О қатал тыныштықтың қалыңдығы,
Сәбиі – ізсіз уақыт ұйығының,
Жоғалып бағзы күннің дабылды үні,
Айтылмыш сөзде қалған биік ұғым!

Өлген күн нені айтады, сөнген майдан?
Сөзге арқау – құдайлар ма өлі бейне?
Жоқ, әлде Темпей, Арқад шабындығы?
Ес-түссіз бұл құштарлық келген қайдан?

Қуа ма пәк қорқыныш сабырды ұлы?
Тылсымнан сыбызғы үні еңірей ме?

Ескі әннің нәзік үні тұр естіліп,
Естілмей қалғандары, тіпті, нәзік;
Сыбызғы, азат әуен үлестіріп,
Жанымды жаулап алшы! Бітті қажып.

Бұл әнді үзе көрме, төгілер жас,
Астында жапырақтар күмбезінің
Беу, жастық, сәтке, сірә, қоштасар ма?!
Ғашық-құл! Әттеген-ай, діл-көзі мұң,

Ешқашан тілегіңнің шөлі қанбас,
Ерніне жете алмайсың ешқашанда!

Жұнтталған жапырақпен мәңгі жасыл,
Көшпейді салтанаты көктеменің!
Бақытты күйші төгер әнді де асыл,
Әуені тозбас сырға бөккен оның.

Бақытқа кенелді әбден сағынған жан!
Еш күш жоқ оны жолдан ұстар бүгін,
Жырлайды жаз дірілі уыста ана!
Аласа – алдында бар құштарлығың,

Артына не қалдырар қабынған қан? –
Мыйдағы – өрт, жүректегі қуыс қана.

Бұл абыз кім болды екен, айбаты – жат,
Қастерлі үрейімен жаулап алған?
Тобырды асықтырған қай меһраб,
Барады гүлдер көшіп аулалардан?

Тып-тыныш тастап шықты ел тұл қаланы
Ұрмаққа Жаратқанға құлдық таңнан, –
Тас түк те айта алмайды – керең қайғы.
Бос көше тыныштықта мүлгіп қалған,

Жөңкіліп көшіп жатыр жылдар әлі,
Ешкім де, бірақ қайтып оралмайды.

Ұлы мұң! Ұлық әлем! Ұлық қайғы!
Бас ұрған мәрмәр біткен мәңгілікке!
Сап-салқын қастерлі жыр құрықтайды!
Біз мәңгі жегіп қойып жанды жүкке,

Кетеміз, біздің қайғы, азабымыз
Сіңеді кейінгіге, сірә, қайтып,
Топталып келеді алға қиырдағы,
Қалтқысыз кет оларға мынаны айтып:

«Шын ғажап – шындық, сонда – ғажабыңыз,
Тірлікте осы ғана – бұйырғаны».

Бесігісің бейнеттердің мен шеккен,
Бейқам кешкен күндерімнің моласы.
Тентіренді тағдырыммен енші еткен,
Бақ тілеймін, мұңды ақынның қаласы!

Бақ тілеймін, сол бір орын киелі,
Есік алды, жұмбақ қыз –
Қасиетті үй еді,
Алғаш маған ұшырасқан қымбат жүз.

Бізге, бірақ кезікпеген жөн еді,
Тылсым ұғым ханшасы!
Аяушылық шақыра ма, себебі,
Тұнжыраған бозғыл жүздің баршасы?

Махаббатқа сыйыныппын мен бекер,
Арманымнан ажырасар келді сәт.
Тыныш қана өмір сүрсем нем кетер,
Еркіндікте сен құсап?!

Бірақ мені айдап жүрдің әрдайым,
Зәрлі сөзің жан-жарамды дәл қасып.
Дерт деп білдім жоғалтудың қандайын,
Кете жаздап ақылымнан алжасып.

Әлсіз, дертті қалпымда енді, ет өліп,
Сандырақтап, асатаяқ аламын.
Пана табам – кеудемді әрең көтеріп
Арасынан мүлдем бөтен моланың.

Шықты қашып орыстардан – тұтқыннан.
Немістердің шыққанда алдан мекені,
Қайғы басып жүректері жұтты удан.

Тек масқара – естіп, көрген жаңалық:
Айрылыпты әлпештеген отаннан...
Император тар қапасқа қамалып,
Харап бопты бар әскері қаһарман!

Бірі айтады жалбарынып: «Ағажан!
Барлық хабар жетті бізге шер төгіп.
Жүрегімнен барады ағып қара қан,
Ескі жарам жатыр тағы өртеніп!»

Ағасы айтты: «Жетті кезім өлетін!
Қалды әйелім, өңшең өрім жас бала.
Ей, жолдасым!
Көмек қайда беретін,

Нем қалды енді? Не сұраймын Ғайсадан?
Қатын-бала Хаққа аманат!.. Жұт – мұнда!
Қазір менің басқа жақта ой-санам:
Император тұтқында отыр! Тұтқында!

Орындай гөр: аманатым, жолдасым,
Сарбаз ғұмыр тәмам болды! Келмейді ол!..
Тәнім, бірақ бөтен жерде қалмасын,
Францияға алып барып жерлей гөр!

Әдіптелген орден қызыл таспаға,
Қойғын оны жүрегімнің басына.
Семсерімді белге тағып таста да,
Серт ұстатып мылтықты қой қасыма.

Тіп-тік күйі сарбаз құсап саптағы,
Күзетшідей болам дәйім қас қақпай.
Жатам естіп: кісінейді аттары,
Зеңбіректер гүрсілін де бас бақпай.

Ол келеді бейіт үстін шаң қылған!
Тулар шулап жеңісті айтып ұранмен...
Император, сонда сенің алдыңнан
Табытымды талқан қылып шығам мен!»

Түн ортасы. Зілмауыр бұлт басты кеп,
Вавилонды жұтып қойған тас түнек.

Бір сарайды жалап тілі жалынның,
Қабырғадан шығады үні дабылдың.

Патшасарай лапылымен даңқы асар,
Той жасауда бүгін патша Валтасар.

Тостағандар шеңберлерді аралап,
Жалқын шашып малайлар жүр жағалап.

Құлдар батыл – шыланса егер таңдайы,
Патшаның да жазылды енді маңдайы.

Ол енді отыр сараң жұтып шараптан,
Жұтқан шарап отын қанға таратқан.

Шамшыл рух шыққа малтып, дәлірді,
Дөкір үнмен ғайбаттады ол Тәңірді.

Тарс айрыла түсті патша талағы,
Асып түсті малайлардың мадағы.

Жалт қараған, дайын болды құлы енді,
Иегова храмға оны жіберді.

Құл патшаның табанына тастады –
Жатты алтарьдың аяқта алтын аспабы.

«Шарап!» деді патша арқасы құрыстап,
Шарап құйды қасиетті ыдысты ап.

Түгел ішіп тауысты оны паңдана,
Айтты сосын көбігі ағып шамдана:

«Иегова, тұл-сүйексің тәні күл,
Вавилонда менмін патшаң, Тәңірің!»

Сөнді бірден сақау күлкі таусылып,
Суық үрей алды бәрін қаусырып..

Патшасарай қабырғасын қақтаған
От үстінен қол көрінді қаптаған...

Сол саусақтар жазып жатыр мәлімдеп,
Сөздер ағып жатыр тірі жалын боп.

Меңірейіп сөнді патша жүзі осы,
Бет қуарып, дірілдейді тізесі.

Сәнді шеңбер – қалды бір сәт қимылсыз,
Құл жылжусыз, болды барлық сый құнсыз.

Сиқыршылар шақырылды; безді енді,
Оқи алмай от боп жанған сөздерді.

Дәл сол түні, таңғы шапақ тап сала,
Құлдар келіп қанжар сұқты патшаға.

Алтынменен әшекейлеп дөңбекті,
Жылына алман жағымпаздық отына.
Жек көремін жалақор мен жендетті,
Құлдық ұрман аяр, жалған сопыға.

Иіле алман ұрғашыға желетек,
Сәнмен қанша қымтаса да күнәсын.
Даңғой, қанқор әміршінің – пәлекет
Аяғына жығыла алмас бұ басым.

Ел алдымен емен өлер еңселіп,
Күшті болсаң, еселейді ауыр да.
Жел үп етсе қамыс-құрақ теңселіп,
Аман қалар бас шұлғысып дауылға.

Бірақ олар бақыт үшін жеребе
Тастай алмас, жегуді біл кімді іске.

Сәнді таяқ болсын сәнқой немеге,
Сырық болсын, бәлкім, киім ілгішке.

Мамырдың ғажап таңында,
Бөленген шақта гүлге әлем,
Бүр жарып сезім жанымда,
Ғашық боп сәтте тынған ем.

Шулайды құстар маңымда,
Мамырдың таңы – ғажап таң.
Аяулы жанның жанында
Құтылдым шаршау, азаптан.

Лаланың әппақ тостағын
Толтырам әппақ жаныммен,
Жанымның жалтын қас-қағым,
Жеткізу үшін әніммен.

Қанатты ән құяр нұр көзге,
Ең нәзік, ең бір ибалы ән.
Сүйістей тәтті ол,
бір кезде

Мен бүгін ән-қанат құсты ұқтым,
Еркешім, самғайық ертесін –
Гангты, аспанын түстіктің,
Шарлайық арманның өлкесін.

Алқоңыр түске енген түрлері,
Бақтар бар ол жақта сиқырлы.
Айлы түн –

Тұңғұйық гүлдері
Аңсайды апасын сүйкімді.

Шегіргүл тұрады жымыңдап,
Гүл қолын жұлдызға серпеді.
Жұпарлы шөптері сыбырлап
Гүлдерге шертеді ертегі.

Еліктер жақындап сақтықпен,
Тыңдайды самалдың күбірін.
Толқындар шығарып ақтық дем,
Алады арнада тынымын.

Пальмалар астында күт, күнім,
Қазір-ақ қасыңнан табылам.
Махаббат, тыныштық тұтқынын
Өңінде Түс торлар шадыман.

Рейн айнасы көгілдір,
Шолады үстінен маңайды –
Кельннің иелеп көгін бір
Киелі сол шіркеу талайғы.

Сонда деп Тәңірия-ананы,
Жазыпты алтынмен бедерлеп.
Бір момын жарық нұр жанады,
Жабайы жанымды ол әрлеп.

Қыз-гүлден алтын бу саулайды,
Қасында періште – ең ұлы,
Аяулы жанымнан аумайды
Күлкісі, көздері, еріні.

Сүйгенімнің көздеріне ылайық
Ғажап-канцон* жаздым мен.
Әп-әдемі ерініндей мұңы айық,

Жас раушан сықылды оның гүл-өңі,
Сәйкесе ме стансыдан* басқа өлең?
Сүйіктімнің болғанда, әттең, жүрегі,
Даңқты бір сонет* жазып тастар ем.

Сенен жауап күтіп жүрмін, періштем,
Әлде, бәлкім, жатырсың ба ұйқыда?
Жазғы орманмен бейуақта мұң бөліскен
Бәңгі ақынның қарасайшы сиқына.

Түр-тұлғаңды, аяғыңды, бетіңді,
Сиқыр сәуле төгіп тұрған көз керім –
Жасау үшін бұл ғажайып қоқымды,
Әуре болма, жетпейді, ақын, сөздерің!

Сөзбен сомдап аждаһалар сәулетін,
Құбыжықты от шашатын ақырып, –
Жантүршігер кембағалдар әулетін
Біз, ақындар, жасап бердік қатырып.

Сенің, бірақ таңғажайып күлкіңді,
Сол сұрқия күлкіңде ғой әңгіме! –
Сұмырай қар, аспани түр-тұрқыңды
Еш бір ақын сомдай алмас – мәңгіге!

Жаралғандай көбігінен толқынның,
Тал бойына салтанаты жарасқан.
Некеленген жат адаммен, адасқан,
Әлі, бірақ торламаған көркін мұң.

Төзгіш жүрек! Тербет шыдам бесігін,
Пайда бермес қайғы шеккен, зарланған.
Асығам деп ада болған арманнан
---------------------------------------

Күйінбеймін: кешіре алар күш таптым,
Тағдырыңды басқа жанға ұстаттың.

Бөгде үшін бұл – рухымның алмас жарқылы,
Жаныңда еш бір қалмады оның тамтығы.

Қарсы болма! Бірге болдым түсімде;
Түн ұлғайды жүрегімнің ішінде.

Ашкөз жылан жүрегіңе жабысып...
Білем... көрдім... жүрсің енді алысып...

Оркестр үгіп тасты ана,
Барабан артып жанға зіл,
Қалыңдығымды басқаға
Ұзатып жатыр дәл қазір.

Контрабас та жұлқынса,
Нән дабыл үні – ызы-шың.
Періштелер –
әуен сәл тынса,

Раушандар неге солғын көктемгі,
Айтшы, сәби, үлгердің бе мұны ұғып?
Шегіргүлдер жайнатушы ед бөктерді,
Мені көрсе, жабырқайды бүгіліп.

Неге мұңды жыр жырлайды бұлбұлдар,
Жүрегімді паршалап?

Тынысында орман, қырдың бір зіл бар,
Қаңсық иіс сезіп тұрмын сонша жат?

Күн қызуын сезінбейді кең өлке,
Қарап көктен өт қабынған кейіпте ол!
Жабырқаңқы неге барлық көлеңке,
Неге сонша қайғырады бейіттер?

Түсінбеймін, – өзіме де жұмбақпын,
Қайғы жаншып, айырмам жоқ өліктен.
Түсіндірші, айтшы маған, қымбаттым,
Менен кетіп қалғаныңды неліктен?

Олар біраз түкірісті сыртыңнан,
Қыңыр, қиғаш пікірмен.
Көрсетпедім жүрегімді жыртылған,
Жүйкемді де білдірмедім түтілген.

Бас шайқасып кейіппенен қапалы,
Үкім кесті өзіме.
Олар мені зымиян деп атады,
Сен олардың сеніп қалдың сөзіне.

Ең жаманы, ұғына алмай қойды олар,
Ең бастысын білмеді оның бірі де:
Ақымақтық, топастықты бойда бар
Жасырғанмын – жүрегімнің түбіне.

Раушан гүл сүйіктімнің жүзіндей,
Ал көздері пісіп тұрған жүзімдей.
Аппақ лала – оның сәби-білегі,
Сағағынан тұрған әзер үзілмей...

Солтүстікте, шың басында жалаңаш
Тұр қарағай жалғыздықтан қамығып.
Шайқалады жан секілді шала мас,
Қалғып кетіп, қардан шапан жамылып.

Түсінде ылғи көретіні ол қасқа –
Шексіз қиыр, шығыс жақтың күнесі,
Онда жалғыз, оттай ыстық жартаста
Ғажап сұлу, мұңды пальма тұр өсіп.

Менің шексіз қайғымнан
Шоғыр-шоғыр жыр туар.
Қиқулы үнмен ұшып олар ұмтылар,
Жүрегіне сүйіктімнің айрылған.

Оралады қайтып олар ақынға
Қанаттарын қаққылап.
У-қайғы бар, бір ауыз сөз жоқ, бірақ
Аяулымның ахуалы хақында.

Кигендері қымбат киім малынған,
Тоғышарлар орманда жүр сайрандап.
Табиғаттың тылсымына табынған
Бұзаулар да тайраңдап.

Жандары жүр рахатқа тұншығып,
Гүл жамылып анау алқап сонша әрлі!
Мүлгиді олар құлақтарын тыңшы ғып,
Кербездердің үндеріне аңсарлы.

Ал мен болсам, терезеде көмескі ең,
Бар жарықты жабам қара шұғамен;
Маған қымбат Елеспен
Кейде күндіз кездесемін мына мен.

Махаббатым аялайды мені кеп,
Шыға салып ұмыт болған күндерден.
Меніменен қауышады ол еңіреп,
Жас борайды көздерімнен мұң көмген.

Сүйеді қызды жас жігіт,
Қыз болса, ғашық басқаға.
Ал ол жан бейне қас қылып,
Сыйлады жатқа баспана.

Кезіккен тұңғыш сол күні
Қыз кетті шығып біреуге.
Жас жігіт жайы белгілі,
Таяныш таппас тіреуге.

Белгілі жәйт қой талайға,
Болмағын бұған әсте аң-таң.
Тап келсе бұл іс, алайда
Сізді де қылар тас-талқан.

Ескі ертегі арасынан ну алап
Лала гүл тұр маған қарап қол бұлғап.
Билейді де, әлденені дуалап,
Береді ылғи әлгі ел жайлы ол жырлап.

Орасан бір үлкен гүлдер қоршаған,
Күн кешкісін жабар сәтте қабағын
Олар, әбден махаббаттан шаршаған,
Жұптысынан айырмайды жанарын.

Сөз беріліп шөптерге,
Шырқайды орман сазды әуен.
Мың құбылған әні жанға жеткенде,
Жылға биге шақырады назбенен.

Сәнді сарай кең құшағын бақ керіп,
Ұлықтайды махаббаттың елесін.
Сен өңіңде кереметке тап болып
һәм сиқырға сенесің.

Солай қарай құйғытамын төсті ашып,
Жүрек гүлдеп пәктіктен,
Қайғымменен қоштасып,
Қауышамын шаттықпен!

Шіркін, осы шат-шадыман пәк өлкем,
Барам саған көрген түске еріп кей.
Әттең, бірақ таңертең
Ізсіз-түссіз кетеді еріп көбіктей.

Қатырды олар сілемді,
Өлімші қылды іштарлық, –
Махаббатымен – бірі енді,
Біреуі – жасап дұшпандық.

Бәрінен, бірақ батқаны,
Бір адам тыным бермеді –
Дұшпандық қылып жатпады,
Сүймеді және ол мені.

Жаз сынды жүзің алқызыл,
Жайнайсың, көңілің құс мініп.
Жаныма, бірақ қарлы ізің
Орнатты қысты үскірік.

Сен – маған, бастан ұшар бақ,
Болады бәрі іретпен:
Жайнаған жүзге қыс орнап,
Қауышар жаз кеп жүрекпен.

Аңсары зор қос ғашық
Қол берісіп, пәстеніп –
Бір-бірімен қоштасып,
Күрсіністі жас төгіп.

Айрылар шақ жеткесін,
Бізді де езді сонша мұң.
Төктік ұзап кеткесін
Мұңның ауыр моншағын.

Мейманжай. Шай үстел басында
Қызды айтыс махаббат хақында.
Таңдаулы еркектер осында,
Сезімтал ханымдар қасында.

«Желөкпе сезіммен сүйген жөн!» –
Кеңесші осылай кесті үкім.
Құптады жаңадан үйленген
Жұбайлар күлкімен есті тым.

«Махаббат, – дінбасы әулікті, –
Қажетсіз – албырттық басылмай.
Әйтпесе, бұзамыз саулықты». –
«Қалайша?!» – қойды қыз қосылмай.

«Махаббат – құштарлық қатерлі!» –
Мұны айтқан бекзада ханым-ды.
Баронға ыстық шай әперді,
Күрсініс шығарып жалынды.

Сөздері талғамға татыр ма? –
Сен, әттең, болмадың, досым-ау.
Жырлар ең махаббат хақында,
Таңдаулы қауымға осынау.

Ескі түсім тағы кірді: отырмыз
Жөке астында сол бір түнгі қалыпта.
Сақтаймыз деп тағы анттасып жатырмыз,
Адалдықты түскенше біз табытқа.

Не болып ед! Анттасамыз қаталап,
Ерке күлкі! Мәңгі ұмытпау үшін мен,
Естен шықпау үшін сендік махаббат,
Саусағымды қыршып алдың тісіңмен.

О сүйіктім, көзің бейне – өрт-шашу,
Қатерлі, әсем көзғарасты көрем мен.
Мен білемін, қалыпты жәйт – анттасу,
Тістегенің жөн болмады, дегенмен!

Мен түсімде жылап жаттым еңіреп:
Түсіме енді, табытта өліп жатқаның.
Және ояндым шексіз үрей мені жеп,
Тыя алмадым көзден жастың аққанын.

Мен түсімде жылап жаттым еңіреп:
Түсіме енді –
ұмыт қыпсың сен мені.
Және ояндым тұл қалғандай төңірек,

Мен түсімде жылап жаттым еңіреп:
Түсіме енді –
табысыппыз мәңгілік.
Және ояндым, көзден жасым төгілед,

Не болды маған, ұқпаймын,
Қайғыдан жаным дертеді.

Есімнен бір сәт шықпайды
Естіген ескі ертегі.

Күн сөнді. Жазық салқындап,
Рейнді құшып қыз үні.
Тек қана көкте жалқындап
Сөнбеген күннің қызылы.

Қыз отыр анда, шалқиды ән
Үстінде судың, жоғары.
Киімі түгел алтыннан,
Және алтын қолда – тарағы.

Алтындап өрген бұрымын,
Тарайды шашын бұл жазып.
Сиқырлы ән атты тығынын –
Қуатты және тым нәзік.

Құдыретті әуен тұтқындап,
Ескекші бәрін ұмытқан.
Жартасты көрмей жықпыл, жат,
Қарайды көкке тұнықтан.

Білемін, толқын тым қатал,
Мәңгілік онда сап құрар.
Лорелея* әнін тыңдатар,
Бәрі де оған тақ тұрар.

Ұрады жүрек тас-мұңға,
Жұпары борап көгалдың!
Жөкенің тұрмын астында,
Қасында көне қамалдың.

Сол жаға жатыр шұбартып,
Өрнектей бейне өңі алуан,
Адамдар, үй, бақ тұр аңқып,
Шабындық, сиыр және орман.

Қызыметшілер шайқап кір,
Жырақтан жылқы кісінеп;
Бас шұлғып диірмен байқап бір,
Доңғалақтардан ұшып от.

Қақпалы күзет үйі осы –
Күзетін алып қабылдап,
Қызыл мундир иесі
Ілгері-кейін адымдап.

Күнменен қару құбылды,
Мылтықпен ойнап жүр еппен.
Нысанаға, міне, ілінді,
Ат, кәні, мені жүректен!

Сүйгеніңнен мәңгі ажырау оңай ма?! –
Қаңғып жүрмін мұң-зар құрсап тоғайда.

Заржақ торғай көз салады бұтақтан:
«Не қайғыға тап болдың, – деп, – жұтатқан?»

Апасындай – қарлығаштар көкшіл-сұр,
Сүйікті жан жайлы менен естір сыр:

Бақытты ғой менен орман құсы да,
Ұя салған терезеңнің тұсына.

Сүйіктімнің отбасымен кеше осы,
Жолығысып қалдық біздер жол үсті.
Сіңлісі де, әкесі һәм шешесі

Хал-жайымды сұрап жатыр жабылып,
Жақындарым хақында да білді көп.
Байқады олар жүргенімді жабығып,
Қуқыл тартып, кеткенімді тым жүдеп.

Сұрадым мен – бөлелерді күлегеш,
Апа, туыс талай мені сынаған.
Әсіресе, ұмытпадым үрегеш
Күшікті де – маған сұмдық ұнаған.

Елеусіздеу сұрай салдым артынан,
Тұрмыстағы сол жан жайлы қайда деп?
Айтысты үнмен достық ілеп шарпыған,
Босанады енді бір-ер айда деп.

Үн шығарып көңіл-пернем үзілген,
Құттықтадым сезімге еніп мен бөлек.
Және де оған сәлем айттым қызумен,
Жағың түспей жаманшылық көрме деп!

Сіңлісі айтты: «Күшік жұртқа атылып,
Үйдей төбет болып өсті қабаған.
Рейнге жібермесек батырып,
Болар еді бәрімізді талаған».

Сіңлісі оның елестетті өңін бір,
Күлкісін де танып тұрмын мен одан.
Түбі тылсым анау көздер көгілдір,
Сол ғой менің өмірімді тонаған.

Балықшы сұлу, мұнда кел,
Жаныма келсең, мен дайын!
Жүрегі жанмын сырға мол,
Үркесің неге әрдайым?

Қолды әкел, қашпа, жан-құрбы,
Жанымнан пана кел, ізде.
Тапсырдың сеніп тағдырды

Теңіз ғой менің жүрегім,
Жел, толқын әні – үнінде.
Інжулер барын білемін
Оның да тылсым түбінде.

Өтсем мен егер көшеңнен,
Жан болып саған жұмбақ тым,
Шаттанам ғажап әсерден,
Шалынсаң көзге, қымбаттым.

Үлкейіп көзің, күрсінсем,
Сұрайсың үнсіз, із бағып:
«Жұмбақ жан, айтшы, кімсің сен?
Жүр жанды қандай мұз қарып?»

Мен болам неміс ақыны,
Әйгілі неміс елінде.
Айтылса жандар аты ұлы,
Аталар атым менің де.

Немістің елі жайлы ұлы
Мұңаяр мендей кісілер.
Кім ұқса ұлы қайғыны,
Мұңымның дәмін түсінер..

Көкжиек тұнжырап бұлт басқан,
Елесі сықылды тереңнің,
Мұнара тәжінен жылт қашқан
Қала тұр мұнарда керең бір.

Жел үнін келемін тыңдап мен,
Қоймалжың толқындар – кешкенім.
Тым баяу, азалы ырғақпен
Қайықшым еседі ескегін.

Қоштасам, шықты күн тұтаған,
Бояйды көңілсіз сәулемен –
Сол жерді – мен түгел жұтаған:
Арманнан, мұңымнан, әуреден.

Қала ұйқыда, жалғыз кезіп жүрмін мен,
Мынау сол үй, кіреберіс шынысы.
Сүйіктім жоқ, ол алыста тым мүлдем,
Ал үйінің сол баяғы тұрысы.

Үй алдында жігіт. Қолын сындырған.
Күтер кімді, елес аулап әйнектен!
Мен өзімді: жүзін қайғы құм қылған,
Танып қалдым сәуле түсіп ай беттен!

Ей, беймәлім сыңарым-ау, аһ ұра,
Несін күттің, ас-ұйқыдан айрылып,
Жанды азаптың қуырасың отына,
Дәл баяғы өзім құсап қайғырып?

Алмасады ұрпақтар,
Жылдар жылжып, шашады аппақ шашқа шаң.
Менде ғана жазылмайтын сырқат бар,
Махаббатым өлмек емес ешқашан.

Бір көрсем-ау, аяғыңды құшар ем,
Соңғы демім шығып тілден жалын боп,
Ақырғы ірет сыбырлар ем құсамен:
«Сүйем сізді, ханым!» – деп.

Мұнар боп тұр ол көз көмген.
Қалғаны осы-ақ көнеден –
Жоғалған сонау кездерден.

Әпкесі мөлдір көл еді,
Кептірді дауыл жылдарым.
Ертті де кетті жел оны –
Жанымның шаттық, мұңдарын.

Өшті ніл жұлдыз түр-түсі,
Мұнардай көшкен айдында.
Сол жұлдыз кімнің күлкісі? –
Болған-ды бақыт, қайғым да.

Армандар құсап өзге асыл,
Махаббат тіпті кеткен-ді.
Көнеден қалған көз жасым,
Сен-дағы жоғал, – жетті енді!

Махаббат таңдайды адамды,
Тағдырдан – тап болсам оған мен.
Бұл пікір билейді қоғамды,
Олармен келіскен болар жөн.

Көгілдір көзі бар жақұтым,
Айтқалы өзіңе мен қашан:
Сенде деп тағдырым, бақытым,
Жүрегім жарты деп, – болмасаң!

Мен, бірақ жалқы бір сәттерден
Көріндім табанды адамдай.
Өзіңнің жаныңда, әттең, мен,
Кетуші ем екі сөз таба алмай.

Мейірімсіз рухтар сықылды –
Кетірген сол сәтте құтымды.
Мейірімсіз рухтар кіл залым,
Мен болдым ақырғы құрбаның!

Қиын ба ед саған, шынымен,
Махаббатпенен ұғыспақ?
Көзінің мөлдір түбінен
Қалсаң ед, шіркін, сыр ұстап!

Ұғар ең жанды – үңілсең,
Болды ма соған күшің кем?
Ұқсап-ақ тұрсың бүгін сен
Есекке, досым, ісіңмен!

Мұң-қайғымды ақтардым,
пенде сынды есі жоқ
Отырдыңыз селт етпей, еш үмітсіз есінеп.

Көшіп сосын ұйқасқа,
көсіліп ем өлеңмен,
Құшақ-құшақ мақтаулар жауып кетті төбемнен.

Сайтанның болма мазағы,
Өмір де сәтте өзгеред.
Жақсы дос, қабір азабы
Ойлама, жоқтан өзге деп.

Өтелсін парыз төлемі,
Өмірді деме қас-қағым, –
Төлеуге тура келеді
Әмиянынан басқаның.

Ататын тәтті таң онда.
Кіріп ап тауық қораға,
Ойнаушы ек бұғып сабанға.

Қыт-қыттап бәрі кететін,
Қиқуға бассақ, ол аз ба?!
Адамдар тұстан өтетін
Айырмай, біз бе, қораз ба.

Жиналған ескі-құсқымен
Сарайымызды әрледік.
Қабырғаға іліп тұскілем,
Қарсы алдық мейман сәнденіп.

Көршінің кәрі мысығы
Келетін бізді ол аңсап.
Күткендей сыйлы кісіні,
Жаудырдық сөзді жарамсақ.

«Хәліңіз, қалай, Ханым?» – деп,
Қоямыз шындап сұрақты;
Барлық мысыққа мәлім де ед,
Бұл сауал еді тұрақты.

Байсалды, көне шал құсап
Отырам үнсіз түндерде.
Қайғырам, барлық нәрлі шақ
Қалды деп өткен күндерде.

Махаббат, сенім – бал-шақтан
Жұрнақ жоқ. Не өмір сүргем мен?
Ағады ақша саусақтан
Және де кофе бұл жолмен…

Ойыным мәңгі осылды,
Махаббат? –
Алсын кім еске?
Адалдық, сенім, есімді

Жан мазасыз, не боп жатыр ғаламда? –
Берілемін өткенді ойлап мұңды ойға:
Біздің әлем жайлы еді ғой адамға,
Барақатты ғұмыр кешкен күн қайда?

Көз алдымда жұлынды әлем топсасы,
Азапты шу айналды ылай тасқынға.
Өлді, әнеки, Құдай – көктің патшасы,
Ал шайтан да мерт болды оның астында!

Ызғарлы әлем қалдырмайды еш таяныш,
Алашұбар көзі өңменнен сүзгенде! –
Жанарында жалғыз тамшы аяныш,
Тек махаббат қана қалды біздерде.

Ғажап кешем келсем түнгі бауға осы…
Ай нұрындай бұлтты жарып көрінген,
Жанды жаулап естеліктің сәулесі,
Жүрегіме жарығы оның төгілген.

Палубада біз отырмыз. Есімде.
Қалқып қайық, шарпып батқан күн көзі,
Шалқар, еркін Рейннің төсінде
Шұғылаға боянды көк күмбезі.

Ғажап әйел аяқтарын құштым мен,
Жадыланып жаны кеткен жан құсап.
Оның нұры себеледі үстімнен,
Соңғы шапақ жүзінде оның жанды сәт.

Толқын жүзі алабұртып, пернелер
Жырлап берді кеудесінде арфаның.
Жүрегімнің бар тамырын кернеді ол,
Шырқ айналып көкте шексіз шалқарым.

Орман, дала, қорған менен тау да осы
Жүзді бірге, түстей баурап сананы.
Оның ғажап жанарының сәулесі
Іш-тысымды жарқыратып барады.

Жә! Жөн болар сандырақты қойғаным!
Есті жиып, тапсын байыз жүрегім!
Сенімен бір жақсы актерше ойнадым,
Драмада сайқымазақ ролін!

Алабажақ сахнада жан-тәнім,
Құштарлықпен тақпақтаймын сөзімді.
Жылтыр бешпент, қауырсынды қалпағым,
Және таптым – ғажайып бір сезімді.

Енді, міне, жоқ ойнайтын ролім,
Тәнім театр қоқысынан құтылды.
Әлі, бірақ ауырады жүрегім,
Драмада ойнап жүрген сықылды!

Жалған ауру санап келсем әлі күн,
Тірі дертке айналыпты азабым, –
Мен ойнаппын өлімшіні, Тәңірім!
Көрсетіппін гладиатор ажалын!

Сенімен бірге болғым кеп,
Таппайды тыншу жаным бір.
Асығам сені көргім кеп,
Халім бұл саған мәлім-дүр.

Қайталап тұрмын,
назың – жүк,
Болсақ деп бірге мәңгілік.
Мошқайсың мені тәжім ғып,

Жарар ед мойын бір бұрса,
Жарасын жанның қанатып –
Сүйіспедік те, тым құрса,
Қоштасып кетіп баратып.

Қоштастың қолды бұлғай сап,
Батқандай болдым жылымға.
Қымбаттым, бірақ мұндай сәт
Өткен-ді бастан бұрын да.

Сауықтың жүріп дәурені, –
Жалынға үйің шомылған.
Байқадым, сүлдең сәулелі
Әйнекке келіп соғылған.

Көрмейсің, мені сен, бірақ
Телмірген түннен қараңғы.
Сезбейсің, тіпті қан жылап
Жүрекке батқан жарамды.

Жүректі қара қан сабап,
Зарығып нұры сөнеді,
Сүйеді, қайғы паршалап…
Көрмейсің, әттең, сен оны.

Біртұтас сөз іздеп келген ем,
Мұңым мен қайғымнан сомдалған.
Сол сөзді шашар ем желге мен,
Сол желден естір деп кең жалған.

Сол бір сөз құйылған қайғыдан
Желменен жетер ед саған да.
Емдеп ол сезімді айныған,
Сендік бар тамырға тарар ма?!

Мұң торлап шаршаған көзді егер
Қалғысаң қияли пішінде,
Қасыңа қайғылы Сөз келер,
Тіл қатар ол сенің түсіңде!

Кім тұңғыш кірсе егер іңкәрлік бағына,
Ол – Құдай, жүрсе де аһылап.
Екінші бір жанды сүйіп ол, тағы да
Бақытсыз боп жүрсе, ақымақ.

Дәл осы ақымақ мен болдым зарлы үні,
Айырмам жоқ, тіпті ілкіден.
Күн, жұлдыз – мазақтап күледі барлығы,
Мен де енді өлемін – күлкіден.

Түннің іші. Сәнді арба.
Кезіп кеттік, тек екеуміз жалғанда.
Әзіліме жауап беріп наз үнің,
Мені сәтте жақындатты арманға.

Таңғалыстық, жан бақыттан жай таппай,
Таң қай кезде атып қойған байтаққа-ай:
Амур* атты билеті жоқ жолаушы
Арбамызға мініп апты байқатпай!

Егер менің жарым болсаң жайраңдап,
Өсекшілдер үні мүрдем өшер ед.
Өміріміз өмір емес, мейрам боп:
Театр мен сый, меймандықтар еселеп!

Ұрыссаң да, сөксең-дағы үйлесем,
Тәтті сүйіс ащы өмірді абат қып.
Бірақ менің өлеңімді сүймесең,
Есіңде тұт: кете барам талақ қып!

-----------------------------------------------
Амур* – көне гректің махаббат періштесі.

Күміс қар сынды иығы,
Байқаймын ішкі күпті үнді.
Жүректің мазаң дірілі,
Сендегі күйді ұқтырды.

Кернейлеп гусар таңертең,
Кіреді күмбез қақпаға.
Кетесің тастап, ақ еркем,
Күн қалар көкте тек қана.

Кетесің, парыз өтесең,
Нәп-нәзік құшақ гүл атад.
Мендіксің әзір,
екі есе

Кернейлі гусар самсаған…
Тартпайды қайда бұ соқпақ.
Келемін тағы мен саған
Алқызыл раушан құшақтап.

Әскерге тұрақ, міне, иен
Иесіз жатқан бұл дала.
Жүрегіңе сенің түнеген
Мен бе екем сарбаз бір ғана?..

Мен өзім өткен жылдарда
Махаббат шалды құрбанға,
Қаншама жандым мен отқа;
Қымбаттап кетті отыны,

Құштарлықтың сөніп лапылы…
Ma foі! – бұл қайырлы сағатта.

Күлкілі қиял құртпасын,
Бос құсалардан жерігем;
Көрсеткін тірі түріңді,
Махаббатты ұмыт бұрынғы –

Өзгермепті сол бұрынғы көзғарас,
Жүрегімді шуаққа сан толтырған.
Қызғылт ерін, бұрынғыдай көз де қас,
Тыныстайды тәтті деммен, антұрған!

Дауысы да – нәзік назды көмескі үн,
Түске енетін сол қалпында сүйкімді.
Тек мен ғана бұрынғыдай емеспін,
Айрылысу бұзған екен сиқымды.

Бұрынғыша албырт, құштар, лапылды үн,
Дірілді қол, толқын-шашқа көмілу.
Оның ыстық құшағында жатырмын,
Тән – запыран, жанымды улап зерігу.

Ышқынады наразы үнмен әтектер*,
Ыразы емес менің салған әніме.
Күмәнменен ой жіберіп, кекетті ол,
Менің дөкір әндерімнің мәніне.

Өздері кеп әнге басты енді олар
Тым шыңырау тұңғұйықтан басталған.
Мың құбылған бұлбұлменен тең болар,
Нәзік шыны шашылғандай аспаннан.

Әнді тыңдап мұң үніне ұсаған,
Зарығыңқы үн көмейдегі тығынды ап,
Әйел, қыздар еңіресті құсадан,
Жанарларын орамалмен сығымдап.

-----------------------------------
Әтек* – тарттырылған ер адам.

Тіл қатқаннан алғашқы, күлкісі, көз қарасы
Білдірген-ді ол қыздың қалпын менен безбеген.
Жанында, әттең, қас қақпай жүрмегенде анасы,
Сүйісіп те тынар ек, мен осыған сөз берем.

Айрылыстық, әттең біз, қош бол, құйттай қымбаттым,
Қайғыр, мейлі, қайғырма, кетіп барам, міне, мен!
Терезеңнің түбінен саған үнсіз тіл қаттым,
Әуеменен мен саған қимас сүйіс жіберем.

Түсті ымырт. Жаздың ақыры,
Қалғыған тоғай әтірі.

Көгілжім аспан алтыны
Ай момын нұрмен балқыды.

Жылғада жырлап шілделік,
Көлеңке кетті түнге еніп.

Жолаушы тыңдап түнгі үнді,
Шығады үн талдан сыбдырлы.

Жылғада орман перісі
Шомылды, жалт-жұлт терісі.

Арудай жаңа оянған,
Нұрымен айдың боянған.

Жүректе дерт, аяқ талған, қан тепті,
Түн қымтаған, жер де бөтен, хәл кетті.
Қос мүйізді орақ кенет жарқ етті,
Туған елдің сәлеміндей тәнті етті.

Сәулесінен бір жылылық сезгенім –
Ұмыт болды жат өлкені кезгенім,
Азабым да бейнетіндей өзгенің,
Шық бүркеніп алды менің көздерім.

Айтшы маған, кімдікі бұл керемет? –
Сен ән салдың, бар ма еді әлі жүректе,
Баяғыдай сиқыр жалын төге ме от,
Қайта оралып шабыт пен наз, тілек те?

Сиқыр жалын сөніп қалды кенеттен,
Қан-жүректің суық тартып іреңі.
Бұл кітапша – аумас күлді шелектен,
Сол жалынды махаббаттың күлі еді.

Зерлі әдіпті – сықылданған ұсақ қар,
Шыға алмайтын қара фрак, шұлықтан, –
Қызыл сөздер, мұздай суық құшақтар
Жүрегімді емес, тіпті жылытқан.

Жүректерің соғады ылғи масайрап,
Биік, үлкен мақсаттармен шідерлі.
Аяр, жалған мұңдарың да осы әйбат
Мені өлердей зеріктіріп жіберді.

Мен сендерден кетем биік шыңдарға,
Кешіп жатқан қарапайым ел ғұмыр.
Еркін желден қанам нәзік сырларға,
Биіктерден еркін алып демді бір.

Мен сендерден кетем биік асқарға,
Қамап алып қалың шырша шулаған,
------------------------------------------
Гарц* – солтүстік Германиядағы тау.

Бұлақ тулап, құстар жырлап аспанға,
Ыдысымды бұлттың демі булаған.

Сіз де, сұлу, майға батқан кірпігі,
Сіз де, мырза, жүрген боқты азық қып,
Сол биіктен маған қандай күлкілі –
Сіздер жүрген жып-жылмағай жазықтық!..

Ояныңдар, ей, әндерім, мейірбан!
Бес қаруың табылсыншы бойыңнан.
Дабылдан үн ақтарылсын,
Қалқан көтер – таққа мінсін

Жүрегімнің әміршісі – жас ханым.
Бұлт шалмасын жас ханымның аспанын!

Бөлшектерге бөлемін де күнді мен,
Шын алтынды жонып алам сүргімен.
Құрсағанда тәжді де алтын,
Сан құбылып назды қалпың,

Оранасың көктің көкшіл жібегін,
Ілебінен толқып менің жүрегім.

Түн алмасы жарқылдаса көркем кіл,
Көк шілтерін қиып алып өлкемнің
Қылып оны неке-көйлек,
Көңілде түк бөтен ой жоқ,

Сенің ханым-иығыңа жабамын,
Себеді оған өлкем әтір-самалын.

Нөкеріммен қоршап алам мен сені,
Олар менің сонеттерім еңселі;
Паң терция, мәйін шумақ
Дәріптейді дәйім шулап,

Ал мен өзім, ей, сүйікті ханшайым,
Аяғыңа жығыламын таң сайын.
Көрмеген еш татып ешкім
Бір тамшысын ақыл-естің,

Аяушылық апарамын ырым ғып –
Билеушімнен қалған маған бұрынғы.

Елсіз теңіз жағасында жапа-жалғыз отырмын,
Көңілімді торлап алған жанды жейді соқыр мұң;

Күн сәулесі төмен құлап, толқындарды жалап бар,
Су бетімен жүгіреді қызыл-жасыл жолақтар;

Алыстағы ақ толқындар бет алғандай тасуға,
Көбіктеніп, төніп келіп, шулап жатыр қасымда.

Таңғажайып құпия шу және сыбыр, ысқырық,
Сырлы күлкі, сылдырлы үндер, күрсіністер тісті үгіп...

Сырға толы тыныштықта әлдеқайдан кешкілік
Тұрған сынды жаймен ғана бесік жыры естіліп...

Жазғы кеште, үй алдында, тас басқыштың үстінде
Сәбидегі сергек сезім құлақ түріп ішкі үнге,

Ақылды көз, әуес көңіл, баласынан көршінің
Естірдеймін ұмытылған ертегімді сол шырын...

Бойжеткендер жүрген сынды әлде бір іс қамында
Жұпар шашқан гүлдері бар көзелердің жанында.

Терезенің алдында отыр қыздар жұпар аңқытып,
Күлкі көмген пәк жүздерін айдың нұры балқытып...

Күн де батты от-жалынға бөленген,
Күміспенен көмкерілген теңіздің
Толқындары шығарады үн тереңнен;
Толқын жалы қызғылт шапақ жүздіріп,

Қарсысында үйме-жүйме күзгі бұлт,
Жансыз-сұрғылт, мұңға батқан түс-түрі
Ай қарайды; сыртында оған сыйынған
Жұлдыздардың ұсақ-майда ұшқыны

Көрмейді аспан ешқашан жарасымын жұбайдың,
Тәңірия-Күн-ана, ал күйеуі Құдай-күн.

Кесіміне тағдырдың қандай қайран қыласыз? –
Сәбилері – жұлдыздар жәутеңдейді кінәсіз.

Нақақ бәле, сумаң тіл – кім жалаға шыдайды, ал?! –
Ажырасты сиқырмен нұр сәулелі жұбайлар.

Жалғыздықпен айбынды көрсетеді Күн де өзін,
Күніменен паң қалпы кезед көктің күмбезін.

Аласартпай бір сәтке дәріптелгіш даңқын да,
Алшаңдайды ажалды бақытқа бай қалпында.

Түнде аспанды кезеді, мұңлық ана-Ай, міні,
Соңда жетім-жұлдыздар мылқау әрі қайғылы...

Нәзік ақын, ғашық қыз кеміргенде мұң жанын
Күтіп Айды арнайды көз жасы мен жырларын.

Қай кезде де әйелдің кексіз еді жүрегі,
Сүйеді әлі күйеуін, үстінде оның тілегі.

Жиі-жиі ымыртта діріл буып кеудесін,
Баяу ғана барлайды түріп бұлттың пердесін.

Мұңды көзбен ұзатып, шыңғырардай аһ ұрып:
«Тоқта!
Сені балалар жатыр ғой, – деп, – шақырып!»

Алайда оның зар-үнін естімейді кесір Күн,
Құдай-күймен мұңына құлақ аспас жесірдің.

Еш мейірім танытпай, сеніп жала, өсекке,
Күп-күрең боп ашудан, кірер суық төсекке.

Ыза-кегін, қайғысын, наласын да
Келе жатыр арқалап, нанасың ба, –
Опат болу, өртену, күрсіну бар,
Тіпті, мәңгі құдайлар арасында.

Бейбақ құдай, байлығы бұйырмаған,
Мұңмен көкті кезеді күйінде алаң.
Нұр сәулелі қайғыға қымтанып ап,
Шексіздікті шарасыз шиырлаған.

Мен адаммын ажалды – барлығына
Бағынамын Жаратқан жарлығына.
Құн кесілген!
Тым төмен дәрежеммен

Жұлдызсыз түн тым суық, жағалауды мұң тырнап,
Ашытылған сырадай теңіз жатыр бұрқылдап.

Артымызда жантайып, таппай өксір ол да амал,
Солтүстіктің тұншыққан сұрқай желі кембағал.

Ыңқылдайды ол күрсініп, көкірегін сыз қармай,
Жақсы сәттің шырайын ескі күңкіл бұзғандай.

Толқындарға оғаш кіл тарихтан шертеді үн,
Құдыретті, көңілсіз норвегтердің ертегін.

тісі қанды ашты ұртын –
Ант-әнінен «Эдданың»* көне қастық астыртын.

Аппақ қызы теңіздің, сиқыр күшпен биге бас! –
Түсіп келед ол, әне, толқын кешіп күйде мас.

Жағадағы құмақты толқын ұрып алқынса,
Бейтаныс жан келеді жүрегі ұрып толқынша.

Адымдаса ол қай жаққа, ұшқын біткен атылды ақ,
Қабыршағы ұлудың қайнайтындай сақырлап.

Боз сулығын қымтанып, жел мен түнді қақ жарып,
Ылашықтың әйнегі төкті алдынан ақ жарық.

Әке, ағасы теңізде қарсы алады таңды ұзақ,
Балықшының қызы бар ылашықта жалғыз-ақ.

Сұлу қыз бен қызу пеш,
бақырашта қайнаған
Судың әні қыз жанын қуаныш боп жайлаған.

Құрғақ отын тастаса, пештің гүрлеп жалыны,
Қыздың нұрлы гүл жүзін әрлейді әрі жарығы.

Кернеп кенеп көйлекті ақ ләйлідей иығы,
Қыпша белді жасырмас дөрекілеу киімі.

Кенет серпіп ашылды ылашықтың есігі,
Кіріп келді бейтаныс, беймәлім түр, есімі.

Қыз тұр үркіп жел соққан ләйлі гүлдей сымбатты,
Ол сенімді қалпында қызға қарап тіл қатты:

«Көрдің бе сен, қарғашым, жұтқан жоқпын сөзімді,
Келдім, бірге әкелдім сонау бағзы кезімді.

Ол бір бағзы кездерде көктен түсіп құдайлар,
Өлген қыздар ішінен таңдайтұғын жұбайлар.

Құшып-сүйіп соларды, сол ұрықтан тараған
Патшалардың әулеті, – аузына әлем қараған.

--------------------------------
«Эдда»* – скандинав эпосы.

Сиқырлы аса таяқты болмас кім бар ерге таң,
Қаһармандар туды одан қайыл қалған жер-жаһан.

Таңданба ұзақ құдайлық қылығыма сен менің,
Ром қосқан шай құйып дұрыс болар бергенің.

Аула суық, мезгіл де тым қолайсыз бұл айда,
Мұндай күні тоңады біздей мәңгі құдай да.

Тұтып тұмау құдайлық, боп жүрмейік ысырап,
Мәңгі өшпейтін жөтелге қалмайық біз ұшырап».

Сәулесімен Күн ойнап толқындардың бетінде,
Жарқылдайды ақ кеме анау айлақ шетінде;

Сол кемемен мен бүгін аттанамын еліме,
Тынып қалған теңіздің соқпа-самал желі де.

Ақ қайраңда оқимын Одиссея жырларын –
Ескі, мәңгі жастықтың ескірмейтін ырғағын…

Сол жырлардың бетінен шулы толқын, желімен,
Себеледі шаттық боп құдайлардың демімен –

Бар тыныспен нұр шашқан адамзаттың көктемі,
Таңғы аспаны гүл атқан Элладаның өткені.

Менің есіл жүрегім бақты айнымай қылығын
Лаэрттің* баяғы тентіренді ұлының:

Бірге болды қайғыда, жақты ошақты кеш те түн,
Көрді қайда тіккенін патшайымның бешпетін;

Жалған айтып және оған, құтқарды одан серігін
Үңгірінен дәулердің, құшағынан перінің;

Бағзы түнде шығарып салды да оны,
сөз жетпес
-------------
Посейдон* – көнегрек мифологиясындағы теңіз құдайы.

Айқай салдым дем тартып:
«Ей, Посейдон қаһарлы,
Сенің ыза-ашуың неге сонша зәһарлы?!

Ашуың бас, біздерді құтқар қайғы-налудан,
Қорқамын мен отанға орала алмай қалудан».

Қыла сала дұғамды, болды теңіз ақ көбік,
Көтерілді аспанға ақ толқындар сәтте өріп.

Алды хабар сол сәтте-ақ теңіздің бар түпкірі,
Толқын-тәжді құдайдың мысқылдаған шықты үні:

«Ақынсымақ, қорықпа!
Айырмаң не жаңқадан?!
Сенің шынжау кемеңді толқыныммен шайқаман!

Ақынсымақ, ызама тимедің еш мүлде өзің,
Қиратпадың киелі Приамның* күмбезін;

Кесіріңнен тап сенің түскен емес бір түгім,
Полифемдей ұлымның отқа үйтпедің кірпігін;

Сен ешқашан көрмедің даналықтың елесін,
Саған мүлде берген жоқ Паллада-Афина* кеңесін».

Сүңгіп кетті Посейдон...
Жетті ме ақын тілегі…
Дөрекілеу қалжыңмен су астында күледі –

Амфитрита* – құдайдың сөкет балық-қатыны,
Нерей* қызы ол, – әлі де жетілмеген ақылы.

Жағадамын, сен түсесің есіме,
Толқын биін бақылаймын тесіле.

Құштарлы аңсар торлап алған жүректі,
Нұрлы бейнең баурайды асау тілекті.

Барлық жерде көздің сенсің көргені,
Барлық жерде еліктірдің сен мені;

Теңіз, желдің шуында да барсың сен,
Күрсіністің уында да барсың сен.

Таяғыммен құмға жаздым теңселіп:
«Агнеса!
Жақсы көрем мен сені!»

Жауыз толқын құм қылды ғой жігерді,
Нәзік сөзді шайып, сүртіп жіберді.

Сынғақ қамыс,
тайғақ толқын, мөлдей құм,
Бұдан былай мен сендерге сенбеймін!

Қас қарайып, келе жатыр түн кіріп,
Жүрегімде басталды анық бір бүлік.

Қуатты қол қайыр көрсін күшінен,
Норвегия орманының ішінен

Ең тәкаппар шыршаны мен табамын,
Тамырымен жұлып оны аламын;

Сол болады енді менің қаламым,
Этнаға* – от-дәуітке маламын;

Сол қауырсын суарылған отпенен
Жалғастырар мені түнгі көкпенен;

Жазам сосын көк күмбезге еңселі:
«Агнеса!
Жақсы көрем мен сені!»

-------------------------------------
Этна* – Сицилиядағы жанартау.

Басылғанда аспанға кеп мөрдей түн,
Алтын жазу жанар онда сөнбейтін.

Немерелер, шөберелер еңселіп,
Бар ұрпағым оқыр толқып, теңселіп.

Аспани сөз тіктер сонда еңсені:
«Агнеса!
Жақсы көрем мен сені!»

Теңіздің өз інжуі бар, тегінде,
Аспанның өз жұлдызы бар көгінде;
Бірақ мендік, бірақ мендік жүректің –
Махаббат бар төрінде.

Көк пен теңіз алыптығын білемін,
Одан да зор, бірақ менің жүрегім.
Жұлдыздан да, інжуден де жарықтау
Мендік сезім түрді түннің түнегін.

Тезірек жет, сәби, маған еңбектеп,
Зор жүрегім бесік болып тербетпек!
Мендік жүрек, мынау теңіз, анау көк
Махаббатқа тұр, мінеки, мелдектеп.

Жұлдыздар жарығы шашырап,
Көк аспан бағады мені кеп.
Жүзімді сол көкке басып ап,
Жылағым келеді еңіреп…

Жұлдыздар – аяулы жанарлар,
Нұрлы бір жарқылдар еріген.
Мейірін төгеді маған бар,
Көгілдір күмбездің төрінен.

Аяулы көздерге шағылып,
Қол жайып дұғаға берілем,
Сұраймын, өтінем жалынып:

«Жұлдыздар, мейірім төгіңіз!
Құйыңыз сиқыр нұр жас қанға!
Өлуге рұқсат беріңіз,
Сіздермен қауышып, аспанда!»

Көктің ұшқын жанарынан
Төмен қарай ағады алтын.
Күйім тасып шанағынан,
Кеңір кеудем шамадан тым.

Жұлдыз-көздер, жылаңдаршы!
Алтынды ұшқын келіп кірсін –
Жанға жерде бұл алдамшы
Жұлдызды жас толып тұрсын!

Кеме теңіз еркіндегі,
Алакеуім шақ болғанда,
Әлдилейді толқын мені,
Берілемін тәтті арманға.

Жұлдыз ұрлап бітті ұйқымды,
Назарларын салады олар.
Сәбилердің сүп-сүйкімді
Көздеріндей маған олар.

Көз айырман мүлде өзінен,
Бағар мені алтын ірең.
Көктің көгіс күмбезінен
Сәлем жолдар жарқылымен.

Көздерімді биік бұрдым,
Толар арман асыл қанша,

Қашан тұман сүйіктімнің
Жанарларын жасырғанша.

Толы арманға менің басым
Түні бойы солқылдар кеп,
Ағаш кеме қабырғасын
Соғады алып толқындар кеп.

Дамыл таппай олар шулап,
Кемеме кеп соғар шындап.

Сыбырлайды құлағыма:
«Ұқпаймысың мынаны да? –
Ақылсыз жан, басқан күйік,
Қысқа қолың, аспан биік!

Сен аспанға жете алмайсың
Аяғыңа тастарды үйіп!

Құдіретке талас бар ма?! –
Болдың сонша неге өлермен?
Жұлдыздарды сол аспанға
Қаққан алтын шегелермен.

Жоқ қой қылар түк те амалың,
Дұрыс болар ұйықтағаның!»

Түсіме енді шексіз қиыр қар басқан,
Шыға алмаймын мылқау қарлы кебіннен.
Қабірім мұз, мен жатырмын өң қашқан,
Суық ұйқы, өлі түске көмілген.

Түнгі аспаннан төгіледі көк ұшқын,
Жұлдыз-көздер қар-моламды көріп тұр.
Оның көзі! Алауындай жеңістің,
Байсалды һәм махаббатқа толып тұр.

Еліреді ақ боран,
толқын бишік сабалап,
Өкіреді толқындар тауға айналып ғаламат.

Жағаласа жұлысып, кектен езу көпіріп,
Алапат зор ақ дию кемемізге секіріп;

Алқынады ақ кеме, жанға тағат таба алмай,
Құлап қара құрдымға аузын ашқан арандай.

О теңіз!
Сұлулықтың анасы, жаратылған көбіктен!
Хауанасы сүюдің, аямайсың неліктен?!

Хабаршысы ажалдың адал сынды міндетке –
Ақ шағала тұмсығын қайрап отыр діңгекке.

Жүрегімді тезірек жем қылмаққа асықты ол –
Жүрек еді ол әнсүйгіш, адал еді ғашыққа ол;

Зәузатыңның жүрегі ол, жаралғалы жаны шер,
Қылмақ оны ойыншық кіп-кішкентай қанішер!

Бәрі бекер!
Дұға мен зарлауға орын жоқ мұнда!
Менің әлсіз дауысым сіңіп кетті опқынға.

Кіл нақұрыс жын-ойнақ –
ұлу, зарлау, ысқырық,
Шайқасады шегінбей жел мен толқын ышқынып.

Таң қаласың, осынша ұлы шуда анайы,
Естіледі бір әуен күңгірт әрі жабайы;

Жүрегімді тілгілеп, жарғылаған жанымды, –
Бұл дауысты білем мен, бар әуені мәлім-ді.

Қалған сонау жырақта шотландық жағада,
Мәңгі шулы толқында ойнақ салған шағала;

Бір қорған бар асылып тұрған кәрі жартасқа,
Терезесі күмбезді ашылады белқаста;

Өзі сырқат, ғажайып әйел сонда тұратын,
Шыныдан пәк, мәрмардан бозғылт шығар, сірә, тым!

Лютня тартады, әнмен әрлеп күй басын,
Тарап жатад тұзды жел шаштарының бұйрасын.

Жырақ шулы теңізге толқындары мәңгі өрім,
Әкететін жел оның түсініксіз әндерін.

Кемемізді мес қылып
шайқап көктен көшті бұлт,
Жүрегімді тербейді сол тылсым ән естіліп.

Тыныштық, күн! Ыссы жарық
Теңіз төрін құшты қарып.
Алтынды ылғал ақ кеменің
Келеді ізі ұшқын алып.

Рул тіреп қарын да нән,
Боцман* жатыр қорылдаған;
Жамау желкен, діңгекке кеп
Айғыз юнга* дамылдаған.

Жүзі нарттай кір-ыластан,
Аузы да үлкен, сұры қашқан,
Тістенеді; көз жасы ыршып,
Көзін тірлік мұңы басқан.

Капитан жүр балағаттап,
Бала үрейлі қадам аттап…

«Сен, жексұрын, балықтарды
Буып қойдың неге қаттап!?»

Тымық айдын!
-------------
Боцман* – палуба командасының басшысы.
Юнга* – жасөспірім теңізші.

Ең түбінен
Шықты балық шолпылымен;
Күнге басын қыздырынып,
Ойнап судың толқынымен.

Көктен, бірақ тігіп қатер,
Шағала кеп іліп кетер –
Тұмсығына олжа байлап
Көкке қайта сіңіп кетер.

Жақтауынан кеменің су түбіне үңілем,
Мен көрмеген бір әлем тірілді оның түбінен.

Айқындалды бар бояу – бейне тұман ашылған,
Андағайлап көрінді шіркеу, қорған қасымнан.

Көрінді ақыр жарқырап шаққанда күн шекені
Фламандтық бір қала – көне дәуір мекені.

Азаматтар маңызды қара сулық жамылған,
Ақ березе, құрымет алқаларын тағынған;

Ұзын семсер асынып жарасатын ажарға,
Адымдайды аршындап адам толы базарда.

Ратуша* алдында император мүсіні,
Құрыметті қарауыл тәнті етеді кісіні,

Асатаяқ ұстаған, белінде бар семсері
Жарқ-жұрқ ете қалады күзетшілер еңселі.

Күннің алмас-нұрымен сыпырылған шекесі
Пирамида жанында сыдырылған жөкесі,

Терезесі үйлердің тұр айнадай жарқырап,
Үй жағалай өңшең жас қыз келеді балтыры ақ;

Әрі-бері жүреді, дауыстары жібектей,
Шеттерінен нұрмүсін.
----------------------------
Ратуша* – Кеңестер үйі.

Көз салады ибамен қара телпек астынан,
Алтынменен апталған кілең жалқын шаш қылаң.

Шұбартады сәнқой топ малынып ап алтынға,
Жанай өтед бас изеп тым тәкаппар қалпында.

Кәрі әйелдер көнетоз сары матамен қымтанып,
Асығады шіркеуге, жетсе органнан үн талып.

Қоңырау мен органның мынау алыс күңгірі
Құпия бір дірілмен жүрегімді үңгіді.

Сарқылмайтын сағыныш, мұң кеуледі ғайыптан
Жүрегімнің түпкірін – дерттен зорға айыққан.

Олар маған бұрынғы жарақаттар тәрізді,
Сүйікті ерін тағы кеп уын оған тамызды,

Күрең қанын жараның қайта ағызу үшін бе? –
Өрттей қызыл тамшылар жарқылдардай тісінде.

Құлайды олар тым ұзақ, баяу әрі пәс күйде
Теңізасты қаланың шетіндегі ескі үйге.

Ескі үй биік шатырлы,
иесіз һәм көңіл мұз,
Терезеде жабырқап отырады момын қыз.

Ұмытылған бейбақ-ау,
басты қысқан қолыңмен,
Түр-түсіңді ешқашан ұмытқам жоқ сенің мен!

Менен қашып теңіздің тығылыпсың түбіне,
Таппақ едім бабыңды қызымет қып күніге.

Шыға алмайсың енді сен арасынан ақ бұлттың,
Бөтен болып отырсың ортасында жат жұрттың.

Жүзжылдықтар табандап,
қайғы бұлтын жамылдым,
Кезіп жердің түпкірін, өзіңді іздеп сабылдым;

Сүйіктісің Сен дәйім, жарығысың жанымның,
Әлдеқашан жоғалтып, міне, ақыры табылдың.

Таптым сені қайтадан, көрдім сені ақыры,
Ғажайып жүз,
адал көз – сыртқа тепкен ақылы;

Енді ешқашан мен сені кете алмаймын қалдырып,
Түсем қазір қасыңа қанатымды талдырып;

Жетер енді біз бөлек құшқанымыз бұлай мұң,
Құшағымды жаям да, жүрегіңе құлаймын –

Дер кезінде капитан аяғымнан қалды ұстап,
Мені аулақ әкетті, үлгермедім алғыстап.

Сөйлеп жатты ол ызғарлы күлкіменен сесі мұз:
«Дұрыс па ед, – деп, – әуелде, мырза, сіздің есіңіз!»

Ессіз арман,
сен енді қал түбінде теңіздің,
Жалған бақпен талай түн талай уды жегіздің.

Елесіндей теңіздің жағып алған қан тіске,
Енді келіп сен мені қорқытасың тал түсте.

Тұңғұйықта осынау сен, ендеше, қал мәңгі,
Ылақтырам сенімен бойдағы бар жалғанды;

Шеккен барлық бейнет пен кешкен күллі күнәмды,
Адастырған түнекте ойларымды күмәнды;

Баста жүрген сылдырлап –
қоңыраулар тағылған
Ақымақтық қалпағын аластаймын маңымнан;

Жылантері жалғандық қылды мені мұнафық,
Дертті жанды сан ірет салды азапқа жылатып;

Гу-гу етті жел үні!
Жел күшейді. Гүрледі,
Көтерілді желкендер!
Дауыл шайқап үрледі.

Опат болмақ кемеміз, –
Тұңғұйық тұр жұтынып,
Бостандықта самғап жүр жаным кірден құтылып.

Таласса*! Таласса!
Мәңгі теңіз, ал қабылдап антымды –
Атағыңды асырамын бар күллі!
Он мың мәрте шығарамын даңқыңды

Жүрегіммен толқынды.
Эллиндердің болды ержүрек ерлері,
Он мың мәрте мақтамадың сен де оны,
Қайыспаған, қарсы тұрған пәлеге,

Отандарын сүйген олар және өле,
Сарбаз-жүрек барша әлемге өнеге.

Бұрқылдап, мөңкіді,
Қара теңіз ақ көбік боп жөңкіді.
Толқындарда ойнап күннің жарқылы,
Сықылданды алқызыл гүл толқыны;

Һәм жүздеген шағалалар сол күні
Теңізге ұрып өздерін,
Тұрды естіліп шаңқылы.
Бірақ құстың азан-қазан у-шуы –

Қалқандардың күңгірін,
Семсерлердің сыңғырын,
Кісінесе шапқан кіл
Дүбірлерін аттардың;

Сарбаз үнін сартылдатқан құралын;
Кетті басып барлық жеңіс ұранын:
-------------
Таласса* – көнегрек мифологиясы кейіпкері, теңіз құдайы.

Мәңгі теңіз,
шығарамын даңқыңды!
Сенің шуың – отанымның үніндей,
Ұйқыдағы сәбилердің түріндей,

Таңғажайып толқыныңмен тербейсің,
Сендік азат иеліктер жарқырап,
Сана шегін кеңдігіңмен кернейсің.
Және жадта тағы қайта жаңғырад,

Бала күнгі ойыншықтар сән құрап:
Шырша астында жаңа жылдың сыйлығы,
Күрең тоғай,
маржан жартас күйлі үні,

Бар құпия жасырынған ішіне,
Салтанатты мәрмәр сарай,
інжу мен
алтын балық енгізетін түсіңе.

О, мен қалай шектім күйік жат жерде!
Жалғыздықтан кидім бөтен бетперде.
Кеудемдегі кепті менің жүрегім
Жұлып алып салған гүлдей дәптерге.

Дертті жандай, құса болған қысымен
Тас құлыпты аурухана ішінен
Жан таппаған, тілдеспеген кісімен
Адамдай ем, келді кенет азаттық:

Көрдім алдан көз қарыған ғажапты –
Жарқын мамыр жасыл жарық төгіп кіл,
Ақ киінген алма ағаш пен өрік гүл;
Көк өскіннен алқызыл гүл сығалап,

Көзден жұпар боратардай мына алап, –
Бәрі ғашық, бәрі де шат, құштар кіл,
Әннен шашу шашып көкке құстар жүр.
Таласса! Таласса!

О шегініс дәмін татқан ер жүрек!
Отаныңды сүйгеніңмен елжіреп,
Қалай жиі, жиі ұятқа қалдырып,
Солтүстүкте жүрген анау әңгүдік

Жабайылар сені талай жеңді кеп!
О олардың адуынды көздері
Отты жебе жаудырып кеп кеуледі;
Ал олардың оқтан да ұшқыр сөздері

Бөлшек-бөлшек қылды біздің кеудені;
Мыйға қағып хаттарының шегесін,
Ұмыта алман есімді алған елесін.
Қалқаныма тығылыппын мен бекер;

Жебе ысқырып,
соққылары ышқынып,
Еш амалым қалмады да емге етер, –
Мен ақыры шегіндім,

Жабайыдан біржолата жеңілдім.
Мен олардан қаштым сосын теңізге,
Теңіз, мені жабайыға жегізбе!
Еркін алдым тынысты,

Ада болды мұң ішкі,
Бар дауыспен мадақтадым теңізді,
Ғажап теңіз, құтқарушым ең ізгі, –
Таласса! Таласса!

Бар салмақпен теңізге нажағайлар мінді кеп,
Қабырғасын бұлттардың тісті сәуле тілгілеп,

Жалт ете қап жасындар жоғалады қиырға,
Қашқан ойлар сықылды Кронион* мыйында.

Күн күркіреп,
толқынды тулататын сәт ғажап,
Жарысқандай кісінеп кілең толқын-ақбоз ат,

Борей*-құдай баласы он екі аты жараған –
Эрихтонның* сықылды ол тұлпарынан тараған;

Теңіз құсы қанатын қорқынышпен қаққандай –
Стикстің* суынан Харон* келе жатқандай.

харап болып күллі жан,
Рухтарды тиеп ап кеме құсап жылжыған.

Бейбақ кеме ұшқыр-ақ!
Желге тап боп жат өңді,
Тура келді кемеге би билеуге қатерлі!

Эол* оған жіберді күйшілерді таңдаулы:
Күй қызғанда, биші де шығармай ма самғауды?!

Бірі қатты ысқырып,
керней үрлеп ышқынып,
Перне бойын қуалап керең дауыс қыстығып…

Ал кемеші рулде аяғынан зорға тұр,
Көзі көрмей компасты, қалтырайды ол пақыр;

Айырмайсың әсте оның қорыққанын, тоңғанын,
Қалтырайды жалбарып көкке жайып қолдарын.

«Құтқар, Кастор*, біздерді – салтаттылар ерені,
Полидевк*, келе гөр, төбелестің шебері!»

Үміт және махаббат – опат болды бәрі де!
Ұшырады бәрі де Тәңірінің кәріне!

Ал мен болсам, мәйітпін, бозарыңқы тас тәні,
Кәрлі теңіз жағаға құсып мені тастады.

Тұтжалаңаш өлікпін, қалпымда осы анайы
Жағалауда жатырмын жалаңаш һәм жабайы.

Сезілмейді тәніме жердің, судың ызғары,
Жалқау бұлттар жүр кезіп – көктің кемтар қыздары!

Ыдыстарын тұманды толқындармен толтырып,
Еріккенде жыраққа кетеді олар жөңкіліп;
----------------------

Құмартады, шаршайды, күркіреп кеп айтады ән,
Төгеді кеп ыдысын теңізге әкеп қайтадан!

Шетсіз-шексіз еңбектей сергімейтін көңілің,
Қарбаласпен қаусаған, тура, менің өмірім!..

Толқын шулап, құстар жүр дауа таппай жанына,
Өткен-кеткен өмірім енді кенет жадыма –

Өшкен аян, көрген түс толқын болып ақты сәт,
Бәрі оянды санамда – азапты сәт, тәтті шақ!

Солтүстүкте әйелім сүреді өмір, білемін!
Әсем келбет, бекзат жан, таңғажайып түрі оның!

Пальма сынды сымбатты ол, мәрмар сынды түсі аппақ,
Әйелқұмар ақ мата алған оны құшақтап;

Сәнді қолаң шашының қара бұйра толқыны,
Шат құдайлар түніндей, жаным талай елтіді.

Сақиналы саусағы өріп тәжді бұрымын,
Мейірлі һәм қуқыл жүз танытады құлығын;

Мейірімді-қуқыл жүз,
жанары өртті аспандай –
Жалынға орап кірпігін, қара сәуле шашқандай!

Қара жалын шашқан күн!
Шұғылаңнан қанша мен
Жұтып жалын жабайы, шат боп, таңдай тамсап ем!

Іштім талай, мелшиіп, толқып талай көңілім,
Көктің момын кептері, күлкі желпіп ерінің,

Еріндерің сүйікті айдай нұрлап түн ішін,
Тәтті сөзің гүлдердің шығаратын тынысын…

Сонда рухым тіріліп, қанаттанып, күн аңсап,
Қанатымды бу шарпып, самғаушы едім қыранша!

Тыйыл, құстар, тын, толқын, шуламашы сен де енді,
Бақыт, үміт – бәрі де, барлығы да өлген-ді.

Үміт пенен махаббат!..
Жалғыз қалдым мұнда мен –
Дауылдан соң жағалау – жабайы бір мұңды әлем…

Жатам сұлап, жүз нарттай, жағалауда түсі аппақ
Шым тұңғұйық теңіздің дымқыл құмын құшақтап!

Сұлу қалпы теңізге баяу ғана батты күн,
Беті албырап толқындар баса алмайды аптығын;

Төнеді оның артынан жайып қанат қара түн,
Шапақ шарпып, жалайды алтын оттар қанатын;

Тынбайды бір шулы үнді шығанақтың солқылы,
Жағалауға топтанып жүгіреді толқыны,

Қозылардан аумайды – төрін аңсап қотанның,
Үйге қарай жүгірген әнін естіп шопанның.

Жағалауда қыдырған досым менің күнқақты:
«Неткен сұлу Күн ең!» – деп, тоқтап еппен тіл қатты;

Әзіл-шынды жеткізді:
«Бұл Күн әркім аңсаған
Тұрмыс құрды теңіздің Құдайымен қаусаған.

Күнімен Ол аспанды қыдырады шаттанып,
Бар қымбатын киініп, бар сымбатын баптанып;

Алтынына малынып, інжу-маржан тағынып,
Жердегі бар тіршілік көркіне оның табынып;

Болатындай Ол бейне барлық мадақ сөзге мас,
Танытады бәріне жылы, жарқын көзғарас;

Бірақ кешке түседі бағынышты қалпына,
Мұңды күйде қайтады үйде қалған қартына;

Дейді досым: «Сен – маған, – күледі һәм күрсініп, –
Қызық әрі тым нәзік олар құрған тіршілік!

Қалады ұйықтап немесе дауласады түнімен,
Ал ол түні теңіздің дауыл тұрар түбінен;

Дауылды түн егерде теңіз кезсең – тап бастың! –
Не дегенін естисің әйеліне қақпастың:

«Жуан жәләп!
Арсыз қар!
Кімге арналды нұр сәулең? –
Шырмалғансың сайқалдық дейтін алтын құрсаумен!

Күні бойы басқалар үшін лаулап жанасың,
Мені көрсең, түн келіп – мұз боп қата қаласың!»

Ұрыстан соң мынандай паң күн шегіп қасірет,
Тағдырына налиды кірпігінен шашып от.

Әмірші де содан соң Күнге мұнша өш еткен
Сөзден қажып ыңқылдап, тұрады ырғып төсектен! –

Шапшаң жүзіп шығады су бетіне пақырың, –
Тыныс алып кішкене, кіргізбекке ақылын».

Сол күйінде кеше түн көрдім оны мен де осы,
Қалқып қана теңізден шығып тұрды кеудесі.

Үстінде бар мақтадан ызған сары күртесі,
Таз кепешті, солғын жүз – сөнген шамдай білтесі.

Қарайды алыс,
көз алмай
суық, өлі аспаннан;
жығылады жағалауға –

шаңқан ақ
шулы толқын –
шексіздіктен басталған.

Шулағанда көк теңіздің байтағы –
Бір қиырдан, жүзген сынды көк керіп
Көкірегіне күрсіністер кептеліп –
Кейін және қайтады;

Тап болды да тарс жабылған жүрекке,
Қараңғыға кетті еніп…

Күрсінеді ол өле,
Ышқынысы жан тырнап,
Құмды ұядан көтеріліп төбеге,
Шағала жүр әжуалай шаңқылдап…

Тіл қатады ол құсқа қарап мысқылмен:
«Жайын білем қарғатұяқ құстың мен!
Аппақ қанат тағып ап
Ұшқаныңмен үстімнен;

Қисық тұмсық, құсша қазір дем алып,
Үнін, бірақ шығарасың өгіздің;
Итбалықтың ет пен майын жеп алып,
Ащы суын жұтасыңдар теңіздің…

Удай ашы өмірің –
жұтқан асың сәйкеседі бұл күймен!
Бақыт менің серігім,
Тек тәттіден дәм татамын ылғи мен:

Қорек қылам раушанның жұпарын,
Бұлбұл жұппен ай сәулесін жұтамын;

Жеймін және өрік бұққан самсаны;
Мен жейтұғын дәмді нәрсе қанша әлі, –
Махаббаттың балдан тәтті бақыты,
Оның мені мас қылатын аңсары!

Ғажайып қыз!
Шын сүйеді ол мені!

Терезеден ұлы жолға телміріп –
Әне-міне жарқ етердей соңғы үміт,
Құдай-ақы, мені күтіп отыр ол,
Жүрегінде сағыныштан сең жүріп!

Бақ ішінде сенделеді ол күрсініп,
Жұпар борап, жүрекке айдан нұр сіңіп,

Құдай-ақы, сосын бойға жан кіре,
Мен жайында гүлдерге айтар әңгіме:
«Одан басқа таба алармын мәнді не?! –
Мен ол жанды сүйемін, – деп, – мәңгіге!»

Содан кейін, ұйқыдағы уақытта
Түсіне еніп бөлеймін мен бақытқа;

Ал таңертең, тәтті нанның өңінен
Көзіне оның елес болып көрінем;

Құдай-ақы, елесіме төнеді,
Құмарлықпен жеп қояды ол оны!»

Осылайша мақтанды ұзақ бұл, түге,
Төбемізден қанаттарын шапаттап
Шаңқылдаса шағала,
Кетеді ұқсап қарқылдаған күлкіге;

Түнгі тұман астында қап бұл алап,
Күздің сарғыш жапырағы сықылды ай
Жыртық бұлттан мұңаяды сығалап…
Толқын шулап бірін-бірі қуалап…

Шулы теңіз тұңғұйығы – зытымнан
Естіледі ыңыранып мұң басқан
Күзгі желдің өксігені сықылды ән:

Пері қыздар шырқайды бір әнді кеп,
Теңіздегі ғажап қыздар ақ жүрек…

Тым биязы тағы да бір бөгейді үн –
Күміссирақ қалыңдығы ол Пелейдің*…

Пері қыздар тым қапалы салады ән:
«Ей, ақымақ мақтаншақ!
Қайғы сені дал-дұл қылып талаған!
Өлді үмітің,

Ниобаның* жүрегіндей айныған –
Сендік жүрек тас боп қалған қайғыдан.

Сендік қапас қоюланды басыңда,
Есуас ой айналып ап жасынға,

Сол қапасты тілгілейді қақ жарып!
Азабыңа мақтанасың сен ғаріп!

Ай, ақылсыз! Ай, ақылсыз мақтаншақ!
Тура сол бір бабаң* құсап аттан сап…

Сөйтеді адам –
болмаған соң баста мый,
Тарту еткен адамдарға жердегі,
Құдайлардың отын ұрлап аспани;

Шынжырменен таңылды да жартасқа,
Құзғындарға жем болып ед жанқаста;

Олимпке* айбат шегіп сонда да,
Қарғыс айтты, ыңқыл қақты зарлана;

Даусын оның естігенбіз сонда біз,
Тылсымынан көтеріліп теңіздің,
Әнмен жебеп, жұбатушы болғамыз.

Ай, ақылсыз! Мақтаншақсың, ырасында!
Әлжуазсың, қайда – оның қасында!!!

Сенен гөрі болып еді ол ақылды,
Бар азапқа шыдап таңын атырды;

---------
Пелей* – Эгин патшасы Эаканың ұлы.
Ниоба* – Танталдың қызы, Фивы патшасы Амфиянның әйелі.
Бабаң* – бұл жерде Прометей меңзеліп отыр (тәржіман).

Бар бейнеттен болғанда да сар табан,
Жүрді амалсыз, қалдырмады ортадан;
Атластың* біткенше әбден төзімі –
Таңсыз қара түнекке

Дәл осылай жырлады ұзақ ең ізгі үн –
Ақжүректі, пәк қыздары теңіздің.

Толқындардың, бірақ шулап тасқаны
Қыздар әнін тұншықтырып тастады;

Ай жасырды бұлт ішіне жанарын;
Қайғы қонды жүрекке;
Ашты түн де қап-қараңғы аранын…
Көп жыладым ұзақ тұрып түнекте.

О толған ай!
Ғаламды бөлеп тұрсың жарқылға,
Теңіз ұқсап кетеді балқытылған алтынға,

Қойған сынды құдайлар жұмсақ-сиқыр шам жағып,
Күндізгідей дүние, жағалау да жап-жарық;

Жұлдызсыз көк төрінен қарасаң да бұлтты қай,
Сықылды олар жүзеді кілең мәрмар пұт-құдай.

Жоқ-жоқ, бұлар бұлт емес, пердеңді жырт көздегі –
Элладалық баяғы құдайлардың өздері,

Бұлар барда бұл ғалам шаттыққа әбден жарыған,
Өліп біткен, ал қазір, тайған бәрі тағынан;

Түн ортасы ауғанда қалқиды олар денесіз,
Тізбектеліп аспанда қалдырады елес-із.

Жеңіп соқыр таңданыс, бақылаймын сыртынан,
Қабірстан жарқылды шығармайды ырқынан;

----------
Атлас* – аспан күмбезін көтеріп тұрған алып.

Салтанатты үнсіздік, қорқынышты қозғалыс
Алапатын әйгілеп көзге әкелед кезді алыс.

Ана біреу – Кронион, әміршісі ғарыштың,
Қардай, бұйра бұрымды, мен де онымен таныспын;

Олимптің өзін де сілкіндірген бұйрасы,
Өшкен оты Перуннің* қолдағы бар мирасы;

Тап салыпты маңдайға – ашу-ыза, қайғы-кек,
Сол баяғы тәкаппар кейпін оның әйгілеп.

Жақсы кезі Зевстің*, рахатпен жырғар жұрт –
Өспірімдер, перілер және сансыз құрбандық;

Құдайлар да, ал, бірақ билік құрмас мәңгілік,
Шыққандарға кейіннен қояр тағын алдырып;

Сен де әкеңді ақ шашты құлатқансың бір кезде,
Әке, аға ма – тақ көрсе, қараушы еді кім көзге?!
JupіterParrіcіda!

Юнона* өркеуде, мен де сені таныдым!
Қызғанышты үрейің жүр ме бойда әлі күн?

Басқа біреу алды да әміршінің асасын,
Арналды оған мадақтар: «Көк ханшасы жасасын!»

Енді қарай алмайсың өштікпенен тартымды,
Бойдағы ылғал тартылды,
қолдағы күш сарқылды;

Қорқытпайды ешкімді енді сенің, тегінде,
Жүкті болған құдайдан қызға деген кегің де;

Және олардан жаралып, не керемет қамдаған
Дана ұлы да олардың қаһарыңнан қалды аман.

Танып қалдым сені де, уа, Афина-Паллада!
Даналығың, қалқаның сені сақтап қалмады;

-------------------------------
Перун* – жайатқыш құдай.
Зевс* – аспан құдайы.
Юнона* – көнеримдік неке құдайы, Юпитердің әйелі.

Афродита*, сенің де жүзің таныс қиылған,
Алтын еді сенікі, бізге күміс бұйырған!

Десем де әлі беліңе махаббатпен сұқтанам,
Оңашада болмаса, әсерің жоқ түк маған;

Басқа да ерлер сықылды, тіле маған жеңуді,
Өз тәнімнен бап тауып, – қорқынышпен өлуді:

Қала көрме өкпелеп менің шолжаң сөзіме:
Мүрделердің құдайы сықылдысың көзіме,
Venus Lіbіtіna!

Жан секілді бойына әдеп-ұят мүлде жат
Арес* саған сезімсіз, махаббатсыз тұр қарап.

Феб-Аполлон* жап-жас боп өзі сонша қайғылы:
Құдайлардың тойлары етпейді енді әйгілі.

Гефестің* де қайғысы алған мүлде тынымын,
Алқасында құдайдың татпас шаттық шырынын;

Болмайды енді ол жиын, келмейді енді ыңғайға,
Сол шырынды Гебамен* бір тасыған күн қайда?!

Әбігер мен ақсақтық. Әлдеқашан өшті үні,
Тек өлмейтін күлкінің өшер емес кешкі үні.

Мен сендерді, құдайлар, сүйген емен ешқашан!
Гректерді қашаннан қайтем досқа қоспасам?!

Римнің де ерлерін мен ежелден жек көрем,
Аяушылық қана бар көкірегімде ептеген;

Көремін мен сендерді басымның сәл үстінде,
Елесіңе көз салам қарағандай міскінге;

Түндегі өлі көлеңкең желден қашқан тұмандай
--------------
Афродита* – сұлулық пен махаббат құдайы.
Арес* – Зевс пен Гераның ұлы, соғыс құдайы.

Феб-Аполлон* – жарық құдайы.
Гефест* – от пен ұсталық құдайы.
Геба* – Зевс пен Гераның қызы, жастық құдайы.

Құдайлар да әсерсіз жеңген кеше сендерді,
Қой терісін жамылған зұлымдықпен келген-ді;

Келеді ылғи қиратқым жаңа храм іргесін,
Қорғамақ боп ескірген құдайлардың мүддесін;

Тәрк етпеймін хақыңды мәңгі сусын ішінген,
Көрем енді күресіп құрыметтерің үшін мен;

Жатқан бықсып ылғанып құрбандардың сүйегі,
Тұрғызылған қайтадан шіркеуіңде киелі;

Жалбарынғым келеді ықыласпен, ынтықпен,
Қолдарыңа сендердің көз жасымды сүртіп мен;

Құдайлары көненің, барлық адам, себебі,
Жеңімпаздар жағында болғысы ылғи келеді;

Құдайлардың осынау шайқасына қызды қан,
Сіздер құсап менің де болғым келед ізгі жан;

Соңғы шайқас тап келді бүгін менің бағыма,
Шығам, ал мен әлсіз бен жеңілгендер жағына.

Кілең қуқыл елестер мен осылай дегенде,
Көз алдымда кетті олар күреңітіп төбемде;

Жатқан жандай өлгелі жарқ ете қап сөнді көз,
Азаптарын арқалап, көзден ғайып болды ілез.

Жетіп келген бір бұлтқа ай тығылды кенеттен,
Толқындарын теңіздің жуасытты жел еппен;

Елестердің соңында сықылданды мұңды із бар,
Көк жүзінде жеңіспен жарқырайды жұлдыздар.

Көзбен шолып түнгі теңіз тылсымын,
Жағада тұр бозбала оғаш қалпында:

Жанында аңсар, мыйда – күмән, шын сырын
Білмек болып мұңды үн қатад толқынға:

«О толқындар, құпияны мәңгілік
Ашшы маған – өмір сырын алдағы,
Шеш жұмбақты, өткен не еді даң қылып –
Талай басты парик киген, шалмалы?

Мың сан басқа жауап іздеп сандалған –
Айтыңызшы, адам деген бар ма өзі?
Келді қайдан?
Кетпек қайда жалғаннан?

Толқындардың міңгірінен діл мұздар,
Жел өрекпіп, бұлт жөңкілді қақырап,
Суық, бейжай қарайды үнсіз жұлдыздар,
Ал, ол болса, жауап күтед, ақымақ.

Еш бір қиян қашық емес бұ құсқа –
Барады ұшып батыс жақтан шығысқа –

Гүлзарлардың мекеніне бүр жарған,
Татымды шөп жұпар шашып ырғалған,

Пальма шулап, майысқан гүл сағағы,
Бұлақтардың жәутілдеген жанары…
Ғажайып құс жырлап, ұшып барады:

«Сүйеді оны! Сүйеді оны! Сүйеді!
Титтей жүрек түпкірінде киелі –

Мүсіндеп ап оның әзіз бейнесін,
Ғашықтықтан жоғалтады кейде есін;

Оған Өзі болса да әлі белгісіз,
Барады оған түсіне еніп… Сенгісіз…

Кейде үнсіз ғап, кейде күліп, еңіреп,
Қолын сүйіп, аялайды оны кеп,

Кенет оның шын есімін атап қап,
Қорқыныштан тартар демде беті аппақ,

Ауызына алып жатып есімін,
Ұйқы ашылып, кіргенін көр есінің;

Таңданыспен сүртіледі жадынан
Ғажап көздер – ұя салған жанынан…

Палубада, арқа сүйеп діңгекке,
Тыңдап тұрмын құстың әнін – үн көкте.

Күміс жалды тұлпарлардай қаракөк,
Ақ жал толқын жарысады әлемет.

Жүзді жақын,
бейне аққудың топтары,
Ақ желкенді, гельголандтың* соттары,

Көшпенділер – суда қалған соқпағы,
Түн ауғанша сөнбейді ешбір оттары.

Тас төбемнен қанаттарын қаққылап,
Көкшіл нұрлы бұлттар жетті шапқылап;

Мәңгі күн де төкті келіп жалынын,
Көктің гүлі ол – алған терең тамырын,

Жүрегімнен сырға толы атқып кен,
Теңізбен де түсіністім шаттықпен;

Аспан, теңіз, мендік жүрек қосылып,
Байтақ әлем жүре берді көсіліп –

Үшеуінің бірге тартқан күйі еді:
«Сүйеді оны! Сүйеді оны! Сүйеді!»

----------------
Гельголанд* – солтүстік теңіздегі архипелаг.

Неткен бақыт, айлағыңа оралған,
Дауылдар мен теңізді артқа қалдырып –
Бременде*, ратуша-орамнан
Отырған сәт таңдай жібіп, жан кіріп!?

Қандай жайлы, жаныңа еді жағымды
Мынау әлем, саптаяққа шағылған?
Күннің дымқыл сәулесіндей ағынды
Тұтас ғалам көкірекке ағылған!

Саптаяқтан көрініп тұр барлығы:
Ганс, Гегель, түрік, грек – ерулі ел;
Ескі-жаңа халықтардың тағдыры,
Тоғайлар мен сан әскери шерулер;

Берлин, Шильда, Тунис, Гамбург еңісте,
Сүйіктімнің бейнесі ғой – мынау сән:
Рейннің алтын суындағы періште
Неткен ғажап, бейне гүлдей раушан!

Шираздың ол бұлбұлға жар гүлі емес,
Хафиз кеше арнап кеткен мәңгі жыр;
Ардақтаған пайғамбарлар нұр-елес,
Сароннаның* раушаны емес алқызыл, –

Бар болғаны, Бременнің шәрінде,
Ратушалық шарапжайда гүлдейді ол!
Өскен сайын асырады сәнін де,
Жұпарында – шабыт, шаттық! Кірмей гөр!

Қанаттанам, қыздырады ол қанды аса,
Мас қылады, шырқ айналып мына әлем –
Шарапжайдың қожасы ұстап қалмаса,
Мен еденге опырыла құлар ем!

Ол даңқсыз!
Бірге отырдық, бұл анық,
Біз тілдестік тылсым әлем шегінде;
Күрсініспен құшақтаса құладық,

---------------------------------------------------
Бремен* – Германияның солтүстігіндегі қала.
Саронно* – Италиядағы қала.

Хас жауымның саулығы үшін іштім мен,
Зәрлі ақынның күнәсін де кешірдім,
Барлық зілді ылақтырдым үстімнен,
Танытқым кеп бүтіндігін есімнің.

Жыламасқа қалды ақынның не беті? –
Қақпа жабық мен құтылып шығатын,
Он екі имам құсап бөшке он екі,
Тілсіз уағыз айтты, бар жұрт ұғатын.

Міне, әулие! Тым елеусіз түр-өңі,
Бар үстінде ағаш киім жұпыны,
Бірақ жаны жарқыраған нұр еді,
Мүлде қораш көрінгенмен ыпыны;

Храмдағы өркөкірек дінбасы
Ізгіліктен су құя алмас қолына;
Иродтағы* күзетші мен құрбашы
Алтын өрнек тағып алад тонына.

Айтты талай менің аңқау ерінім,
Жай жұртқа оның шапағаты жетпеді –
Таңдаулылар арасында өмірін
Өткізеді біздің құдай көктегі!

Уа, алақай! Желпіп Вефиль* пальмасы,
Жұпар бүркіп Хевронның* гүлдері!
Шаттық кернеп Иорданның арнасы,
Қақпақылдап кетті мені ілгері!

Асқақ рухым шырқ айналды, саты да,
Басқа тиді Бременнің бозасы;
Сүйреп шықты жоғарыға қапыла
Ратуша шарапжайы қожасы!

Періштеге толып кеткен шатыры,
Төгіледі мастық, шаттық сазы осы –
Көресің бе, Бременде аты ұлы
Ратуша шарапжайы қожасы!

-------------------------------
Ирод* – иудей патшалары.
Вефиль* – ежелгі Израиль қаласы.
Хеврон* – Иордан өзені жағасындағы қала.

Күн – құдайдың мұрыны ғой, шындығы,
Көп ішкеннен қызарыңқы түр біткен –
Шарапхана – бар ғаламның кіндігі,
Шырқ айналып тұр мас әлем кіндіктен.

Өркен жаяр масағындай егіннің,
Тамыр жаяр күйлері де көңілдің.

Махаббаттың сезімдері жеңіл гүл,
Бірге өседі алқызыл гүл, көгілдір.

Қайран ғана көгілдір гүл, алқызыл,
Бастарыңнан түспеді ғой мәңгі зіл!

Кірпігіңе тұрғанда әрең шық сыйып,
Жәбірлегіш шалғышы да түксиіп,

Бұдан қандай пайда бар деп тағамға,
Бастырғымен қосып сабар сабанға.

Егер аман қалсаң әзер шалғыдан,
Баспанасыз дәруіш те қаңғыған –

Саған баға беруге ол да дәмелі, –
Алабота сықылды деп әдемі.

Ауылдық қыз сүйер сені, алайда,
Гүлтәж жасар гүл болса егер маңайда;

Ең бір нәзік, ғажаптарын жинап ап,
Киер басқа, шашқа тағып бұйралап;

Сыймас жерге ән-жүрек пен күй-кеуде,
Асығады ол сосын тойда билеуге;

Флейта мен скрипка –
тойында
Жырлайды бір шын махаббат жайында;

Махаббаттан басқа қызға керек не?! –
Асығады ол, бәлкім, шеткі терекке;

Сүйкімді үнді шығар тыңдап түнімен –
Флейта мен скрипка үнінен.

Шығасың таңғы сен баққа,
Маңайда жел жүр ысқырып.
Бұлттар жүр босып жан-жаққа,
Мұнарлы суық тіс тығып.

Жалаңаш тоғай, шабындық,
Айнала қыс тұр – қуқыл өң.
Сенде де қыс бар, жаның – жұт,
Үсітіп кетті уытымен.

Қажытып бітті мұз-әлем,
Бітпейтін боран тәуір ме?!
Қарайсың маңға ызамен –
Қар басқан талды сәуірде!

Оянар кенет шаттығың,
Жүрекке құшақ ашты бақ –
Қар емес, көктем ақ гүлін
Төбеңнен жатыр шашқылап!

Бақытты жырлап келді құс,
Көктемде жатыр қар гүлдеп,
Көктемге орнын берді қыс,
Махаббатпенен жан бүрлеп.

Қайтадан тапты қыз қалпын,
Ормандар оқып жатқа жыр,
Шашты күн күліп түзге алтын –
Оралдың тағы, бақ-мамыр!

Жырыңа, бұлбұл, әйгілі
Кеудемнің толды ыдысы.
Әндерің – нәзік-қайғылы,
Махаббат – әрбір дыбысы.

Ұясы құстың сыңғырлап,
Жырлады барлық ағаштар.
Жарысты қатар жыр-жырлап,
Қайсысы мықты? Талас бар.

Қызғыш па? Үні қату, ә?
Өзіне жандай ол сенген.
Көкек пе, әлде, тақуа,
Жырлаған қатқыл өлшеммен?

Ләйлек пе, титтей таяқпен
Көрдің бе билеп тұрғанын?
Басқарып тұр ол аяқпен
Әсерлі хордың ырғағын.

Орманның озар қай құсы,
Жеткенде көктем сыйын да ап,
Көктемнің тұңғыш бәйгісі
Қай әнші құсқа бұйырмақ?

Тасада қалды ол, меніңше,
Көрмейсіз оны бүгін сіз.
Жүрегін қазір, оның ше,
Қағып тұр Амур тынымсыз.

Маужыратып қоңыраудың күңгірі,
Қаңғып келем тағы өзімді жоғалтып.
Көктем үні – қыз үнінің сыңғыры,
Есімді алып бара жатыр көк аңқып!

Дуалайды қыз көзіндей мынау сән,
Бұл сиқырдан жанды қалай құтқарам?
Сықылданды бұлбұл менен раушан –
Мамыр қылған қастандықты құптаған.

Көктем неткен көгілдір,
Жан баураған шығады үн,
Шөпке бұққан шегіргүл, –
Сүйіктіме жұламын.

Неткен бақсыз гүл едің,
Қатемді сен кеш, күнім:
Қайғы тескен жүрегін
Бұлбұл әнін естідім.

Бұлбұл мұңын таныдым
Шат-шәлекей тұлданған –
Құпиясын жанының
Енді білді күллі орман.

Сенің ғажап көздеріңнен көкпеңбек
Мейірімді нәзік жарық ауладым,
Тіл қатуға күшім, бірақ жеткен жоқ,
Тұман торлап тарылғандай аумағым.

Сенің көзің көзден бір сәт кеткен жоқ,
Айрылдым мен бойдағы бар еркімнен –
Мыйымды ылғи ойлар торлап көкпеңбек,
Орап алды мені мөлдір толқынмен.

Жүрекке қызу тағы да кірді,
Шегінді құса таскерең.

Тағы да нәзік сағынам үнді,
Мамыр демінен мас боп ем.

Барамын шәрдің бағына жарқын,
Ерте-кеш жүрем беткейде –
Пердесін ашып тағы да, бәлкім,
Жарқ етер жақын бет-бейне!

Іздеймін оны толқынды ағыннан,
Күзетем көпір қайғы ұрып:
Өтіп жүр ме екен, бәлкім, жанымнан,
Көздерін төмен тайдырып?

Сарқырамадан таңғы құлайтын
Естимін тылсым күрсінді,
Сергек жүрекке барлығы да айқын,
Толқынның мұңы мың сырлы.

Жүрегімді алтын аптады құштар,
Ашады жолды кім мына?
Күледі келіп бақтағы құстар
Тағы да ғашық жындыға.

Қалампырдың қандай ғана демі ыстық!
Шаттық нұрын төгеді аспан-кеңістік;

Көзім тағы көкті аралар:
Жұлдыз деген – отты аралар!

Көлеңкелеп талшындарды жатқандай
Көзді арбайды шап-шағын үй ақ қардай.

Ашылды үйдің есігі еппен
Және сыбыр есі кеткен.

Ыстық құшақ. Тәтті діріл емінген.
Әлсіз ұят – құштарлықтан жеңілген.

Бұлбұл үні мың құбылды,
Раушан гүл құлдық ұрды.

Тағы көріп сол түстерді мұң-зарлы,
Түсер ме екен сол арманды күй ішке,
Қайта кезіп маған қымбат гүлзарды,
Сенер ме екем берген серт пен сүйіске?

Баяғыдай ай қарайды телміріп
Бізді көріп күнқалқада сырласқан,
Тас құдайлар тағдырына көндігіп,
Тұрады әлі жанға мойын бұрмастан.

Бізді алдайды жалған қиял, білемін,
Қиялға ыстық берілсек те ысып дем,
Қар құрсаған солып менің жүрегім,
Раушандар өліп тынған үсіктен.

Қашам қайда, кеттік суып, ерте өліп,
Қайтар жол жоқ, керек енді сақынбақ –
Біз, бір кезде сүйген жандар өртеніп,
Біз, бір кезде жанған жандар лапылдап.

Сүйіс сені қамап тәтті түнекке,
Қайта ұсынып жарығын,
Бақыт сыйлап ынтығысқан жүрекке,
Жетектейді әлі күн!

Естеліктер өшер емес көңілден,
Күрсінді арман неге сеп –
Өтіп кеткен, гүлдеп болған өмір мен
Жарқын күндер келешек?

Сүйсең, жүрме салқын ойға бағынып,
Ол байлайды бағыңды.
Жыла, жүрек, жыла, жүрек, шағынып,
Сол жұбатар жаныңды.

Ерте, ерте, ертеде,
Біздің мынау өлкеде
Патша өтіпті қаһарлы,
Аппақ бұйра шашы түсіп желкеге,

Және де бір қолбала бар, ерке емес,
Зығыр шашы білдірер ер екенін,
Жүруші еді көтерісіп ерте-кеш
Жас ханымның шұбатылған етегін.

Ескі жырлар еске салар өткенді,
Оған сенгін – тұрар мәңгі сыңғырлап:
Екеуі де мерт болды –
Сезімдері бағаланды тым қымбат.

Өткен күннің бетәлпеті тым күңгірт
Сенімсіздеу оралады жадыма;
Айтшы маған, сенің үнің бұл жым-жырт
Неге әкелді зор қобалжу жаныма?

Айтпа маған: «сүйемін» деп, жарығым,
Тым жоғары бағалаймыз біз оны,
Түсіне біл, оның нәзік тамырын
Көктеменің самалы да үзеді.

«Сүйем» деген айтпа сөзді, ақ еркем,
Сүй де, бірақ жалғыз ауыз тіл қатпа,
Раушанмен түнде солып,
таңертең

Көрді көзім, үстінде алып орманның
Періштелер жол қылған ай сәулесін –
Мүйіздердің сыңғырына таңдандым,
Қоңыраулар күлкісіне ауды есім.

Ал олардың әбзелдеулі аттары,
Бұғысының мүйіздері алтыннан,
Түнгі аққудың сынды қанат қаққаны,
Лептерінің демі естілді алқынған.

Патшайымы басын изеп иілді,
Айтпақ болды ол сонысымен маған не –
Махаббатты күт деп, бәлкім, бұйырды,
Ажалымды болжады ма ол, әлде?

Шегіргүлді ұсынамын таңда мен,
Жұлып алып көк тоғайдан ақ таңда;
Кешке саған раушан гүл арнап ем,
Айналаны көкшіл мұнар жапқанда.

Гүлді астарлап, сыйларымнан арнаған,
Еркем менің, қалдың екен нені ұғып? –
Күндіз, еркем, сенімді боп қал маған,
Түн келгенде сүйгін мені беріліп.

Зор соққы алдым хатыңнан,
Ауыр тиді маған тым.
Бездің мендей ақыннан,
Бір том еді, ал – антың!

Алты парақ сөйлепті –
Мұнша жолдау арнама!
Сұрау үшін зейнетті,
Сөздер керек сәл ғана.

Қам жеме, ел біліп қалды деп,
Жүректің сырларын жасырын,
Сан теңеу арнадым жанды жеп,
Мәртебең үшін деп, ғашығым.

Гүлдерге ол тығылып дамылдар,
Ішінде тып-тыныш бағымның,
Құпия бұл ыстық жалындар,
Жалыны ол өртенген жанымның.

Бір ұшқын шашса егер гүл әрең,
Мұндай жәйт – есепке кірмеген!
Сенбейді жалынға бұл әлем,
Оларды шақырам жырменен.

Күн мен түн өтті қасымнан күліп,
Жыр жырлап көктем балдырған.
Түсімде, тіпті, жасыл жаңғырық
Жүзіп өтеді алдымнан.

Тоғайдың ашып жасыл бұтағын,
Арнайды құстар пәк тілек,
Шегіргүлдер де шашып жұпарын,
Шығарып жатыр тәтті ілеп.

Раушангүлдің құрыметі сырлы,
Жиегін алтын көмкерген,
Періштелердің сүгіреті сынды
Ескі мектепте мен көрген.

Бұрылып мен де, бұлбұлмен бірге
Құрыметі үшін мамырдың
Арнаймын әнді нұр күлген гүлге,
Жоғалтып бәрін сабырдың, –

Қуғанша қашан, – шалдырып құрбан,
Мезгілден жасып сән керім,

Немесе бақтан – жаңғырып тұрған
Бұлбұлдың шәркез әндерін.

Кезеді жұлдыз-алтынаяқты,
Сәл жүрер бұлттың ішінде,
Жердегі шудан тартып аяқты, –
Ұялмау үшін түсінде.

Тыңдайды орман құлағын түріп,
Жапырақтарға бақтырып!
Ұйқыға қырат құлады ұмтылып,
Көлеңкесін жырақ ылақтырып.

Шу!.. Қандай дыбыс!.. Жоғалған алтын
Жаңғырығы ұрды санама.
Аяулымның үні болар ма, бәлкім,
Бұлбұлдың әні ғана ма?

Қарайды көктем қайғымен,
Гүлдердің оңып түсі ана,
Бұлбұлдың әні әйгілі ең
Толып тұр тылсым құсаға.

Кермеші, қалқам, қасыңды,
Күлкіде мән жоқ деп білем!
Одан да жыла: жасыңды
Сүйіспен ыстық кептірем.

Мен тағы дар-дар жыртылдым
Жүректегі ыстық жалыннан.
Кеткенін білдім ырқымның –
Өмір ме маған бағынған!

Көпірде күйме зырылдап,
Төменде толқын ағылған.
Бақыт, нұр жыртты жырымдап,
От лаулап тағы жанымнан.

Жұлдыздар безіп төбеде
Шошып жүр менің қайғымнан.
Ғафу ет! Енді жеребе
Тартылмас жанға айрылған.

Үміттер гүлдеп қайтадан,
Қайтадан өліп сенімің;
Шындығым осы байқаған –
Өтеді барлық өмірің.

Қашаннан мұны білемін
Күтпеймін бақыт және алдан.
Күледі дана жүрегім,
Кеудеден және тарар қан.

Қызарып көзі кәрі аспан
Қарайды көктен көңілсіз;
Асылған бұлттар, ал оған,
Сақалы сынды қуарған;

Көзінен суық қарасқан
Солады гүлдер өмірсіз,
Қалмайды сезім, ән аман
Жүректе біздің суалған.

Зорға келем, қапа мен сор қайда да,
Жанымда мұң, құсалы азап айнала.

Қараша тұр, келеді деп қыс, міне,
Дымқыл тұман төсеп жердің үстіне.

Соңғы жапырақ ұшып кетті қайыңнан,
Құстарды ызғар бұл қоныстан айырған.

Күрсінді орман, жел тынымсыз сілкілеп,
Құдайым-ай! – тағы да тұр сіркіреп.

Күз. Перде тұман боп тұтылды,
Шабындық біртіндеп жұтылды.

Киімін долы жел тартып ап,
Жалаңаш орман тұр қалтырап.

Киімін жыртпаған желі түк,
Үйеңкі тұр екен не күтіп?

Бар ағаш шайқайды бастарын,
Қойнына құяды жастарын.

Сан тілді жаныңды қаяу-мұң,
Сыр бермей келесің, аяулым.

Қаншама құртпақ боп тұқымды,
Жел келіп алса да зықыңды,

Жайнайсың жоғалтпай құтыңды,
Осынау үйеңкі сықылды.

Алдымда орманның түнегі,
Кеземін ойпаңын, төбесін.
Соңымнан қалмайды бір елі

Секілді жүзіңнің пердесі,
Өзің бе ақ киген үстіне?
Жоқ, әлде қуқыл ай сәулесі
Ағашты қақ жарып түсті ме?

Тым-тырыс орманда сандалып,
Көзімнің жасын мен көлдетем,
Жоқ, әлде соңымда жалбарып,
Еңіреп келатқан сен бе екен?

Теңіздің елсіз жағасы,
Түн кірді. Толқын шымырлап.
Көрінді ай, толқып шарасы,
Толқындар сұрар сыбырлап:

«Бейтаныс мынау тым қызық –
Ғашық? Жоқ, әлде ақымақ?
Күледі кейде үн бұзып
Жылайды және қақырап».

Тұрған ай бәрін бақылап,
Жауабын берді досынша:
«Ғашық ол және ақымақ,
Ақын ғой, оған қосымша».

Әуестік жеңген шағала
Тым жақын қонды жағаға.
Басымызға біздің қона ма?! –
Деген ой келді санама.

Таңдандым мынау аңсарға,
Тауысып құстың шыдамын,
Сүйіктімнің кеп мен сонда
Ерініммен қыстым құлағын.

Осынау құсқа тиіспе –
Көзінде сауал қаулаған:
«Сөз бе екен, әлде сүйіс пе
Ерінінен қыздың аулаған?»

Мен де бір жәйтті сезінгем,
Кеудеме шаттық көшті кеп –
Шығады сүйіс сөзіңнен,
Сүйістен сөзің естілед!

Сұп-сұр боп ол менен қашты кеп,
Жартастан жартасқа секіріп.
Үрейден көз жасын шашты көп,
Дымқыл жел ылғалдап кекілін.

Теңіз кеп аңғарға тірелген
Жерде оған жеткенмін қуып мен.
Жып-жылы тіл қаттым, білем мен,
Ал одан есіп тұр суық дем.

Біз ғана – аспанның астында,
Есігі алдында жәннаттың,
Күн кетті көміліп тасқынға,
Тылсымға жоғалды ол, ардақтым.

Өртеді ол теңіздің тереңін, –
Бөленді ғажайып жарқылға.
Салтанат шалқытып кемерін,
Жан бітті алапат толқынға.

Жоқтама сен күнді! Ол тірі,
Жатыр ол тұңғұйық түбінде.
Қызуы, өртті оның толқыны
Кеудемді өртеп тұр бүгінде!

Жылтырайды тым кішкене жұлдыздар,
Жаға жатыр жағаласып түнекпен.
Оғаш, күңгірт, әдіптеген түнгі ызғар
Теңіз беттен шығады әуен үні өктем.

Солтүстіктен гуілдейді ызғырық,
Еспе толқын билейді кеп тұманда.
Кернейлер де өршелене сызғырып,
Орындайды органмен бір шығарма.

Пұтпорастың әуеніне қосылып
Кеткен сынды мадақ жыры шіркеудің,
Көкке ұшады, жұлдыз сыры шешіліп,
Естілердей құпиялап бүркеулі үн.

Алып ғалам билейтіндей жын ұрып,
Удай мастың қылығы бар ісінде,
Күн жүргендей жұлдыздармен қыдырып
Мына алапат шексіздіктің ішінде.

Ессіздіктің әуенінен сансырап,
Теңіз жанын нала менен қайғы алып,
Қашатындай кілең бұлбұл-шамшырақ
Сәуле төккен орбитасын айналып.

Дауыл, сәуле кетті бәрі астасып:
Түпсіз теңіз, көктің шексіз заңғары,
Құшақ жайып алып әлем төсті ашып –
Ұлы дауыл оянардай жандағы.

Бәрі елес, – тыңда құлақ сап –
Ұнаттың, кімді жек көрдің.
Періштем, бәрі бір-ақ сәт,
Оралмасы анық өткеннің.

Сүйгенің – жанды жылытып,
Көрген түс, аян, күй-тұма –
Бәрін де жүрек ұмытып,
Кетеді көзің ұйқыға.

Айлақта ару тұр сұлық,
Тағы да күні батады,
Қарайды көкке күрсініп,
Өртесе кешкі шапағы.

Не қайғы қызды қармады?
Күн аумас ойын-салтынан:
Батады кетіп – алдағы,
Шығады қайта артынан.

Қара желдерде қайығым
Қарсы ақты долы толқынға.
Білесің қайғы байыбын –
Ауырта беру антың ба?!

Жазаға мұндай ылайық па ем? –
Соғасың желше аяусыз.
Қара желдерде қайықпен
Толқыныңа ұрам таяусыз.

Мен тәңірдің тәлкегіне тап болдым, –
Енді тұйық үнсіздікке берілем.
Белгісі боп азап-шерлі сәттердің
Бірге жасай бере ме әнім менімен?

Өспірімдер өлеңіме өлшемсіз
Еліктейді, тым көңілсіз өлеңі.
Бейнетімнің батқан дертін мөлшерсіз
Ымырасыз көбейтемін мен оны.

Бұлбұл, сірә, қалмас ғажап әнді іркіп,
Оны жанға серік қылам құт біліп,

Құй құтыртып, аспан астын жаңғыртып,
Маған барлық шаттығыңды жұқтырып!

Шапшаң басып өтіп алдан, мән бере
Артыңа оқыс қарадың…
Паң кейіпте сұрайтындай әлдене,
Аузың ашық өткір және жанарың…

Неге аңсарын жүрегімнің ояттым,
Ақ жаймаңды көріп желдің үзгенін?
Мынау титтей аяқтың…
Неге іздедім іздерін?

Қайда кетті сол баяғы өрлігің? –
Ұғынықты, қазір сонша момынсың –
Қылады ыза бағынышты кеңдігің,
Маған келген іш пыстырар – өлімсің!

Көзімді жұмып, мен оның
Ерінін нарттай өбемін;
Алады ол менің мазамды,
Білмек боп соның себебін.

Кеште де сынап өзімді,
Таңда да қинар төзімді:
«Еріннен сүйген кезіңде,
Жұмасың неге көзіңді?»

Болды бұл сауал тығырық, –
Жатқам жоқ мен де мұны ұғып:
Ерініңнен сүйе бергенде,
Кетеді көзім жұмылып.

Ашынама барсам, сыздар мұң,
Болса да бұл қыз қанша әрлі,
Есігінен басқа қыздардың
Алмаймын көзді аңсарлы.

Ол, бәлкім, көзбен телмірген,
Осы бір тұсқа кідіріп
Есігіне қыздың мен кірген
Тұр ма екен ол да үңіліп?

Бәрі де мұның кісілік!
Азаппен жанын қинайды ел –
Бәлені жолдан ысырып,
Құдайым, бақыт сыйлай гөр!

Қалдырсаң көңіл – арты зіл,
Қайту жоқ енді өткенге!
Шыдай тұр әлі жарты жыл,
Өртенем мен де көктемде.

Тартты ма солғын махаббат –
Достық қой онда керегі!
Сезім мен сенім сапары ақ –
Достыққа бастап келеді.

Болды бұл құштарлық мейрамы,
Мастығы – жүректің есірік, –
Бәрі өтті; жын тарап бойдағы
Айыға бастадық кешігіп.

Қолдағы сарқа іштік көзені,
Улы бір сусынға шомғалы,
Өртенген ессіздік өзені,
Көзені сарқа іштік қолдағы.

Өшті ол да күйсандық күйлері,
Биге аңсар аударса ол, ес бар ма?!
Құтырған құмарлық билері;
Күйсандық күйлері өшті ол да.

Деп-демде сұмпайы сөнді шам, –
Киінген кіл шұбар бетперде
Жиында қалмады енді сән;
Сұмпайы сөнді шам деп-демде.

Қоштасар сәтте айтам: «Бұл – мола,
Есірік ойынның тұтқыны,
Орыныңда қалады күл ғана,
Сорлы әйел, есіңде тұт мұны!»

Бір кезде соған сендім мен:
Кез-келген сүйіс – әрбір дем
Шешілген бізге деп жүргем,
Әйелмен емес – тағдырмен.

Жылдарда сол бір сүйістім –
Сықылды ед тиіс сыйлығым,
Ықыласпенен кірістім
Орындап кімнің бұйрығын.

Ұмыттым ондай кезімді,
Ойымды түгел билегем,
Сыйлай саламын өзімді
Жанға да, тіпті, сүймеген.

Қыз айтады:
Алма тұр бақта жайқалып,
Албырай пісіп шайқалып,
Бұтақта жылан өрмелеп;

Алмастай мәңгі сезінем
---------------------
Гортензия* – гүл.

Көзімді көнгіш, дөңгелек
Жыланның тәтті көзінен.
Арбайды ол тілден шық тамып,
Бақытқа біздің сұқтанып!

Басқа әйел айтады:
Ұсынған өмір шырынын –
Өнімің сонда, татып көр,
Желге ұшпас босқа ғұмырың,

Бастайды, қалқам, бақытқа ол!
Татып қал, тұр ол сыйың боп,
Тіліңді балдай үйірмек,
Үрікпе, ешбір тыйым жоқ!

Тыңдағын кәрі апаңды –
Бермеймін кеңес беталды.

Қысқа бақыт сыйлау болды бар мәнің,
Досым, мені алдадың.
Аяр ұйқы елесіндей жып беріп
Жүрегімнен шығып кетіп қалғаның.

Тұман тарап, таң кірді,
Күн жарығын жандырды.
Біз екеуміз бар шаруаны бітірдік
Жалғамай-ақ тағдырды.

Албырт анттар сендірмейді сені көп,
Көздеріңді үрейлене жасырып.
Саған зорға сұрақ қойсам бас ұрып:

Аса сирек жалбарынам көкке мен,
Жаратушым, тұрмын бүгін тіл қатып:
Балғын қыздың көзін жастан құрғатып,
Кеудесіне сәуле сыйла ептеген!

Бәрі тым кеш – күрсінісің қарсы ұрған,
Бәрі де кеш – күлкің, айтқан сәлемің!
Сендік сезім уақытқа жаншылған
Ізсіз-түссіз ғайып болды бәрі оның.

Махаббатың кеш оянды! Шыдай бер!
Көзғарасың ноқта салмас басыма,
Бар болғаны, жүрегіме құлайды ол
Сәуле құсап түскен табыт тасына.

О, білер ме ед, жан қайда жүр қаңғырып,
Білсең, қашан өлім сәті соғарын?
Сол жел қайда, соғар ма екен жаңғырып?
Қайда және сөніп қалған со жалын?

Бұл әйелдер біледі екен дер едім,
Ақындарды қалай сыйлау керегін.

Данышпан мен екеумізді түскі асқа
Шақырғаны құрыметке ұштасты, ә!

Қандай ғажап, ұғымталдан сый татпақ,
Сорпа, шарап, – жатпан оны сипаттап.

Мақтамайын бұқтырылған қоянды –
Қаздан қалай тәбетіміз оянды!

Жыр жайында сөз қозғады қылықты үн,
О сол сәттен тамақты мен ұмыттым –

Алғыс айттым сыртымнан да ішімнен,
Көрсетілген шын құрымет үшін мен!

Жастық өтті. Білгенім,
Дөкір өрлік енді ісімді жалғасын.
Міне, қолым еркін кезіп жүр менің
Төмен бойлап сұлу әйел жамбасын.

Бастапқыда көрсеткенмен қарсылық,
Берілді ақыр, әлсіреңкі үн жеңді…
Жалыну мен өктемдікке жаншылып
Жалған ұят, сүйкімді ашу тынды енді.

Жоғалғанын ұқтым мәңгі ғажабым,
Рахатын кешіп жатып төсектің.
Кім ұрлаған, сол бір тәтті азабын
Өзі жап-жас тым ұялшақ есектің?!

Қалың түнек маңымызды қоршауда, ал,
Қабаған түн қалды бізге жақындап.
Жеңдірмейтін есінеу мен шаршау бар,
Жанымызда жанған от жоқ лапылдап.

Сен қартайдың, жас емеспін мен де енді,
Біз ұмыттық әлдеқашан көктемді,
Жүректе – ызғар, жанның оты сөнген-ді,
Қар басуын күту қалды бөктерді.

Мұң да қалды, көздің ащы жасы жоқ:
Азабынан сүюдің сан жеңілдім –
Махаббатсыз келді бізге қасірет,
Келеді өлім ізін аңдып өмірдің.

Сенің жолың қиырларға кетеді,
Аяңдайсың жапа-жалғыз серіксіз.
Желмен бірге бір нәзік үн жетеді –
Арт жағыңа жалт қарайсың еріксіз.

Сүйген жарың отаныңда арттағы,
Тынбай сені шақырады елдегі үн:
«Еліңе орал! Менімен бол! Тарт, кәні!
Жалғыз ғана қуанышым сен менің».

Шексіз қиыр бұрғызбайды бетіңді,
Аялы жоқ жол келеді тақымдап…
Мәңгі-бақи сүйген жүрек секілді
Қайтар ізің жанып жатыр лапылдап.

Болған менде туған отан бір кезде.
Шегіргүлдің ішінде
Емен басын иіп, жиды мұң көзге.
Болды, бірақ түсімде.

Туған тілде «сүйем» деді ол аңқа атып –
Туғандардың ішінде!
Тілім сонда кетіп еді бал татып!
Болды, бірақ түсімде.

Отан үшін ізгіліктер жолында
Қияр едім тамшы қанды қиналмай.
Бірақ мынау тоғышарлар торында
Ұрттам дем жоқ!

Ұстап олар майлы басын жіліктің,
Көртышқандық бақыт жинап құрсаққа;
Жетімдерге өзін қимай сынықтың,
Тар рухтан кеудесі ісіп тұр шаққа.

Бар еңбегі – қалтада қол жылыту,
Қолын созу сосын сәнді шылымға.

Олар үшін ештеңе емес – ұмыту,
Бірақ біздің қалай сыймақ ұғымға?!.

Бар саудасын жиып мұнда ителіп,
Кірпіден жүн, ірімшік ап түлкіден,
Іштерінде жатқандардың ит өліп,
Жүргізбейді сасық исі мүңкіген.

Олардағы өтер сұмдық – бәрінен:
Тонау, зорлық – ас сынды ғой тұзы кем –
Тек есепке құрып қойған заңы мен
Тоқ беттердің рақымшыл жүзінен!

Ей, ақша бұлт, тұра алмаспын көп төтеп,
Мені ала кет, ауырсынбас көк біздің,
Лапландия*, Африка жаққа әкет,
Тым құрыса, Штеттинге* жеткізгін!

Әкет мені! – Жыраққа алып ұш, кілем!
Нәзік жанмын, кете көрші іліп ап!
Өткен кезде бұл қаланың үстінен
Қорыққаннан бұлт та қашар зымырап.

Германия туған отан – жан шөлім,
Мәңгі кеппес көз жасымсың сен менің!
Франция жақтан сені аңсадым,
Маған ауыр мына халық желкөңіл.

Салқын ақыл, сезімдермен мөлшерлі
Париж өмір сүріп жатыр жарқылды.
Ессіз бубен, сенім үні ең соңғы,
Үйде түнгі тәтті үндерің сарқылды!

Мәйін жандар. Бірақ сонша қырсығып
Қарсы аламын кішіпейіл тәжімін.
Риясыз отанда өмір шын сүріп,
Дөрекілеу қағылған ед қазығым.

Сәнді әйелдер. Секілді кіл сылдырмақ,
Жаратылған бос сөз бенен өсекке.
Немістердің сұлуы емес тым қымбат,
Өтінішсіз бастайды өзі төсекке.

Әлпеншектер шырқ айналып әр түпте,
Ессіз түстей жібереді даң қылып.
Бізде бәрі келтірілген тәртіпке,
Орындары белгіленген мәңгілік.

Жүрегімді сағынышым үңгіген,
Отырғанда тыныштықта мүлгіген
Шақыру ап күзетшіден түнгі мен,
Естірдеймін бұлбұлдардан үнді мен.

Қамсыз Шильда* орманында жыр жазып
Бақытты ақын жүрді өмірін шын сүрген!
Үн мен ырғақ өрілгенде тым нәзік
Шегіргүлдер ай астында күрсінген.

Ұлық шіркеу есігінің сыртында
Қызыл шекпен киініп тұр пенде екі,
«Мен – Әмірші!» дейтіндей зор түр-тұлға,
Екіншісі – сарайының жендеті.

Әміршінің үні жүрек жарғандай:
«Шіркеу әні аяқталар шағында,
Некеқияр бітіп те енді қалғандай, –
Ал айбалтаң даяр болсын жаныңда».

Соқты қоңырау. Естілді орган дүңкілі,
Қалың нөпір шықты ағылып шіркеуден.
Алашұбар көптің артып ынтығы
Жас жұптарды тұр бұлт болып бүркеумен.

Өлік сынды, сұп-сұр жүзі мұздақтай,
------------------------------------------------
Шильда* – Германиядағы орманды қоныс.

Жас ханымның қайғы басқан көңілін.
Олаф сері қарайды оған міз бақпай,
Өткір күлкі көркеп қызғылт ерінін.

Мырс етті де ол нән корольге қас қыла,
Тіл қатты оған қызғылт ерінін ашты да:
«Қайын атам, ар ма?! Бүгін бас мына
Қойылады айбалтаның астына.

Өлем бүгін. Ұсынғанмын мойынды,
Өмір сыйла түн ауғанша тек маған.
Өткізейін өзім бүгін тойымды,
Шулы думан, биден тулап сәтке қан.

Өмір сыйла, өмір сыйла, соңғы ірет
Биге басып қалу үшін ақ боран!
Соңғы шара қалмасыншы мөлдіреп,
Түн ауғанша өмір сыйла тек маған».

Жендетке айтқан тыңда король күбірін:
«Күйеу балам жаны қолда барында
Түн ауғанша ұзартамын ғұмырын –
Ал айбалтаң даяр болсын жаныңда».

Неке-үстелге серіні алды шақырып,
Соңғы шара бал шарапқа мелдеп бір.
Құлады әйел иығына аһ ұрып,
Ал есіктің алдында әлгі жендет тұр.

Сансыз шырақ алаулары елбіреп,
Кетті қонақ сән сарайды кернеп кіл.
Түн ортасы. Би боп жатыр соңғы ірет.
Босағада сол баяғы жендет тұр.

Скрипка пернесінде арманды үн,
Ал флейта шығарады үн шерлі, өткір.
Жаны сыздап биге назар салғанның…
Босағада сол баяғы жендет тұр.

Би жалғасты, зал қалтырып, үн суыт,
Тіл қатты ері – үнін қайғы меңдеп тұр:

«Сүйем сұмдық!..
Қабір, бірақ тым суық…»
Босағада сол баяғы жендет тұр.

О сері Олаф, соқты соңғы сағатың,
Өміріңнің пішіп қойған өлшемін.
Король қызы сүйді, жойып тағатын
Еркін, қамсыз білмей және мөлшерін.

Қараңғыда қалды айбалта жарқылдап,
Монахтардың дұға-жыры мәңгіріп.
Қызыл шекпен киген кісі ән тыңдап,
Ал қасында жатыр қара жаңғырық*.

Қара есіктен алып шықты серіні,
Аула түгел жарқылдайды отпенен.
Күлімсіреп оның қызғылт еріні,
Сол еріні кенет ғажап төкті өлең:

«Мадақ саған, уа, алтын күн, күміс ай,
Уа, ақ жұлдыз, көкті нұрға бөлеген,
Құсқа мадақ – жүрегіне үні сай
Талай төккен шаттық әнін төбеден.

Теңіз бен көк, даңқың артсын мәңгілік,
Қырдағы өскен гүлге арнаймын тегін жыр,
Даңқ – саған, шегіргүлдер бал қылық –
Әйелімнің көздеріндей көгілдір.

Шегіргүл-көз – жардың көзі ол жарқылды,
Өзің үшін өмірімді қидым мен.
Бадам тоғай, асырамын даңқыңды,
Сені маған алғаш ірет сүйдірген!»

Қолдарында тіп-титімдей шырағдан,
--------------------------------------
Жаңғырық* – бас шабатын ағаш.
Психея* – к. грек мифологиясындағы көбелек-қыз.

Қанында оның ыстық жалын лапылдап, –
Именсе де Психея құмардан
Жас құдайға барып қалды жақындап.

Иілді оған, қандай ғажап сиқы һәм
Ұйқыдағы құдайлардың!
Олла, шын!
Бірақ кенет оянды да ол ұйқыдан,

Екі мың жыл жалбарынып әлек тым,
Тәнін сатты ол азаппенен араны аш –
Жалғыз сәтке көру үшін Эроттың*
Сол баяғы балғын қалпын жалаңаш.

Кездесуге мен күн сайын үсігем,
Алтынбұйра шашты аруды көрмек боп,
Тюильридің* ескі бағы ішінен
Талшындардың жұпарына мелдектеп.

Ол қыз еркін сайрандайды күнімен,
Қос кәрі әйел ереді ізден үндемей…
Екі әпкесі? Әлде бұлар шынымен
Белдемшелі драгун боп жүрмегей.

Ешкім толық бере алмады мәлімет,
Ол ару кім! Ол жайында білмек боп
Әркімдердерден сұрастырдым, мәні жоқ…
Жабысты енді махаббаттай індет кеп.

Зәремді алды қос серігі сұсты бет,
Мұрттарының көрген кезде әр талын,
Ал, абзалы, олардан да күштірек
Мен өзімнің жүрегімнен қорқамын.

Тіл қатудан күдер үздім мүлде мен,
Әр күн сайын кездеседі ерке елік.
Әлек болдым әрең-әрең ымменен
-----------------------------------------

Эрот* – к. гректің махаббат құдайы.
Тюильри* – Париждегі корольдер сарайы.

Бүгін ғана мәлім болды ат-нәмі –
Лаура екен бұл арудың есімі.
Сол баяғы Прованс* жақтағы
Қызбен аттас – ғашық болған хас ұлы.

Сен – Лаура! Петраркадан даңқы ұлы
Кем емен деп мен өзіме иланам –
Канцона мен сонеттері арқылы
Сүйген жанға мәңгі даңқ сыйлаған.

О Лаура! Петраркадай пәктікпен
Мынау есім түсер маған қымбатқа –
Тыныстаймын платондық* шаттықпен…
Енді қайтып келмесе де ол бұл баққа.

Шарап ішті Петер, Бендер. Қараңғы.
Бендер үні тым ызалы тек қана:
«Сен әніңмен жаулайсың бар ғаламды,
Бірақ оның жетпейді әлі Меттаға».

Деді Петер: «Жеңсең, – атым мінгізем,
Ал сен анау топ тазыңды бәске тік.
Мен Меттаңды әнмен арбап кіргізем
Өз үйімнің ауласына кештетіп».

Түн ауғанда Петер енді қолға алды
Жан сырласы лютнясын күй тілді.
Тәнті қылып өзен, қырды, орманды
Ағылды-ай бір ғажап үндер сыйқырлы.

Әуенді естіп өзен бірден жым болды,
Талып қалды сыбырласқан тал ынжық,
Айдың жүзі боп-боз болып үлгерді,
Ал жұлдыздар назар салды абыржып.

------------
Прованс* – Ф. Петрарканың Лаурамен алғаш кездескен жері.
Платондық сүю* – махаббаттағы аса биік қатынас.

Дәл сол сәтте кетті оянып Метта да:
«Кімнің әні мені ұйқымнан оятқан?»
Киіне сап сіңді түнге қап-қара, –
Бармағаның жөн еді ғой, әй, әттең!

Қырдан асып, өзен қалды ұлы ағыс,
Өтті жыныс тоғайдан да мүлгіген.
Петер мырза ауласына тым алыс
Арбап ертіп барды сыйқыр үн кілең.

Таңда үйіне қайтып келді ол оралып,
Күйеуі тұр босағадан қарсы алып:
«Кеттің қайда жеті түнде жоғалып,
Аяғыңды шыққа малып соншалық?»

«Су перілер кетті мені шақырып,
Олардың бір керек болды кеңесі.
Ал олардың патшайымы атылып
Биге басты, тастай суда денесі».

«Бекер, жарым, су періге барғаның,
Ал ол жерде құрғақ, құмдақ жағалау.
Не жасырар бетіңдегі қан дағын,
Ненің ізі аяқтағы жара анау?»

«Тыңдау үшін түнде орманға кеттім мен,
Көк перісі қалай әнге салғанын.
Бұтақтардан аяқ пенен бет тілген
Байқалмапты жараланып қалғаным».

«Көк перісі, бірақ жайлы мамырда
Жыйылып ап салады әнге үздігіп.
Орман тұттай күздің мынау шағында
Ысқырады суық үнді ызғырық».

«Кеттім түнде Петер Нильсен үйіне!
Судан өттім, тоғайлардан жықпыл жат,
Оның әні сай кеп ішкі күйіме,
Тылсым әлем алды мені тұтқындап!

Оның әні өлім құсап тәтті елтед,
Онда сұмдық қара күш бар сұрапыл,
Әнді жалын жүрегімді кетті өртеп,

Шулап жатыр қоңыраулар қаралы,
Әншілер де қара киіп жоқтады,
Жанарлары жас төгеді налалы,
Бәрі аяйды сол бақытсыз Меттаны.

Бендер мырза табытқа кеп қаяулы,
Бірде күліп, бірде еңкілдеп жылайды, ал:
«Мен айрылдым жұбайымнан аяулы,
Көзден бұлбұл ұшпақ және құмайлар».

Сені әйелің тастап кетсе – тарс ұмыт,
Тұрақты деп сенгеніңе күліп тек.
Басқаны сүй, тағдырыңа қарсы ұрып
Қоржынды іліп не сапарға шығып кет!

Шөл көресің, көл көресің,
сая боп
Қарсы алады мәжнүнталды тоғайлар,
Жүрегіңді өртесе ептеп баяғы от,

Күрсінесің, тауға жетіп аласың,
Шыңға шығып, тұрақ қылып тал түбін.
Дүр сілкініп, кеңістікті шоласың
Естігенде қырандардың шаңқылын.

Қыран сынды қылады азат бұл ара,
Жаңа өмірдің ашасың сен мазмұнын.
Түсінесің құз жартаста құлама,
Өткеніңде жоғалтқаның аздығын.

Сермейді боран бишігін,
----------------------------------------------------
*Испанның ұлттық тамағы; бұл жерде: қоспа.

Әйнекті сабап қары да.
Құп-құрғақ менің үйшігім,
Жып-жылы, жайлы жаныма.

Каминге беріп жүзімді,
Өткенді небір еске алдым,
Шәугімнің үні ызыңды
Әуені сынды ескі әннің.

Мысық та жатыр ән тыңдап
Ұйқылы-ояу пырылдап.
Каминнің оты жалпылдап…
Өзгердім, бойым шымырлап.

Елестеп көзге мәңгі көш –
Ұмыт боп кеткен ғасырлар,
Алабажақты сәнді кеш,
Дәурені көшкен асылдар.

Әйелдер сәнді
шаршаңқы
Кейіппен таңба ұсынып,
Масқарапаздың бар салты –

Шұғыласын ай да шашты тым,
Мәрмардай таза өңменен.
Қалғиды бақта тас мүсін,
Тербеліп гүлдер желменен.

Тұманда жүзіп тас қорған,
Алаулар жарық тарқатты.
Дабылдың үні басқарған
Барады шауып салт атты.

Кернейлер бұрды көңілді,
Құлаққа дүбір, у-шу кеп…
Қап!.. Шәугім тасып төгілді,
Баж етті мысық су-су боп!..

Мен өзімді жиі көрем түсімде,
Жалындаған ғажап гүлдер ішінде.

Тілекпенен, мұңмен оның жұпарын
Зарық толы көкірекке жұтамын.

Әттең, бірақ үміт атты жіпті үздік,
Арамызды бөліп жатыр түпсіздік.

Аңсарымның қатты екпіні тым, бірақ,
Шерлі жүрек көкіректі ұрғылап.

Қонақтықта арбар жұпар бораған!
Тұңғұйықтан қалай өтем мен оған?

Титтей пері, жалынамын жандәрмен,
Көпір соғып бермеймісің балғаңмен?

Мен боламын, ханым, Фома Күмәншыл,
Жүрегіме соқыр сенім жұқпаған.
Римің де екіжүзді ұраншыл,
Иерусалим де қажет емес түк маған!

Бірақ басқа от жылытады жанымды,
Сенем соған, тірі жүрсем өмірде:
Нұрдан болған періштелер кәдімгі,
Сүреді өмір түсімде емес, өңімде.

Көрдім оның жерлік емес ажарын,
Не ғажаппен теңейсіңіз бетті ана!
Ажарына байланып қап назарым,
Қанаттарын байқамадым тек қана.

Дәйім біздің жанымызда ол болады,
Ұмыта алман ашық жүз бен қолды ізгі,
Қорғап ылғи мейірімді жанары,
Қатерлерден құтқарады ол бізді.

Елден ерек төгілгеннің жасы көп
Қасына кеп бөліседі қайғыны –

Кім екі есе шексе егер де қасірет,
Кім жырымен болса көпке әйгілі.