ойда отырсыз ба, сұңқарым.

Елім депсіз елу жылдың бойында,
Орда қамы орай бермей ойынға.
Алтыннан да ардақтысыз, ағажан,
Ақ таңдағы алтын неке тойыңда.

Еске түсер елу жылдық жолыңыз,
Ойлап-тағы үлгірмеспіз оны біз.
Қанша ұрпақтың ақ сапарын ашты екен,
Қалам алған қасиетті қолыңыз.

Болсаңыз да шырайы нұр шың бүгін,
Еске алғанда ескі күндер шындығын.
Түске кіріп түлететін шығар- ау,
Сұлубайдың əнін салған шіңгілің.

таусылмайтын талқы тың,
Бірге депсіз елімменен бар құтым.
Сағынатын кезіңіз де бар шығар,
Қабадағы қара қостың сарқытын.

Талай аңыз тағылым боп тарқаған,
Ерен еңбек ісіңізді ел алқаған.
Жоңғар төсін жүз айналған атпенен,
Кезіңізге куə Үліңгір – қарт анам.

Əшім ата күйін шертсе бір өрен,
Кеудесінде тербелетін гүл ерен.
Жүзіңізді жуып сұлу Сайрамға,
Жүрдіңіз бе қайтқан кезде Іледен.

Тарихқа тəлім болар талғамсыз,
Майлы-Жайыр, барлыққа да барғансыз.
Десек-тағы, адам болмас армансыз,
Салиқалы сара жолды салған сіз.

Алтай, Ақсу, Қашқар, Құлжа, Дəлəкең,
Бəріне де бір көзбенен қарап ең.
Маған егер бір күн тисе билігі,
Тəңір тауды сыйға бере салар ем.

Маған егер бір күн тисе билігі,
Тəңір тауды сізге бере салар ем.

Сақтап ерек “ел анасы “ есімін,
Көп ойлатып көп істердің кесімін.
Зүпира апай жүрген шығар зыр қағып,
Ағайынға айқара ашып есігін.

Тең көтеріп қиындықтар қинаса,
Жұрт жүрегін сездіңіздер сыйласа.
Елу жылда елге құйған шəйі да,
Сары теңіздей болған шығар жинаса.

Елу көктем, елу күз, қыс, елу жаз,
Шұғылаға шуақтаған елің мəз.
Тебіндеген тер төгуші болғанмен,
Сенімменен сертін берер сенімді аз.

Жарым ғасыр жаныма сыр құйғандай,
Жарасып тұр шертсек-тағы күй қандай.
Өзіңізге берекені белгі еттік,
Сөзіңізге ұйығандай имандай.

Ал, ағайын, жүрек сырын айтыңдар,
Бүгінгі сөз кеңес емес жəй тыңдар.
Елу жылдық шаңыраққа сəлем қып,
Елу шыны қымыз ішіп қайтыңдар.

Керегесі халқым менің керілген,
Уықтары ұландары тебінді ең.
Босағасын беріктеген сеніммен,
Телегей ел айналайын тегіңнен.

Ойыңыздың тереңдігін, кеңдігін,
Биіктігін жырламасын енді кім.
Нар жолында қалдырмай еш ел жүгін,
Таныттыңыз ерлігін де елдігін!

Жарқын жүзі жігер беріп ұрпақтың,
Төр төсінде көсіліңіз нұр тақтың.
Алтын неке жылдарыңызды тойлап,
Астанадан жырымменен гүл тақтым.

Ақыныңмын, жарасармын шарқ ұрсам,
Ақылыңмын, адасармын тартынсам.
Туған елім бар ағаның басына,
Келе берсін алтын неке – алтын таң!

Елім деген ерлерімнің басына,
Келе берсін алтын неке – алтын таң!

Келер дейсің оңына бар іс қашан,
Өмір мəнсіз өзіңді сəл ұстасаң.
Жақсы күндер кешуің қиын екен,
Жақсы көрген жаныңнан алыстасаң.

Жағадағы ақынға теңіз бүгін,
Тіл қатқандай оқы деп лебіз жырын.
Аунақшыған толқынға айттым сонда,
Жүрегімнің өзіңмен егіздігін.

Серік керек құлға да, патшаға да,
Бұлбұл мен Гүл сəн берген бақшаға да.
Мені көріп сыңарын есіне алды-ау,
Алысқа ұшты анау бір ақ шағала.

Бақытымсың бастағы бал қыз-құсым,
Сағынышым бір əнді салғызды шын.
Жараспай-ақ тұрғанын жаным сезет,
Жағадағы жартасқа жалғыз мүсін.

Телміремін теңіздің толқынына,
Малынғандай махаббат мол сырына.
Гүлдей жайнап жанымда тұрармедің,
Айқастырып қолыңды қолтығыма.

Көкжиектен көсілген көзімді алмай,
Күбірлеймін қасымда өзің бардай.
Теңіздейін тербеліп сезім балдай,
Телефонға қол салдым төзім қалмай.

Білмедім тəйір бақпа мұң,
Таңдандырды тапқаным.
Ит иіскеп кеткен дорбада,
Кім білген алтын жатқанын.

Көңілге тұрды келіп ой,
Қайтер едім жеп қойса.
Асап алар еді ғой,
Егер мынау ет болса.

Хаюуанға қадырсыз,
Біз таласар алтының.
Қоя алмаймын тағы үнсіз,
Сенде толған, жарқыным.

Түсім ғой, жəйін түнгі елес,
Адамдар нарқын түсінем.
Кеңессең, көңіл кірлемес,
Кісілігі бар кісімен.

Сырым бар айтар, Қасым-ау,
Орайы жүр ғой шын түспей.
Зырлаған ғұмыр осынау,
Ғасырлар көрген бір түстей.

Алтынды кімдер жырламақ,
Ажал есік қаққанда.
Тамағыңнан бір қалақ,
Сусын өтпей жатқанда.

Қасиеттеп халқымның,
Қастерлері еске ала.
Артықтығы алтынның,
Тазалығы тек ғана.

Болмаса болды нан қайғым,
Алтын ғой кені жерімнің.
Алайда теңей алмаймын,
Қадырыне елімнің.

Тартынып көрген жерім жоқ,
Талпынып келем бəріне.
Тар ойлы қылар сезім жоқ,
Тəлейлі болам əлі де.

Көктемді тойлап жүргенде,
Жаз да жетті-ау бірдемде.
Боз бала бір күн білерсің,
Қыз жатқанын іргеңде.

Ойнап жүрмін дегенде,
Ойлайтұғын шақ келер.
Сен қызыққан қыз ғұмыр,
Шаңырақты ап келер.

Серуенде жүргенде,
Керуенге қосылып.
Күле жетіп күлгенге,
Жол басарсың осыны ұқ.

Жаз келе жатыр дегенмен,
Қаз келе жатыр дегенмен,
Сая болар бəйтерек,
Іздеріме сенем мен.

Жаз келе жатыр дегенмен,
Наз келе жатыр дегенмен.
Сахна боп кетер-ау,
Сахарам аз ел емген.

Жаз келе жатыр дегенмен,
Саз келе жатыр дегенмен.
Айранға тойған ағайын,
Ойлан да толған дер ем мен.

Жаз дегенің ғасырдың,
Шуақты сəл ойы ғой.
Көктем қыздай асылдың,
Қырық күндік тойы ғой!

(Сұлтан Жанболатов пен Жақып Мырзаханов
ағаларға арнау)

Жанболатов жан аға,
Сəуле құйған санаға.
Ізіңді қуған інің ем,
Ілессем деп қараңа,

Тарих куə танаңа,
Басыңдағы бағаңа.
Артық болмас аспаннан,
Жұлдыз тақсам жағаңа.

Даңқың ерек далаңа,
Қарада болсаң хан аға.
Одан артық не керек,
Балайды халқың данаға!

Мырзаханов мырзаға,
Тəн емессіз Құлжаға.
Көп тарих көлісіз,
Тайпаласыз сынға да.

Таудың құны тарыдай,
Сіздей сырлы тұлғаға.
Ауылыңның таңымен,
Тыныстаған тың дала.

Кестеледің кешемді,
Сіңіп кеткен құмға да.
Елім ерек ерім дер,
Тек сол ғана шын баға.

Дəуір қалай шыңдасын,
Сыраға – бал, сынға – сын.
Сыйлай білген егізім,
Шыққан екі шыңға шын.

Басқа кімге шағынам,
Алдымда Сіздер тұрғасын.
Алтын кездік ішіне,
Сақтамаса қынға сын.

Ақын жоғы ақиқат,
Ойлайтұғын бір басын.
Сіздер ұқпай сырымды,
Халайық қалай тыңдасын.

Өзгеден биік өресі,
Балаймын елдің төресі.
Кезегі келген кезінің,
Əйтеке мен Төлесі.

Көзден жасы сорғалап,
Сөгілгендей көбесі.
Айналайын ағалар,
Не боп барат ел осы.

Маң даланың маңырап,
Қалар мекен төлі осы.
Ағайынның аңырап,
Сарқылар ма көлі осы...

Қайтерін білмей халық жүр,
Жүректері налып жүр.
Шекпен үшін шекіскен,
Ұлдан көңілі қалып жүр.

Бірін-бірі шалып жүр.
Айдаһардың аузына,
Өзін-өзі салып жүр.
Ағайын таз басынан,

Керек болды ақыл шын,
Керек болды батыр шын.
Елім деген егізім,
Қандай ойда жатырсың.

Ақыныңның арманы,
Ауызынан атылсын.
Іріген жұрттың іріңін,
Саналы жүрек сапырсын.

Келекеге қалды жұрт,
Берекеге шақыр шын.

Қарғадай боқтық қарасып,
Болымсызға таласып.
Өз көзін шұқып өз інің,
Жауыменен жанасып.

Бірін-бірі аңдыуда,
Тұлпарлары таң асып.
Сабаздарым сөз алмай,
Айтылмайды бəрі ашық.

Беттей елдің бағдары,
Сіздер екі қарашық.

Егейі елің сөзге ерді,
Жасыра алмас кез келді.
Қубас айғыр құлынын,
Мұжығанын көз көрді.

Бір атаның баласы,
Қалайша тозып өзгерді?
Өзін аяй білмеген,
Оңдыра ма өзге елді?

Əкбəрлəрдің қанына,
Зухалардың жанына,
Башбайлардың малына,
Келген күннің қадырын,

Ұмыта ма ел тағы да.
Ұрпақ азып атаның,
Дақ түсер ме арына.
Қыран қашан құйылар,

Түлкілердің таңына.
Мəстек мəңгі көмілер,
Тұлпарлардың шаңына.
Десек-тағы сол күнді,

Емес бүгін нан қайғы,
Ағайын ас таңдайды.
Сіздер жазған тарих,
Түсіндірген қандайды.

Шаңырақты екі уық,
Тіреп тұра алмайды.
Жақ-жақ болған жартылар,
Соны қашан аңдайды.

Қанаттының барлығы,
Сұңқар болып самғайды.
Деген сөзге есті ел,
Мəңгі бақи нанбайды.

Есептескен еріңнің,
Бағы тіпті жанбайды.
Мүддесіне аздардың,
Көптің жасы парлайды.

Жалғыз ағаш орманда,
Жалғыз кірпіш қорғанда.
Бола алмасын тарих,
Шын дəлелдеп болғанда.

Арда туған ағалар,
Кез ғой мынау желіккен.
Берекесіз белгіні,
Тарихтан көріппең.

Сезімге ерік беріп кең,
Осы жұрттың еріккен.
Бас пен жақты айыра,
Беретіні неліктен?!

Құмайды салса түлкіге,
Қалмай ма халық күлкіге.
Рулық пен жерлестік,
Айықпады-ау бұлты не.

Тауып берші еліңе,
Татулықтың кілті не.
Айналайын, ағалар,
Күн кешеміз күрсіне!

Тұлпар түспей жарысқа,
Сұңқар ұшпай алысқа.
Жастар жайы байланды,
Сүйем менен қарысқа.

Білімдіге жол берген,
Басқалар ұшты марысқа.
Кезек күтіп біз жүрміз,
Жақыныменен танысқа...

Қос өркеші түйенің,
Қос емшегі биенің.
Секілденген сетерім,
Егіз- екі киелім.

Домбыралы халқыма,
Басымды əр кез иемін.
Қос ішегі сіздер деп,
Аңсадым бір жүйелі үн.

Ақиқатты жақтайтын,
Ақындарың тиегің,
Берекені сақтайтын.
Күйге келтір күй елін,

Нұрлы қала - Астана,
Жырлы қала - Астана.
Жақұтындай жаһанның,
Сырлы қала - Астана.

Сəнді қала жайнаған,
Əнді қала сайраған.
Өсер елдің өркені,
Көшелерің қайнаған.

Тақты қала - Астана,
Бақты қала - Астана.
Шарапатты, шуақты,
Шаттық ана - Астана.

Биналары қаз-қатар,
Бикешінде наз жатар.
Отан жайлы ойласаң,
Махаббатты маздатар.

Егей елдің тілегі,
Егей елдің жүрегі.
Егей елдің тірегі,
Əлем сені біледі

Орманы нар –Астана,
Қорғаны бар Астана.
Жолдары бар əлемнің,
Қормалы бар Астана.

Кеңістігі көлбіреп,
Жеңіс туы желбіреп.
Елім деген ерлерін,
Еске алады елжіреп.

Ерлік жыры - Астана,
Елдік жыры - Астана.
Жақұтымсың тас қала,
Бақытымсың - Астана.

Ата берсін таңың ақ,
Жырға қосам жадырап.
Шайқалмасын ырысың,
Шарапатты шаңырақ.

Күнім сенсің - Астана,
Үнім сенсің - Астана.
Рухым сенсің - Астана,
Пірім сенсің - Астана.

Салтанаты сардардың,
Куəсі ақ таңдардың.
Баспанасы жоқ болмас,
Астанасы барлардың!

Қалжыңын өткізе алар қайын атаға,
Қастерлі қара тілді Қайрат аға!
Сағындым сел сезімді шақтарыңды,
Жүрушем айдыныңнан айбат ала.

Еліңе жарасады еркелігің,
Түбінде түсінеді тентек ұлын...
Серік қып сезіміңді селдей жөңкіп,
Жүрмісің жүзін жанып семсеріңнің.

Сағындым сара тілді сөздеріңді,
Сағындым күлімдеген көздеріңді.
Сағындым кең көсілер кездеріңді,
Өзіңдей көрінбейді өзге нұрлы.

Аунаттың талайларды боқтыққа сан,
Басқадан биік сендік шоқтық қашан.
Жұтаған жүйке тозып жұқсыздарға,
Сірə да тұра алмайсың соқтықпасаң.

Сөз бастап Құнанбай мен Отырардан,
Белең беріп шыңдармен шоқылардан.
Саңқылдап сандуғаштай сен сайрасаң,
Сорабын табатұғын соқыр арман...

Күніне қиып беріп жыр некесін,
Сиқырларға сыйлай сап сыр кекесін.
Ербол мен Ғұмырбекті екі жаққа ап,
Күйтіңде күлім қағып жүрмекенсің...

Намыстың нарын мініп сайран көрген,
Əділет үшін талай майдан жеңген.
Қайратқа қатын болу қандай бақыт...

Тізгінсіз тұлпарым-ау, мақтаным- ау,
Ерлікті ер жүректе сақтадың- ау.
Жанымды жаралайды жалғыздығың,
Мың Қайрат керек болған шақта мынау.

Бұлбұлын ғұмырыңның сайрат, аға,
Тіліңмен тексіздерді жайрат, аға.
Шыңға шығып шындық деп шырылдаған,
Сағындым мен өзіңді, Қайрат аға!

Қадеке, жүр екенсің шіркін қайда,
Сағындым сəттеріңді сыршыл майда.
Кей кезде сенің-дағы есіңе кеп,
Нағашың назын айтып қутыңдай ма?

Бойында Бохай деген көк теңіздің,
Өткелін көп ойлаймын өткен іздің,
Жүруші ек боз дөненді бусандырып,
Алды бар, арты жоқ боп өкпеміздің.

Əн салып талай таңды бірге атырдым,
Тамсанып талай кешті бір батырдым.
Жырынды жиырма бестің жырын жаздық,
Талаймен дəмін татып бір бақырдың.

Бірге аттап радионың босағасын,
Бір жүрдік жұмыстан қол босағасын.
Бөтенге бөрік ішін сездірмедік,
Секең де сыйлай білген дос ағасын.

Кездік- ау келісінше жай шаманың,
Күй тартып, күлін тарпып сай-саланың.
Қалайда қарамызға тоғытпадық,
Есірген еру елдің тайыншаларын.

Көрінгенді пір тұтып желікпедік,
Қайни мен Мұратбекке еліктедік.
Еркін де еркелетті ерік беріп,
Сертке жеттік мінеки сеніп келіп.

Сəл ғана болушы еді салақтығың,
Бұрымын ұнатушы ең тарақтының.
Үйрендік үлкендерден үлкен білім,
Қасынан қалмай шауып сан аттының.

Кеңдігің, даралығың, дарқандығың,
Төсетті ауыр жүкке арқаңды мың.
Шын жылап, шын күлетін адамдардың,
Ұнатушы ең шабытты шалқарлығын.

Түрініп қос білекті жайылып пəк,
Қалпақты артқа қарай қайырып сап.
Көсілуші ең тұлпардай көмбе көрген,
Сол күндер аңсадым- ау айырылып қап.

Қалайда бізге бөлек арайың бар,
Деуші едім кеңесіңнен алайын нəр.
Жып- жылы кірпішіңмен биіктеп ап...
Түскісі келмеуші еді ағайындар.

Дастарқанға əні мен жырын дəн қып,
Жымың қағып, жымпиып сырыңды аңдып.
Даму мүмкін қасыңда жүрген шығар,
Таңға жақын өзіңнен бұрын қалғып.

Берік кеп ортамызға төксе күйін,
Желік боп желпіндіріп өтсе құйын.
Сезіміңнің басатын серіппесін,
Бар еді- ау тамаша бір бөксе биің.

Талғам басқа, жол басқа, арман басқа,
Күндер кештік бір алла салған басқа.
Амалы да қалмайтын кейде бізге,
Ағиза мен Гүлденнің шамданбасқа.

Берекеміз достыққа бастар берік,
Аға болдық біз-дағы жастар келіп.
Жүруші едік Морида егіз төлдей,
Өлең оқып, əн салып асқарға еріп.

Қадеке, шіркін, қайда жүр екенсің,
Ойласам ортамыздың гүлі екенсің.

Селдеген сезімдегі жыр екенсің,
Сен деген жүректегі сыр екенсің.

Қос қоңыр дауысымыз күмбірлеген,
Бала едік, балауса едік бір бүрлеген.
Келмеске кеткен күндер көкейдегі,
Еріксіз еске түсіп жырды үрлеген.

Пəк сезім жүректегі алып ұшқан,
Кешегі бал күндердің таңын құшқан.
Ұлы қорған төсінде шығып алып,
Ұлы достық деп салдым сағынышты əн.

Жас жағынан ағасың,
Достарымнан дарасың.
Ерте оянған санасың,
Ерке туған баласың.

Елің берер бағаңды,
Ертелі- кеш аласың.
Момындардың қайтесің,
Қасып қотыр-жарасын.

Ойнатам деп оятып,
Алма ағайын санасын.
Əлі талай көрерміз,
Бұл тірліктің таласын.

Атаң тайған сан жолдан,
Сен де бір күн танасың.
Қай кеудеге өзіңнің,
Шырағыңды жағасың?

Көреген көп аңдиды.
Іш пен сырттың аласын,
Өз ойыңды кей шақта,
Өзгелерге таңасың.

Жаратар жас аз бүгін,
Шаң көргеннің шарасын.
Жүзігім деп жүрмей ме,
Кейде қасаң тағасын.

Шақтарында шалқыған,
Кім ойлаған шамасын.
Өз əлінше сүйретер,
Əр кімдер де шанасын.

Жақсы жігіт жауға да,
Артпай өткен жаласын.
Көңілге сай көздің де,
Көрсетейік шарасын.

Жалау болып тұра алсаң,
Міндетің сол жанасың.
Тұлпар болып туа алсаң,
Шаң боратып шабасың.

Қыран болып шыға алсаң,
Қиянға қанат қағасың.
Татып жүрміз талайдың,
Тартқан алға бал асын.

Ағайын кейде біз десе,
Ұмытар өз баласын.
Мейіріне еліңнің,
Енді қайтып қанасың.

Кезіміз келді əр істің,
Айырар ақ- қарасын.
Не іздесең тірлікте
Осы жұрттан табасың.

Тағдырыңның танасын,
Əлі талай тағасың.
Барлық тауда болмайды,
Көк тіреген дара шың.

Бізге берген ақ бата,
Алтын Алтай анашым.
Өткелі көп өмірде,

Біреу үшін шаласың,
Біреу үшін данасың.
Біреу үшін түк емес,
Біреу үшін панасың.

Кейде өзіңді ұмытып,
Күнбағыс боп қаласың.
Дегізбейік мына елге,
Неге өзгеріп барасың.

Берекемен ішейік,
Бейбіт күнгі жар асын.
Бауырларға үлгі боп,
Жол бастайық жаңа шын,

Ертең айтып жүрмесін.
Алдыдағы ағасын.
Ізге түсіп ілінер,
Бізге көзін қадасын.

Əлдилейік əнменен,
Туған елдің даласын.
Тіктейікші тірлікке,
Жігіттің көз қарасын!

(Мұратбек Тесебаевқа)
Мың тоғыз жүз тоқсан төрт, мамыражай май айы,
Бұл тірліктің төбемнен төгіліп бір арайы.
Қазақ радиосына диктор болып мен келдім,

Аңдып басып аяқты ақ орданы аттадым,
Елестерді ескірмес еске берік сақтадым.
Аты таныс болғанымен түсі бөтен адамдар,
Көрдім күнде «күреспен» күн өткеріп жатқанын.

Үрімшінің аспаны тұрады екен мұнартып,
Үліңгірдің таңдарын аңсап жүрдім құмартып.
Сары бинада сарғайып сағынамын ауылды,
Жүдеп жүрген жүрекке жырларымнан жүк артып.

Кейбіреулер қарайды қырыменен көзінің,
Кейбіреулер түртеді істігімен сөзінің.
Кейбіреудің аузы əрең жыбырлайды сəлемге...
Бəрін қойшы сондайда сарқылады төзімің.

Боз баласы ауылдың жүрегінің оты бар,
Алғаш мұнда келгенде аңғарғаны осылар.
Жардан асқан толқындар бірақ талдан асқан жөқ,
Тауық құсап сезілді өзінше кей тотылар.

Міне, осындай таңдардың талқысында жүргенде,
Бір адаммен сырласып сергіп қалдым бірдемде.
Өмір шіркін келбетті кездерімен тəтті ғой,
Не жетсінші тірлікте түсінісе білгенге.

Біздің алғаш аралас осы арадан басталды,
Қолдайды екен өзі де қорғайды екен жастарды.
Балдырғанға осыдан артық бақыт жоқ шығар...
Таптым əйтеу əреңге асу бермес асқарды.

Талайы да талғамы ұқсамайды басқаға,
Мен де талай жайсаңмен жолыққам сан қасқаға...
Əне соның бəрінен бөгенəйі бөлекше,
Кейде тіпті мінезі сияқтанад жас бала.

Бөліміне бас сұқсаң пейілімен қарсы алад,
Өмір жайлы сыр шертіп, өнер жайлы тамсанад.
Қулық ойлап көрген жоқ, саусағымен сан санап,
Керісінше жыр жазып, өлең оқып əн салад.

Не келсе де ойына бетіңе айта салады,
Көңіліне мен əйтеу балай бере даланы.
Кеңесімен жазамыз жүректегі жараны,
Бастықтығын ондайда өзі ұмытып қалады.

Қашан көрсең шынайы шырайынан жазбайды,
Əйел жайлы əн тартып, жыр оқыса маздайды.
Өсек айтып, өзгенің арғы жағын қазбайды,
Мынау жалған өмірдің сырын аша жаздайды...

Қапаланып, түтігіп, қысылмайды тарылып,
Ақтарылып ағынан жүре беред жарылып.
Əйтеу үзім əр уақыт əңгімеде болмасам,
Кезіккім кеп қарадай сағынамын зарығып.

Сая қылып осы алып бəйтеректің бұтағын,
Сыйлай жүріп сырғалы сырларынан ұғамын.
«Айтқан күні қайтар» деп жазып қояд тізімдеп,
Өзгеде жоқ өзгеше алсаң бірер кітабын.

Ғаламат бір сезіммен «Ғайни» əнін айтады,
Көңіліңді сергітіп, рухыңды байытады.
Өзі жақсы көретін адамдардың тойында,
Сахнаға сəн беріп ең соңынан қайтады.

Жан ағаның бойында бар бөлекше бір дарын,
Өзім ғана білемін өзге білмес сырларын.
Ерлері жоқ ортада есептеспегенімен,
Əйелдер жоқ ортада оқымайды жырларын.

Ұнатады арақты градусы жоғары,
Талғап ішіп тамақты майларынан соғады.
Биік жастап жастығын қиялдарға батады,
Ерте тұрып тəңертең кешінде жай жатады.

Сөзге құлақ аспасаң сен егерде байқамай,
Тəптіштейді тағы да əлгі жерін қайталай.
Сүймегенмен мақтауды, ұнатады баптауды,
Өмірінің базары өтері хақ тарқамай.

«Ойда болса бұл күнде алпыс жастың дарыны,
Бойда жəне бар тағы жиырма бестің жалыны. . .»
Өзі осылай айтады, басылмайды арыны,
Əйтеу қалай болмасын бар бөлекше салымы.

Мұқағали, Мұхтардың жырын бірге жаттадық,
Қадам бастым соңынан өзіме де бақ дарып.
Кеттік тіпті кей сəттер сырлас болып, дос болып,
Алпысыншы жылдардан əңгімелер ақтарып.

Сол кездерде еріксіз өткен күнге елітеміз,
Серкеміздің алдында біз дегенің еркеміз.
Қайникамал, Гүлайша апайларды еске алып,
Шекері бар кеңесті келістіріп шертеміз.

Мұндай сəтте жан аға бал-бұл жанып нұрланып,
Маңайына қарайды қырланып та, ұрланып.
Сол шақтарда мен-дағы сұрақ қоям қуланып...
Ал, жауабын «Дариға-ай» деп жазылған жырдан ұқ.

Қиырлана тартылса қыран қиял дүрбісі,
Өткен күнді кімдердің келмес дейсің білгісі.
Жүрегіне қамалған шыққанда ұшып жыр құсы,
«Көп ғашықтың бірі екем» деген еді бұл кісі.

Несі қызық өмірдің берілмесең сезімге,
Қаншалықты дегенмен шек болады төзімде.
Тізгіндерім үзіліп əрең жүрем өзім де,
Өткір бопты ағаның тістері де кезінде...

Айтылмаған əлі, бар қойылмаған сұрақ көп...
Шəмші əндерін тыңдайды жүрегінен жылап тек.
Əкемнен де артықтау көретұғын бұл кісім,
Дарқан көңіл дана адам Тесебаев Мұратбек.

Елпек тумас ездерден, тентек туар тектіден,
Ұлағатты із қалар ұлылардан тек кілең.
Тоқсан ауыз сөзімнің түйіні сол тобықтай,
Мен өзіңді өзгеше дара тұлға деп білем.

Бесігіміз тербелген жайлаудағы күркеде,
Соны айтамын мен бүгін жүрегінен жыр төге.
Күллі қазақ ішінде диктор жайлы сөз болса,
Байжанбаев бір төбе, Тесебаев бір төбе.

Қырық жылда дауысың кетті тарап далаңа,
Ізгілігің ізденіс ізіңдегі балаға.
Сен дегенде бір сезім оралады санаға,
Бəрін қойшы əуелі,

Сен аман бол, жан аға,
Сен аман бол, жан аға!

Барып қайттым, жандосым, ауылыңа,
Ат шалдырып Ақарқа сауырына.
Қорған болып тұр екен тауың елге,
Қарағайын қондырған бауырына.

Айдаһардай шұбалған там жамбылын,
Айбарынан айырған тау жаңбыры.
Айықтырып жіберді ауыр ойдан,
Ауылыңда шырқалған аужар үні.

Барып қайттым, ардақтым, ауылыңа,
Жараспайды бос мінез тау ұлына.
Не төзе алар, шіркін-ау, таудан басқа,
Ғажабы көп ғасырдың дауылына.

Той-думаннан əн салып қайтушы едің,
Серігіңді сезімге байытушы едің.
Асан қайғы айтқан сөз «баркөл» емес,
«бар, көр» деген ұғым деп айтушы едің.

Бардым, көрдім ендеше бəрін-дағы,
Туған елің түзепті əнін-дағы.
Тау есімін, алайда, ұқпайды ұрпақ,
Қорған болған Ақарқа жанындағы.

Ұйып, елтіп мəңгілік ырғаққа шын,
Өскен өркен дəстүрге мін тақпасын.
Келешектің келбетін кестелейтін,
Өткендерді ұмыту ұрпаққа сын.

Көріп қайттым, жан досым, еліңді өскен,
Кез ғой мынау көңілден сенім көшкен.
Тұрғандығы, дариға-ай, қандай ғажап,
Қазақ таудан, тауы елден бөлінбестен.

Буырылдатып көмір қара самайын,
Құба белде өткізіп сан жаз айын.
Шөлін басып, елдің ашып сарайын,
Тұма тауып халыққа арнап, аяулым,

Балығың бал, суың шəрбəт Үліңгір,
Ойың орман, далаңда дəн, қырың гүл.
Еліне арнап маңдай терін ұлың жүр,
Сол ұлыңа арналар əн жырым бұл.

Жетаралың - кеудеңдегі жұлдызың,
Əсем əнмен əуелеткен ұл-қызың.
Ақ далаңда аталардың ізі бар,
Ақ шылауышты əжелердей шың- құзың.

Тамырларын таба білген тамшының,
Бастау болып бал татқызды Мансұрың..
Шаңырағынан шаттық есіп малшының,
Егей елге шертеді ері жан сырын.

Су бар жерде құлпырмай ма құр аңғар,
Ту бар жерде асқақтайды ұрандар.
Қанаттарың талмаса екен қырандар,
Көбейсе екен міне осындай ұландар.

(Тұрсын Жолымбетқызына)
Амансың ба, аяулы асыл апа,
Жатыр міне алмасып ғасыр ата.
Жігеріңіз жібін еш үзбес білем,

Шығады ақыр түбінде батыр шыңға,
Түсетұғын кез ғой бұл ақыл сынға.
Өткен күннің ескірмес елестерін,
Естелікке көшіріп жатырсың ба?!

Көлгірсіген көзсізден сақтанайық,
Қандай ғажап зат болу атқа лайық.
Қыз өсірдің еліне көрік болар,
Жанар үшін біз-дағы мақтанайық.

Қыран қиял қиырды шолған шығар,
Солдан шыққан жел бір күн оңнан шығар.
Ұлан-асыр ұрпақтың тойын жасап,
Сіздің жас та ғасырдай болған шығар.

Іздегенім ізгілік сыны мінсіз,
Біз дегенің келеміз тынығусыз,
Сіз дегенің көненің көзісіз ғой,
Түсінгенге алтынның сынығысыз.

Тіршілік деп жəне де тілшілік деп,
Анау орман ал, мынау бір шыбық деп.
Талайларды тіліңе тиек етіп,
Отырсыз ба ақыры күрсініп тек.

Қамы-дағы аз емес қасқа ұлыңның,
Белгілі ғой жағдайы жас буынның.
Жатсам-дағы басқадан басым биік,
«Тілші сыры» астында жастығымның.

Арман аты көп менің жетегімде,
Сенім серік, серт берік, жетемін де.
Келем əйтеу өзімдік із салсам деп,
Өзің шыққан биіктің етегінде.

Бірі тисе болар ед батаңыздың,
Алшы түспей жүргені-ай сақамыздың.
Қайникамал, Тұрсындай қызы болған,
Арманы жоқ Жолымбет атамыздың.

«Ақ жауын», шіркін «Ақ жауын»,
Сезімнің тауып талмауын.
Шымырлап бойға тарадың,
Балқып бір қалды- ау бар қауым.

Жалған- ай деген,
Арман- ай деген,
«Ақ жауын».

Сазыңнан сенің сыр тыңдап,
Шырын бір қиял шырқымды ап.
Көңілдің көлі толқыды- ау,
Айдында аққу сұңқылдап.

Не керек тəйір мұндайда,
Сыртыңа бітер сыр-сымбат.

Жүректі барад жыр шыңдап,
Жауып тұр жауын сыртылдап.

«Ақ жауын», шіркін, «Ақ жауын»,
Шабыттың түсін шарлауын.
Сезімнің сезін самғауын,
Жөн еді-ау, саған қанбауым,

Жазира жаным ақ жауын.
«Ақ жауын», шіркін, «Ақ жауын»,
Отырмын тыңдап қозғалмай.
Сезімді мұндай қозғарма-ай.

Домбырам менің мол мұрам,
Мұндайда босап боздар ма-ай.
Тамсанып тұрмын, мінеки,
Ойымнан шабыт озғандай,

«Ақ жауын», шіркін, «Ақ жауын»,
Сездің бе, тілін, құрбым- ау.
Күй емес ғажап жыр мынау,
Саз емес салқын сыр мынау.

«Ақ жауын», шіркін, «Ақ жауын»,
Аяулым менің ақ маңдай.
Болдым ғой бəрін тапқандай.
Тыңдаған сайын тыңаям,

Арайлап таңым атқандай.
Жалғанның сыры жай ғана,
Ашылып бара жатқандай.
Қызылға қыран қызықса,

Түбінде түсер шатқалға- ай.
Секеңді Секең сезбесе,
Шатылуға да шақ қалды-ай!

«Ақ жауын», шіркін, «Ақ жауын»,
Төресі күйдің төгілген.
Елім деп ерен егілген.
Қайратым қайта тірілді-ау,

Қабырғам бір кез сөгілген.
Өзіңді тыңдап тұрғанда,
Мүмкін бе лаулап жанбауым.
Жиырмамды шалып құрбанға,

Отызда орда таңдауым,
Бəрі де сенің сезімің,
Айналдым сенен, «Ақ жауын».

Жауған соң өзің сыртылдап,
Айықты мұнар көктегі.
Сазыңмен сұлу сусындап,
Кейінгі толқын көктеді.

Ал, енді мүмкін емес- ау,
Көштегі түйе шөкпегі.
Кезінде туған кеңес- ау,
Толқытттың əйтеу көп мені.

«Ақ жауын», шіркін, «Ақ жауын»,
Жеткізе алмас жыр жазып,
Сезімің сенің тым нəзік.
Күңіреніп кетер көңілге,

Күй тілі деген күнде азық.
Бейнелеп бердің сен маған,
Суретті ешкім сызбаған.
Көңілге қонып кең далам,

Күйде бар құнды құдырет,
Толқыды жаным жыр үдеп.
Ақ жауын жауса апалар,
Айтатын «алла нұры» деп.

Кем болмас ұққан кеңесті,
Таланытқа ғажап таңданам.

«Ақ жауын» күйін көп есті,
Жазылсын десең жан жараң.

Бауырым, қатсын топшың да,
Жол ізде талғар талғамнан.
«Ақ жауын» күйін көп есті,
Жазылсын десең жан жараң.

Бауырым, қатсын топшың да,
Жол ізде талғар талғамнан.
«Ақ жауын» күйін көп тыңда,
Адаспас үшін арманнан.

Сəулем- ау, сағың сынбасын,
Ертеңге əркім елеңдер.
«Ақ жауын» күйін тыңдасын,
Ақ жолым болсын дегендер.

Күй сіңген жүрек шөлдемес,
«Ақ жауын» деген ақылшың.
Ағылып тұрған ол кеңес,
Арманның таңын атырсын.

Түннен де қалам күн көріп,
Ғаламат еді бұл қандай.
Күллі əлем мынау күңіреніп,
Бір күйге сыйып тұрғандай.

Мұқалма менің мұратым,
Қоңыр күй құтты қуатым.
Мен тұрған жерде жаз бойы,
Ақ жауын жауып тұратын.

Ақ жауын жауып тұратын,
Сол кезді жаным сағынды.
Тезекке алып шығатын,
Киіуші ем басқа қабымды.

Кей кезде пана тұтушы ем,
Жиі өскен қара жидені.
Енді еске соны түсірсем,
Жүріпті- ау жебеп күй мені.

Ол-дағы болса ауылдың,
Ұлына берген сыйы екен.
Сондағы жауған жауынның,
Бəрі де ғажап күй екен.

Төсінде таудың туылған,
Қайыспен белін буынған.
Ақ құлыны едім Алтайдың,
Ақ жауындарға жуынған.

Ақ жауын мені малшындыр,
Сырыңа елің қансын бір.
Ақ еділ ақын ұлыңнан,
Ақ шашу болып қалсын жыр.

Ақ жауын деген ғажап тым,
Дертіңді іштен қозғайды.
Ақ жауын жауған алаптың,
Атырабы да тозбайды.

«Ақ жауын» деген ашты мұң,
Аңғарар болсаң ары қарай.
Айту да қиын тап шынын,
Тартайын басты талдамай.

Қозданар енді сөз басы,
«Ақ жауын» деген көз жасы.
Қашан да момын қазақтың,
Өзінен шыққан өз қасы.

Айбатты, ойда жатталған,
Қайраты бойда сақталған.
Арайын сезген адамға,
«Ақ жауын» деген тəтті арман.

«Ақ жауын» деген ізгінің,
Ізіне қарап өртену,
Қос ішек болған тізгінің,
Шер төгу жəне дерт ему.

«Ақ жауын» күйі тентек тым,
Шыдамым кетіп шер төктім.
Езілу деген алайда,
Ездігі болар еркектің,

«Ақ жауын» ойдың байлығы,
Айтып бір болмас жел сөзім.
«Ақ жауын» деген қайғыны,
Жуып бір кеткен сел сезім.

Ой салар түрлі бар жанға,
«Ақ жауын» деген қайғыны,
Жуып бір кеткен сел сезім.
Күңіренген күйдің мол сыры.

Əрлене түсер əн елі,
Меруетін төксе мекенге.
Күйден де бұрын əуелі,
Бас иіп тұрмын Секенге,

(Дутан Сəкейұлының 60 жылдық мерейтойына)
«Көргенде аруларды бүлдіршіндей,
Тұсынан өте алмайтын бір күрсінбей».
Сетері сел сезімнің Дутан аға,

Жыр мүсіннен шуақты арай көрем,
Дүрбісімен көңілдің қарай берем.
Қалатын тарихқа таңба болып,
Жазыпсың тамаша ойлы талай өлең.

Көретін ел ұрпағын баласындай,
Ұстазсың ұлағатты дара шыңдай.
Ғажайып жыр ғаламат сұлулығы,
Туған жер - қасиетті анасыңдай.

Шырынды армандары шырқалатын,
Таңдайынан тамаша жыр таматын.
Сезіну қандай ғажап сетер ойды,
Шырайлы шыңымыздың шын талантын,

Сен таусың жолыңның аз тегіс жері,
Есіңнен еш кетпеген ел істері.
Аудармаң, зерттеулерің,
Бəрі де дарыныңның жемістері.

Қырансың, көгімдегі қалықтаған.
Жыр-əнсің өмірдегі шарықтаған.
Ұлансың жастай қолға алып қалам,
Парасатың ақ-қараны парықтаған.

Үлес алып көрнекті көп өнерден,
Көрсеттің өміріңде өрені өрден.

Тілдесіп ақбас шыңы аспанменен,
Тау мəңгі биік тұрады төбелерден,
Тау мəңгі биік тұрады төбелерден.

(Күйші, сазгер,фольклоршы Камал Мақайұлына)
Бар ғұмыры асқақтаған асыл əн,
Бақыт құсы ұя салған басынан.
Талантының тас бұлағы тасыған,

Арманының арғымағын терлетіп,
Əз халықты əн- күйімен тербетіп.
Елі үшін еңбек еткен елжірей,
Сезім сырын сексенде де селдетіп.

Тағып талай көкірекке қыр гүлін,
Сан əуенмен сайратып саз бұлбұлын.
Кеңесімен ұғындырып келдіңіз,
Əшім ата күйлерінің күмбірін.

Көкірегінде көркейіп сан гүл өскен,
Күллі əлемге күй таратқан Күнестен.
Театрдың босағасын беріктеп,
Шарапатты шаңырағын тірескен.

Асыл ата ғасыр бойы тынбаған,
Егіз үнмен ел тағдырын жырлаған.
Біздің өмір болды өнердің бесігі,
Сіздің əн мен күйіңізді тыңдаған.

Сара сарын сан əуені самғаған,
Ата дəстүр қасиетін жалғаған.
Алтын сандық бар асылын арнаған,
Қыран қиял шабыт шыңын шарлаған.

Əр дəуірдің əрлендіріп дерегін,
Шертпе күймен шер тартқан шеберім.
Жемісіңмен ұрпақтарды жебедің,
Сара туған саз саңлағы дер елім!

(поэма)
Аруағы қорғар бабам бар батыр,
Дегенмен сайрар санамдағы ақыл.
Ойранды жылдар образы болып,

Қолдайды пірім, толғайды жырым,
Тауыма басқан тарих сырын.
Бөрінің сүті – елімнің құты,
Болғанын несін жасырам бүгін.

Түріктер жылап түскенге құрық,
Түліктер шулап, иттер ұлып.
Ауылдан жаулар аттанған суыт,
«Құқымын тұздай құрттық» деп қырып.

Заманда сол бір жау шыққан іштен,
Шаңырақ біткен ортаға түскен.
Жұтаған жұрттың аспаны толған,
Құлқыншыл құзғын, құмайдай құспен.

Ой салар жылдар сезімге бөтен,
Бөлтіріктермен егіз боп өтем.
Бесікте қалған бабамды менің,
Көк бөрі сонда емізген екен...

Ананың сүті болса да арман,
Арланның құты бойымда қалған.
Мен деген нағыз намыстың нары,
Ар туын əппақ алладан алған.

Əнім бар бүгін, сəнім бар басқа,
Шыдатпас шабыт жалындамасқа.
Елім мен жерім егіз бақытым,
Дарын да басқа, арын да басқа.

Даламда қалай самғарлығымды,
Адамнан шыққан арландығымды.
Көрсетем əлі көк пірім барда,
Тəңірден ерек тамған нұрымды.

Ашынған жерде азуым қанды,
Ақылдан кенде емеспін мəңгі.
Көкбөрі кием көмектес дейді,
Көргенде нағыз жаралы жанды.

Егес те ерлік, өлім де мақтан,
Аяқты талай қақпан да қапқан.
Кесірлі күндер келмеске кеткен,
Атты ғой міне арайлап ақ таң!

Көзімді əр кез қадаймын қырға,
Көңілім толып көк сағым нұрға.
Бөрінің сүтін бөлтірікпенен,
Бөліп ішкенім бөлейді сырға.

Иілемін деп жеңдім сезімді,
Киелімін деп келдім өзімді.
Өзгемен қалай тең қоя алам,
Өлекшін емген өр мінезімді.

Өзіндік дара шың алғандығым,
Қасыма қарсы шыға алғандығым.
Таңдайға тамған тəңірдің нəрі,
Көтеріп көкке ту алғандығым.

Албаты асып асқынбайтыным,
Тұлпарды əркез басқа ұрмайтыным.
Намысымды елге бастырмайтыным,
Тегім ғой досқа қас қылмайтұғын.

Бабамның басын қылыш кескенде,
Анамның төсін мырыш тескенде.
Көк бөрі тиған көзімнің жасын,
Дегізбен оны, шығыпты естен де.

Көк аспан барда панасызбын деп,
Көк бөрі барда анасызбын деп.
Көргемін жоқпын шарасызбын деп,
Санасызбын деп,

Сездіріп қилы өмірдің мəнін,
Шырқатқан жүрек əмірдің əнін.
Кірлемес рух киесі деп біл,
Бөрінің сүті - тəңірдің дəмін.

Кірлемес ардың киесі деп біл,
Бөрінің сүті - тəңірдің нəрін!!!

Жетаралым, Жетаралым, қасиетті мекенім,
Қадіріңе жетемін.
Менің шалқып жүргендігім,
Шаттанып сан күлгендігім,

Тағы сенің құдыретің екенін.
Түсінемін – тұғырым,
Сондықтан да мəңгі мақтан етемін.

Араларға айлар салып келдім тағы сағынып,
Алдыменен мұңымды алайыншы шағынып.
Қайғым қоса бас көтереді- ау қағынып,
Денем ысып, жүрек қысып,

Ой-хой, шіркін, менің туған жерім-ай,
Арылған ба адамдардан аққу - арман, ақ үміт.

Жетаралым, Жетаралым, мынау менің көңілім,
Үліңгірдің толқынындай тулайды.
Қамықтырып қу қайғы,
Кешегі өткен күндерім құлағымда шулайды.

Жетаралым, Жетаралым!
Табынамын саған мың.
Басы жатыр төсіңде атамның да анамның.
Тағы дағы сен куəсің, Жетарал,

Тағдырына Шаймұраттай ағамның.
Тым құрыса осылардың бірі болса бетіңде,
Бірақ, бірақ,
Жаның басқа болғаннан соң жəне де.

Жол басады екенсің,
Келгенінше шамаңның.
Сəулесіне бағынып сағынышқа жаралған,
Салымсыздау санаңның...

Жетаралым, Жетаралым!
Өзіңді де, өмірді де түсінем.
Ер қадырлы болады ғой елге еткен ісімен,
Төңірекке құлақ түріп,

Мұң- қайғыны лақтырып,
Жібердім мен тағы сенің күшіңмен.
Иегіммен тас шайнаймын ендеше,
Айырылсам да тісімнен...

Өз тұсында қара күште жан баласы озбаған,
Əкем менің сен туралы талай аңыз қозғаған.
Жетаралым, Жетаралым,

менің саған махаббатым,
Əне сонда қоздаған.

Қайран əке, əуел менің иіскеп алып желкемнен,
Болашағым, айналайын, құлыным,
Болса үмітің бой көрсетер ертеңнен,
Тарихқа көз таста, өткен күннен жиренбен.

Мен жасаған сексен жыл сенің үлкен сабағың,
Болса бойда талабың.
Жайшылықта барлық іске назар салып қарағын,
Басқалардан алымды болар сонда қадамың,

Бұл күндері далаң-дағы, тауың-дағы өзгерді,
Ендігі ұрпақ табиғат пен тарихқа
Бас иетін кез келді.
Сүйіп тыңдар құлақ аз сұңғыла ой сөздерді,

Алтынменен алмастырып алды адамдар жездерді,
Қыранның да, жыланның да
Жалғандығын көз көрді.

Баяғыда анау өзен өткел бермей ағатын,
Тиянағын ақыры Үліңгірден табатын.
Сансыздаған аққу- қаздар баяу қағып қанатын,
Əсем əнге салатын.

Тіпті, кейде өзен суы сабасына сия алмай,
Ағындармен жөңкіліп əрең тыныс табатын.
Ардалардың арасынан Жетарал қалыптасып қалатын,
Содан барып Жетарал деп аталған

Сенің өскен бесігің.
Осы туған топырағыңның тарихын сен алып ұш.
Жетсе қайда қанатың.
Туған жермен тұлғаланар сенің-дағы санатың,

Жұлдызың да осында маңдайыңнан жанатын,
Үлесің де осында алда күнгі алатын...

Ит тұмсығы өтпейтұғын,
Үліңгірдің бойындағы сексеуіл мен жыңғылдан,

Жол бермейтін қоңыр аңдар жағалауды жым қылған.
Боз қараған, боз талдар боп ну орманға ұласып,
Қоңыр самал баяу есіп тұратұғын гүл-қырдан.

Айналайын ізбасарым, түлегім,
Мен де осында түледім.
Ертеңіңді ойласам елжірейді жүрегім,
Қайран мекен тым өзгеріп кетті ғой,

Жаннат жердің бірі едің...
Тағы соны қайталаймын,
Туған жердің қасиетін ұмытпа,
Үліңгірің шомылдырған тұныққа.

Балам соны есіңе ал сылтау көп қой сыныққа,
Болмашыға бой ұрып, жылуыңды суытпа.
Киесі бар мынау сенің жеріңнің,
Киесі бар мынау сенің еліңнің.

«Үліңгірдің гүрілдеген толқыны,
Ұрпағының дауысына дарыған» -
Деген сөз бар келе жатқан арыдан.
Қасиеті ол да сенің төріңнің,

Бойтұмардай жолы бар сезімдегі сенімнің...
Байқайсың ба, Үліңгірге келгенде,
Қара бұлт та кетеді қақ жарылып.
Əне соны көргенде,

Қайғыңнан да қалғандай боп арылып.
Сабасына түседі тұрған көңіл тарығып,
Болашаққа жол ашқандай ақ үміт.

Сездің бе, ұлым, айналайын серігім,
Сезіміңді туған жердің тарихына телідім.
Мен өлсем де, Үліңгірің, Жетаралың тұрғанда,
Жетім деп дəл айта алады сені кім,

Қайран əке! Қайран əке!
Осыны айтып шаттанып.
Қаһарланып, маңғазданып, мақтанып,
Жетаралда желдей есіп жүрді де,

Сызығына жеткен күні кете барды аттанып.
Бірақ, бірақ, өткен өмір тарих,
Қалды менің жүрегімде жатталып.

Жетаралым, Жетаралым!
Экран боп тұра алдымда бойыңдағы бар үлгің,
Жолы басқа болғаны шын жөргектегі əр ұлдың,
Ал, ендеше

Серігің кеп тəңір тауға бір ат ағаш орнатты,
Шаңырағын көшіріп төсіңдегі Əбілдің.
Ал, ағайын, ал, ел-жұртым, біздің үйге барыңдар,
Болмаса да қорада шулап жатқан қалың мал.

Ақ далаға ұқсайтұғын пейілі,
Көрінетін көзінен анаға тəн мейірі,
Дарқан көңіл жарым бар.
Тым қорыса əне соның қолынан,

Сусынға бір қаныңдар,
Көзбен көріп жатсаң қолымдағы барымды ал.
Туған елім, туған жерім, нем бар сенен аяйтын,
Ту көтерсем тағы өздерің тұлпарыңа балайтын.

Арысыңа, жарысыңа сал мені,
Кезімдемін бір бəйгеге жарайтын,
Кезімдемін бір бəйгеге жарайтын!

Күні кеше қасиетті қарт бабам,
Мені туған топырағымның тарихымен баптаған.
Ал, ендеше болсам бүгін топтан озып шаппаған,
Туған елім, туған жерім есептеме мені онда,

Үмітіңді ақтаған.
Есептеме мені онда,
Арманыңды ақтаған.

(поэма)
Уа, Дариға, тірлік өмір көрші ғой,
Көш жолында көрдік алуан таңдарды.
Көрдік алуан жандарды,

Осылардан туған талай тосын ой,
О, құдырет, ойлап тұрсаң,
Ғұмыр деген осы ғой...

Төңкерілген көк қазанның астында,
Тірлік біткен ұқсап дүлей тасқынға.
Ұқсап тағы уақыт қуған қашқынға,
Қара допқа жанталасып жабысып,

Арман үшін арпалысып, алысып,
Бір-бірімен табысып та, танысып.
Кезегінде шабысып та, шалысып,
Күн өткізіп жатады күштеріне қарысып.

Соның бірі мен-дағы
Келе жатып құжынаған базарда.
Зарлы күйі тоқтау болған ажалға...
Тіршіліктің барлық мұңын тербеткен.

Сезімдерді сіркіретіп селдеткен.
Кезігіп қос кəрияға, мұң қондырдым ажарға.
Аңғарғанға мұндай кездер ой салады назарға,
Ал, басқалар мыналарға қарап-тағы қоймайды,

Бəлкім солай болатын да шығар- ау.
Адам шіркін азарда,
Бабасын да ескермейді екен ғой,
Бала байқұс өзіне ор қазарда.

Жатыр талай жігіт өтіп,
Небір сұлу қыз өтіп,
Көз айырмай мен де тұрмын сырттарынан күзетіп.
Алба-жұлба ақсақ кемпір соқыр шалын қолтықтап,

Жол шетіне отырғызды түзетіп,
Елең еттім ет жүрегім дыз етіп.

Əне содан зарлы əуен төңіректі жəне-дағы тербеді,
Сұңқылдады сыңар аққу дауысындай көлдегі.
Шіркін өнер ғажайып қой,
Сезім бір сəт селдеді.

Алақанын жайған ана жасы-дағы көлдеді,
Қайшалысқан көпшіліктің көбі ештеме бермеді.

Күңірентіп жан жүйеңді босатады күй өктем,
Сақал мұрты бетін жапқан.
Ақ самайдан тері аққан.
Кəриянің музыка үні өтеді сай-сүйектен,

Кемсеңдеген кемпір-дағы айырылыпты иектен.
Ал, бұларға жастар жағы көз қырын да салмайды,
Қиқу ғұмыр мұң тербейді, құйқылжиды зарлайды.
Кеудесімен көк тіреген кейбір кердең хаюандар,

Байқұстарды басып кете жаздайды,
Ырху үні мұңлы əуеннен жазбайды.

Адамдарға сенбеймін мен,
Əзір өрт боп жалындаса, əзір бықсып сөнетін.
Мыжғаулардан үмітім жоқ тек ақшаға сенетін,
Ақша деген ақша қар ғой кезегінде келетін.

Қарашада қапалақтап, жазда ағынмен зулайды,
Шың басында тұрса-дағы, ойда мəңгі тұрмайды.
Бір-біріне бермес егер қол үшін,
Барлық жаннан қалыс қалмас қол жаятын бұл қайғы.

Сол үшін де біздің халық берекені жырлайды.
Ал, ендеше ақын жүрек тек осыны сындайды.
Қайыршыға қарамаса қарамасын мына жұрт,
Бабасының мұрасына неге мойын бұрмайды...

Ырху үнін сахнадан енді қайтып тыңдайды,
Бабасының мұрасына неге мойын бұрмайды?

(поэма)
Қарын майды қажетсіз қып шірітіп бір құмалақ,
Тұрлаусыз ой есімді алып, тұралап.
Бір байламға келе алмай,

Өзді өзіме сене алмай.
Тарихыма тұрмын нарау сығалап,
Ойламдының орайы өзін бір сəт сынамақ.

Бар тірлігі тарихыммен таңбаланса тасында,
Бабам менің білгір емей немене енді расында.
Десем-дағы кейде күпті көңілмен,
Орайында ой келеді кешегі өткен өмірден.

Баяғыда Жетаралда, бəйгетөбе басында,
Бір бəсеке болған еді менің жеті жасымда.
Ол кездерде қарт бабамның еріп жүрем қасында.
Сəби демей əкем онда қалдырмайтын санаттан,

Шаң көрсін деп топты ортада түсірмейтін мені аттан.
Мерекеде мектебіміз өткеннен соң парадтан,
Қыркүйек деп алты күнге таратқан.

Алтын күздің арай таңы тоқ көңілдер тоятты.
Жемісті жыл жердің жүзін сары түске бояпты.
Ертіпті елдер баласын көп,
Сен бара алмай қаласың деп,

Ойынға ертіп барам деді, ұйқымды аштым, ұнадым,
Бəйге болад деген кезде елең етті құлағым.
Құлынынан үйір өскен бар еді бір құнаным,
Онда мен де қоңырымды қосам ə деп сұрадым.

Соныменен талабым да орындалды табанда,
Өйткені мен туылғалы
Нені ойласам соны істеп келемін,
Тіке қарап көргені жоқ алда жалғыз ағам да,

Ал, мінеки, үкі тағып жүйрігіне,
Ақ батамен аттандырды еркелеткен анам да,
Жүлде сөзсіз менікі деп сайрап-ақ тұр санам да...

Бəйге төбе,
Қалың адам атты, жаяу, арбалы,
Салтанатын жатты асырып, сахараның сардары.
Аласатқан боз балалар ат құлағында ойнаса,

Сынды көзбен күн сап қарап отыр маңғаз шалдары.
Өріп алған жал-ұйрығын,
Жетелеген бар жүйрігін,
Əр тараптан топ- тобымен жөңкілді ел.

Үкілерін бұлғақтатып,
Қайта оралмас қымбат уақыт.
Дегендей боп жорғалар мен жортақтаса арулар,
Қыз күндерін есіне алып қызықтайды кемпірлер.

Елеңдейді алып қашып менің-дағы құнаным,
Жарысуға асығамын таусылып бар шыдамым.
Деген үміт болғаннан соң бəйгені алып шығамын,
Тоқымымды түзеп бір кез жал-құйрығын сыладым.

Басталды ойын балуан түсті азаматтар алысты,
Жібермеуге елге есені,
Бура сандар белдеседі.
Ойлап ерлік намысты,

Əкем-дағы əңгімеде көп айтушы ед арысты,
Қарап тұрып қамшы ұстаған саусақтарым қарысты.

Ойын қызып, қызқуардан көкпарға да ұласты,
Қарағанға қауіп дерлік.
Анадайдан шауып келіп,
Іліп алып жерден лақты ат үстінде сынасты.

Осыдан соң біздің құнан бəйгедегі қыр асты,
Ат айдаушы уақытында шартты жерге тоқтады.
Екі қатар тізіп тағы,
Қарап бір сəт қызықтады...

Сəлден кейін ат тұяғы дүбірлетіп асқарды,
Біздің күткен бəсеке де басталды.
Шаң шұбатып қалып жатты сағым дала соқпағы.

Барлық тойдың болғанынан боладысы қызық-ай,
Құнандарға қамшы бастық тақымымыз қызып ап.
Қоңырымның шабысы əлі болса-дағы тебінді,
Шайқап кетті көңілдегі сенімді.

Даяшыға ілінгенде қоздырды бар кегімді,
Болып қалдым мен бұл жолы біріншіден кейінгі.

Бір кез кеп əкем-дағы тізгініме жармасты,
Ақ түтек боп айналаны шаң басты.
Онсыз-дағы қалың адам шапқыласып кеп жатты,
Қос құлыным жарайсыңдар деп жатты.

Себебі бұл бəсекеге түсулерің алғашқы,
Бірақ, жарыс намыс отын үрледі.
Бəрінің де марапаты құлағыма кірмеді,
Жерден таяқ жесем-дағы жеті жыл,

Бұған себеп,
Бұл өмірге есік ашқан менен бір жыл жай тағы,
Көршіміздің баласы, Көжебайдың Байтағы.
Мініп шапқан Мүліктің,

Соныменен құнан бəйге дақ түсіріп намысқа,
Аяқталды жарыс та.
Сол бір күндер қалса-дағы алыста,
Маған жиі ой келеді бəсекелі барыста.

Тірлік жолы түрлі - түрлі сұрақ сыйлар санаға.
Жауап бере алмай қалам, кейде тіпті балаға.
«Байтал шауып бəйге алмайды»
Деуші еді ғой көнелер...

Қанипа атты қарт ұстаз бар біздің жерде тұратын,
Бір мектептің басшылығы мұқалтпаған мұратын.
Халқым деген жүректері,
Оның ұшқан түлектері.

Бəсекеде үнемі озып шығатын,
Өзі тіпті ерлік жайлы жырлар жазған ұлы ақын.

Өмір жайлы құлақ түріп отырғанда кеңеске,
Меніңше, осы қайшылықтар көп қалады егесте.
«Көш оңбайды, əйел бастар» дейді екен ертеде,
Шындығында онысы да үстеу кетті емес пе,

Осыларды алмас қалай ел еске.
Қайшылықсыз қоғамның да дамымауы заңдылық,
Кей тұжырым өзгереді кейде кері жаңғырып.
Ондай болса бұл тірлікте

Адамдардың барлығы да əрдəйім,
Еш мүлтіксіз дұрыс сөйлеп кете алмайды мəңгілік.

(Назиралық поэма)
Ойламсыздың олқылығы түбінде бір көрінер,
Қанша жасар арадағы қарттарымыз көз ілер.
Соларменен бірге біздің тарих та көмілер,

Терең ойлап түсінгенге,
Кейде қате ісіңнен де,
Оны қайта түзетуің əсерлі боп сезілер.

Ер жігітке қашандағы өзін сүйер табылады нағыз жар,
Алайда ол екіталай тек сүюмен ақылды боп кетуі.
Мүкін емес пенделердің бар арманға жетуі,
Бұл туралы ханзуларда мынадай бір аңыз бар:

Бір жас жігіт сүйгенін ап басына бақ қоныпты,
Сүйкімді бір ұлдары да болыпты.
Үндескендей жүректер,

Орындалып тілектер.
Күн кешкендей болғанымен түлектер,
Келін бірақ атасына шайпау болып жолықты.
Мұны көрген қаусаған қарт ертеңінен қорықты,

Бір тиянақ таба алмай тірліктен де торықты.
«Кəртейгенде бір бала, жас күніңде бір бала»
Деген тəмсілді есіне алып,
Күні кеткен есіл алып,

Отырады үй ішіне үнсіз қарап ұрлана.
Осылардың кетсем екен алдында,
Деген нағыз тілекпенен бір ғана.
Қарттың мынау табылғандай болғанымен Қайраңнан,

Талай-талай топты ортада бой көрсетіп майданнан.
Өз кезінде ортасынан мықты болып сайланған.
Ал, ендеше міне бүгін,
Киім киіп, тамақ ішудің өзі

Қан тамырдай қайшалысқан өмірдің бұл жолдары,
Əне содан қалыңдайды пенделердің сорлары.
Айрылған қарт күшінен де, тісінен,
Сондықтан да ағаттықтар кезігеді ісінен.

Тіпті қалтақ болып қалған қолдары,
Ойланасың мұндайда,
Кең жайылған екен-ау деп тіршіліктің торлары.

Кең пейіл қарт іштей налып келінін көп сынады,
Ал, бұл үйде небары сол төрт-ақ адам тұрады,
Төрт жастағы немересі ол да тəртіпті ұғады.
Əйелінің сөзін бұрмай,

Жорғалайды ұлы құрдай.
«Сүйген жүрек кешірімді», дегенмен,
Əке алдында сағы қатты сынады.
Бір күн келін шалдың көне ауыруы баламызға жұғады,

Дейді-дағы ас ішуде қартты бөліп шығады.
«Асқанның да тосқаны» дейтін болады-ау деп тұрағы.
Бұл қорлықтың барлығына көне көзің шыдады.
Тірісінде түсінбеспіз адамдардың асылын,

Өмір солай өкініште өтіп жатты ақырын.
Өлмеді ғой мына мыстан,
Қалтақ қолы кіші ыдыстан
Тамақтарды төгеді екен, айтар болсам ашығын

Деп келіні ағаш тегенемен,
Атасына тамақ берді көрдіңіз бе асуын,
Арсыз адам осылай да жеңеді екен ақылын.
Балапандар ұясында нені көрсе соны алады ұшқанда,

Деген бізде тəмсіл бар, мысал алған құстан да.
Күз сүркейлі сезіледі кейде тіпті қыстан да,
Əне сондай өмір кейде өрнегімен ой салады
дұшпанға.

Келін бір күн қызметтен ерте түсіп келеді,
Келісімен пышақ алған қолына сəби ұлын көреді.
Даярлапты қасына атасының балтасын,
Бір ағашқа мініп алып ойып жатыр ортасын.

Сыр сыйлайды адамға кей істердің дерегі,
Мұның не деп сұрап еді шешесі,
Мынау екен себебі:
Ана, мен бұл ағашымның ішін жақсы оямын,

Бар ойымда жəне де келістіріп бояғым.
Ертең өзім ержеткенде,
Еңбек етем ел деп мен де,
Бойымдағы жалқаулықты жоямын.

Əкем екеуіңді де атама ұқсас бағамын,
Төгілмейді сол кезде ішетұғын тамағың,
Сондықтан да ертерек ыдыс жасап қоямын.

Сəбиінің мына сөзін естігенде анасы,
Жасқа толды жанарының шарасы,
Ал, бұл кезде босағада
Бəрін тыңдап отырған-ды бабасы.

Өзі өткізген қателіктің бəрін-дағы ұғынды,
«Кешір ата, кеш мені» деп алдына кеп жығылды.
Аяқ асты тұруға да келмегендей шамасы,

«Келсе алдыңа əкеңнің де құнын кеш»
Деген ғой ер данасы,
Соныменен қартыңның да жазылды жан жарасы.

Ержігітке табылады қашандағы өзін сүйер нағыз жар,
Алайда ол екіталай тек сүюмен ақылды боп кетуі.
Оңай емес адамдардың ойлағандай арманына жетуі,
Бұл туралы ханзуларда міне осындай аңыз бар.

Келер уақыт- болашақта өткен уақыт тарих,
Ал, ендеше, тарихқа жол алайын, қал ұйып.
Қожыр-қожыр тастарда бар ғасырлардың таңбасы,
Тентек ұрпақ сол таңбадан тегімізді таниық.

Ай-жылдардың артық-кемін саусақпенен санайық,
Елде де емес, сенде де емес бар бақыт пен бар айып.
Тұрған шақта жер шарындай алып анаң тарайып,
Екі ғасыр қадамына екі көзбен қарайық.

Бабамызға, баламызға болмайық біз ұятты,
Жалғандықтан жанарлардың жасы-дағы жиі ақты.
Кешегі мен бүгінгінің келбетіне қарасақ,
Қара таудың күнгейі мен теріскейі сияқты.

Қарттарыңа мынау тынбай жылжып атқан таң қайғы,
Жастарыңа дəл қазірше болғаны жоқ нақ қайғы.
Бірақ қарыны ашпағандар қандай айтсаң нанбайды,
Қаршыға да, қарға-дағы өз əлінше самғайды.

Уақыт - өмір, өмір - уақыт бəрі-бəрін өлшеді,
Ғасыр деген міне осы ғаламаттың бөлшегі.
Сəбиіңді əлдименен ержеткізіп, ерсалып,
Келмес ғұмыр керуеніне тізбектейді ол сені.

Я, ғұмыр керуені тынбай алға көшеді,
Атам айтқан «жарлы байып, жас ержетіп өседі».
Кер заманның кескіндерін еске алсақ кешегі,
Уақыт жəне жауап беріп барлығын да шешеді.

Кеше біздер қандай едік, кеше біздер кім едік?
Қарлы қыста, қара қоста, қара белге түнедік.
Талғамсыздық бұлты торлап төбемізден түнеріп,
Кең даланың кереметін түсіне алмай жүдедік.

Сондықтан да бұл күндері тесілеміз тастарға,
Бабам əйтеу атқа мініп мал баққан деп асқарда.
Менің өкпем тарамайды, дастарқаны даладай,
Қымыз ішіп, қызып алып, қызын сатқан мастарға.

Ендеше мен бұл ғасырды қақ екіге бөлемін,
Екі елуге арналады егіз ойлы өлеңім.
Алдыңғы елу ғасыр басы шерімді бір төгемін,
Қалғандары ғасыр соңы сетер сезім себемін.

Бүгінгі ұрпақ кешесіне ойлы көзбен қарайды,
Аққа тойған аталарын ақ ниетті санайды.
Бұл ғасырдың басында біз сан алыптан айырылып,
Ал, соңында қайта танып тірілттік-ау талайды.

Ғасыр басы біз ұшаққа шалма тастап мақтандық,
Жаудан емес жау шығатын жардан əрең сақтандық.
Ғасыр соңы теңдік алып заманаға үн қосып,
Алғы буын ағалардың тек арманын ап қалдық.

Ғасыр басы біз қыранға қызыл көзбен қарадық,
Ал, жыланға ақ тамызып жаутаңдадық қадалып.
Ғасыр соңы ақ таяқты «А» деген бір əріп деп,
Түсінгенге өзімізді сəл саналы санадық.

Ғасыр басы демесек те қарнымыз тоқ еді,
Ғасыр соңы сияқтанған қарнымыз жоқ еді.

«Ей, ағайын, алдыменен тер шығарып көрші бір»,
Көптен бері көңіліңе алған бір айтарым сол еді.

Ғасыр басы демесек-тағы айналмайды мақтанға,
Аталарым жол бермепті арын елге сатқанға.
Бұрынғылар бір күн өтсе жылайды екен деуші еді,
Бір ғасыр да өте шықты біз мимырттап жатқанда.

Өлең ойы қайшылықты бейне нағыз өмірдей,
Көңіл шері тарқамайды көздің жасы төгілмей.
Селт ететін кезің келді, сезімге бай серілер,
Кеңсің деген керегі жоқ кері сөзге семірмей.

Ауыз күште жүректерге түк бітірер батырмыз,
Аққа тойып, атқа мінсек шетімізден ақынбыз.
Біздер толық оянбадық, ұйқысырап жүріп тек,
Оянғанның ойынын ойнап, тамағын жеп жатырмыз.

Өзгеге ұқсас өзіңде де болғаннан соң сай тұлға,
Дəуір даңғыл жол көрсетті далалықты байытуға.
Бірақ, бүгін ғасыр соңы ұят болып тұрғаны-ай,
Миллионнан миллионер шыққан жоқ деп айтуға.

Атақ салған қоржынымыз сыйған жоқ деп қақпаға,
Маңғазсынып масайрадық, өлең жазып мақтана.
Біз келмеске кетіп бара жатқан жолда сақтана,
Жүргеніміз жөн-ау шіркін, шалқи бермей шаттана.

Жалқаулығың жан төзбейтін кезге келді бұл күнде,
Шаш-тырнақты алу-дағы қиын ғой біз шіркінге.
Өз кимін өзі тігіп киеді екен ағайын,
Ғасыр басы бабаларың жүрсе-дағы үркінде.

Ғасыр соңы, тамақ дайын, киім дайын бəрі бар,
Айран ішпей арақ ішіп ауырғанға дəрі бар.
Əр пенденің əліне сай салатұғын əні бар...
Бірақ біздің арамызда арамзалар əлі бар.

Ғасыр, міне, ғаламат кез, алтын дəуір арайлы,
Салтқа көшер ел ұрпағы салдырды сан сарайды.
Толық біле бермесе де бүгінгілер үш жұртын,
Ал, үш жүзге бөлінгенде бөрі жеді талайды.

Қос ғасырдың қос қадамын біздер қайта көрмейміз,
Сан соққыдан аман қалдық, енді бəлкім сөнбейміз.
Ғасыр басы деген Абай «жарамызды емдейміз»,
Ендеше біз ендігі ұрпақ соқырларға ермейміз.

Ғасыр- альбом жырға толы жиынтығы жылдардың,
Бəрі толық айтылуы мүмкін емес сырлардың.
Қоңыр белде қоңыр ұлдың үні ұласты қобызға,
Қоңыр қалта елім сені қоңыр үнмен жырладым.

Тіршілігің табиғатпен, тарихпен тамырлас,
Ел ертеңі бүгінгі жас ұрпақтармен тағдырлас.
Мен білгенде халқым сенің аңқаулығың ақ еділ,
Мынау біздің ғасырлармен шығар бəлкім даң құрдас.

Тарамдалған тарихтан сабақ алсақ тек кілең,
Жүректерге жүк етпеуге болар еді кекті үнем.
Берекесіз бейнесі мен жалқаулыққа қош айтсам,
Менің елім ешкімге де есе бермес деп білем.

Қандай ғажап сыр сыйлайды келер ғасыр ендігі,
Əйтеу менің бір тілегім адамдардың теңдігі.
Кемістігін көре білген əрқандай бір қауымның,
Жеңіс туын айғай салып айтпаса да белгілі.

Аман ба, ауыл-аймақ, ақ босаға..
Алтын деген ардақты зат еді ғой,
Кейде сол алтынды да тат баса ма?

Мейірімі адамның жанарда екен,
Сауалдарым шешімін табар ма екен,
Қырқа асатын қырыққа келмей жатып,
Не ғып ерте шашыңыз ағарды екен?

Көңіл орта, құрсақ сан тойса-дағы.
Бəрі бекер көкірек көншімесе,
Көк тіретіп төбеңмен қойса-дағы.

Сəні бірдей болғанның бəрі бірдей,
Дегеннен соң соқырлар əлін білмей,
Алтынды да тат басты, оның рас,
Сан асылдың шашылды дəні күлдей.

Сыр аңғарар адамдар сыртыңнан да,
Жағаласта жаға көп жыртылғанда,
Шаш түгіл қас та ағарып кетеді екен,
Арман жолы аттамай қырқылғанда.

Кердең басқан кем күнді кезіміз ғой,
Қимыл кемшіл болса да сөзімізде ой.
Тат бастырып алтынға, тат боп жүрген
Жəне-дағы бауырым, өзіміз ғой.

Жанашырым, қадырлым, құрметтім,
Қасиеттім, қастерлім, құдыреттім.
Жаным ана, шұғылалы шуағыңда
Қандай қиын күндерден күліп өттім.

Сəлем ана, түлеткен сұңқарыңнан,
Сəлем ана, баптаған тұлпарыңнан.
Жанашыр жан өмірде біреу болса,
Сен екенін сезініп шырқадым əн.

Сағындым ғой ауылдың жыр аспанын,
Ақша бұлттың қалықтап қыр асқанын.
Байқадың ба, жан ана, бүгін менің
Əн-күйіммен əлдиің ұласқанын.

Самалы мына өлкенің есті əр күз,
Өткіздің қаншалаған кешті жалғыз.
Халқың теңіз сен сонда қалқып жүрген,
Аққусың айдындағы медбике қыз.

Сан науқас қайта өмірге қақты қанат,
Жаудыраған жанарлар жатты қарап.
Шипалы сенің сүйрік саусақтарың,
Басқаға берді талай бақты балап.

Селдеген ықыласты сезімдерің,
Не деген көнімді едің, төзімді едің.
Кірпігіңнен созылып талай таңдар,
Арайлап атқанында көз ілмедің.

Қараймын саған əр кез даралап тым,
Бақытындай сезінем бар алаптың.

Достарың серуенге аттанғанда,
Сен асығыс жұмысқа бара жаттың.

Науқасы жаутаңдатып жанын қысқан,
Жандарға ақ ниетің алып ұшқан.
Елім деген еркем-ай, елігім-ай,
Сенің жаның жаралған сағыныштан.

Айлар аунап жеткенде көктем күліп,
Жасың сынды жауынын төккен бұлт.
Кездесе алмай ғашығың кетіп жүрді,
Терезеңнің сыртынан көп телміріп.

Келтіре алмай кезегін сырласудың,
Көңілін де қалдырдың құрдасыңның.
Елім деген ерекше сезімменен,
Ескермедің бақытын бір басыңның.

Көңіліңді айтпадым ақ деп тегін,
Тілегім сол басыңнан бақ кетпесін.
Саған мол ел-жұртыңның алғысы да,
Аман бол, айналайын, ақ кептерім.

Қыс, көктем, жаз десем де, күз десем де,
Дайын тұрдың қай уақыт іздесем де.
Аяулы болса адамның жаны қандай,
Соншалық аяулысың бізге сен де!

Қарыздармын атама, анама да,
Көкірегінде тулатқан далама да.
Қарыздармын арттағы ініге де,
Қарыздармын алдағы ағаға да.

Қарыздармын еңселі еліме мен,
Елім мені ешкімге телімеген.
Ертең үшін аяйтын ештеңем жоқ,
Тұра алмаймын тарта алмай тегіме мен.

Қайрат керек қайғыға, уайымға да,
Ойлы керек ойсыздау ойынға да.
Қарыздармын баласын маған беріп,
Қимай қарап отырған қайынға да.

Қарыздармын, ағайын, барлығыңа,
Құлақ түріп тұрамын жарлығыңа.
Қарызымды өтеуге қарманамын,
Қашан түсіп кеткенше сандығыма.

Жыл жаңартып жылғаға бастап көктем,
Тасырқатты тіршілік
Тастақ неткен.
Өмірдегі борышын өтей алмай,

Əкем мені жиырма жыл жетеледі,
Есі барға сол-дағы жетер енді.
Кісіге жан ашыған кісімісіп,
Қойшы, ағайын, астыртын кекегенді.

Ақыл айтқым келеді елге мен де,
Қарным тойып қабағым терлегенде.
Соның артық туыстар бəрінен де,
Бір шыны сусын берсең шөлдегенге.

Болған соң адамдық бойда қаны,
Жарасады пенденің тойдағы əні.
Білгірсіме, білімдім, басқаларға,
Бар əркімнің өзіндік ойлағаны.

Қарашаның қалыңдап қырбақ қары,
Сары күздің жиналды сырмақтары.
Аяз ата ақ тонын жаба салды,
Дала жатты баладай құндақтағы.

Көсіледі кешегі кестелі бел,
Есіреді терістен ескеуіл жел
Саршұнақтар бастарын сояулаған,
Шуылдайды теріскен, сексеуілдер.

Қызыл жонның қол салған талайына,
Қырау тұрған мұртына, самайына.
Қыран алған қарт аңшы қырдан асты,
Дабыл ұрып көз тастап маңайына.

Күні бойы із шалды жалықпады,
Жыра, жылға бəрі де жарытпады.
Томағасын алды да қоя берді,
Бірақ қыран көкте құр қалықтады.

Қасқырдан да тұрған жоқ қорыққалы,
Қорлығы сол қоян да жолықпады.
Тышқан жымы жатқанмен, түлкі ізі жоқ,
Осы болды аңшының торыққаны.

Бұрынғыдан өзгерген өңі мүлде,
Көлдей толқып көп ойлар көңілінде.
Қансонарда құр қайтты бірінші рет,
Сары табан саятшы өмірінде.

Бізден артық аң үшін дұшпан бар ма,
Жүгіргенін ұстаттық ұшқандарға.
Қорғалмаған қоңыр аң ауып кетті,
Қайран дала қор болды тышқандарға.

Шындық үшін шыңғырып шықты дарын,
Қансонардан құр қайтты құттыларың.
Қырандардың ағытып аяқ бауын,
Енді мысық баптаңдар, мықтыларым.

Күндестерім, сендерді ойлағанда,
Аса алмаған асудан асып кетем.
Аша алмаған есікті ашып кетем,
Қарадай қаным қызып тасып кетем.

Қарқынды қадаммен,
Терлеген табанмен,
Жас толы жанармен,
Қандай бір қиындықтың жолдарын

Күндестерім, сендерді ойлағанда
Өзімді өр толқынға шыңай түсем,
Шыңай түсем, бəріне шыдай түсем.
Жаңалап əр ісімді,

Жаңғыртып намысымды.
Алдымен адымымды сынай түсем.

Күндестерім, сендерді есіме алсам,
Алаулаған арманға есік ашам.
Уақытты сыйлай түсем,
Өзімді қинай түсем,

Бойдағы дарыныммен,
Адуын арыныммен,
Шашылған жігерімді жинай түсем.

Күндестерім, өздерің болғандықтан,
Жүректен жобалап сан жоспарымды.
Түсінем бірге жүрген достарымды,
Артса да қатарларың түк көптік етпейсіңдер,

Біріңді-бірің тағы тектейсіңдер.
Тайынша қашан шаққан ыңыршақты,
Түбінде маған мəңгі жетпейсіңдер.

Табынбаймын демеймін,
Жалынбаймын ешкімге.
Менменсінгенге еримін,
Келте ғұмыр бес күнде.

Арысымды берсем де,
Намысымды бермеймін.
Келіскелі келсем де,
Керіскелі келмеймін.