Қадiр түнi

Авторы: Мадина Омарова

ÌÀÄÈÍÀ ÎÌÀÐÎÂÀ Àëìàòû “Æàëûí áàñïàñû”

ÓÄÊ 821.512.122 ÁÁÊ 84 (5 ²àç) 7-44 Ζ58 ²àçàºñòàí Ðåñïóáëèêàñûíû» ̸äåíèåò æ¸íå àºïàðàò ìèíèñòðëiãi Àºïàðàò æ¸íå ì½ðà¹àò êîìèòåòi “°äåáèåòòi» ¸ëåóìåòòiê ìà»ûçäû ò¾ðëåðií áàñûï øû¹àðó” áà¹äàðëàìàñû áîéûíøà øû¹àðûëäû Îìàðîâà Ìàäèíà. ²àäið ò¾íi: Ïðîçà./ Ìàäèíà Îìàðîâà. – Àëìàòû: “Æàëûí áàñïàñû” ÆØÑ, 2012. — 320 áåò. ISBN 978-601-7286-57-6 Æàñ æàçóøû Ìàäèíà Îìàðîâàíû» ½ñûíûëûï îòûð¹àí êiòàáû åêi á¼ëiìíåí ò½ðàäû. Áiðiíøi á¼ëiìãå àâòîðäû» ñû óàºûòòà æàç¹àí ïðîçàñû åíãåí. Åêiíøi á¼ëiìãå ïüåñàëàðû æèíàºòàë¹àí. ²àçiðãi êåçäå á½ë æà»à òóûíäûëàðäû» ºàæåòòiãi ¼çiíåí ¼çi ò¾ñiíiêòi. Êiòàï ºàëû» îºûðìàí¹à àðíàë¹àí. © Îìàðîâà Ìàäèíà., 2012 ISBN 978-601-7286-57-6 © “Æàëûí áàñïàñû” ÆØÑ, 2012 ÓÄÊ 821.512.122 ÁÁÊ 84 (5 ²àç) 7-44 Ζ58

ÀË±Û Ñ´Ç ²ÀÐÀ³±ÛÄÀ±Û Ì°ÒIÍ Æàçóøû Ìàäèíà Îìàðîâà øû¹àðìàëàðûíäà¹û àë¹àäàéëûº åðåêøåëiê °ëåìäi ò¾ñiíäiðó ¾øií ¸óåëi îíû ò¾ñiíiï àëó êåðåê. Åíäåøå, ¸ëåì äåãåí íå? Ò¾ñiíó äåãåí íå? Ò¾ñiíäiðó äåãåí íå? Á¾ãiííi» ò¾ñiíiãiìåí àéòºàíäà, á½íû» ¾øåói äå ñ¼ç. Àäàì áàëàñûíû» ñàíàñûíäà ìàëòûººàí ò¾éñiêòi» ñ¼ç òå»içiíåí òàñºàï øû¹àð¹àí ìà¹ûíàëàðû. Ìà¹ûíà äåãåí – ñûðòºû ¸ëåìãå áàñòàéòûí æîë íåìåñå ½ëû äàðèÿ. Àäàì îñû äàðèÿíû» áið òàìøûñû, íàºòûðຠàéòºàíäà, å» êiøi á¼ëøåãi. Ñîäàí äà àäàì ìåí ñ¼çäi á¼ëiï ºàðàó¹à áîëìàéäû. Îëàð òå»ãåíi» åêi áåòi ñèÿºòû. Îë òå»ãåíi» àòû – áîëìûñ. Áîëìûñ ïåíäå áàëàñûíû» áiëåòií æ¸íå áiëå àëìàéòûí øåêñiç-øåòñiç ñûðòºû ¸ëåì ìåí ä¸ë ñîíäàé iøêi ðóõàíè ¸ëåìíi» ò¾éiñêåí ò½ñûíäà ò½ð. XX¹àñûðäà áàñ ê¼òåðãåí áîëìûñøûëäûºòû» ò¾ï àòàñû ñàíàëàòûí Ô.Íèöøåíi»: “°ëåìäi ò¾ðëiøå ò¾ñiíäiðóãå áîëàäû. Îíäà æàñûðûí ò½ð¹àí åøòå»å æîº. ²àéòà, îë øåêñiç ìà¹ûíà¹à èå” äåãåíi áàð. Á¾ãiíãå äåéií àäàì áàëàñû ä¾íèåíi ò¾ñiíäiðóãå òûðûñóäàí, ¼ç áîëìûñûíà ¾»iëóäåí æàëûººàí åìåñ. Ñîíàó åñòå æîº åñêi çàìàíäàðäàí á¾ãiíãå äåéií ä¾íèåíi äií, ôèëîñîôèÿ, ¹ûëûì, ò¾ðëi èçìäåð ìåí èäåîëîãèÿëàð ¼çiíøå ò¾ñiíäiðiï, áið ºîðûòûíäû øû¹àðó¹à òûðûñûï êåëåäi. Àëàéäà, á½ëò åòïåé ò½ðìàéòûí ä¾íèåäå ò¾ñiíäiðó æà»à ò¾ñiíäiðóìåí ñàáàºòàñûï êåòåäi äå, ºàëûïòàñºàí ò¾ñiíiê àºûðûíäà ¼çãåðiï òûíàäû. Àéòàëûº, êåç êåëãåí äií ñèÿºòû àºûð¹û ¼çãåðìåéòií àºèºàòòû àéòºàíäàé, êå»åñ èäåîëîãèÿñû ò¾ïêi áîëìûñòû ºàòûï-ñåìãåí øåêòi ìà¹ûíàìåí ºà»òàðûï ½ñòàäû. Ïàðòèÿ, îòàí, õàëûºòàð äîñòû¹û, ê¾í ê¼ñåì, èíòåðíàöèîíàëäûº ðóõ, êå»åñ àäàìûíû» ìàõàááàòû, ¼çãå ¾øií ¼çií º½ðáàí åòó ò.á. ñ¼çäåð ¾ñòåìäiê º½ðäû. Áåëãiëi ìà¹ûíàäàí àë¹àíäà îñûíàó

ñ¼çäåð à¹ûí ñóäû» iëóäå áið êåçäåñåòií èiðiìiíäå òîïòàë¹àí ê¼áiê ñèÿºòû øûíàéû áîëìûñïåí åø ºàòûñû æîº åäi. Êå»åñ áèëiãi êåçiíäå æî¹àðûäà¹û àòàóäû» êåç êåëãåíi ¼çãåíi» åðêií áàñà áèëåï, ºàí ò¼ãiï, ½ëò ïåí ½ëûñòàí òàðòûï æåêå àäàìíû» òà¹äûðûíà äåéií ò¸ëêåê åòiï, ºàñiðåòòi ºîëäàí æàñàï ò½ðûï, ºàñiðåòòi» ì¾ëäå êåði ìà¹ûíàñûíà èå áîëäû. Á½íû ñ¼çäi» ¸óåëãi ìà¹ûíàñûíû» æî¹àëóû íåìåñå ñ¼çäi» ¼ëói äåìåé, áàñºà íå äåóãå áîëàäû?! °ñiëiíäå, ñ¼ç áåí áîëìûñ ºàº æàðûë¹àí æåðäå ìà¹ûíàñûçäûº ì¸í àëàäû. Ò¸óåëñiçäiêòåí êåéiíãi ºî¹àìäà áåëå» àë¹àí ðóõàíè º½ëäûðàóäû» ò¾ï ñåáåái äå îñûíäà æàòûð. Àäàì ¼ç áîëìûñûíà æàºûíäà¹àí ñàéûí ñ¼çäi» ä¸ìií ñåçiíå ò¾ñåäi. Áîëìûñ äåãåí ¼çi»íi» æåð áàñûï ò½ð¹àíû»äû øûíàéû ñåçiíó. Ô.Êàôêàíû»: “Àäàì åêi òàáàíû òèiï ò½ð¹àí æåðäi» ê¼ëåìiíäå ¹àíà ¼ìið ñ¾ðåäi” äåãåíi áàð. Ï.Ñëëàí: “²îë àëûñó ìåí ïîýçèÿíû» àðàñûíàí åø àéûðìàøûëûº ê¼ðiï ò½ð¹àíûì æ äåï æàçäû. Åêåóiíi» äå àéòïà¹û áið ñ¼ç. Ò¾éñiíó äå ìiíå, îñû ò½ñòàí áàñòàëàäû. Ò¾ñiíó áàñòàë¹àí æåðäå ñ¼ç òiðiëåäi. Êå»åñ ºî¹àìûíû» æà»áûðäàé æàó¹àí ¼ëãåí ñ¼çäåðiíi» iøiíåí áåði êåëãåí ò¸óåëñiç êåçå»íi» æàçóøûëàðû ¾øií ñ¼çäi ºàéòà òiðiëòó å» áàñòû ìiíäåò áîëäû. Êå»åñ èäåîëîãèÿñû àëûï º½ðûëûñòàð ñàëûï, ºàëà ò½ð¹ûçûï ºàíà ºîé¹àí æîº, ¼ç èäåîëîãèÿñûíà ºàëºàí åòiï ½ñòàéòûí ñ¼çäåí òàó äà ò½ð¹ûçäû. ²àðàïàéûì ñ¼ç òiðêåñiíåí áàñòàëûï, ½çûí-½çûí º½ðìàëàñ ñ¼éëåìäåðãå ½ëàñàòûí êå»åñ ¸äåáèåòiíi» º½ðñàóûíàí áîñàóäû» áàñòû æîëû àëäûìåí îñûíàó ñ¼éëåìäåðäåí àçàò áîëó íåìåñå ñ¼éëåìäi ºàéòà º½ðóäû» æîëûí ºàðàñòûðó åêåíií ïîñòêå»åñòiê åëäåðäi» ò¸óåëñiçäiêòåí êåéií ¸äåáèåòêå êåëãåí æàçóøûëàðû á¸ði äåðëiê ໹àðäû. Îë äèâàíäà òåëåâèçîð ê¼ðiï îòûð. Ôóòáîë. Åøí¸ðñåñi ò¾ñiíiêñiç, ìà¹ûíàñûç ôóòáîë. Íå äåãåí ½çàº, áiòïåéòií í¸ðñå. Æàéëàï áàðûï àëäûíà îòûðûï àë¹àí. Åñië-äåðòi ýêðàí¹à àó¹àí îë ºîëûí òàðòºàíû áîëìàñà, ì¸í áåðå ºîé¹àí æîº. Áåòiíå ºàðàäû. Êiðïiêòåði ½çûí. ²îï-ºî»ûð. ¶ëïiëäåê. Ñàóñà¹ûí òèãiçäi... (Ìàäèíà Îìàðîâà. “Ìàõàááàò”) Êå»åñ ¸äåáèåòiíi» ê¼çiìåí ºàðàñà», æî¹àðûäà¹û æîëäàðäà ê¼ï êåìiñòiê áàð. Òiïòi, îíû áàñû á¾òií ïðîçàëûº øû¹àðìàíû» áàñòàëóû äåóãå êåëìåéäi. Áàñïàñ¼çäå Ìàäèíà Îìàðîâàíû»

àòûíà àéòûëàòûí ñûííû» íåãiçi äå æàçóøû øû¹àðìàëàðûíû» ºûñºà, æàëà», òiïòi, áið ñ¼çáåí àÿºòàëàòûí ñ¼éëåìäåðäi» áàð åêåíi, á½ë òiëäi ìå»ãåðå àëìàó, ºàëà áåðäi, ïðîçà¹à äàéûíäûºñûç êåëãåí äåãåíãå áàðûï ñàÿäû. ̽íäà øåøåí ñ¼éëåéòií ̽õòàð ìåí Ѹáèò òå, æàçáà òiëìåí ñ¼éëåéòií ²àëèõàí ìåí Äóëàò òà, òiïòi ñ¼éëåìäåðäi ºàìøûíû» ñàáûíäàé ºûñºà àëàòûí Îðàëõàí äà ê¼ðiíáåéäi. Êå»åñ ¸äåáèåòiíi» ¼ëøåìi ò½ð¹ûñûíàí àéòºàíäà, á½ë ì¾ëäå æàò í¸ðñå. Ûºøàì, æèíàºû ò¾ñêåí æî¹àðûäà¹û æîëäàðäû» òàáè¹àòû ìîíîëîãºà, óàºûò ïåí êå»iñòiêòi» àðàñûíäà¹û ºèûñóäû áàñà ñåçiíóãå, ñîäàí òóûíäàéòûí áîëìûñòà¹û ¾íñiçäiê ïåí áîñòûºòû ê¼ðíåêòiëåíäiðóãå áåéiì. Á½ëàð ºîðûòûíäû øû¹àðóäàí æàëòàðà îòûðûï, ì¸òiííi» àøûºòû¹û ìåí ê¼ï íåãiçäiãií ºàìòàìàñûç åòåäi. Øû¹àðìà òië ò½ð¹ûñûíàí áàÿíäàóäàí ã¼ði ñ¼çäi» ïîýçèÿ¹à ò¸í òàáè¹àòûíà æàºûíäàéäû. Àé¹àé àºèºàò áîëóäàí ºàë¹àí ä¸óiðäå ñ¼çäi» á½íäàé á¾ðêåìåëi ò¾ñ àëóûí Þíã “²àëàìãåðäi» áàñà áèëåãåí ò¸ðòiïêå ê¼ðñåòêåí ºàðñûëû¹û” äåï ò¾ñiíäiðãåí áîëàòûí. Ìàäèíà Îìàðîâàíû» øû¹àðìàëàðû ñ¼éëåì º½ðó äà¹äûñûìåí ¹àíà åìåñ, æàíð ò½ð¹ûñûíàí äà ¼çãåøå. Æàçóøûíû» æèí຺à êiðãåí øû¹àðìàëàðûíû» ê¼ïøiëiãi ºûñºà, áåðiñi æàðûì áåò, àðûñû åêi-¾ø áåòòåí ¹àíà ò½ðàäû. °ñiëiíäå, ºèûººèºûìíàí ò½ðó Ìàäèíà Îìàðîâàíû» æàëïû øû¹àðìàëàðûíû» áàñòû æ¸íå îðòຠåðåêøåëiãi äåóãå áîëàäû. Á½íû» òàñàñûíäà æàçóøûíû» ä¾íèåíi ò¾ñiíóäåãi òàíûì åðåêøåëiãi ò½ð. ̸»ãiëiê ¼çãåðìåéòií àºèºàòòàí ò½ð¹àí ºî¹àìíû» øà»ûðà¹û îðòàñûíà ò¾ñêåííåí êåéiíãi êåçå»äå áàñ ê¼òåðãåí á½íäàé òàíûì àºûëäû» ñûðòºû ¸ëåìäi øåêòi ê¼ëåìäå òàíèòûíûí, àºèºàòòû» ê¼ï æàºòûëû áîëàòûíûí, îíû ò¾éñiíó ¾øií æàí òåðå»iíå áîéëàó êåðåêòiãií ໹àðòûï ò½ðàäû. Á½ë ò¾éií àâòîðäû» ýñòåòèêàëûº òàë¹àìûíà ¸ñåð åòêåí. Ñîäàí äà Ìàäèíà Îìàðîâàíû» ºàëàìûíàí òó¹àí æî¹àðûäà¹û ì¸òiíäi æàñàíäûëû¹û æîº, Ò¸óåëñiçäiêòåí êåéiíãi æà»à ºî¹àìíû» øûíàéû òóûíäûñû äåóãå ¸áäåí íåãiç áàð. Á½ë àðàäà Ìàäèíà Îìàðîâà øû¹àðìàëàðûíû» ïîýçèÿëûº ò¾ñi áàñûì åêåíií åðåêøå àòàï ¼òóãå òèiñïiç. Á½ë æà¹ûíàí Îðàëõàí Á¼êåéäi» ¸»ãiìåëåði ê¼ç àëäû»à êåëåäi. Àëàéäà, åêi æàçóøû ýëåãèÿëûº ñàðûíäà ¾íäåñòiê òàïºàíûìåí, æàçóøûëûºòû» ì¸íi, ì¸òiíäå ê¼çäåãåí ìàºñàò ò½ð¹ûñûíàí á¼ëåêòåíåäi. Àéòàëûº, Îðàëõàí Á¼êåé øû¹àðìàëàðûíäà æàçóøû íåìåñå “ìåí” êåéiïêåð ê¼ï æà¹äàéäà ¼çi ¸»ãiìå åòåòií îðòàíû ñûðòòàé áàºûëàóøû íåìåñå åñòiï-áiëãåí àäàì

ðåòiíäå ñ¼ç åòåäi. Á½íäàé ñ¼ç àëûñòà æàçóøû ¼çi áiëåòií ¸»ãiìåñií áiëìåéòiíäåðãå (¸ëi åñòiìåãåíäåðãå) àéòûï îòûð¹àíûí, æ½ðòºà ¾ëêåí æàºòàí òàíûñ ä¾íèåíi ¼ç ò½ð¹ûñûíàí áà¹àëàï, ñàáàºòàï, ºîðòûíäûñûí äà øû¹àðûï (æàçóøû ¼çi ºîðûòûï, áà¹àñûí áåðåäi) îòûð¹àíûí ໹àðûëûï ò½ðàäû. Àë, Ìàäèíà Îìàðîâàíû» êåéiïêåðëåði ê¼ëäåíå» ê¼ê àòòû áiðåó åìåñ, ñ¼ç åòêåëi îòûð¹àí îðòàíû» òóûíäûñû, áàñòûñû òà¹äûðìåí òàéòàëàñºàí, áîëìûñòû» ¼çi ñèÿºòû ê¾ðäåëi, ¼òêåíi ºàíäàé åêi½øòû áîëñà, êåëåøåãi äå ñîíäàé áîëæàóñûç ïåíäå áîëûï êåëåäi. Îíäà òàíûì-ò¾éñiê òå, ñåçiì äå, îé äà òiêåëåé ñîë ñ¸òòiê îðòàäàí áàñ ê¼òåðåäi. Ñûðòòàí òûºïàëà¹àí åøòå»åíi òàïïàéñû». Îðàëõàí Á¼êåé îºûðìàí¹à ìàéûí òàìûçûï ò½ðûï ¸»ãiìå àéòûï áåðñå, Ìàäèíà Îìàðîâà ñåçiì ìåí ò¾éñiíóäi æåòêiçåäi. Îñûäàí áàðûï á½ë ¸»ãiìåëåð îºè¹àñû æà¹ûíàí ñîë¹ûí, ïîýçèÿ¹à ò¸í í¸çiê, ñûðøûëäûººà áåéiì. Ìàäèíà Îìàðîâàíû» ïðîçàñûí ºàçຠ¸äåáèåòiíi» æàñ, àëäà øàïºàí àë¹àäàé áóûíû äåï ºàðàó¹à áîëàäû. Á½ë á½òຠáàëàóñà, áàë¹ûí, ¸ëñiç ê¼ðiíãåíiìåí, á¸ðiáið áiçäi áîëàø຺à áàñòàéòûí æàñ ¼ðêåí. ʼêòåìäå ºàéòà á¾ðëåãåí ºàðò åìåí à¹àøû äà ¼í áîéûíäà¹û òiðøiëiêòi» ¼ìiðøå»äiêêå òîëû ê¾ø-º½äûðåòií ¸éãiëåãåíäå îñûëàé á½ëºûíàäû. Òàìûðäà ºóàëà¹àí òiðøiëiê í¸ði ê¾í ê¼çiíå, áèiêêå ½ìòûë¹àí ñàéûí ¼çiíi» áàëàóñà á½òà¹ûíà çîð ¾ìiò àðòàäû. Á½ë òàìûð ìåí á½òàºòû» òåðå»äå æàòºàí ê¼çãå ê¼ðiíáåéòií åðåêøå ìàõàááàòû. Ìàäèíà Îìàðîâà áûëàé äåï æàçàäû: Ìåí á½ëá½ëäû» ñàéðà¹àíûí åøºàøàí åñòiãåí åìåñïií. Åñòiãåí ê¾ííi» ¼çiíäå ºàñûìäà îíû» áàñºà åìåñ, á½ëá½ë åêåíií ò¾ñiíäiðåòií àäàì áîëìàñà, òàíûìàñûì àíûº. Áiðàº, ìà¹àí á¸ðiáið á½ëá½ë ½íàéäû. °áäåí æàóûð áîë¹àí, ¹àñûðëàð áîéû àéòûëà-àéòûëà åñêiðãåí àòà¹ûìåí, ¸ñiðåñå ìåí ¾øií áåéì¸ëiìäiãiìåí... (Ìàäèíà Îìàðîâà. “²î»ûð ¸óåí”) Æà»à çàìàííû» ¼òå ñåçiìòàë, ºûðà¹û æàçóøûñû ðåòiíäå Ìàäèíà Îìàðîâàíû» àòûíà àéòàð ñûí áîëñà, ìåíi»øå, îë æàçóøûíû» ò¾éå áîòàëà¹àíäàé àç æàçàòûíû. Ñîíûìåí áiðãå ¼çiíäå áàð ì¾ìêiíäiêòåðäi òîëûº ïàéäàëàíà îòûðûï, æà»à áið áàñïàëä຺à ê¼òåðiëóãå º½ëûºòû åìåñòiãi. Òà» ºàð໹ûëû¹ûí á½ëàéøà ñîçà áåðóãå áîëìàéäû. Ìåí ºîëæàçáàíû ºîëûìà ½ñòàï îòûðûï, æàçóøûíû» æàí ñûðû à¹àø àðàñûíà ò¾ñêåí òå»áië ê¼ëå»êåäåé áið ñ¸ò

òûíûì àëìàéòûí, ¼ç-¼çiíå ñ¼éëåóãå º½ìàð, ¼ç áàëøû¹ûìåí ¼çäåðií æàñà¹àí êåéiïêåðëåðií ê¼ç àëäûìíàí ¼òêiçäiì. Êåíåò, îéûìà ôðàíöóç æàçóøûñû À.Êàìþäû» “Á¼ãäå” íîâåëëàñûíäà¹û áàñ êåéiïêåðäi» áið áåéíåñi êåëäi. Øû¹àðìàäà ¼ìið áîéû àéíàëà ºûì-ºóûò îðòàíû» ä¾ðìåãiíäå ºàºïàºûë áîëûï æàí½øûðûï æ¾ðãåí áåéøàðà îºûñòàí àäàì ¼ëòiðiï, ¼çi äå ¼ëiì æàçàñûíà êåñiëãåí øà¹ûíäà áàñûí ê¼òåðiï àñïàí¹à ºàðàéäû äà, òà» ºàëàäû. Ñåáåái, ¼ìið áîéû áàñûí ê¼òåðiï ê¼ðìåãåí ïåíäå àñïàííû» ê¼ê áîëàòûíûí áiëìåé ¼òêåí ¹îé. Îñû ò½ð¹ûäàí àë¹àíäà Ìàäèíà Îìàðîâà øû¹àðìàëàðûíà äà ñîíäàé áið áàñ ê¼òåðó ºàæåò ñèÿºòû. ÀðäຠÍμбÀÇÛμËÛ ¸äåáèåòòàíóøû, àºûí

±ÀÆÀÉÛÏ Ê´Ë (Åðòåãi-ïîâåñòü) Áiðiíøi òàðàó Àé ìåí ê¾ííi» àìàíûíäà ò¼áåìíåí æàé ò¾ñòi. Áàñòàí êåøêåí ê¾éiìäi áàñºàøà ºàëàé ñèïàòòàó¹à áîëàòûíûí áiëìåéìií. Ìåêòåïòåãi îºó àÿºòàëìàé ò½ðûï, ê¼ï í¸ðñåíi æîñïàðëàï ºîé¹àíìûí. Àëäûìåí, ¸ðèíå, Ëîíäîí¹à áàðàòûíûìà áåê ñåíiìäi åäiì. Ñåáåái, æûë áîéû à¹ûëøûí òiëiíåí àºïຽëຠåêåíiìäi àíàì äà, à¹ûëøûííû» ì½¹àëèìàñû äà áàñ øàéºàé îòûðûï ìîéûíäàäû. “Ľðûñ í¸òèæåãå ºîë æåòêiçáåñå», æàçäà à¹ûëøûí òiëäi îðòàäà áîëàñû», μëûáðèòàíèÿ¹à æiáåðåìiç” äåãåí àíàìíû» ¾êiìi àëäûìåí ºàòà» æàçàäàé åñòiëñå, àðòûíàí ê¼ãiëäið ê¼êæèåêêå àéíàëûï, ñîë ê¾íäi àñû¹à ê¾òóìåí æ¾ðãåíìií. Àòà-àíàìñûç, ¼çiì ¹àíà ñàÿõàòºà øû¹ûï, Ëîíäîíäà ò½ðàòûíûìäû, æà»à äîñòàð òàóûï, ò¸óåëñiç ¼ìið ñ¾ðåòiíiìäi åëåñòåòóìåí áîëäûì. Áiðຠæàç¹û äåìàëûñ áàñòàë¹àí ê¾íi ò¼áåìíåí æàé ò¾ñòi. Àíàì “²ûçäàð, ñåíäåðäi åðòå» ¸êåëåði» àóûë¹à àïàðûï òàñòàéäû, æàç¹û äåìàëûñòû ñîíäà ¼òêiçåñi»äåð” äåï ºàðàï îòûð... – ²àëàéøà? ²àé àóûë¹à? – Àòà-¸æåëåði»å. Æàçäàé ñîíäà áîëàñû»äàð. Ìåí àëäûìåí ºàëæû»¹à áàëàï ê¾ëäiì. Áiðຠàíàì: – Êèiìäi áåòàëáàòòû ê¼ï àëìà»äàð. Îíäà áàðàòûí æåð äå æîº. Àëàºàíäàé àóûë. ¶é êèiìäåði»äi, ñïîðòºà êèåòií êèiìäåði»äi æèíàï ºîéäûì. Åðòå» æîë¹à

øû¹àñû»äàð, á¾ãií æàºñûëàï äåì àëûï, æóûíûïøàéûíûï àëû»äàð, – äåãåíäå áàðûï áiçáåí åøêiìíi» ºàëæû»äàñûï ò½ðìà¹àíûí ò¾ñiíäiì. – Ìåíåí íåãå ñ½ðàìàéñû»äàð? Áàðìàéìûí. Àë, Ëîíäîí øå? Ìåíi» à¹ûëøûí òiëiì? – À¹ûëøûí òiëiíåí êiòàïòàðû»äû àëûï àë. Àéòïàºøû, Ñàðè ìàòåìàòèêàñûí àëñûí. – Áàðìàéìûí. ²àºûëàðû» æîº. Åøºàéäà áàðìàéìûí. – Áàðàñû». – Ìàìàòàé, ñiçäåð íå äåãåí ºûçûºñûçäàð. Ìåíi» æàñûì îí ò¼ðòòå. ÌÅÍ àóûë¹à, àéäàëà¹à áàðûï, æàç áîéû ÍÅ IÑÒÅÉÌIÍ? Àíàì ê¸äiìãiäåé àáäûðûï øàðàñûç ò¾ðìåí ¸êåìå æàëòàºòàäû. °êåìíi» æ¾çiíå ºàðàäûì äà, àóûëäàí ìåíi òåê àæàë ¹àíà º½òºàðàòûíûí ½ºòûì... Àóûë, àóûë. Àóûëäà ìåí åêi ðåò ºàíà áîë¹àíìûí. Îíäà äà êiøêåíòàé 4-5 æàñûìäà. Åñiìäå ò¾ê æîº. Òåê ºàïûðûº ûñòûº, æàéñûç ñåçiìäåð ¹àíà åìiñ-åìiñ á½ëäûðàéäû. Äåìàëûñòû àóûëäà ¼òêiçãåíiìäi åñòiñå, ñûíûïòàñòàðûì, áiçäi êåäåé äåï îéëàéòûí øû¹àð. Íåãå àóûë? Íåãå, ìûñàëû, å» áîëìàñà Ò¾ðêèÿ åìåñ? – Ìàìà! Ìàìàòàé! ʼç æàñûìà åðiê áåðäiì, ê¾íi áîéû æûëàäûì. “Áàðìàéìûí”. “²ûçûì, ¸êå»íi» øåøiìi, ìåí ºàðñû áîëìàäû äåéñi» áå. Áiðຠºàñàðûñûï ºàëäû”. “Ìàìàòàé, íå ¾øií? Øåêòåí øûººàí æîºïûí ¹îé, ¾ëãåðiìiì äå æàºñû. Àéòºàí óàºûòòàðû»äà ¾éãå ºàéòûï æ¾ðäiì. Àðòûº ºûäûð¹àí æîºïûí. Íå ¾øií?!”. Áið óàºûòòà ìà¹àí ºîñûëûï àíàì æûëàäû. “Ìàìà, àë ìåíi» áèiì øå? ¶ø àéäà òîïòàí ºàëûï ºîÿòûí áîëäûì ¹îé... à¹ûëøûí òiëi øå?”. ƾðåãiì ºàðñ àéûðûëàòûíäàé ê¼ðiíãåí. Òiïòi îñû á¾ãií ¼ëiï êåòñåì äåï òiëåäiì. ƾðåãiì æàðûëûï, ºàí ºûñûìûì ê¼òåðiëiï ¼ëiï êåòñåì, îîî, ¸êåì ºàëàé ¼êiíåð åäi, àóûë æ¸íå ¼çiíi» òó¹àí ºûçû. Çåðåñi. ´ìið áîéû ¼êiíiøòåí ¼çåãi ¼ðòåíiï ¼òåð åäi. Áiðຠ¼ëó ºàéäà.

Òà»åðòå» åêi ê¼çiì ºûï-ºûçûë, iñiï êåòêåí, øàøûì äîäà-äîäà, æ¾ê ñ¼ìêåíi ê¼òåðãåí ¸êåìíi» àðòûíàí åðiï êåòå áàðäûì. ʼçiìíåí ûñòûº æàñ º½éûëûï æàòûð. Æàçäà å» áîëìàñà, Àëìàòûäà, ¼ç ¾éiìäå äå ºàëà àëìàéòûí áîëäûì. Ñàðè¹à ºàðàñàì, òîìïèûï îòûð. Æûëàìà¹àí. Áîòàäàé áîçäà¹àí àíàìà ºàðàï, æûìèûï ºîÿäû. Ìà¹àí ê¼ç ñàëìàéäû äà. ´çiíåí ¼çi ì¸ç áîëûï îòûð. Îë êåéäå îñûëàé ìåíi ûçàëàíäûðó ¾øií ¸äåéi iñòåéòiíäåé ê¼ðiíåäi. Á¸ëêiì, êiøêåíòàé áîë¹àííàí êåéií æåòå ò¾ñiíáåéòií äå øû¹àð. Îíû» æàñû òî¹ûçäà. Ìåíåí àòòàé áåñ æàñ êiøi. Åêåóìiç äå ºàçຠìåêòåáiíå áàðàìûç. ¶éäå òåê ºàçຠòiëiíäå ñ¼éëåñåìiç. Á½ë ¸êåìíi» á½ëæûìàñ ºàòà» òàëàáû. Á½¹àí áîéûìûç äà, îéûìûç äà ¾éðåíiï êåòêåí. Æàç¹û äåìàëûñòû àóûëäà ¼òêiçó äå îñû ºàçàºøûëûººà áåò á½ðóäû» áið øàðòû áîëñà êåðåê. °êåìíi» ¼çi àóûëäà ¼ñêåí. Àòà-¸æåìiç ¸ëi àóûëäà. ²àëà¹à æûëûíà áið ðåò ä¸ðiãåðëåðãå ê¼ðiíó ¾øií êåëiï êåòåäi. Îíäà äà áið æûëû àòàì êåëñå, êåëåñi æîëû ¸æåì êåëåäi. Á½ë äà ¸êåìíi» îëàð¹à ºîé¹àí òàëàáû. °éòïåñå áàéºàóûìøà îëàðäû» ¼çäåði Àëìàòû¹à êåëiï, åìõàíà àðàëàó¹à º½øòàð åìåñ. Êåòóãå àñû¹àäû. Ìåí îëàðäû ñîíøàëûºòû æàºûí ò½òàìûí äåï àéòà àëìàéìûí. Áiðàº, ¸ðèíå, á¸ðiáið ûñòûº. °êåìíi» àóûëû åêi ê¾íäiê æîë, àëäûìåí òðàññàìåí áið ê¾í æ¾ðiï, àóäàí îðòàëû¹ûíà æåòåìiç, ñîäàí êåéií òàó¹à ºàðàé áið ê¾í æ¾ðåìiç. Æîëäà æûëàó¹à äà çàóºûì áîë¹àí æîº. Á¸ðiáið áîëûï êåòêåí ñèÿºòû. °êåìå æûëàäû» íå, æûëàìàäû» íå. Ñîë òîìà¹à-ò½éûº ¾íäåìåãåí ºàëïû. Àøóëàí¹àí êåçiíäå òåñiðåéiï ê¼çi»å ºàðàéäû. Îíäàé ñ¸òòåði º½éºà òàìûðû» øûìûðëàï, ¼ç-¼çi»íåí æåðãå êiðiï êåòå æàçäàéñû». ²àíøà æåðäåí ¼çi»äiêi ä½ðûñ åêåíií áiëiï ò½ðñà» äà, û»¹àéñûç áið ê¾éãå ò¾ñåñi». Ìûñàëû, ìåí ¸íøi áîëàìûí äåñåì, ñîëàé ºàðàéäû. Áiðຠíåãiçi ¸êåì ºàòàë åìåñ. Á¸ëêiì, ä¸ë ¸êåìäåé áàëàæàí, æ½ìñຠàäàì æåð áåòiíäå æîº øû¹àð. °êåìäi

ºàòòû æàºñû ê¼ðåìií. Æîëäà æûëàìàé êåëå æàòºàíûì äà ñîíäûºòàí øû¹àð. Ñåáåái îë ñûð áiëäiðìåñå äå, ºàòòû óàéûìäàï ºàëàäû. Ñàðè ìàøèíàíû» àðòûíäà á¾ê ò¾ñiï æàòûï ½éûºòàï ºàëäû. – ²àðàøû, ìûñûºòû» áàëàñû ñèÿºòû êiï-êiøêåíòàé, – äåäi ¸êåì. Ìåí ñ¸ë ¹àíà áàñûìäû á½ðûï, ê¼ç ºèû¹ûìäû òàñòàäûì. Ñàðè ìà¹àí ìûñûºòû» áàëàñû ñèÿºòû áîëûï ê¼ðiíáåéäi. Áiðiíøiäåí, îë àóûë¹à áàðìàóäû» àìàëûí áiðãå ºàðàñòûðàéûº, ñåí äå áàðìàéìûí äåï àéò äåãåíiìäå òû»äàìàäû. “²ûçûº ºîé. ʼðåéiê òå” äåï, êåðiñiíøå ºóàíà æèíàëäû. Ìåí îíû» á½ë ñàòºûíäû¹ûí åøºàøàí êåøiðå àëìàñïûí. Åêiíøiäåí... Æàëïû Ñàðè ìåíi» æûíûìà òèåäi. ¶íåìi ¼çiíøå áîëûï, áið áiëãåíi áàð àäàì¹à ½ºñàï æ¾ðåäi. Áåéíåáið ¾éäi» ¾ëêåíi ìåí åìåñ, ñîë ñèÿºòû. Ñi»iëiìíi» êiøêåíå áàñºàøàëàó áîë¹àíûí ºàëàð åäiì. Ìûñàëû, îñûäàí áið-åêi æûë á½ðûí àíàìíû» Äèîðäàí àë¹àí áåòìàéûí áàéºàòïàé áåòiìå æà¹ûï æ¾ðäiì, îíû» ¸æiìãå ºàðñû åêåíií áiëñåì äå, ïàéäàëàíäûì. Ñåáåái æàìàí àéòïàé æàºñû æîº, ¸æiìíi» àëäûí àëûï, ñàºòàíà áåðãåíäi æ¼í ñàíàéìûí, ¸ëi ê¾íãå îñû ïiêiðiì ¼çãåðãåí åìåñ. Àë Ñàðè áîëñà, ñîíû áàéºàï, àíàìà àéòºàí. Ñîäàí áåði îë áåòìàé áiòêåíäi êiëòòåï òû¹ûï òàñòàéòûí áîëäû, àë ìà¹àí æà¹ó¹à ð½ºñàò æîº, ¸ïåðìåéäi. Áiðຠñ¼ìêåìíi» ò¾áiíäå æàòºàí Ëîðåàëäû» îïà-äàëàáû, ê¾ííåí ºîð¹àéòûí áåòìàé – ìåíi» º½ïèÿì. Ñîëàðäû îéëàñàì, æ¾ðåãiì æûëûï, áîéûìäû áið ¸äåìi òîºìåéiëñiãåí ñåçiì áèëåéäi. Á¸ðií àºøàìäû ¾íåìäåï æ¾ðiï ¼çiì àë¹àíìûí. Àë, Ëàíêîìíû» ¸òiðií àíàì ñûéëàäû. Îë äà ñ¼ìêåìäå æàòûð. Àóûë¹à àòòàé ¾ø àé¹à áàðà æàòºàíûìäû àéòûï, æàðàëû æàíûìà äàóà áîëàð æàë¹ûç í¸ðñå áîëñà, îë îñû èiññó åêåíií ñåçäiðiï, êåøå ¹àíà àëäûð¹àíìûí. Æîë¹à øàøûï øû¹ó¹à æ¾ðåêñiíäiì. °êåìíi» ò¾ñiíáåé ºàëóû ì¾ìêií. Àóûð ê¾ðñiíäiì. оëäå îòûð¹àí ¸êåì ìà¹àí ê¼çiíi» ºèû¹ûìåí ºàðàï ºîéäû. Ìiíå, òà¹û áið øûòûðìàí îºè¹à, òà¹äûðäû» ê¾òïåãåí ñûíà¹û. Æàç¹û äåìàëûñûìäû

àóûëäà ¼òêiçåì äåãåí îé ¾ø ½éûºòàñàì ò¾ñiìå åíiïòi ìå. Åøºàøàí åøí¸ðñåãå ½ðûíáàé æ¾ðó ì¾ìêií åìåñ. Ìåí ¸äåòòå iði îºè¹àëàð¹à ½øûðàìàéìûí. Êåé ºûçäàð áîëàäû, æ¾ðãåí-ò½ð¹àíûíû» áàðëû¹û ò¼òåíøå æà¹äàé. ±àøûº áîëñà, áàëà ê¼òåðiï ºàëàäû, áiðåóäi æåê ê¼ðñå, îíû» àºûðû ºàíäû ò¼áåëåñêå, îäàí ñî» ïîëèöèÿ á¼ëiìøåñiíå ¸êåëiï ñî¹àäû. Àë ìåíi» ¼ìiðiì îëàðäû» ºàñûíäà áiðºàëûïòû, åø ºûçûºñûç ¼òiï æàòºàíäàé. ²àçið îéëàï îòûðñàì, ìåíi» ¼ìiðiì ¸êå-øåøåìå ¼çiìíi» º½ºûºòàðûìäû ä¸ëåëäåóìåí ¼òêåí åêåí. Å» àëäûìåí ¸êåìíi» àøóûí ºîçäûðàòûí í¸ðñå – ìåíi» ¸íøi áîë¹ûì êåëåòiíäiãi. Áiðiíøi êëàñòàí ìóçûêà ìåêòåáiíå áàðäûì. Âîêàëäàí ñàáຠàëäûì. Áåñ æàñûìíàí áèãå ºàòûñàìûí. Äàóûñûì ê¸ñiáè ºîéûë¹àí, ì¾ëòiêñiç äåóãå êåëìåñå äå, òàáè¹àòòû» æîìàðò ºîëìåí ñûéëà¹àí äàðûíûí áàéºàìàó ì¾ìêií åìåñ. Îíû ½ñòàçäàðûì äà, º½ðáûäîñòàðûì äà, òiïòi ¸êåìíi» ¼çi äå ìîéûíäàéäû. Àë ê¾éäi ìåí ñåêiëäi òàðòàòûí ºûç á¾êië Àëìàòûäà æîº. Á½¹àí òîëûº ñåíiìäiìií. Áûëàé ºàðàñà»ûç, ìåêòåï áiòiðãåííåí êåéií øîó áèçíåñ ¸ëåìiíå õîï äåï åíóãå áàðëûº ì¾ìêiíäiãiì áàð ñåêiëäi. Áiðàº, ¸êåì ºàðñû. Îíû» ä¾íèåòàíûìû ìåí ¸íøiëiê äåãåí ½¹ûì – áiðáiðiíå òiêiðåéiï, ê¼çäåðiíå ºàí òîëûï ºàðàéòûí êåðå¹àð í¸ðñåëåð. Òiïòi ºîéìàé áàðà æàòñàì, ìåíåí áàñ òàðòóû ì¾ìêií. Áiðຠð½ºñàòûí áåðìåéäi. Á½ë – àíûº. Àë ìåíi» ¸íøi áîë¹ûì êåëåäi. Îäàí áàñºà åø àðìàíòiëåãiì æîº. °íøi áîëó ¾øií áàðëû¹ûíà ê¼íåð åäiì. Òiïòi ìåäèöèíà èíñòèòóòûíäà òî¹ûç æûë îºó¹à áàðìûí. Òåê ºîñûìøà ¸íøiëiêòi àëûï æ¾ðóãå ð½ºñàò áîëñà. – Àæàðû» àøûº åêåí, àòºàí òà»äàé, ͽðëû åêåí åêi-àé ê¼çi» æ຺àí øàìäàé. Àíà»íàí ñåíi-àé òàïºàí àéíàëàéûí, ʾëiì ê¼ç, îéìຠàóûç, æàçûº ìà»äàé... °êåì æûìèäû. Ìåí äå åðiêñiç ê¾ëiìñiðåäiì. Ñîäàí êåéií èðåëå»äåãåí ò¾íãi æîë¹à ê¼ç àéûðìàé ºàäàë¹àí ê¾éi ºàëàé ½éûºòàï êåòêåíiìäi ໹àðìàé ºàëäûì.

Ò¾ñiìå áåëãiñiç áið ¾é êiðäi, æàë¹ûç á¼ëìå, îðòàäà ä¼»ãåëåê æàéïຠ¾ñòåë ò½ð. Äàñòàðõàí áàñûíäà ¼òå ñåìiç, iðêiëäåãåí åðêåê êiñi òàìຠiøiï îòûð. Ìåí àóà æåòïåãåíäåé æàíòàëàñûï, ìûíà æàéñûç ê¼ðiíiñòåí º½òûëó¹à òûðûñûï æàòûðìûí. Áið æà¹ûíàí ò¾ñ åêåíií áiëåìií. Åêiíøi æà¹ûíàí, ìûíà ä¸óºàðà ìåíi áàéºàï ºàëñà, áið ñ½ìäûº áîëàòûí ñåêiëäi æ¾ðåãiì ñóûëäàï áàðà æàòûð. Àë îë äàñòàðõàíäà ò½ð¹àí òàáàºòàí êåñåêêåñåê ຠìàéäû óûñòàï àëûï, àóûçûíà íû¹ûçäàï òû¹àäû, ñîë êåçäå ñàóñàºòàðûíû» àðàñûíàí ìàé ñîð¹àëàï èåãiíå, òàìà¹ûíà ºàðàé ñàëà-ñàëà áîëûï à¹àäû. Îìûðàóû áàòòàñºàí ຠìàé, àé¹ûç-àé¹ûç. Ìàéäû åêi ½ðòûíà ñû¹ûìäàï òû¹ûï, á½ëòûëäàòûï øàéíàï æàòûï, ºîëûìåí òàáàºòà¹û òàìàºòû òà¹û ºàðìàéäû. ƾðåãiì àéíûäû. ²îðºûï áàðà æàòûðìûí. Êåíåò Ñàðèäû» “Çåðå, Çåðå” äåãåí ¾íi òàëûï åñòiëäi àëûñòàí. Ñîë-ຠåêåí ºîðºûíûøòû ñóðåò áiðòå-áiðòå ¹àéûï áîëûï, ñ½ð¹ûëò ìàìûº ò½ìàí áàñºàí ½éºûíû» ò¸òòi ¸ëåìi ºîéíàóûíà òàðòûï ¸êåòòi. Òà»åðòå», æàí ò¼çãiñiç ºàïûðûºòàí îÿíäûì. Äåíåì áûëæûðàï, òåðãå ìàëûí¹àí. Áàñºà ïëàíåòàäàí êåëãåí º½áûæûºòû» æàáûñºàº òåðiñi ñåêiëäi. Òåç àðàäà ñó¹à ò¾ñó êåðåê. Æàí-æà¹ûìà àëàºòàäûì. Ìàøèíà òîºòàï ò½ð. °êåì àóûçûí ¸íòåê àøûï, ½éûºòàï æàòûð åêåí. Áiðºàëûïòû ºîðûëäàéäû. Ñàðè¹à ºàðàï åäiì, îë îÿíûï àëûï, ñûðòºà ê¼ç òàñòàï îòûð åêåí. Àðòºû æàºòû» òåðåçåëåðií ò¾ãåë àøûï òàñòàïòû. Êiøêåíå º½òûäàí ñó æ½òûï ºîÿäû. – Ìà¹àí äà áåðøi, – äåäiì. Îë àðòºû æàºòàí, æ¾ê ñàëûí¹àí á¼ëiêòåí òûðìûñûï æàòûï àøûëìà¹àí æà»à á¼òåëêåíi àëûï øû¹ûï, ºîëûìà ½ñòàòòû. Ñó æûëûï êåòiïòi. Àìàëñûç iøòiì. – ²àé æåðäå ò½ðìûç? – Áiëìåéìií, àóûëäû» ñûðòû ñèÿºòû. – Áiçäi» àóûë ìà? – Æîº, áiçäi» àóûë¹à êåøêå æåòåìiç.

Ñûðòºà øû¹ûï, º½òûäà¹û ñóäû áàñûìà, ìîéíûìà º½éäûì, ñîäàí êåéií ñ¼ìêåìíåí ñ¾ëãi àëûï øû¹ûï, áåòiºîëûìäû àñûºïàé ñ¾ðòòiì. Ñåðãiï ºàë¹àí ñèÿºòûìûí. Ò¾íäå ê¼ðãåí ò¾ñiì åñiìå ò¾ñòi. – Æàìàí ò¾ñ ê¼ðäiì. Ò¾íäå ñåí ìåíi îÿòºàí æîºñû» áà? – Æîº. – Ñåíi» äàóûñû»äû åñòiãåíäåé áîëäûì. – Á¸ëêiì, ò¾ñi»å êiðãåí øû¹àð áàðëû¹û. Íå ê¼ðäi»? – Áið ñ½ðûºñûç êiñiíi, àóûçûíàí ìàé à¹ûï, ºîìà¹àéëàíûï òàìຠæåï îòûðäû. Íåãå åêåíi îäàí ¼ëåðäåé ºîðûºòûì. – ²½ðûñûí, àéòïàøû. Àóûë¹à æåòêåíäå áàðëû¹ûìûç ºóàíäûº. Àòàì ìåí ¸æåì àëäûí àëà äàéûíäàëûï, åò àñûï, øàé ºàéíàòûï ê¾òiï îòûð åêåí. Äåãåíìåí ìåí áiðiíøi êåçåêòå åñêi ìîíøà¹à êiðiï, øàéûíûï àëäûì. Ñîäàí êåéií êèiìiìäi àóûñòûðûï, æå»ië ຠìàéêà ìåí øîëຠøàëáàðûìäû êèäiì. Øàøûì êið, ¼çiìíåí ¼çiì æèiðêåíåìií, àìàëñûç áið ¼ðiì åòiï ¼ðiï, ò¼áåìå æèíàï ºîéäûì. ´ñòiï, ¼ç¼çiìå êåëãåííåí êåéií áið-ຠäàñòàðõàí áàñûíà êåëäiì. Áiçäi» ºàðèÿäàí ¼çãå òà¹û åêi øàë ïàéäà áîëûïòû æ¸íå ºàï-ºàðà áið æàñ¼ñïiðiì áàëà òåðëåï-òåïøiï ñîðïà iøiï îòûð. Æåðãå æàñàë¹àí äàñòàðõàííû» á¾éiðiíå êåëiï îòûðäûì, àÿ¹ûìäû ºàéäà æiáåðåðiìäi áiëìåéìií, û»¹àéñûç. Áiðຠìåíi» æàéûì åøêiìäi àëà»äàòïàéòûí ñåêiëäi. Øàëäà𠸻ãiìå ñî¹ûï îòûð. °êåì ê¼çií ò¼ìåí ñàëûï ¾íñiç òû»äàéäû. Ñàðè òàì຺à òîéûï, ¸êåìíi» ºîëòû¹ûíà êiðiï á¾ðiñiï, ìàóæûðàï áàðà æàòûð åêåí. Ìåí áåéòàíûñ áàëà¹à ºàðàäûì. Îë ìåí êiðãåííåí êåéií û»¹àéñûçäàíûï, êåñåñií äàñòàðõàí¹à ºîéûï ¾ëãåðiïòi. Áiðຠì½ðíû æûëòûðûï, ìà»äàéû øûï-øûï òåðëåï, æàºñûëàï ñîðïàëàí¹àíû ê¼ðiíiï ò½ð. ʾëêiì êåëiï êåòòi. Àóûë òóðàëû åñêi áið ôèëüìíi» êåéiïêåði ñåêiëäi. Îë îñûíû ñåçãåíäåé, ºàðàòîðû æ¾çi àëàá½ðòûï, ê¼çiìåí äàñòàðõàíäû ø½ºûëàäû. Êåíåò îíû» æî¹àð¹û åðíiíäå

òûðòûº áàð åêåíií ໹àðäûì. Ìà¹àí å» ºûçû¹û á½ë áàëàíû» ò¾ði òàíûñ áîëûï ê¼ðiíäi. Áið æåðäåí ê¼ðãåí ñèÿºòûìûí. °æåì àëäûìà ò¸ðåëêå ºîéûï, iøiíå áåøáàðìàºòû» íàíûíàí ñàëûï áåðäi. Åò æåìåéòiíiìäi ½ìûòïàïòû. – Òàíûñûï ºîéû»äàð, á½ë ̸äè äåãåí æiãiò, ê¼ðøi ò½ðàäû. Ìûíà Ѿéiíäiêòi» íåìåðåñi. °æåì ò¼ðäå îòûð¹àí àºñàºàëäû ìå»çåäi. – ²àé êëàñòû áiòiðäi», Çåðå åêåói» ºàòàðñû»äàð ìà äåéìií. – Æåòiíi àÿºòàäûì. – Ìiíå, Çåðå äå æåòiíi àÿºòàäû. Åêåói» áiðãå îéíà»äàð, ºûçäàð¹à àóûëäû ê¼ðñåò. Êåíåò äàñòàðõàí áàñûíäà¹ûëàðäû» áàðëû¹ûíû» íàçàðû áiçãå àó¹àíûí áàéºàäûì äà, ºûï-ºûçûë áîëûï êåòòiì. Æî¹àðûäà îòûð¹àí åêi øàë äà, àòàì äà, òiïòi ¸êåìå äåéií à»òàðûëûï, ¸ëäåáið òûëñûìíû» øåøiìi åíäi òàáûë¹àíäàé, ºàðàï ºàëûïòû. °æåì äå ºûçûº, áiðãå îéíà»äàð äåãåíi íåñi, êiøêåíòàé áàëà¹à ½ºñàòûï. μÿòûí àéòñà»øû. Àë ìûíà áàëà íå îéëàäû åêåí? ̸äè “æàºñû” äåãåíäåé áàñûí èçåäi. ʼçiìíi» àñòûìåí æ¾çiíå ºàðàï åäiì, ìiíåçiìäi ºûçûºòà¹àíäàé ê¾ëå òiê ºàðàï îòûð åêåí. Åíäiãi æåòïåãåíi îñû åäi, ¼ðêåíèåòòåí ìû» øàºûðûì ºàøûºòàí æiãiò òàóûï æåòiñiï ºàëàòûí áîëäûì... Êåëåñi ê¾íi ò¾ñ àóà áið-ຠîÿíäûì. Æóûíûïøàéûíûï, ¾éäåí øû¹ûï ¸êåìäi içäåäiì. Êåòïåãåíi àíûº, ê¼ëiãi àóëàäà ò½ð. Áiðຠ¼çi åø æåðäå æîº. – Ñàðè! ¶éäi» ñûðòûíäà æ¾ðãåí ñi»iëiìäi äàóûñòàï øàºûðäûì. – °êåì ºàéäà? – Æà»à ¹àíà ê¼øåãå øû¹ûï êåòòi. – ²àéäà êåòêåíií àéòºàí æîº ïà? – Áiëìåéìií, ¸éòåóið áûëàé ºàðàé æ¾ðäi. Ñàðèäû» í½ñºà¹àí æà¹ûíà áåòòåäiì. ²àðàñû

øàëûíáàéäû. Òàïïàñàì, ºàéòûï êåëåðìií äåï îéëàäûì. Àóûëäû àðàëàï ê¼ðåéií, íå ºûçûº áàð åêåí. Àëàºàíäàé ¹àíà àóûë. Åêi-ຠê¼øå. Æèûðìà øàºòû ¾é. Á½ë àóûë äà åìåñ, ôåðìà äåï àòàëàäû øàòàñïàñàì. Á½íäà àòòàé ¾ø àé íå áiòiðiï æàòàìûç. °êåìíi» àºûë-åñi ä½ðûñ ïà åêåí, îñû? Áàñûìà êåëãåí ñ½»¹ûëà îéäàí òîñûëûï ºàëäûì. °êåìíi» æûíäàíóû, àºûëûíàí àëæàñóû íåãå ì¾ìêií åìåñ? Îëàé áîëñà, áiçäi» ê¾íiìiç íå áîëàäû? Àë åðòå» àóûë¹à åìåñ, ìûñàëû, èíòåðíàòºà ¼òêiçiï æiáåðñå øå? ιàí êiì òîñºàóûë áîëà àëàäû? Ìûíàíäàé îéäàí ¼íå áîéûì øûìûðëàï, øîøûíûï êåòòiì. Êåíåò òó ñûðòûìíàí: – Çåðå, – äåãåí òàíûñ, ºî»ûð ¾í øûºòû. °êåì åêåí. Îíû» ¸äåòòåãi áàéñàëäû ¼»ií, ¼»ìåíi»íåí ¼òåðäåé áîëûï òåñiðåéåòií ê¼çäåðií ê¼ðãåííåí êåéií æà»à¹û ¾ðåéiì áið ñ¸òòå ñåéiëäi. – °êå! ƾãiðiï áàðûï, º½øàºòàé àëäûì. ²ûìáàò ïàðôþìíi» òàíûñ èiñi. ʼçiìå æàñ ¾éiðiëäi. Äèçàéíåði åñiìå ò¾ñïåé ò½ð, òiëiìíi» ½øûíäà ò½ð¹àíûí ºàðàøû. Æèâàíøè åìåñ. – °êå, áiçäi òàñòàìàøû, àëûï êåòøi ¼çi»ìåí. ̽íäà ºàë¹ûì êåëìåéäi. – Çåðå! – °êåòàé, àéòºàíû»íû» á¸ðií iñòåéií, 11-ñûíûïºà äåéií ò¼ðòñiç îºèûí, òåê òàñòàìàøû... °êåì ¾íñiç ò½ðûï ºàëäû. Ìåí ñîëºûëûìäû áàñà àëàð åìåñïií. Îë ìåíåí áîéûí òàðòûï, êiøêåíå àëûñòàï ò½ðäû. ¶íñiç. Á½íäàé æà¹äàéäà ½çຠæûëàó ì¾ìêií åìåñ. Ê¼ï ½çàìàé åêïiíiì áàñûëûï, òåê ê¼çiìíåí ຺àí æàñòû ñ¾ðòóìåí áîëäûì. – ²ûçûì, ¼ìið ºàðûçäàð ìåí ïàðûçäàðäàí ò½ðàäû. Á½ë ìåíi» äå øåøiìiì åìåñ. Áàñòûñû åñi»äå áîëñûí, åø í¸ðñåäåí ºîðûºïà, íå áîëñà äà, åøêiì, åø í¸ðñå ñà¹àí çèÿíäûº æàñàé àëìàéäû, îñûíû åñi»äå ìûºòàï ñàºòà.

Ò¾ê ò¾ñiíñåì á½éûðìàñûí. ²àçàºøà áið àäàìäàé áiëåìií, îñû ¸êåìíi» àðºàñûíäà ºàçàºòû» ¸íi ìåí ê¾éií äå, òiëií äå øåêñiç ñ¾éåòií äå»ãåéãå æåòêåíiìäi îñû ñû óàºûòòà ò¾éñiíå áàñòàïïûí. Ìûíà àóûëäàí äà ñîíøàëûºòû øîøûíûï, æàòñûíáàé ò½ð¹àíûì ñîäàí áîëàð. Áiðຠá½ë ñ¼çií ò¾ñiíáåäiì. Áið í¸ðñå ¹àíà àíûº, ¼ëi áîëñàº, ¼ëiãiìiç, òiði áîëñຠ¼çiìiç – á½ë æàçäà îñû àóûëäà áîëàìûç. Àë ¸êåì... ¸êåì àºûëûíàí àëæàñà áàñòàïòû. ľíèåíi ñ½ð¹ûëò ò½ìàí áàñºàíäàé, òiïòi àóàíû» ¼çi äåìií iøiíå òàðòûï, îòòåãi ¾øòiê¾éëi æî¹àë¹àíäàé. °éòåóið áûò-øûò áið í¸ðñå áîëûï êåòòiì. °êåì êåøêi ñàëºûíìåí æîë¹à øû¹ûï êåòòi. Àë áiç ºàëäûº. Ê´Ë °æåì ¸áäåí ºàðòàé¹àí. Áiðຠøèðàº. Òà»åðòå» îÿí¹àíûìäà åñiêòi» àëäûíäà æ¾í ò¾òiï îòûð åêåí. Á½ë æ¾íäi åðìåê ºûë¹àíûíà áið àïòàäàé óàºûò áîëäû. Áið àïòà á½ðûí òàóäàé áîëûï ¾éiëãåí ºîéäû» æ¾íií æóäû, åñiêòi» àëäûíäà ò½ð¹àí ¾ëêåí îø຺à îò æà¹ûï, ºàçàí¹à ñàëûï ºàéíàòòû. Êåïòiðäi. Åíäi, ìiíå, ò¾òiï îòûð. °ði ºàðàé íå ºûëàðûí ái𠺽äàéäû» ¼çi áiëñií. Àºûð àÿ¹ûíäà Ñàðè åêåóìiçãå åêi ê¼ðïå øû¹óû êåðåê. Ìåíi ê¼ðiï: – Àëäà ºàðà¹ûì-àé, îÿíûï àëûïñû» ¹îé, – äåï îðíûíàí ¾ø ½ìñûíûï áàðûï æåð òiðåï ò½ðäû, – áåòiºîëû»äû æóà ºîé. Ñàìàóûðûí ºàéíàï ò½ð. Ìàíà ¹àíà àòà» øàé iøiï êåòêåí. Ìåí äàëàäà ò½ð¹àí ºîë æó¹ûøòà¹û ì½çäàé ñóûº ñó¹à áåòiìäi øàéûï àëäûì. Íåãiçi ñóûº ñó áåòòi» òåðiñií øèðàòàäû, ºàí àéíàëûìûí æàºñàðàòàäû. Ñîíäûºòàí ¼çiìäi àñà áàºûòñûç ñåçiíå ºîé¹àí æîºïûí. Àäàì áàðëû¹ûíà ê¼íåäi äåãåí ñ¼çäi áið æåðäåí åñòiãåíìií. Ðàñ åêåí. Àóûëäà¹û ðîçåòêà¹à ïëàíøåòiìíi» çàðÿäêàñû ñ¸éêåñ êåëìåé, ìóçûêà òû»äà¹àíäû äà

ºîéäûì. Òiïòi áåòìàéäû» ¼çií º½ëûºñûç æà¹àòûí áîëûïïûí. Äàñòàðõàí áàñûíà æàé¹àñòûì. Òîìïè¹àí àñà ñ¾éêiìäi ìàéäà áàóûðñàºòàð. Àóçû»à ñàëñà», åðè æ¼íåëåäi. °æåìíi» øàéû äà åðåêøå. ²ûçûë ê¾ðå» ºîþ øàéäû ºàéìຠºîñûï áåðãåíäå, ìåí ¾ø êåñåñií áið-ຠiøåìií. Øàé äåãåííi» íå äåãåí êåðåìåò åêåíií ¸æåìíi» àðºàñûíäà åíäi ½ºòûì. ²àëàäà òà»åðòå» ò¸òòi ñó, øûðûí iøiï æ¾ðå áåðóøi åäiì. – °æå, àóûë íå äåãåí ê¼»iëñiç æåð. Iøiì æàðûëûï ¼ëåòií áîëäûì. Íå iñòåóãå áîëàäû? °æåì áåòiìå à»ûðûï ºàðàï ºàëäû. – ²àðà¹ûì, iñòåéìií äåãåí àäàì¹à æ½ìûñ ê¼ï ºîé. ¶íäåìåé æ¾ð åäiì, ¼çi» àéòºàííàí êåéií, àìàë íå. ²ûç áàëà¹à áîñ ñàíäàë¹àí æàðàñïàéäû. Áåëäåí øîéûðûëûï îòûðìûí, ¸êå» êåòêåëi ¾éäi» åäåíi ñ¾ðòiëãåí æîº. Øàéû»äû iøiï àë¹àí ñî» ñ¾ðòiï øûº. Øàé òàìà¹ûìíàí ¼òïåé ºàëäû. ´ìiðiìäå åäåí ñ¾ðòiï ê¼ðìåïïií. Ìàñºàðà. – °æå, ìåí ¼ìiðiìäå åäåí ñ¾ðòiï ê¼ðìåïïií. – Øåøå» ¾éðåòïåï ïå åäi? – Æîº. Ìåí àíàìíû» äà åäåí ñ¾ðòå àëàòûíûíà ê¾ì¸íäàíàìûí. ¶éäåãi æ½ìûñòû» áàðëû¹ûí Çàðèíà àïàé æàñàéäû. Åñiìäi áiëãåëi ñîëàé. – ²èûí ò¾ãi æîº. ²àçið ê¼ðñåòåìií. – Æàºñû. Àë, ìà¹àí äåéií êiì æóóøû åäi? – Ѿéiíäiê øàëäû» íåìåðåñi, ¼çi» äå áiëåñi» ¹îé, ̸äè êåëiï ñ¾ðòåòií. ´çi áið ìû» áîë¹ûð áàëà. Áåéøàðà. °æåìíåí íåãå áåéøàðà äåäi»iç äåï ñ½ðàó¹à û»¹àéëàíà áåðäiì äå, òië ½øûíäà ò½ð¹àí ñàóàëäû áàñºàñûíà æûëäàì àëìàñòûðäûì. – Àòàì ºàéäà? – Êiì áiëåäi. Ѿéiíäiêòi» ¾éiíäå îòûð¹àí øû¹àð. Áiðæîëàòà ñîíäà ê¼øiï àë äåñåì, òû»äàìàéäû, ºàéòåì åíäi. Áið àóûº ºàðàéûï ¾éäå îòûð¹àíäû áiëìåéäi, æàñû ñåêñåíãå êåëñå äå ñåêå»-ñåêå» åòiï...

Åäåí æó¹àíøà àòàìíû» ê¾éií òû»äà¹àíûì àðòûº áîëàòûí åäi, ¸ðèíå. Àòàì òóðàëû ¸»ãiìåëåãåíäå àëäûìåí îíû» ê¾íäåé ê¾ðêiðåãåí äàóûñûí àéòó êåðåê. Òà»åðòå» áiçäi îÿòûï àëìàñ ¾øií ¸æåì åêåói ñûáûðëàñºàíäà, êiøiãiðiì ê¼øêií áàñòàëûï êåòêåíäåé, òåðåçåíi» ¸éíåêòåði äiðië ºà¹àäû. Àë, åðêií ñ¼éëåãåí êåçiíäå äàóûñû áið ûð¹àºïåí àºûð¹àí àðûñòàííû» ¾íiìåí ¹àíà ñàëûñòûðó¹à êåëåäi. Áiðàº, îë êiñi àëäà-æàëäà ¾éäå áîëà ºàëñà, áàñºà á¼ëìåäåí íåìåñå äàëàäàí áîëñûí äàóûñû øû¹ûï æàòñà, ¼çi»äi äåðåó ºàóiïñiç æåðäå á½éû¹ûï ½éûºòàï æàòºàí ìûñûº ñåêiëäi áåéºàì, ðàõàò ñåçiíåñi». Ñîíäûºòàí àòàìíû» ¾éäå îòûð¹àíûí ºàëàéìûí. Îíû» ¾ñòiíå îë êiñi ò¼ðäå ìàëäàñ º½ðûï îòûðûï, øîëຠºàðà äîìáûðàñûí àëûï æèi ê¾é øåðòåäi. Îíäàéäà ¾éäi» iøi ê¾ìiñ ê¾ìáiðãå, ºî»ûð ì½»¹à òîëûï, áàñºà áið åðòåãi ¸ëåìiíå åíãåíäåé, ò໹àæàéûï ê¾éãå ò¾ñåñi». Áiðäå îë êiñi ìà¹àí äîìáûðàñûí áåðiï: – Çåðåø, ñåí òàðòûï ê¼ðøi, – äåäi. Ìåí òàðòûí¹àí æîºïûí. Áiðຠà¹àøòàí êåñiëãåí äîìáûðà ºîë¹à û»¹àéñûç åêåí, øåðòiï ê¼ðiï åäiì, ìà¹àí ê¼íáåéòií û»¹àé òàíûòòû. Øàðàñûç êåéiïïåí àòàìà ºàðàäûì. – ²àðàìà, òàðòà áåð. Ìåí “°ëºèññàíû” òàðòòûì. Íîáàéû êåëãåíìåí, îéûìäà¹ûäàé øûºïàäû. “Åðêå ñûëºûìäû” òàðòòûì. Æàìàí åìåñ ñåêiëäi. “Àäàéäû” òàðòòûì. Òûì ºàòòû æåëiãiï êåòòiì ¹îé äåéìií. ´çiìäi ¼çiì ¸ðå» òåæåäiì. – Ò¸ï-ò¸óið øåðòåäi åêåíñi», – äåäi àòàì ìåíi æà»à ê¼ðãåíäåé òà» ºàëûï ºàðàï. “Ò¸ï-ò¸óið” äåãåíãå ê¼»iëiì òîëìàé ºàëäû. – Ò¸òòiìáåòòi äå òàðòà àëàìûí. – Òàðòàòûí ê¾éëåði»íi» òàðèõûí áiëåñi» áå? – “Àäàé” – ²½ðìàí¹àçûíû» ºûç¹à àðíàï øû¹àð¹àí ê¾éi. – ²àíäàé ºûç¹à? – Àäàé ºûç¹à.

– “Àäàé” – õàëûºòû» ¼øïåñ ðóõûíà, ¼æåòòiãiíå àðíàë¹àí 츻ãi ìàäàº. ²àçàºòû» åðêiíäiê ñ¾éãåí ºàéòïàñ ºàéðàòûíû» ãèìíi. Æàºñû òàðòàñû». Áiðຠ¸ëi êiøêåíòàéñû» ¹îé. ʾéäi ñåçiíáåéñi». ´çi»äi ¼çi» ºûçûºòàï, ìàºòàíûï êåòåäi åêåíñi», áàëàì. Áiðຠê¾é ºîíûïòû, áîòàì. Àòàì òîëºûï, ¾íi º½ìû¹ûï øûºòû. Ìåí åðiêñiç æàíàðûìäû ò¼ìåí ñàë¹àíìûí. Ñîë êåø åñiìå ò¾ñiï, ¼çiìíi» äå ê¼çiì æàñàóðàï êåòòi. Îíûìäû ñåçäiðìåñ ¾øií äåðåó ¸»ãiìåíi áàñºà æ຺à àóäàðäûì. – Ѿéiíäiê àòà åêåói æàºñû äîñ ºîé äåéìií. – Åíäi åêåói äå îñû àóûëäà òóûï ¼ñòi ¹îé. – Ñiç øå? – Ìåí Ûñòûºê¼ëäåíìií. ²ûçûëäàð áàéëàðäû ºûð¹àíäà, ¸êåì áiçäi àëûï, îñûíäà ºàçàºòàðäû» àðàñûíà êåëãåí. Ñîë ê¾éi îñûíäà ºàëäûº ºîé. – Ñiç ºàçຠåìåññiç áå? – ²ûð¹ûçáûí. – ̸ññà¹àí, ñîíäà ìåíi» áîéûìäà ºûð¹ûçäû» äà ºàíû áàð ìà? °æåì ê¾ëäi. – Áàð. Áiðຠºàçຠáîëûï êåòòiê ºîé. Áåði àó¹àíäà ìåí àëòû æàñòà åäiì. Åñiìäå ò¾ê æîº. °êåì ìàðº½ì ¹àíà Ûñòûºê¼ëiì äåï à¿ ½ðûï êåòòi. Áiçäi» åë ìûíà òàóäû» àð¹û æà¹ûíäà ¹îé. Åø àéûðìà æîº áûëàé ºàðàñà», áiðຠòó¹àí æåð äåãåí ºèûí ¹îé, áàëàì. Ìåí Ûñòûºê¼ëäi ñà¹ûíûï, æ¾ðåãi ºàðñ àéûðûëûï æ¾ðãåí àòàìäû åëåñòåòòiì. ƾðåãiì àÿíûøòàí øûìûðëàï êåòòi. – Îë êiñi ºàøàí ºàéòûñ áîëäû? – °êåì îñûäàí æèûðìà æûë á½ðûí æ¾ç àëòû¹à êåëiï ¼ëäi. ʼçi æ½ìûë¹àíøà òiê ò½ðûï, òiê æ¾ðiï êåòòi ¹îé, åøêiìãå ìàñûë áîëìàé. Ѿéåãi àñûë åäi. Áàëàëàðäàí ºàë¹àíû ìåí. Ìåíi» ºîëûìäà ò½ðäû. Çåéíåòàºûñûíàí àºøà æèíàï, ò¼ðò æûëºûíû» º½íûí òàñòàï êåòòi ¹îé, íåñií ñ½ðàéñû». Ñîíäà¹ûñû – ê¾éåó

áàëà ºàéûí àòàìäû ìåí ê¼ìäiì äåï àéòïàñûí äåéäi. Ñîíû ìûíà àòà» îéëàï æ¾ðãåíäåé. Îé, ºàðà¹ûì-àé, ºàçຠºûçäû áàëà äåï ñàíàìàéäû. Øåøå» òà¹û òóàìûí äåï àéòïàéäû ìà? – Îë æà¹ûí áiëìåéìií, ¸æå. °æåì ê¾ðñiíiï, ìåíi» àëäûìà æåíòòi æûëæûòòû. – Ò¾ê òàìຠiøïåéñi» ºûëòèûï. – Áîëäûì, ¸æå. Åäåí æóàéûº. Îë òà¹û äà æåð òiðåï, îðíûíàí ò½ðäû. Ìåí á½ë êiñiíi» æàñû íåøåäå åêåí äåï îéëàäûì. ѽðàó¹à áàòïàäûì. Áiðàº, ¼òå ê¸ði åêåíi àíûº. Åäåíäi æóûï áîë¹àííàí êåéií ºûðóàð æàóäû æàë¹ûç ºûð¹àíäàé ìàðºàéûï, å»ñåì ê¼òåðiëiï, ê¼»iëäåíiï àëäûì. ²èûí ò¾ãi æîº åêåí. – °æå, åíäi áàñûìäû æóàéûí. – Ìîíøàäà¹û ñó æûëû, òà»åðòå» àòà» øàéûíûï åäi, ñåíi» áàñû»à æåòåòií ñó áàð. Ñóñàáûí ìåí ñ¾ëãiìäi àëûï, ìîíøà¹à áåòòåäiì. Ûñòûº ñó ìûíà á¼øêåíi» iøiíäå. Îíû àëäûí àëà ñóûº ñó òîëòûðûë¹àí êiðëåíãå áiðòiíäåï º½éûï, ñóäû æûëûòûï àëó êåðåê, ñîäàí êåéií áàñû»äû êiðëåíãå æàðòûëàé òû¹ûï ò½ðûï ñóñàáûíìåí æó¹àííàí êåéií, ò¼áå»å ò¾éiï, ñàáûí ñóäû ò¼ãiï, ºàéòàäàí åíäi øàÿòûí ñó ¸çiðëåéñi». Ñîíäûºòàí ñóñàáûíäû ¸ó áàñòà íå¹½ðëûì àç º½éñà», ñî¹½ðëûì òåç øàéûëàäû. Ëîíäîíäà¹û áàëàëàð¹à àðíàë¹àí îºó îðòàëû¹ûíäà íåìåñå à¹ûëøûíäàðäû» îòáàñûíäà æ¾ðiï, ìåí á½ë º½íäû ò¸æiðèáåäåí õàáàðñûç ºàëàð åäiì. Á¸ëêiì, ¸êåì ìåíi ñàëºûí ìîíøàäà á¾ê ò¾ñiï ò½ðûï, áàñ æóó ð¸ñiìiìåí òàíûñ áîëóûìäû ºàëà¹àí øû¹àð. Á¸ëêiì á½ë áîéæåòêåí ºûçäû» áiëói øàðò ¸ëäåáið áiëiêòiëiê ñàïàñûíû» áið äå»ãåéi áîëàð. Ìåí åñiêòi» àëäûíà ê¾íãå øû¹ûï øàøûìäû æàéûï êåïòiðå áàñòàäûì. ʾí åíäi ôåííi» ºûçìåòií îðûíäàï øû¹óû òèiñ. Áiçäå áàðëû¹û òàáè¹è. Òàáè¹è ñ½ëóëûº. – Ñàðè! Ñàðè!!! °æå, Ñàðè¹à àéòû»ûçøû äàëà¹à øûºñûí. – Àó?

– Ñàðè, ìåíi» ¾ëêåí ºûçûë òàðà¹ûìäû àëûï áåði êåëøi. Ñàðèäû» ºàáà¹ûíàí ºàð æàóûï ò½ð. Ìåíi æ½ìñàï ºîéäû äåé ìå ¸ëäå áàñºà ñåáåï áàð ìà? Îë àóûë¹à êåëãåëi êiòàïòàðìåí ¸óðå. Àëäûìåí ¼çiíi» îºóëûºòàðûíà ø½ºøèûï, åñåï øû¹àðóìåí áîëäû. Ñîäàí êåéií àòàìíû» êiòàïõàíàñûíà àóûç ñàëäû. ʾíi áîéû êiòàï á¼ëìåäåí øûºïàéäû (¸æåì ¾éäåãi å» ¾ëêåí, ñiðåñiï êiòàïºà òîë¹àí á¼ëìåíi îñûëàé àòàéäû). Ñàðèäû àóûëäà¹û ê¾íi áàòûï, òà»û àòûï áiòïåéòií ìàð¹àó òiðøiëiê áàðûñûíäà ê¼ðóäi» ¼çi ì½» áîëäû. Ìåí äå êiòàï îºó¹à ûíòàëàíûï ê¼ðäiì. Áiðàº, á¾êië æàç¹û äåìàëûñûì ò¾ãåë àóûëäà ¼òåòiíiíå ìîéûí½ñûíáà¹àíäû¹ûìíàí, áið ìåçåò òûíûø îòûðà àëàð åìåñïií. Àëà»ñûç êiòàï îºûï æàòºàíûìäà, ¸ëäåáið ìà»ûçäû îºè¹àëàðäàí òûñºàðû ºàëûï, Àëìàòû¹à ºàéòó ì¾ìêiíäiãií æiáåðiï àëàòûí ò¸ðiçäi ñåçiìíåí, òà¹àòñûçäûºòàí àðûëà àëàð åìåñïií. Ìiíå, áàñûìäû æóûï àëäûì. Íåãå äåñå»iç, ºàëà¹à ºàéòàð æîë åêi ê¾íãå ñîçûëàòûíäûºòàí, æîëäà áàñ æóó ì¾ìêií áîëìàéäû. ʾíäå òà»åðòå» ñàïàð¹à øû¹ó¹à ñàºàäàé ñàé ò½ðàìûí. Æîë ñ¼ìêåì áóûï-ò¾þëi. Çàòòàðûì 콺èÿò æèíàë¹àí. Òåê ñ¸òòi æiáåðiï àëìàó êåðåê. Ìåí òûøºàí à»äû¹àí ìûñûºòàé, äåìiìäi iøiìå òàðòûï, ñîë ñ¸òòi ê¾òóìåí æ¾ðìií. – Ñàðè, øàøûìäû òàðàï áåðøi. Ò¾þëi øàøûìäû æàéûï, îíû» ¸êåëãåí òàðà¹ûí ¼çiíå ºàéòûï áåðäiì. Îë ¾íñiç øàøûìäû áàïïåí òàðàé áàñòàäûì. Ñàóñàºòàðû í¸çiê, ìàºòà ò¸ðiçäi, òàðàºòû äà áàòûðìàé, áåò æà¹ûí ¹àíà ñàëàëàéäû. Áiðຠåø í¸ðñå äåìåñòåí, ê¾ííi» ê¼çiíäå ìàóæûðàï îòûðà áåðäiì. – Íå îºûï æàòûðñû»? – ²îáûëàíäû áàòûðäû. – Ìììì... ²ûçûº ïà? – ȸ. – Íå òóðàëû? – ²îáûëàíäû áàòûð òóðàëû.

Ìåêòåïòåí åìiñ-åìiñ åñiìäå. Àëïàìûñ áàòûð ìåí ²îáûëàíäû áàòûðäû ºàòòû øàòàñòûðàìûí. – Æàðàéäû, ðàõìåò. Ñàðè ìåíi» ºàñûìà ñ¸êiãå îòûðäû. Îë äà áið ¼çãåøå ¸ëåìãå åíãåíäåé ê¾éäå æ¾ðãåí øû¹àð. Ñåáåái ìåí á½äàí á½ðûí àóûë¹à êåëãåí áîëñàì, îë òiïòi áîëûï ê¼ðìåãåí. ²àñûìûç¹à ¸æåì êåëäi. – Áîòàì, ìåí æà»à ̸äèãå àéòòûì. Êåëiï, ºûçäàð¹à àóûëäû ê¼ðñåò. Iøòåði ïûñûï, çåðiãiï æ¾ð äåäiì. ²àçið êåëiï ºàëó êåðåê. Øàøû»äû æèíà. ²àçàºòà ¸éåë áàëàñû øàøûí æàéìàéäû, æàìàí ûðûì. – ²îéøû, ¸æå, ºàéäà¹û ûðûì. °æåì iðêiëiï ºàëäû. – Å-å-å, ºàðà¹ûì, áiðຠ“çàìàíû» ò¾ëêi áîëñà, òàçû áîï øàë” äåéäi. ²àçið çàìàí áàñºà, ûðûì-æûðûì¹à ñåíáåñå»äåð ñåíáåé-ຠ¼ñi»äåðøi îñû ñåíäåð. Áàëàïàíäàðûì ñîë. ʾáiðëåãåí ¸æåì ¾éãå ºàéòàäàí êiðiï êåòòi. – Ò¾êêå ò¾ñiíñåì á½éûðìàñûí, – äåäiì ìåí Ñàðè¹à. – Áiðåó ºàéòûñ áîë¹àíäà ¸éåë øàøûí æàéûï æiáåðiï, á¾éiðií òàÿíûï æûëàéäû. Áàñºà óàºûòòà øàøòû æèíàï, áàñ êèiìãå æàñûðûï æ¾ðó êåðåê. Ñîíäà àñºà ºûëºûáûð ò¾ñïåéäi, iñòåãåí òàìà¹û» òàçà áîëàäû. Ñîäàí êåéií øàø æàòºàí æåðãå æûí-øàéòàí ¾éið áîëàäû. – ̸ññà¹àí, Ñàðè, áið àïòàíû» iøiíäå ºàëàé àºûëäû áîëûï êåòêåíñi». Îíäà øàøûìäû ¼ðiï áåðøi. ²½ðûñûí, ºàòåðãå ºàðàï îòûðûï áàñ òiêïåéiê, ¸éòïåñå øàøûì ñûïûðûëûï ò¾ñå áàñòàñà, ìûíà æåðãå æûí-øàéòàí òîëûï êåòåð. Îë ñûºûëûºòàï ê¾ëiï æiáåðäi. Áiðàçäàí ñî» Ì¸äè äå êåëäi. Û»¹àéñûçäàíûï ò½ð¹àíû ñåçiëåäi. ιàí ºàðàï ìåí äå ºûñûëäûì. – ƾð, ¾éãå êiðåéiê, àòàì æîº. – ȸ, áiëåì, îë êiñi ìåíi» àòàììåí ê¼ëãå êåòòi. – Á½íäà ê¼ë áàð ìà? – ȸ, àóûëäû» ñûðòûíäà.

– Îó, ̸äè, êåë, ò¼ðëåò, æî¹àðû øûº. ²àçið øàé ºîéûï æiáåðåéií. °æåì æåð òàÿíûï îòûð¹àí îðíûíàí ò½ðà áàñòàäû. Îë êiñi åäåíãå ê¼ðïå ò¼ñåï, îíû» ¾ñòiíå ò¾ðëi êåçäåìåëåðäi æàéûï, ¼ëøåï, ºàéøûìåí êåñiï, íèðâàíà¹à åíiï îòûð åêåí. – °æå, îòûðà áåði»içøi, ¼çiì øàé áåðåì. – Àñòàïðûëëà. ²àëàé áåðåñi»? – Îòûðà áåði»içøi. – Æîº, øàé iøïåéìií. Ðàõìåò. ²àçið ¹àíà òàìàºòàíûï êåëäiì. – Îëàé áîëñà, êiòàï á¼ëìåãå áàðûï îòûðû»äàð. – Æàºñû, ¸æå. Åêåóìiç òåçäåòiï, Ñàðèäû» ê¾íäiç-ò¾íi øûºïàéòûí á¼ëìåñiíå êiðäiê, ìåí åñiêòi æàóûï àëäûì. – Ñåí Àëìàòûäàí êåëäi» áå? – ȸ. – Áiç äå Àëìàòûäà ò½ð¹àíáûç. Ìåí îíû» ê¾íãå ê¾éãåí, æûëòûð ºàðà áåòiíå ê¼ç òîºòàòûï, 콺èÿò ºàðàäûì. ¶ñòiíäå æå»i øîëຠôóòáîëêà. Áàñòàïºû ò¾ñi áåëãiñiç, î»ûï êåòêåí æå»ië øîðòû. Øàøû òàºûðëàï àëûí¹àí, áàñ òåðiñi äå ¸áäåí ê¾éiïòi. Áiðຠìåíi» àð æà¹ûìäà¹û áîñ êå»iñòiêêå ºàäàë¹àí æàíàðû îíû áið ìåçåòòå æèûðìà æàñºà åñåéòiï æiáåðãåí. Ìåí û»¹àéñûçäàíûï ºàëäûì. – Àíàì åêåóìiç Àëìàòûäà ò½ð¹àíáûç. ϸòåðiìiç ¶ëêåí Àëìàòû ¼çåíiíi» æà¹àñûíäà áîëàòûí. – Îë ºàçið ºàéäà? – Êiì? – Àíà». – Áiëìåéìií. – ²àëàéøà? – Áiëìåéìií, îë êiñi... Îë ºàáà¹ûí ò¾éäi. Ñîäàí êåéií êåíåò æàäûðàï, ìà¹àí ê¾ëiìñiðåé ºàðàäû. Îðíûíàí ò½ðäû. – ²àçið áiðàçäàí ñî» êåëåìií. Àóûëäû àðàëàéûº.

– ʼëãå áàðàéûºøû. Îë ê¾ìiëæiï ºàëäû. – Æàºñû. Îë æàë¹ûç êåëãåí æîº, åêi äîñûí àëà êåëiïòi. Áiðåóiíi» àòû – Æàñ½ëàí, åêiíøiñi – Åðêåáàé. Îëàð áàñûíäà æàñºàíøàºòàï, êiáiðòiêòåãåíìåí, àç ¹àíà óàºûòòàí êåéií áîéëàðû ¾éðåíiï êåòòi. – Àëìàòûäàí êåëäi» áå? Åðêåáàé – êiøêåíå áàòûëäàó ìà äåéìií. Ìåíi òiïòi áàñûìíàí àÿ¹ûìà äåéií ñûíà¹àíäàé øîëûï ¼òòi. Àíàì Ïàðèæäåí àðíàéû àëûï êåëãåí ê¾íºà¹àðûìäû ò¾çåï ºîéäûì. – Áàëûº àóëàó¹à æèíàëûï æàòûðìûç. Áàðàñû» áà? – ʼëãå ìå? – ȸ, áiðຠá½ë – º½ïèÿ, – äåäi ̸äè. – Íåãå? – Àóûë áàëàëàðûíà ê¼ëãå áàðó¹à ð½ºñàò æîº. Àòà- ¸æå» åñòiñå, ºèèº,– äåãåí Åðêåáàé ìîéíûí ºîëûíû» ºûðûìåí ºèûï ¼òòi, – áàðëû¹ûìûçäû» áàñûìûç êåòåäi. – ²ûçûº åêåí. Íåãå? – Îíû æîëäà åñòèñi». Áiç ºàçið ºàðìàºòàðäû àëûï êåëåìiç, äàéûí ò½ð. – Æàºñû, Ñàðèäû àëûï àëñàì áîëà ìà? – Îë êiì?, – äåï åëå» åòå ºàëäû Åðêåáàé. Îíû» ¾ìiòòåíå ºîé¹àí ñàóàëûíà áàðëû¹ûìûç æûìè¹àíáûç. – Çåðåíi» ñi»iëiñi, êiøêåíòàé ºûç, – äåï ̸äè îíû àðºàñûíàí ºàºòû. Åðêåáàé ºûçàðàºòàï ºàë¹àí. Ñîíäà äà åø í¸ðñå áîëìà¹àíäàé: – °ðèíå, àëûï àë, ê¼ëäi ê¼ðñåòåìiç. Æîëäà Êåìïiðäi» ¾éi áàð, îíû äà ê¼ðåñi»äåð, – äåï áàñòûðìàëàòûï æàòûð. – Êåìïið äåãåí êiì? Áið òà» ºàëàðëû¹û, Æàñ½ëàí ìåí Åðêåáàé êåíåò òîñûðºàï, ̸äèãå ºàðàäû. ̸äè æàðàéäû äåãåíäåé ºîëûí ñiëòåï èøàðà æàñà¹àí ñî» áàðûï:

– ʼëäi» æàíûíäà Êåìïiðäi» ¾éi áàð. Íåãiçi ê¼ëãå ñîë Êåìïið ¾øií áàðó¹à áîëìàéäû. Îíû» ¾éiíå æàºûíäàó¹à áîëìàéäû, òûéûì ñàëûí¹àí. – Êiì òûéûì ñàëäû? – Áiëìåéìií. Áàðëû¹û. Åøêiì îíû» ¾éiíi» ìà»ûíà æîëàìàéäû. Îë – ìûñòàí êåìïið, – äåï ñûáûð¹à ê¼øòi Æàñ½ëàí. Ìåí ê¾ëiï æiáåðäiì. Ò¾ðëåðiíå ºàðàñà», áîçáàëà æàñºà æåòiï ºàë¹àí, æàñ¼ñïiðiìäåð ñåêiëäi. Àéòûï îòûð¹àí ¸»ãiìåëåði ìûíàó. °ðèíå, á½ëàð ò¾ðëi êîìïüþòåð îéûíäàðûíàí áàñ ê¼òåðìåéòií, àéòàòûí ¸»ãiìåëåði äå ñîë êîìïüþòåð ìà»ûíàí ½çàìàéòûí ºàëàíû» áàëàëàðûíà ºàðà¹àíäà, àäàì çàòûíà ê¼áiðåê ½ºñàéäû. Äåãåíìåí, ìûñòàí êåìïiðãå ñåíåòiíäåði áàëàëûº ø຺à ñàÿõàò áîëûï êåòêåí ò¸ðiçäi. ̸äè ìåíi» æ¾çiìíåí îéûìäû îºû¹àíäàé áîëûï æûìèûï: – Îëàé áîëñà, áiç ¾øòå îñûíäà êåëåìiç. Ñàðè åêåói» æèíàëûï îòûðû»äàð, – äåäi. Ìåí ¾éãå ºàéòûï êåëå æàòûï ê¼ëãå íå êèiï áàðñàì åêåí äåï îéëàäûì. Äæèíñû øàëáàð ìåí æå»i øîëຠຠôóòáîëêà ä½ðûñ áîëàòûí ò¸ðiçäi. Áið æà¹ûíàí, ¸äåìi, æàðàñûìäû, åêiíøi æà¹ûíàí ºàðàïàéûì. Äæåííèôåð Ëîïåñ îéíà¹àí “Àíàêîíäà” ôèëüìi åñiìå ò¾ñòi. Øàìàìåí ºàçiðãi æà¹äàé ñîë êàðòèíà¹à êåëåòií ò¸ðiçäi. – °æå, Ñàðè åêåóìiç àóûëäû àðàëàï êåëåìiç. ²àçið ̸äè êåëåäi. ²àñûíäà Æàñ½ëàí ìåí Åðêåáàé äåãåí òà¹û åêi áàëà áàð. Àóûëäû ê¼ðñåòåìiç äåäi. – Àëûñºà ½çàìà»äàð, àóûëäàí øûºïà»äàð. “ʼëãå áàðìàéûº ïà?” äåï ñ½ðà¹ûì êåëiï, òiëiì ºûøûï êåòòi. Áiðຠ¼ç-¼çiìäi ½ñòàï ºàëäûì. ²½ðûñûí, ½éûºòàï æàòºàí æûëàííû» º½éðû¹ûí áàñûï ºàéòåì. – Áàðñà»äàð áàðû»äàð, Ñàðèãå áàñ-ê¼ç áîë. – Æàºñû. Êåíåò ò½ìàí áàñºàí ñàíàìíû» ò¾êïiðiíåí òàìàøà áið ì¾ìêiíäiê æûìû»äàï åñiãií àøòû. Åãåð áiç ñó¹à

áàòûï êåòå æàçäàñຠøå? Åêåóìiç äå. Íåìåñå Ñàðè. Íåìåñå ìåí. °æåì áiçäåí àò-òîíûí àëà ºàøûï, ¸êåìå õàáàðëàñàäû. Àë îë àòàì ìåí ¸æåì àëûï êåò äåñå, ºàéäà áàðàäû... Àéòó¹à î»àé. ²àëàé ¼òiðiê ñó¹à áàòàñû». Åãåð øûíûìåí áàòûï êåòñå» øå? ²îé, Ñàðèäû àðàëàñòûðìàéûí. ´çiì åïòåï-ñåïòåï áàòó¹à ¸ðåêåò æàñàï ê¼ðåðìií. Iøòåé îñûëàé òàñ-ò¾éií øåøiï, Ñàðè åêåóìiçäi» á¼ëìåìiçãå áåòòåäiì. Àóûë¹à êåëãåëi Ñàðè øûíûìåí ê¼ï ¼çãåðäi. Àéíàëäûð¹àí àëòû ê¾ííi» iøiíäå, åëòå»-ñåëòå» åòiï, ê¾íiíå òîºñàí òî¹ûç ì¸ðòå ê¼éëåê àóûñòûðàòûí òî¹ûç æàñàð ñi»iëiì, á½éû¹û, ò¼ñåêòåí òåê òàìຠiøiï, ä¸ðåòõàíà¹à áàðó ¾øií ¹àíà ò½ðàòûí áåéòàíûñ ¸ëäåêiìãå àéíàëäû. Ò¼ñåêòå æàñòû¹ûí áèiêòåòiï ñàëûï àëûï, êiòàï îºèäû. ʾíi áîéû, êåéäå æàðûì ò¾íãå äåéií. Îñû àëòû ê¾í áîéû æóûíáàäû ìà äåï òå ê¾äiêòåíåì. °äåòòå àíàì øîìûëäûðàòûí. Àë á½ë æåðäå Ñàðèäû ê¾òiï áàïòàéòûí äà àäàì æîº åêåíàó øûíûìåí äå. °æåì áiçãå ê¾íiíå ò¼ðò ìåçãië òàìຠáåðóìåí ¹àíà øåêòåëåäi. Áàñºà òiðøiëiãiìiçäå æ½ìûñû æîº. Àòàìíû» àóûë àðàëàóäàí ºîëû áîñàìàéäû. Ìåí ñó¹à áàòó òóðàëû øåøiìiìå áåêè ò¾ñòiì. μëäàð òóðà ñà¹àò ¾øòå êåëäi. Ìåí Ñàðèäû ñ¾éðåãåíäåé áîëûï àëûï øûºòûì. Øûíûí àéòó êåðåê, íåãå åêåíi, æàë¹ûç áàðó¹à æ¾ðåêñiíäiì. ĸëiðåê àéòºàíäà, ñîíøàìà ½ëäû» àðàñûíäà æàë¹ûç ¼çiì ñó¹à áàòûï æàòó¹à û»¹àéñûçäàíäûì. Àë, Ñàðè ºàíøà êiøêåíòàé áîëñà äà, åñ ºîé. Îíû» ¾ñòiíå êó¸ êåðåê. Áiç àóûëäû» øåòiíå øûººàííàí êåéií ìàéëû ñàðû òîïûðàºòû» øà»ûí áîðàòûï, ê¾íáàòûñºà áåò àëäûº. Ìåí Dolce Gabbana øàëáàðûìíû» áàëà¹ûí ò¾ðiï àëäûì. ÀïïຠChanel ôóòáîëêàì àóà¹à ê¼òåðiëãåí øà»íàí ñ½ð¹ûëò ñàðû ò¾ñêå áîÿëûï ¾ëãåðäi. Òà»åðòå» ¹àíà æó¹àí øàøûì ìåí áåòiìäi àéòïà¹àííû» ¼çiíäå. ʾíãå ºàðñû êðåì æà¹ûï ¾ëãåðãåíiì ¹àíà æàí¹à æàëàó. ʼ»ië-ê¾éiì ò¾ñiï êåòòi. μëäàð áàëûºòû» ê¼ëäi» ºàé

æà¹ûíäà ê¼ï åêåíi æàéëû òàëàñûï, ¼ç-¼çäåðiìåí ì¸ç. Ìåí Ñàðèäû ºîëûíàí ½ñòàï àëäûì. Áàñûìûçäà ê¾íºàëïàº. ʾí àóà áàñòà¹àíìåí, àïòàï áàñûëìà¹àí. Åêi áåëåñòåí àñºàííàí êåéií àëäûìûçäàí ê¼ë ê¼ðiíäi. ¶ëêåí åêåí. Àð¹û áåòi ê¼êæèåêïåí àñòàñûï, òå»iç ñåêiëäi äiðië ºà¹ûï æàòûð. Òiïòi ຠáàóûð, àéûð ºàíàò øà¹àëàëàðû äà ½øûï æ¾ð. ¶éðåêòi» ºà»ºûëû åñòiëåäi. – Àººó, ºàðà, ຺ó æ¾çiï áàðàäû, – äåäi Ñàðè ºîëûìíàí òàðòûï. – ȸ, ðàñûìåí äå àººó… – ²àíäàé ¸äåìi. – ʼë òóðàëû íåãå åøêiì îñû óàºûòºà äåéií àéòïà¹àí? Àòàì äà, ¸æåì äå, òiïòi ¸êåì äå åø í¸ðñå àéòïàïòû. Åðêåáàé ìàñàòòàíà æûìèäû. ̸äèãå ºàðàï åäiì, îë åðíií æûìºûðûï àëûïòû. Åðíiíi» ¾ñòiíäåãi òûðòûº ½ë¹àéûï, ê¾íãå ºàºòàë¹àí ºàðàòîðû æ¾çiíäå åðåêøå à¹àðûï, á¼ëåêòåíiï ê¼ðiíåäi. Àºûðûíäàï àñºàçàí ò½ñûì ì½çäàï, ñóûº ëåï æ¾ðåãiìå ºàðàé ºîç¹àëà áàñòàäû. – Íåãiçi á½ë ê¼ëãå àóûëäû» àäàìäàðû êåëå áåðìåéäi. – Àë àòàì øå? – Åíäi ¾ëêåí êiñiëåð òiëií áiëåäi ¹îé. Áiçãå áîëìàéäû. Ñó¹à æàºûíäàìàé, àëøàºòàó ò½ðàéûº, – äåäi áà¹àíàëû áåði òîìà¹à ò½éûº êåëãåí Æàñ½ëàí êåíåò äàóûñû æàðûºøàºòàíûï. Êåëåðií êåëiï àëûï, ºîðºûï ò½ð¹àí ñû»àéëû. Îíû» á½ë ê¾éi Ñàðè åêåóìiçãå äå àóûï, áiðò¾ðëi òîñûðºàï ñó¹à ºàðàï ºàëäûº. Àëäûìåí ìåí åñ æèíàäûì. – Íåãå? – Ò¾ðëi ¸»ãiìåëåð àéòàäû. – ²àíäàé ¸»ãiìåëåð? – ²àçið, îðíàëàñûï àëàéûº, ñîäàí êåéií àéòûï áåðåìií, – äåäi îë. – Æàðàéäû, àéòïàé-ຠºîéû»äàðøû, àóûë¹à ºàéòºàí ñî» åñòè æàòàðìûç, – äåäiì ìåí.

– Æîº, àéòû»ûçøû, – äåäi Ñàðè. Åðêåáàé ìåí Æàñ½ëàí ê¾ëiï æiáåðäi. – Æàñ½ëàí, ºûçäàðäû ºîðºûòïà. Æàé ¸øåéií àëûïºàøïà ¸»ãiìåëåð ¹îé. Íàºòû åøêiìäi åøêiì ºîëûíàí ½ñòàï àë¹àí æîº. Åðêåáàéäû» æàéáàðàºàò, àçäàï ìàºòàíûø àðàëàñºàí äàóûñûíàí ¼ç-¼çiìå êåëå áàñòàäûì. Îëàð ºàðìàºòàðûí, ñ¼ìêåëåðiíåí º½ðàë-ñàéìàíäàðûí øû¹àðûï, ê¼ëäi» øåòiíå æàé¹àñà áàñòàäû. ̸äè ºàëáûðäàí òiði æàóûíº½ðòòàðûí øû¹àðûï, ºàðìàºòû» ½øûíà êèãiçäi. Ìåí òåðiñ àéíàëûï ê¼ëãå ê¼ç òàñòàäûì. ²àíäàé ¸äåìi. λ æຠáåòií íó ºàìûñ áàñûïòû. ²½ñòàð, ຺ó. Æàéáàðàºàò òiðøiëiê. Êåíåò îéûìà òà»åðòå»ãi æîñïàðûì îðàëäû. Áiðàº, ä¸òiì øûäàï ñó¹à ò¾ñå àëìàéòûí ñèÿºòûìûí. – ʼëãå øîìûëó¹à áîëàäû ìà? – Æîº, áîëìàéäû. – Íåãå? – Æàñ½ëàí, àéòûï áåðøi ê¼ëäi» æàéûí. Ìà¹àí ̸äè êåíåò åðåñåê òàðòûï, òiïòi àëûñòàï, á¼òåí áîëûï êåòêåíäåé ê¼ðiíäi. Äàóûñû äà áiðò¾ðëi øàðøàï øûºòû. Ѿëåñîº. ´çiíi» åðêiíåí òûñ, áiðåóäi» á½éðû¹ûí îðûíäàï æ¾ðãåí ò¸ðiçäi íåìåñå... çîìáè ò¸ðiçäi. Æàñ½ëàí àëäû¹à ½ìñûíûï, ¸ëäåáið ò¾ñiíiêñiç øàáûòïåí ¸»ãiìåñií áàñòàäû. – Á½ë Êåìïiðäi» áiçäi» àóûëäà ºàøàí ïàéäà áîë¹àíû åøêiìíi» åñiíäå æîº. Ìûñàëû, ìåíi» 85-òåãi ¸æåì “ìåíi» áàëà êåçiìäå îñûíäàé ìûæûðàé¹àí êåìïið åäi, ¸ëi ê¾íi ñîë ºàëïû” äåéäi. Åðêåáàé îíû» ñ¼çií êåíåò á¼ëäi. – Ñåíi» ¸æå» áàÿ¹ûäà àëæû¹àí. Îíû åëäi» á¸ði áiëåäi. Æàñ½ëàí ºûçàðàºòàï ºàëäû. Ñîíäà äà àë¹àí áåòiíåí ºàéòïàéòûí íèåò òàíûòûï, ñ¼çií æàë¹àñòûðäû. – Îë åñ áiëìåéòií åðòå çàìàíäà, òiïòi ìûíà àóûë ò¾ï òàìûðûìåí æîº êåçäå îñû ê¼ëäi» ò¾áií ìåêåí

åòiïòi. Îíû» ìåøêåé æàë¹ûç ½ëû áàð. ʾíiíå áið ºîé æåéäi. Àë ²àçàºñòàíäà àøòûº áîë¹àí êåçäå îë ½ëûí îñû àóûëäû» àäàìäàðûí ñîéûï áåðiï àìàí àëûï ºàëûïòû äåñåäi. – Îíû äà ¸æå»íåí åñòiäi» áå? – ȸ, ¸æåì àéòòû! Áiç äó ê¾ëäiê. Æàñ½ëàí ºûçàðàºòàï, ê¼çi æàñàóðàï êåòòi. – ²ûçûë ¸ñêåð êåëiï ê¼ëäi ºîðøàï, êåìïiðäi “êàíèáàë” äåï ò½òºûíäàìຠáîë¹àíäà, îë êåéïií ¼çãåðòiï, ¹àæàéûï ñ½ëó ºûç¹à àéíàëûï, ¸í ñàëàäû åêåí. Ñîíäà æà»à¹û ºûçûë ¸ñêåð ò¾ãåë ê¼ëãå ¼ç-¼çäåðiíåí ò¾ñiï, áàòûï îòûð¹àí. Ñîíäà Ñòàëèí ºàíøà ¸ñêåð æiáåðñå äå, àëà àëìà¹àí. Àºûðû áið çàìàíäà ¸ñêåð æiáåðãåíií òîºòàòûï, á½ë ìà»àéäàí õàëûºòû ê¼øiðiï àë¹àí. – Á½ë ìà»àéäàí õàëûºòû ê¼øiðiï àë¹àí... Åðêåáàé ñàéºûìàçàºøà ìû» º½áûëûï, Æàñ½ëàííû» ñ¼çií ºàéòàëàï øûºòû. – ʾëêiìäi êåëòiðìåøi. Àë áiç øå? Áiçäi» àóûë øå? Áàðëû¹û ¸æåòàéû»íû» ºûðûº ¼òiðiãi. – Àë ê¼ëãå àäàìäàðäû» áàòàòûíû øå? Îë äà ¼òiðiê ïå ñîíäà? – Àäàìäàðäû» áàòàòûíû ºàëàé? ̸äè “è¸, áàòàäû” äåãåíäåé áîëûï ìà¹àí áàñûí èçåäi. Îë ¼çi ºîáàëæûï, ¸ði-ñ¸ði ê¾éäå ò½ð¹àí ñåêiëäi ê¼ðiíäi. Îíû» á½ë ê¾éi íåãå åêåíi ìà¹àí ºàòòû ½íàìàé ò½ð, áîéûìäû äåãiáåðñiçäiê áèëåäi. Òåçiðåê á½ë æåðäåí êåòó êåðåê ò¸ðiçäi. °ñiðåñå Æàñ½ëàí ìåí Åðêåáàé ñ¼ç òàëàñòûð¹àí ñàéûí àóà åêåø àóà äà º½ðàìûí ¼çãåðiï, ¸ëäåáið ºàòºûë ëåï ïàéäà áîë¹àíäàé. – Á½ë ê¼ëãå àòàì çàìàííàí åøêiì øîìûëìàéäû. Àäàì áàòºàíäà ¹àíà ì¸éiòií øû¹àðó ¾øií îðòàëûºòàí ñó¹à ñ¾»ãiãiøòåð êåëiï, ò¾ñåäi. Îñû ê¾íãå äåéií îëàðäû» ¾øåói áàòûï ¾ëãåðäi. – Åøêiì øîìûëìàñà àäàì ºàëàé áàòàäû? – Ìàë áà¹ûï æ¾ðãåí àäàìäàð æàºûíäàñà áîëäû

ñèºûðëàí¹àíäàé ¼ç-¼çäåðiíåí ò¾ñiï êåòåäi íåìåñå ºîëûí øàÿéûí äåï å»êåéñå áîëäû, ñîë ºàëïû ñó¹à º½ëàï òië òàðòïàé êåòåäi. Òiïòi òîáûºòàí àñïàéòûí òàÿç æåðäi» ¼çiíå áàòûï ¼ëãåíäåð áàð, – äåäi Æàñ½ëàí, – á½ë – ðàñ. – ʼëäi» àñòû ñàç, ñîð áàëøûº, ñî¹àí ìàëòû¹ûï ºàëàäû äåñå» íå» êåòåäi. Ìiíäåòòi ò¾ðäå àäàìäàðäû» ¾ðåéií ½øûðûï, åðåêøå áið í¸ðñå îéëàï òàáó êåðåê, – äåäi Åðêåáàé á½ðº-ñàðº åòiï. Áiç ê¾ëiï æiáåðäiê. Ìåí ¼çiìíi» íåãå ê¾ëãåíiìäi, Ñàðè ìåí ̸äèäi» íåãå ê¾ëãåíií ò¾ñiíå àëìàäûì. ÁiðຠÆàñ½ëàí ¼çåóðåï ñ¼çií ä¸ëåëäi åòóãå òûðûñºàí ñàéûí, áàðëû¹ûìûçäû ¾ðåé áèëåé áàñòà¹àí. Ñîíû áîéäàí ºóûï, ê¼çäåí òàñà åòó ¾øií ê¾ëåòií ñèÿºòûìûç. Ìåí àºûðûí ¹àíà ê¼ë æ຺à ê¼ç ñàëäûì. Áåòiíäåãi òîëºûí äiðië ºà¹ûï, áåéíå áið òûíûñ àëûï æàòºàíäàé. Àë Åðêåáàé áîëñà êåðiñiíøå øûíäàï àøóëàíà áàñòàäû. Ñàóñàºòàðûíû» ½øû äiðië ºà¹ûï, Æàñ½ëàí¹à ¼øïåíäiëiêïåí ºàðàéäû. – ²àëàé áîë¹àíäà äà ñó¹à ò¾ñóãå áîëìàéòûíû ¼êiíiøòi, – äåäiì ìåí ̸äèãå. Îë êåíåòòåí: – ʼëäi» àñòû òîë¹àí ºóðà¹àí ñ¾éåê, îòûçûíøû æûëäàðû êåìïiðäi àëûï êåòïåê áîë¹àí ¸ñêåðäi» ñ¾éåãi. Îëàð êåéäå ê¾»iðåíiï, äàóûñ øû¹àðàäû. Òiðiëåðäåí ê¼ìåê ñ½ðàéäû. Æàíäàðû î ä¾íèåãå áåòòåé àëìàé îñû ñóäû» àñòûíäà 츻ãi ò½òºûíäà æàòûð, – äåäi. ²àëæû»äàï ò½ðìà¹àíû àíûº. Òiïòi Æàñ½ëàí¹à äåéií à»òàðûëûï, áið-áiðiìiçãå ºàðàï ºàëäûº. Åðêåáàé: – ̸äè, ºîéøû, ñåí äå îñû åðòåãiãå ñåíåñi» áå? – äåäi øàðàñûç êåéiïïåí ê¼çi æàñàóðàï. ̸äèäi» ¼çií ºîøòàï àéòºàí ñ¼çäåðiíå ºàíàòòàí¹àí Æàñ½ëàí åíäi øàáûòòàíà ñ¼éëåäi: – Êåìïið ê¼ëãå æûëûíà áið ðåò º½ðáàíäûº øàëàäû. Áið ðåòòåí äå ê¼ï áîëóû ì¾ìêií. Áiðຠáið ì¸ðòå – ìiíäåòòi ò¾ðäå. °äåòòå ê¼ëãå ñûðòòàí êåëãåí, äåìàëûï áàëûº àóëàï æ¾ðãåí àäàìäàð áàòàäû. Àë îíäàé æîëàóøû áîëìàñà, êåìïið àóûëäû» ò½ð¹ûíäàðûíà àóûç ñàëàäû. Ñåí åêåói», – îë ºîëûìåí Ñàðè åêåóìiçäi í½ñºàäû, –

ñåí åêåói» îñû àóûëäû» àäàìû ñàíàëàñû»äàð, ñåáåái ¸êåëåði» îñû æåðäåí. Ñîíäûºòàí îë ñåíäåðãå òèå ºîéìàéäû. Áûëàé¹û æåðäå. Àë åãåð ¼çäåði» áàðûï òîïûðëàï ê¼ëãå ò¾ñiï æàòñà»äàð, êiì áiëåäi, êiì áiëåäi... – ²½ðáàíäûº? – Á½ë æàéûíäà áàðëû¹û áiëåäi. Ñîíäûºòàí äà áàëàëàð¹à ê¼ëãå êåëóãå ð½ºñàò æîº. Äàóûñû ñîíäàé ðåñìè. Æàëïû îíû» á¾êië áîëìûñûíäà êîíôåðàíñüåãå ò¸í íåìåñå ê¼ðåðìåí àëäûíäà ñ¼ç ñ¼éëåï ¸áäåí ìàøûºòàí¹àí àäàìäàð¹à ò¸í áið ìiíåç ìåí ì½íäàëàï îäà¹àéëàíûï ò½ðàäû åêåí. Áið æà¹ûíàí ê¾ëêi»äi êåëòiðåäi, åêiíøi æà¹ûíàí, ìûíàíäàé æà¹äàéäà ºîðºûíûø òóäûðàäû. – Ñîíûìåí êåìïiðäi» ¾éi ºàéñû? Åðêåáàé: – °íå, àíàó ò½ð, – äåï ê¼ëäi» øåòiíå ñàóñà¹ûí øîøàéòòû,– áiðຠá½íû» áàðëû¹û äàëáàñà. Ò¾ãi äå æîº. ʸäiìãi àëæû¹àí êåìïið. Äå뺽ëû ½ëûìåí ò½ðàäû. – ²îéøû, íåìåíåãå áàòûðñûíàñû», ñà¹àí áàðëû¹û àëæû¹àí, ñàóäàñû áiòêåí áîëûï ò½ðàäû åêåí îñû. Æàñ½ëàí æàí½øûðà ºàðñûëàñòû. “Áàëàëàð, ºîéû»äàðøû, ºàëàé áîëñà äà, á½ë æåðäåí êåòåéiêøi” äåãiì êåëäi. Ñàðè äà ìûíà ûñòûº ê¾íi òî»àçû¹àíäàé á¾ðiñi»êiðåï êåìïiðäi» ¾é æà¹ûíà ºàðàï ºàëûïòû. – Ìåí ºàçið Êåìïiðäi» ¾éiíå ñåíäåðäi» ê¼çäåði»øå êiðiï, ºàéòûï øû¹àìûí. Ìåí îë ¾éãå òàëàé êiðãåíìií. Ñîíäà ñåíåòií øû¹àðñû»äàð, ò¾ê òå æîº åêåíiíå. ̸äè Åðêåáàéäû» èû¹ûíà ºîëûí ñàëûï åäi, îë á½ëºûíûï æ¾ãiðå æ¼íåëäi. – Åðêåáàé! Åðêåáàé!!! Æàñ½ëàí îíû» àðòûíàí æ¾ãiðäi. ̸äè ñå» ñàíäàé ºèìûëñûç ò½ðûï ºàëäû. Áiç îëàðäû æî¹àðûäàí áàºûëàó¹à êiðiñòiê, äåãåíìåí ºî¹à àðàëàñ ºàìûñ ïåí áèiê ¼ñêåí ø¼ï îëàðäû æàñûðûï, ºàðà»äà¹àí ñ½ëáàëàðûí àíäà-ñàíäà øàëûï ºàëàìûç. Êåíåò îëàðäû»

àðòûíàí Ñàðè æ¾ãiðäi. Åñiìiçäi æè¹àíäàé áîëûï ̸äè åêåóìiç äå ñîëàé ºàðàé ½øòûº. Áiç æåòêåíäå Æàñ½ëàí Êåìïiðäi» ¾éiíi» ºàìûñ øàðáà¹ûíû» ñûðòûíäà ¼»- ò¾ññiç ò½ð åêåí. – Êiðiï êåòòi, – äåäi áiçäi ê¼ðiï àºûðûí ¹àíà. – ʾòå ò½ðàéûº, ºàçið øû¹ûï ºàëàòûí øû¹àð. Áiç áið-áiðiìiçãå ¾ðïèå ºàðàï, áiðøàìà ò½ðäûº. Æîº. – °äåéi áiçäi ºîðºûòûï, òû¹ûëûï îòûð¹àí øû¹àð, øûíûìåí ¾éäi» iøiíå êiðäi ìå? – ȸ. ̸äè øàðá຺à ñ¾éåíiï æåðãå îòûðà êåòòi. Îíû» ºàñûíà Æàñ½ëàí æàé¹àñòû. Áiç Ñàðè åêåóìiç áiðáiðiìiçãå ºàðàï ò½ðûï ºàëäûº. Óàºûò ¼òêåí ñàéûí á½ë æåðäåí êåòêiì êåëiï, òà¹àòñûçäàíûï áàðàìûí. Îíû» ¾ñòiíå Ñàðèäû», êiøêåíòàé Ñàðèäû» áàñûí ºàóiïºàòåðãå òiêêåíiìå ûçàëûìûí. Êåíåò Ñàðè áiëåãiìíåí øàï áåðäi, ìåí øîðøûï ò¾ñòiì, îë “ºàðà, ºàðà” äåï ñ½º ñàóñà¹ûí áåëãiñiç áà¹ûòºà øîøàéòòû. Ìåí á½ë ê¼ðiíiñòi åøºàøàí ½ìûòà àëìàéòûí øû¹àðìûí. Êåìïið ½ëû åêåói êåëå æàòòû. Êåìïið ¾ñòiíäå ½çûí ñ½ð¹ûëò ò¾ñòi ñ¼ëïèãåí ê¼éëåê êèãåí, ê¸ði, ìàñºàðà ê¸ði, ºàñûíäà¹û ½ëû òûì ¾ëêåí, àëûï, ºàðíû æåð òiðåéäi. Êåíåò ìåí îíû áið æåðäåí ê¼ðãåíiìäi ò¾ñiíäiì. Êåëåñi ñ¸òòå àóûë¹à êåëå æàòºàíäà ê¼ðãåí ò¾ñiì åñiìå ñàï åòå ò¾ñòi. Ò½ï-òóðà, àéíà-ºàòåñiç ñîë! ƾðåãiìíi» ºàëàé òîºòàï ºàëìà¹àíûíà òà» ºàëûï ¾ëãåðãåíiì æîº, ä¾íèå àïûð-òîïûð áîëûï êåòòi. Ái𠽺ºàíûì – áiç ºàøûï êåëå æàòûðìûç. Ìåí Ñàðèäû ºîëûíàí ìûºòàï ½ñòàï àëäûì. Åø í¸ðñåãå ºàðàéëàìàé ºàøà áåðäiê, ºàøà áåðäiê... àóûëäû» iøiíå êiðãåíäå áàðûï àðòûìà á½ðûë¹àíìûí, åøêiì æîº. ²àñûìäà Ñàðè æ¸íå Æàñ½ëàí. ̸äè æîº! Áiç æ¾ãiðå æ¼íåëäiê. Åêiíøi ì¸ðòå áiçäi» ¾éãå æåòêåíäå òîºòàäûº. – Æàñ½ëàí, òîºòà, íå iñòåéìiç? – Áiëìåéìií!!! – ̸äè ºàéäà?

– Áiëìåéìií!!! Áàéºàìàäûì. Êåìïið ½ñòàï àë¹àí øû¹àð. Ìåí ¾éãå êåòòiì. – Åðêåáàé ìåí ̸äè øå? – Áiëìåéìií. Òåê åøêiìãå àéòïà. Àéòñà», áiòòiê. Á¾êië àóûë º½ðèäû. Îë êåòiï áàðà æàòûï, ºîëûí ñåðìåäi. – Åøêiìãå àéòïà. Ìiíå, ºûçûº. Åøêiìãå àéòïàñû ºàëàé? Íåãå á¾êië àóûë º½ðèäû. ̸äè ìåí Åðêåáàéäû êiì º½òºàðàäû? Àëäûìåí ìîíøà¹à êiðiï, áåòi-ºîëûìäû æóäûì, Ñàðèäû äà æóûíäûðûï, ¾ñòi-áàñûíû» øà»ûí ºàºòûì. Îë äið-äið åòiï ò½ð. – Àíàó Êåìïið, øûíûìåí ìûñòàí åêåí. – ²àéäàí áiëäi»? – Ìûñòàí, ìåí ìûñòàíäàð òóðàëû îºû¹àíìûí. ²àñûíäà¹û ½ëû ĸó, ê¸äiìãi ĸó, åðòåêòåðäåãi. ĸó åñiìå ò¾ñêåíäå, æ¾ðåãiì àóçûìà òû¹ûëûï, ëîºñûï º½ñûï æiáåðå æàçäàäûì. – Ñàðè, åíäi íå iñòåéìiç? – Áiëìåéìií. ¶éäåãi ²½ðàíäû àëûï, ºàéòà áàðàéûº. – ²½ðàíäû? “Íå àéòûï ò½ð?” äåï îéëàäûì, ê¼ðãåí êèíîëàðûí åñiíå ò¾ñiðãåí øû¹àð. – Æàºñû, ê¾òå ò½ðàéûº, Åðêåáàé ìåí ̸äè ¼çäåðiຠêåëiï ºàëàð. Êiøêåíå ê¾òåéiê, êåëìåñå, ¾ëêåíäåð içäåé áàñòàñà, øûíûìûçäû àéòàðìûç. – Æàºñû, æàºñû, – äåäi Ñàðè. Åêåóìiç îñû øåøiìãå òîºòàï, ¾éãå êiðäiê. – Îéáóóó, æàíäàðûì-àó, ò¾ðëåði»å íå áîë¹àí? ²àðûíäàðû» àøòû ìà? – ȸ, àïà, ºàðíûìûç àøòû. – Êåñïå æàñàï ºîé¹àíìûí, ºàçið-ºàçið, æàíäàðûì. Åðíiìäi òiñòåï, ê¼ç æàñûìäû ¸ðå» iðiêòiì. Ñàðèäû» èåãi êåìñå»äåé áàñòà¹àí åêåí, îíû áiëåãiíåí øûìøûï àëäûì. Åêåóìiç êèiìiìiçäi àóûñòûðûï, äàñòàðõàí áàñûíà îòûðäûº.

²àñ ºàðàé¹àí¹à äåéií øàðáàºòû» ñûðòûíäà¹û îðûíäûººà æàé¹àñûï, ê¼ë æ຺à òåëìiðóìåí áîëäûì. ̸äè äå, Åðêåáàé äà ê¼ðiíáåéäi. Êåø áàòà áàñòà¹àí. Êåíåò æåðäi» àñòûíàí øûººàíäàé áîëûï òóðà ºàñûìíàí áiðåó ïàéäà áîëäû. Àºûðûí ñûáûðëàï: – Çåðåìiñi», – äåãåí êåçäå æ¾ðåãiì òîºòàï ºàëà æàçäàäû. Øû»¹ûðûï æiáåðäiì. – ʼêåì, ºîðûºïà, ìåí Åðêåáàéäû» àíàñûìûí. – ȸ, êåøiði»iç, ºîðºûï êåòòiì, êåøiði»iç. ƾðåê ò½ñûìäû áàñûï, äåìiìäi ¸ðå» àëäûì, àëäûìà êåëiï áåòiìå ¾»iëiï ò½ð¹àí ºûçûë îðàìàëäû ¸éåëäi» àëäû»¹û òiñòåðiíi» æîº åêåíií áàéºàäûì, áið ¹àíà ê¾ðåêòåé ½çûí òiñ ºàëûïòû. – Åðêåáàéäû ê¼ðìåäi» áå? Òà»åðòå» êåòêåííåí êåëãåí æîº. – Æîº, áiëìåéìií, áiëìåéìií. Áiëìåéìií. Æà»ûëòïàø àéòºàíäàé òåç-òåç ºàéòàëàäûì. Îë êiñi ìåíåí ñåêåìäåíãåíäåé, òîñûëûï ò½ðûï, åñòiëåð åñòiëìåñ äàóûñïåí “æàðàéäû” äåäi äå, ºîþëàíà áàñòà¹àí ºàð໹ûëûººà ñi»iï æîº áîëäû. “Óõ” äåï äåìiìäi àëà áåðãåíiì ñîë åäi Æàñ½ëàí ïàéäà áîëäû. Îñû àóûëäû» àäàìäàðûíû» æåðäi» àñòûíàí øûººàíäàé ñàï åòå ºàëàòûíäàðû íåñi åêåí. – Åðêåáàéäû» àíàñû êåëiï êåòòi áiçäi» ¾éãå. Åðêåáàéäû içäåï æ¾ð. – ȸ, ê¼ðäiì, æ¾ðøi å» áîëìàñà øàðáàºòû» iøiíå êiðiï ò½ðàéûº, ìà¹àí äà êåëäi. Îñû ºàçið ¹àíà. ̸äèäi åøêiì içäåãåí æîº ïà? – Æîº. Åíäi íå iñòåéìiç? – Êåìïiðãå áàðó êåðåê. Æàí½çຠò¼ìåí ºàðàäû. – Áîë¹àí æàéäû àéòàéûº. Øûíûìåí æàëìàóûç åìåñ øû¹àð. Áiðຠ¼ç ñ¼çiìå ¼çiì ñåíáåäiì. “Æàëìàóûç, æàëìàóûç áîë¹àíäà ºàíäàé”. – Áàñºà àìàë ê¼ðiï ò½ð¹àí æîºïûí. Íåìåñå ìåíi» àòàìà àéòàéûº.

– Á½íäà êåëãåíi»å áið àïòà áîëäû ìà? – ȸ. – Áiçäi» àóûëäàí áiðò¾ðëi ¼çãåøåëiê áàéºà¹àí æîºñû» áà? Áàñºà àóûëäàð¹à ½ºñàìàéòûí? – Áiëìåéìií. Ìåí áàñºà àóûëäàðäà áîëûï ê¼ðãåí åìåñïií. Áûëòûð¹û æàçäû» ä¸ë îñû óàºûòû åñiìå ò¾ñòi. Èñïàíèÿäà¹û Êàñòåëäåëüôåéñ ºàëàøû¹û. Òå»iç, áåñ æ½ëäûçäû ºîíຠ¾é, ¸êåì, àíàì, Ñàðè ò¼ðòåóìiç. Íå äåãåí àëà»ñûç åäiì ñîë êåçäå. ʼçiìäi æ½ìûï æ½òûíäûì. – Áiçäi» àóûëäà áàéºà¹àí øû¹àðñû», îðòà æàñòà¹û àäàìäàð æîº. Àéíàëäûð¹àí îí åêi ¾é áàð, áàðëû¹ûíäà òåê êåìïið-øàë ò½ðàäû. – ȸ... Åðêåáàéäû» ìàìàñû øå? – Îé, îë êiñi... êiøêåíå åñi ä½ðûñ åìåñ. Àºûë-åñi êåìiñ. Áàéºàìàäû» áà? – Æîº. Òåê òiñòåði... ²àëàéøà åñi ä½ðûñ åìåñ? – ʸäiìãiäåé. Àóûðàäû. Øûíûìåí àóûðàäû. Åðêåáàéäû áàéºàìàäû» áà, îíû» äà ñîíäàé áið í¸ðñåëåði áàð. Ìåêòåïêå áàðìàéäû. Áiðຠì¸ñåëå îíäà åìåñ. Áiçäi» àóûëäà êiëå» êåìïið-øàë ò½ðàäû. Áàëàäàí áiç Åðêåáàé åêåóìiç ¹àíà åäiê. Ñîäàí ñî» åêi æûë á½ðûí ̸äè êåëäi. Îë äà Àëìàòûäàí êåëãåí. Àíàñûí içäåï. – Àíàñûí içäåï êåëãåíi ºàëàé? – Îíû» àíàñû îñûíäà ¸êåñiíå êåëãåí ¹îé, ̸äèäi» àòàñûíà. Ñîäàí ¾øòi-ê¾éëi æî¹àëûï êåòòi. Àóûëäà îíû ê¼ðãåí àäàì æîº. ̸äèäi ¸êåñi àëûï êåòïåê áîë¹àíäà, îë êåëiñïåé îñû àóûëäà ºàëûï ò½ðûï æàòûð ¹îé, ¸éòåóið. Àíàñûí ºàòòû ê¾òiï æ¾ð... ê¾òiï æ¾ðãåí... – Ò¾ó, íå äåï êåòòi»? Áiðäi àéòûï, áiðãå êåòòi» ¹îé. ´ëäiãå áàëàï ò½ðñû» áà åíäi îëàðäû? – Æî-æîº, áiðຠêåìïið... Îíû» ½ëûí ê¼ðäi» ¹îé. Îëàð àäàìíû» åòií æåéäi, Çåðå. – Áiðຠîëàð ñûðòòàí êåëäi ¹îé. Åðêåáàé êiðiï êåòêåí êåçäå îëàð ¾éëåðiíäå áîë¹àí æîº.

– Á¸ëêiì, ºàºïàí º½ðûï ºîé¹àí øû¹àð, ºàéäàí áiëåñi». Íåìåñå ¾éëåðiíi» iøiíäå æîëáàðûñ áàð øû¹àð. – ²àéäà¹û æîëáàðûñ??? Ìåí øûäàìûìíû» òàóñûëûï áàðà æàòºàíûí ñåçäiì. Áiðຠêåìïiðäi» äå뺽ëû áàëàñûí åëåñòåòêåíiìäå º½éºà òàìûðûì øûìûðëàï êåòòi. Ò¾ñiìäåãi àóçûíàí ຠìàé à¹ûï, òàìຠiøêåí áåéíåñi åëåñòåï äåíåì ò¾ðøiêòi. Á¸ëêiì, ò¾ñiìäå îë àäàìíû» åòií æåï îòûð¹àí øû¹àð! – Ñîíûìåí íåãå ¾ëêåíäåðãå àéòó¹à áîëìàéäû? Ò¾ñiíáåäiì? – Áîëìàéäû. ¶çiëäi-êåñiëäi áîëìàéäû. – Íåãå? – Áiëìåéìií. Ìûñàëû, àóûëäà ñà¹àò ò¾íãi îí áiðäåí êåéií äàëà¹à øû¹ó¹à áîëìàéäû, áàéºà¹àí øû¹àðñû»? – ȸ, îíû áàéºàäûì... – ʼëãå áàðó¹à áîëìàéäû. Êåìïiðäi» ìà»ûíà æîëàó¹à áîëìàéäû. Ò¸ðòiï ñîëàé. Çà». – Åíäi îë ò¸ðòiï á½çûëäû. Æàñûð¹àííàí íå øû¹àäû? Åêi áiðäåé áàëà æî¹àëûï îòûð ¹îé. Æàñ½ëàí áàñûí øàéºàäû. – Åãåð îëàð åðòå»ãå äåéií ºàéòûï êåëìåñå, àòàìà àéòàìûí. – Àòà»à åø í¸ðñå àéòïàøû. Åãåð åðòå»ãå äåéií êåëìåñå, êåìïiðäi» ¾éiíå áiðãå áàðàéûº. – Ðàñ àéòàñû» áà? – Æiãiòòiê ñ¼çiìäi áåðåìií. Øàðøà¹àíûì ñîíøà òiïòi iøòåé ê¾ëóãå äå øàìàì êåëìåäi. ¶éãå êiðiï, æàòûï ºàëäûì. Òà»åðòå» áið-ຠîÿíäûì, òûíû¹ûï àëûïïûí æ¸íå áið òà» ºàëàðëû¹û ò¾ê ò¾ñ ê¼ðìåäiì. Êåøå ê¾íi áîéû Êåìïiðäi» ½ëû òà¹û ò¾ñiìå åíåòií øû¹àð äåï ºîðûººàí åäiì. Òà»åðòå»ãi øàé¹à îòûð¹àíûìäà ¸æåì: – Åðêåáàé ìåí ̸äè ¾øòi-ê¾éëi æî¹àëûï êåòiïòi. Á¾êië àóûë içäåï æàòûð, àòà» ñîíäà êåòòi, – äåäi. – Ìììì... °æåìíi» æ¾çiíå ºàðàóäàí òàéñàºòàï ºàáà¹ûìäû øûòòûì.

– ʼ»ië-ê¾éi» æîº ºîé. – ȸ. – Æàñ½ëàí êåøå ä¾êåííi» ºàñûíäà ºîøòàñºàíáûç, ñîíäà ºàë¹àí äåéäi. ʾëáà¹èëà ñåíiìåí ñ¼éëåñïåê áîëûï åäi, ìåí ð½ºñàò áåðìåäiì. Áàëàíû» ìàçàñûí àëìà äåï. – ʾëáà¹èëà äåãåí êiì òà¹û? – Åðêåáàéäû» àíàñû äà. – À-à-à. Ľðûñ æàñà¹àíñûç. Ìåí îëàðäû ê¼ðãåí æîºïûí. Ñàðè ½éûºòàï æàòûð ìà? – Æîº, îë øàéûí àòàñûìåí iøiï àë¹àí, ºà¹àçäàðûí îºûï îòûð¹àí øû¹àð. Áið æàïûðຠáîëûï, íåìåíåãå ñîíøàìà îºèäû åêåí. ʼçìàéûí òàóûñûï, æàñûíà æåòïåé ñîºûð áîëàòûí áîëäû. °êå-øåøå» íå îéëàéäû, ºàðøàäàé áàëàíû ຠºà¹àç¹à òåëìiðòiï ºîéûï. Æà»à¹û ʾëáà¹èëà¹à ½ºñàï îºó ¼òiï, æûíäàíûï êåòåð áið ê¾íi... Àñòàïûðàëëà, Àëëà ¼çi» êåøiðå ã¼ð, íå àéòûï êåòòiì ñàíäàëûï. – Îë êiñi ê¼ï îºû¹àííàí êåéií îñûíäàé áîëûï ºàë¹àí áà? – ̸ñêåóäåí áiòiðãåí ¹îé îºóûí. Àðõàëîê äåé ìå, æåð ºàçàòûí îºóäû îºûï êåëiï, îñû àóûëäû çåðòòåéìií äåï äàëà¹à ºîíûï æ¾ðãåíäå, îñûíäàé ê¾éãå ½øûðàäû ¹îé. ²àíäàé òàìàøà ºûç åäi, áåéøàðà. Ñîäàí êåéií Åðêåáàéäû áîñàíûï àëäû. Êiìíåí òàïºàíû áåëãiñiç... Á½ë áàëà äà ñîë ñûðºàòòàíûï æ¾ðiï áîñàí¹àíäiêi ìå, êiøêåíå ºèÿëèëàó áîëäû. Ìåêòåï àëìàé ºîéäû. Îé, íåñií ñ½ðàéñû», á½ë ¼êiìåò íå áiëåäi. Áàñºàëàðäàí êiøêåíå åðåêøåëåíñå, àò òîíûí àëà ºàøàäû, ìà»ûíà æîëàòïàé òóëàï, ìàéûï ºûë¹àíøà ñåêiðåäi. ´êiìåò ñîëàé ¹îé. Áîòàì. – °æå, ìåí Æàñ½ëàí¹à áàðûï êåëåìií. Ðàõìåò, øàéû» ä¸ìäi áîëäû. – Áîòàì, àòà»íû» äîìáûðàñûí àëûï àëøû. – Îíû ºàéòåì? – Àòà» ñ½ðàï åäi, êåçäåñòiðñå», áåðå ñàëøû. – Æàºñû.

°æåì äîìáûðàíû àðºà äîðáàìà ñàëûï, èû¹ûìà iëiï áåðäi. Îë êiñiíi» ¸äåòòåí òûñ ºûëû¹ûíà òà» ºàëûï ¾ëãåðå àëìàäûì, ñåáåái åñië-äåðòiì òåçiðåê Æàñ½ëàí¹à æåòiï, Êåìïiðìåí iñòi áiðæàºòû ºûëó åäi. Îíû» ¾ñòiíå äåíåìíi» ñîë æà¹û ò¾ãåë ì½çäàï, áîéûìäû äiðië áàñûï, ¾ðåéiì ½øûï, ºîðºûï áàðà æàòûðìûí. Æàñ½ëàí ìåíi ê¾òiï îòûð åêåí. ¶ðïèãåí ò¾ðiíå ºàðàï îíû» äà æàéûíû» ì¸ç åìåñ åêåíií ½ºòûì. Åêåóìiç ñîë ñ¾ìiðåéãåí ºàëïû ä¼» àñûï, æîòà ºóàëàï êåìïiðäi» ¾éiíå êåëå æàòûðìûç. Øåãiíåòií æåð æîº. Åø àìàë äà æîº. Øàðáàºòàí ¼òiï, òîç-òîçû øû¹ûï, æ໺àæ໺à áîëûï ¾ãiòiëóãå ¸çið ò½ð¹àí à¹àø åñiêòi àøûï, òîºàë òàì¹à êiðäiê. Iøiíåí ñûçäû» èiñi øû¹àäû, ¸ äåãåíäå ñàëºûí, ûë¹àë ëåï àíòàëàï, ¼í áîéûìäû àðàëàï ¼òòi. Îëàð äàñòàðõàí áàñûíäà òàìàºòàíûï æàòûð åêåí. ´»êèãåí ä¸ó åðêåê ò¼ðäå äàñòàðõàíäà¹û òàáàºòàí ñû¹ûìäàï ½ñòàï, ºûë¹ûòûï ຠìàéäû æ½òûï îòûð. Ò¾ñiìäå ê¼ðãåí ê¼ðiíiñêå ¼»iìäå ñîºòû¹ûñûï, º½ëàººà ½ð¹àí òàíàäàé åñå»ãiðåï ò½ðûï ºàëäûì. Æàñ½ëàííû» æàñ áàëäûð¹àí ø¼ï ñåêiëäi ìàéäà ñàóñàºòàðû áiëåãiìå òèãåíäå áàðûï, ñ¸ë-ï¸ë åñ æè¹àíäàé áîëäûì. – Àó, Çåðå, Æàñ½ëàí, æåòòi»äåð ìå? Æî¹àðû øû¹û»äàð. Ò¼ðëåòi»äåð. Êåìïið ºîëûìåí èøàðà æàñàï, äàñòàðõàíäû í½ñºàäû. Æàñ½ëàí åêåóìiç ñ¾ðiíiï ºàáûíûï, æàéïຠ¾ñòåëäi» øåòiíå æàé¹àñòûº. Àòûìûçäû àòàï, ò¾ñiìiçäi ò¾ñòåãåí êåìïiðäi» áåòiíå àóçûìûçäû àøûï ºàðàï ºàëûïïûç. Äàñòàðõàí áàñûíäà îòûð¹àí ĸó êåíåò åêåóìiçãå ºàðàï, íåãå åêåíi, ûðñûëäàï ê¾ëäi äå, ºàºàëûï ºàë¹àííàí êåéií ê¾ëêiñií äåðåó òûÿ ºîéäû, áiðຠàëäûíäà¹û òàáàºòà¹û ìàéäû ºûë¹ûòûï æ½òó ºàðºûíûí á¸ñå»äåòêåí æîº. ιàí ºàðà¹àí êåìïiðäi» ø¾»iðåéiï, áåò ºà»ºàñûíû» iøiíå ò¾ñiï êåòêåí æàíàðûíàí øåêñiç ìåéiðiì ìåí æåé ò¾ññå åêåí äåãåí ¸ëäåáið õàéóàíè òiëåê ໹àðûëàäû. ƾðåãiì àéíûï êåòòi. Êåíåò àðºàìà æàáûñºàí àòàìíû» ºàðà äîìáûðàñûíàí àºûðûí ñàëºûí ëåï òàðàï, áîéûìà

ºóàò º½é¹àíäàé ñåçiì áèëåäi. ´ç-¼çiìå êåëiï, æèíàºòàëûï àëäûì. – Íå á½éûìòàéìåí êåëäi»äåð? ²àòïàð-ºàòïàð, ñ½ìäûº òåðå» ¸æiì áàñºàí áåòiíåí, ºóøè¹àí àðûº äåíåñiíåí êåìïiðäi» áàðëû¹ûí áiëåòiíi, ºàçið æàé ¸øåéií ¸ëäåáið áåòïåðäå êèiï, ¸ëäåáið ð¼ëäi îéíàï îòûð¹àíû ໹àðûëàäû. Ìåí äå àìàëñûç îñû ñïåêòàêëüãå áàñòàí-àÿº ºàòûñûï, ¼ç êåéiïêåðiìäi º½ëûºñûç ñîìäàï øû¹óûì êåðåê ñèÿºòû. – Åðêåáàé îñûíäà, ñiçäi» ¾éãå êiðiï êåòiï åäi, á¾ãií åêiíøi ê¾í æîº. Îíû» àðòûíàí ̸äè äå æî¹àëäû. Á¾êië àóûë ñàáûëûï içäåï æàòûð. Îëàðäû» îñûíäà êiðiï êåòêåíií ê¼çiìiçáåí ê¼ðäiê. Áàëàëàðäû áîñàòû»ûçøû. Äàóûñûìíû» îñûíøàìà ñàáûðëû øûººàíûíà ¼çiì òà»ìûí. Ìåí åìåñ, àðòûìà òà»ûë¹àí ºàðà äîìáûðà ñ¼éëåï îòûð¹àí ñèÿºòû. – Áàëàëàðäû áîñàòû»ûçøû... Êåíåò êåìïið ìåíi ìàçàºòàï ñû ñ¼çiìäi ºàéòàëàï, ø¸ëêåì-øàëûñ û»¹àé òàíûòòû. Êåøå ¹àíà Æàñ½ëàííû» àðòûíàí ä¸ë îñûëàé àéòºàí ñ¼çäåðií ºàéòàëàï, æ¼íñiç ê¼òåðiëãåí Åðêåáàé îéûìà îðàëäû. Êåìïið ìåí Åðêåáàéäà îðòຠ¸ëäåíå áàð ñåêiëäi ê¼ðiíiï êåòòi. Ìåíi» îéûìäû ñåçãåíäåé Êåìïið: – Îëàðäû êiì øàºûðûïòû? Àòàñûíû» áàñûí içäåï êåëiï ïå ì½íäà? Áîé æàçà ºîÿéûí äåï ñ¾ò ïiñiðiì óàºûòºà ê¼ëäi» æà¹àñûíà øû¹à ºîéûï åäiì, èòòi» áàëàëàðû, àáûðîéûìäû àéðàíäàé ò¼ãiï... ¼çäåðiíå ñîë êåðåê... æàòºàí øû¹àð ºàçið ê¼çäåði áîçàðûï, – äåäi ñàóûñºàíøà øàºûëäàï. – ²àéäà? Îëàð ºàéäà? Áiëñå»iç àéòû»ûçøû, ¸æåòàé. – °æåòàé? ²àéäà¹û ¸æåòàé? Áiðàº... Êåíåò îë ìà¹àí ºóàºûëàíà ºàðàäû. – Îëàðäû» ºàéäà åêåíií àéòàéûí. Áiðຠæàë¹ûç øàðòûì áàð. Ñåí ìûíà ½ëûìà òèåñi». – À?

– Ìûíà ½ëûìà òèåìií äåï ñåðò áåðñå» ¹àíà àéòàìûí äåéìií áàëàëàðäû» ºàéäà åêåíií? Ìåí òà» ºàëûï Êåìïiðãå áið, ò¼ðäå ºàéòà ûðñûëäàï, ûºûëûº àòûï ûðæàëàºòàé áàñòà¹àí ĸóãå áið ºàðàäûì. Æàñ½ëàíäà ¼»-ò¾ñ æîº, åñiíåí òàíûï º½ëàóäû» àëäûíäà îòûð. ²àíûì áàñûìà áið-ຠòåïòi. Ìàñºàðà! Ïàïàì ìåí ìàìàìà íå áåòiìäi àéòàìûí? Òèãåíi ºàëàé? Ìåêòåï øå? – Òèìåñå» òèìå, æàëûíáàéìûç. Àóëຠæ¾ð îíäà. Îëàð¹à ¾éiìå êið äåï øàºûð¹àí æîºïûí. Áiëãåíäåði»äi iñòå»äåð. ²àéäàí òàïñà»äàð îäàí òàáû»äàð, îíûñû íåñi åêåí, ò¾ãå. Ò¼êåøiìäi ìåíñiíáåé îòûð, î ñîðëû, áîéûíäà áið ºàðûì åòi æîº, iëìèãåí êóñ¾éåê, ñîðëû. Ñû¹àð¹à áèòi æîº ñåíi ºàéòåäi Ò¼êåø. – Æàºñû, ¸æå, òèåì Ò¼êåøêå. Ìåí ĸó îòûð¹àí æàºòû ê¼çiììåí áið øîëûï ¼òòiì. Òiê ºàðàó¹à æ¾çiì øûäàìàéäû. μÿò ïåí ¾ðåé àðàëàñ ñåçiì òàìà¹ûìà òû¹ûëûï, óäàé àøûòûï áàðà æàòûð. Îë ûðñûëäàï ê¾ëiï, ¸ðºàéñûñû áið á¼ðåíå áîëàòûí æóàí ñàóñàºòàðûìåí áåòií áàñûï ûðæàëàºòàï, áið æàººà ºèñàéûï áàðûï, æàòûï ºàëäû. Êåìïið îðíûíàí ½øûï ò½ðäû. Áiðíåøå ì¸ðòå ½ìñûíûï, à¿iëåï-¾¿iëåï ¸ðå» ê¼òåðiëåòií ¸æåìíi» ºàñûíäà ìûíà êiñi ëàºøà ñåêiðåäi åêåí. Ìåí îíû» øûíûìåí äå òåãií àäàì åìåñ åêåíií ½¹ûï, æàðûº ä¾íèåäåí àºûðûíäàï ê¾äåðiìäi ¾çå áàñòàäûì. ʼêiðåê ò½ñûìäû ¸ëäåáið ñ½ð¹ûëò ò½ìàí áàñûï, ñóûº òà àóûð ñàëìà¹ûìåí åçiï áàðà æàòºàíäàé ½íæûð¹àì ò¾ñiï êåòòi. Îë ìåíi» ºîëûìà ºà¹àç áåí ºàëàì áåðiï, æàç äåäi. – Íå æàçàìûí? – Ò¼êåíãå òèåìií äåï àíò åòåìií. Åøºàøàí åøºàíäàé æà¹äàé îñû ñåðòòi á½çó¹à ñåáåï áîëà àëìàéäû. – Æàçäûì. – Îëàé áîëñà, îòûð ìûíäà. Ìåí îë êiñi ê¼ðñåòêåí æåðãå, ïåøòi» ò¾áiíäåãi òóëàºòû» ¾ñòiíå æàé¹àñòûì.

Êåìïið êåíåò àëæàïºûøûíû» àñòûíàí æàðº åòêiçiï, ½çûí êåçäiê ñóûðûï àëäû äà, ìåíi» ºàðñû àëäûìà æ¾ðåëåï îòûðà ºàëäû. Ñîäàí ñî» ºàðñûëàñºàíûìà ºàðàìàñòàí ñîë ºîëûìäû æ½ëûï àëûï, áiëåê ò½ñûìäû iøêi æà¹ûí òiëiï æiáåðäi. ²àí ñàó åòå ºàë¹àí. Îë æà»à¹û ñåðò æàçûë¹àí ºà¹àçäû àëûï ò¼ñåé ºîéäû, îñûëàéøà ºà¹àç äà, îíäà¹û ìåíi» æàçóûì äà ºûçûë ºàí¹à á¼êòi. Ìåí á½íû» áàðëû¹ûíû» øûí åêåíií, æ¸íå á¾ãiíãi îñû ¸ðåêåòiìíi» á¾êië áîëàøà¹ûìäû 180 ãðàäóñºà á½ðûï æiáåðãåíií ò¾éñiíiï, åðiê-æiãåðiíåí àéûðûë¹àí àäàìøà á¾ê ò¾ñiï îòûðûï ºàëäûì. Êåøå ¹àíà êåçäåñòiðãåí, áåéòàíûñ äåóãå áîëàòûí åêi áàëà ¾øií íåãå îñûíøàìà º½ðáàíäûººà áàñ òiêòiì? Àéòà àëìàéìûí. Îëàðäû º½òºàðó êåðåê. Á¸ëêiì, îëàðäû àòàì ìåí ¸æåì íåìåñå Ѿéiíäiê àòà åø ñåðò-ìåðòñiç-ຠº½òºàðàð ìà åäi? Á¸ëêiì, îëàð ºàçið àóûëäà, ¾éëåðiíäå îòûð¹àí øû¹àð. Àë ìåí ìûíäà ìûñòàí êåìïiðìåí àíòòàñûï æàòûðìûí. Êåìïið àëæàïºûøûíû» àñòûíàí îòòûº øû¹àðûï, æà»à¹û ºà¹àçäû æà¹ûï æiáåðäi. ²àí¹à ìàëûíûï, ñóëàí¹àí ºà¹àç æàíáàéòûí øû¹àð äåï åì, æîº, ëàï åòå ºàëäû. Àïïຠò¾òií àóàäà ºàëûºòàï, á¼ëìåäåãi áiçäi» æ¾çiìiçäi æàòòàï àë¹ûñû êåëãåíäåé àç-êåì á¼ãåëäi äå, ëåçäå ûäûðàï ê¼çäåí ¹àéûï áîëäû. – Åíäi àéòàñûç áà áàëàëàðäû» ºàéäà åêåíií? Äàóûñûì òiñòåíiï, åðêiìíåí òûñ ¼øïåíäiëiêêå òîëû áîëûï øûºòû. Áiðຠêåìïiðãå åíäi á¸ðiáið åäi. – Îëàð ìûíàíû» iøiíäå. ¶éäi» á½ðûøûíäà åëåóñiç ò½ð¹àí ê¼íå øêàôòû í½ñºàäû. Ìåí îðíûìíàí ½øûï ò½ðûï åñiãií àøûï ºàëäûì. Ò¾ê æîº, áîñ. Îñûíû ò¾éñiíiï ¾ëãåðãåíiìøå êåíåò êåìïiðäi» åòñiç ºóñ¾éåê ºîëû èû¹ûìíàí æ½ëºà òàðòûï ò½ðûï øêàôòû» iøiíå ºàðàé èòåðiï æiáåðäi. ʼçiìäi æ½ìûï ºàð໹ûëûººà ºîéûï êåòòiì. Êåíåò øêàôòû» iøiíi» àºûë¹à ñûéìàéòûí ä¸ðåæåäå êå» åêåíií ໹àðäûì. Àÿºòàðûì äà àñòûíà òûì æ½ìñຠìàìûº ò¼ñåï òàñòà¹àíäàé ðàõàòòàíûï áàðàäû. ʼçiìäi àøûï åäiì, ºûï-ºûçûë ò¾êòi êiëåìíi» ¾ñòiíäå ò½ðìûí. Êåíåò:

– Ìiíå, òà¹û áiðåói ïàéäà áîëäû, – äåãåí ìàéäà ºî»ûð ¾í æåòòi º½ëà¹ûìà. – Á½ë – Çåðå, – äåäi òàíûñ äàóûñ. Åðêåáàé! – Åêiíøiñi äå øûºòû, – äåäi ñîë ¾í. Ìåí ºàñûìäà Æàñ½ëàííû» ïàéäà áîë¹àíûí áàéºàäûì. – ̸ññà¹àí, ¾øiíøiñi äå áàð åêåí, – äåäi ñîë äàóûñ. ¶øiíøi – Ñàðè áîëûï øûºòû. Îë á¼ëìå îðòàñûíäà ò½ð¹àí êåáåæå iøiíåí ñîñòèûï øû¹ûï êåëåäi åêåí. °ði ºàðàé ò¾ê åñiìäå æîº, åñiìíåí òàíûï º½ëàï áàðà æàòòûì. – °é, áàëàïàíäàðûì-àé, ñîëàé äå»äåð. ʼçiìäi àøòûì. Ìà»äàéûìà ñàëºûí ø¾áåðåê áàñûï, áið ¸éåë îòûð åêåí. Îíû» ¼òå àæàðëû åêåíi àëäûìåí ê¼çãå ½ðàäû. Æàòºàí îðíûìíàí ê¼òåðiëiï, æàí-æà¹ûìà ºàðàäûì. Ò¼ðò ê¼çiìiç ò¾ãåë. Åðêåáàé, Æàñ½ëàí, ̸äè, Ñàðè – áàðëû¹û îñûíäà. Åäåíãå ò¾ãåëiìåí ò¾êòi êiëåì ò¼ñåëiïòi. Á¼ëìå ¼òå êå», êiëåìíi» ¸ñåði áîëàð, îòºà îðàí¹àíäàé ºûï-ºûçûë áîëûï ê¼ðiíåäi åêåí. ²àáûð¹àëàðûíà ìàéäà òàñòàí ºàøàë¹àí íåøå ò¾ðëi îþ-¼ðíåê ò¾ñiðiëiïòi. ´òå ñàëòàíàòòû, ì½ðàæàé ñèÿºòû æåð. Æà»à¹û äàóûñ èåñi îðòà æàñòà¹û åðêåê åêåí. Ìà»äàéû àøûº, áåòi æûëòûðà¹àí, ¼çi àïïàº, êåñêiíi êåëiñêåí àäàì. “Ìåíi» åñiìiì – Çàºàí. Ìåíi À¹à, Àòà äåìåé, òåê Çàºàí äåï àòà»äàð” äåï òàíûñòûðäû ¼çií. Ìåí “Çåðåìií” äåäiì. Áàðëû¹û ¾íñiç îòûð. Ñàðè ìà¹àí æàáûñûï àëäû. Ìåí îíû èû¹ûíàí º½øàºòàï, ¼çiìå òàðòòûì. Á½ë ¸ëi êåìïiðäi» ¾éi ìå? Æîº, ì¾ëäå ½ºñàìàéäû. – Ìåí ñåíäåðäi êåði æiáåðå àëìàéìûí. Á½ë æåðäå äå çà» áàð, àëäûìåí Õàí èåìíi» ð½ºñàòû êåðåê. ²àçið êiøêåíå òàìàºòàíûï àëû»äàð, ñîäàí êåéií Ñàðàé¹à áàðàìûç. Ìåí î¹àí òà» ºàëûï ºàðàäûì. Òà¹û äà åñi àóûñºàí áiðåó ìå? Ñàðàéû íåñi? Êåíåò åñiê àøûëûï, ¾ñòåðiíå êå» ïiøiëãåí øàïàí ò¸ðiçäi êèiì êèãåí åêi ºûç êiðäi. Îëàð åäåíãå, áiçäi» àëäûìûç¹à äàñòàðõàí ò¼ñåäi. Îíû» ¾ñòi ëåçäå æ¾çiì, àëìà, åò, ïàëàó ñåêiëäi íåøå ò¾ðëi òà¹àì¹à òîëäû.

– Àð¹û æàºòû» òàìà¹ûíàí àçäàï õàáàðûì áàð, ìûíàëàð ñåíäåð æåéòií àñ áîëó¹à òèiñ. ²ûñûëìà»äàð. Ìåí æà»à ¹àíà ìà»äàéûìà ñó ø¾áåðåê áàñºàí ¸éåëäi» ̸äèäi º½øàºòàï, áàóûðûíà áàñûï îòûð¹àíûí åíäi ໹àðäûì. Òà» ºàë¹àíûìäû áàéºà¹àí ̸äè: – Çåðå, ìûíà êiñi ìåíi» àíàì, – äåäi áiðò¾ðëi òîëºûï. ´çiíå ¼çi ñåíáåé îòûð¹àí ñû»àéëû. Ìåí áàñûìäû èçåï àìàíäàñòûì. Îë êiñi òàáûëäû ìà? ²àéäàí òàáûëäû? – Áiç ºàçið ºàéäà îòûðìûç? Äàóûñûì æàðûºøàºòàíûï øûºòû. Øûíûìäû àéòñàì, ìåí áiçäi» áàðëû¹ûìûç ¼ëiï ºàë¹àí øû¹àðìûç äåï îéëà¹àí åäiì. ʼçiìíåí á½ðøàºòàï æàñ ò¼ãiëiï êåòòi. Øàðøàïïûí. Ñàðè äà æûëàäû. Æàñ½ëàííû» äà ¼»i á½çûëà áàñòàäû. Çàºàí àáûðæûï ºàëäû, ñîíûìåí ºàòàð ê¾ëêiñií ¸ðå» òåæåï îòûð¹àí ñû»àéëû. – Áàëàëàð, áàëàëàð, ºîéû»äàð. – Çåðå, á½ë æåð àäàì ºîðºàòûí îðûí åìåñ. Ìåí îñûíäà ¼ìið ñ¾ðiï æàòûðìûí. Á½ë æåðäå åøêiì ñåíäåðãå çèÿíäûº æàñàìàéäû. ²îðûºïà. Æûëàìà, ñåí æûëà¹àí ñî» Ñàðè äà æûëàï æàòûð. Åñi» áàð ¹îé. ²îé, àíäà¹û êiøêåíòàé ñi»iëi» ºîðºûï ºàëàäû. Ñîíäàé ìàéäà, æ½ìñຠøûººàí ºî»ûð ¾í àíàíû» ¸ëäèiíäåé òûíûøòàíäûðûï, ¸ëäåáið ñåíiì ½ÿëàòòû. Ìåí ê¼çiìäi, áåòiìäi ñ¾ðòòiì. – ²îë æóàòûí æåð áàð ìà? – ȸ, è¸. Çàðèÿ, ºîë æóàòûí æåðäi ê¼ðñåòiï æiáåðøi. Æà»à¹û ºûçäàðäû» áiði àºûðûí ¹àíà áåði æ¾ð äåãåíäåé ûìäàäû. Ñàðè åêåóìiç áiðãå ò½ðäûº, àðòûìûçäàí Æàñ½ëàí ìåí Åðêåáàé äà iëåñòi. Áiðຠîëàðäû åêiíøi ºûç áàñºà æ຺à àëûï êåòòi. ´òå ¾ëêåí ¹èìàðàò åêåí, ò¼áåñi ê¾ìáåç ò¸ðiçäi ä¼»ãåëåíiï, ê¼ç æåòïåñ áèiêêå êåòåäi, ºàáûð¹àëàðû äà ºàëû», áàðëûº æåðiíå åðiíáåé æàëûºïàé, ò¾ðëi ò¾ñòi ¸éíåêòi» ñûíûºòàðû ìà, ¸ëäå îñûëàé ºèñûº êåñiëãåí òàñ ïà, ¸éòåóið æûëòûðà¹àí ¸äåìi ìîíøຠò¸ðiçäi çàò æàïñûðûëûï øû¹ûïòû. ²îë

æóàòûí á¼ëìåäåí ëàëàã¾ëiíi» èiñi ໺èäû. Êåðåìåò í¸çiê, ñûðëû õîø èiñ. Ìåí ñîë æåðäåãi àëòûí æàëàòûë¹àí òàðàºïåí øàøûìäû òàðàï, ¾ñòi áàñûìäû ðåòêå êåëòiðiï àëäûì. Êåíåò àéíà¹à ºàðà¹àíäà, áiçäi» ñûðòºû êåéïiìiçäi» ºàòòû ¼çãåðãåíií áàéºàäûì, àíûºòàï ºàðà¹àí ñàéûí æ¾ðåãiì òàðñûëäàï, àóçûìà òû¹ûëäû. Ìåí... ìåí ºàðòàéûï êåòiïïií. Ìà»äàéûìäà åêi òåðå» ñûçàò ïàéäà áîëûïòû, áîéûì äà ¼ñêåí, îìûðàóûì... Ñàðè¹à ºàðàäûì. Îë äà áàñºà... Áîéûíû» ñ½»¹àº òàðòºàíûìåí ºîñà æ¾çiíäå åðåñåê àäàì¹à ò¸í îéëû ì½» ºîíàºòàïòû. Ìà¹àí áiðò¾ðëi òîìà¹à ò½éûº, àÿóøûëûºïåí ºàðàéòûí ò¸ðiçäi. – Ñàðè, áiçãå íå áîë¹àí? – Áiëìåéìií, ½ëäàð äà ¼çãåðãåí. Ñåí æà»à áàéºàìà¹àíñû» ¹îé. – Æîº, åø í¸ðñåíi áàéºàìàäûì. – Ñåí ì½íäà ºàéäàí ïàéäà áîëäû»? ¶éäå ºàë¹àí åäi» ¹îé. – °æåì àéòòû, Çåðåíi» àðòûíàí áàð, áàñ-ê¼ç áîë äåäi. – Ñåí ìà¹àí áàñ-ê¼ç áîëàñû» áà? Òîºòà, òîºòà, ¸æåì áiëåäi ìà áiçäi» îñûíäà åêåíiìiçäi? ´çiì ê¼çiìíi» ºûðûìåí àéíàäà¹û áåéíåìå ºàðàäûì. 17-18-äåãi áîéæåòêåí ºûç ºàáà¹ûí øûòûï, òà» ºàëûï ºàëäû. – ȸ, áiëåòií ñèÿºòû, ñåáåái, Çåðåíi» àðòûíàí áàð, àéò, äîìáûðàñûí áið æåðãå òàñòàï êåòïåñií äåäi. – Ìàñºàðà!!! Äîìáûðàì ºàéäà? – Äîìáûðà ìåíäå, ìiíå. Îë àðºàñûíäà¹û äîðáàíû ºèñàéûï ò½ðûï ê¼ðñåòòi. – Æà»à ñåí òàëûï ºàë¹àíäà, ìåí àë¹àíìûí. – Æàðàéäû, æàðàéñû», áåði ¸êåë. Ñàðèäû ñûí ê¼çáåí øîëûï ¼òiï, ê¼éëåãiíi» øà»ûí ºà¹ûï, øàøûí ºàéòà ¼ðiï áåðäiì. ²àëàé áîë¹àíäà äà, ìåíi» æàñûì îí ò¼ðòòå, àë îíû» æàñû òî¹ûçäà. Ìåí îíû» ¸ïêåñiìií. Áàñòûñû ¼çiìiç æà»ûëìàóûìûç êåðåê.

– Êåìïiðäi ê¼ðäi» áå? – ȸ. – Ñåí î¹àí åøºàíäàé ñåðò áåðãåí æîºñû» áà? – Æîº. Ñàðè ìà¹àí òà» ºàëûï, æàíàðû ä¼»ãåëåíå ºàðàäû. Òûì åðåñåê. Ìåí ê¼çiìäi òàéäûðûï ¸êåòòiì. – Ñåí äå øêàôºà êiðäi» áå? – ȸ, ñåíäåðäi èòåðiï êiðãiçiï æàòºàíäà, ìåí äå êiðãåíìií ¾éãå, îë êiñi ñ¼çãå êåëìåñòåí ìåíi äå êiðãiçiï æiáåðäi. Áîëäû. – Ñåíi» êåëãåíi» áåêåð áîëäû ìà äåéìií. Ñûðòûìûçäàí áà¹ûï ò½ð¹àí Çàðèÿ ¸ð ºèìûëûìûçäû ºàëò æiáåðåð åìåñ, àòûë¹àëû ò½ð¹àí ìûñûº ñèÿºòû åêåí. Îíû» ê¼çiíøå ñi»iëiììåí áàñû àðòûº ñ¼éëåñóãå äå æ¾ðåêñiíäiì. Ñîäàí êåéií æà»à¹û á¼ëìåãå ºàéòûï êåëäiê. Íå äå áîëñà øûäàó¹à òóðà êåëåäi. Áàñºà àìàë æîº. Ìåí ½ëäàð¹à áàéûïïåí ºàðàï ¼òòiì. ̸äè äå åñåéiïòi, æèûðìàäàí êåì áåðìåéñi». Æî¹àðû åðíiíäåãi ê¼çãå ê¼ðiíåð-ê¼ðiíáåñ òûðòûº º½ëຠæà¹ûíà ºàðàé òàðòûë¹àí ½çûí æûðûººà àéíàëûïòû. Áà¹àíàëû áåði åñiì øû¹ûï æ¾ðiï áàéºàìà¹àíìûí ¹îé. Ò¾ðiíå ºàðàó¹à æ¾ðåê øûäàìàéäû. Æûðòºûø à» ñèÿºòû. Àë Æàñ½ëàí, ºàï-ºàðà, áàñ áàðìຠñèÿºòû òàïàë, íû¹ûç Æàñ½ëàí ñ½»¹àº áîéëû, ºà¹àçäàé àïïàº, ã¾ëäi» ñàáà¹ûíäàé í¸çiê æàñ¼ñïiðiìãå àéíàëûïòû. Àë Åðêåáàé áîëñà... Îë äà ¼çãåðãåí, áiðຠñèïàòòàó ºèûí. Áiðò¾ðëi ñàáûí ñèÿºòû æûëòûð, ñûð¹àíຠ¸ëäåíå. Òiïòi åøêiìãå, åø í¸ðñåãå ½ºñàìàéäû. Ìåí ºàáà¹ûìäû ò¾éäiì. Ò¾ñiíiêñiç. ̸äèäi» àíàñû þëí¸ð ñ½ëó åêåí. Æóàí á½ðûìûí àëäû¹à ºàðàòûï, ºèñûº ¼ðiïòi. ´»i äå áàëàóñà ºûç ñåêiëäi, ¾ëáiðåï, àëàá½ðòûï ò½ð, æàíàðû ò½íûº, ºàï-ºàðà, ̸äèäi àéíàëñîºòàé áåðåäi. Àë îë ñ½ëûº îòûð. °ëi ¼ç¼çiíå ñåíáåéòiíäåé. Íåìåñå åñiíå ¸ëäåíå ò¾ñå áàñòà¹àí àäàì ñåêiëäi. ²èíàëûñòà. Íàçàðûìäû ºûçìåò ê¼ðñåòiï æ¾ðãåí åêi ºûç¹à àóäàðäûì. Îëàðäû» øåáåðëiãi òà» ºàëó¹à, ºîøåìåòòåï ºîë ñî¹ó¹à ëàéûº åêåí. Ëûï-ëûï,

çûï-çûï. Òiïòi àÿºòàðû æåðãå òèìåéòií ñèÿºòû. ²àëûºòàï ½øûï æ¾ðãåí ò¸ðiçäi... – ̸äè, ñåí ò¾ñiíáåé îòûðñû» ¹îé. Ìåí á½ë æåðãå ºàëàé òàï áîë¹àíûìäû àéòàéûí. Ƹíå êiøêåíå æ¾ðåêòåði»íi» îðíûíà ò¾ñiï, ¼ç-¼çäåði»å êåëóãå ñåï áîëà ìà, – äåäi áiçãå ºàðà¹àí ̸äèäi» ìàìàñû. нºñàò áåðãåíi íåìåñå ºîøòà¹àíû áåëãiñiç Çàºàí áàñûí èçåäi. – ´çi» áiëåñi», åêåóìiç Àëìàòûäà åø àëà»ñûç ¼ìið ñ¾ðiï æàòºàí åäiê ºîé. Ñåí ìåêòåïêå áàðàñû». Àë ìåí áåäåëäi áið ôèðìàäà àóäàðìàøû áîëûï iñòåäiì. ²à¹àíà¹ûìûç ºàðº, ñà¹àíà¹ûìûç ñàðº, áûëàéøà àéòºàíäà óàéûì-ºàé¹ûñûç ¼ìið ñ¾ðiï æàòòûº. ̸äè áàñûí èçåäi. – Ѽéòiï æ¾ðãåíäå ìà¹àí áið äåðò æàáûñòû. Àòû æàìàí àóðó. Ñà¹àí àéòà àëìàäûì. Êiøêåíòàé ¹àíà æ¾ðåãi»äi àóûðòºûì êåëìåäi. Òàë ºàðìàï, áàðëûº ì¾ìêiíäiêòi ñàðï åòiï øûºòûì. Åì ºîíáàäû. ʾí ñàíàï ñåìiï áàðà æàòòûì. Ñåíi àìàëñûç èíòåðíàòºà ¼òêiçäiì. Àºûðû õàëiì íàøàðëàï, ä¸ðiãåðëåð ê¼ìåê áåðå àëìàéìûç äåï àøûº àéòºàí êåçäå, ¸êåìå æåäåëõàò æîëäàäûì. °êåì... Ìåí îíû» æàë¹ûçûìûí ¹îé. Æàë¹ûç ºûçû åäiì äåéìiç áå... Êåíåò îë æàñºàíøàºòàï, Çàºàí¹à ºàðàäû. ̸äèäi» æ¾çiíi» ê¾ðò ¼çãåðiï, ºàíûíû» áàñûíà òåïêåíií ໹àðäûì. Ìåí þëí¸ðäi» á½ë æåðäå íåãå êiðiïòàð ê¾éäå æ¾ðãåíií ò¾ñiíå àëìàé, äàë áîëûï îòûðìûí. Áiðຠêåëåñi ñ¸òòå îë á½ë æ½ìáàºòû ¼çi øåøòi. – Ìûíäà ò¾ê ¾éðåíå àëàð åìåñïií. Ìiíå, æàðòû æûë áîëäû ¹îé. Àð¹û æàºòû» åñåái áîéûíøà åêi æûë... Ñîíûìåí ¸êåì åêåóìiç àóûë¹à êåëäiê. Øûíûìäû àéòñàì, ¼ëiï êåòñåì, ¾ëêåí êiñi ñ¾éåãiìäi àóûë¹à ºàëàé æåòêiçåäi, òiði êåçiìäå ¼çiì æåòiï àëàéûí äåäiì. °êåìäå ¼»-ò¾ñ æîº, ñîë ¾ø ê¾ííi» iøiíäå øûíàøàºòàé áîëûï ñåìiï ºàëäû. Àìàë íå, ºûëàð¹à ºàéðàí æîº. Iø ºàí æûëàéäû. Òiði àäàì òiðøiëiãií iñòåéäi. Áiðຠ¸êåì

ìåíi ¼ç ¾éiìiçãå åìåñ, ê¼ëäi» æà¹àñûíà Êåìïiðäi» ¾éiíå àëûï êåëäi. Ìåí åñiì êiðåñiëi-øû¹àñûëû, åëåñ ºóûï, ñàíäûðàºòàé áàñòà¹àíìûí. °êåìíi» ¾éäåãi øêàôòû» iøiíå êiðiï êåòêåíií äå, àðà¹à áiðàç óàºûò ñàëûï îäàí øûººàíûí äà ê¼ðiï æàòòûì, áiðຠøûí ¼ìiðãå ºàòûñû áàð, ¸ëäåáið äåðåêòi í¸ðñå ñàíàòûíà ºîñºàí æîºïûí. Ñîäàí êåéií øêàôòû» iøiíåí øûººàí ¸êåì ìåíi ê¼òåðiï àëûï, ¸ëãi øêàôºà ºàéòà áåòòåäi. Iøiíå ê¾ìï åòiï åíiï, ê¼çiìäi ºàéòà àøºàíûìäà îñû æåðäå æàòûð åêåíìií. Êiøêåíå ¸ëäåíiï, ¼ç-¼çiìå êåëiï ºàëûïïûí. ʾí ñàíàï åìåñ, ñà¹àò ñàíàï æàçûëäûì äåñåì àðòûº àéòºàíäûº áîëìàñ. ²àçið, ìiíå ¼çäåði»iç ê¼ðiï îòûðñûçäàð, àìàí-åñåíìií. Áiðàº, ̸äè, àëòûíûì, êåøið, ñà¹àí õàáàð áåðå àëìàäûì. Øàðòû ñîëàé áîëäû. Åíäi ñåíi ºàéòûï ê¼ðåìií äåãåí ¾ìiò òå æîº åäi. Áiðຠ²½äàéäû» ê¼çi ò¾çó åêåí, ¼çi»ìåí ºàéòà ºàóûøûï îòûðìûí... – Åãåð æàçûëñà»ûç íåãå ºàéòïàéñûç åíäi?, – äåï ñ½ðàäû Ñàðè òà»äàí¹àí äàóûñïåí. þëí¸ð ê¾éçåëå æûìèäû. – Ìåí àð¹û æàºòû» òàáàëäûðû¹ûíàí àòòàé ñàëûñûìåí ºàéòà àóûðàìûí. Ñåáåái, á½ë æàºòà ìåíi» òà¹äûðûì, ìà»äàéûìäà ñûçû¹ûì æîº. Ìåí á½ë æåðäå åëåñïií. Àë àíà æàºòà, àíà æàºòà ìåíi àæàë ê¾òiï ò½ð... – Àíàøûì, îíäà îñûíäà ºàëà áåð, îðàëìà. ̸äè àíàñûíû» ºîëûíàí ñ¾éäi. Áiç á¸ðiìiç ò¼ìåí ºàðàäûº. Îéûìà ¼çiìíi» àíàì îðàëäû. Îíû» áiðºàëûïòû áèÿçû êåéïi, êiøêåíòàé áàëà ñåêiëäi ñåíãiøòiãi ìåí ໺àóëû¹û. ʼëiê àéäà¹àíäà á½ðûëàòûí áîëñà, øàìûí æà¹óäû ½ìûòûï êåòåòiíi åñiìå ò¾ñiï, êåíåò áîéûìäû ìàçàñûçäûº áèëåäi. Åðíiìäi æûìºûðûï, áàñºà í¸ðñåëåðäi îéëàó¹à òûðûñòûì. Ìûñàëû, ìåí åíäi ñ¼çiìäå ò½ðûï, ĸóãå òèþiì êåðåê. Ìàñºàðà! Àíàì ºàñiðåòòåíຠáið æàéëû áîëàòûí øû¹àð. Íå iñòåäiì? Íåãå ñîë ìåçåòòå àíàìäû îéëàìàäûì. ´êiíiøòåí ¼çåãiì ¼ðòåíiï êåòå æàçäàäû. Åãåð ¼ìiðäå äå êîìïüþòåðäåãiäåé “êåði

îðàëó” äåãåí á½éðûº áîëàòûí áîëñà ¹îé. Îíäà ìåí... Îíäà ìåí... Áiëìåéìií. Åãåð á¸ðií ºàéòà áàñòàó¹à ì¾ìêiíäiê áîëñà, áàñºà òà»äàó æàñàðûì íå¹àéáûë åêåíàó. Êåøið, àíàøûì... – Îñûëàé, áàëàïàíûì... ¶íñiç îòûðûï ºàëäûº. Áàðëû¹û áið ºàðà¹àíäà àºûë¹à ºîíûìäû, ì¾ìêií í¸ðñåëåð ñèÿºòû. Øàðøà¹àíäiêi ìå, ¸ëäå áàñºà áið ñåáåïòåði áàð ìà, ¸éòåóið áàðëû¹ûìûç áið ñàìàðºàó, ìå»iðåó ê¾éãå åíiïïiç. – Îëàé áîëñà, æ¾ði»äåð, Õàí-èåìå áàðûï, ñ¸ëåì áåðiï øû¹û»äàð. μëû ì¸ðòåáåëiì ð½ºñàòûí áåðiï æàòñà, á¾ãiííåí ºàëäûðìàé êåði æiáåðåìií ñåíäåðäi. ²ûçäàð áiçãå äå áið-áið øàïàííàí ¾ëåñòiðäi. Îíû áàðëû¹ûìûç äà ¼ç êèiìiìiçäi» ñûðòûíàí êèiï àëäûº. Ѽéòiï äàëà¹à øû¹ûï, åñiêòi» àëäûíäà ò½ð¹àí ìîíøàºòàé øà¹ûí ¸äåìi ê¾éìåãå îòûðäûº. Áàðëû¹ûìûç æàïàòàð¹àìàé ñûðòºà ê¼ç òàñòàäûº. – Ìû» áið ò¾íäåãiäåé, – äåï ê¾áiðëåäi Ñàðè. Øûíûìåí äå òóðà Øû¹ûñ åðòåãiëåðiíäå ñóðåòòåëåòií ºàëà ñåêiëäi. Áið ºûçû¹û Ò¾ðêiñòàíäà¹û ê¼íå ìàçàðëàðäû» äà åëåñi áàð. Áàðëû¹û ñîíøàëûºòû òàíûñ ¸ði ñîíøàëûºòû ñóûº ¸ði á¼òåí. Òàíûñòû¹û – ºàéäà ê¼ç òàñòàñà» äà ºàçàºòû» ½ëòòûº ð¸ìiçäåðiíå æàíàðû» ñ¾ðiíåäi. Îðûíäàëó øåáåðëiãiíå êåëãåíäå á½íû» áàðëû¹ûíû» ¹ûëûìû äàìû¹àí, æî¹àðû ñàíàëû ºî¹àìíû» ¹àíà òóäûðà àëàòûí òóûíäûëàðû åêåíií ½¹àñû». Áið áàéºà¹àíûì åðêåêòåð äå, ¸éåëäåð äå ò¾ãåë êå», áåëiíäå áåëáåói áàð øàïàí êèåäi åêåí. Áiðຠåðêåêòåðäi» øàïàíûíû» ìàòàñû ºàëû»äàó æ¸íå îþ¼ðíåêòåði äå ñ¸ë ºîþëàó, ºûëûøòû» æ¾çi ñåêiëäi òûì êiëò, øàëò êåñòåëåíãåí. Àë ¸éåëäåðäi» øàïàíû... Æå»ië, ë¾ïiëäåãåí ìàòàäàí ºûçûëäû» ìû» àëóàí ðå»ií îéíàòûï, àñûë òàñòàðìåí, ò¾ðëi-ò¾ñòi æiáåê æiïòåðìåí àéøûºòàë¹àí. Ñîíûìåí áiðãå ¸ñiðå êåòó, òàë¹àìñûçäûººà ½ðûíó äåãåí àòûìåí æîº. Á½òòàðûíäà¹û øàëáàðëàðû äà ñîëàé, àÿº êèiìäåði äå. Îðòà ¹àñûðäà¹û ºàçàºòû»

½ëòòûº êèiìi áîëàøàºòû», ¸ëäåáið îòûçûíøû ¹àñûðäû» îçûº îéûìåí àñòàñûï, áið á¼ëåêøå ¼íåð òóäûð¹àí ò¸ðiçäi ¸ñåð áåðåäi. Ìåí äå îñûíäàé øàïàííû» ¾øò¼ðòåóií àë¹ûì êåëiï êåòòi. Àäàìäàðäû» áàðëû¹û êåðåìåò ½ñòàìäû, áèÿçû, ê¼øåíi» áàñûíàí àÿ¹ûíà äåéií ¸ëäåáið áåêçàäàëûº, ñûïàéûëûº åñiï ò½ð. Ìåí Çàºàííàí: – Á½ë êiñiëåðäi» áàðëû¹û ºàçàºòàð ìà, – äåï ñ½ðàäûì. Îë æûìèäû. – Æåðäi» á½ë á¼ëiãiíäå òåê ºàçàºòàð ò½ðàäû. – Áàñºà ½ëò ¼êiëäåði ºàéäà? Á½íäà äà áiçäåãiäåé à¹ûëøûíäàð, ôðàíöóçäàð, àìåðèêàëûºòàð áàð ìà?,– äåäi Æàñ½ëàí. Îë îéëàíûï ºàëäû. – Æåð áåòiíäå, ì½íäà¹û ìà¹ûíàäà¹û Æåðäå îí ìû»íàí àñà ½ëò áàð. Ìåí øûíûìäû àéòñàì, áàðëû¹ûí ò¾ãåë àòûí àòàï, ò¾ñií ò¾ñòåï áiëìåéìií. Ôðàíöóçäàð äåãåíäi åñòiãåí ñèÿºòûìûí. Á½ë æåðäå ¸ð ½ëò ¼ç º½íäûëûºòàðûí äàìûòàäû, ¼çäåðií çåðòòåóìåí àéíàëûñàäû. Áið-áiðiíå á¼ãåò æàñàìàé, îºøàó ¼ìið ñ¾ðåäi. – Ñîíäà ìûíà àäàìäàðäû» áàðëû¹û ºàçຠºîé. – ȸ, áàðëû¹û ºàçàº. Îë æûìèäû. – Á½íäàé áiðiíåí êåéií áiði òiçáåêòåëiï êåëåòií ¸ëåìäåð ñàíñûç ê¼ï. Ñåíäåðäi» ¸ëåìäåði»ìåí áiçäi» ¸ëåìíi» àðàñûíäà ¼òêåë áàð. Êåéáiði òóðàëû òiïòi áiçäi» ¼çiìiç õàáàðñûçáûç. Áiç îñûíäàé ò¼ðò ¸ëåììåí ¹àíà æàºñû áàéëàíûñòàìûç. Îë æåðäåãi ºàçàºòàðäû» ¼ìiðií çåðòòåï, æåòiñòiêòåðií àëûï, ºàòåëiêòåðií ºàéòàëàìàó¹à òûðûñàìûç. – ²àçà¹û æîº ¸ëåì äå áîëàäû ìà? – ȸ, ¸ðèíå, êåé ¸ëåìäå ºàçຠáîë¹àí, áiðຠ¸ëäåáið ñåáåïòåðìåí ½ëò ðåòiíäå ì¾ëäå æîéûëûï êåòêåí. Êåé ¸ëåìäå ºàçຠõàëºû ì¾ëäå ºàëûïòàñïà¹àí, º½ðûëìà¹àí. Òàðèõ äàìó áàðûñûíäà áàñºàøà áà¹ûò àëûï êåòêåí.

Àòàóû áàñºà, áiðຠáiçãå ò½ðìûñû ìåí ñàëòû ½ºñàñ ½ëòòàðäû» äà áîëóû ì¾ìêií. ²ûñºàñû, ì¾ìêií åìåñ í¸ðñå æîº. – Àë áiçäi» ¸ëåì øå? Áiçäi» ¸ëåì òóðàëû íå àéòàñûç? Ñàðèäû» ñàóàëû ¸ðºàéñûìûçäû» ê¼êåéiìiçäå ò½ð¹àí åäi, áàðëû¹ûìûç Çàºàííû» áåòiíå ºàðàäûº. Îë îéëàíûï ºàëäû. – Ñåíäåðäåí ¾éðåíåòií í¸ðñå ¼òå ê¼ï. – Ìûñàëû, íå? Îë æûìèäû. – Á¸ëêiì, óàºûò ¼òå, ñàëûñòûðà êåëå ¼çäåði» äå ò¾ñiíå æàòàðñû»äàð. Ìåí ºàçið îíû» á¸ðií àéòûï á¸ðiáið ¾ëãåðìåéìií. – Àë áiçäå øå? Ñiçäåð òóðàëû íåãå àºïàðàò æîº? Íåãå åøêiì áiëìåéäi? – Óàºûò ¸ëi êåëãåí æîº. °ëåìäåð òóðàëû àºïàðàò ê¼ïøiëiê ºàóûì¹à àðíàëìà¹àí. Ñàóñàºïåí ñàíàðëûº ñåíiìäi àäàìäàð ¹àíà áiëåäi... Îëàðäû» ¼çäåði àíäàñàíäà æàëò áåðiï, æåêå ïàéäàñûí îéëàï, ò¾ðëi ºèò½ðºû iñòåðãå áàðûï æàòàäû. Àäàì¹à í¸ïñiíi òûþ ºèûí ¹îé. – Ìåíi» àòàì øå?, – äåï ñ½ðàäû Ñàðè. – Îîîî, ñåíi» àòà» ¾ëêåí àäàì. Ñåíäåðäi» àóûëìåí ìûíà ¹àñûðäû ºîñûï åñåïòåãåíäå àëòû ¹àñûð áàéëàíûñòàìûç. Îë àóûëäû» áàðëûº ºàðèÿñû – ê¼ëäi» øûðàºøûëàðû ¹îé. ´òêåëäi, åñiêòi ê¾çåòåäi. Íà¹ûç ºà¿àðìàíäàð. – Àë ìåíi» ¸æåì øå?, – äåï ¾ìiòòåíå ñ½ðàäû Æàñ½ëàí. – °ðèíå, ñåíi» ¸æå» äå – øûðàºøû. Æàñ½ëàí ê¼ðäi»äåð ìå äåãåíäåé áiçãå ìàñàòòàíûï ºàðàäû. – Îëàð åñiêòi êiìíåí ê¾çåòåäi? – Ïè¹ûëû æàìàí àäàìäàð áàð. Îëàð áàñ ïàéäàëàðûí îéëàï, îðíû òîëìàñ ¼êiíiøòi æà¹äàé òóäûðóû ì¾ìêií. Íèåòi ò¾çó áiðຠ¼ç ¸ëåìiíå ñûÿ àëìà¹àí æàíäàð áàð. Îëàð ¼ç ¼ìiðëåðiíåí áàÿí òàïïàé, îðûí àóûñòûðó¹à,

ê¼øóãå, êåòóãå àñûº áîëûï ò½ðàäû. °ðèíå, áið ºàðà¹àíäà å» ¾ëêåí ì¾ìêiíäiê – áàñºà ¸ëåìäå áຠñûíàó áîëûï ê¼ðiíåäi. Àéûºïàñ äåðòêå øàëäûººàíäàð øå? Îëàð ìûíà æàººà ¼òêåííåí êåéií àóðóëàðûíàí º½ëàí-òàçà àéû¹àòûíäàðûí áiëñå, æà¹äàé ºàëàé áîëàäû? Áiç þëí¸ðäû Ѿéiíäiê ºàðèÿíû» ¾ëêåí ¼òiíiøiìåí ºàáûëäàäûº. Á½ë îñû àëòû ¹àñûðäà îðûí àë¹àí àë¹àøºû æ¸íå ñû æàéò. – Ò¾ñiíáåäiì, – äåäi ̸äè,-íåãå àäàìäàð ºàëàóûíøà àðû-áåði ¼òå àëìàéäû? Íåãå? – Áîëìàéäû, ̸äè, ñåí íå àéòûï ò½ðñû», – äåäi þëí¸ð øîøûíûï, – ä¾íèåäåãi òåïå-òå»äiê á½çûëàäû, òiïòi áiçäi» ¸ëåìäåðäi» òiçáåêòåí øû¹ûï, ì¾ëäå æîéûëûï êåòói ì¾ìêií. ιàí æîë áåðóãå áîëìàéäû. – ȸ, þëí¸ð ä½ðûñ àéòàäû. Ñîíäûºòàí àð¹û áåòòåãi øûðàºøûëàð ¾ëêåí æ½ìûñ àòºàðûï îòûð. Ìåí ¼ç º½ëà¹ûìà ¼çiì ñåíáåäiì. Æàñ½ëàí äà òà» ºàë¹àí äàóûñïåí: – Àë Êåìïið øå?, – äåï ñ½ðàäû, – îë äà øûðàºøû ìà? Ñiçäi» ¸»ãiìå»içãå ñåíñåê, Êåìïiðäi» áàñ øûðàºøû áîëóû êåðåê ºîé îíäà. – Êåìïið? À, è¸, êåìïið... Æîº, îë øûðàºøû åìåñ, Êåìïiðäi» òàðèõû á¼ëåê. Îë ìåíi» º½çûðûìäà¹û ¸»ãiìå åìåñ. Îñû ñ¸òòi ê¾òiï êåëå æàòºàíäàé ê¾éìå êiëò òîºòàäû. Áiç äàëà¹à øûººàíäà ¾ëêåí êåðåìåò ñàðàéäû» àëäûíäà ò½ð¹àí åäiê. Áàñïàëäà¹û ຠì¸ðì¸ðäàí ñî¹ûë¹àí å»ñåëi ¹èìàðàòòû» åñiãi ñîíàó ê¼ç ½øûíäà¹û áèiêòå. Áàñïàëäàºòû» æà¹àëàóû àëòûí ñåêiëäi ñàðû ìåòàëëìåí ê¼ìêåðiëiïòi. Æàºûíûðຠêåëiï ºàðàï, îíû» øûíûìåí äå àëòûí åêåíií ½ºòûì. Áiç å»ñåëi, àëòûíìåí ºàïòàë¹àí åñiêêå êåëiï æåòêåíäå, Çàºàí ìåí þëí¸ð “¸ði ºàðàé áiç áàðìàéìûç, ¼çäåði» æ¾ðåñi»äåð” äåï ºàëûï ºîéäû. Ñàðàéäû» iøiíå áåñåóìiç ¹àíà åíäiê.

ÒÀÏÑÛÐÌÀ Áið òà» ºàëàðëû¹û – ñàðàéäû» iøi ñûðòû ñåêiëäi àéøûºòû, ñàëòàíàòòû åìåñ åêåí. Òàáàëäûðû¹ûíàí àòòàé ñàëûñûìåí, êå»ñå ò¸ðiçäi æ½ïûíû, æèíàºû, ºî»ûðºàé ¹àíà á¼ëìåãå åíäiê. Reception ê¼ðiíäi, áiç ñîíäà îòûð¹àí åðòåãiäåãi õàíøàéûìäàé ñ½ëó ºûçäû» àëäûíà êåëäiê. – Àìàíñûçäàð ìà? Ñàðàé¹à õîø êåëäi»içäåð? – Ѹëåìåòñiç áå, áiçãå Õàí êåðåê åäi. – Àëäûìåí êåëãåí øàðóàëàðû»ûçäû àéòû»ûçäàð. – Áiçäi Çàºàí æiáåðäi. Áîéæåòêåííi» æàíàðû æàðº åòå ºàëûï, áåñåóìiçäi æûëäàì øîëûï ¼òòi. – ²àçið. Îë àëäûíäà æàòºàí ìèêðîôîí ò¸ðiçäi àïïຠº½ðàëäû åðíiíå òàºàï: – Õàí Èåìå Çàºàííàí êiñiëåð êåëiï ò½ð. Æàëïû çà»íû» 41-áàáû, 9-òàðìà¹û áîéûíøà ¼òêiçói»içäi ñ½ðàéìûí, – äåäi. Ñîäàí êåéií áiçãå æ¾çií á½ðûï: – Õàí Èåì ºàçið °äiëåò á¼ëìåñiíäå, Ñiçäåð ñîíäà áàðûï ê¾òå ò½ðàñûçäàð, ìûíà êiñi ñiçäåðãå æîë ê¼ðñåòåäi, – äåäi. Áiç îë í½ñºà¹àí æ຺à, àðòºû æà¹ûìûç¹à á½ðûëûï, òàë øûáûºòàé á½ðàë¹àí òà¹û áið áîéæåòêåíäi ê¼ðäiê. – ²ûç Æiáåêòi» í¼êåð ºûçäàðû ñåêiëäi, – äåï ñûáûðëàäû Ñàðè ìà¹àí. Øûíûìäû àéòñàì “²ûç Æiáåêòi” îºûìà¹àí åêåíìií. Ñîíäûºòàí îíû» òå»åóií áà¹àëàé àëìàäûì. μçûí ñîíàð á½ðûëûñ-ºàëòàðûñû ìîë ä¸ëiçäåí êåéií ëèôòiãå ìiíiï, æî¹àðû ê¼òåðiëäiê, ñîäàí êåéií òà¹û á½ðàëà»äà¹àí ä¸ëiç. Àºûðû áið á¼ëìåíi» àëäûíà êåëiï òîºòàï, áîéæåòêåí áiçãå içåòïåí åñiê àøûï, iøêå êiðãiçiï æiáåðäi. Îë àïïຠì¸ðì¸ðìåí áåçåíäiðiëãåí êå» á¼ëìå åêåí, æî¹àð¹û æàºòà¹û ìiíáåäå ¾ø àäàì îòûð. ʼðåðìåíäåðãå àðíàë¹àí îðûíäà àëòûí æàëàòûë¹àí

æiïïåí í¸çiê ¸øåêåéëåíãåí ê¾ìiñ ò¾ñòi øàïàí êèãåí áiðíåøå åð êiñi ¹àíà òiçiëiïòi, áiç ñîëàðäû» ºàñûíäà¹û áîñ îðûíäûºòàð¹à îðíàëàñûï àëäûº. Áiçãå åøêiì íàçàð àóäàð¹àí æîº. Ìiíáåäå ¾ø åð àäàì îòûð åêåí. Îðòàñûíäà¹û ñóäüÿ áîëàð, áàñû æàëòûð, òàç, òåê º½ëຠò½ñû ìåí æåëêåñiíäå ñèðåê øàø ºàëûïòû æ¸íå îíû àë¹ûçáàé ¼ñiðiï æ¾ðãåí ñû»àéëû. Êåði òàðàï, îðòàñûíäà¹û òàç æåðäi æàáàì äåéäi ìå åêåí. Îíû» åêi æà¹ûíäà ê¼ìåêøiëåði áîëàð, ñûìáàòòû æ¸íå êåðåìåò ê¼ðêåì åêi æàñ æiãiò îòûð. ¶øåói äå ¼òå îéëû êåéiïïåí á¼ëìåíi» îðòàñûíäà ò½ð¹àí àäàì¹à ºàðàï ºàëûïòû. Îë êiñi ¼çiíi» ¾ñòiíäåãi êèiìiìåí åðåêøåëåíiï ò½ð. ¶íäiëåðäi» ½ëòòûº êèiìií êèiï àëûïòû. Àïïຠºàðäàé åø ¸øåêåéñiç äàìáàë ìåí ½çûí, òiçåäåí àñàòûí æåéäå. Á½ë æåðäåãi áàñºà õàëûºòàí åðåêøåëiãi îþ-¼ðíåêñiç, ¸øåêåéñiç. Ìà¹àí, ìûñàëû, ºàòòû ½íàäû. ²àðàòîðû ¼»ií àøûï, åðåêøå ñ¸íäi ñûðáàçäûº áåðiï ò½ð. Áið ºûçû¹û – ñîò îñû êèiì ò¼»iðåãiíäå ¼òiï æàòûð åêåí. – Ñîíûìåí, – äåäi îðòàäà¹û òàç ºàæû¹àí ¾íìåí,– ñåí ºàçàºòû» ½ëòòûº êèiìií êèþäåí áàñ òàðòàñû» ¹îé. – Áàñ òàðòàìûí. °ëãi êiñi àñà ò¸êàïïàð æàóàï áåðåäi. Åãåð æàóàïºà òàðòûëûï ò½ðìàñà, õàí îñû åêåí äåï îéëàï ºàëó¹à áîëàäû. – Áàñ òàðòàñû»... Îíäà ¾êiìäi îºèìûç. – κû»ûç. Îë ìiç áà¹àð åìåñ. Òiïòi “îºû»ûç” äåãåíiíi» ¼çiíäå ¸ëäåáið àñòàðëû ìûñºûë æàòºàí ò¸ðiçäi. Ìåí iøòåé á½ë êiñiíi» ¼æåòòiãiíå ò¸íòi áîëäûì. – Àòà-áàáàäàí ìèðàñ áîëûï êåëãåí ºàçàºòû» ½ëòòûº êèiìií êèþäåí áàñ òàðòûï, õàëûº àðàñûíà iðiòêi ñàë¹àíû ¾øií, ¼çiíi» ìåíìåíäiãi ìåí òàë¹àìñûçäû¹ûíû» í¸òèæåñi, ¼çi îéäàí øû¹àðûï, òiãiï àë¹àí êèiìêåøåêòåðií íàñèõàòòàï ºî¹àìíû» ò½òàñòû¹ûí á½çûï, êåñiðëi îé òàðàòºàíû ¾øií Æà»ûëñûí Àéáàð½ëû ²àéòà ¼»äåóäåí ¼òêiçiëñií!

Êåíåò ñóäüÿíû» åêi æà¹ûíäà îòûð¹àí æiãiòòåð îðûíäàðûíàí ò½ðûï, ¸ëãi áåéáàºòû àëûï êåòòi. Ñîëຠåêåí çàëäà îòûð¹àí àäàìäàð äà åñiêòåí øû¹ûï ëåçäå ê¼çäåí ¹àéûï áîëäû. Çàëäà òåê áiç áåñåóìiç æ¸íå ñóäüÿ ºàëäû. Îë îðíûíàí ò½ðûï æàòûï, áiçãå: – Çàºàííàí êåëãåí áàëàëàð ñåíäåðñi»äåð ìå?, – äåï ñ½ðàäû. – ȸ, áiç, – äåï æàóàï ºàòòû ̸äè, – áiçãå Õàí êåðåê åäi. – Õàí – ìåíìií. Áiç òië-àóûçäàí àéûðûëûï î¹àí ºàðàï ºàòòûº òà ºàëäûº. Îë åø í¸ðñåãå ì¸í áåðåð åìåñ, ¾ñòåëäåãi ºà¹àçäàðûí æèíàñòûðûï, ìiíáåäåí ò¾ñiï áiçãå æàºûíäàäû. Òû¹ûðøûºòàé, äîìàëàí¹àí, êiøêåíå ¹àíà êiñi åêåí. – ƾði»äåð, ìåíi» á¼ëìåìå áàðàéûº, ¸äiëåò á¼ëìåñií ½íàòïàéìûí, – äåäi îë òûæûðûíûï. Áiç îíû» ñî»ûíàí åðäiê. Ê¼ï ½çàìàé îþ-¼ðíåêòåðìåí ê¼ìêåðiëãåí ¾ëêåí à¹àø åñiêêå êiðäiê. Îíû» á¼ëìåñi øûí ì¸íiíäå íà¹ûç Õàí îòûðàòûí æåð åêåí. Êå», æàðûº, å»ñåëi á¼ëìå ò¾ãåë à¹àøòàí æàñàºòàëûïòû. Êiðãåí ìåçåòòå ¾éå»êiíi», ñàìûðñûííû», øûðøàíû» èiñi ໺èäû, áåéíåáið îðìàí¹à åíãåíäåé áîëàäû åêåíñi». ʾðò øàðøà¹àíûìäû ñåçäiì. Áið æåðãå òiçå á¾ãiï îòûðñàì áîëäû, ½éûºòàï êåòåòií ò¸ðiçäiìií Àðîìàòåðàïèÿ äåãåí îñû áîëàð. Îë òຠò¸ðiçäi æàáäûºòàë¹àí ¾ëêåí à¹àø îðûíäûººà áàðûï îòûðäû. Áiç ò¼ìåíäå ò½ð¹àí ¸äåìi à¹àø îðûíäûºòàð¹à æàé¹àñòûº. Æàí¹à ñîíäàé æàéëû åêåí. Õàííû» ¼çi äå õàí¹à ½ºñàìàéäû, áið æàºûí à¹àéûíû», íà¹àøû» ò¸ðiçäi æûëû½øûðàéäû. – Æà»à¹û êiñiíi ºàéòà ¼»äåóãå æiáåðäi»içäåð ìå?, – äåï ñ½ðàäû Æàñ½ëàí êåíåò. – ȸ, – äåäi õàí áiçãå ñûíàé ºàðà¹àíäàé áîëûï. – Îë íå? ²àéòà ¼»äåó äåãåí íå? – ²àéòà ¼»äåó äåãåí... îíûìåí ê¸ñiáè ìàìàíäàð æ½ìûñ æàñàéäû. Ñàíàñû, îñû ñ¸òêå äåéiíãi áàðëûº

æàäû ìåí ä¾íèåòàíûìû ò¾ãåë ¼øiðiëiï, êiðïiø ºàëà¹àíäàé, ¾ëêåí ìàõàááàòïåí æà»àäàí ºàëàíàäû. Ñîë êåçäå îë ¼çiíi» áàðëûº ñàíäûðຠîéëàðûíàí àðûëûï, ì¾ëäå æà»à àäàì áîëûï øû¹àäû. °ðèíå, îòáàñû, ê¸ñiái òóðàëû äåðåêòåð ºàéòàäàí º½éûëàäû. Àë îíû» ºàçiðãi á¾ëiêòi ñàíàñûí òóäûð¹àí á¾êië îéïàéûìäàðû º½ðòûëàäû. – Á½ë ¸äiñ øûíûìåí î» í¸òèæå áåðå ìå?, – äåï ñ½ðàäû Åðêåáàé æåðäåí æåòi ºîÿí òàïºàíäàé áîëûï. Ìåí îíû» íåìåíåãå ºóàíûï îòûð¹àíûí ò¾ñiíáåé òà»äàíûï ºàëäûì. Õàí “¸ðèíå, òåê î» í¸òèæå áåðåäi, íå äåãåí îðûíñûç ñ½ðດ äåãåíäåé áîëûï åêi ºîëûí æàéûï, æûëìèäû. – Á½íû» áàðëû¹û íå ¾øií? Îë êiñiíi» ê¼ïøiëiêòåí á¼ëåêøå, áàñºàøà êèiíãiñi ¹àíà êåëäi ¹îé. Á½ë ºûëìûñ åìåñ ºîé. °ðêiì ºàëàé êèiíåì äåñå äå ¼çi áiëìåé ìå. – ȸ, ñåíäåðäå ñîëàé. Àë, áiçäå îíäàé åðiê æîº. “°ði åëäi» çà»û áàñºà” äåóøi ìå åäi. Ñåíäåðäå á½íäàé ìàºàë áàð ìà? – ȸ, áàð, – äåäi Ñàðè. – Ñîíäûºòàí, ð½ºñàò åòñå»äåð áiç á½ë æ¼íiíäå ïiêiðòàëàñ ½éûìäàñòûðìàé-ຠºîÿéûº. Ñîíûìåí, Çàºàí ñåíäåðäi êåði ºàéòàðó¹à ð½ºñàò ñ½ðàéäû ìà? – ȸ... – Ìåí, ¸ðèíå, ð½ºñàòûìäû áåðåìií. Ñåíäåðäi á½ë æåðäå ½ñòàï ºàë¹àííàí ìà¹àí ê¼ê òèûí ïàéäà æîº. Ìûíà øàºøàäàé-øàºøàäàé êiøêåíòàé áàñòàðû»äà ºàíäàé á¾ëiêòi», ºàíäàé êåñið îéëàðäû» æàòºàíûí êiì áiëñií... ´çiìíi» õàëºûìäû æ¼íäåï àëñàì äà áîëàäû, áàñºà ¸ëåìíi» àäàìäàðû åäi åíäi æåòïåãåíi... Áiðàº! Áiðຠìåíi» áið á½éûìòàéûì áàð, îíû ¼òiíiø äåéìiç áå... òiïòi øàðò äåóãå äå áîëàð. Ñåíäåðãå áið òàïñûðìàì áàð. Áiç ºîç¹àëàºòàï, ò¾çåëiï îòûðäûº. – Ìåí ì½íäà ì¾ëäå æàë¹ûçáûí. Æàóëàðûì ê¼ï. Àë, ìåí æàë¹ûçáûí. Áiðຠáið çàìàíäà ìåíi» äå

ì½ðàãåðiì, ½ëûì áîë¹àí. Æàë¹ûç ½ëûì... ¶ëêåí ìàõàááàòïåí, ñ¾éiñïåíøiëiêïåí ºîñûë¹àí æàðûì áàð åäi... Îñû ñàðàéäû» õàíøàéûìû. Îëàð áàð êåçäå ìûíà æåð Õàí ñàðàéûíà ½ºñàéòûí, ºàíäàé êåðåìåò ñàëòàíàòòû îðûí åäi. Åíäi ¼çäåði» ê¼ðiï îòûðñû»äàð áàíê ¹èìàðàòûíà, êå»ñåãå àéíàëûï êåòòi. Æàñûì áîëñà êåëiï ºàëäû, – äåï îë áàñûí ñèïàï ¼òòi. Áiç ê¼çiìiçäi ò¼ìåí ñàëäûº. Íåãå åêåíi, ìåíi» ê¾ëêiì êåëiï êåòòi. – Îñû¹àí áàéëàíûñòû ìà¹àí ñåíäåðäi» ê¼ìåêòåði» êåðåê. – ²àíäàé ê¼ìåê?, – äåï ñ½ðàäû ̸äè. Îë äà õàíäû àÿï îòûð¹àí àäàì¹à ½ºñàìàéäû. Äàóûñû äà æ½ëûï àë¹àíäàé, ä¼ðåêi øûºòû. – Ìà¹àí ½ëûì ìåí ¸éåëiìäi êåði ºàéòàðó¹à ê¼ìåêòåñi»äåð. – ²àëàéøà?, – äåäi ̸äè ºàáà¹ûí ò¾éiï. Ìà¹àí õàí íåãå åêåíi ̸äèäåí ºàéìû¹àòûí ñåêiëäi áîëûï ê¼ðiíäi. – Ñåíäåðäi» á½ë ¸ëåìäå òà¹äûðëàðû» æîº. ²àðà ìîëäà ñåíäåðãå ò¾ê iñòåé àëìàéäû. Ìà¹àí ê¼ìåêòåñå àëàòûí æàë¹ûç òiðøiëiê èåñi áîëàòûí áîëñà, îë ñåíäåðñi»äåð. Îñû óàºûòòû» iøiíäå, áiëåñi»äåð ìå ºàíøà óàºûòòû» ¼òêåíií, ñåíäåðäi» ¼ëøåììåí àëòû æ¾ç æûë! Îñû óàºûòòû» iøiíäå ìåí ²àðà ìîëäà¹à ñàíñûç ºîë ¸ñêåð, ¼çiìiç ¼ñiðiï, ¾éðåòêåí íåøå ò¾ðëi ñèºûðøûëàðäû æiáåðäiì. Åøºàéñûñû æå»å àëìàäû, àëà àëìàäû... Òîç-òîçäàðû øû¹ûï ºàéòûï êåëåäi. Íåøå ìû» àäàì iç-ò¾çñiç æî¹àëûï êåòòi ñîäàí áåði. Ñåíäåð, ñåíäåð ¹àíà ê¼ìåêòåñå àëàñû»äàð ìà¹àí... – ²àðà ìîëäà äåãåí êiì?, – äåãåí Ñàðèäû» æi»iøêå ¾íi ìåíi øûðò ½éºûìíàí îÿòûï æiáåðãåíäåé áîëäû. – ²àðà ìîëäà äåãåí îñû ¸ëåìíi» ä½øïàíû, ºàñ æàóû. Ñåêñåí òî¹ûç ìû» ¹àëàì¹à ¼òå àëàòûí ñèºûðû áàð. Îíû æå»ó ì¾ìêií åìåñ. Àäàìäàðäû» ñàíàñûí óëàï, áàðëûº ¹àëàìäû ¼çi áèëåãiñi êåëåäi. Ñîíäûºòàí äà îë ìåíi ì½ðàãåðiìíåí àéûðûï îòûð. Îë íà¹ûç

ºàíûïåçåð, æàóûç, î»áà¹àí. Áiðàº, æà»à àéòòûì ¹îé, ì½íäà ñåíäåðäi» òà¹äûðëàðû» æîº. ̸äè, ñåíi» àíà»íû» äà òà¹äûðû æîº á½ë æåðäå. Îë ìåíi» ð½ºñàòûììåí îñûíäà ºàëûï, æàíûí ñàºòàï îòûð. ̸äè “ðàõìåò” äåãåíäåé áîëûï ê¼çií æ½ìûï, áàñûí èçåäi. – Åíäi ìà¹àí ñåíäåðäi» ê¼ìåêòåði» êåðåê áîëûï ò½ð. Áàðàñû»äàð ìà? Áiç áið-áiðiìiçãå ºàðàäûº. Áàñºà àìàë æîº ñèÿºòû. – ²àðà ìîëäàíû ºàéäàí òàáàìûç? – Îíû» ê¼ëäi» æà¹àñûíäà, ¾éøiãi áàð. Ñîë æåðäå æàòàäû ê¼áiíåñå ¼çiíi» ¿àðàì îéëàðûí æ¾çåãå àñûðàòûí àéëà-àìàëäàðäû îéëàñòûðûï. Ñåíäåðäi» àóûëäàðû»äà¹û ê¼ë îñû áiçäåãi ê¼ëäi» ïiøiíi ìåí ºà¹èäàñû áîéûíøà æàñàë¹àí. – Áiçäi» ê¼ë ìå? – ȸ, Õàíçàäà ìåí Õàíøàéûì ñåíäåðäi» ¸ëåìãå ¼òêåííåí êåéií, îëàð¹à åñiêòi ìå»çåéòií áåëãi, áà¹äàð áîëñûí äåï áiçäi» ñèºûðøûëàð ñåíäåð æàºòàí äà ä¸ë ñîíäàé ê¼ë æàñàï øûºòû. Îëàð êåëiï, ñîë ê¼ëäi» ò¾áií ìåêåí åòå áàñòàäû. Ñîäàí áåði ºàíøàìà ¹àñûð ¼òòi... – Áiðຠîë ¾éäå Êåìïið ìåí ĸó ¹àíà ò½ðàäû ¹îé? – ȸ, åíäi ñåíäåðøå Êåìïið ìåí ĸó, áiçäi»øå Õàíçàäà ìåí Õàíøàéûì. Ìåí ñ¾éåãi ºóðàï, ºàóñàï ò½ð¹àí êåìïiðäi, åñiíåí àéûðûëûï, ìåøêåé æàëìàóûç¹à àéíàë¹àí ĸóäi åëåñòåòòiì. Äåíåì ò¾ðøiêòi. Ñîíäà îëàðäû» Õàíøàéûì ìåí Õàíçàäà áîë¹àíû ìà? Áiçäi» íå îéëàï îòûð¹àíûìûçäû ò¾ñiíãåíäåé áîëûï õàí àùû æûìèäû: – Ñåíäåð çàòòû» òåê ñûðòûí ¹àíà ê¼ðåñi»äåð. Òîëûº ºàìòó¹à ºàáiëåò-ºàðûìäàðû» æåòñå äå, ñåçáåéñi»äåð, áåéøàðà ò¾éñiêòi ìåøåëãå àéíàëäûð¹àíñû»äàð. ²àðàíû» àðàñûíàí õàíäû, æûí-ïåðiíi» àðàñûíàí ì½ñûëìàíäû àæûðàòóäàí ºàë¹àíñû»äàð. Áiðàº, ñåíäåðäi» ºàáûëäàó ò¾éñiêòåði» á½çûëäû åêåí äåï, àºèºàò ¼çãåðìåéäi. ȸ,

Êåìïið ìåí Ä¸ó – Õàíçàäà ìåí Õàíøàéûì. Îëàðäû ñåíäåðäi» ¸ëåìãå ¼òêiçiï æiáåðãåííåí êåéií ²àðà ìîëäà åêi àðàäà¹û åñiêòi ä½¹àëàï òàñòàäû. Îëàð áåði ¼òå àëìàéäû. Àð¹û æàºòà ò½òºûíäà îòûð. Áiðຠñåíäåð, ñåíäåð îëàðäû àçàò åòåñi»äåð! – Îë åñiêòåí áiç ¼òòiê ºîé!, – äåäi åíäi Æàñ½ëàí æåðäåí æåòi ºîÿí òàïºàíäàé. – ȸ, ñåíäåð ¼òòi»äåð. Èòòi» èòàºàéûíà äåéií àðûáåði ¼òiï æàòûð. Àë ÎËÀÐ ¼òå àëìàéäû. Íå äåãåí æåòåñiç áàëàëàð åäi»äåð!, – äåï àéºàéëàï æiáåðäi õàí. Ñîäàí êåéií êåíåò ̸äèãå ºàðàï, äàóûñûí æ½ìñàðòûï, æ¾çií æûëûòûï ñ¼éëåé áàñòàäû: – ²àðà ìîëäàíû» ä½¹à êiòàáû áàð. Ñîë êiòàïòû îºèòûí àäàì òàáûëñà, îºûï øû¹ó¹à ºàáiëåòòi àäàì òàáûëñà, åêi ¸ëåìíi» àðàñûíäà¹û æiê æî¹àëûï, åñiê àéºàðà àøûëàäû. Ñîë êiòàïòû òàóûï àëû»äàð. Ñîíäà áàðëû¹û îðíûíà êåëåäi. Áàðû»äàð! Áiç îðíûìûçäàí ê¼òåðiëäiê. Õàí øàðøà¹àí êåéiïïåí “êåòi»äåð, êåòi»äåð” äåãåíäåé ºîëûí ñiëòåäi. Áiç à»òàðûë¹àí ê¾éi îðíûìûçäàí ò½ðûï øû¹àð åñiêêå áåòòåäiê. ĸëiçäå áiçäi õîð ºûçûíäàé àðó ê¾òiï ò½ð åêåí. Àëäûìûç¹à ò¾ñiï, àñà ¾ëêåí º½ðìåòïåí èøàðà æàñàé îòûðûï, ñàðàéäû» øû¹àð åñiãiíå æåòêiçäi. Ò¾ñ ê¼ðãåíäåé à»-òà» áîï äàëà¹à øûººàí áiçäi Çàºàí ìåí þëí¸ð ê¾òiï ò½ð åêåí. þëí¸ðäû» æàíàðû ñóëàíûï ºàëûïòû. Çàºàí àøóëû. Áiç òiïòi àóçûìûçäû àøûï ¾ëãåðãåí æîºïûç: – Áiëåìií, áiëåìií, – äåäi îë, – ºàçið ê¼ëäi» æà¹àñûíà àïàðûï òàñòàéìûç. Áàñºà àìàë æîº. °éòïåñå îë ñåíäåðãå îðàëó¹à ð½ºñàò áåðìåéäi. Ñåíäåëiï îñûíäà ºàëàñû»äàð. Á½ë æåðäå ñåíäåðãå îðûí æîº. °ðèíå, åãåð ºàéòà ¼»äåóäåí ¼òïåñå»äåð..., – äåï îë áiçäi áàñòàí-àÿº øîëûï ¼òòi. Æàíûì ì½ðíûìíû» ½øûíà êåëäi. °êåì ìåí øåøåìäi, àòàì ìåí ¸æåìäi ½ìûòûï, ì¾ëäå áàñºà æàííû» ¹½ìûðûí êåøó ì¾ìêiíäiãiíi» ¼çi æàíûìäû ò¾ðøiêòiðäi. Îäàí äà ¼ëãåí àðòûº.

– Æî-æîº, ¸ðèíå, áàðàìûç, º½òºàðàìûç, – äåäi Ñàðè áàñºà øåøiì ºàáûëäàíûï êåòïåñií äåãåíäåé æûëäàìäàòûï. Áiç “òîºòàì îñû” äåãåíäåé áîëûï, Çàºàí ìåí þëí¸ðãå ºàðàäûº. – Îëàé áîëñà, ê¾éìåãå îòûðû»äàð, êåòòiê, – äåäi Çàºàí êåíåò ¼ç-¼çiíåí ê¼»iëäåíiï. Áiðøàìà óàºûòòàí êåéií ê¼ëäi» æà¹àñûíà æåòòiê. Øûíûìäû àéòñàì, ºàíøà æ¾ðãåíiìiçäi áiëìåéìií, ñåáåái ½éûºòàï êåòiïïií. Øàéºàë¹àí ê¾éìå ºîç¹àëûñûí òîºòàòºàíäà ¹àíà ê¼çiìäi àøòûì. ʼëäi» æà¹àñûíäà ò½ð åêåíáiç. Äàðèÿíû ê¼ðå ñàëûï, æ¾ðåãiì àòîéëàï, àóçûìà òû¹ûëäû. Áiçäi» ê¼ëäi» àéíà-ºàòåñiç ¼çi. Àººóëàðûíà, øà¹àëàëàðûíà äåéií. Òiïòi î»ò¾ñòiê á¼ëiãiíi» ñ¾éiðëåíiï áiòåòiíäiãiíå äåéií. Òóðà ê¼øiðìåñi. Áiðàº, õàííû» àéòóû áîéûíøà, áiçäi» àóûëäà¹û ê¼ë îñû ê¼ëäi» ê¼øiðìåñi. Ñîë áàÿ¹û îðíûíäà ìûæûðàé¹àí êiøêåíå ¹àíà òîºàë òàì ò½ð. Çàºàí ñîë æàºòû í½ñºàäû. – Áiç ¸ði ºàðàé áàðìàéìûç. Åñòåði»äå áîëñûí, ²àðà ìîëäà ñåíäåðãå ò¾ê iñòåé àëìàéäû äåãåí ñ¼çäi – ¼ëòiðå àëìàéäû äåï ò¾ñiíó êåðåê. Áiðຠîë ñåíäåðäi áàñºà ¸ëåìãå åíãiçiï, ºàéòàð æîëäû òàáà àëìàéòûíäàé åòiï ä½¹àëàé àëàäû, ò½òºûí¹à àëà àëàäû, áàñºà äà ê¼ïòåãåí í¸ðñåëåð iñòåé àëàäû. Ñîíäûºòàí ñຠáîëû»äàð. Àðàëàðû»äà êiòàïòû îºèòûí àäàì áàð ìà? – Ìåí îºèìûí, – äåäi ̸äè. Çàºàí “æàºñû” äåãåíäåé áàñûí èçåäi. þëí¸ð ̸äèäi º½øàºòàï, ìà»äàéûíàí èiñêåäi. ʼçiíåí iði æàñ á½ðøàº-á½ðøຠáîëûï ò¼ãiëiï æàòûð. Ñîäàí êåéií áàðëû¹ûìûçäû øåòiìiçäåí º½øàºòàï, áåòiìiçäåí ñ¾éiï øûºòû. Îëàð ìiíãåí ê¾éìå ê¼çäåí ¹àéûï áîë¹àíøà àðòòàðûíàí ºàðàï ò½ðäûº. Ñîäàí êåéií ¾íñiç òîºàë òàì¹à áåòòåãåíáiç. Ñàðè åêåóìiç ºîë ½ñòàñûï àëäûº, àðºàìäà¹û äîìáûðà¹à äà æàí áiòiï, ìà¹àí æàí½øûðà æàáûñûï êåëå æàòºàí ò¸ðiçäi. Äåìiìiçäi iøiìiçäåí àëûï ¾éäi» iøiíå åíäiê. Àëäûìûçäàí ºî»ûð ñàëºûí ëåï øûºòû. Äåíåì òî»àçûï ñàëà áåðãåí. ƽïûíû ñîë á¼ëìå. Ò¼ðäå

ä¼»ãåëåíãåí àëàñà ¾ñòåë ìåí øêàôºà äåéií áiçäi» ê¼ëäåãi òàìäà¹ûäàé. Êåìïið ìåí ĸó ¹àíà æîº. Êåíåò ̸äè: “Êiòàï!” äåäi äå á½ðûøºà ºàðàé àðûñòàíøà àòûëäû. Àïûð-òîïûð áîëûï êåòòi. Áàéºà¹àíûì Åðêåáàé îíû òîºòàòïຠáîëûï àëûñà æ¼íåëäi. °ëi êåëìåéòiíií ëåçäå ½ººàí îë êåíåò “°êå, °êå!!!” äåï æàí½øûðà àéºàëà¹àí. Ñîë-ຠåêåí ºàéäàí øûººàíû áåëãiñiç á¼ëìåíi» îðòàñûíäà ຠñàºàëäû, ຠñ¸ëäåëi ºàðèÿ ïàéäà áîëäû. Îë äà æàíòàëàñûï ̸äèãå ½ìòûëäû. Áiðຠêiøêåíòàé áàëà ñåêiëäi á½ðûøºà òû¹ûëûï àë¹àí îë êiòàïòû» áåòií àøûï ñóäûðàòûï îºè æ¼íåëäi. Åë åñòiï ê¼ç ê¼ðìåãåí ò¾ñiíiêñiç òiëäåãi ä½¹à á¼ëìåíi ê¾»iðåíòiï àëà æ¼íåëãåí. Êåíåò øàë ûøºûí¹àí äàóûñïåí: – Òîºòà!!!, – äåï àéºàéëàäû. Ñàðèäû» øû»¹ûð¹àí äàóûñû º½ëà¹ûìäû øû»ûëäàòòû. Ìåí îíû èû¹ûíàí º½øàºòàï, áàóûðûìà ºûñûï àëäûì. ̸äè êiëò òîºòàäû. – Òîºòà, – äåäi øàë, Åðêåáàé îíû» àðòûíà òû¹ûëûï àëûïòû. Îíû» “¸êå” äåï àéºàéëà¹àíû, åíäi ìûíà øàëäû» àðòûíà æàñûðûíûï ò½ð¹àí ò½ðûñû – ñàíàìà åíäi æåòiï, àóûçûì àøûëûï, ê¼çiì áàºûðàéûï åêåóiíå ºàðàï ºàëäûì. ̸äè äå òà» ºàëûï, åêåóiíå êåçåêêåçåê ê¼ç æ¾ãiðòåäi. – Ò½ðà ò½ð, àíäà¹û êiòàïòû äàóûñòàï îºèòûí áîëñà», îðíû òîëìàñ àïàò áîëàäû. Ñåíäåðäi» ¸ëåì äå, ìûíà ¸ëåì äå ê¾éðåé áàñòàéäû. Á½ë êiòàïòà¹û ä½¹àëàð – ¸ëåìäåð æiãiíäå îºó¹à àðíàëìà¹àí. Ìåí ñåíi àëäàï ò½ð¹àí æîºïûí. Ò½ðà ò½ð. – Îëàé áîëñà, Õàíçàäà ìåí Õàíøàéûìäû áîñàò. Åñiêòi àø. Øàë ¾íñiç ºàëäû. Áiðàº, ̸äèäi» êiòàïòû îºó¹à åíäi òàëàïòàíáàéòûíûíà èëàí¹àíäàé áîëûï, á¼ëìå iøiíäåãi æàë¹ûç òåðåçåíi» àëäûíà áàðûï ò½ðäû. – Ìåí îëàðäû áîñàòà àëìàéìûí. – Íåãå? – Õàíçàäà ºàéòûï îðàëñà, ºàçiðãi õàííû» ¸óëåòi ¸ëi áiðíåøå ¹àñûð òàºòà îòûðàäû äåãåí ñ¼ç. Ìåí á½¹àí æîë áåðå àëìàéìûí.

– Õàí ñåíi ò຺à òàëàñûï, îðíûìäû áàñó¹à ¸ðåêåòòåíiï æ¾ð äåäi. Åðêåáàé ºîæàéûíûíà åðêåëåãåí èò ñåêiëäi ¸êåñiíi» åòåãiíå îðàòûëäû. – Îë, ¸ðèíå, ñîëàé äåï æàëà æàáàäû. Áàñºà øàðàñû ºàéñû? Ìà¹àí òàºòû» êåðåãi æîº. ²àðà ìîëäàíû» ò½òºèûëäàí øàáóûë æàñàìàéòûíûí ò¾éñiíiï, àºûðûíäàï ¼ç-¼çiìå êåëå áàñòàäûì. – Ñiçãå åíäi íå êåðåê?, – äåãåí Æàñ½ëàííû» äàóûñû òûøºàííû» øèºûëûíäàé áîëûï øûºòû. – Ìà¹àí... ìà¹àí åëäi» áîñòàíäû¹û êåðåê. Îñû õàí ò຺à îòûð¹àëû åëäi» åðêiíäiãi æûëäàí æûë¹à, ¹àñûðäàí ¹àñûð¹à øåêòåëiï êåëåäi. Á½ðûí ºàíäàé åäiê. Áiçäi» æ½ðòòû ñåíäåð “ïåðiëåð” äåéñi»äåð. Åñòóëåði» áàð øû¹àð? Áiç áàñûìûçäû èçåäiê. Ïåðiëåð äåãåí îñûëàð ìà åäi. ȸ, îëàð ¼òå ñ½ëó áîëàäû äåóøi åäi. ²ûçäàðû ìåí æiãiòòåði êiëå» ñ½ëó. °ðèíå, ïåðiëåð. – ²àçið áiçäi» ºî¹àì æàñàíäû ñàíàíû» º½ëûíà àéíàëäû. Åøêiìíi» òà»äàó ì¾ìêiíäiãi æîº. Áàðëû¹û æàçûë¹àí çà»ìåí, àðíàéû ò¸ðòiïïåí ¹àíà æ¾ðiï ò½ðàäû. Áàéºà¹àí øû¹àðñû»äàð, á½ë æåðäå ò¾ði æàìàí, ñ½ðûºñûç æàíäû êåçäåñòiðìåéñiç. Á½ë ñ½ðûºñûç ñ¸áè ä¾íèåãå êåëìåéäi äåãåíäi áiëäiðìåéäi. Áàðëûº áàëà áiòêåí áåñ æàñºà êåëãåíäå iðiêòåóäåí ¼òåäi. 100 áàëàíû» ¾øåói ¹àíà ïûø຺à iëiíáåéäi, ºàë¹àíäàðûíû» áàðëû¹ûíà îòà æàñàëûï, áåò áåéíåëåði ñ½ëóëûº ñòàíäàðòûíà ñ¸éêåñòåíäiðiëåäi. Á½ë îñû õàííû» îéëàï òàóûï îòûð¹àíû. Áàñºàøà îéëàéòûí, áàñºàøà ¼íåð òàïºàí àäàì áîëñà – ºàéòà ¼»äåóäåí ¼òåäi. ²àéòà ¼»äåó äåãåííi» íå åêåíií áiëåñi»äåð ìå? Áiç áàñûìûçäû èçåäiê. – Ìåí îñûíû» áàðëû¹ûíà, æàñàíäûëûººà ºàðñû øû¹ûï îòûð¹àí æàë¹ûç àäàììûí. Á½ë ìàéäàíäà¹û å» ¾ëêåí ºàðóûì – òຠì½ðàãåðií åëãå æîëàòïàó. Àë ñåíäåð ºàéòàð äåéñi»äåð. Áîëìàéäû. Áóûíñûç æåðãå ïûøຠ½ðìà»äàð. Àë, áàëà, êiòàïòû ¼çiìå áåð.

Îë ºîëûí ñîçûï, ̸äèãå æàºûíäàäû. Êåíåò Ñàðè: – Æîº, òîºòà, áåðìå!, – äåäi æàí½øûðûï. ²àðà ìîëäà øàëò á½ðûëûï Ñàðèãå ºàðàäû. ʼçäåðiíåí ½øºûí àòûï, Ñàðèäû æåï æiáåðåðäåé ò¾éiëäi. – Ñåí ºûç, íå áiëåñi»? Áåð, êiòàïòû. Îíû» äàóûñû òà¹û äà ê¾íøå ê¾ðêiðåäi. – °êåì ðàñ àéòûï ò½ð, ̸äè, êiòàáûí ºàéòàðûï áåð, – äåäi Åðêåáàé. – Á½ë êiñi ºàøàííàí áåði ¸êå» áîëûï ºàëäû, ñåíi» ¸êå» æîº åäi ¹îé, – äåäi Æàñ½ëàí. – Ìåí îíû ò¾ñiìäå ê¼ðåòiíìií. Îñû æåðäi, ê¼ëäi, á¼ëìåíi. Ìåí ûë¹è ò¾ñiìäå ê¼ðåòiíìií. – Æîº, îë ò¾ñi» åìåñ. Ìåí ñåíi îñûíäà òàëàé ¸êåëãåíìií. Êiøêåíòàé êåçi»íåí ê¼çi» ½éºû¹à êåòå ñàëûñûìåí, îñûíäà æåòåòiíñi». Ìåí ñåíi îñûëàéøà òàëàé í¸ðñåãå áàóëûäûì. – Æîº, ìåí êiòàïòû áåðå àëìàéìûí, – äåäi ̸äè. – Íåãå? – Áåðñåì, ñåí áiçäi ä½¹àëàï òàñòàéñû». – Ľ¹àëàìàéìûí, àð¹û áåòêå ¼òêiçiï æiáåðåìií äåï àíò åòñåì øå? ̸äè åêåói àðáàñºàíäàé áið-áiðiíå ½çຠºàðàäû. ̸äè áàñûí øàéºàäû: – Ñåí – ñèºûðøûñû». Ñåíi» ñ¼çi»äå áàÿí æîº. Ñåíáåéìií. – Åíäi îñûëàéøà á½òûíà æiáåðiï ºîé¹àí áàëàøà á½ðûøòà îòûðàñû» áà? Åðêåáàé ê¾ëiï æiáåðäi. ̸äèäi» áið ñ¸òêå àáäûðûï ºàë¹àíûí ñåçãåí ²àðà ìîëäà î¹àí îºøà àòûëäû. Òà¹û äà àïûð-òîïûð ò¼áåëåñ, æ½ëûñ áàñòàëûï êåòòi. Ìåí áîñà¹à¹à îòûðà ºàëûï, ºîëûìà äîìáûðàìäû àëûï, “Àäàéäû” òàðòà áàñòàäûì. Áàñûìà àòàìíû» àéòºàí ñ¼çäåði îðàëûï, ̸äèãå äåì áåðåéií äåãåí åäiì. Áiðຠê¾é ò¼ïåëåï, êåíåò ìåíi» ûðºûìíàí øû¹ûï êåòòi. “Àäàéìåí” áàñòàë¹àí ê¾é “ƽìûð ºûëûøºà” àòòàäû, ¸ði ºàðàé ìåí òiïòi àòûí åñòiìåãåí, ¼çiì áiëìåéòií

ê¾éëåð êåòòi ò¼ãiëiï, ê¼çiìíi» ºèû¹ûìåí áàéºà¹àíûì, á¼ëìå iøiíäå êiòàïºà òàëàñûï ò¼áåëåñiï æàòºàíäàðäû» áàðëû¹û ñîë ò½ð¹àí ºàëûïòàðûíäà ºàòûï ºàëûïòû. Êåíåò äîìáûðà ê¾ø àë¹àíäàé áîëûï, áið ìåçåòòå áiðíåøå ê¾é ºàòà𠺽éûëäû. ľíèåíi» ñà¹ûìäàíûï áàðà æàòºàíûí ໹àðäûì, ñîë ìåçåòòå ²àðà ìîëäà ìåí Åðêåáàé ¾ðiêêåí êåïòåð ñåêiëäi “ïûð” åòiï, ºîþ ºàðà ò¾òiíãå àéíàëûï àóàäà ûäûðàï áàðà æàòòû. Ìåí åñiìíåí òàíûï ºàëäûì. ÝÏÈËÎà ʼçiìäi àøà ñàëûï ê¼êïå»áåê ò½»¹èûº àñïàíäû ê¼ðäiì. Áið ø¼êiì á½ëò æîº. ´çiìíi» ºàéäà åêåíiìäi àíûºòàé àëìàé áiðàç óàºûò ºèìûëñûç æàòòûì. Áàñûìäû ê¼òåðiï, òiðøiëiê áåëãiñií áiëäiðóãå æ¾ðåãiì äàóëàìàéäû. ²àðà ìîëäà ìåí ¹àéûïòàí îíû» ½ëû áîëûï øûººàí Åðêåáàé æî¹àðûäàí ò¼íiï, ¸ð ºèìûëûìäû à»äûï ò½ð¹àí ñèÿºòû. Àþäû êåçäåñòiðãåíäå ¼òiðiê ¼ëiï ºàëó êåðåê åêåíi åñiìå ò¾ñòi. Áåòàëáàòòû á½ëàé 츻ãi æàòó ì¾ìêií åìåñ. Àºûðûí áið æຠá¾éiðiìå àóíàäûì. Æàëìà-æàí: – Çåðå îÿíäû, – äåãåí äàóûñ øûºòû. Æàñ½ëàí ò¸ðiçäi. – Æàñ½ëàí, ñåíñi» áå? – Ìåí. Àïûð-òîïûð àÿº äûáûñû åñòiëäi, îðíûìíàí ê¼òåðiëiï, æ¾ðåëåï îòûðäûì. ʼëäi» æà¹àñû åêåí. Ñàìàë æåë åñiï ò½ð. Òûíûñûì êå»iï, êåóäåìäi êåðå äåì àëäûì. Øàøûìäû ñèïàäûì, àç-ìàç ºîáûðàï êåòiïòi. ̸äè ìåí Ñàðè, Æàñ½ëàí æ¾ãiðiï êåëiï, æàí-æàºòàí ºàóìàëàï àëäû. Áàÿ¹û ºàëûïòàðûíà, ¼ç êåéiïòåðiíå îðàëûïòû. ²óàíûï êåòòiì! Äåìåê áiç ¼ç æà¹ûìûçäàìûç ¹îé. – ²àëàéñû»?!

– Æàºñû! Ñåíäåð øå? – Æàºñû, æàºñû. Ìåí îëàðäû» ¸ðºàéñûñûí ºîëûììåí ñèïàï, øûìøûëàï øûºòûì. ȸ, øûíûìåí ñîëàð! Øûíûìåí áåðãi æàº! – Íå áîëûï êåòòi? Ìåí ò¾ñiíáåé ºàëäûì. Áiç ºàëàé áåði îðàëäûº? Òàìà¹ûì º½ð¹àäû. Áiðäi àéòûï áiðãå êåòòiì áiëåì. ²àéòàäàí: – Àìàíñû»äàð ìà?, – äåï ñ½ðàäûì. – Àìàíáûç. ´çi» øå? – Ìåí – æàºñû, æàºñû. Ñàðèäû ºîëûíàí ½ñòàï æiáåðãiì æîº. – Êåìïið ºàéäà, ĸó ºàéäà? Ñàðè àïòû¹ûí áàñà àëìàé, òåç-òåç æàóàï áåðäi. – Îëàð... ñåí ê¾é òàðòºàí êåçäå, æîº, òàðòûï áîë¹àí êåçäå ºàºïà àøûëûï, àð¹û æຠïåí áåðãi æຠò½òàñûï êåòòi, ñîíäà Êåìïið ìåí ĸó ¼ç æàºòàðûíà ¼òòi. Àë áiç áåðãi æ຺à. Áîëäû. – Áàð áîë¹àíû îñû ìà? – Àë ²àðà ìîëäà ìåí Åðêåáàé ºàï-ºàðà áó¹à àéíàëûï ê¼êêå ½øûï êåòòi. – ȸ, îëàðäû» áó¹à àéíàë¹àíûí ¼çiì äå ê¼ðäiì. ̸äè, ºàëàé îéëàéñû» îëàð 츻ãiãå º½ðûäû ìà? ̸äè ê¾ìiëæiï, ò¼ìåí ºàðàäû. – ²àéäàì, Çåðå, îëàð òåê áàñ ñàó¹àëàï ºàøòû ìà äåéìií. ´ëãåí æîº. Ñåáåái, îëàð¹à ñîíøàëûºòû çèÿíäûº ¸êåëåòiíäåé åø í¸ðñå áîë¹àí æîº. Îëàð íà¹ûç ¼íåðäi» àëäûíäà áið ñ¸òêå ¹àíà ºàóºàðñûç ºàëäû. Áiðຠñîë ñ¸òòå, ²àðà ìîëäàíû» ñèºûðû ê¾øiíåí àéûðûë¹àí ìåçåòòå, ºàºïà àøûëûï, áiç äå, Êåìïið ìåí ½ëû äà àðû-áåði àëìàñûï, ¼òiï ¾ëãåðäiê. – Äåìåê, to be continued, – äåï ê¾áiðëåäiì ìåí. Ñîäàí êåéií ̸äèäåí: – Øûíû»äû àéòøû, ñåí á½íû» á¸ðií ºàéäàí áiëåñi»? ²àðà ìîëäàíû» êiòàáûí ºàëàé îºûäû»? Îíäà¹û æàçó òiïòi àðàáøà äà åìåñ åäi ¹îé.

– ʼíå Âèçàíòèÿ òiëi øàìàñû. Øûíûìäû àéòñàì ¼çiì äå áiëìåéìií. Ìåí... Îë áiçäi æûëäàì øîëûï ¼òòi. – Ñåíäåð ñåíñå»äåð äå, ñåíáåñå»äåð äå ¼çäåði» áiëåñi»äåð, áiðຠìåí îë ¸ëåìäå ¼ìið ñ¾ðãåí ñèÿºòûìûí. Áiëìåéìií, ºàøàí ºàëàé åêåíií, áiðຠîë æຠìà¹àí æàò áîë¹àí æîº. Êåðiñiíøå, áåðãi æàºòà ìåí ¼çiìíi» ìåêåíiìäi òàáà àëìàé ñåíäåëóìåí æ¾ðãåí ñèÿºòûìûí. – Áàðëû¹û ì¾ìêií, – äåï ê¾áiðëåäiì ìåí, – Ìåí äå äîìáûðàíû îñûëàé òàðòàìûí äåãåíäi ¼»iì ò½ðìຠò¾ñiìäå åëåñòåòiïïií áå? Äîìáûðà êëàñûíà ¼éòiï-á¾éòiï áið æûë òîëûº ºàòûñòûì ¹îé äåéìií. Îíäà äà ¸êåìíi» ¾çiëäi-êåñiëäi òàëàáûìåí. ´ìið áîéû âîêàëäàí ñàáຠàëûï êåëåìií. Àéíàëäûð¹àí ¾ø-ò¼ðò-ຠê¾é áiëåìií. Àë æà»à, àíà æàºòà ìåí åìåñ, äîìáûðà¹à æàí áiòiï ¼çi øàéºàñºàí ñèÿºòû. Ƹíå áàéºàäû»äàð ìà áið ìåçåòòå áiðíåøå ê¾é îðûíäàëûï æàòºàí ò¸ðiçäi áîëäû. – ȸ, òàðòûë¹àí ê¾é áàñûíäà àºûðûí äîìáûðàäàí ¹àíà øû¹ûï ò½ðäû äà, áiðòå-áiðòå ¾äåï, ê¼êòåí, ºàáûð¹àëàðäàí, á¾êië ä¾íèåäåí ò¼ãiëãåíäåé æàí øûäàòïàñ åêïiíìåí º½éûëäû ¹îé, – äåäi Æàñ½ëàí, – ñåí òàðòûï áîëà áåðãåíäå, êåíåò ºàáûð¹à ºàðñ àéûðûëûï, àð¹û æàºòàí Êåìïið ìåí ĸó ê¼ðiíäi, îëàð ºóàíûøòàí åñòåðiíåí æà»ûë¹àíäàé, æàí½øûðà áåði ½ìòûëäû, àë áiç àð¹û æ຺à... Ñîë-ຠåêåí ºàáûð¹à òàðñ æàáûëäû. Áàñûíäà áiç ñåíi òiïòi ¼ëiï ºàëäû äåï îéëàäûº. Ñàðè æûëàï æiáåðäi. – Ñîäàí êåéií ìåí òàìûðû»íû» ñî¹ûï ò½ð¹àíûí ñåçäiì, ñåí îÿí¹àí êåçäå äàëà¹à, òàçà àóà¹à øû¹àðûï, æàòºûçûï ºîéûï, ¸ði ºàðàé íå iñòåéìiç äåï àºûëäàñûï ò½ð¹àíáûç, – äåäi ̸äè ìà¹àí áiðò¾ðëi ìåéiðëåíå ºàðàï. Ìåí ê¼çiìäi ò¼ìåí ñàëäûì. Êåíåò ñîë ºîëûìäà¹û êåìïið êåçäiêïåí òiëãåí æåð àºûðûí ñûçäàï ºîÿ áåðäi. Åñiìå áåðãåí ñåðòiì ò¾ñiï, æ¾ðåãiì ì½çäàï ºîÿ áåðäi. – Êåìïið åø í¸ðñå äåãåí æîº ïà?

– Æîº, òiëäåñåòiíäåé ì¾ìêiíäiê áîë¹àí æîº. Áàñ èçåñiï ºàíà ¾ëãåðäiê. Àë ñåí... Îíû» æàíàðûíàí º½éûë¹àí í½ð, æ¾çiìäi ûñòûº æàëûí¹à îðàäû. – Ñåí... æàðàéñû». Áàðëû¹ûìûçäû º½òºàðäû». – ´çiì äå áiëìåéìií íå áîë¹àíûí. Ìåíi º½òºàð¹àí äîìáûðà. Àéòïàºøû, äîìáûðàì ºàéäà? Æûëàí øà¹ûï àë¹àíäàé ûðøûï ò¾ñòiì. – Ìiíå, ìiíå. Ñàðè åêiíøi ì¸ðòå ìà¹àí äîìáûðàìäû ºàéòàðûï áåðäi. Ìåí îíû áàñûíàí ñèïàï, äîìáûðàíû ºîëûìà àëäûì. ²àòºàí ìåéiçäåé ºàï-ºàðà äîìáûðà, ¼çi øîïøîëàº, ñûðò ê¼çãå ñ½ðûºñûç-àº. Ìà¹àí õàííû» “ñåíäåð çàòòû» òåê ñûðòûí ¹àíà ê¼ðåñi»äåð. Òîëûº ºàìòó¹à ºàáiëåò-ºàðûìäàðû» æåòñå äå, ñåçáåéñi»äåð, áåéøàðà ò¾éñiêòi ìåøåëãå àéíàëäûð¹àíñû»äàð” äåãåí ñ¼çi ò¾ñòi. Á½ë òåê àäàìäàð¹à ¹àíà ºàòûñòû åìåñ øû¹àð. Ñåáåái ìûíà äîìáûðà äà êiøêåíå òåðå»iðåê ¾»iëñå» ºàëàé ¼çãåðiï øû¹àäû. ̸äèãå ºàðàäûì. – Ñà¹àí ðàõìåò.... Åêåóìiç áið-áiðiìiçãå òóðà ºàðàóäàí òàéñàºòàï, æàíàðûìûçäû àëà ºàøòûº. Êåíåò ìåíi» ñîë áiëåãiì ñîëºûëäàï ºîÿ áåðäi, êåìïiðäi» êåçäiãi òèãåí æåð æàíûìäû ê¼çiìå ê¼ðñåòiï, á¾ðiï àëûï áàðà æàòûð. Áiëåãiìäi àëàºàíûììåí áàñûï, àéºàéëàï æiáåðäiì. – Íå áîëäû? – Áiëìåéìií. – ƾðå àëàñû» áà? – ȸ, è¸. – Îíäà òåçiðåê àóûë¹à æåòåéiê. – Îé, àòàì ìåí ¸æåì êåëå æàòûð, – äåäi Ñàðè àëàºàíûí øàòòàíà øàïàëàºòàï. Àóûëäû» ºàðèÿëàðû, ê¼ëäi» øûðàºøûëàðû êåëå æàòûð åêåí. Øàëäàð á¼ëåê, êåìïiðëåð á¼ëåê øî¹ûðëàíûï, áiçãå ºàðàé àäûìäàï êåëåäi. Áàðëû¹û ºàðòàé¹àí. Áiðຠîëàðäû» îñû øåðóiíäå æ½ìûë¹àí ûíòûìàº, ¸ëäåáið ¼ìiðøå» ñûðáàçäûº áàð

åäi. Ñîíûìåí ºàòàð îðòàíºîë ìèñòèêàëûº ôèëüìãå æàºñû ïëàí áîëàòûí êàäð. Êåìïiðëåðäi» êå» åòåê ê¼éëåêòåði æåëãå æåëáiðåï, ê¼çäåðií áàñòàðûíäà¹û îðàìàëäû» ½øûìåí ñ¾ðòêiøòåéäi. Àòàì ìåí ¸æåìäi, Ѿéiíäiê àòàíû òàíûäûì, ºàë¹àí ¾ø êåìïið ìåí åêi øàë áåéòàíûñ. – °æåì, ìåíi» ¸æåì äå êåëå æàòûð, – äåï ºóàíà àéºàéëàäû Æàñ½ëàí. Îñûíû ê¾òiï ò½ð¹àíäàé áiç àòà-¸æåëåðiìiçãå ºàðàé ò½ðà æ¾ãiðäiê. ƾéêåäåí ºàé áið æ¾éêå ºàëäû äåéñi», ìåí áîòàäàé áîçäàï æûëàï êåëåìií. Îñû ñ¸ò, áàºûò ïåí øàòòûººà òîëû æàçäû» ñîë áið ê¾íi ìåíi» æàäûìäà 츻ãi ºàøàëûï ºàëäû. Àóûëäà áiç êåëãåííåí êåéií ê¼ï í¸ðñå ¼çãåðäi. Àëäûìåí ʾëáà¹èëàíû», Åðêåáàéäû» àíàñûíû», ê¼ëäi» æà¹àñûíäà¹û Êåìïið ò½ð¹àí òàì¹à êiðiï àë¹àíûí àéòó êåðåê. Îë êiñi àç óàºûòòà àäàì òàíûìàñòàé ¼çãåðäi. Åðêåáàéäû» àð¹û æàºòà ºàëûï ºîé¹àíû æ¸íå áiçäi» àéòûï êåëãåí ¸»ãiìåìiç àóûð ñû áîë¹àí ò¸ðiçäi. ʾí ñàíàï åìåñ, ñà¹àò ñàíàï êiøiðåéiï, åêi á¾êòåëiï, øàøû à¹àðûï, Êåìïiðãå àéíàëûï øû¹à êåëäi. Îë åíäi ¼ç êåçåãiíäå åñiêòi» àøûëàð ñ¸òií ê¾òïåê. Ƹíå îíû á½ë íèåòiíåí åøêiìíi» àéíûòà àëìàñû àíûº. Ê¼ï ½çàìàé ¸êåì êåëiï Ñàðè åêåóìiçäi àëûï êåòòi. ²àéòàäàí ºàëàäà¹û ê¾íäåëiêòi òiðøiëiê, ìåêòåï ïåí ¾éiðìåëåð... Ìåí äîìáûðà êëàñûíà àñà ûæäà¿àòïåí áàðà áàñòàäûì. Áiðຠºàíøà òûðûññàì äà ñîë áið ê¾íãi ê¾é í¼ñåðäi ºàéòàëàé àëìàäûì. Àóûëäû, ñîë áið æàçäû ½ìûòà àëàð åìåñïií. ʾíäåð ñûð¹àíàï ¼òêåí ñàéûí ñà¹ûíûøûì ½ë¹àéûï, ¾ëêåí áið ò¸òòi ì½»¹à àéíàë¹àíäàé. Êåëåñi æàçäû àñû¹à ê¾òiï æ¾ðìií. Æàç êåëå ñàëûñûìåí ºîéíàóûíà º½ïèÿ ñûð æàñûð¹àí ñîë áið øà¹ûí àóûë¹à º½ñòàé ½øàðûì àíûº.

Åêiíøi òàðàó ØÅØIÌ ²àëà¹à îéäà-æîºòà àòàì êåëäi. Àëìàòû¹à ê¾ç ò¾ñêåí óàº. Æàç áîéû æàñûë æåëåêêå îðàí¹àí àÿóëû ºàëà ñàðû, ºûç¹ûëò æàïûðàºòàí ê¼éëåê êèiï, àºûë òîºòàòºàí, ñàáûðëû ñàëèºàëûººà áåò á½ð¹àí êåç. Áiç àáûð-ñàáûð áîëûï ºàëäûº. °êåì ¸äåòòåãiäåé æ½ìûñòà. °ðèíå, Ñàðè åêåóìiçãå àòàìíû» êåëãåíi ºóàíûø, áiðຠàíàì øàºûðóñûç êåëãåí ºîíàºòàí àðóຠê¼ðãåíäåé ¾ðêåòií ºàëàëûºòàð¹à ò¸í ìiíåçáåí áàéñàëäûëû¹ûíàí áið-ຠñ¸òòå àéûðûëûï øû¹à êåëäi. Åñiêòi àøà ñàëûï, î» ºîëûìåí êåóäåñií áàñûï åáåäåéñiç ñ¸ëåì ñàë¹àí îë çûòûï îòûðûï, ½éûºòàéòûí á¼ëìåãå êiðiï êåòòi. Øàëáàðìåí æ¾ðãåí àíàìíû» ê¼éëåê êèþãå àñûººàíû àíûº. Äåãåíìåí, ¾ëêåí êiñiíi áîñà¹àäà ºàëäûðûï, á½ðûëà ñàëûï áàñºà á¼ëìåãå êåòiï ºàëó – ìàéäàëàï àéòºàíäà û»¹àéñûç áîëäû. Ñàðè åêåóìiç àòàìäû ºàóìàëàï, ºîëûíäà¹û ñ¼ìêåñií àëûï, ò¼ð á¼ëìåãå áàñòàï, äèâàí¹à æàé¹àñòûðäûº. Àíàì ½çûí ºàðà ºîøºûë ò¾ñòi, ôîðìàñû ò¾ñiíiêñiç, îëïû-ñîëïû äåãåíãå æàºûíäàó ê¼éëåê êèiï, áàñûíà æàñûë îðàìàë òàðòûï îðàë¹àíäà, àòàì áiçãå ¸êåëãåí ñûéëûºòàðûí òàðàòûï æàòºàí. Ñàðèãå ¼òå ê¼íå, àëàºàíäàé ¹àíà êiòàï ñûéëàäû, ºàëòà¹à ñàëûï æ¾ðóãå û»¹àéëàï øû¹àðûë¹àí “²ûç Æiáåê” åêåí. Ñàðè àëàºàíûí øàïàëàºòàï, ò½ð¹àí îðíûíäà ñåêiðiï-ñåêiðiï àëäû. Àíàìà ຠøiëòåð îðàìàë. Îðàìàëäû» ìàòàñûíà, îíäà ñàëûí¹àí çåðëi ¼ðíåêêå ºàðàï, ºàéäàí êåëãåíií áiðäåí ½ºòûì. Ìà¹àí ìîéûí¹à îðàéòûí øàðô ¸êåëiïòi. °æåì òîºû¹àí åêåí, ¸äåìi ºûç¹ûëò ò¾ñòi, æå»ië ¸ði æûëû. Ñàðè åêåóìiçäi» ºóàíûøûìûçäà øåê æîº, æàðûñûï àóûëäû» æàéûí ñ½ðàï æàòûðìûç. – ̸äè ºàëàé?, – äåäiì å» àëäûìåí. – ̸äè æ¾ð, ñàáà¹ûíäà øû¹àð. – Åøºàíäàé ºûçûº îºè¹à áîëìàäû ìà áiç êåòêåííåí êåéií? – Æîº, áîë¹àí æîº.

Àòàì íåãå åêåíi áiðò¾ðëi ñåëºîñ, ñ½ëûº ê¼ðiíäi. Ìà¹àí ºàðà¹àí êåçäå æàíàðûíäà ¸äåòòå åøºàøàí áàéºàëìà¹àí áà¹äàð, ïàéûì ïàéäà áîëàòûí ò¸ðiçäi. Áiðò¾ðëi òûì 콺èÿò ºàðàé ìà... Á½ë ñàïàðûíû» ñûðû ìåíiìåí áàéëàíûñòû åêåíií áiðäåí ½¹ûï, ºîáàëæûï ºàëäûì. Òåê Ñàðè “Àòà, ê¼ë, ê¼ë øå? Ê¼ë ºàëàé?” äåï ñ½ðà¹àíäà ¹àíà ñ¸ë ê¾ëiìñiðåï, æ¾çií æûëû òîëºûí øàéûï ¼òòi äå ëåçäå ¹àéûï áîëäû. Òà¹û äà ñîë áàÿ¹û ñàëºûí, îéëû êåéiïêå åíäi. – Ê¼ë – îðíûíäà. Ìåíi» áàñòàïºûäà¹û ¼ðåêïiãåí ê¼»iëiì ñó ñåïêåíäåé áàñûëäû, òà¹û íå áîëûï ºàëäû åêåí äåãåí ìàçàñûçäûº áèëåäi. ²àñ ºûë¹àíäàé ñû êåçäå ñûð áåðìåé æ¾ðãåí ñîë ºîëûìäà¹û îðíû àøûï, ñ¾éåãiìå äåéií æåòiï ñûçäàï áàðàäû. Íåãiçi áiç àóûëäàí îðàë¹àííàí êåéií ºûçûº îºè¹àëàð ºàïòàï êåòòi. Àëäûìåí ìåíi» òiðøiëiãiìäåãi ò¾ñiíiêñiç ¼çãåðiñòåð àëäûìåí ¾ðåéãå îðàï, áiðòå-áiðòå áîéûì ¾éðåíãåí ñàéûí ºûçûºòûðûï, ¼çiíi» ò½»¹èû¹ûíà òàðòûï áàðà æàòºàíäàé... Ñîíûìåí áiðãå ¸ëäåáið áiòiìi, áîëìûñû á¼ëåê àäàìäàðìåí êåçäåñó, îëàðäû» á½ë ä¾íèåëiê åìåñ åêåíií æîí àðºàììåí ñåçiíiï, øîøûíó – áàðëû¹û á½ðûí¹û òiðëiãiìäi åíäi ºàéòûï áàñïàñ áåëåñòå ºàëäûðûï, áàñºà ìà¹ûíà æåòåãiíäå åðêiìíåí òûñ äåäåêòåòiï, áåëãiñiç ê¼êæèåêêå òàðòûï áàðà æàòºàíäàé åäi. Áiðäå êåøº½ðûì áiçäi» ¾éäåí áið ê¼øå æî¹àðû îðíàëàñºàí êàôåäåí æàë¹ûç êåëå æàòºàíìûí. Ñûíûïòàñ º½ðáûëàðûì Ìàéðà, Äèàíàìåí êåçäåñiï, àëäà¹û îºó æûëûí, æàçäà êiìíi» íå iñòåãåíi æ¼íiíäå ¸»ãiìåëåñiï, îòûðûï ºàëûïïûç. Îëàð äåìàëûñòà ò¾ñêåí ñóðåòòåðií ê¼ðñåòiï, êiììåí, ºàëàé òàíûñºàíäàðûí, ºàé òå»içäi» íåñiìåí ïàéäàëû åêåíií, ºàé åëäi» ºûçìåò ê¼ðñåòó äå»ãåéi æî¹àðû åêåíií ñ¼ç åòåäi. °êåìíi» ¼êiìiìåí àóûëäà äåìàëó¹à ì¸æá¾ð áîë¹àíûìäû áiëåòiíäiêòåí, ìåíåí åø í¸ðñå ñ½ðàìàéäû. Òiïòi ê¼»iëiìå ºàðàéëàé, ¼ç ¸»ãiìåëåðiíi» äå òiãiñií æàòºûçûï, ºûçûº í¸ðñåëåðäi

àéíàëûï ¼òóãå òûðûñàòûíäàðû ñåçiëåäi. Àë ìåí ¼ç òàðàïûìíàí åøái𠸻ãiìå àéòà àëìàéòûíûìäû ½¹àìûí. Ò¾ñiíáåéäi. ¶ðêiòiï àëóûì ì¾ìêií. Ñîäàí êåéií ìåêòåïòå “Ò໹àæàéûï ¸ëåìãå ñàÿõàò æàñà¹àí Àëèñà¹à” àéíàëàòûí äà æàéûì æîº. Ñîíäûºòàí ñ¾ëåñîº îòûðûï, ñ¾ëåñîº ºàéòûï êåëå æàòºàíìûí. Àëäûìíàí åêi æàñ¼ñïiðiì ºûç øûºòû. Ìåíiìåí ºàòàð ìà åêåí, òiïòi åêi-¾ø æàñ ¾ëêåí áå åêåí. Áiðຠîëàðäû» àëûñòàí-ຠ¾í-ò¾íñiç ìà¹àí òåñiëiï ºàäàë¹àíäàðû, ¸ëäåáið ò¾ñ ¸ëåìiíäå êåëå æàòºàíäàé ºàëûºòà¹àí æ¾ðiñòåði, ñîäàí êåéií ìåíiìåí ºàòàðëàñà áåðå ñ¸ë èiëiï ñ¸ëåì áåðãåíäåði – áàðëû¹û î¹àø, àºûë¹à ñûéûìñûç æàé åäi. Ìåí äå áàñûìäû áîëàð áîëìàñ èçåï ¼òå øûºòûì. ´òå ò໹àæàéûï í¸ðñå, áiðຠá¸ðiíåí äå ìåí îëàðäû» ºàéäàí êåëãåíäåðií, ºàðà¹àí ñåáåïòåðií áiëåòiíiìäi ½ºòûì. ¶ðåéiì ½øòû, ¾éãå ºàðàé ò½ðà æ¾ãiðäiì. Îëàð, ¸ðèíå, àíà æàºòàí. Íåìåíå áîëûï êåòêåí? Ïåðiëåðãå áåði ºàðàé åìiíåðêií ¼òóãå áîëìàéäû äåãåí ñèÿºòû åäi ¹îé. Ìûíà ºûçäàð ºàéäàí æ¾ð? Àë òà¹û áiðäå îòáàñûìûçáåí, ò¼ðò ê¼çiìiç ò¾ãåë ìåéðàìõàíàäà òàìàºòàíûï îòûð¹àíáûç. Áiçãå iðãåëåñ áið ºàðà¹àíäà ¼»i åãäå ê¼ðiíåòií ¸éåë ìåí æàñòàó êåëiíøåê æàé¹àñûïòû, îëàðäû àíàñû ìåí ºûçû äåï îéëàï ºàëó¹à áîëàäû. Áiðຠ¸ äåãåííåí-ຠîëàðäû» ºûçìåòòåñ º½ðáûëàð åêåíiíå ñåíiìäi áîëäûì. Áàñûíäà ¸ëñií-¸ëñií ê¼ç òîºòàòºàíûì áîëìàñà àñà ì¸í áåðìåãåíìií. Êåíåò á½ë åãäå ¸éåëäi» ê¾éåói ºàéòûñ áîë¹àí äåãåí îé ñàíàìäû òiëiï ¼òòi. Åêi æûë á½ðûí. ´çiìå-¼çiì òà» ºàëûï ¸ëãi ¸éåëãå åíäi ê¼ç àëìàé òåëìiðäiì. Êåíåò îíû» ¾ø áàëàñûíû» áàð åêåíií, ¸ñiðåñå êiøêåíòàéû, 910 æàñàð ºûçûíû» îíû ºàòòû æàºñû ê¼ðåòiíií, ¾éiðiëiï ºàñûíàí øûºïàéòûíûí ໹àðäûì. Îë ñîíøàëûºòû åãäå äå åìåñ åêåí... Òåê ê¾éåóiíi» ºàçàñûíàí êåéií î»àëà àëìàïòû. Êåíåò á½ë ¸éåëäi» äå ê¼ï ½çàìàé ä¸ì-ò½çûíû» òàóñûëàòûíûí ò¾éñiíäiì. Á½ë åëåñòåð ê¼çäi àøûï æ½ì¹àíøà äåóãå áîëàòûí óàºûò àðàëû¹ûíäà, çóûëäàï ¼òå øûºòû. Êiøêåíòàé, Ñàðè øàìàëàñ ºûçäû àÿï,

æàíàðûìà æàñ ¾éiðiëäi. Àë ìûíà ¸éåëäi» ¼çiíi» ¼ëãiñi êåëåòií ñèÿºòû. Àñºà ò¸áåòiì øàïïàäû. °ëãi ¸éåë æàººà ºàðàó¹à äà çàóºûì æîº. Êåíåò åãåð øûíäàï ºûçûºñàì, îíû» º½ðáûñûíû» ¼òêåíi ìåí á¾ãiíiíå, áîëàøà¹ûíà ñàÿõàò æàñàé àëàòûíûìäû ò¾éñiíäiì. Áiðຠáiðåóäi» òà¹äûðû ìåí ¼ìiði ¾øií îíäàé æàóàïêåðøiëiêòi ìîéíûìà àëà àëìàéòûíûì æ¸íå àíûº. ²àºûì æîº. Êåéäå åðêiìíåí òûñ êåëåòií îñû òåêòåñ àºïàðàòòàð ñàíàìà ñàëìຠò¾ñiðå áàñòàäû. ´çiìäi êåéäå æ¾ç æàñà¹àí, ¼ìiðäåí ºàæû¹àí êåìïið, êåéäå áiðåóäi» ¼ìiðií ñ¾ðiï æ¾ðãåí ûºòèÿðñûç áåéáຠñåçiíåìií. Á½ðûí¹û º½ðáûëàðûììåí îðòຠòië òàáûñïຠò¾ãiëi îí ìèíóòòàí àðòûº ñ¼éëåñå àëìàé ºàë¹àíûì æ¸íå àíûº. Îëàð ñîíäàé áàëà... Á½ðûí¹ûäàé ñ¸íäi êèiì äå, îºó äà, êîñìåòèêà ¼íiìäåði äå ºûçûºòûðìàéäû. Æàë¹ûç òiëåãiì – àóûë¹à îðàë¹ûì êåëåäi. Áàÿ¹û àëà»ñûçäû¹ûì ìåí áàëàëû¹ûì ñîíäà ºàëûï êåòêåí ò¸ðiçäi. Òà¹û áið áàðñàì, áàðëû¹û á½ðûí¹û îðíûíà êåëåòií ò¸ðiçäi. Ñîíäàé áið ò¾éñiê áàð. Àòàì êåëãåíäå, îñû òiëåãiì ºàçið îðûíäàëàðäàé ¸ëäåáið àëáûðò ê¾éãå ò¾ñòiì. Áiðຠîë êiñi ¾éãå êiðãåí ñ¸òòåí áàñòàï áiëåãiì ºîë òèãiçáåé ºàºñàé áàñòàäû, òiïòi òûðòûºòû» ìà»û ºûçàðûï, iñiíå áàñòà¹àí ò¸ðiçäi. Ñî¹àí àëà»äàéìûí äåï ê¼ï í¸ðñåíi îéûìíàí øû¹àðûï àë¹àí ñû»àéëûìûí. Äàëáàñàëàï, áiëåãiìå ¸êåìíi» áåëiíå æà¹àòûí ìàéëàðûí æà¹ûï, ºûçäûðó¹à ¸ðåêåòòåíiï ê¼ðäiì. ²îéìàäû. Àòàìäû æà¹àëàï, ¾éäåí øûºïàäûì, áiðຠîë ìà¹àí åðåêøå ñóûº. Òiïòi íå iñòåðiìäi áiëìåé êåòêåíiì ñîíøà àòàìíû» àðò æà¹ûíà òåëìiðiï, îéûí îºó¹à òûðûñòûì. Ѿò ïiñiðiï æ¾ðãåí ¸æåìíi» áåéíåñi øûºòû ê¼ëáå»äåï. °ëäåáið ºàï-ºàðà ò½»¹èûº, îíû» àð æà¹ûíäà ºàðà»äà¹àí ê¼ëå»êåëåð. Òûì àóûð ñóðåòòåð. Æàíàðûìäû òàéäûðûï ¸êåòòiì. Áiðຠñîë ê¾íi æàòàòûí óàºûò òàºàë¹àíäà àòàìíû» ¼çi ìåíi: – Çåðåø, áåði êåëøi, – äåï øàºûðäû.

Îë êiñiãå ²îíຠá¼ëìåãå ò¼ñåê ñàëûí¹àí áîëàòûí. Ìåí êåðåóåòòi» ºàñûíäà¹û îðûíäûººà îòûðäûì. Àòàì êåçiíäå åðòåäåãi áàòûðëàðäàé àëûï áîë¹àí êiñi. Îíû ¸êåì äå, ¸æåì äå æûð åòiï àéòàäû. ²àçiðäi» ¼çi ñàºàëû ò¼ãiëãåí îìûðàóû äàëàäàé, ñàóñàºòàðû ½çûí, ñàëàëû, ¼í áîéûíàí ºàëàäà¹û ìûíà ò¼ðò ºàáûð¹àï¸òåðãå ñûéìàé ò½ð¹àí æàáàéû ºóàòòû» èiñi ໺èäû. Ìåí àòàìíû» àóûëäà äà ¾éäå îòûðìàé, ¾íåìi ñûðòòà æ¾ðåòií ìiíåçií åíäi ò¾ñiíãåíäåé áîëäûì. Ìà¹àí ºàáà¹ûí ò¾éiï, ¼òå ñàëìàºòû êåéiïïåí ºàðàï ºàëûïòû. Àëäà àóû𠸻ãiìå ê¾òiï ò½ð¹àíûí ñåçiï, îðûíäûººà æàáûñà æàé¹àñòûì. – Çåðå, – äåäi îë, – ñåí àíà æàºòàí îðàë¹àííàí êåéií Õàíøàéûììåí ñåðòòåñêåíi»äi íåãå àéòïàé êåòêåíñi»? Ðàñûìåí äå, ºàíìåí, îòïåí áåðiëãåí àíòòû îéûíøûº ê¼ðäi» áå? Ìåí ê¼çiìäi ò¼ìåí ñàëûï îòûðûï ºàëäûì. Ñîë æຠáiëåãiì, Õàíøàéûì ºàíæàðìåí òiëãåí æåðäå ºàëûï ºîé¹àí òûðòûº áiðòî¹à ñûçäàï, àóûðëàï áàðà æàòºàíäàé. – Çåðå, á¸ëêiì, ñîë êåçäå ñåðò áåðóãå æà¹äàé ì¸æá¾ðëåãåí øû¹àð. Ìåí áàðëû¹ûí ò¾ñiíiï îòûðìûí. Áiðຠáîë¹àí æàéòòû» áàðëû¹ûí æàñûðìàé àéòó¹à òèiñ åäi». Àð¹û æຠïåí áåðãi æàººà ºàòûñòû áàðëûº ¸»ãiìå – øûðàºøûëàð¹à îðòàº. °ðáið øûðàºøû êåç êåëãåí ìàéäà-ø¾éäå æàéëû õàáàðëàíûï îòûðó¹à òèiñ. Åãåð ñåí àð¹û æàºòàí ºàëòà»à ºî»ûç ñàëûï ¸êåëñå», îë òóðàëû ºàë¹àí øûðàºøûëàð áiëóãå òèiñ. Àë ñåíi» ìûíàó iñòåãåíi»... Àéòàð¹à ñ¼çiì æîº. – Àòà, ìåíi» ºîëûì àóûðûï áàðà æàòûð. Ñiç êåëãåëi òiïòi º½òûðûï êåòòi. Æûëàï æiáåðäiì. Àòàì òîñûëûï ºàëäû äà: – ²àíå ê¼ðñåòøi, ºàé æåð îë?, – äåäi. Ñîë áiëåãiìäi àøûï, òûðòûºòû ê¼ðñåòòiì. – Ìûíà æåðäåí ºàí øûººàí ¹îé. – ȸ. Áiðäå ñûçäàï, áiðäå àøûï æàìàí àóûðàäû, àòà. Íå iñòåñåì áîëàäû?

– °é, áàëàì-àé, – äåäi àòàì øàðàñûç ¾íìåí, – áàëàëûº æàñà¹àíñû» ¹îé. Áàñûí øàéºàï, ¾íñiç îòûðûï ºàëäû. Áiëåãiìäi ºûñºàí ºîëû ûñòûº, àòàì ½ñòà¹àí êåçäå àóûð¹àíû áàñûëûï, äåíåìå í½ð º½éûë¹àíäàé ìàóæûðàï áàðàìûí. – Àòà, ñiç ½ñòà¹àííàí êåéií àóûð¹àíû áàñûëà áàñòàäû. Àòàì áiëåãiìäi ºîñ àëàºàíûìåí ä¸êåìåí îðà¹àíäàé îðàï, áàñûï àëäû. – Åíäi íå iñòåéìiç, àòà? – Àºûëäàñó êåðåê. Àóûë¹à áàðûï, ºàë¹àí øûðàºøûëàðìåí àºûëäàñó êåðåê. Ñîäàí êåéií áið õàáàðûí áåðåðìií. Îëàðäû» Øûðàºøû¹à òèiñïåóëåði êåðåê åäi? ̽íäà áið ã¸ï áàð. – Ìåí øûðàºøû åìåñïií ¹îé. – Áîëìàñà», áîëàñû». Áiç ¼ëãåííåí êåéií ¼òêåëãå ñåíäåð èå áîëûï ºàëìà¹àíäà, êiì ºàëàäû? – Àë îºóûì øå? – Ä¸ë ºàçið áàðëû¹ûìûç ºûðûëûï ºàëàéûº äåï îòûð¹àí æîºïûç. κóû»äû îéëàï óàéûìäàìà. Áàðëû¹ûíà ¾ëãåðåñi». Àòàì áið í¾êòåãå ºàäàëûï ºàëäû. ´çiìíi» àóûë¹à áàðûï ò½ðûï, ê¼ëãå øûðàºøû áîëàòûíûìäû åëåñòåòòiì. Àºûë¹à ñûéûìñûç. Ìûíà êiñi øûí àéòûï îòûð ìà åêåí? Ò¾ðiíå ºàðàñà», ºàëæû»äàï îòûð¹àí àäàì¹à ½ºñàìàéäû. Àë îë Êåìïið ìà¹àí íå iñòåé àëàäû? Àð¹û æ຺à ì¾ëäå ¼òïåé ºîéñàì øå? Îëàð áåðãi æ຺à ìåíi içäåï êåëå ºîéìàñ. ²àðà ìîëäà îëàðäû» áåði ¼òêåíäåðií áiëñå, ºàðàï ºàëìàñ. ´çiìíi» ¾ñòiðò îéëàï îòûð¹àíûìäû, ¸ðèíå, áiëåìií. Òåê æà¹äàéäû» ñîíøàëûºòû àóûð åêåíií ìîéûíäà¹ûì êåëåð åìåñ. – Àéòïàºøû, àòà, ìåí îñûíäà, Àëìàòûäà àíà æàºòàí êåëãåí åêi ºûçäû ê¼ðäiì? – Íå ºûë¹àí ºûçäàð? – Ïåðiíi» ºûçäàðû, æàñòàðû ìåí øàìàëàñ, ñ¸ëåì áåðiï ê¼øåäå ºàñûìíàí ¼òå øûºòû. – ȸ..., – äåäi àòàì àóûð ê¾ðñiíiï, – áàðëû¹û ¼çãåðiï,

áàºûëàóäàí øû¹ûï áàðàäû. Æàºñûëûºòû» íûøàíû åìåñ á½ë. Ñåíäåðäi» Åðêåáàéëàðû» äà øîøà»äàï áiðåñå àðû, áiðåñå áåði ð½ºñàòñûç ¼òåäi. ²àðà ìîëäà ¹îé æåëiêòiðiï îòûð¹àí. Àë ¸ëãi ºûçäàð ñåíi» áîëàøຠÕàíøàéûì åêåíi»äi åñòiï, ê¼ðãåëi æ¾ðãåí øû¹àð. Æåòïåãåíi îñû åäi. Îéûíøûººà àéíàëäûº. Çåðå, ñåíäåð áiëóãå òèiññi»äåð, àíà æàºòà, ïåðiëåð åëiíäå áið ç½ëìàò áîëûï æàòûð. Îëàðäû» ¸ëåìi ê¾éðåóäi» àëäûíäà ò½ð. Ñû ñ¼çäåðií ñîíøàëûºòû ìà¹ûíà áåðiï, äàóûñûí á¸ñå»äåòiï, º½ïèÿ ò¾ðìåí àéòºàíû ñîíøàëûº, åðiêñiç ê¾ëêiì êåëäi. – ²àíäàé ç½ëìàò? – Òàáè¹àòûí áiëìåéìií, áiðຠáið ºàñiðåòòi» îðíà¹àíû àíûº. Áàðëû¹û áið-áiðiìåí áàéëàíûñòû. Àíûºòàï, ¼çiì õàáàðûí áåðåìií. Áiðຠìåíi îëàðäû» ºàñiðåòiíåí ã¼ði ¼ç ºàñiðåòiì ê¼áiðåê ºûçûºòûðàäû. Åø í¸ðñåíi» áàéûáûíà áàðà àëàð åìåñïií. – Àë ìåí íå iñòåéìií? Õàíçàäà¹à òèåìií áå? – Åíäi òà¹äûð ñîëàé áîëñà, áàðàðñû». Åêi ïàòøàëûºòû» òûíûøòû¹û ¾øií, áåéáiò òiðøiëiãi ¾øií îñûëàé ºûç àëûñûï, áåðiñó ê¼íå çàìàííàí êåëå æàòºàí ñàëò. Àðû êåòñå, Õàíçàäà¹à æàð áîëàðñû». – Àë ìûíäà øå? °êåì ìåí øåøåì øå? – Áàëàì, áàðëû¹û ¼ç-¼çiíåí ðåòòåëåäi. Àéòïàºøû, ñà¹àí õàáàðøû êåëäi ìå? – Æîº. Åøêiì êåëãåí æîº. – Àë, ñåí ¼çi» ºàëàé îéëàéñû»? Õàíçàäà¹à ò½ðìûñºà øû¹ó¹à äàéûíñû» áà? – Àòà, ìåí åêi àéäàí êåéií îí áåñêå òîëàìûí. ²àëàéøà ò½ðìûñºà øû¹àìûí, ¼çi»iç îéëà»ûçøû. Ìåí ñåðò áåðãåí êåçäå, êåìïið... Õàíøàéûì åãåð ½ëûìà ê¾éåóãå òèåìií äåï ó¸äå åòñå» ¹àíà ̸äè ìåí Åðêåáàéäû» ºàé æåðäå åêåíií àéòàìûí äåäi, ñîäàí êåéií ìåí êåëiñòiì. Áiðຠîíû» áàëàñû äå뺽ëû åìåñ ïå? ιàí ¾éëåíóãå áîëìàéòûí øû¹àð...

– Çåðåø, Õàíçàäà äå뺽ëû åìåñ. Á½ë ñ¼çi»äi åøêiì åñòiìåñií. Îëàð áiçäi» ¸ëåìäå ¼çäåðií ºîð¹àó ¾øií, ê¼çãå ò¾ñiï, ê¼ïøiëiêòåí åðåêøåëåíáåñ ¾øií ñîë êåéiïòi òà»äàï àë¹àí. Ìà¹àí ºàëàé áîë¹àíûí áàñòàí-àÿº ºàéòà àéòøû, áàëàì. Ìåí àòàìíû» àð¹û æà¹ûíäà¹û ºàáûð¹à¹à ºàäàëûï, ñîë ê¾íãi áàñòàí êåøêåí õèêàÿìäû ºàéòàäàí ¸»ãiìåëåï øûºòûì. Îë ¾íñiç, ñàºàëûí ñàëàëàï îòûðûï, òû»äàäû. Ñîäàí êåéií “æàºñû” äåãåíäåé áàñûí èçåï: – Æàðàéäû, áið æ¼íi áîëàð. Áiðàº, á½ë àÿºñûç ºàëäûðàòûí iñ åìåñ. Øåøó êåðåê. ʼðåðìiç. ´ç áàñûì á½íäàé á¸ëåíi áiðiíøi ðåò ê¼ðiï îòûðìûí. Õàíøàéûìäû ñèºûðøû äåóøi åäi, ñîë ðàñ áîëûï øûºïàñûí. Ѿéiíäiê øàë áiëåòií øû¹àð. Æàðàéäû. Ìåí Ѿéiíäiê ºàðèÿ áiëåòií í¸ðñåíi ¼çiíi» áiëìåéòiíií ìîéûíäàï îòûð¹àí àòàìà øàðàñûç ò¾ðìåí ºàðàäûì. Îë êåíåò ñåðïiëiï: – Æàºñû, áîòàì, ½éºû» æàéëû áîëñûí, áàðà ¹îé, – äåäi. Ìåí á¼ëìåìå êåëãåííåí êåéií Õàíçàäàíû îéëàäûì. Îë åãåð ñîë áàÿ¹û ĸó áîëìàñà, àð¹û æàººà ¼òêåííåí êåéií ¼çãåðãåí áîëñà, êåñêií-êåëáåòi ºàíäàé áîëäû åêåí? Ìåí îíû ñîòòà¹û æiãiòòåð ñåêiëäi àïïຠçåðëi øàïàí êèãåí àñà ê¼ðêåì áîçáàëà êåéïiíäå åëåñòåòòiì. Êåíåò ê¼ç àëäûìà ìåí ê¾éåóãå øû¹àìûí äåãåí êåçäå ìàéëû ºîëûìåí áåòií áàñûï, ûðæàëàºòàï ê¾ëãåí àñà ñåìiç, ¾ðåéëi ĸó êåëäi. ²îðûººàíûìíàí ê¼çiìäi òàðñ æ½ìûï àëäûì. ²àëàé ½éûºòàï êåòêåíiìäi áiëìåéìií. Ò¾ñiìå àð¹û æàºòà¹û ñàðàé êiðäi. Àïïຠì¸ðì¸ð á¼ëìåäå àïïຠê¼éëåê êèãåí å»ñåëi, àñºàí ñ½ëó êåêñå ¸éåë ìà¹àí æûìèûï ºàðàï ò½ð. Àë ìåí ¾ñòåë áàñûíäà ¸ëäåáið ºà¹àçäàð¹à ºîë ºîéûï æàòûðìûí. Øûìûëäûºòû» àð¹û áåòiíäå Õàíçàäà ò½ð. Îíû» ½çûí ñ½ëáàñûí ¹àíà àæûðàòàìûí, áiðຠºàðàó¹à ä¸òiì øûäàìàéäû, òiïòi ò¾ñiìäå ê¼çiìäi òàðñ æ½ìûï àëûïïûí... Òà»åðòå» îÿí¹àíûìäà, àòàì àóûë¹à êåòiï ºàëûïòû.

¶é ¼çiíi» ìàìûðàæàé, ¾éðåíøiêòi ºàëïûíäà. Àòàì òåê ìà¹àí ¹àíà àðíàï, ¸ëäåáið ìàçàñûçäûº òàñòàï êåòêåíäåé. Óàºûò ñà¹ûçøà ñîçûëûï ¸ðå» ¼òå áàñòà¹àí ñåêiëäi ê¼ðiíåäi. Á½äàí àð¹û òà¹äûðûì ºàëàé áîëàäû? Æàëïû ìà¹àí îºóäû» êåðåãi áàð ìà, æîº ïà? Àë ¸íøiëiê øå? ̸äè... ̸äèäi ì¾ëäå îéëàìàó¹à òûðûñàìûí. Ñåáåái, îíû ºàëàé åñiìå àëàìûí, ñîëàé ñîë ºîëûì æàí øûäàòïàé ñûçäàéäû. Æàí ò¼çãiñiç àóðóäàí ê¼çiìíåí æàñ ïàðëàï, ñîë æà¹ûì ò¾ãåë ½éûï, åñiìíåí ºàçið òàíûï ºàëàòûíäàé ê¾é êåøåìií. Á½ë äåðòòi» òiêåëåé ̸äèãå ºàòûñû áàð åêåíií áiëãåííåí êåéií, æà¹äàéûì î»àëäû. Áàñòûñû – ̸äèäi æîº äåï åñåïòåó êåðåê. ̾ëäå îéëàìàó. Æàí êåðåê áîëñà, áàðëû¹ûíà ê¼íåäi åêåíñi». Áiðòå-áiðòå îíäàé àäàìíû» ìûíà ô¸íè æàë¹àíäà áàð åêåíiíå ê¾ì¸íäàíàòûí õàëãå æåòòiì. Áiðຠàòàì êåëiï êåòêåííåí êåéií òóðà åêi ê¾ííåí ñî» áåéóàºûòòà åñiêòi» ºî»ûðàóû òûç åòå ºàëäû. Ìåí ¼çiìíi» á¼ëìåìíåí áàñûìäû ºûëòèòûï øû¹àðäûì äà, ¸êåììåí ¾ëêåí àäàìøà ºîë àëûñûï àìàíäàñûï æàòºàí ̸äèäi ê¼ðiï, åñiìíåí àäàñûï êåòå æàçäàäûì. Íå ºóàíàðûìäû, íå æûëàðûìäû áiëìåéìií. ̸äèäi» áiçäi» êiðå áåðiñòåãi êåéïi øûíäûººà ¾éëåñïåéòiíi ñîíøàëûºòû ¸íå-ìiíå ¼ç-¼çiíåí àóà¹à ñi»iï, ê¼çäåí ¹àéûï áîëàòûí ò¸ðiçäi. Áiðຠîë ºîíຠá¼ëìåãå ¼òiï, ñ¸êiãå îòûðäû. Áiç àíàì, Ñàðè ¾øåóiìiç æ¾ãiðiï æ¾ðiï, ¾ñòåë æàñàï, øàé áåðäiê. Àñ ¾éäå òî¹ûñºàí êåçäå áið-áiðiìiçãå òà» ºàëûï ê¼ç òàñòàï ¾ëãåðåìiç ¸éòåóið. ̸äè åø í¸ðñå ñåçåð åìåñ, æ¾çi øàðø໺û, æîë ñî¹ûï òàñòà¹àí ò¸ðiçäi. Ê¼ï ½çàìàé: – Çåðå, ñåíiìåí î»àøà ñ¼éëåñåéií äåï åäiì, – äåï, òîº åòåðií àéòòû. °êåìå ºàðàï åäiì, îë “æàºñû” äåãåíäåé áàñ èçåäi. Àíàì äà æûëäàìäàòûï: – Æàºñû, æàºñû, Çåðåíi» á¼ëìåñiíå áàðûï îòûðà ºîéû»äàð, – äåäi.

Øû¹ûï áàðà æàòûï, Ñàðè ìåí àíàìíû» áið-áiðiíå æûìû»äàï ºàðàï ºàë¹àíäàðûí áàéºàäûì. – Íå æà»àëûº?, – äåäiì. Íåãå åêåíi æ¾ðåãiì àòîéëàï êåóäåìå ñûéìàé ä¾ðñiëäåï êåòòi. – Ñåíäåð êåòêåëi àóûëäà æà»àëûº ê¼ï, – äåäi ̸äè. – ȸ? – Åðêåáàé åêi ðåò êåëiï êåòòi. – ²àéäà? – Ìà¹àí, ¾éãå. – Îë ºàçið àóûëäà æ¾ð ìå? – Åêi æàºòà äà. ²½äàéäû» áið åðêåòîòàéû áîëäû. – Àòàì àíà æîëû êåëãåíäå î¹àí ðåíæiï, ð½ºñàòñûç ¼òêåëäåí àðû-áåði ¼òå áåðóãå áîëìàéäû äåãåí åäi. Ñîíû» êåñiðiíåí àíà æàºòà òàáè¹è àïàòòàð áîëûï æàòûð äåé ìå. – ȸ, áiðຠî¹àí Åðêåáàéäû» åø ºàòûñû æîº. – Ïåðiíi» ºûçäàðû òiïòi îñûíäà, Àëìàòû¹à êåëiï, ºàëà àðàëàï æ¾ð. ̸äèäi» ê¼çi øàðàñûíàí øû¹ûï êåòå æàçäàäû. – ²îé. – Ðàñ, ¼çiì ê¼ðäiì. Îë àç-ìàç ¾íñiç ºàëäû äà: – Çåðå, äàëà¹à øû¹ûï æ¾ðiï ºàéòà àëàñû» áà? Ìåíi Àòà» æiáåðäi, ¸»ãiìå áàð, – äåäi. – Ñåðòêå áàéëàíûñòû ìà? Îë áàñûí èçåäi. Êåíåò ̸äèäi» äå ê¼çºàðàñû òóðà àòàìäiêiíäåé òûì ñàëìàºòû åêåíií áàéºàäûì, áiðò¾ðëi çåðòòåé ºàðàéòûí ò¸ðiçäi. Áàñûìäà “Îñû ìåí áið í¸ðñåíi òûì ºàòòû á¾ëäiðäiì áå åêåí, ¸ëäå” äåãåí îé æûëò åòå ºàëäû. Îñû ñ½¹àíຠîéäû» ä¸ëäiãií ðàñòà¹àíäàé, áîéûìäû ¾ðåé áèëåäi. – Æàºñû ºàçið. Êèiíiï øû¹àéûí. Ìåí ¾ñòiìå æå»i øîëຠຠê¾ðòåøåìäi, ê¼ê ìîêàñèíàì ìåí ê¼ãiëäið æå»ië ñâèòåðiìäi, äæèíñû øàëáàðûìäû êèäiì. Àç-ìàç èiññó øàøòûì. Åðíiìäi

áîÿäûì. Øàøûìäû ò¼áåìå ò¾éiï ºîéäûì. Ñûðòºû êåéïiì áûëàé ºàðàñà», æàÿó ñåðóåíäåóãå àðíàë¹àí ñåêiëäi, áiðຠñîíûìåí áiðãå æèíàºû, àñà æî¹àðû òàë¹àì ñåçiëåäi. Ìåí àéíà¹à ºàðàï, ¼ç-¼çiìå ê¼»iëiì òîëûï, òîºìåéiëñè æûìèäûì. Áiðຠêåëåñi ñ¸òòå ¾éäåí òåçiðåê øû¹ûï êåòóãå àñûºòûì. Ñåáåái áið ¹àíà ñ¸òòå áiðåó ñîë ºîëûìíû» ñ¾éåãií ê¾ë-ïàðøà åòiï òàëºàíäàï æàòºàíäàé, æàí ò¼çãiñiç àóðóäàí ê¼çiì ºàðàóûòûï, æ¾ðåãiì àéíûäû. Êåíåò òåçiðåê àóûë¹à áàðûï, àð¹û æàººà ¼òó êåðåê åêåíií, ñ¼éòiï ìûíà äåðòòåí º½òûëàòûí àìàë içäåó êåðåêòiãií ½ºòûì. Á¸ëêiì, ̸äèìåí àºûëäàñó êåðåê øû¹àð... Àñïàí ñ½ï-ñ½ð áîëûï ñ½ñòàíûï ò½ð. ʾçäi» ñûëáûð áàñòàëûï, òûì ½ç຺à ñîçûëàòûí æàóûíû áîëóøû åäi. Ñîë æàºûíäàï ºàë¹àí ò¸ðiçäi. ¶éëåð äå, à¹àøòàð äà ¸ëäåíåãå àøóëû ò¸ðiçäi, ºàáàºòàðû ºàðñ ò¾þëi. Äàëàäà ½ç຺à ñîçûëûï áàðà æàòºàí ¾íñiçäiêòi á½çáຠáîëûï: – ²àéäà áàðàìûç?, – äåäiì. – Àíàì åêåóìiç ò½ð¹àí ¾éäi áàðûï ê¼ðåéiêøi... ̸äè ìåíi» ñûðò æà¹ûìäà¹û ¸ëäåºàéäà ê¼ç òiãiï ñ¼éëåäi. – Àëìàòûäàí åêi æûë á½ðûí êåòêåëi êåëiï ò½ð¹àíûì îñû. ¶éäi, àóëàíû ñà¹ûíäûì. Ñûðòûíàí áîëñà äà ê¼ðãiì êåëåäi. – °ðèíå, ºàëàé ºàðàé æ¾ðåìiç? – Æàÿó áàðó¹à áîëàäû. ̸äè æîë áàñòàäû. – ²àëàé æåòòi»? – Òåëåïàðòàöèÿ. Ìåí ê¾ëiï æiáåðäiì. – Ðàñ àéòàìûí. – À-à-à, á¸ñå. – Ðàñ àéòàìûí, Çåðå. ̸äè äå ê¾ëiï, ìåíi» ñåíáåãåíiìå ºûñûë¹àíäàé, ºîéíûíàí ºàðà åëòiðiìåí ºàïòàë¹àí êiòàïòû øû¹àðäû. Ìåí îíû ê¼ðãåíäå æ¾ðåãiì àóçûìà òû¹ûëäû.

– Àíà æîëû... Åñi»äå ìå, àð¹û æàºòàí áåði ¼òòiê ºîé, ñîë êåçäå ²àðà ìîëäàíû» ä½¹à êiòàáûí àëûï êåòêåí åäiì. – ²àëàéøà? – Ñåí ê¾é òàðòºàí¹à äåéií ìåí êiòàï îºûäûì åìåñ ïå? Ìûðñ åòiï ê¾ëiï æiáåðäiì. Îë êåçäå ê¾ëêiëi áîëìàñà äà, ºàçið ̸äèäi» àéòóû áîéûíøà, ê¼ç àëäûìà áiðò¾ðëi æå»iëòåê ñóðåò ïàéäà áîëäû. – ȸ. – Ñîë êåçäå êiòàï ìåíi» ºîëûìäà êåòêåí åäi. Ìåí îíû àðû-áåði îºûï, ò¾ãåë æàòòàï àëäûì. Îñû êiòàï ìà¹àí ê¼ï ñèºûðøûëûº ¼íåðäi ìå»ãåðóãå ñåïòåñòi. – ²àíäàé ñèºûðøûëûº? – Ìûñàëû, ìåíi» Àëìàòû¹à ºàíøà óàºûòòà êåëãåíiìäi áiëåñi» áå? – Æîº. – Àëòû ñåêóíäòà æåòòiì. – ²îéøû. – Ðàñ àéòàìûí. Àòà»íàí ìåêåíæàéëàðû»äû ñ½ðàï àëäûì äà, îñû åêi ê¼øåíi» ºèûëûñûí åëåñòåòòiì, ñîäàí êåéií àëòû ñåêóíäòàí ñî» òóðà ñîë ê¼ç àëäûìà êåëãåí ê¼øåëåðäå ïàéäà áîëäûì. Ñåíáåéñi» áå? – Áiëìåéìií. ʼçiì áàºûðàéûï êåòêåí áîëó êåðåê, îë ò¼ìåí ºàðàäû. – ʼï æà¹äàéäà Åðêåáàé ê¼ìåêòåñòi. Îë àóûëäà, ê¼ëäi» æà¹àñûíäà àíàñûìåí ò½ðûï æàòûð ¹îé. ²îðºûï êåòòi» áå? – Æîº. Àëäûìåí ñåíåñi» áå äåï ñ½ðàñà»øû. – ²àëàñà», ê¼ðñåòå àëàìûí. – Æàðàéäû, êåøið. °ðèíå, ñåíåìií. Åðêåáàé êiòàïòû êåði ñ½ðà¹àí æîº ïà? – Áið ºûçû¹û ñîëàðäàí êiòàïòû ºàéòàðó¹à º½ëøûíûñ áàéºàìàäûì. Á¸ðiáið ñåêiëäi. Åðêåáàé äà ¸çië-øûíû áåëãiñiç, ¸êåì ñåíäåðãå ñ¸ëåì àéòûï æàòûð, áið êåëãåíäå

êiðiï øûºñûí äåï ¼òiíiï æàòûð äåéäi. Îíû» àéòóû áîéûíøà, Õàíøàéûì ìåí Õàíçàäàíû ìûíà áiçäi» åëäå ºàìàï îòûðóäû» òà¹û áið ¾ëêåí ñåáåái áîëûïòû, ºàçið îë æàºòà¹û æà¹äàé òiïòi àóûðëàï êåòêåíãå ½ºñàéäû. – ²àëàéøà? – Àíû¹ûí áiëìåéìií. Øåò æà¹àñûí ê¼ðäiê ºîé, îë æàºòà ì¾ëäå åðêiíäiê æîº ºîé. °ñiðåñå îé åðêiíäiãiíå òûéûì ñàëûí¹àí. Àë ºàçið õàëûºòû» ê¼ïøiëiãi ì¾ëäå 츻ãiðiï êåòêåíãå ½ºñàéäû. ´çäåðiíå ¼çäåði ºîë ñàëûï æàòûð äåé ìå... Æà»à¹û ñåí àéòûï îòûð¹àí àïàò îñû, øàìàñû. Åíäi áið á¼ëiãi íàðàçû áîëñà äà, ²àéòà ¼»äåóãå ò¾ñiï, ñàíàñûíäà¹û æàðûºòû ñ¼íäiðiï àëóäàí ºîðºàäû. Ñîíäûºòàí ¾íñiç. Áiðຠîëàðäû» äà øûäàìû ¾çiëåð ê¾í òàÿó ò¸ðiçäi. – Ìàñºàðà... – ²àðà ìîëäà îñû æà¹äàé¹à ºàðñû ò½ðàòûí, áàñ ê¼òåðiï æ¾ðãåí æàë¹ûç àäàì ñû»àéëû. Åðêåáàéäû» àéòóû áîéûíøà, ¸ðèíå. – Îíäà íåãå áåði îðàëûïòû? – Åíäi àíàñû îñûíäà. Ñîäàí êåéií áiç äîñòàðìûç ¹îé. – Àë îíû» áiçãå ºàðñû øûººàíû øå? – °êåñiíå æàºòàñòû ¹îé. Ñîë ¾øií ðåíæóãå áîëà ìà? – ȸ, ºûçûº åêåí. – Îíû» ¾ñòiíå ìåí êiòàïòà¹û ä½¹àëàðäû ñóäûðàòûï æàòòàï àë¹àíûì áîëìàñà, ºàéñûñûí ºàé æåðäå ºîëäàíóäû áiëìåéìií. Îë êiøêåíòàé áàëàíû» ºîëûíäà¹û àëìàñ ºûëûø ñåêiëäi ¼çiìå äå, àéíàëà¹à äà ºàóiïòi. Ñîë æà¹ûíàí Åðêåáàé ê¼ï ê¼ìåê ê¼ðñåòòi. Ìûíà ºàøûºòûºòû èãåðóäi äå Åðêåáàéäû» àðºàñûíäà ìå»ãåðäiì. – ²ûçûº. – Àòà» Ñàðè åêåói»å äå îñû ¸äiñòi ¾éðåòóiìäi ¼òiíäi. Ñîäàí êåéií áiçãå àíà æ຺à îðàëó¹à òóðà êåëiï ò½ð. – ²àøàí?

– Ìåíiìåí æ¾ðåòií øû¹àðñû»äàð. – ²àøàí? – Á¾ãií. ؽ¹ûë æà¹äàé áîëûï ò½ð. – Ñåðòêå áàéëàíûñòû ìà? – ȸ. Àòà» êåëãåííåí êåéií Øûðàºøûëàð áiðiãiï, àíà æàºòû» Õàíûìåí õàáàðëàñºàí, áåðiëãåí ñåðòòi» á½çûëóûí, ñà¹àí åðêiíäiê ñ½ðà¹àí. Áiðàº, îëàð ºàòòû àøóëàíäû. ° äåãåíäå ì¾ìêií åìåñ äåãåí æàóàï àëäûº. Áiðຠàðòûíøà Õàíøàéûìíû» áið ¼òiíiøi áàð, áàëàëàð ñîíû îðûíäàñà, Çåðå ñåðòòåí áîñàéäû äåãåí õàáàð êåëäi. Õàíøàéûì – ºàðàïàéûì ïåði åìåñ, ïåðiëåð àðàñûíäà¹û ñèºûðøû, ºàòiãåçäiãiìåí àòû øûººàí æàí. ²àðà ìîëäàíû» îíû ò½òºûíäà ½ñòàóûíû» áið ñåáåái îñûíäà æàòûð. Ïåðiëåð åëiíäåãi æà¹äàéäû» îñûíøà àóûðëàï êåòêåíiíå Õàíøàéûì òiêåëåé êií¸ëi. Îë Õàííû» ºîëûìåí ¼çiíi» îé-àðìàíûí æ¾çåãå àñûðûï îòûð. Ñîíäûºòàí áiçãå áåðåòií òàïñûðìàñû äà î»àé áîëìàéòûí øû¹àð. Áiðຠáàñºà æîë æîº. ʼçiì æàñàóðàï åø í¸ðñå äåé àëìàäûì. Æàéëàï áàñûï ̸äèäi» á½ðûí ò½ð¹àí ¾éiíå æåòòiê. Îë ìà¹àí åêiíøi ºàáàòòà¹û òåðåçåíi ê¼ðñåòòi. Êåíåò ìåí îíû» ñîë á½ðûí¹û ê¾íäåðäi ºàíøàëûºòû à»ñàéòûíûí ò¾éñiíäiì. Åêåóìiç áåñ ºàáàòòû êiøiãiðiì ñ½ð¹ûëò ¾éäi» åêiíøi ºàáàòûíà ºàðàï ½çຠò½ðäûº. Åêiíøi ºàáàòòà¹û òåðåçå äå áiçãå ºîë á½ë¹àï, ì½»äû ñ¸ëåìií æîëäàï æàòºàíäàé. Ñîäàí êåéií ¶ëêåí Àëìàòû ¼çåíiíi» Óíèâåðñèòåò æà¹ûíà ¼òiï, ¸ë-Ôàðàáè ê¼øåñiíå ºàðàé àÿ»äàäûº. Á½ë æåðãå ê¾ç ò¾ñïåãåí ò¸ðiçäi. Æàñàíäû æîëìåí ¼ñiðiëãåí ê¼ê øàë¹ûí ø¼ï æàïæàñûë, ñàðºûðàï æàòºàí ¼çåí ìûíàó, àð¹û æàºòà ê¼êïåí òàëàñûï, ìàíàóðà¹àí Àëàòàó ò½ð øàëºàéûï. Áiç åêåóìiç ¸ëäåáið ºî»ûð ¸óåííi» æåòåãiíäå ºîë ½ñòàñûï àëäûº. – Àíà æîë¹ûäàí êåéií àíà»äû æîëûºòûðäû» áà? – Æîº. – Åðêåáàé êåçäåñòiðìåï ïå?

– Æîº, îëàð ¸êåñi åêåói ðåñìè ºàëàíû» ìà»ûíàí äà æ¾ðå àëìàéäû ¹îé. Ìà¹àí íåãå åêåíi àíàìäû á½ëàé ºàëäûðó¹à áîëìàéòûí ñåêiëäi. – Åíäi áàñºà ºàíäàé àìàë áàð? – Àìàë æîº. Îë àÿ¹ûíû» àñòûíà ºàðàï ò½ðûï ºàëäû. – Çåðå, Êåìïiðãå íåãå ñåðò áåðäi»? – Áiëìåéìií. – Íåãå, àéòøû? – Ñåíäåðäi» ºàéäà åêåíäåði»äi ñîíäà ¹àíà àéòàìûí äåäi ¹îé. – Áàðëû¹ûíà ìåí êií¸ëiìií. – Íåãå îëàé äåéñi»? – Ñîë ê¾íi ñåíäåð êåìïiðäi ê¼ðiï, àóûë¹à ºàøºàí êåçäå... Ìåí ê¾ëiï æiáåðäiì. ̸äè äå æûìèäû. – Ìåí êåði ºàðàé Êåìïiðäi» ¾éiíå æ¾ãiðäiì. Ñåáåái, Åðêåáàéäû îíäà òàñòàó¹à áîëìàéòûí åäi. Êiðñåì, Åðêåáàé øêàôòû àøûï, òåñiëiï ºàðàï ò½ð åêåí. Îíû “Êåìïið êåëå æàòûð, æ¾ð” äåï êåéií òàðòñàì, îë “ìåí ò¾ñiìäå á½ë æåðäå áîë¹àí ñèÿºòûìûí, ìûíà øêàôòû» àð¹û æà¹ûíäà áàñºà ¸ëåì áàð” äåéäi. Ìåí îíû áåði òàðòàìûí, îë ¸ði ½ìòûëàäû, îñûëàéøà îéëàìà¹àí æåðäåí àð¹û æàººà ¼òiï êåòòiê. Áiðຠñîë æåðäå ìåí áîëìàñàì ¼çiíi» ¼òóãå ä¸òi æåòïåñ åäi. Áàðëû¹ûíà ìåí êií¸ëiìií. – Æàðàéäû, áîëàðû áîëäû ¹îé. ²àçáàëàï íåñií àéòà áåðåìiç. Îíû» ¾ñòiíå àòà-¸æåëåð áiçäi øûðàºøû áîëàäû äåï åí òà¹ûï ºîé¹àí áîëñà, åðòå ìå, êåø ïå áið ¼òåðiìiç àíûº åäi. – Áiðຠñåí ñåðò áåðìåñ åäi» ¹îé... – Êiì áiëåäi. Àòàì àéòàäû, á½ë îºè¹àíû êåçäåéñîº áîëäû äåï àéòó¹à áîëìàéäû. Á½ë ñåðò òå, áàñºàñû äà, àëûï áið æîñïàðäû» á¼ëøåãi ñåêiëäi ê¼ðiíåäi äåï. ̸äè ìà¹àí òåñiëiï ºàðàï ºàëäû. – ²àíäàé æîñïàð? – Áiëìåéìií ¹îé.

– Ñåí áåðãåí ñåðòïåí îéíàó¹à áîëìàéäû. ²ûñºàñû, ñ¼çäi» òîº åòåði, – äåãåí îë ºîëûìåí ñàìàéûí ºûñòû, – ìåí ½ìûòûï áàðà æàòûð åêåíìií ¹îé. Ìåí ì½íäà íåãå êåëãåíiìäi ½ìûòûï áàðà æàòûð åêåíìií. – ̸äè, ñà¹àí íå áîëäû? – ƾð, ¾éãå ºàéòàéûº, Ñàðèäû åðòiï, àóûë¹à îðàëóûìûç êåðåê. – Áàñºà æîë æîº ïà? ²àëàé îéëàéñû», ñ¼çiìäå ò½ðìàñàì, á½íû» ñàëäàðû ºàíäàé áîëóû ì¾ìêií? Ìûñàëû, øåòåëãå êåòiï ºàëñàì, àóûë¹à ì¾ëäå áàðìàé ºîéñàì, º½òûëàìûí áà îäàí? ̸äè áàñûí ê¾éçåëå øàéºàäû. – ̾ìêií åìåñ. – Íåãå? Áiç æèûðìà áiðiíøi ¹àñûðäà ¼ìið ñ¾ðåìiç ¹îé. – Çåðå, áiðiíøiäåí, åãåð ñåí ñàíàëû ò¾ðäå àíò áåðñå», îíû îðûíäàó¹à ìiíäåòòiñi». Á½ë – ïàðûç. Êåìïiðäåí ºàøûï º½òûëñà» äà (áiðຠîäàí ºàøûï º½òûëó¹à áîëàòûíûíà ìåí ñåíáåéìií), ¼çi»íåí ºàëàé áåçåñi»? ²àëàéøà áåðãåí ñåðòi»äi àÿººà áàñûï, ¸ði ºàðàé ¼ìið ñ¾ðåñi»? – Á½ë æàéûíäà îéëàìàïïûí... – ʼðäi» áå... – Àë, êåìïið... Ñîíäà... ñîíäà... ìåí ĸóãå ê¾éåóãå øû¹àìûí áà? – Îë ºàçið ĸó åìåñ, Õàíçàäà... Çåðå, ìåí ñåíi» î¹àí ê¾éåóãå øûººàíû»äû ºàëàìàéìûí. – Ìåí äå ºàëàìàéìûí. – Ñåíi» ¸êå-øåøå», àòà-¸æå» äå ºàëàìàéäû. Åøêiì ºàëàìàéäû. Áiðàº, áàñºà àìàë áàð ìà? – Åíäi Õàíøàéûì áið ì¾ìêiíäiê áåðiï îòûð ¹îé. – ȸ, ê¼ðåðìiç. – Ìåí î¹àí ñåíáåéìií. Îíû» ºàíäàé ç½ëûì æîñïàðû áàð åêåíií êiì áiëãåí. Ñåí òàïñûðìà æàéûí áiëåñi» áå? – Áiëìåéìií. Òiïòi àòàìà äà àéòïà¹àí. Õàíøàéûì áið øàðòûì áàð, áàëàëàð ñîíû îðûíäàñà, ñåðòòåí áîñàòàìûí äåïòi. Îë ºàíäàé øàðò äåñå, ¼çäåðiíå ¹àíà àéòàìûí äåãåí.

– ²àíäàé øàðò áîëóû ì¾ìêií? – Áiëìåéìií, áiðຠïåðiëåð àäàìäàð¹à îíäàé øàðò ºîÿòûí áîëñà, åøºàøàí, ûºûëûì çàìàííàí áåði àºûðû æàºñû áîë¹àí åìåñ. Ñîíäûºòàí ïåðiëåðìåí åøºàíäàé øàðòºà îòûðìàó êåðåê äåãåí ºà¹èäàëàðäû» ºà¹èäàñû áàð. – Áàðëû¹ûí ìåí á¾ëäiðãåí áîëûï ò½ðìûí ¹îé... – Ñåíåí á½ðûí ìåíi» àòàì á¾ëäiðäi... Çåðå, ò¾ñiíåñi» áå, á½íû» áàðëû¹û ä½ðûñ åìåñ. Áîëìàéäû á½ëàé. Æåìå æåìãå êåëãåíäå Åðêåáàé åêåóìiçäi áåði ºàðàé á¸ðiáið ¼òêiçiï æiáåðåòií åäi. Ìåíi» àòàì-ຠàëûï ºàéòàòûí åäi áiçäi. Ñîäàí êåéií ìåíi» àòàì äà àíàìíû» æàíûí áåêåð ñàºòàï îòûð ìà äåéìií. Á½ë – ä½ðûñ åìåñ. – Îëàé äåìåñå»øi. – Ñîëàé. Àëëàíû» ¸ìiðiíå ºàðñû êåëóãå áîëìàéäû. Á½ë æàºñû åìåñ. Á¸ëêiì, ñåíi» îñûíäàé æà¹äàé¹à ò¾ñêåíi» ìåíi» àòàìíû» ºàòåëiãiíi» ñàëäàðû áîëàð. Ìûíà øàðò òà... Á½ëàé áîëó¹à òèiñ åìåñ. – Åíäi íå iñòåéìiç? – Áiëìåéìií. Çåðå, æ¾ð ºàéòàéûº. – °êåìå íå äåéìií? – Îëàð áiëåäi, àòà» õàáàðëàñºàí áîëó êåðåê. Òåçiðåê àóûë¹à æåòåéiê. – Àëòû ñåêóíäòà äåéìiñi»? – Àëòû ñåêóíäòà. Îë æûìèäû. – Æàºñû. Åêåóìiç ºàéòàäàí ºîë ½ñòàñûï, åíäi Òèìèðÿçåâ ê¼øåñiíå ºàðàé, ò¼ìåí æ຺à àÿ»äàäûº. ʾçäi» àñà æûëû, æàéëû êåøi áîëàòûí. Ñàðû æàïûðàºòàðäû» ûë¹àë, ºûøºûë èiñi ì½ðûí æàðàäû. Ìåí á½ë êåøòi åøºàøàí ½ìûòïàñïûí äåï øåøòiì.

ÀÓÛËÄÀ ¶éãå êiðiï, Ñàðèäû àëûï øûºòûì. Îë äàéûí îòûð åêåí. Àíàì º½øàºòàï áåòiìiçäåí ñ¾éäi. °êåìíi» ºàáà¹û ºàðñ ò¾þëi, áiçãå òîìà¹à-ò½éûº, ê¼»iëñiç ºàðàéäû. Áiç ¾éäåí øû¹ûï êåòòiê, îë ñîë ê¾éi òië ºàòºàí æîº. Ìåí äàëà¹à æ¾ðåãiì ºàðñ àéûðûë¹àíäàé ê¾éäå øûºòûì. °êåìíi» æ¾çi êåóäåìäå 츻ãi ñûçûëûï ºàë¹àíäàé. Òûì àóûð ñóðåò. Àóëàäà ̸äè Ñàðè åêåóìiçäi åêi æà¹ûíà øû¹àðûï, ºîëûìûçäàí àëäû äà, ê¼çäåði»äi æ½ìû»äàð äåäi. ʼçiìäi æ½ìäûì. Áåòiìäi æàëûí øàðïûï ¼òêåíäåé áîëäû, êåëåñi ñ¸òòå ñóûº æåë øàéûï, æóñàí ìåí ñàçäû» èiñi êåëäi ì½ðíûìà. ʼçiìäi àøºàíûìäà ¾øåóiìiç áið-áiðiìiçãå æàáûñûï àóûëäû» ñûðòûíäà ò½ð åêåíáiç. Àáûðîé áîë¹àíäà ê¼ë æàºòà åìåñ, òåðiñêåé ò½ñûíäà. μéºû ¸ëåìiíå åíãåíäåé 츻ãiðiï æàí-æà¹ûìûç¹à ºàðàéìûç. Áàñûì àéíàëûï áàðàäû. Ñàðè åêåóìiçäi àéòïà¹àí ê¾ííi» ¼çiíäå ̸äèäi» ¼çi äå òà»-òàìàøà ñåêiëäi. Àóûë æ຺à àÿ»äàäûº. Æàóûí æàóûïòû. Æåð áàòòàñºàí áàëøûº, ¸ äåãåííåí-ຠàÿº êèiìãå æàáûñûï, ìàëøûíäûðûï æiáåðäi. Ñàðèäû» àÿ¹ûíà ºàðàäûì. Îíû» øîëຠê¾çäiê åòiãiíi» ºîíûøû ìåíi» êðîññîâêiìå ºàðà¹àíäà áèiêòåó åêåí, ºûçûºòûì äà ºîéäûì. °æåì ºàºïàíû» àëäûíà øû¹ûï, àéíàëûï òîë¹àíûï ºàðñû àëäû. Ñàðè æ¾ãiðiï áàðûï, º½øà¹ûíà êiðiï êåòêåí, àë ìåí áàéñàëäû áàñûï áàðûï, àìàíäàñòûì. ´çiìäi áîéæåòêåí, ºàëû»äûº ñåêiëäi ñåçiíå áàñòà¹àí ñû»àéëûìûí. ʾëêiì êåëiï êåòòi. Ñîë ìåçåòòå ê¼»iëiì ê¼òåðiëiï øû¹à êåëäi. ²îëûì äà áàÿ¹û ñàó ºàëïûíäà¹ûäàé, òiïòi îë æàéûíäà ½ìûòûï ¾ëãåðiïïií. °æåìíi» åò ºîñûï, ºàìûð ºîñûï ñîðïà¹à æàñà¹àí ê¼æåñií iøòiê. ʼìáåãå æàáûë¹àí íàí, ºîëäû» ìàéû, º½ðò, iðiìøiê. Ìåíi» íà¹ûç ¼ìiðiì îñû ñåêiëäi. Îñû ñ¸ò åøºàøàí òàóñûëìàñà, îñûëàé 츻ãi îòûðà áåðñåê äåï òiëåäiì. Áiðຠê¼ï ½çàìàé øûðàºøûëàð æèíàëà áàñòàäû.

Æàñ½ëàí ìåí Åðêåáàé êåëäi. Áiç áið-áiðiìiçáåí áàéñàëäû àìàíäàñòûº. Îëàð ò¾ê ¼çãåðìåïòi. Êiøêåíòàé ¹àíà äåìáåëøå Æàñ½ëàí ¼çiíi» ñ¼çií ºîð¹àï, êiììåí áîëñûí áåëäåñå êåòóãå ¸çið êåéïiíåí òàíáàïòû. Ìåí ¸ñiðåñå Åðêåáàéìåí æ¾çäåñóäåí òàéñàºòà¹àíìûí. Ñû êåçäåñóiìiçäåí ¸ëäåáið ñûç ºàë¹àíäàé, ñîíû» êåñiðiíåí àðàìûçäà áið ò¾ñiíáåóøiëiê, ½ÿëøàºòûº áîëàòûíäàé ê¼ðiï æ¾ð åäiì, áiðຠîë ¸ äåãåííåí æàíàðûìà áåéºàì, áåéê¾í¸ êåéiïïåí àëà»ñûç ºàðàäû. Ñîäàí êåéií ìåí äå ñàáàìà ò¾ñiï, åðêií òûíûñòàé áàñòàäûì. ²àíøà äåãåíìåí á½ë áàëàëàðäû» ¸ðºàéñûñûíäà ê¼íåê¼ç ºàðèÿëàðäû» ¼çäåðiíäå ñèðåê êåçäåñåòií äàíàëûº áàð. Ìåí æûìèäûì. Ìà¹àí ºàðàï, Åðêåáàé äà ê¾ëiìñiðåäi. °æåì áàñòà¹àí êåìïiðëåð ºîíຠá¼ëìåäåãi æåð ¾ñòåëãå äàñòàðõàí æàéûï, òàìຠòàñó¹à êiðiñiïòi. ²îé ñîéûë¹àí ñû»àéëû. Êåñïå ê¼æåíi æàºñû ê¼ðåòiíiìäi áiëåòií ¸æåì ìà¹àí àðíàï îíû á¼ëåê æàñà¹àí¹à ½ºñàéäû. Ìàºòàíûï, ìàñàéðàï ºàëäûì. Àëäûìåí ¸äåòòåãiäåé àñûºïàé àñ æåëiíäi, êåìïið-øàë áiòêåí áiði º½ðò, áiði ºàòûº ºîñûï àñûºïàé ñîðïà iøòi, ¸äåòòåãi àóûë àðàñûíäà¹û ¸»ãiìå, êiìíi» ñèûðûíû» ºûñûð ºàëóû ì¾ìêií, êiì ºàíøà ø¼ï ò¾ñiðäi, ê¼ìiðäi» áà¹àñû ºàíøà – ¸éòåóið iø ïûñòûðàð æà»àëûºòàðûí îðòà¹à ñàëäû. Ò¼ðò êåìïið, ò¼ðò øàë. Îëàðäû» ¸äåòòåãi êåìïið-øàëäàí íåñiìåí åðåêøåëåíåòiíi æ¼íiíäå îéëàäûì. μéºûì êåëå áàñòà¹àí. Æàñ êåçäåðiíäå ºàíäàé áîëäû åêåí... Ñîäàí êåéií øûðàºøûëûººà àäàìíû» ºàíäàé ºàñèåòòåðiíå ºàðàï òà»äàéäû. Êiì òà»äàéäû? Áiçäi êiì òà»äàäû? °æåëåð åò òàáàºòû àëûï, øàéäû» ºàìûíà êiðiñòi. Á¸ëêiì, ìåíi» äå ò½ðûï ê¼ìåêòåñóiì êåðåê øû¹àð. °æåìå ºàðàäûì. ¶ëêåí ñàðû ñàìàóûðûííû» æàíûíà æàé¹àñºàí îíû» îéû àëûñòà ñåêiëäi. Êåíåò äàñòàðõàí áàñûí òûíûøòûº æàéëàäû äà ̸äèäi» àòàñû ñ¼ç áàñòàäû. – Áàëàëàð, ñåíäåð åðòå» òà» ñ¸ðiäå àð¹û æàººà ¼òåñi»äåð. Çàºàí ìåí þëí¸ð ºàðñû àëàäû. þëí¸ð äåãåíäå äàóûñû ºàíøà áàéºàòïàéûí äåñå

äå, º½ìû¹ûï êåòòi. Àë ̸äè áîëñà, ñåëò åòå ºàëäû. Á½íû îòûð¹àíäàðäû» áàðëû¹ûíû» ñåçãåíi àíûº. Áiðຠîë êiñi ò¾ê áîëìà¹àíäàé, áàÿ¹û ûð¹àºïåí ñ¼çií æàë¹àäû. – Îëàð ñåíäåðäi Õàí ñàðàéûíà àëûï áàðàäû. Ñîë æåðäå òàïñûðìàëàðû»äû åñòèñi»äåð. ²àíäàé òàïñûðìà áîëàòûíûíàí áàðëû¹ûìûç áåéõàáàðìûç. Áiðຠî»àé í¸ðñå åìåñi àíûº. Ѿéiíäiê àºñàºàë øàéûí ñîðàïòàï, ñ¸ë êiäiðäi. Ñiëòiäåé òûíûøòûº. Îë êåñåñií àëäûíà òàñòàï, ºîç¹àëàºòàï, ºàë¹àí ºàðèÿëàðäàí ð½ºñàò ñ½ðà¹àíäàé áàðëû¹ûí áið øîëûï ¼òòi, ñîäàí êåéií æàíûíäà åëåóñiç æàòºàí ê¼íå ºîáäèøàíû àøûï, iøiíåí ºûçûë ø¾áåðåêêå îðàë¹àí ½çûí æàëïຠòàÿºòû øû¹àðäû. – Ìûíàó ǽëïûºàð ºûëûø. Ìåí á½íû ̸äèãå òàáûñòàéìûí. Áiçäi» òàðàïûìûçäàí ñåíäåðãå æàñàëàòûí æàë¹ûç ê¼ìåê îñû. Ñîäàí êåéií Çåðå ºàðà äîìáûðàíû àëàäû. – Ìåíäå Êiòàï áàð, – äåäi Åðêåáàé. – ȸ, æ¸íå Êiòàï áàð. Áiðຠîë êiòàïòû ê¼ðñå, Õàííû» ºóàíà ºîéìàñû àíûº. Æàñûðàðñû». Åðêåáàé ò¾ñiíäiì äåãåíäåé áàñûí èçåäi. Îë ºîëûíäà¹û àëòûíìåí çåðëåíiï, êåñòåëåíãåí áàðºûòòû» îðàóûí æàçûï, ºàðóäû øû¹àðäû. ²ûëûøòû» ºûíàáû ò¾ãåë ìåòàëìåí ê¼ìêåðiëãåí, ºàòåëåñïåñåì, àëòûí ìåí ê¾ìiñ àðàëàñ ñåêiëäi, áåëãå iëóãå àðíàë¹àí iëãåêòi åêi º½ðñàóû áàð. ²ûëûøòû ºûíàáûíàí øû¹àðûï, ºàéòàäàí ºûçûë áàðºûòòû» ¾ñòiíå ºîéäû. Åêi æ¾çäi, æûëàííû» òiëiíäåé àéûðûº åêi ½øû áàð ǽëïûºàð ºûëûøû äî¹àëàíûï êåëãåí åêåí. Îíû» æàé ¹àíà îñû æàòûñûíû» ¼çiíäå ûç¹àð, ñåñ áàð. Ñàáûíû» ½øû æîëáàðûñòû» áàñû ò¾ðiíäå æàñàëûï, æ¾çiíå ºàðàé èiëãåí. Äåíåì òiòiðêåíiï, àòàìà ºàðàäûì. Îë êiñi áàñûí òiê ½ñòàï, åøêiìãå ä¸ëäåï ºàðàìàé, ì¾ëãiï êåòêåíäåé ìiç áàºïàé ºàòûï ºàëûïòû. Îñû áið ñ¸òòi» ºàíøàëûºòû ñàëòàíàòòû, ìà»ûçäû åêåíi ñàíàìà êåíåò æåòå áàñòà¹àíäàé áîëäû.

Ѿéiíäiê àòà ºûëûøòû àëäûíà êåëiï, áið òiçåñií á¾ãiï, áàñûí ò¼ìåí ñàëûï æ¾ðåëåï îòûðà ºàë¹àí ̸äèãå îðíûíàí ò½ðûï òàáûñòàäû. Îë ¾íñiç ºàáûëäàï àëûï, ¸ði ºàðàé íå ºûëàðûí áiëìåé äà¹äàðûï îòûðûï ºàëäû. Îñû ñ¸òòå Æàñ½ëàííû» ¸æåñiíi»: – Ƹ!, – äåãåí äàóûñû òûíûøòûºòû òiëiï ¼òòi,– ò¾ííi» îðòàñû áîëäû. ¶éäi-¾éiìiçãå æåòiï àëàéûº. Áiç ò½ðìຠøàë-êåìïiðäi» ¼çäåði ñåëê åòå ºàëäû. Ìåí ºàëû» ½éºûäàí øàëò îÿí¹àíäàé áîëûï, ê¾ëiï æiáåðäiì. Ñàðè äà æûìû» åòå ºàëäû. ̸äè ºîëûíäà¹û ºûëûøòû ºûíàáûíà êiðãiçiï, ºûçûë áàðºûòºà îðàï, ºîáäèøà¹à ñàëà áàñòàäû. Áàðëû¹ûìûç äàáûðëàé ò½ðäûº. Æà»à¹û àóû𠸻ãiìå, îíû» ì¸í-ìà¹ûíàñû êèíîäà¹û îºè¹à ò¸ðiçäi, ëåçäå àëûñòàï ñàëà áåðäi. ÏÅÐIËÅÐ ÅËI Á½ë æîëû áiçäi» àð¹û æàººà ¼òó ñàïàðûìûç iñêåð àäàìäàðäû» ñóûò æ¾ðiñi ñåêiëäi åø áîÿóñûç, ñ½ð¹ûëò æ¾çåãå àñòû. Áåñåóìiç æ½áûìûç æàçûëìà¹àí ê¾éi òà» àòïàñòàí ê¼ë æà¹àñûíäà¹û òîºàë òàì¹à êiðäiê. Åðêåáàéäû» àíàñû á¼ëìåíi» ò¼ð æà¹ûíäà æàéûë¹àí äàñòàðõàí áàñûíäà ä¸ïòåðiíå ø½ºøèûï áið í¸ðñå æàçûï îòûð åêåí. ¶ñòåëäi» áið á½ðûøûíà áåòi àïïຠä¸êåìåí æàáûë¹àí íàí, òîºàø, ¼ðiê-ìåéiç ñåêiëäi ò¸òòi-ä¸ìäiëåð ò½ð. Îë êiñi ¸ äåãåíäå ñàñûï ºàë¹àíìåí, áîéûí òåç æèíàï, îðíûíàí ò½ðûï áiçãå “íàí àóûç òèi»äåð” äåäi. ̸äè “àð¹û æàººà ¼òóiìiç êåðåê, ¸ïêå, Õàí øàºûðòûï æàòûð åêåí” äåäi. Îë êiñi ¾íñiç øêàôòû í½ñºàäû. ƾðåãiì åíäi àòîéëàé áàñòàäû. Øåãiíåòií æåð æîº åêåíií áiëãåíiììåí, ñàíàì ðåòií òàóûï îñûíäà ºàëàòûí ñåáåï içäåãåíäåé æàíòàëàñàäû. Ñàðèäû» ºîëûí ºûñûï àëäûì. Íå æà¹äàé¹à òàï áîëäûº äåãåíäåé îë äà ìà¹àí òû¹ûëàäû. Øêàôºà àëäûìåí Åðêåáàé åíäi, îíû» àðòûíàí Æàñ½ëàí òàðòºûíøàºòàé îòûðûï, êiðiï êåòòi. Îíû» äà

åêi½äàé ê¾éäå åêåíií ñåçäiì. Àðòûíàí ̸äèäi» áåëãiñiìåí ìåí êiðäiì, áåð æà¹ûíàí ¸ëäåáið ñûçäû», ûë¹àëäû» èiñi øû¹àòûí ê¾»ãiðò øêàôòû» àðòºû æà¹ûíà ¸äåòòåãiäåé 潺à òàºòàé ºà¹ûë¹àí. Áiðຠîíû» àëäàìøû ê¼ðiíiñ åêåíi àíûº, îë êåäåðãiíi åëåìåñòåí òà¹û áið ºàäàì áàññà», ¼ðìåêøiíi» òîðûíäàé æàáûñºàº, æà¹ûìñûç êå»iñòiêòi æàðûï àð¹û æàºòàí øû¹àñû». Áið ºûçû¹û îë æàºòàí ñîñòèûï, êåáåæå ñàíäûºòû» iøiíäå ïàéäà áîëàñû». Ìåí ëåçäå áîéûìäû æèíàäûì, êåëåñi ñ¸òòå æàï-æàðûº, õîø èiñi ໺û¹àí ¸äåìi á¼ëìåíi» iøiíäå ê¼çiìäi àøºàíûìäà, Çàºàí ºîëûìíàí òàðòûï, äåìåï, ñàíäûºòàí øû¹óûìà æ¸ðäåìäåñiï æàòòû. Ìåí ¼çiì øû¹ûï àë¹àíííàí êåéií àëäûìåí Ñàðèäû, ñîäàí ñî» Ì¸äèäi ºàðñû àëäûì. ̸äèäi» àíàñû äà îñûíäà åêåí. Îë áàðëû¹ûìûçäû º½øàºòàï, áåòiìiçäåí ¾íñiç ñ¾éiï øûºòû, “àìàíñû»äàð ìà” äåãåí ¾íi åñòiëåð åñòiëìåñ øû¹àäû, òåê åðíi æûáûðëàéäû. Îíû ê¼ðãåí ñ¸òòå ̸äèäi» ò¾ñi á½çûëûï êåòòi. ²ûñûë¹àíäàé, ¸ëäåáið àëïàóûò ñåçiìäåðãå øûðìàë¹àíäàé òîëºûï, ê¼çi æàñàóðàï, àíàñûíû» º½øà¹ûíà åíå áåðäi. Ìà¹àí îë îñû ñ¸òòå êiøêåíòàé, ò½ëûìû æåëáiðåãåí ñ¸áè ñåêiëäi ê¼ðiíãåí. ƾðåãiì øûì åòå ò¾ñòi. – Àìàí-åñåíñi»äåð ìå, – äåãåí Çàºàí íàçàðäû ¼çiíå àóäàðûï ¸êåòòi, – ºîø êåëiïñi»äåð. Äàóûñûíäà ûç¹àð áàð ìà ¸ëäå ìà¹àí ñîëàé ê¼ðiíiï ò½ð ìà? – Áåði æ¾ði»äåð, ìiíå, ìûíäà, ºîíຠá¼ëìåãå ¼òi»äåð. Îë ¼çiíi» ìiíäåòií ºàëòºûñûç àòºàðûï æ¾ðãåí àäàì ¹àíà ò¸ðiçäi. Áiçäi á½ðûí ê¼ðìåãåíäåé, áiëìåéòiíäåé. – Àëäûìåí ¸äåòòåãiäåé àóºàòòàíûï àëû»äàð. Àðûáåði ¼òêåí ê¼çäi àøûï æ½ì¹àíäàé áîë¹àíìåí, ¼ëiàðà áîéëàðû»äà¹û ºóàòòû ñîðûï àëàäû, ñîíäàé á¸ëå îë. Ìåíi åíäi ºûçûºòûð¹àí ìåçåò – ò¾ðiìiçäi» ¼çãåðiñêå ºàøàí ½øûðàé áàñòàéòûíûí ໹àðó åäi. °çiðøå áàðëû¹ûìûç ¼ç ò½ðïàòûìûçäà ñèÿºòûìûç. Äåãåíìåí, ê¼ðiíåð ê¼ðiíáåñ ¼çãåðiñòåð áàð åêåí. Ìûñàëû, Ñàðèäû»

ñ¸áè æ¾çi åðåñåê òàðòûï áàðà æàòºàíûí áàð áîëìûñûììåí ñåçiíäiì. ´ìið ñ¾ðãåí, ¼ìiðäi» áið òûëñûì º½ïèÿëàðûí ò¾éñiíiï ¾ëãåðãåí æàíäàé æàíàðû iøêå ºàðàé òåðå»äåï, áàéûïòû ½ñòàìäûëûº äàðè áàñòàäû. Ìåí îíû º½òºàð¹ûì êåëãåíäåé ºîëûí æàí½øûðà ºûñòûì. Îë åçó òàðòûï, æûìèûï ºîéäû. Ìåíi» æàíòàëàñûìäû ½¹ûï, áàëàëû¹ûìà ê¾ëãåí ñåêiëäi. Áiç Çàºàííû» ñî»ûíàí åðiï, áàÿ¹û ºîíຠá¼ëìåãå æåòòiê. Ñîë ¾ø ºûç içåòïåí êåëiíäåðøå ñ¸ëåì áåðiï, àñ ºàìûíà êiðiñòi. À»¹àð¹àíûì – Çàºàííû» äàñòàðõàíûíäà¹û òàìຠòiïòi á½ë æåð ¾øií äå ¼çãåøå. Ò¾ðëi ä¸ìãå òîëûï æàéíàï ò½ð¹àí äàñòàðõàíäà¹û àñ ¸ðºèëû áîëûï ê¼ðiíãåíìåí, øûíäû¹ûíäà áàðëû¹û áið òàìຠñåêiëäi. Ò¾ñòåði, ê¼ëåìi, òiïòi ä¸ìi áàñºà, áiðຠáàðëû¹ûíû» àñòàðû, íåãiçi áiðåó. Ƹíå ¼çäåði àóûç òèìåäi. Áiçãå áåðiï îòûð¹àíäàðû åêi ¸ëåì àðàñûíàí ¼òêåíäåðãå àðíàë¹àí ¼çãåøå òà¹àì áîëàð äåï áà¹àìäàäûì. Äåãåíìåí, ê¼»iëiìíi» ò¾áiíäå ¸ëäåáið êiðái» ºàëäû. Òà¹û äà ñîë ê¾éìå. Òà¹û äà ñîë ºàëà. Áiðຠá½ë æîëû Åðòåãi ¸ëåìãå åíãåíäåé òàìñàíûñ, òà» ºàëó áîë¹àí æîº. ʼ»iëñiçáiç. Ò¼áåäåí ò¼íãåí ñàð¹ûø àñïàí å»ñåíi åçåäi åêåí. – Æàðòû æûëäàé áîëäû, àñïàííû» îñûëàé ¼çãåðìåé ò½ð¹àíûíà, – äåäi Çàºàí ñàìàðºàó. Ìåíi» îéûìäû ñåçiï, ñî¹àí æàóàï áåðãåí ò¸ðiçäi. ¶íñiç áàñûìäû èçåäiì. Áàðëû¹ûíàí á½ðûí ̸äèäi àíàñû þëí¸ðäi» áîéûíäà¹û ¼çãåðiñ òà» ºàëäûðàäû. Îë á½ðûí¹ûäàé ̸äèãå ºàðàï æàóòà»äàìàéäû, ½ëûí ºîëûíàí ½ñòàï, ¾ñòi-áàñûí ñèïàëàï, ìàóºûí áàñà àëìàé àëàñ½ð¹àí áàÿ¹û þëí¸ð ìåí ºàçiðãi þëí¸ð – åêi áàñºà àäàì. Òiïòi Çàºàí¹à äà ê¼íáiñòiê òàíûòûï îòûð¹àí æîº. Áîéû òiê, ¼»i ºàòºûëäàó. Ìåí îíû» ¼çãåðãåíií ò¾éñiíäiì. Øûíûìåí-ຠÏåðiãå àéíàëûï êåòêåí áå? Áiëå àëìàäûì. Àòàì ìåí ¸æåìäi, æàëïû øûðàºøûëàðäû åñêå ò¾ñiðäiì. Àóûë¹à æåòêåí ìåçåòòåí áàñòàï ê¾íi á¾ãiíãå äåéií îë êiñiëåð äå, ºàñûìäà¹û ñåðiêòåðiì äå á½ë ñàïàðäû» òiêåëåé

ìåíi» êií¸ìíàí áîëûï îòûð¹àíûí áiðäå-áið ì¸ðòå àéòºàí åìåñ. Á½äàí iøiìäi æåãiäåé æåãåí óàéûì îäàí ñàéûí óøû¹à ò¾ñåäi. ²àéäà áàðàìûç, çûìèÿí Õàíøàéûì òà¹û ºàíäàé îðûíäàëìàñ, ºèò½ðºû òàïñûðìà áåðåäi. ̸äèäi» ºàðàñ½ð ¼»iíå ê¼ç æ¾ãiðòòiì, åðíiíi» ¾ñòiíäåãi òûðòû¹û òà¹û äà ½ë¹àéûï, ¼ñiï, áið æຠåðíiìåí ê¾ëiï îòûð¹àíäàé êåëå»ñiç êåéiï áåðãåí. Òûì ñ½ñòû, òûì ñóûº. þëí¸ð åêåói áið-áiðiíå á¼òåí æàíäàðøà îòûð. Ìåí îíû» æàí-ä¾íèåñiíäå ëàïûëäàï æàíûï æàòºàí àëàóäû, àíàñûí æîºòàï, ºàí æûëàï îòûð¹àí êiøêåíòàé ò½ëûìäû áàëàíû áîëìûñûììåí ñåçiíäiì. Ñîíäûºòàí äà ¾ðêå àëìàäûì. Æàñ½ëàí òà¹û äà àñà òàëäûðìàø, àïïຠºà¹àçäàé 潺à áîçáàëà¹à àéíàë¹àí. Òàïàë, åòæå»äi, øàïøà» æ¸íå àñà ºîðºàº Æàñ½ëàííû» ºàçiðãi êåëáåòi êàðèêàòóðà ñåêiëäi åðiêñiç åçó òàðòºûçàäû. Åðêåáàé¹à òiïòi ºàðà¹ûì êåëìåéäi. Îíû» åøáið ºàëûïºà æ¸íå ñàíà¹à ñûéìàéòûí áîëìûñû àäàìäiêi äåóãå åø êåëìåéäi. ¶íåìi ¼çãåðiñòå, ºîç¹àëûñòà ò½ðàòûí ò¾ñiíiêñiç ôîðìàäà¹û ºîþ ò¾òií ò¸ðiçäi. Áiðຠíåãiçi, ôîðìàíû» àð æà¹ûíäà¹û ¼çi, ¸ðèíå, Åðêåáàé. Ñîíäûºòàí îë äà ºîðºûíûø òóäûðìàéäû. ²àçiðãi êåéïiíå ¼çi äå û»¹àéñûçäàíàòûí ò¸ðiçäi. Àðà-ò½ðà ìà»äàé òåðií ñ¾ðòêiøòåéäi. Íàçàðûì òà¹û äà þëí¸ð¹à àóäû. Îé, ºàëàé ½íàìàéäû îë ìà¹àí! Ñîíäàé ½íàìàéäû! Íåãå ì½íøàìà ¼çãåðãåí. Îë ¸ëäåíå ñåçãåíäåé îºòàé òiê æàíàðûìåí æàðº åòå ºàëäû. Ñàñºàíûìíàí ìåéiðëåíå ê¾ëiìñiðåäiì. Áiðຠîë èëàíáà¹àí ñû»àéëû. Åíäi êåêåñiíìåí æûìèäûì. Îë ìåíi òà¹û áið øàðïûï ¼òòi. ʾéìå àëòûíìåí ºàïòàë¹àí Õàí ñàðàéûíû» àëäûíà êåëiï òîºòàäû. Áiç ¾íñiç ò¾ñiï ºàëäûº òà, òåêïåøåêïåí ê¼òåðiëå áàñòàäûº, îëàð òiïòi ê¾éìåäåí øû¹ûï, ñàðàé¹à êiðãiçiï æiáåðóãå íèåò áiëäiðãåí æîº. Áiç òà» ºàëìàäûº. Áàðëû¹û ¼çãåøå æ¸íå ñîíäàé ºàòåðëi ê¼ðiíäi. – Çåðå, á½ë æåðäi» àäàìäàðû ñåíi» ñåðòòi á½çáຠíèåòi»äi åñòiï, ðåíæóëi, – äåäi êåíåò Åðêåáàé, – îëàð á½íû îïàñûçäûº äåï áà¹àëàéäû. Çàºàííû» ñàëºûíäû¹û

ñîäàí áà äåï òîïøûëàéìûí. Ìûíà àñïàíäû, àäàìäàðäû» æàí-ä¾íèåñií áàñºàí ñàðû óàéûì¹à ñåíi êií¸ëi äåï åñåïòåéäi. – Ìåí? Íåãå? – Á½ë æåðäå ê¾íäåðäi» ê¾íi Õàí ò½ºûìûíà áåðiëãåí Ñåðò á½çûëàäû, ñîäàí ñî» ¸ëåì ê¾éðåéäi, àºûðçàìàí îðíàéäû äåãåí à»ûç áàð. – Øûíûìåí áå? ʼçiì æàñàóðàï, æàíûì òî»àçûäû. Øûíûìåí ìåí êií¸ëiìií áå áàðëû¹ûíà. – Åíäi íå iñòåéìií? – Åø í¸ðñå. °êåì î¹àí ñåíáåéäi. ²àçið ê¼ðåìiç. – ȸ... – þëí¸ð øå? Îë íåãå ñîíøàìà ñóûº?, – äåäi êåíåò Æàñ½ëàí. Îíû» ñàóàëû æàóàïñûç ºàëäû. Áiçäi êiðå áåðiñòå ºàðñû àë¹àí õîðäû» ºûçûíäàé àðó áîéæåòêåí Õàíøàéûìíû» á¼ëìåñiíå ¼çi áàñòàï àïàðäû. Êàáèíåò iñïåòòåñ á¼ëìå àñà òàë¹àììåí æèíàºòàëûïòû. Å»ñåëi, àñà àæàðëû Õàíøàéûì ò¼ðäåãi ¾ñòåë áàñûíäà îòûð åêåí, áiç êiðãåíäå îðíûíàí ò½ðûï, æ½ìñຠæè¿àç ò½ð¹àí á½ðûøºà áàñòàäû. – Ѹëåìåòñi»äåð ìå, áàëàºàéëàð. Äàóûñû í¸çiê ºî»ûðàóøà ñû»¹ûðëàéäû. ´ìiðiíäå òiïòi ºî»ûç áàñûï ê¼ðìåãåí àäàì ò¸ðiçäi. ° äåãåííåí: – Çåðåø, ñåðòi»íåí íåãå àéíûäû»?, – äåäi áàñ-ê¼ç æîº. Á¾ãií ê¾í ñóûº ïà äåãåí ñèÿºòû íå캽ðàéëû ñ½ð຺à æàóàï áåðå àëìàé òîñûëûï ºàëäûì. – ²ûçäàð, ºûçäàð, ñåíäåðãå áàðëû¹û îéûíøûº. Äàóûñû ì½íøàìà èiðiìäi, ¸óåçäi áîëàð ìà. Äèâàí¹à îòûðûï æàòûï, ¼çiìäi àñà æå»iëòåê, îïàñûç æàí ñåçiíäiì. Õàíøàéûìíû» ¼çi êðåñëî¹à æàé¹àñòû. – ´çi» áiëåñi» ¹îé, áiðຠåñi»äå áîëñûí, ìåí ñåíi ì¸æá¾ðëåãåí æîºïûí. Íåìåíåãå? Ѽçiìíåí áàñ òàðòó¹à ìà ¸ëäå ñ¼ç áåðóãå ìå? Ò¾ñiíáåé ºàáà¹ûìäû øûòòûì. Àðºàìà æàáûñºàí

ºàðà äîìáûðà áið êåñåê ì½ç ñåêiëäi îìûðòºàìäû òûç åòêiçiï, ºàðûï ¼òòi. Ñóûº ëåï áàñûìà áið-ຠøàïºàí. Åíäi æ¼íäåëiï îòûðäûì. Äàóûñ ñèºûðûíàí àðûë¹àí ñèÿºòûìûí. ´çiìå-¼çiì êåëäiì. – Íåìåíåãå ì¸æá¾ðëåãåí æîºñûç? – Ѽç áåðóãå, ¸ðèíå. Õàíøàéûì ìåíi» ûºïàëäàí øû¹ûï êåòêåíiìäi ò¾éñiíiï, òiêñiíiï ºàëäû. – °ðèíå, ì¸æá¾ðëåäi»iç. Îë ºàñûí êåðiï ìà¹àí òà»äàíà ºàðàäû. ʼë áàñûíäà¹û òîºàë òàìäû áið ¹àñûð¹à æóûº ìåêåí åòêåí, ì¸óæiðåãåí ºàðà êåìïið ìåí ìûíà ¸éåëäi» àðàñûíäà åø áàéëàíûñ æîº åêåíiíå ìåí òà¹û äà àíò áåðå àëàòûí ñèÿºòûìûí. Æàñû ¸ði êåòñå îòûçäàð øàìàñûíäà áîëàð, àñà àæàðëû, òîìïຠåðiíäåði á½ðòèûï, ¸æiìñiç ຠñ½ð áåòií ºûï-ºûçûë òîëºûí øàðïûï, ìà¹àí ðåíæiãåí ñû»àé òàíûòòû. – Àë ñåí ¸ëi Õàíçàäàìåí êåçäåñêåí æîºñû» ¹îé, îíû ê¼ðìåé, òiëäåñïåé ò½ðûï, ñåðòi»íåí áàñ òàðòºàíû» ºàëàé áîëàäû? Àáäûðûï ºàëäûì. Ѽçiíi» æàíû áàð ñåêiëäi. Îë ê¼çií ìåíåí àéûðìà¹àí ê¾éi àºûðûí ¹àíà àëàºàí ñîºòû. Æà»à áiçäi ºàðñû àë¹àí àðó ºûç ºàéòà ïàéäà áîëäû. – Õàíçàäàíû øàºûðøû. Îë ¾íñiç áàñûí èiï øû¹ûï êåòòi. Á¼ëìå iøií ¾íñiçäiê áàñòû. ƾðåãiìíi» òàðñûëû á¾êië ñàðàéäû áàñûíà ê¼òåðiï, æ໹ûðòûï ò½ð¹àíäàé. ´ñòiï æ¾ðiï àóðó áîëàòûí øû¹àðìûí äåï îéëàäûì. Ñîäàí êåéií åðíiìäi áîÿìà¹àíûìà ¼êiíäiì, øàøûìäû ê¾ìiñ æûëòûð ðåçi»êåìåí ½ñòàòóûì êåðåê åäi äåï îéëàäûì òà¹û. ²àçið æ¼íäåëå áàñòàñàì, ½ÿò. Êåø. Àñòû»¹û åðíiìäi òiñòåäiì. Ìåíi» îéûìäû îºûï îòûð¹àí Õàíøàéûìíû» æ¾çiíå ê¾ëêi ¾éiðiëäi. Õàíçàäà áiçäi» ºàñûìûçäà êåíåò ïàéäà áîëäû, Õàíøàéûì¹à iëåñiï áàðëû¹ûìûç îðíûìûçäàí ò½ðäûº. Áàñ èiï ñ¸ëåì áåðäiê. Îë äà áiçäi» ñ¸ëåìiìiçäi ºàáûë

àëûï, îòûðû»ûçäàð äåãåí èøàðàìåí àíàñûíû» ºàñûíà, áîñ êðåñëî¹à æàé¹àñòû. °ðèíå, á½ë ĸó åìåñ. μçûí áîéëû, ½çûíäû¹û ñîíøàëûº àðàìûçäà¹û å» ñ½»¹àº ̸äèäi» ¼çi îíû» èû¹ûíàí ¹àíà êåëåòií áîëàð, òàëäûðìàø, áiðຠñïîðòïåí àéíàëûñàòûí æàí ñåêiëäi ò½ëà áîéûíàí ºàéðàòòû» íûøàíû ໺èäû. Åðiêñiç àòàì åñiìå ò¾ñòi. Á¼ëìåäå ïàéäà áîë¹àí ñ¸òiíäå åêi áåòiíi» ½øû ¹àíà ºûçàðûï ò½ð¹àí îë îòûðûï, æàíàðûìûç ò¾éiñêåí êåçäå æ¾çi àëàóëàï øû¹à êåëäi. Ñîäàí ñî» á½íûñûíà ¼çi ºûñûë¹àíäàé ê¼çií ¾ñòåë áåòiíäåãi áåëãiñiç í¾êòåãå ºàäàäû. – Õàíçàäà, òàíûñûï ºîé, á½ë áàëàëàðäû ñåí áiëåñi», áiðຠîëàð ñåíi áiëìåéäi ìå äåï ºîðºàì. Çåðå, Ñàðè, ̸äè, Åðêåáàé, Æàñ½ëàí. Îë ê¾ëiìñiðåï áàñûí èçåäi. μçûí àøûº ºî»ûð øàøû ìîéíûí æàáàäû. Îë øûí ì¸íiíäå Õàíçàäà¹à ½ºñàéòûí åäi. – Àë åíäi òàíûñó ñ¸òi ò¸ìàìäàëñà, òàïñûðìà¹à îðàëàéûí. Ìåíi» áið áiëåçiãiì áàð åäi... Áiç à»òàðûëûï, Õàíøàéûì¹à ºàðàäûº. ²àíäàé áiëåçiê? – Æàºñû, áàñûíàí áàñòàéûí, ºàñûìäà æ¾ðåòií í¼êåðiì ¸ði ¼çiìíi» æåêå ê¾òóøiì áið ïåði ºûç áàð åäi, ºûçìåòiíå ê¼»iëiì òîëàòûí... Áiðຠïåðiëåð ¸ëåìiíäå á½íäàé í¸ðñå áîëûï ò½ðàäû, îë ê¾òóøi åìåñ, àéëàêåð Ìûñòàí áîëûï øûºòû. Ìåíi», ìåíi» ¹àíà åìåñ á¾êië õàíäûºòû» êèåñi, áiçäi» ¸óëåòòi» íûøàíû Àëòûí Áiëåçiêòi ½ðëàï, ê¼çäåí ¹àéûï áîëäû. Îäàí áåði ê¼ï óàºûò ¼òòi. Ìåí ò½òºûíäà áîëäûì, àëàñàïûðàí êåç, áiëåçiê içäåéòií øàìà áîë¹àí æîº åøêiìäå. Içäåãåíìåí òàáûëóû íå¹àéáûë äà åäi. Àëòûííàí ñîºòûðûë¹àí, áàðìàºòàé ãàó¿àð ê¼çi áàð Áiëåçiê-ò½¹ûí. ʼðiï îòûðñû»äàð, ìûíà ïåðiëåð ¸ëåìiíäå àñà ºóàòòû, îðíû òîëìàñ ¼êiíiøêå, á¾êië ¸ëåìíi» æî¹àëûï êåòóiíå ¸êåëiï ñîºòûðàòûí ¼çãåðiñòåð æ¾ðiï æàòûð. Àëäûìåí àñïàííû» ò¾ñi ¼çãåðäi. Ê¾í ½ÿñûíà ºîíáàéòûí áîëäû. Ñàï-ñàðû àñïàííû» àñòûíäà ñàðû óàéûì¹à ñàëûíûï, ñàëû ñó¹à

êåòêåí ïåðiëåðäi» áàñû, ðóõû ¸ëñiçäåði ¼ç-¼çäåðiíå ºîë ñàëà áàñòàäû. Á½ë æà¹äàé åíäi áið æûë¹à ñîçûëñà, ìûíà ¸ëåìäå ì½ñûëìàí ïåði ºàëìàéäû, áàðëûº ¾éëåñiì, òåïå-òå»äiê á½çûëàäû, àºûðçàìàííû» êåëó ñ¸òi æàºûí. Àë àºûðçàìàíäû æàë¹ûç æîëìåí, ¸ëãi áiëåçiêòi» ê¼ìåãiìåí æàñàó¹à áîëàäû. Á½ë Àéòîºòûíû» ä½¹àñûìåí êåëãåí ç½ëìàò. Îíû æ¾ðåãiì ñåçåäi. Ñîíäûºòàí Çåðå, á½¹àí ñåíi» Ñåðòi»íi» ò¾ê ºàòûñû æîº. Á½íû Õàíøàéûì ºàëæûðà¹àí, øàðøà¹àí äàóûñïåí ºàáà¹ûí øûòà îòûðûï ¸»ãiìåëåï øûºòû. – Ñîë áiëåçiêòi ºàéòàðû»äàð íåìåñå Àéòîºòûíû» áàñûí ¸êåëi»äåð àëäûìà. Ñîäàí êåéií áîññû»äàð. Ìåí ¹àíà åìåñ, á¾êië ¸ëåì ñåíäåðäi» àëäàðû»äà ºàðûç áîëàäû. Çåðåíi ñåðòòåí áîñàòàìûí. – Îë ìûñòàíäû ºàéäàí òàáàìûç?, – äåäi ̸äè. – ²àëà ñûðòûíäà åëñiç æàïàí äàëà áàð. Îë ñîë º½ëà ò¾çäi ìåêåí åòåäi. Ñåíäåð îíû åìåñ, îë ñåíäåðäi içäåï òàáàäû. Òåê êåçäåñêåíäå ºàïû ºàëìàñà»äàð áîë¹àíû. – Áiçäi æ½ìñà¹àíû»ûç¹à ºàðà¹àíäà, àñà ºàóiïòi ñàïàð áîëäû ¹îé. – ´çiíi» õàðàì îéûí iñêå àñûðìàéûíøà, îë ïåðiíi» ê¼çiíå ò¾ñïåéäi. Áiðຠàäàìäàðäàí, ñåíäåðäåí ºàóiïòåíå ºîéìàéòûí øû¹àð... Õàíçàäà ê¼çií ò¼ìåí ñàëûï îéëàíûï êåòiïòi. Ñîäàí êåéií àíàñûíà ºàðàäû. ιàí ¸ëäåíåíi» ½íàìàé îòûð¹àíûí ñåçäiì. Áiðຠîë Õàíøàéûì¹à ºàðñû êåëå àëìàéòûí åäi. Åêåóìiçäi» æàíàðûìûç ò¾éiñòi. ʼçäåði ºàï-ºàðà, ¼»ìåííåí ¼òåðäåé îºòû åêåí. – Æàºñû, – äåäi ̸äè, – áiç áàðàìûç. – Îëàé áîëñà, æîëäû Çàºàí ê¼ðñåòåäi. Îñû êåëiñiììåí îðíûìûçäàí ò¾ðåãåëäiê. Ìåí Õàíçàäà¹à ºàðàìàó¹à òûðûñòûì, áiðຠ¸ëäåáið ñ¸óëåëi ñåçiì æ¾ðåãiìäi áóûíäûðûï áàðà æàòºàíäàé, àóà æåòïåé, òûíûñûì òàðûë¹àíäàé ò¾ñiíiêñiç ê¾éäå ºàëäûì. Äàëàäà áiçäi ¸äåòòåãiäåé Çàºàí ìåí þëí¸ð ºàðñû

àëäû. Ñåçiì øûðìàóûíàí øû¹à àëìàé êåëå æàòñàì äà, æàóòà»äà¹àí Ñàðèäû» æ¾çiíäåãi ñàóàëäû ñåçiï, iøòåé ê¾ëiìñiðåäiì. ̸äè áåëiíå áàéëà¹àí ºûëûøûíû» ñàáûí ºûñûï àëûïòû. Òiïòi ºîëûíû» ñûðòû ê¼ãåðiï áàðà æàòºàíäàé ê¼ðiíäi ìà¹àí. Äåí ºîéûï, ò¾éñiíóãå ì½ðøàì áîë¹àí æîº. Õàíçàäàíû» áåéíåñi åñiìíåí øû¹àð åìåñ. ιàí øûíûìåí ¹àøûº áîëûï ºàëäûì áà? °ëäå ìåíi Õàíøàéûì ñèºûðëàï òàñòàäû ìà? μ¹à àëàð åìåñïií. ÀÉÒβÒÛ Áiç æàçûº àëºàïºà øûºòûº. Àëäûìûçäà ì½íàðòûï, æîòàëàð æàòûð. Áûëàé ºàðàñà» ºîë ñîçûì æåð ñèÿºòû. Áiðຠæåòêiçåð åìåñ. ²àðºûíäû, ñóûò áàñòàë¹àí æ¾ðiñiìiç áiðòiíäåï øàáàíäàíûï, áàÿóëàé áàñòàäû. Àéíàëà æûìæûðò. Àñïàíäû òîðëà¹àí ºî»ûðºàé ò¾ñòi ñàð¹ûø á½ëò ê¾í ñ¸óëåñií æiáåðìåéäi åêåí. Ìåí ¸ëäåáið òàáè¹è àïàòºà ½øûðàï, ºàñiðåòòi» ò¾ïñiç ºîéíàóûíà ñi»iï æî¹àëûï áàðà æàòºàí ñàð¹ûø ¸ëåìãå ê¼»iëñiç ê¼ç òàñòàï êåëåìií. Á½íäà êåëãåíäå áàðëû¹ûìûç ¼çãåðåìiç ¹îé. Áiðຠ¸ñiðåñå ̸äèäi» æ¾çi òiïòi ºîðºûíûøòû áîëûï êåòêåí ò¸ðiçäi. Ñîë æຠáåòií º½ëຠò¾áiíåí áàñòàï êåñiï ¼òåòií æóàí òiëiê èåãiíå æåòiï, ¸ði ºàðàé ìîéíûíû» àñòûíà, òàìຠò¾áiíå ñi»iï ¹àéûï áîë¹àí. ´»i àäàì ò¼çãiñiç æûðòºûø êåëáåò àë¹àí. °øåéiíäå ò¾áiíäå îéíàºû ì½» ø¼ãiï æàòàòûí ºàðà ê¼çäåði ºàáà¹ûíû» àñòûíà ñi»iï, ä¾íèåãå ñóûº áið ûç¹àð øàøà ºàðàéäû. Áåëiíå áàéëà¹àí ǽëïûºàð ºûëûøû îíû» åêiíøi áîëìûñû ñåêiëäi. ĸë ñîíäàé ñ½ñòû. – ̸äè, – äåäiì ìåí àºûðûí ¹àíà,– Àéòîºòûíû ¼ëòiðåñi» áå? Îë áåëiíäåãi ºûëûøòû ºîëûìåí äåìåï êåëå æàòºàí. – Àóûð ìà?, – äåäi Ñàðè ¸»ãiìåíi áàñºà æ຺à àóäàð¹ûñû êåëãåí íèåòïåí. Åêi ñàóàë àóàäà ºàëûºòàï æàóàïñûç ºàëäû.

– Äåìàëàìûç áà?, – äåäi Æàñ½ëàí. Åðêåáàé òîºòàé ºàëäû: – Äåìàëûï àë¹àíûìûç ä½ðûñ ñèÿºòû. – Óàºûò æîº, – äåäi ̸äè. – Å» áîëìàñà òàìàºòàíûï àëàéûº, – äåäi Ñàðè. – Äåìàëàòûí óàºûòòû ìåí ¼çiì àéòàìûí. ̸äèäi» äàóûñû ¾çiëäi-êåñiëäi øûºòû. – Õàíøàéûì Àéòîºòûíû içäåï ¸óðå áîëìà»äàð, îë ñåíäåðäi ¼çi içäåï òàáàäû äåäi ¹îé. Åðêåáàéäû» ¾íi º½ìû¹ûï øûºòû. °äåòòå àðûº, òàðàìûñ îë á½ë æàºòà àñà ñåìiç, ôîðìàñûç êåéiïêå åíåòiíäiêòåí, æûëäàì æ¾ðiñêå øûäàé àëìàé åíòiãiï êåëåäi. ̸äè á½ë æîëû äà ¾íäåìåãåí ñî», ºàéòàäàí æîë¹à ò¾ñòiê. Øåêñiç æàçûº äàëàäà æ¾ðiñ ¼íáåéäi. ²àíøà æ¾ðãåíi»äi ìåæåëåéòií ì¾ìêiíäiê æîº. Ñàïàðûìûç ºàçið ¹àíà áàñòàëäû ìà, ¸ëäå áiðíåøå ñà¹àò ¼òòi ìå, áåëãiñiç. Áiðຠàñà øàðøàé ºîéìà¹àí ò¸ðiçäiìií. Ñàðè åêåóìiçäi» àÿº êèiìiìiç àñà û»¹àéëû, áðåíä ôèðìàíû» ñïîðòïåí àéíàëûñó¹à àðíàë¹àí åëòiði æå»ië êðîññîâêèi. Àë ½ëäàðäû» àÿ¹ûíà ºàðàó¹à æàí øûäàìàéäû, Æàñ½ëàí àÿ¹ûíà ºûòàéäû» ñ¾éðåòïåñií êèãåí, ̸äèäi» àÿ¹ûíäà êðîññîâêè áîë¹àíìåí, ¼òå åñêi, ø½ðûº òåñiê, àë Åðêåáàé áîëñà òiïòi êåáiñ êèiï àë¹àí. Æåðãiëiêòi àÿº êèiì áîëñà êåðåê. ²àíøàëûºòû û»¹àéëû åêåíií êiì áiëñií. Îë áiçãå ºàðà¹àíäà á½ë æ຺à æàºûíäàó áîëûï ò½ð ¹îé. ̸äè øàìàìåí åêi ñà¹àòòàí êåéií ¹àíà ò¾ñòåíiï àëàéûº äåï ð½ºñàò áåðäi. Áiç òåçäåòiï, æåðãå äàñòàðõàí æàéûï, æîëºàáûìûçäàí àçû¹ûìûçäû øû¹àðûï, ðåòòåï, òàìàºòàíà áàñòàäûº. ̸äè ºûëûøûí áåëiíåí à¹ûòûï æàíûíà ºîéûï ºîéäû. – Íåãå ǽëïûºàð?,– äåï ñ½ðàäû Æàñ½ëàí – ǽëïûºàð – àðàáøà Çóëôèêàð “æàñûí” äåãåí ñ¼ç. Îë ̽õàììåä ïàé¹àìáàð ìåí °çiðåò °ëiíi» àòû à»ûç¹à àéíàë¹àí ºàñèåòòi ºûëûøû, – äåäi Ñàðè. – Àë ̽õàììåä ïàé¹àìáàð îíû ºàéäàí àë¹àí?, – äåäi Æàñ½ëàí.

– Îë Æåáiðåéië äåãåí ïåðiøòå àðºûëû ê¼êòåí ò¾ñêåí. °çiðåò °ëiãå ľëä¾ë äåãåí ñ¸éã¾ëiêòi ǽëïûõàð äåãåí àëìàñ ºûëûøòû Àëëà òà¹àëà ¼çi ñûé¹à òàðòºàí äåãåí ñ¼ç áàð. – Øûíûìäû àéòñàì, ºàçið áàðëû¹ûíà ñåíåìií, – äåäiì ìåí ìàéëû øåëïåêòi åêi á¾êòåï æàòûï. – Áiðຠá½ë òàï ñîë ºûëûø åìåñ øû¹àð, æàëïû ºûëûøòû» àòàóû ¹îé, íàðêåñêåí, àëäàñïàí, ñåìñåð äåãåí ñèÿºòû. – Áiðຠàñà ñ½ñòû. – Òåçiðåê òàìàºòàíûï, æîë¹à øû¹àéûº, – äåäi ̸äè àñïàí¹à ºîáàëæè ºàðàï. – Àóûëäà àñïàí îñûíäàé áîëûï ò½ðûï àëñà, ìåí æûíäàíûï êåòåð åäiì, – äåäi Æàñ½ëàí. Åðêåáàé ìûðñ åòå ºàëûï: – Ñåí àñïàí ¸äåòòåãi ºàëïûíäà ò½ðñà äà, æûíäàíó¹à áåéiì æ¾ðåñi» ¹îé, – äåäi. – ²îéìàéäû åêåíñi». – Æàðàéäû, ºàëæû» ¹îé. Åðêåáàéäû» ¾íi ê¼»iëñiç øûºòû. – Ìåí Àéòîºòû òóðàëû ¸êåìíåí åñòiãåíìií, – äåäi îë ñîäàí êåéií, – ¼òå ìûºòû ñèºûðøû. °ðò¾ðëi êåéiïêå åíå àëàäû. Îë áiçäi» êåëåòiíiìiçäi ¸ëäåºàøàí áiëiï îòûð. Áiç îíû içäåï òàáà àëìàéìûç, êåðåê äåï òàïñà, áiçãå ¼çi ê¼ðiíåäi. Õàíøàéûì ¼çi àëà àëìàéòûíûí áiëiï áiçäi æiáåðiï îòûð ¹îé. – Àë ¸êå» íåãå áiçãå ê¼ìåê áåðìåéäi? – Áiëìåéìií. Òåê àñà àáàé áîëó êåðåê äåäi. – Áiç àáàé áîë¹àíäà íå iñòåé àëàìûç, – äåäi Ñàðè ì½»àéûï. – Îë áiçäi ¼ëòiðå àëìàéäû, ñîë àíûº, ñåáåái áiçäi» á½ë ¸ëåìäå òà¹äûðûìûç, äåìåê àæàëûìûç äà æîº. – Îñû ¸»ãiìåíi ìû» àéòòûº, îäàí ¼çãåðåòií åø í¸ðñå æîº, – äåäi Æàñ½ëàí, – ̸äè, íå ºûëàìûç, ò½ðûï æèíàëàéûº ïà ¸ëäå îñû æåðäå ºîíûï ºàëàìûç áà? Ìåí øûíûìäû àéòñàì øàðøàäûì.

– ²ûç áàëà º½ñàï áîëäûðàñû» äà æ¾ðåñi». Ñà¹àí ºàðàï ìåí äå øàðøàäûì, – äåäi Åðêåáàé. – Åðêåáàé, ìåí ñà¹àí åñêåðòåìií, ¸êå»íi» ²àðàìîëäà áîëûï øûººàíûíà ºàðàìàñòàí, ò½ð¹àí æåði»äå áûòøûòû»äû øû¹àðàìûí. Á½ðûí Æàñ½ëàííû» á½íøàìà øåêòåí øûººàíûí ê¼ðìåïïií. Ìåí ¹àíà åìåñ, ̸äè äå, Ñàðè äà à»òàðûëûï, ºàðàï ºàëûïòû. Òåê Åðêåáàé ¹àíà áàñûí ò¼ìåí ñàëûï, ¾íñiç îòûðûï ºàëäû. Åðêåáàé¹à ê¼çiì ¾éðåíåð åìåñ, îë àäàìíàí ã¼ði, ôîðìàñû æîº, ¾íåìi ºîç¹àëûñòà ò½ðàòûí ¸ëäåáið òiðøiëiê èåñií åñêå ò¾ñiðåäi. Æîº, ¸ðèíå, äåíåñi, áàñû, º½ëà¹û îðíûíäà. Äåãåíìåí Åðêåáàéäû ñèïàòòàï àéòûï áåðó ì¾ìêií åìåñ. ¶íåìi áiëiíåð áiëiíáåñ äå»ãåéäå áîëñà äà ¼çãåðiï îòûðàäû. Áàðëûº ïîøûìû ºàçið ºîþ ò¾òiíãå àéíàëûï, ½øà æ¼íåëåòiíäåé ¸ñåð áåðåäi. Îíû» áið ì¸ðòå îñû æîëìåí ê¼êêå ñi»ãåíií ê¼ðãåííåí êåéií, ìåí îäàí ºàøûºòàó æ¾ðóãå òûðûñàìûí. Àë Æàñ½ëàííû» á½ë ê¼çñiç åðëiãi ìà¹àí ò¾ê ½íàï ò½ð¹àí æîº. Îë ¸äåòòå ºàòòû ¾ðåéëåíãåí êåçäå, àøûíûï îñûëàé åñiðiï êåòåòií. Áið æà¹ûíàí ìåí îíû ò¾ñiíåìií. Àéäàëà, ñàðû æîëàº, ºî»ûðºàé àñïàí, ñîäàí êåéií ñèºûðøû Àéòîºòûìåí æåêïå-æåê – áàðëû¹û êåç êåëãåí æ¾éêåíi 潺àðòàð. – Áiçãå ºîíàòûí æåð içäåó êåðåê, – äåäi Åðêåáàé,– áiëóiìøå, ºàçið ò¾í îðòàñû áîëûï ºàëäû. ƾðå áåðãåííåí åø í¸ðñå øåøiëìåéäi. – ²àíäàé ºîíàòûí æåð? Ìûíà ñàéûí äàëàíû» ºàé æåðiíå ºîíñà» äà, á¸ðiáið åìåñ ïå. Æàñ½ëàííû» ¾íi ºàñàðûñºàí êiøêåíòàé áàëàíiêi ò¸ðiçäi åðåãiñêå òîëû. Æå»iëãåíií áiëiï ò½ðñà äà, ìîéûíäàìàó¹à áåë øåøêåí äàóûñ. – Êiøêåíå ûº áîëàòûí òàñ òàáó êåðåê, ñîäàí êåéií îò æà¹àòûí øû¹àðìûç, – äåãåí Åðêåáàé ̸äèãå ºàðàäû. – Óàºûò ¼òiï áàðàäû, – äåäi îë áàñûí øàéºàï. – ̸äè, ìåí áiëñåì, áiç òàó¹à æåòêåíìåí iñ áiòïåéäi. Àéòîºòû åãåð ê¼ðiíãiñi êåëñå, áiçãå îñûíäà äà êåëåäi.

Àë áîé òàñàëàéòûí áîëñà, áiç îíû ºàðñû àëäûìûçäà ò½ðñà äà ê¼ðå àëìàéìûç. Îë ¼òå ¸êêi ñèºûðøû, îíû» æàñûíû» ºàíøàäà åêåíií ìåíi» ¸êåì äå áiëìåéäi. Àë áiçäi îë ä¸ë îñû îòûð¹àí æåðiìiçäå áið-ຠñ¸òòå áàóäàé ò¾ñiðå àëàäû. – Íå àéòûï ò½ðñû»?, – äåäi ̸äè àëäûíäà æàòºàí ºûëûøûí ºàðìàï, – á½íäàé ê¼»ië-ê¾éìåí áiç àëûñºà ½çàìàéìûç. Îë êiì áîëñà äà, íå áîëñà äà, ìûíà ǽëïûºàðäàí àñûï ¼òå àëìàéäû. – Àñòàìøûëûº æàñàìà, – äåï ê¾áiðëåäi Åðêåáàé. – Ñîíäà¹û ñåíi» ½ñûíûñû»? – Îñû æåðãå ºîíàéûº, ¸ë æèíàéûº, åðòå» ºàéòà æîë¹à øû¹àìûç. – Ò¾íäå áiç ½éûºòàï æàòºàíäà, ²àðàìîëäà¹à ºîëàÿ¹ûìûçäû áàéëàï, òîï åòêiçiï ½ñòàï áåðãåëi îòûð¹àí æîºñû» áà, ¸éòåóið? – Æàñ½ëàí, æ¼íñiç ñ¼éëåìå. Íå àéòûï ò½ðñû»? Àøó¹à áóëû¹ûï, ê¼êïå»áåê áîëûï êåòêåí Åðêåáàé îðíûíàí ñà»ûðàóº½ëຠñåêiëäi òiçåñi ìåí áåëií æàçáàñòàí, ê¼òåðiëiï, áîéûí òiêòåäi. Æàñ½ëàí äà îðíûíàí ò½ðäû. Îë ຺½áà æ¾çií æàðòûëàé æàïºàí ºàð¹àíû» ºàíàòûíäàé ºàï-ºàðà øàøûí ñiëêiï, í¸çiê ½çûí ñàóñàºòàðûí æ½äûðûº åòiï ò¾éiï, àñà ê¾ëêiëi êåéiïòå ò¼áåëåñêå äàéûí ò½ðà ºàëäû. Àóàäà áó ñåêiëäi ê¼ëêiëäåãåí, òiïòi ¼òå ñåìiç äåóãå êåëåòií Åðêåáàé ìåí òàëäûðìàø, àñà åáåäåéñiç ½çûíñîðà Æàñ½ëàí áið-áiðiíå øåêñiç æåê ê¼ðiíiøïåí ºàðàéäû. Ñîë êåçäå áàðûï æà¹äàéäû» ê¾ëêiëi åìåñ, ºàóiïòi áà¹ûò àëûï áàðà æàòºàíûí ½ºòûì. – Áàëàëàð, ºîéû»äàðøû. Ñàðèäû» äàóûñû ìåíi» æàíûìíû» øûðûëû ñåêiëäi. Áiðຠîë ìûíà àëàïàò ¼ðòêå òàì¹àí áið òàìøû æàñ ºàíà åäi. Îëàð êåíåò ½ñòàñòû, ñîë-ຠåêåí Åðêåáàé Æàñ½ëàíäû ê¼êïàð òàðòºàíäàé àðû-áåði ñ¾éðåé áàñòàäû, ºàëûºòàï, æåðãå êåáiñi òèåð-òèìåñ áîëûï ½øûï æ¾ð. Àë Æàñ½ëàí æàíñûç, ñ½ëûº ê¾éäå ê¼ëáå»äåï åø ºàðñûëûºñûç ûðºûíà ê¼íiï áàðà æàòûð. °ëäå òàëûï

ºàëäû ìà? ´ëäi äåóãå ºèìàéìûí. Æàí½øûðà ̸äèãå á½ðûëäûì. – ̸äè?!! Îë ¸ëäåáið ò໹àæàéûï ºîéûëûì ê¼ðãåíäåé, ìûíà æàíò¾ðøiãåðëiê ê¼ðiíiñêå ºàðàï ºàëûïòû. Òîºòàòàð ò¾ði áàéºàëìàéäû. Ñàðè æ¾ãiðiï êåëiï ìåíi ºîëûìíàí ½ñòàï, ñiëêiëåï ºîÿ áåðäi. – Äîìáûðà òàðò! Ìåí ºàðìàíûï, æà»à òàìàºòàí¹àí êåçäå àðºàìíàí øåøêåí äîìáûðàíû içäåäiì. ´í áîéûìäû ¸ëäåáið áîéê¾éåçäiê áàñòû. Åø í¸ðñåãå º½ëºûì æîº. Êåíåò ¸ëäåêiìíi»: – Ƹ!, – äåãåí ¾íi ñ໺ åòå ºàëäû. Ñîë ìåçåòòå æåðäå æàòºàí äîìáûðàíû iëiï àëäûì. ̸äè äå àóûð ½éºûäàí îÿí¹àíäàé ä¾ð ñiëêiíäi, ¸óåäåãi åêåóãå æåòiï áàðûï, Åðêåáàéäû øàïàíûíû» åòåãiíåí òàðòûï, æåðãå äiê åòêiçiï ò¾ñiðäi. Æàñ½ëàí ê¼çií àøûï, æ¾ðåëåï îòûðäû. Êåíåò ìåí áàðëû¹ûìûçäû» ¸ëäåáið ñèºûðäû» ûºïàëûíà ò¾ñiï, áið ñ¸òêå ¼ç-¼çiìiçäi æî¹àëòûï àë¹àíûìûçäû ò¾ñiíäiì. Ñîäàí êåéií øåòñiç øåêñiç ñàéûí äàëà, ñàï-ñàðû àñïàí àñòû ñû»¹ûðëà¹àí ê¾ëêiãå òîëäû. – Õàíøàéûì àºûëûíàí àëæàñà áàñòàïòû-àó, ìåíiìåí ìàéäàíäàñó¹à àóûçäàðûíàí àíà ñ¾òi êåïïåãåí ¼»øå» ¼ðiì æàñòàðäû æiáåðñå. °ëäå ñåíäåð ºàéòà ¼»äåóãå ê¼íáåäi»äåð ìå? Îë òà¹û ê¾ëäi. Áiç áið-áiðiìiçãå ºàðàó¹à áåòiìiç øûäàìàé, ê¼çiìiçäi àëà ºàøàìûç. ²àðñû àëäûìûçäà áàñûíà àïïຠñ¸óêåëå êèãåí ºàðàòîðû ¸éåë ïàéäà áîëûïòû, ¾ñòiíäåãiñi – ½çûí åòåê ñóñûëäà¹àí æiáåê á¾ðìåëi ê¼éëåê. Ìåíi» àóçûì àøûëûï ºàëäû. Îíû» á¾êië áîëìûñûíàí êåðåìåò ñàïàíû», àñà ºûìáàò, áà¹àëû çàòòàðäû» æ½ïàðû ໺ûï ò½ð¹àí åäi. ²½ëà¹ûíäà¹û ñûð¹àñû ñ¼ç æîº, ãàó¿àð. – Î, Çåðå, îñû æåðäå ìåíi» áà¹àìäû ñåí ¹àíà àíûº áiëiï ò½ðñû»! Ìåí ºûñûëûï ò¼ìåí ºàðàäûì.

– Î, ̸äè, ǽëïûºàð ºûëûøòû àëûï êåëiïñi» ¹îé. ²àíå, áåði áåðå ¹îé. ̸äè áàðëû¹ûìûçäû à»-òà» ºàëäûðûï, ºûëûøûí ºûíàáûíàí ñóûðûï, àïïຠêèiì êèãåí áåéòàíûñ êåëiíøåêêå ñîçäû. Åíäi áàéºàäûì, æå»iíi» ½çûíäû¹û ñîíøàìà, åòåãiíå æåòiï æàòûð åêåí. Ѹíi ñîëàé ìà åêåí äåï îéëàäûì, áiðຠê¼éëåêòi» ñûíûí àçäàï á½çûï ò½ð¹àí ñûíäû. Àéòîºòû ºûëûøòû æå»ií ò¾ðìåñòåí, ºîëûí øû¹àðìàé ½ñòàäû äà áåòiíå òàºàäû. – Î, ǽëïûºàð, áiç òà¹û êåçäåñòiê! Ìà¹àí Àéòîºòûíû» ºîëûíäà¹û ºûëûø æàðº åòiï, æàóàï ºàòºàíäàé ê¼ðiíäi. Îë îíû ê¼ç iëåñïåñ æûëäàìäûºïåí ̸äèãå ºàéòàðûï áåðäi. ̸äè ¼çiíå ºàéòûï îðàë¹àí ºàðóäû ºûíàáûíà ñàë¹àí æîº. – Àéòîºòû, áiç ñåíi içäåï êåëäiê. – ȸ, ò¾ñiíäiì. – нºñàòñûç àë¹àí á½éûìäû èåñiíå ºàéûð. – ̸äè, ñåí ìåíi áiëìåéñi», àë ìåí ñåíi æàºñû áiëåìií. Ñåíi» á½ë æåðäå íåãå æ¾ðãåíi»äi äå, æ¸íå ¸ëi íåãå æ¾ðåòiíi»äi äå. Áiëåçiê – ìåíiêi. – Ìûíà ¸ëåì ê¾éðåï áàðà æàòûð. – Ìûíà ¸ëåì ê¾éðåï áàðà æàòûð, îíûìåí áiðãå ìåíi» àíàì äà àæàë º½øïຠäåéñi» ¹îé. – Æîº, ìûíà ¸ëåì ê¾éðåï áàðà æàòûð. – Á½ë ¸ëåì – ìåíi» ¸ëåìiì. Îíû» ê¾éðåï áàðà æàòºàíû ìåíi» æàíûìà áàòïàéäû äåéìiñi»? Îíû º½òºàð¹ûì êåëìåéäi äåéìiñi»? Æà»à ñåíäåðäi áið-áiði»äi ºûðûï æàòºàíäà òîºòàòïàñàì áîëàð åäi. Áiðຠòîºòàòòûì. ιàí æàë¹ûç ¹àíà ñåáåï – ìûíà ¸ëåìíi» ê¾éðåï áàðà æàòºàíû. Îíû òåê ñåí º½òºàðà àëàñû». Êåíåò îë ìåí á½ç¹àëû îòûð¹àí Ñåðòòi ìå»çåï ò½ð¹àíäàé ê¼ðiíäi. – Çåðå, Ñåðòêå áàéëàíûñòû åë àðàñûíäà¹û àëûïºàøïà ¸»ãiìåãå èëàíûï, ¼ç-¼çi»äi æåãiäåé æåãåíäi ºîéøû. Áàñû»äà¹û îéëàðäàí ¼çi» ò½ðìàº, æà»à êåëãåí ìåí øàðøàäûì.

Åø í¸ðñå äåé àëìàé ºàëäûì. – Ñîíäà àºûðçàìàííû» øûí ñåáåái íå? – ̸äè, îíû» ñåáåáií ñà¹àí ìiíäåòòi ò¾ðäå àéòàìûí. Áiðຠáiç áàñûíäà àäàë æåêïå-æåêêå øû¹óûìûç êåðåê. Øàðòûì îñû. – Ìåí – äàéûíìûí. – Êåëiñòiê. Áiðຠæåêïå-æåêòi» óàºûòûí ¼çiì áåëãiëåéìií. ²àðò äîñûì ǽëïûºàðäû òà¹û äà ñûíàï ê¼ðåéií. ²àéòåð åêåí... – Áiçãå á¸ðiáið êåñiði»äi òèãiçå àëìàéñû». Æàñ½ëàí ºàéòà àøûíà áàñòà¹àí ò¸ðiçäi. – Îíû ñåíäåðãå àñà ì¸ðòåáåëi Õàíøàéûì àéòòû ìà? ȸ, ìåí ñåíäåðãå çèÿíäûº æàñàé àëìàéìûí, áiðຠñåíäåð, ¼çäåði» áið-áiði»äi ¼òå ¸äåìi æîëìåí îðûï ò¾ñiðå àëàñû»äàð. Áàéºà¹àí áîëàðñû»äàð, àéäàï ñàëó, áîðäàé òîçäûðó – ºîëûìíàí êåëåäi. Îë ñîíøàìà àáçàë áàñûìåí îñûíû áiëìåé ºàëûïòû ìà? Æîº, áiëiï îòûð. Îë ñîíû áiëiï, ñåíäåðäi ìà¹àí ¸äåéi æ½ìñàï îòûð. Êåíåò îë àøóëàíà áàñòàäû. – Ñåíãåíi» àíäà¹û ǽëïûºàð ¹îé. Æàºñû, øàï. Øàï ìåíi!!! Àéòîºòûíû» äàóûñû ê¾í áîëûï ê¾ðêiðåï, êå» äàëà¹à æ໹ûðûº áîëûï òàðàäû. Êåíåò îíû» ¾ñòiíäåãi àïïຠê¼éëåãi ºàï-ºàðà áîëûï øû¹à êåëäi. Áàñûíäà¹û ñ¸óêåëåíi» îðíûíà ºîðºûíûøòû, øîøàé¹àí æàë¹ûç ìàçàð ñåêiëäi ¸ëäåáið ïîøûìñûç ºàëïຠïàéäà áîëäû. Æà»à ¹àíà åêi ¼ðiì áîëûï àðºàñûíäà ¸äåìi æàòºàí øàøû ½éûñºàí êèiç ò¸ðiçäi øàòàñûï, ºèºû-æèºû ¸ëäåíåãå àéíàëäû. Áiðàº å» ºîðºûíûøòûñû á½ë åìåñ åäi. Îë ê¼ç àëäûìûçäà çîðàéûï áàðà æàòºàí. – Øàï, øàï ìåíi!!!! ̸äè ǽëïûºàðäû åêi ºîëûìåí áàñûíàí àñûðà ê¼òåðäi äå, Àéòîºòû¹à ñiëòåäi. Áiç ¾ðåéëåíiï êåéií øåãiíäiê. Áiðàº, áið òà» ºàëàðëû¹û, ºûëûø ̸äèäi» ºîëûíàí ñóñûï øû¹ûï ¸óåäå ºàëûºòàï ò½ðûï ºàëäû. Àéòîºòû ºàéòà êiøiðåéiï, ¼çiíi» ºàëûïòû êåéïiíå

êåëäi. ¶ñòiíäåãi ê¼éëåãi äå, ñ¸óêåëåñi äå îðíûíäà. Îë ñû»¹ûðëàé ê¾ëäi. – Áàñºà ºûëûø øàïñà øàáàð, ǽëïûºàð ìåíi øàïïàéäû. Ñåáåái, êií¸ñûçáûí. ǽëïûºàð ºîæàéûíûíà ºàñòûº îéëà¹àíäû ¹àíà øàáàäû. Àë ìåíi» íèåòiì òàçà. Áiëåçiê – ìåíiêi. – ²àëàéøà ñåíiêi áîëàäû? Îñû óàºûòºà äåéií Õàíøàéûìíû» èåëiãiíäå áîë¹àí á½éûì åìåñ ïå? – Îë áiëåçiê Õàíøàéûìíû» ºîëûíäà áið ìåçåò òå áîë¹àí åìåñ, Áiëåçiê òóðàëû åñòiñå åñòiãåí øû¹àð, áiðຠ½ñòàï ê¼ðãåí åìåñ. °ó áàñòà îë áiëåçiêòi Õàí èåì ìà¹àí ñûéëà¹àí. °ó áàñòà îíû» òà»äà¹àíû Îë åìåñ, Ìåí åäiì. ÁiðຠÕàíøàéûì áàðëû¹ûí ¼çãåðòòi, ¼çiíi» òà¹äûðûí, ìåíi» òà¹äûðûìäû – áàðëû¹ûí. ²àçið ìåí åí äàëàíû êåçãåí äóàíàìûí, æàë¹ûç æàðûì æ¾ðãiíøiíi» ¾ðåéií òóäûðàòûí Ìûñòàíìûí. Îë åêi áiëåãií ò¾ðiï, ê¼êêå ºîëûí ñîçûï, ñàóñàºòàðûíàí åêi åñå ½çûí òåìið òûðíàºòàðûí æàëà»àøòàï, áåòiìiçäi îðûï ¼òåðäåé áîëûï, àðû-áåði ñåðìåäi. Òåìið òûðíàºòàð àóàäà çóûëäàï, ¸ëäåáið ¾ðåéëi ¸óåç îéíà¹àíäàé ñóñûë ºà¹àäû. Áiç òiêñiíiï êåéií øåãiíäiê. Àéòîºòû àøóëàí¹àíäà ¾ñòiíäåãi àïïຠæiáåê ê¼éëåãi ºàðà ºîøºûë òàðòûï, ò¾ñií ¼çãåðòå áàñòàéäû åêåí. ²àçið äå àëòûí æiïïåí çåðëåíiï, êåñòåëåíå òiãiëãåí ê¼éëåãi êiðëåãåíäåé, ñ½ð¹ûëò òàðòûï áàðà æàòòû. – Áàðëû¹ûíà ²àðà ìîëäà êií¸ëi! – ²àðà ìîëäà? Åðêåáàé ìåí Æàñ½ëàííû» äàóûñû ºàòàð øûºòû. – ²àðà ìîëäà. Êåçiíäå Õàí Èåì åêåói æàíäàðû á¼ëåê äåìåñå», àðàëàðûíàí ºûë ¼òïåéòií äîñ áîë¹àí. – ²àëàéøà? – Áàëàëàð, ìåí ñåíäåðãå ºàëàñà»äàð, áàðëûº ì¸íæàéäû æàòà-æàñòàíà àñûºïàé áàÿíäàï áåðåéií. Åðiíáåéií-æàëûºïàéûí. Îíû» ê¼»iëi ºàéòà ê¼òåðiëãåí ñû»àéëû, ñåáåái ê¼éëåãi ºàéòà à¹àðûï, æàëòûëäàé áàñòàäû. “Íå äåãåí ºûçûº

¸éåë” äåï îéëàäûì ìåí. Æàí-ä¾íèåñiíäåãi áàðëûº ¼çãåðiñ ê¼éëåãi àðºûëû ñûðòºà øû¹àäû åêåí. Á½ë – ºàð¹ûñ áîëàð, á¸ëêiì. °éòïåñå êiì ûºòèÿðûìåí îñûëàéøà ñûðòºû îðòàíû» àëäûíäà º½ïèÿñûç, ºîð¹àíñûç ºàëó¹à êåëiñåäi? °ð ñèºûðøûíû» áið ¸ëñiç æåði áîëàäû. Àéòîºòûíiêi ê¼éëåê åêåí. – ȸ, àäàìäàð ñàºòàíûï ¾ëãåðñií äåãåí åñêåðòó ¹îé, – äåï Àéòîºòû ìåíi» îéûìà æàóàï áåðäi. ²ûñûëûï ò¼ìåí ºàðàäûì. – ȸ, Ñàðè, ñàºòàí¹àíìåí, ºà¿àðûìíàí º½òûë¹àí ïåði äå, àäàì äà ¸ëi êåçäåñêåí æîº. – ȸ, ñåíi» ¸êå»íåí áàñºà. Îë åíäi Åðêåáàé¹à á½ðûëäû. Îíû» ñåìiç, ê¼ëêiëäåãåí äåíåñi æåëãå ûð¹àë¹àíäàé ºîç¹àëàºòàï ºàëäû. – Ñîíûìåí, îñûëàé ò½ðà áåðåìiç áå ¸ëäå ìåíi» ëàøû¹ûìà áàðûï, ºîíຠáîëûï ºàéòàñû»äàð ìà, ºàëàé? Ìåí ñåíäåðäi êåç êåëãåí ìåçåòòå ¼ëòiðå àëàìûí, ̸äè. °ëi àìàí-åñåí ò½ðñû»äàð, äåìåê, ¼ëòiðãiì êåëìåéäi. Ñîëàé åìåñ ïå? – Ñîëàé øû¹àð, – äåäi ̸äè. Ñîäàí êåéií áiçäi» ì¾ìêiíäiãiìiçäi áà¹àëà¹àíäàé æàíàðûìåí òåç øîëûï ¼òòi. ѽðûìûç ñåíiì ½ÿëàòà ºîéìàäû ¹îé äåéìií, ê¼»iëñiç êåéiïòå: – Æàºñû, áàñòà»ûç, – äåäi ñîäàí ñî». Àéòîºòûíû» àðòûíàí åðäiê. Áið-áiðiíå æàáûñûï, ¾í-ò¾íñiç ºàë¹àí Åðêåáàé ìåí Æàñ½ëàí º½ëûºñûç ºîç¹àëäû. Àïïຠáåñ-àëòû êèiç ¾éäåí ò½ðàòûí øà¹ûí àóûë¹à ëåçäå æåòòiê. Ò¼ðò æà¹ûìûçäà àäûðàñïàí ìåí ºûç¹àëäàºòàí ¼çãå ò¾ê æîº ìå»iðåéãåí ñàéûí äàëà åäi. ¶ø-ò¼ðò ºàäàì àòòàé ñàëûñûìåí ê¼ê ìàéñà ø¼ï, áàïïåí áûëºûëäàï à¹ûï æàòºàí á½ëàº, å»ñåëi êèiç ¾éëåð ïàéäà áîëäû. “Òà¹û äà ñèºûð” äåï îéëàäûì. Á½ë ä¾íèåäå ñèºûð áàðûíàí áåéõàáàð, ໹àë äà ¼çiìøië Àëìàòûíû» ê¾éáå» òiðëiê æåòåãiíäåãi ê¼øåëåðií à»ñàäûì. ¶éëåðäi» ºàº îðòàñûíäà¹û îí åêi ºàíàò êèiç ¾é äåãåí

îñû áîëàð, á¸ëêiì, àñà ñàëòàíàòòû òiïòi ñûðòºû êèiçiíi» ¼çi ¼ðíåêòåëiï áàñûë¹àí áiðåóiíå êiðäiê. Iøi ñûðòûíà ñàé åêåí. Åêi ¾ëêåí êðåñëî, äèâàí, îðòàäà æàëòûðà¹àí ¸éíåê ¾ñòåë, àñà ¸äåìi ¸ði ûºøàì îðûíäûºòàð. Òiïòi áið øåòiíäåãi êàìèíäå ê¼»iëäi îéíàºøûï îò æàíûï ò½ð. Áiç æàí-æà¹ûìûç¹à àóûçûìûçäû àøûï ºàðàï ºàëäûº. Àë, Àéòîºòûíû» ¾ñòåë áàñûíäà æàòºàí íîóòáóêòû íå캽ðàéëû àøûï, ½çûí, òåìið òûðíàºòàðûí åïòi ºîç¹àï, ¸ëäåíåíi òåç òåðiï æàòºàíûí ê¼ðãåíäå, à»òàðûëûï, ñåíåð-ñåíáåñiìäi áiëìåäiì. Êåíåò åñiê àøûëûï, ½çûí áîéëû ñûìáàòòû áîéæåòêåí áîñà¹àäà èiëiï ò½ðà ºàëäû. – Æàíûì, áiçãå òàìàº, ø¸é æàñàï æiáåð, – äåäi Àéòîºòû àëäûíäà¹û íîóòáóêòàí ê¼çií àëìà¹àí ê¾éi. Áiðåóäi» õàòûíà æàóàï æàçûï æàòºàí ñû»àéëû. ²ûç èiëãåí ºàëïû øû¹ûï êåòòi. – Áàëàëàð, æàé¹àñà áåði»äåð, ºûñûëìà»äàð. Áiç åáåäåéñiç ºîç¹àëûï, ò¼ðãå îçäûº. Êàìèííi» àëäûíäà åêi à¹àø ñ¸êi ò½ð¹àí, ñî¹àí ¾éìåëåï îòûðà áàñòàäûº. Áàðëû¹ûìûç òië-àóûçäàí àéûðûëûï, ìå»iðåéiï ºàë¹àí åêåíáiç, àëäûìåí åñ æè¹àí Åðêåáàé áîëäû: – Àéòîºòû, åãå𠺽ïèÿ áîëìàñà, ñiç êiìñiç? Àéòîºòû ñûºûëûºòàï ê¾ëiï æiáåðäi. Àº ê¼éëåãi ê¼ç ºàðûºòûðàð, øóຠøàøºàí ºûç¹ûëò ò¾ñêå ìàëûíäû. – Ìåí – Àëáàñòûìûí. – Æà»à ìûñòàíìûí äåäi»iç ¹îé. – Àëáàñòû, Ìûñòàí..., – äåäi îë æå»iëòåê ¾íìåí, – àéûðìàøûëûº ê¼ðiï ò½ð¹àí æîºïûí. Îë æå»iíi» iøiíå ºîëäàðûí æàñûðäû. Åíäi ºûç¹ûëò ê¼éëåê ñàï-ñàðû ò¾ñêå áîÿëäû. Ìåí îíû» ¸ð ñåêóíä ñàéûí ò¾ñií ¼çãåðåòií ê¼éëåãåíi» ñûðûí ½¹ûï ¾ëãåðåð åìåñïií, îíû æàºñû áiëìåéòií àäàì ¾øií ê¼éëåãiíi» ຠïåí ºàðàäàí áàñºà ðå»êi á¸ðiáið æ½ìáຠê¾éäå ºàëàòûí ñåêiëäi. – Æàºñû, è¸, Ìûñòàíìûí, Æàëìàóûçáûí. Ñåíäåðãå ºàçið á¸ðiáið åìåñ ïå?

¶éãå ºîëäàðûíäà òàìຠòîë¹àí òàáàºòàðû áàð ò¼ðò ºûç êiðiï, àóëàºòàó æåðäå ò½ð¹àí äàñòàðõàíäû æàéäû. Äàñòàðõàí åò, íàí, ò¾ðëi æåìiñ-æèäåê ñåêiëäi êåðåìåò ä¸ìãå ëåçäå òîëäû. Àéòîºòû èøàðà æàñàäû ìà, ñ¸ë ¹àíà òîñûë¹àí ºûçäàð àóà¹à ñi»ãåíäåé ëåçäå ê¼çäåí ¹àéûï áîëäû. – Êåëi»äåð, ä¸ì àóûç òèi»äåð. Áiç ¾éiðiëiï, äàñòàðõàí áàñûíà îòûðäûº. °ëi ¼ç¼çiìå êåëå àëàð åìåñïií. Àéòîºòû ¸äåòòåí òûñ åøí¸ðñå áîëìà¹àíäàé òîìà¹à-ò½éûº, ñàëìàºòû ºàëûïïåí áiçäåí ò¼ìåí îòûðûï, êåñåëåðäi øàé¹à òîëòûðûï, áið-áiðëåï ½ñûíà áàñòàäû. ´ç îéûìåí ¼çi áîëûï êåòêåí ò¸ðiçäi. ¶íñiçäiêòi Åðêåáàé á½çäû: – Æà»à ñiç ²àðà ìîëäà ìåí Õàí òóðàëû àéòàìûí äåï åäi»iç... – ȸ, ²àðà ìîëäà ìåí Õàí – êiøêåíòàéûíàí áiðãå ¼ñêåí æàºûí äîñòàð áîëàòûí. Îë êåçäå îíû» ¸êåñi òiði, Õàí èåì îë êåçäå Õàí èåì åìåñ åäi. ²àðàïàéûì áàëà, áîçáàëà áîëäû. – Àë ²àðà ìîëäà îë êåçäå ²àðà ìîëäà åìåñ-ò½¹ûí äåéñiç ¹îé, – äåäi êåíåò ̸äè. μçຠ¾íñiçäiêòåí êåéií äàóûñû ºàðëû¹ûï øûºòû. – ȸ, – äåäi Àéòîºòû îíû» êåêåñiíií áàéºàìà¹àíäàé, – ²àðà ìîëäà îë êåçäå ²àðà ìîëäà åìåñ-ò½¹ûí. Ìåí äå åëäå ò½ðàòûíìûí. Îë êåçäå Ìûñòàí åìåñ åäiì. ²àðàïàéûì, ê¼ïòi» áiði áîéæåòêåí ºûç áîëäûì. Õàíçàäà ìà¹àí ¹àøûº áîëäû. Áiðຠêiìíi» êiìãå ¹àøûº áîë¹àíû ºàçið ¼çiìå äå æ½ìáàº. °ëäå ìåí î¹àí ¹àøûº áîëäûì áà? ²àíøàìà óàºûò ¼òòi. Åñiìäå ºàëìàïòû... Îë áið òàìàøà êåç åäi. Ìåí ¸êå-øåøåìíi» ºîëûíäà, î» æàºòà îòûð¹àí ºûç áîëàòûíìûí... Àéòîºòûíû» ¾ñòiíäåãi àïïຠºàðäàé ê¼éëåãi í½ðëàíûï, àëòûí ñ¸óëå øàøà áàñòàäû. Áiç àðáàë¹àíäàé ñiëòiäåé òûíûï ºàðàï ºàëäûº. Ìà¹àí, ¸ðèíå, áàñû æàëòûðàï, äîìàëàí¹àí, ºàçiðãi ê¾íi á¾êië áið ¸ëåìíi» åðiê-æiãåðií øåêòåï îòûð¹àí êiñiíi» ìûíà ¸çiðåéië

Àéòîºòû¹à ¹àøûº áîë¹àíûí åëåñòåòó ºèûí åäi. Áiðຠ¼çiíi» åñòåëiêòåð ¸ëåìií êåçiï êåòêåí Ìûñòàííû» ºîþ, ¸óåçäi äàóûñûíà ãèïíîçäàëûï, ¼òêåí ê¾íäåð åëåñi êèíîëåíòà ñåêiëäi ê¼ç àëäûìûçäàí òiçáåêòåëiï ¼òå áàñòàäû. – Îë æà»à¹û Õàíøàéûì ñ½ðàòûï îòûð¹àí Áiëåçiêòi ñûéëàï ¸êå-øåøåìå º½äà ò¾ñòi. Áiçäåí áàºûòòû æàí æîº åäi ñîë óàºòà. ÁiðຠÕàí èåìíi» ºàñûíäà ²àðà ìîëäà äåãåí á¸ëå áàð-ò½¹ûí. Îë Õàí èåìíi» å» æàºûí àäàìû áîë¹àíìåí, æ¾ðåãiíi» ò¾áiíäå çië ºàðà òàñ, ºûç¹àíûø æàòàòûí. Ìåí îíû ñåçäiì. Áiðòiíäåï Õàí èåìíi» íèåòi ìà¹àí àóûï, îë òàñàäà ºàëäû. Îë îñûíû êåøïåäi. ²àðà ìîëäà îë êåçäå ²àðà ìîëäà åìåñ-ò½¹ûí. Áiðຠàíàäàí îñûëàé ñèºûðìåí òóäû. °ðèíå, ºàçiðãiäåé ê¾øiíå åíáåãåí óàºûòû. Äåãåíìåí, áiðàç í¸ðñåãå ºàáiëåòòi áîëäû... Åêåóìiçäi àéûðûï òûíäû. Õàí èåìíi» æàäûí ¼øiðäi, àëäàï-ñóëàï ²àéòà ¼»äåóäåí ¼òêiçäi. Ìåí ¹àøûºòûº äåðòiíå óëàíûï, ºàëà áåðäiì. Æàïàí äàëàíû êåçiï, ò¾ç òà¹ûñûíà àéíàëäûì. Àë Õàí èåì... Õàí èåì ê¼ï ½çàìàé ¼çiíi» Õàíøàéûìûí òàïòû. Ñîíûìåí îòàó º½ðäû. Àë Áiëåçiê... Áiëåçiêòi» Õàíøàéûì¹à íå ¾øií êåðåê åêåíií áiëåìií. Îë áiëåçiêòi Õàí èåì ê¼ðñå, áið ¹àíà ì¸ðòå ê¼çiíi» ºèû¹ûìåí øàëñà, æàäû ºàéòà îðàëàð åäi. Ѽéòiï, îë áàðëû¹ûí åñiíå ò¾ñiðåð åäi. Ìåíi äå, ñîë áið êåçäi äå. ´çií, ¸ñiðåñå ¼çií... Ñîäàí êåéií... Ñîäàí êåéií êiì áiëåäi íå áîëàðûí... – Åíäi íåãå ê¼ðñåòïåéñiç? Ñàðèäû» ñ½ðà¹û áið æà¹ûíàí áàëà» åêiíøi æà¹ûíàí àºûë¹à ñûéûìäû ê¼ðiíäi. ȸ, øûíûìåí äå. – Æîº, ê¼ðñåòïåéìií. ιàí ¹àñûðëàð áîéû æàë¹àí, á¼òåí áiðåóäi» ¹½ìûðûí êåøêåíií ºàëàé áiëäiðìåêïií. Îíäàé ¼êiíiøêå, îíäàé óëû äåðòêå ºàëàé ºèìàºïûí îíû? Æîº, áîëìàéäû. Õàíøàéûì áåêåð ìàçàñûçäàíàäû. Ìåí á½¹àí åøºàøàí æîë áåðìåéìií. – Ñiçäi»øå, îíû» îñû æàë¹àí ¹½ìûðäû áàñòàí àÿº ñ¾ðiï øûººàíû àðòûº ïà ñîíäà? Îñû àëäàí¹àí ºàëïû ¼ëãåíi ä½ðûñ áîëàäû ìà?

̸äèäi» ¾íi ºàòàë øûºòû. Àéòîºòûíû» ê¼éëåãi äå, ¼çi äå ñ½ï-ñ½ð áîëûï êåòòi. Îë äàñòàðõàí ¾ñòií ºàðìàíûï, ½çûí ºàï-ºàðà òåìåêiñií òàóûï, ò½òàòòû. – Áiëìåéìií... Îíû» ºîð¹àíñûç øûººàí æàóàáû áàðëû¹ûìûçäû òû¹ûðûººà òiðåäi. – Àë ²àðà ìîëäà øå? Åðêåáàé ¼çiíi» ¸êåñi òóðàëû ¸»ãiìåíi åñòiãiñi êåëiï ¼ëiï áàðàäû. – Ñîäàí êåéií ê¼ï óàºûò ¼òïåé ²àðà ìîëäà åêåóìiç ºàéòà æîëûºòûº. Îíû áiðäåí òàíûäûì. Àë îë ìåíi ½ìûòûï ¾ëãåðãåí åäi. ²àºïàíûìà ò¾ñïåäi. Ñûòûëûï êåòòi. Ò¾í iøiíäå îò æà¹ûï, àéäàëàäà æûëàí áà, êåñiðòêå ìå áið í¸ðñåíi æåï îòûð åêåí. ²àéûðøû êåéïiíå åíiï, òàìຠñ½ðàäûì. ²àòºàí íàí äà áåðìåäi. Êåòiï ºàë¹àíñûï, áið àéíàëäûì äà, àðò æà¹ûíàí áàðûï æàíûí ñóûðûï àëàéûí äåñåì, îòû æàíûï ò½ð, êåñiðòêåñi æåðäå æàòûð, ¼çi içií ñóûòûïòû. ´êiíiøòåí ñàíûìäû ½ðûï ºàëà áåðäiì. – Îë Õàíøàéûì ìåí Õàíçàäàíû àð¹û ¸ëåìãå ºàìàï, ò½òºûíäà ½ñòàäû ¹îé... – ιàí ìåí áå, Õàíøàéûì áà ¸ëäå Õàííû» ½ëû ìà á¸ðiáið. Òåê Õàí èåì áàºûòòû áîëìàó¹à òèiñ. Õàí èåìíi» áàºûòû îë ¾øií æàí ò¼çãiñiç àçàï. ²ûç¹àíûø äåãåí º½ðò áàð ¹îé... Êåéií ¸ëäå Õàíøàéûì àºûëäû áîëûï øûºòû ìà, ¸éòåóið Õàííû» æàíûíàí êåòòi ¹îé. Àºûñûí ñ¼éòiï, Õàííû» ½ëû ìåí æàðûí ò½òºûíäàï àë¹àí øû¹àð. °ði ºàðàé íå áîë¹àíû ìà¹àí ò¾ê ºûçûº åìåñ. Îë ñàìàéûí ºûñûï îòûðûï ºàëäû. ¶ñòiíäåãi ê¼éëåãi ºàðà ºîøºûëäàíûï áàðà æàòºàí åäi. Ǹðåì ½øòû. ÁiðຠÅðêåáàé åø í¸ðñåíi áàéºàð åìåñ. – Ñîíäà ¸ëãi ò¾íi ñiç ²àðà ìîëäàíû ¼ëòiðìåê áîëäû»ûç áà?, – äåéäi ºàçáàëàï. – Æîº, ìåí ïåíäå áàëàñûí ¼ëòiðìåéìií. Î, áàëàëàð, ìåí ê¸ðiìií, ìåí ¼òå ê¸ðiìií. Ìåí ìûíà ¸ëåììåí

áiðãå æàðàòûë¹àíäàéìûí. Ìåí ìûíà ñåíäåð ñåêiëäi òàìຠiøïåéìií, ñåíäåð ñèÿºòû ½éûºòàìàéìûí, äåì àëìàéìûí. Øàðøàäûì. Àë ñåíäåð ñîíäàé æàññû»äàð, ñåíäåðäi» æàëûíäàðû» ìåíi 20 æàñºà æàñàðòàð åäi. Áàëàëàð. Ñåíäåð ¸ëi á½ë ä¾íèåíi» ºàíøàëûºòû ò¸òòi åêåíií áiëìåéñi»äåð, áàëàëàð. Ñåíäåð ¸ëi á½ë ä¾íèåãå êåëåñi»äåð, áàëàëàð. Àë ìåí ê¾í¸¿àðìûí. Ìåíi Àëëàì åíäi ì½íäà æiáåðìåéäi, áàëàëàð. Ñåíäåð ¸ëi ä¸ë ìåíäåé á½ë æàë¹àíäû ñ¾éìåéñi»äåð, áàëàëàð. Áàëàëàð. Êåíåò ¼çiìíi» ìàóæûðàï ½éûºòàï áàðà æàòºàíûìäû ñåçäiì. Æàí-æà¹ûìäû ºàðìàíûï, æîëäàñòàðûìà ºàðàï åäiì, áàðëû¹û ½éûºòàï êåòiïòi, òà» ºàëûï ¾ëãåðãåíiì ǽëïûºàð ºûëûø ¸óåäå ºàëûºòàï, ̸äèäi» àëäûíäà ñàáû ñàëáûðàï ò½ð åêåí. Îë ¸ëäåíåíi ê¾òêåíäåé, äåãiáåðñiçäåíiï áàðà æàòºàíäàé ê¼ðiíäi. Ñàðè áàñûí ¾ñòåëãå ºîéûï ºàëû» ½éºûäà æàòûð. Àéòîºòûíû» äàóûñû áàëà ¸ëäèëåãåíäåé ¸óåçäåíiï, àñà áið ñ¾éiñïåíøiëiêïåí øû¹àäû. ²àòòû øàðøàïïûí äåéìií, ìiíå ê¼ïòåí à»ñà¹àí äåìàëûñ, ê¼ïòåí à»ñà¹àí ½éºû ¼çiíi» çië áàòïàí àóûð ñàëìà¹ûí áàñûï, ºàð໹ûëûº ¸ëåìiíå àëûï áàðà æàòûð. Àë ìûíà äàóûñ ñåí ºàóiïñiç æåðäåñi», àíàíû» º½ðñà¹ûíäà æàòºàíäàé áàëáûðàï ½éûºòàé ºàë äåï, åø àìàëû»äû ºàëäûðìàé ºàï-ºàðà ò½»¹èû¹ûíà òàðòûï áàðà æàòûð. Ìåí ºàðìàíûï äîìáûðàìäû ½ñòàäûì. Óäàé àùû ëåï ¼í áîéûìà òàðàï, ñiëêiíòiï îÿòòû. Åíäi ñåçäiì ºîë-àÿ¹ûì ºàëøûëäàï, æàíûì øû¹ûï áàðà æàòûð åêåí. Äîìáûðàìäû àëà ñàëûï, åññiç ê¾éìåí ºà¹ûï-ºà¹ûï æiáåðäiì. Ìà¹àí áåéòàíûñ áið ê¾é ò¼ãiëå æ¼íåëäi. Áiëìåéìií, áiðຠáið æåðäåí åñòiãåí ñèÿºòûìûí. ȸ, àòàì òàðòàòûí. Àòàì ä¸ë îñûëàé òàðòàòûí. Íå äåãåí çàðëû åäi. Ñîíûìåí áiðãå ê¾ø áåðåðäåé ºàéðàòòû, ñîíûìåí áiðãå åò æàºûíûìäàé òàíûñ. Åñiìå àíàì ò¾ñòi. ʼçiìíåí æàñ ïàðëàäû. Êåíåò Àéòîºòûíû» ¾íi êiëò ¾çiëäi. Åíäi òåê äîìáûðàíû» ºàéðàòû, äîìáûðàíû» ºà¹ûñû ¹àíà ºàëäû êå» ä¾íèåäå. Àéòîºòûíû» ê¼éëåãi àëäûìåí ºàï-ºàðà

áîëûï, ¸ëäåºàéäàí æåë ò½ðûï, á¾êië ä¾íèåíi àùû ò¾òií ºàïºàíäàé áîëäû, ñîäàí êåéií ê¾éãå åëòiãåíäåé áið ñ¸òòå ñàð¹ûø ò¾ñêå áîÿëûï øû¹à êåëäi. Ñàðû óàéûì, ñàðû æàïûðàº. Äîìáûðà “Ä¸óðåíi» ¼òòi, Àéòîºòûì” äåï ñ¼éëåãåíäåé áîëäû, ìåí ¼ç º½ëà¹ûìà ¼çiì ñåíáåé ê¼çiìäi àøûï åäiì, ä¾íèå êåíåò æàðº åòiï, ºàéòà ñ¼íãåíäåé, í½ð¹à øà¹ûëûñºàí ǽëïûºàð ºûëûøòû ê¼ðäiì, ¸óåäå ºàëûºòàï ò½ð¹àí îë ê¼ç iëåñïåñ øàïøà»äûºïåí ºèìûëäàäû. Æåðãå ¸ëäåíå òîï åòiï ò¾ñêåíäåé áîëäû. Ìåí ½éûºòàï êåòòiì. Îÿí¹àíûìäà àøûº àñïàí àñòûíäà æàòûð åêåíáiç. Áàðëû¹ûìûç áið ñ¸òòå áàñûìûçäû ê¼òåðiï, áið-áiðiìiçãå ºàðàäûº. Àéäàëà. Òåê àóëàºòàó æåðäåí ò¾òií øû¹àäû. Ѽíiï áàðà æàòºàí, îøຠîðíûíäàé æåðäåãi øîº åêåí. Åñiìå Àéòîºòû, êèiç ¾éëåð ò¾ñòi. Íîóòáóê. Íå áîëäû ñîíûìåí? – Áiç ìàñºàðà áîëà æàçäàäûº, – äåäi Åðêåáàé. – Àéòòûì ¹îé, – äåäi Æàñ½ëàí, – íåãå î¹àí ñåíäiê, ºàéäàí åðäiê? – Áiçäå áàñºà àìàë áîë¹àí æîº ºîé, – äåäi Ñàðè, – áiç Àéòîºòûíû içäåï øûºòûº ºîé. – Áiëåçiê ºàéñû? Áiç òàïñûðìàíû îðûíäàé àëìàäûº, – äåäiì ìåí æàí½øûðà, – Åíäi íå iñòåéìiç? – Àéòîºòû àïàò ñåáåái – Áiëåçiê åìåñ äåäi ¹îé. ̸äèäi» ¾íi º½ìû¹ûï øûºòû. – Ìåí áiëåìií ñåáåáií? – ²àéäàí áiëåñi»? – Ò¾ñiíäiì, áiëìåéìií, ò¾ñiìäå Àéòîºòû àéòòû. – Áiç òà¹û Àéòîºòû¹à ñåíåìiç áå åíäi?, – äåäi Æàñ½ëàí. – Æîº, á½ë Àéòîºòûíû» òàáè¹àòû. Îë á¸ðiáið áiçäi ¼ëòiðóãå òàëàïòàíûï ê¼ðóãå òèiñ áîëàòûí. Îë Ìûñòàí ¹îé. Áiðຠîë áiçäi àëäàìàéäû. ̸äè, ò¾ñi»äå íå äåï àéòòû? Ñàðè ¸ëi ¼çiíå-¼çi êåëå àëìàé îòûðñà äà, àéòºàí ñ¼çiíi» æ¼íi áàð ñåêiëäi. Áiðຠ̸äè ê¾ìiëæiï ò¼ìåí ºàðàäû.

– Àíà»äû àëûï êåò. Áàðëûº á¸ëå – þëí¸ðäàí äåäi. Áiç à»òàðûëûï ºàëäûº. – Ò½ðû»äàð, êåði ºàéòàéûº. ̸äè ºûëûøûí ºûíàáûíà ñàëûï, ¾ñòií ºàºòû. – ̸äè, ñåí î¹àí ñåíåñi» áå? Ìåí ñ¾ðiíiï ºàáûíûï ̸äèäi» ºàñûíà áàðûï, ê¼çiíå ºàðàäûì. Îë äà ìà¹àí òiê, áiðò¾ðëi æàéáàðàºàò ºàðàäû. Ñîäàí ñî»: – Ñåíåìií, – äåäi ºûñºà ¹àíà. Êåíåò Æàñ½ëàí: – Áiðåói áûëàé, åêiíøiñi îëàé äåéäi. Êiì êií¸ëi? Êiì æàºñû, êiì æàìàí?, – äåäi ºîëûí ñåðìåï. Àøûí¹àí àäàìíû» êåéïi. ʾëêiì êåëäi. – Áiçãå îíû áiëóäi» ºàíäàé ºàæåòi áàð, – äåäi êåíåò Ñàðè, – áiçãå áàñòûñû åëãå æåòó êåðåê. Êåíåò ò¾íäåãi ǽëïûºàðäû» æàðºûëû åñiìå ò¾ñiï, áîéûì òî»àçûï ñàëà áåðäi. Àë iøiíå äîï ñàëûí¹àíäàé äîìàëàí¹àí øà¹ûí äîðáàíû ̸äèäi» àðºàñûíà iëiï àë¹àíûí ê¼ðãåíäå, æ¾ðåãiì àéíûäû. ʼçiì ºàðàóûòòû. – Òåçiðåê êåòåéiêøi, – äåï ê¾áiðëåäiì ìåí. Êåçäåñêåëi àë¹àø ðåò ̸äèäåí ºîðºàòûíûìäû, òiïòi æèiðêåíåòiíiìäi ò¾éñiíäiì. Á½ë ñåçiì ìà¹àí ¼òå ½íàìàéäû. Áiðຠ¼ç¼çiìäi ºàëàéøà ¾ãiòòåéìií, ºàçið åø í¸ðñåãå øàìàì æîº. – ²àëàé ºàðàé æ¾ðóiìiç êåðåê?, – äåäi Æàñ½ëàí òà¹û áið ì¸ñåëåíi» ½øûí øû¹àðûï. Øûíûìåí äå áiç àéäàëàäà ò½ðìûç. Æàí-æà¹ûìûç – äàëà. Ò¼áåìiçäå àºûð çàìàííû» äåìií øàøûï ñàïñàðû àñïàí ò½ð. Ƹíå íåãå åêåíi Àéòîºòûíû åñêå ò¾ñiðåäi. Äåíåì ò¾ðøiêòi. – Áiç áåði ºàðàé ¾íåìi ê¾íáàòûñºà æ¾ðäiê. Äåìåê êåði ºàéòó ¾øií ê¾íøû¹ûñºà æ¾ðåìiç, – äåäi Ñàðè. ιàí ñåíáåñêå, åðìåñêå øàðà æîº. – ʾíøû¹ûñ ºàéäà? Ìåíi» àºûëäû ñi»iëiì ºîëûí ñîë¹à ºàðàé ñiëòåäi. Áiç áiðäåí æîë¹à ò¾ñòiê. Åøêiìíi» áið ñ¸òêå áîëñà äà àÿëäàó¹à º½ëºû æîº åäi.

Æàóòà»äàï ̸äèäi» æ¾çiíå ºàðàóìåí êåëåìií. Îë ñûð áåðåð åìåñ. ²àíûí iøiíå òàðòûï ñ½ðëàíûï àë¹àí, ¾íñiç àäûìäàï êåëåäi. Àç æ¾ðäiê ïå, ê¼ï æ¾ðäiê ïå, åëäi» øåòi äå ê¼ðiíäi-àó. Ìåæåëi æåðãå æåòêåíäå áiçäi Çàºàí ê¾éìåìåí ºàðñû àëäû. Îë àìàíäûº-ñàóëûº ñ½ðàìàäû. Á¸ëêiì, æ¾çiìiçäåí áàð ñûðûìûçäû ½ººàí áîëàð. Áiç ¾í-ò¾íñiç îòûðäûº. Ñàðàé¹à æåòêåíäå ̸äè Õàí¹à æàë¹ûç êiðäi. Áiç Çàºàíìåí ñûðòòà ò½ðäûº. Ñîäàí êåéií îë ºàéòûï êåëãåííåí ñî» òiê ºàðàóäàí ºàøºàºòàï, ìåíiìåí Õàíçàäàíû» æåêå ñ¼éëåñêiñi êåëåòiíií æåòêiçäi. Ìåí äåðåó øàøûìäû, ñîäàí ñî» áåòiìäi ñèïàäûì. Ƹíå ¼çiìíi» á½ë æå»iëòåêòiãiìíi» ¸áåñòiãií êåø ½¹ûï, åêi áåòiì äó åòiï ºûçàðûï àëà æ¼íåëäi. ÁiðຠÑàðè åø í¸ðñåíi ໹àðìà¹àí êåéiïïåí, ìåíi» ¾ñòi-áàñûìäû ºà¹ûï, øàøûìäû ñàóñà¹ûìåí ñàëàëàï òàðàï, ðåòêå êåëòiðå áàñòàäû. Æiãiòòåð åêåóìiçäi» á½ë ¸áiãåð ºèìûëûìûçäàí ºûñûë¹àíäàé òåðiñ àéíàëûï, àóëàºòàó áàðûï ò½ðäû. Áiðøàìàäàí êåéií ìåí ¼çiìíi» ñûðòºû êåéïiìíåí ºûñûëà îòûðûï, ñàðàé¹à êiðäiì. Åñiêòi» àëäûíäà¹û àðó ºûç ìåíi èøàðà ºèìûëìåí áàñòàï Õàíçàäà ê¾òiï îòûð¹àí á¼ëìåãå åíãiçiï, ¼çi èiëå áàñûï øû¹ûï êåòòi. Õàíçàäà ìåíi ê¼ðå ñàëûï îðíûíàí ò½ðäû. Ñîë ñ¸òòå ¼çiìíi» åêi ê¾í àóûñòûðìà¹àí ê¼éëåãiì òóðàëû, äàëàäà æ¾ðãåíäå øà» ºàïºàí áåòiì æàéûíäà, òûðíàºòàðûìíû» ê¼ïòåí ê¾òiì ê¼ðìåãåíi òóðàñûíäà ½ìûòòûì. Îë ê¼çiíå ê¾ëêi ¾éiðiëiï, ºîëòû¹ûìíàí äåìåï, ¾ëêåí ñàëòàíàòòû á¼ëìåíi» îðòàñûíäà¹û îðûíäûººà îòûð¹ûçäû. ´çiíå îðûíäûº ¸êåëiï æàíûìà æàé¹àñòû. ¶íñiçäiê. ¶íñiçäiê ìåí ¾øií åøºàøàí ì½íøàìà àóûð áîëûï ê¼ðìåãåí øû¹àð. Îíû» æàíàðûìåí êåçäåñóäåí òàéñàºòàï, ê¼çiìäi ò¼ìåí ñàëäûì. Îë ¸ëäåáið ñèºûðäàí åíäi îÿí¹àíäàé: – Êåøið, êåøið, – äåäi, – Ñåíäåðäi» áàñòàðû»äû àóûð ñûí຺à òiêòiê. Áiðຠàíàìíû» æàë¹ûç òàëàáû îñû áîëäû. Ìåí ºàòòû ºîáàëæûäûì. Ñåíäåðäi àìàí êåëñå äåï òiëåäiì. Àéòîºòû àñà ¸êêi ñèºûðøû åäi. ιàí åøêiìíi» ¸ëi êåëìåéòií. Ñåíäåðãå ðàõìåò.

– Àë ìà¹àí àíà»íû» æåêå iøêi åñåái áàðäàé ê¼ðiíäi. – ȸ, îë äà áàð... Õàíçàäà ê¾ìiëæiäi. – Áiðàº, Àéòîºòû ¼ëiìãå ¼çi áàð¹àí ñèÿºòû, – äåäiì ìåí æàí½øûðà. °»ãiìåíi áàñºà æ຺à àóäàð¹ûì êåëãåí ñèºûì. – ȸ, – äåäi îë, – ìûíà ¸ëåìäåãi ¼çãåðiñêå ê¼ï æàííû» ºàðñû ò½ðàð ºàóºàðû ºàëìàäû. – ȸ... Àéòîºòû øûíäû¹ûíäà ìàõàááàò àòòû ºóàòòû äåðòêå ºàðñû ò½ðà àëìàäû. ²½òûëà àëìàäû îäàí. Ñîäàí ñî» Ç½ëïûºàðäû ¼çií ¼ëòiðóãå ì¸æá¾ð åòòi. Áiðຠá½íû» áàðëû¹ûí ºàëàé àéòàìûí ñà¹àí? – Ìåíi» áåðãåí àíòûì ¸ëi ê¾øiíäå ìå? – Æîº. Æîº, àíàì ñåíi áåðãåí ñåðòi»íåí áîñàòòû. Åíäi ºîëû» àóûðìàéäû. Ìåí Õàíçàäà¹à ê¾éåóãå øû¹àòûíûì ¾øií åìåñ, á½¹àí áiçäi ¸ëäåáið àíòòû» ì¸æá¾ðëåéòiíiíå íàðàçû áîë¹àí ñåêiëäiìií. Ñåáåái, Õàíçàäà... ƾðåãiì îíû» æàíàðû øàøºàí ½øºûíäàðäû» áiðiíå æàðàëû ò¸ðiçäi, îë òóðàëû îéëàñàì, åçiëiï êåòå æàçäàéäû. Îë îðíûíàí ò½ðûï, æàºòàóû àëòûíìåí ºàïòàë¹àí òåðåçåíi» àëäûíà áàðûï, ò¼ãiëãåí àïïຠæiáåê ïåðäåëåðäi óûñûíà òîëòûðûï ºûñòû. – Áiçäå áàðëû¹û áàñºàøà áîëàäû. Áiëåñi» áå íåãå åêåíií? – Æîº. – Ñåáåái áiç æàñïûç ¹îé. Áiç áàáàëàð æîëûí ñîë ºàëïûíäà æàë¹àñòûðó¹à ìiíäåòòi åìåñïiç. Áiç åêåóìiç ºîñûëó¹à ìiíäåòòi åìåñïiç. Ìåí ºîç¹àëàºòàï ºàëäûì. Áið æà¹ûíàí èû¹ûìíàí çië áàòïàí ñàëìຠò¾ñêåíäåé æå»iëäåï ñàëà áåðñåì äå, åêiíøi æà¹ûíàí òåðåçåíi» àëäûíà áàðûï, òåðiñ ºàðàï æiáåê ïåðäåíi óìàæäà¹àí Õàíçàäàíû ºèìàéòûíûìäû æ¸íå áiëåìií. Îíû» æàíûíäà¹û àëàñàïûðàí äàóûëäû ¼í áîéûììåí ñåçiíãåí åäiì. Òàìà¹ûì º½ð¹àï êåòêåí

ñî» æ½òûíäûì. “²û뺔 åòêåí äûáûñ ìûíà ñàëòàíàòòû ¸ði àñà àóûð æà¹äàéäà, òûì ºàòòû, îðûíñûç, î¹àø øûººàí ñåêiëäi. Õàíçàäà ê¾ðò ñåðïiëäi. – Çåðå, ìåí ñ¼çiìäå ò½ðàìûí. Ñåíäåðäi» áiçäi» ¸ëåìäi º½òºàð¹àí å»áåêòåði» ¼ëøåóñiç. °ñiðåñå... ̸äèäi» àëäûíäà... áiç ºàðûçäàðìûç. ιàí àíàñûí àëûï êåòó î»àé åìåñ... Ò¾ñiíåìií ¹îé. Îë òà¹û òåðiñ àéíàëäû. – Àìàí-åñåí îðàëû»äàð. Àëëà æàçñà, ¸ëi êåçäåñåìiç. Á½äàí áûëàé áiç ñåíäåðäi á½ëàé ìàçàëàìàéìûç. Æàºñû. Îë ºàéòûï á½ðûë¹àí æîº. Áàñûí ê¾ðò èçåäi äå, òåðåçåíi ê¼ìêåðiï ò½ð¹àí ຠøûìûëäûº, ºàáàò-ºàáàò ïåðäåíi» àðàñûíà êiðiï, æîº áîëäû. Åøí¸ðñåãå òà»äàíáàñºà äà¹äûëàí¹àí ºàëïûììåí ìåí á¼ëìåäåí øû¹ûï, åñiêòi» àëäûíäà ò½ð¹àí Çàºàííû» ê¾éìåñiíå ìiíäiì. Áàðëû¹û ìåíi ê¾òiï îòûð åêåí. Ñàíäûººà àñûºòûº. ̸äèäi» ìàìàñûíû» á½ðûí¹û ò¸êàïïàðëû¹û ºàëìàïòû. Áiðຠºîð¹àíûñòû áiçäåí åìåñ, Çàºàííàí ñ½ðàéòûí ñåêiëäi, æàíàðû æàñàóðàï ºàðàé áåðåäi. ʼçií àëà ºàøºàí Çàºàí ñûð áåðìåäi. Ñîíûìåí áiç áið-áiðëåï ñàíäûººà åíiï, ò½»¹èûººà ñi»iï æîº áîëà áàñòàäûº. Áàðëû¹ûìûçäû» æ¾ðåãiìiçäå áàðìàºòàé-áàðìàºòàé ºîð¹àñûí ºàëäû. Áàðëû¹ûìûç á¾êië åðiê-æiãåðiìiçäåí àéûðûë¹àíäàé äåë-ñàëìûç. Êåëãåííåí êåéií ¾ø ê¾ííåí ñî» Ã¾ëí¸ð ä¾íèå ñàëäû. Àë, áiç Ñàðè åêåóìiç Àëìàòû¹à ºàéòûï êåòòiê. ̸äèäi» ò¾òiãiï, ºàï-ºàðà áîë¹àí æ¾çiíå ºàðàó¹à ä¸òiì øûäàìàäû, òiëäåñiï ºîøòàñó¹à îë äà íèåò òàíûòà ºîéìàäû. ´ç-¼çiíå àçäàï êåëãåííåí ñî» êåçäåñåðìiç äåï øåøòiì ìåí. Ñàðè äà ìåíi ºîñòàäû. Ñî»û

°³ÃIÌÅËÅÐ ÅÌØI ÀÏÀ Àóûë êåøi. ´ðiñòåí ºàéòºàí ìàë òûíûøòàëûï, àäàì àÿ¹û ñàÿáûðñû¹àí êåç. °ëäåºàéäàí æàð¹àíàòòàð ïàéäà áîëäû. Åðòå» êåòåìií. Òà¹û ºàëà. Òàñ ¾éëåð, òàñ ê¼øåëåð, ìàøèíà ã¾ðiëi, áiðií-áiði òàíûìàéòûí àäàìäàð ¸ëåìi... ²àëà. – Æèíàëûï æàòûðñû» áà? – ȸ. Åðòå» æ½ìûñ. – Áið ê¾í ºàëà ò½ðñà»øû. Ìàìàìà òà» ºàëûï ºàðàäûì. – Åðòå» æ½ìûñ ºîé! – ƽìûñû» åøºàéäà ºàøïàñ. Ñåíi Åìøi àïà¹à ê¼ðñåòiï àëàéûí äåï åäiì. – ²îéøû, ìàìà. Àòû-æ¼íi æîº íåìåíåãå áàðàìûí. Á½äàí ¸ði ñ¼éëåñêiì êåëìåé äàëà¹à øûºòûì. ²àð໹ûëûº ºîþëàíà áàñòàïòû. Ñóûº. Îéäà æîºòà ïàéäà áîë¹àí Àºòàáàí àÿ¹ûìà îðàòûëà êåòòi. ƾðåãiì ñó åòå ºàë¹àí. – Åñi» ä½ðûñ ïà, Àºòàáàí? Êåò! – ²ûçûì, áið ê¾í ºàëñà» åø í¸ðñå åòïåñ. Åíäi ºàøàí êåëåì ¹îé äåéñi»... ʾðñiíäiì. Áàñòû¹ûìíû» òiñ àðàñûíàí ñûçäûºòàï øû¹àòûí ç¸ðëi äàóûñû êåëäi º½ëà¹ûìà. Äåíåì òiòiðêåíiï êåòêåí. Òiïòi åðòå»iíå àóûëäû» åêiíøi øåòiíäåãi Åìøi àïàíû» ¾éiíå áàðà æàòûï òà îñû æà¹ûìñûç ê¾éäåí àðûëà àëìàé ºîéäûì. Àóûë ñûðòûíäà¹û æàë¹ûç àÿº æîë. Ìàìàì àëäûìà ò¾ñiï àë¹àí. Å»êiø òàðòºàí æîòàñûíà, îðàìàëäàí ºîáûðàï øû¹ûï êåòêåí àº

øàøûíà ºàðàï, ê¼çiìäi ò¼ìåí ñàëàìûí. Ìåíi åðòiï êåëå æàòºàíûíà ºóàí¹àí îë àÿ¹ûí øèðຠáàñûï, àë¹à ºàðàé ½ìñûíûï ºîÿäû. – ²àçið ê¼ðåñi» ¹îé. Æàºñû êiñi. Ûë¹è ñåíäåðãå º½ìàëຠàøòûðûï ò½ðàìûí. Ñåíi áàÿ¹ûäàí ê¼ðñåòêiì êåëiï æ¾ð åäi. Æàºñû áîëäû. ¶éiíå æàºûíäà¹àí êåçäå å»êåéiï æåðäåí øûáûº iëiï àëäû. – Èòòåði áàð. ²àºïàñûíû» àëäûíà êåëãåíäå àéºàéëàé áàñòàäû. – Àïà, Àïà! Ûñòûº ê¾ííi» àñòûíäà îñûíøà æ¾ðãåíäiêòåí áîëàð, äàóñû ºàðëû¹ûï øû¹àäû. – Àïà! Ìåí äå àéºàéëàó¹à êiðiñòiì. Ѹëäåí êåéií ºàºïà àøûëûï, ຠîðàìàë ñàë¹àí êiøêåíòàé êåìïið ê¼ðiíäi. ¶ï åòêåí æåë ñîºñà ½øûï êåòåòií ºàóûðñûíäàé áið ø¼êiì êåìïið. – Àìàíñûç áà? – Àìàíñû»äàð ìà? °æiì ê¼ìêåðãåí ê¼çäåðií ñû¹ûðàéòûï áiçãå çåð ñàëà ºàðàéäû. Ñîäàí ñî» æàºûíäàï êåëiï áåòiìíåí ñ¾éäi: – ²àëàäà¹û ºûçûì ¹îé. Äåìàëûñºà êåëiïòi. Ñiçãå ê¼ðñåòiï àëàéûí äåï... – Êåëi»äåð, êåëi»äåð. ²î»ûðºàé ¹àíà øà¹ûí á¼ëìåãå êiðäiê. Åìøi àïà òûì æàé ºîç¹àëàòûí, òûì æàé ñ¼éëåéòií êiñi åêåí. Äàóûñû åñòiëåð-åñòiëìåñ ºàíà. ¶éãå êiðiï îòûð¹àííàí êåéií: – Áiðò¾ðëi àóûðûï ò½ðìûí. μñòàï ê¼ðøi, – äåï ºîëûí ìàìàìà ñîçäû. – ȸ, äiðiëäåï ò½ðñûç ¹îé, òåãi.. – Ñóûº òèãiçiï àëäûì áà, áiëìåéìií. Ìà¹àí ºàðàäû. – Åíäi ºàéòåéií, æàíûì? Åíäi íå iñòåéií? – Àóûðûï ò½ðñà»ûç ¸óðå áîëìà»ûç. – Ѽéòåéií áå. Åðòå» êåëi»äåðøi, ðåíæiìåñå»äåð. Åðòå» êåëi»äåðøi..

Îðíûìûçäàí ò½ðûï åñiêêå áåòòåäiê. Îë øû¹ûï êåòêåíiìiçøå åðòå» êåëóiìiçäi ¼òiíiï ñ½ðàé áåðäi.. – Åðòå» êåëi»äåðøi... – Æàºñû, æàºñû. Æîëäà åðòå» êåëå àëìàéòûíûìäû îéëàäûì. – Æàºñû êiñi åêåí. – Òà¹û áið ê¾í ºàëàñû» áà?, – äåäi ìàìàì. – Æîº, ºàëà àëìàéìûí. – ²àëà ñàëñà»øû. – Áàñòû¹ûì øå? – ... Åðòå» ê¾òåòií áîëäû ¹îé, áàëàì-àé! Åìøi àïàíû» ñ¸áèøå æàóòà»äà¹àí æàíàðû îðàëäû îéûìà. Áiðຠºàëà àëìàäûì. ²àëàäà äà æ½ï-æ½ºà ¸æåíi» ºèûë¹àí êåëáåòi åñiìå æèi ò¾ñå áåðãåí. Îíäàéäà ¼çiìäi ¸ëäåíåãå êií¸ëi, æàóàïòû ñåçiíåìií. Æà¹ûìñûç ê¾é. Ñîíäûºòàí îéëàìàó¹à òûðûñàòûíìûí. Àóûë¹à êåëåñi êåëãåíiìäå å» àëäûìåí Åìøi àïàíû ñ½ðàäûì. – Îë êiñi ºàéòûñ áîëûï êåòêåí, – äåäi ìàìàì. Ѽéòòi äå æ¾çií òåðiñ á½ðûï ¸êåòòi.

ÆÀ²ÑÛ Ê´ÐÓ Îë òåëåâèçîðäû ñ¼íäiðiï, ìåíi» ºàñûìà êåëäi. – Êiòàï îºûï îòûðñû» áà? – ȸ. – ¶íäåìåé îòûðà ò½ðàéûíøû. – Òåê á¼ãåò æàñàìà. – Æàñàìàéìûí. Ñòîëäû» åêiíøi øåòiíäåãi îðûíäûººà æàé¹àñûï, æà¹ûí òàÿíäû. – Á¾ãií ò¾íäå ºàð àðàëàñ æà»áûð íåìåñå æà»áûð àðàëàñ ºàð æàóàäû. ʾëiï æiáåðäiì. Îë äà ê¾ëiï, àëäû¹à ºàðàé ½ìñûíûï ºîéäû. – ´çi» êiòàï îºè áåðåäi åêåíñi». – ȸ. – Äàëà¹à øûºïàéñû» áà? – Æîº. – Iøi» ïûñïàé ìà? – Æà»à áiðåó á¼ãåò æàñàìàé òûíûø îòûðàìûí äåãåí ñèÿºòû åäi. ¶íäåìåé ºàëäû. Ñîäàí ñî» ñ¼ðåäåãi å» ¾ëêåí êiòàïòû òà»äàï àëûï, ïàðàºòàé áàñòàäû. – Ñåí ìåíi ò¾ê æàºñû ê¼ðìåéñi». Áåòiíå ºàðàäûì. ²àáà¹û ò¾éiëiï, ñàð¹ûø ¼»i ºûçàðûï êåòiïòi. Àøóëàíûï îòûð. – Æàºñû ê¼ðåìií. Áàñûí ¾çiëäi-êåñiëäi øàéºàäû. – Æàºñû ê¼ðñå», êiòàï îºûìàé, ìåíiìåí ñåéëåñåð åäi». – Ñåí äå êiòàï îºûñà»øû. – Ìåíi» ñ¼éëåñêiì êåëåäi. Êiòàáûìäû êåði ûñûðûï, æ¾çiíå çåéií ºîÿ ºàðàäûì. – Àë, ñ¼éëåñåéiê, íå àéòàñû»? – Ñåí ìåíi æàºñû ê¼ðìåéñi». – ²àíäàé ºûçûºñû». Æàºñû ê¼ðåòiíiìäi ä¸ëåëäåó ¾øií íå iñòåóiì êåðåê, ñåíi»øå? – Ѽéëåñói» êåðåê. – Ѽéëåñiï îòûðìûç ¹îé.

²àáà¹ûí øûòòû. Ñîäàí êåéií ¾ëêåí êiòàïòû» áåòií ñàðò åòêiçiï æàóûï, îðíûíàí ò½ðäû. – Á½ëàé ñ¼éëåñêåíi» ìà¹àí êåðåê åìåñ. – Êåðåê áîëìàñà, áàñûìäû àóûðòïàé, áàð. ´ç æ½ìûñòàðû»äû iñòå. – Áàðìàéìûí. Îðíûíà ºàéòà æàé¹àñòû. Êiòàáûìäû ºàéòà ºîëûìà àëäûì. Áiðøàìà óàºûò ¼òòi. Îë ñ¼éëåð åìåñ. Òiïòi áîëìà¹àí ñî», ºàñûíà áàðûï òiçåðëåï îòûðäûì äà: – Ìîíøà¹ûìäû øåøiï áåðøi, – äåäiì. Îë ê¾òêåíiìäåé-ຠºàñàðûñïàé æûëäàì, ëûï åòêiçiï à¹ûòà ºîéäû. – Ïûñûºñû» ¹îé ¼çi». – Ñåí æîºòà ͸çèðàíiêií æ¾ç ðåò à¹ûòûï áåðãåíìií. ²ûç¹àíäûðìຠáîë¹àí ò¾ði. – Æàðàéäû. Åíäi ¾íäåìåé îòûð. ²àéòàäàí êiòàáûìà ºàðàäûì. – Øàøû»äû òàðàï áåðåéií áå? – Êåðåãi æîº. – Òàðàï áåðåéiíøi. – ´çi»äiêií òàðà. – Ñåíiêií òàðàéûíøû. – Íå äåãåí àäàìñû»! Òûíûøòûº áåðåñi» áå, æîº ïà?! Êiòàáûìäû àëäûì äà, êåëåñi á¼ëìåãå ¼òiï, ò¼ñåêêå ºèñàéäûì. – Ò½ðñûí, áàð, äàëà¹à øû¹ûï, òàçà àóà æ½òûï êåëøi... – Äàëà ñóûº. – Îíäà ñ¼éëåìåé òûíûø îòûð. – Òåëåâèçîð ºîñàìûí. – Êiòàï îºû. ¶ëêåí êiòàïòû ñàðòûëäàòûï ïàðàºòàó¹à êiðiñòi. Ѹëäåí ñî» àóûð ê¾ðñiíiï æàïòû äà, ¾í-ò¾íñiç ºàëäû. ¶éäi» iøií ¼ëi òûíûøòûº êåðíåãåí. ʼçiìäi æ½ìûï ºàë¹è áàñòàäûì. – Ìåí ñåíiìåí ¼ìið ñ¾ðå àëìàéäû åêåíìií. Äàóûñû àëûñòàí òàëûï æåòåäi..

– Ìiíåçi» íàøàð. Àäàì ñèÿºòû ñ¼éëåñå äå àëìàéñû». Ñåíåí ͸çèðà ìû» åñå æàºñû. ͸çèðàìåí êàðòà, øàõìàò îéíàó¹à áîëàäû. ͸çèðà ñåíåí ìû» åñå ñ½ëó... – Àóçû»äû æàï. – Æàïïàéìûí. Øàëºàìíàí àóäàðûëûï ò¼áåãå ºàðàäûì. “͸çèðà, ¸ðèíå, ñ½ëó”. Êiðïiêòåðiì æ½ìûëûï, äåíåìäi ½éºûíû» ò¸òòi ñàëìà¹û áàñûï áàðà æàòûð. Îë òà¹û ¾íäåìåé ºàëäû. Àëûñòàí èòòåðäi» æàðûñà ¾ðãåíi, ìàøèíà ã¾ðiëi åñòiëåäi. Êiòàáûìäû àøûï, ìà¹ûíàñûç ¾»iëäiì. Ò¼ñåê ñàëó êåðåê øû¹àð. – Ò½ðñûí, ñà¹àò ºàíøà áîëäû? ¶íäåìåéäi. – Ò½ðñûí... Äàóûñûì åðêiìíåí òûñ àºûðûí øûºòû. Îðíûìíàí ò½ðûï, ñà¹àòºà ºàðàäûì. Îí áið æàðûì. Ò½ðñûí áàñûí ñòîë¹à ºîéûï ½éûºòàï ºàëûïòû. ²àáà¹û ò¾þëi. Àºûðûí áàðûï øàøûíàí ñ¾éäiì. Îë áàð áîë¹àíû òî¹ûçäà åäi.

ÒÀ³ ÀËÄÛÍÄÀ Äàëà ºàð໹û. Áiðຠàëûñòàí åëåóñiç àòà áàñòà¹àí òà»íû» äåìi ñåçiëåäi. Ñûðòºà º½ëຠò¾ðäiì. Òûíûø. Ѹëäåí êåéií ºîðàç øàºûðàäû, ñîäàí ñî» èò ¾ðåäi, òîð¹àéëàð øûðûëäàéäû. ĸëiçäå ¸ëäåêiìíi» àðû-áåði æ¾ðãåíi åñòiëäi. °æåì. Àÿ¹ûí íå¹½ðëûì àºûðûí áàñó¹à òûðûñºàí ñàéûí åñêi åäåí ñî¹½ðëûì ºàòòû ñûºûðëàéäû. Ò½ðûï äàëà¹à øûººûì êåëäi. Ñàëºûí øû¹àð. °æåìäi îéëàäûì. Íåãå ½éûºòàìàéäû. Íåãå äåì àëìàéäû. ´ëiï ºàëñà ºàéòåäi? °æåì ¼ëñå íå iñòåéòiíiìäi îéëàäûì. Äåíåìäi ñóûº òîëºûí øàéûï ¼òòi. μéºûì àøûëûï êåòêåí. Åðòå ìå, êåø ïå á¸ði ¼ëåäi ¹îé. Ñû¹ûìäàë¹àí æ¾ðåãiì àóçûìà òû¹ûëäû. °æåì ¼ëìåñå åêåí. ʼðãiì êåëìåéäi ñîë ê¾íäi. ʼçiìå æàñ êåëäi. – °æå! °æå, äåéìií! – Íå ê¼ðiíäi òà» àòïàé? – Íåãå ½éûºòàìàé æ¾ðñi»? – °ëi åðòå. Æàò. “Àë ñåí ¼ëiï ºàëìàéñû» áà?” äåï ñ½ðà¹ûì êåëäi. ²àéòàäàí ¼êñiê òû¹ûëäû òàìà¹ûìà. Íåãå àäàìäàð ¼ëåäi? °æåìíi» ¼ëãåíií ê¼ðñåòå ê¼ðìå, Æàðàòºàí èåì. Æàëûíàìûí. °æåì ¼ëñå ºàéäà áàðàìûí, Æàðàòºàí èåì, ìûíà ¾éäå êiì ºàëàäû, êiì ìåíi ºàðñû àëàäû, êiì øû¹àðûï ñàëàäû, Æàðàòºàí èåì. Êiì? Áåòiìäi æó¹àí æàñ æàñòûººà òûðñûëäàï òàìà áàñòàäû. “Îäàí äà ìåí ¼ëåéií”... ....Ò¾ñiìå ¾ëêåí ¾é êiðãåí. Iøiíäå òàíûñ åìåñ àäàìäàð æ¾ð. Àë ìåí íåãå åêåíi áåëãiñiç øàðàï iøiï îòûðìûí. ´òå æàºñû øàðàï.

²μÄÀÉÛ ÒÀÌÀ² ²àçàí áàïïåí ºàéíàï æàòûð. ´ç îðíûí ¼ç iñií áiëåòií ñàáûðëû àäàì ò¸ðiçäi. Àç ¹àíà áó øû¹àðûï, áiðºàëûïòû á¾ëêiëäåéäi.. – ²àëû» ºàëàé?, – äåï ñ½ðàäûì ¸æåìíåí, – Íå iñòåï æ¾ðñi», àºøà» áàð ìà? – Æàºñû, æàºñû. Áàñûí ºàéòà-ºàéòà èçåãåí îë îøຠàñòûíà òà¹û åêi-¾ø à¹àø òàñòàäû. – Àºøà» æåòiï æ¾ð ìå? – Àºøàíû íå ºûëàäû äåéñi». μí áîëñà áîëäû ¹îé. Áàð, ºîíàºòàð¹à áàðñà»øû. Àóëàäà ¸çiðëåíãåí äàñòàðºàí áàñûíà êåëäiì. Ñàºàëì½ðòû àïïຠøàë ñî¹ûñòà ê¼ðãåíií ¸»ãiìåëåï îòûð. Òiñòåði æîº áîë¹àíäûºòàí áà äàóûñû ä໹ûðëàï ñ¼çäåði ò¾ñiíiêñiç øû¹àäû. Àðà-ò½ðà áið-áiðiíå òië ºàòºàíû áîëìàñà, ºàë¹àí æ½ðò ¾íñiç. Äàñòàðõàí øåòiíå îòûðäûì. Àº îðàìàë ñàë¹àí êiøêåíòàé ºàðà êåìïið æàëòàºòàï ºàðàï, ê¼çiìiç êåçäåñêåíäå ê¾ëiìñiðåéäi. Êàñûíäà¹û ê¼ê ê¼ç, ñàðû áàëà áîëñà, åñi øû¹ûï ¾ðêå ºàäàëûï ºàë¹àí. Æûìèäûì. Åø ¼çãåðiñ æîº. Åðíiìäi òiñòåï, ò¼ìåí ºàðàäûì. Àº ñàºàëäû àòàíû» áiðäå áàÿó, áiðäå ºàòòû øû¹àòûí ¾íi, ºàçàí-îøຠáàñûíäà¹û ¸éåëäåð äàóûñû, ¾äåé áàñòà¹àí æåë. ʼçiìäi æ½ì¹ûì êåëäi äå ºàðñû àëäûìäà¹û êåìïiðäåí ºûñûëûï áàñûìäû ê¼òåðäiì. ²àðàï îòûð. – ²àçið òàìຠ¸êåëåäi. Áàñûí èçåï ê¾ëiìñiðåäi. – ²àøàí êåëäi»? – Áà¹àíà. – κóû» ºàøàí áiòåäi? – Êåëåñi æûëû. ¶íñiç ºàëäû. Ñîäàí ñî»: – °êå»äi áiëåìií ¹îé, òèòòàéûíàí áiëåòiíìií. Ñåí òóðà àóçûíàí ò¾ñêåíäåéñi». – Ì-ì-ì... Îðíûìíàí ò½ðûï ¸æåìå áàðäûì. – °æå, àíà êåìïið ¸êåìäi áiëåìií äåéäi.

– ²àéñû? Áèái ìå? Áiëìåãåíäå åíäi îñû àóûëäû» àäàìû ¹îé. – Òàìຠºàøàí äàéûí áîëàäû? ʼìåêòåñåéií áå? – ²ûçäàð áàð ¹îé. Ñåí ºîíàºòàðäû» ºàñûíà áàðñà»øû. °êå» òiði áîëñà, ñîë îòûðàð åäi ¹îé àðàñûíäà. ²àéòåéií åíäi. Ñòîë áàñûíà ºàéòà êåëäiì. Àº îðàìàë ñàë¹àí ¸æå æàëòàºòàéäû. ²îíàºòàð ñî¹ûñ ê¼ðãåí àòàíû» ¸»ãiìåñií òû»äàéäû. Àë ìåí áàñûìäû ò¼ìåí ñàëàìûí. Àçäàí ñî» æà»áûð æàóàäû.

ÀÓÛËÄÀ ¶øåóiìiç àñ ¾éäå îòûðìûç. Åêiíøi ðåò ñó º½éûëûï ºàéíàòûë¹àí ø¸éíåê ñòîëäû» øåòiíäå ò½ð. – Åíäi êiøêåíòàé ê¾øiêòi» àòûí ¼çãåðòåìiç, – äåäiì ìåí ຠïàðàºòû ò¼ðò á¾êòåï æûðòûï æàòûï. – Æîº, àëäûìåí ìåíi» àòûìäû, ìåíi» àòûìäû ¼çãåðòêåí æîºïûç ¸ëi, – äåäi Ò½ðñûí æàí½øûðà. ͸çèðà ìà¹àí ê¼çiíi» àñòûìåí ºàðàï æûìèäû. – Ñåíi ¼ç àòû» ºàíà¹àòòàíäûðìàé ìà? Îë ñ¸ë îéëàíûï áàðûï æàóàï áåðäi. – ²àíà¹àòòàíäûðàäû. – Îíäà íåãå ¼çãåðòêåëi îòûðñû»? – Ñåíäåð á¸ði» ¼çãåðòòi»äåð ¹îé. – Áiçäi ¼ç àòûìûç ºàíà¹àòòàíäûðìàéäû. Ñåíi øå? – Ìåíi – è¸! – Îíäà ¼çãåðòïåé-ຠºîÿéûº... – Ñåíåí åøêiì ñ½ðàìàéäû. Æàï àóûçû»äû! – Æàðàéäû, – äåï òîºòàòòûì îë åêåóií, – Ò½ðñûííû» àòûí ¼çãåðòåìiç îëàé áîëñà. – Ìàçàºòàï æàçó¹à áîëìàéäû, – äåäi îë ͸çèðà¹à æàìàí ê¼çiìåí ºàðàï, – òà¹û áið ºà¹àç áåðøi. Ìà¹àí á½ðûë¹àíäà äàóûñû êåíåò æ½ìñàðàäû. ͸çèðà òà¹û æûìèäû. – Æåòïåé ìå àíäà¹û. – Æåòïåéäi. Òà¹û áið ºà¹àç ½ñòàòûï îéëàíó¹à êiðiñòiì. Ò½ðñûí. Òîëûº àòû – Ò½ðñûíºàçû. ²à¹àç¹à ¾»iëiï ¸äåìiëåï æàçûï æàòûð. ²àðàìຠáîëûï åì, ºîëûìåí æàáà ºîéäû. Ò½ðñûí. Íå äåñåì åêåí? Áà¹àíàëû áåði ¾éäåãiëåðäi» á¸ðiíi», ñîíû» iøiíäå Àïàìíû», Ìûñûºòû», Àºòàáàííû» àòòàðûí ¼çãåðòiï òàñòàäûº. Åíäi Ò½ðñûí. – Áîëäû»äàð ìà?, – äåäi ͸çèðà ºà¹àçûí àóäàðûï îðòà¹à ºîéûï. – Áîëäûº, – äåï Ò½ðñûí äà ºà¹àçäàðûí òàñòàäû. Òåç Áàóûðæàí äåï æàçûï ºàë¹àí ºà¹àçäàð¹à ºîñòûì äà àðàëàñòûðäûì. – Àë.

Ò½ðñûí ê¼çií æ½ìûï áiðåóií ñóûðäû äà, àøûï îºûäû. Äàóûñû êåíåò àùû øûºòû. – Êiì æàçäû?! Ñåí ¹îé. ͸çèðà ñûºûëûºòàï ê¾ëiï îòûð. – ʼðñåòøi, – äåäiì ìåí. – ʼðñåòïåéìií. Óìàæäàï ºàëòàñûíà ñàëäû. – Íå æàçûï å»? ͸çèðà ê¾ëêiãå ò½íøû¹ûï áàñûí øàéºàäû. – Á½ë ñàíàëìàéäû ºàéòà àëàìûí. ²àéòà ñóûðäû. – Áàóûðæàí. – μíàé ìà? – μíàéäû, – äåäi îë ͸çèðà¹à ºàñ ä½øïàíûíà ºàðà¹àíäàé ºàðàï, – àë ñåíi ¼ëòiðåìií. – Æàðàéäû. Áîëäû, åíäi êiøêåíòàé ê¾øiêòi» àòûí ¼çãåðòåìiç, – äåäiì ìåí æà»à ïàðàºòû á¾êòåï æàòûï. Áàéºàòïàé Ò½ðñûííû» ¼çi æàç¹àí åñiìäåðií ºàðàäûì. Áiðåói – Åðëàí, åêiíøiñi – Ñåðiê.

²ÛÑÒÀ ʾí êåíåò ñóûòûï êåòòi. Æàïàëàºòàï òåðáåëãåí ºàð¹à ì¸ç-ìàéðàì áîë¹àí àäàìäàð ºóàíûø àðòûíàí êåëåð àÿç æàéëû ì¾ëäå îéëàìà¹àí. Åíäi ñ½ðûºñûç àñïàí¹à ºîñûëûï á¸ði ò½íæûðàï æ¾ð. Æà»à æûë¹à áið ê¾í ºàë¹àí. Ìåí àòàìíû» ¾éiíå áàðäûì. Àóàäàí ê¸ði, ¸ði æàë¹ûç êiñiëåðäi» ¾éëåðiíå ò¸í èiñ ñåçiëåäi. Æèíàëûï ºàë¹àí ûäûñòàðäû æóûï, á¼ëìåëåðäi ñûïûðäûì. “Ñûðòºà øû¹ûï æ¾ðiï êåëåéií” äåäi îë. Åñiêòi æàóûï àëäûì. Êiòàïòàð. Ìàðêñ, Ëåíèí øû¹àðìàëàðû, Ñòàëèí ñóðåòòåði. Òîì-òîì êiòàï. Å» æî¹àð¹û ñ¼ðåäåí ¸æåìíi» ñóðåòií àëûï øà»ûí ñ¾ðòòiì. Á½ë ¾éäå å»ñå áàñûï ê¼»iëñiçäåíäiðåòií ¸ëäåíå áàð. Ñîíäûºòàí åøêiì êåëå áåðìåéäi. Ñîíäûºòàí ìåí äå ñèðåê êåëåìií. Ò¼ñåãií ºà¹ó¹à êiðiñòiì. Áàñ æà¹ûíà æèíàë¹àí ºàáàò-ºàáàò ãàçåòòåðäi ðåòòåï, àñ ¾éãå àïàðûï ºîéäûì. Ò¼ðò æàñòûº, îëàðäû» àñòûíäà øàïàí, åñêi ïàëüòî, ê¾ðòåøå, ïëàù... Áàÿ¹ûäà ëàºòûðûï òàñòàéòûí ä¾íèåëåð. Øà». ĸëiçäåí òûºûð åñòiëäi. ¶ø àëìà, ò¸òòi íàí àëûï êåëiïòi. – Øàé áàð ìà? – äåäi øåøiíiï æàòûï. ¶íñiç îòûðûï øàé iøòiê. ²àð໹û ò¾ñå áàñòà¹àí. Ñûðòºà øûºòûì. Àÿç äåðåó áåòiìäi òî»àçûòòû, ñîäàí ñî» ºîë¹àïñûç ñàóñàºòàðûì äîìáûººàí. Ñîë æîëû àÿëäàìà¹à êåëå æàòûï, æàºûíäà ê¼êòåì øû¹àäû äåï ¼çiìäi ºàíøà ñåíäiðãiì êåëñå äå èëàíà àëìàäûì.

À²ØÀ IÇÄÅÃÅÍ ÁÀËÀ Îë ä¾êåííi» àëäûíà ºàéòà êåëäi. Iøiíåí øåòåë ¸óåíi åñòiëåäi. Ñàòóøû ºûç ä¾íèåäåí ò¾»iëãåí êåéiïïåí äàëà¹à ºàðàï îòûð. Êåíåò ê¼çi áàëà¹à ò¾ñòi äå, æ½äûðû¹ûí ò¾éiï ºàáà¹ûí øûòòû. Áið ñà¹àòòàí àñòàì óàºûò ä¾êåí ìà»ûí ò¼»iðåêòåï æ¾ðãåí îë ñåçiêòi ê¼ðiíñå êåðåê. Áàëà á½ðûëûï ê¼ï ºàáàòòû ¾é æ຺à áåòòåäi. Æàíàðû æàñàóðàï, ä¾íèå ò½ìàíäàíûï êåòêåí. Àºûðûí áàéºàòïàé ìà»äàéûí ñ¾ðòêåí áîëûï ê¼çií ñèïàï àëäû. Åñië-äåðòi àÿ¹ûíû» àñòûíäà. Àºøà içäåï êåëå æàòûð. Åãåð æèûðìà òå»ãå òàóûï àëñà, ¸ïêåñiíå òåëåôîí øàëàòûíûí, åãåð æ¾ç òå»ãå òàïñà, åøêiìíi» ê¼ìåãiíñiç àóûë¹à æåòåòiíií áiëåòií. Ñîíäûºòàí æå»ãåñiíi» ê¼çií àëà áåðå ê¼øåãå øû¹ûï àºøà içäåéäi. °ðèíå, àºøà áàð ä¾íèåäå îíû æî¹àëòàòûí àäàìäàð äà áîëàäû. Àë ¸ëäåêiìíi» æî¹àëòºàí í¸ðñåñií áiðåó òàóûï àëûï æàòïàé ìà. Áàëàíû àºøà içäåóãå øû¹àð¹àí îñû îé. Áiðຠàðíàéû içäåãåí çàò òàáûëà ºîþøû ìà åäi. Îë åêiíøi ºàáàòºà ê¼òåðiëiï, ºî»ûðàóäû áàñïàñòàí á½ðûí òû» òû»äàäû. Òûíûø ò¸ðiçäi. Ìàðæàííû» äà, æå»ãåñiíi» äå äàóûñû øûºïàéäû. μéûºòàï æàòûð ìà åêåí. Îë ºûçûë ò¾éìåíi áàñó¹à îºòàë¹àí ñàóñà¹ûí òàðòà ºîéäû. “μéûºòàï æàòñà øàòຠáîëàäû” äåï îéëàäû îë. ²àëºè¹àí ê½ëà¹ûí åñiêêå æàïñûðûï òà¹û òû» òû»äàäû. μðûñºàíäà æåð-æåáiði»å æåòåòií æå»ãåñiíåí ºàòòû ºîðºàòûí. À¹àñûíà àóûë¹à àïàðûï òàñòàøû äåóãå äå áàòûëû áàðìàéäû. Á¼òåíäiãií, ¸êåñiíi» áàñºàëû¹ûí ê¼ðñåòiï æàòûð äåï ¼êïåëåéòiíäåé ê¼ðiíåäi. Îë àóûëäû ºàòòû ñà¹ûí¹àí, øîìûë¹àííàí êåéií áiðíåøå ê¾í áàëûº ñàñûòàòûí ê¼ëií äå, æàðòàñòàí ñåêiðóãå áàòïàéòûí äîñû Ñåðiêòi äå, ¸ñiðåñå ê¼ìáåãå íàí ïiñiðiï, áið ø¼êiì áîëûï îòûðàòûí ìàìàñûí ñà¹ûí¹àí. “´çiì êií¸ëiìií, – äåï ê¾áiðëåäi îë, – ²àéäàí ¹àíà Àëìàòûäà¹û à¹àìà áàðàìûí äåï áàéáàëàì øû¹àðäûì äåñå»øi”. ʾíäå º½ëຠåòií æåé áåðãåí ñî» ìàìàñû àâòîáóñºà ñàëûï ¸êåëiï òàñòàäû. Áà麽ñ ìàìàñûí æå»ãåñi áið ê¾í äå ºîíäûðìàé, êåëãåí ê¾íi ºàéòàð¹àí.

“Îðûí æîº. Îíñûç äà àóà òàð. Ìàðæàí¹à çèÿí” äåäi æå»ãåñi. Àë à¹àñû “Îíäà êåøêi àâòîáóñºà ¾ëãåðiï êåò” äåãåí. Ìàìàñû ºàéòûï êåòòi. Æîë áîéû àðìàíäà¹àí ñóûíà äà ò¾ñêåí æîº, òó¹àí êåçiíäå áið ê¼ðiï æåòå àëìàé æ¾ðãåí Ìàðæàíäû äà ìàóºûí áàñûï ê¼òåðìåäi. Áàëàíû» ê¼çiíå æàñ ¾éiðiëãåí. Àóûë¹à æåòñåì åíäi ºàéòiï åøºàéäà êåòïåéìií äåï øåøòi îë. Áàð àðìàíû à¹àñûíû» ºàñûíäà æ¾ðiï ìàøèíà æ¼íäåãåíäi ¾éðåíó åäi. Êåëãåëi æ½ìûñûíà áið áàð¹àí æîº. Àë ìàìàñû “åñië-äåðòi òåìið, ðåòi êåëñå ºàñû»à àëûï æ¾ðiï ê¼ðñåòåðñi»” äåãåí êåòåðiíäå. À¹àñû ûðæèûï, áàñûí èçåãåí. Ñîäàí êåéií ½ìûòûï êåòòi ìå, ¾íñiç. Åñiíå ñàëó¹à òà¹û û»¹àéñûçäàíàäû. “°êåìiç á¼ëåê áîë¹àí ñî» ìåíi» ºûçûìäû á຺ûñû æ äåï ¼êïåëåé ìå äåï ºîðºàäû. Àë îë Ìàðæàíäû æàíûíäàé æàºñû ê¼ðåäi. À¹àñûí, æîº, àëëäûìåí ¸ïêåñií, ñîäàí ñî» Ìàðæàíäû æàºñû ê¼ðåäi. Àë ìàìàì øå äåï îéëàéäû îë. Ìàìàñû åñiíå ò¾ñêåíäå ê¼çi ºàéòà æàñàóðàï, èåãi êåìñå»äåãåí. Áiðåó-ìiðåó ê¼ðiï ºàëìàñûí äåï àëàºàíûìåí æàñûí ñ¾ðòiï, ì½ðíûí òàðòòû. Áà¹àíàëû áåði ñ¾éåíiï ò½ð¹àí òàñ ºàáûð¹àäàí äåíåñi òiòiðêåíiï êåòòi. Áiðຠ¸äåéiëåï æàáûñà ò¾ñòi äå ñûð¹ûï áàðûï îòûðäû. ¶éäi» iøiíåí äûáûñ øûºïàéäû. Áið æ຺à êåòiï ºàëäû ìà åêåí? “Ìàðæàí æûëàñûí” äåï îéëàäû îë. Ñîäàí ñî» êiðåìií. °ëäå òà¹û àºøà içäåï êåëñåì áå åêåí äåï áið îéëàäû. κòàëà áåðiï ºàéòà îòûðäû. ²àðíû ø½ðºûðàï àøûï áàðàäû. Îíû» ¾ñòiíå ê¼çi äå ºûçàðûï êåòêåí øû¹àð. Îë äåìií iøiíå òàðòûï òû» òûíäàäû. Òûì-òûðûñ. ¶ëêåí ¾éäi» iøiíåí ºûáûð åòêåí äûáûñ øûºïàéäû. ʼçiíå ºàéòà æàñ òû¹ûëäû. Ìàíà¹û ä¾êåíøi ºûç ò¾ñòi åñiíå. – Òåëåôîíû»ûçáåí ¸ïêåìå çâîíäàï àëñàì áîëà ìà, ºàòòû êåðåê áîëûï ò½ð åäi, – äåñå øå. ʼç àëäûíà ºàáà¹ûí ºàðñ ò¾éãåí ñàðû ºûç åëåñòåäi. – Æèûðìà òå»ãå» áàð ìà, áàëà? Îë îðíûíàí ñ¾éðåòiëiï ò½ðûï äàëà¹à áåòòåãåí. Àºøà içäåó êåðåê. Æèûðìà òå»ãåñiç åøêiì òåëåôîíìåí ñ¼éëåñòiðìåéäi. Àë äàëàäà øiëäåíi» àïòàï ûñòû¹û áîëàòûí.

ÆÀ³ÁÛÐ Ñûðòòà æà»áûð æàóûï ò½ð. Òåðåçåãå æàºûíäàï äàëà¹à ºàðàäûì. ʾ»ãiðò ¸ëåì. Ò¼ìåí ºàðàé ò¼íiï ºàòóëàí¹àí àñïàí. Æà»áûð. °ðáið òàìøûñûíû» ¼ç ¾íi, ¼ç òiëåãi áàð òiði æà»áûð. ¶ñòi-¾ñòiíå ò¼ãiëãåí ñàéûí êåóäå»äåãi ìàçàñûçäûº ¼ðøè ò¾ñåäi. Êåëåñi ñ¸ò ¸ëäåíå ¸êåëåòiíäåé. ľíèå iø ïûñòûðàð ûð¹à¹ûíàí æà»ûëûï àñòà»-êåñòå» áîëàòûíäàé. Æà»áûðäû æåê ê¼ðåìií. ¶íåìi ì½»äà ½ñòàéäû. Ñåáåïñiç ê¾òêiçåäi. ¶ìiòòåíäiðåäi. ʾòêåíäi æåê ê¼ðåìií. Ñûðòòàí àÿº òûºûðû åñòiëäi äå àðòûíøà-ຠàðñûí-ä¾ðñií áàñûï iíiì êiðäi. – Ìûñûºòû içäåï æ¾ðìií. – Îíû íå ºûëàñû»? – μéûºòàòàìûí. Àë ñåí íå¹ûï ò½ðñû»? – Æà»áûðäû òû»äàï. Ò¾ñiíáåé ºàëäû. ²àëºè¹àí º½ëàºòàðûíà ºàðàï ê¾ëêiì êåëãåí. – Æà»áûð æàó¹àíäà á¸ði áiðò¾ðëi áîëûï êåòåäi, è¸. – ȸ, – äåäi îë. – ´ëãiì êåëiï ò½ð. Æàíàðû ¾ðåéãå òîëûï øû¹à êåëäi. Òàìà¹ûìà êåëiï òiðåëãåí ¼êñiêòi ¸ðå» iðiêòiì. – Ìûñûºòû òàáà àëìàé ºîéäûì, åø æåðäå æîº. Ñó-ñó áîë¹àí øû¹àð. Æûëäàì ñ¼éëåäi. °»ãiìåíi áàñºà æ຺à àóäàð¹ûñû êåëãåí ò¾ði. – Íå iñòåñåì åêåí? Äàóûñûìà äiðië àðàëàñûï êåòòi. ´ç-¼çiìå ûçàëàíäûì. Òèòòàé áàëàíû øîøûòûï. λáàéìûí ¹îé. – ´òiðiê! Á¸ði ¼òiðiê! Ìåí ñåíi ìàìàìà àéòàìûí! Åñiê òàðñ æàáûëäû. Æà»áûðäû» iði òàìøûëàðû òåðåçåíi îñºûëàéäû. Á½ë æåðäåí êåòêiì êåëäi. Æà»áûðû æîº æ຺à. Àéäàëà¹à. Êåíåò êåëåñi á¼ëìåäåí iíiìíi» æûëà¹àí ¾íi åñòiëäi. Íå äåãåí àäàììûí äåï îéëàäûì. λáàéìûí ¹îé. λáàéìûí.

ÌÅÍI³ ÀÓÛËÛÌ Òîºàë òàìíû» àëäûíäà ò½ð¹àí êåéóàíà ¸æiì ê¼ìêåðiï, òiëiì-òiëiìi øûººàí àëàºàíûìåí ê¾ííåí ê¼çií ºàëºàëàäû. Ñàóñàºòàðû æóàí, èêåìãå ê¼íáåéòií òàðàìûñ. ´ìið áîéû ºàðà æ½ìûñ iñòåãåíi, àÿíáàé iñòåãåíi ê¼ðiíiï ò½ð. Ñóàë¹àí æàíàðûìåí ºàðà æîë¹à äåìií iøiíå òàðòûï òåëìiðåäi. Áið í¸ðñå ºàðàÿòûí ò¸ðiçäi. Ìàë ìà, àäàì áà? Àæûðàòà àëàð åìåñ. Åðíií æàëàäû. Êåçåðiï ò½ð, æàðûìà¹ûð. Òà» àòºàëû øàéäàí ¼çãå í¸ð ñûçáà¹àíû ò¾ñòi åñiíå. Àÿ¹û ºàºñàï, îðíûíàí ò½ðà àëìàé ºàëäû åìåñ ïå? Àâòîáóñ êåëåòií óàºûò áîë¹àíäà ä¸òi øûäàìàäû. Ò½ðäû. ʾí áàòûï áàðà æàòûð. Îë îðàìàëûí ò¾çåï æîë æ຺à àÿ»äàäû. ²ûòàéäû» àðçàíºîë îðàìàëû º½ð¹ûðäà æûëó äà æîº, ñóñûëäàï ò¾ñå äå áåðåäi. Îë æîëäû» øåòiíå øû¹ûï ê¼çií ºàéòà ê¼ëåãåéëåäi. – ƽò æàëìà¹ûð, àðàì ºàòºûð, ºàðà ñàéòàí, áàëàëàðäû» áiðåói ìà äåñåì, ñåí åêåíñi» ¹îé, ºàñºûð¹à æåì áîë¹ûð. Æîë¹à ò¾ñiï àëûï, áåéºàì êåëå æàòºàí Îëæàáåêòi» ºàðà òàíàñû åêåí. Ûçàëû ê¾áiðìåí êåði á½ðûëäû. Ñîë æຠæàìáàñûíàí ò¼ìåí àÿ¹û ñûðºûðàï ¸êåòiï áàðà æàòûð. ¶é ñûç áà, ¸ëäå æàñ êåçiíäå ñ¸í ºóûï, æàëà»àø æ¾ðiï º½ðòòû ìà áiëìåéäi. Áèûë ñóûº ¾éäå ºûñòàï øûºòû. ¶ø ìû» çåéíåòàºû íåãå æåòñií? Áàëàëàðäiêi ¼çäåðiíåí àðòûëìàéäû. °éòåóið á½¹àí æàðìàñïàé ¼ç ê¾íäåðií ¼çäåði ê¼ðiï æ¾ðãåíäåðiíå ø¾êiðøiëiê åòåäi. ¶éãå êiðäi. Ñûðòòàí êåëãåíäå, ¾éäåãi æàìàí èiñ ¸ñiðåñå ºàòòû ñåçiëåäi åêåí. ĸó äå áîëñà, ²àðàòàáàí, ñåíåí êåëãåí ï¸ëå á½ë, – äåäi îë, ò¼ñåêòi» ¾ñòiíäå ¾ðïèiï æàòºàí ìûñûºòû ºà¹ûï òàñòàï. Îë æåðãå “äiê” åòiï ò¾ñiï, “Íå áîëäû ñîíøàìà?” äåãåí êåéiïïåí æàºòûðìàé ºàðàäû. – ʼçi» øûºñûí. ʼçi» øûººûð, ñîðëû. Áàëàëàð æîº. ´ñòiï æàë¹ûç ºàëàéûí äåï òàïòûì áà áåñ áàëàíû.

´ëñåì êåëiï ê¼ìóãå æàðàð ìà äåñå»øi, øiðiêòåð. Åíäi ºàéòåéií. Îé, Àëëà-àé. Àìàí áîëñûí ¸éòåóið. ²àéòåéií. Ò¼ñåãiíå ºèñàéäû. ²àð໹ûëûº êîþëàíà áàñòà¹àí. ¶éäi» iøi ñóûº. ʼêòåì øûººàíìåí, æåð æûëûíà ºîéìà¹àí êåç. Êåìïið àø áîëàòûí. Ѿéåêòåði äå óäàé àøûï áàðàäû. Áiðຠê¸ði àíà ò¼çiìäi åäi. ʾòå áiëåòií.

À²ÒÀÁÀÍ Êiøêåíòàé ¹àíà ºàï-ºàðà ê¾øiê åäi. Iíiì åêåóiìiç ê¼ðøiìiçäi» êîðàñûíà ò¾ñiï, ½ðëàï ¸êåëãåíáiç. °ð àÿ¹ûíà áiðåó àÿëàï àïïຠåòiê êèãiçãåíäåé åêåí. Àòûí Àºòàáàí ºîéäûº. Îë áiçäi» ¾éäå ºàëäû. Åðêå. Àÿ¹û»à îðàòûëûï, ñî»û»íàí ºàëìàéäû. Êiøêåíòàé èò æ¾ðåãiíå ºóàíûø òîëûï, ºàøàí ê¼ðñå» äå àðñàëà»äàï æ¾ðãåíi. Ñîäàí êåéií ìåí ìåêòåï áiòiðiï, àóûëäàí êåòòiì. Îë òóðàëû ì¾ëäå ½ìûòºàíìûí. Æàç¹û äåìàëûñºà êåëãåíiìäå ìàìàì “Àºòàáàí ºàóûï àëìàñûí. Ò¼ìåí åòåêòiíi ê¼ðñå æûíû áàð. Àóëຠæ¾ð” äåãåí. Àóëàäà áàéëàíûï æàòûð åêåí. ĸó ºàï-ºàðà ò¼áåò áîëûïòû. ѽñòû-àº. Àºûðûí æàºûíäàï “Àºòàáàí” äåäiì. ²½éðû¹û ºîç¹àëûï áàðûï áàñûëäû. Ìåí åðêiíñiï æàºûíäàé ò¾ñòiì. Àðò æà¹ûìíàí æåòêåí øåøåì “Îéáàé, æîëàìà. Áið æåði»äi æ½ëûï àëàäû. Æûíäû ¹îé á½ë” äåï øûð-ïûðû øûºòû. Àóûë àðàñûíäà ¸éåëäåðäi ºàóûï ¸áäåí ç¸ðåçàï ºûë¹àíû ê¼ðiíiï ò½ð. Àºòàáàí òàðàïûíàí åøáið æàºòûðìàóøûëûº áàéºàìà¹àííàí êåéií ìàìàìäû çàð ºàºòûðûï ºîéûï, ºàñûíà æàºûíäàï áàñûíàí ñèïàäûì. Îë ºàïºàí æîº! Òiïòi øàëºàñûíàí ò¾ñiï, ê¼çií æ½ìûï ñèïàé ò¾ñ äåãåíäåé áîëàäû. Àïàì äà à»-òà», ìåí äå à»-òà». ʼçi åíäi àøûë¹àí ê¾øiê êåçiíäå åñiíäå ºàëäûì áà åêåí ¸ëäå? “Áiçäi» ¾éäi» àäàìû åêåíi»äi èiñi»íåí òàíû¹àí ¹îé” äåéäi iíiì ìàñàòòàíûï. “Æàºñû èò – º½ò”. Îë áiçäi» ¾éäi» áið ì¾øåñiíå àéíàëäû. Òåê ìûñûº ò½ðàºòàòïàéäû. Áàñ ñàëûï, ìûëæàëàï ¼ëòiðiï òàñòàéäû. Íå æûíû áàð åêåíií êiì áiëñií. Áiç ìûñûºòû æàºñû ê¼ðåìiç. Îí åêi æûë iøiíäå òàëàéû ¼òòi ¹îé. Êåéáið àºûëäûñû, àìàëûí òàóûï, àìàí ºàëàäû. Ò¾éñiãi áîñ, àºûìàºòàóëàðûíû» àæàëû – Àºòàáàí. Áiðäå àóûë¹à áàð¹àíûìäà, ¾éäåãi Àº ìûñûºòû» Àºòàáàíäû ¸áäåí ìàçຠºûë¹àíûíà êó¸ áîëäûì. ²àºïàíû» êiøêåíòàé òåñiãiíåí ê¼øåãå ¼òiï êåòiï, êåðiëiï ò½ð. Ì໹àç. μéºûëû-îÿó êåéiïòå. Áåð æà¹ûíäà ûçàäàí æàðûëûï

êåòåðäåé áîëûï Àºòàáàí æ¾ð àëàñ½ðûï. Òåñiêòåí ¼òå àëìàé ºîð áîëûï æ¾ð. Ƽíiìåí êåòåð ìûñûº æîº. μçຠò½ðäû. ̾ìêií áàðëûº à¹àéûíäàðûíû» êåãií îñûëàé àë¹àí øû¹àð... Ìàìàì “Îñû èò åìåñ, àäàì” äåï æèi àéòàòûí. Àºòàáàí á¸ðií ò¾ñiíåòií. ¶éäå ºàé¹û áîëñà, îíû» äà ½íæûð¹àñû ò¾ñiï, òàì຺à ò¸áåòi øàïïàé ºàëàäû. ²àëàäàí êåëåðäå ¸ðºàéñûìûçäû» Àºòàáàí¹à àðíàéû áàçàðëû¹ûìûç áàð. ʼçäåði. ʼçäåði áàç áið àäàìíû» ê¼çiíåí ìà¹ûíàëûðàº, òåðå»iðåê åäi. Ѽéëåï ò½ðàòûí. Ñîë Àºòàáàí ¼ëiï ºàëäû. Îí åêi æûë æ¾ðiï, ¾éäi ºîðûï, áàðëû¹ûìûçäû æàºñû ê¼ðiï. Áà麽ñ Àºòàáàí...

ʶÇÃI ÁIÐ ÊÅØÒŠʾí æàóàòûí ñèÿºòû áîëûï ò½ð. Àñïàí ñ½ñòàíûï àë¹àí. Áûëòûð ñûí¹àí ºîëûì ºàºñàé áàñòàäû. Æà¹ûìñûç ê¾é. Æà¹ûìñûçäû¹û ñîíøàìà º½ñºû» êåëåäi. Òàçà àóà æ½òºûì êåëãåí. ¶ñòiìå æåìïiðiìäi æàìûëûï àóëà¹à øûºòûì. Êiøêåíòàé ¸ëäèëåðií áåñiêêå ñàëûï, ͸çèðà ìåí ̸ðèÿø îòûð åêåí. ²àñòàðûíà æàºûíäàäûì. – Òåìåêi òàðòñàì ðåíæiìåéñi»äåð ìå? – Òàðòà áåð, – äåäi ̸ðèÿø, – á¸ðiáið ìàøèíàíû» ò¾òiíií æ½òûï æàòûðìûç ¹îé! Ìåí ºàëòàìíàí òåìåêi àëûï ò½òàòûï, ò¾òiíií ¸ði ºàðàé ¾ðëåäiì. Áiçäi» àóëàäà áàëà ê¼ï. Ó-øó. Àçàíºàçàí. Åãåð ½çຠîòûðûï, ñûðòòàðûíàí áàºñà», åçó òàðòºûçàð, òiïòi iøåê-ñiëå»äi ºàòûðàð æàéòòàð¹à êó¸ áîëàñû». Àë êåéäå ê¼çi»ìåí ê¼ðiï, ñàíà»à æåòêåí í¸ðñåëåðäåí ò¼áå øàøû» òiê ò½ðàäû. – Á¾ãií Æàííà êåëäi ìå? – Æîº, ê¼ðiíáåäi, – äåäi ̸ðèÿø, – Êåéiíãi êåçäåði ñîë ºûçäàí ê¸äiìãiäåé ºîðºàòûí áîëäûì. Êåëå æàòñà, äiðiëäåï, ºîë-àÿ¹ûì ñóèé áàñòàéäû. – ²îéøû, áåñ æàñàð áàëà åìåñ ïå. – Æàðàéäû, áiç ¾éãå êiðåéiê, – äåï ͸çèðà îðíûíàí ò½ðäû. – ȸ, æàºñû, – äåäiì î¹àí æàóûðûíàí òåñiëiï. Îë ìåíåí ê¾éåóií ºûç¹àíàòûí. Àëïàìñàäàé æiãiòòi» ñ½ëòàíû á½ë ñåêiëäi ê¼òåðåìíi» ò½çà¹ûíà ºàëàé iëiêêåí? ²½ïèÿ. – Òèòiìòàéû òèòiìäàé ¹îé. Êåøå Àñºàò åêåói á½òàëàðäû» àðàñûíà êiðiï êåòêåí. Òiïòi æîº áîëûï êåòêåííåí êåéií àºûðûí àðòòàðûíàí áàðñàì, º½øàºòàñûï æàòûð. Íå iñòåðiìäi áiëìåé ºàëäûì. – Æàòºàíû ºàëàé? – ʸäiìãiäåé æåðäå æàòûð. ²½øàºòàñûï. Áiçäi» áàëà – ñ¸áè ¹îé. Æàííà òóðà æåðãå áàñûï àëûïòû. Èiñêåï ºîÿäû.

– Ñîäàí êåéií íå iñòåäi»? – Àñòàðû»íàí ñóûº ¼òåäi äåï ò½ð¹ûçûï àëäûì. ̸ðèÿøòû» æ¾çi áîï-áîç. Ìåíi» äå åñiì øû¹ûï êåòòi. – Åíäi íå iñòåìåêñi»? – Æàííàíû» àòà-¸æåñiìåí ñ¼éëåñó êåðåê áîëäû. – °êå-øåøåñi æîº ïà îë ºûçäû»? – Øåøåñi áàð. Áiðຠ¼çií àòà-¸æåñi áà¹ûï îòûð ¹îé. – ²ûçûº, – äåäiì ìåí, – ºûçûº. Àðû-áåði æ¾ðiï ºàéòïàéìûç áà? – Æîº, Àñºàòòû ºàðàï îòûðìûí. Îë ¸óäåì æåðäåãi º½ìíû» îðòàñûíà æàé¹àñûï, ¾é ò½ð¹ûçûï îòûð¹àí ½ëûí ìå»çåäi. Òîï-òîìïàº, åðiíäåðií ø¾éiðiï, ¼ç-¼çiìåí ñ¼éëåñiï ºîÿäû. Àëà»ñûç. Îðíûìíàí ò½ðäûì. Æà»áûð æàóàòûí ñèÿºòû. ¶éäi» àëäûíäà¹û ñàÿáàºòû àéíàëûï ê¼øåãå øûºòûì. Àòòàï áàñºàí ñàéûí æàç¹û êàôå. Òîë¹àí àäàì. Ìåí áið á¼ëìåëi ¾éäå æàë¹ûç ò½ðàìûí. ¶ëêåí ºàëàäà, ìèëëèîííàí àñòàì õàëûº ò½ðàòûí ºàëàäà æàë¹ûç áîë¹àí ºàíäàé ¾ðåéëi, àäàì¹à àäàì ïàíà áîëà àëìàéòûí áîëûï ò½ð ¹îé ñîíäà. Àóëà¹à ºàéòà îðàë¹àíûìäà åøêiì êàëìàïòû. Æà»áûð ñåáåëåé áàñòà¹àí. Òåçiðåê ¾éãå æåòóãå àñûºòûì. Ìûñûºòû» æ¾ðåê àéíûòàð í¸æiñi ºîëºà ºàáàòûí ïîäúåçãå êiðãåíiìäå, ê¼ëå»êå áîï êàðàé¹àí ñ½ëáàíû áàéºàï, ñåëê åòå ò¾ñòiì. – Æàííà, ñåí áå? ´çiì äå áiëìåéìií ºàëàé àéòºàíûìäû. “²àéäà¹û Æàííà, ìèñûç” äåï îéëàï òà ¾ëãåðìåäiì: – Ìåí, – äåãåí æi»iøêå í¸çiê äàóûñ øûºòû. ²àñûíàí ¼òiï áàðà æàòûï: – Æàéøà ò½ðñû» áà? °æå» içäåï æàòºàí øû¹àð, – äåäiì ò¾ê áîëìà¹àíäàé. ´çiì ¸ëäåíåäåí æàí½øûðà ¾ðåéëåíiï áàðàìûí. Îíû áið-åêi ðåò ñûðòûíàí ê¼ðãåíiì áîëìàñà, òiëäåñêåí åìåñïiç. Áåñ æàñàð áàëàìåí íå æàéûíäà ñ¼éëåñåñi»? Áåñ æàñàð áàëà¹à ºàëàéøà ì¸í áåðåñi»? ̸ðèÿøòû» æà»à¹û ¸»ãiìåñi áîëìàñà...

– Içäåìåéäi. Îëàð ºîí຺à êåòêåí. – Åíäi ¾éi»å áàðà áåðìåéñi» áå? – Êiëòiìäi æî¹àëòûï àëäûì. Ñiçäiêiíå îòûðà ò½ðñàì áîëà ìà? – Ìåéëi». ƾð. Òà¹û äà ºàëàé àóçûìíàí øû¹ûï êåòêåíií áiëìåéìií. Åðiê-æiãåðñiç, æiïêå òàðòûë¹àí ºóûðøຠñåêiëäiìií. Îë åëåñ ñèÿºòû æå»ië, äûáûññûç àðòûìíàí åðäi. – Ñó áîë¹àí æîºñû» áà? Äàëàäà æà»áûð æàóûï æàòûð ¹îé. – Æîº. – Àë ìåí ìàëìàíäàéìûí. ²àçið øàé iøåìiç. Øàé ºîéûï, ñ¾ëãiìåí øàøûìäû ñ¾ðòå áàñòàäûì. Á½ðûøòà¹û êðåñëî¹à æàé¹àñºàí Æàííà ¾íñiç. Àëäûíà áàðûï òiçåðëåï îòûðäûì äà, ºîëäàðûí ºîëûìà àëäûì. Ƹóäiðåï ñ½ðàóëû êåéiïïåí ºàäàëà ºàë¹àí æàíàðûí òåç òàéäûðûï ¸êåòòi. Áið ¼ðiì ºûëûï æèíàï ºîé¹àí øàøûíàí ñèïàï, á½ðûìûíàí ½ñòàäûì. Æóàí á½ðûì. Àë ¼çi òûì àðûº. Àðûºòû¹û ñîíøà æàíûíû» ºàëàé ¾çiëiï êåòïåé ò½ð¹àíûíà òà» ºàëàñû». Äåíåñiíi» æàíûíäà á½ðûìû øûìûð, ìû¹ûì ê¼ðiíåäi. – Øûíû»äû àéòøû, íå iñòåï æ¾ðñi»? Áàñû òiïòi ò¼ìåí ò¾ñiï êåòòi. ²½ï-ºó æ¾çiíå ºàí æ¾ãiðãåí. Àçäàí êåéií æûëàé áàñòàéòûíûí ò¾ñiíäiì. Ìåéëi, æûëàñûí. – Ìåí Àñºàòòû ñ¾éåìií, – äåäi îë êåíåò. Ñîäàí êåéií ê¼çiíåí æàñ à¹à áàñòàäû. – Áàëàïàí-àó, îë áåñ æàñàð ¸ëäè åìåñ ïå. Àë ñåíi» æàñû» íåøåäå? – Àëòûäà. Äàóûñû ¸ðå» øûºòû. – Êiøêåíòàéñû»äàð ¹îé. Øàéäû» ºàéíà¹àíûí åñòiï îðíûìíàí ò½ðäûì. – ƾð, øàé iøåìiç. ²àçið ìåí êèiìiìäi àóûñòûðûï àëàéûí. Øêàôòàí º½ð¹àº êèiìäåðiìäi àëûï, òåç êèiíå

áàñòàäûì. °ðáið ºèìûëûìäû áà¹ûï îòûð¹àí îíû» ê¼çºàðàñûí ñåçñåì äå, ì¸í áåðìåãåíñiäiì. – Ñåíi àòà-¸æå» içäåéäi ¹îé. – Içäåìåéäi. Îëàð ºîíàºòà. Åêåóiìiç àñ ¾éäå øàì æàºïàé îòûð¹àíáûç. Áåòi ¹àíà à¹àðàíäàéäû. Øàðàï iøåñi» áå äåãiì êåëiï, ¼ç¼çiìäi ¸ðå» òåæåäiì. – Êîíôåò íåãå æåìåéñi»? – Ìà¹àí áîëìàéäû. – Îíäà íàí ìåí ìàé æå. Îë áàñûí øàéºàäû. – Ìåí Àñºàòºà õàò æàçäûì. – ȸ, áiëåìií. Ìàìàñû àéòºàí... – Ñiç îíû» ìàìàñûìåí äîññûç áà? – Äîñ åìåñïií, áiðຠñ¼éëåñiï ò½ðàìûç. – Îë êiñi ìåí òóðàëû íå àéòàäû? – Áiëìåéìií. Åêåói ¸ëi êiøêåíòàé ¹îé, ¼ñêåííåí êåéií æ¾ðãåíäåði æàºñû áîëàð åäi äåéäi. Îë ê¾ðñiíäi. – ¶éëåði»äå òåëåôîí áàð ìà? Ñà¹àò îí áîëûï ºàëäû. Àòà-¸æå» içäåéäi. – ȸ, – äåäi îë, – ìåí ºàéòàéûí. – ƾð, ñåíi øû¹àðûï ñàëàéûí. Îë áàñûí øàéºàäû. – ´çiì... Ìåí áîé áåðãåí æîºïûí. Åêåóiìiç ñûðòºà øûºòûº. Îíû» ¾éi ê¼øåíi» àð¹û áåòiíäå åêåí. Àï-àðûº, ñ¾éðiêòåé ñàóñàºòàðû ìåíi» ºîëûìäû ñ¸ë ºûñû»ºûðàï ½ñòàéäû. Òèòiìòàé òiðøiëiê èåñi. ²îëûí ºûñòûì. Áiðຠîë æàóàï áåðãåí æîº. ѽëûº êåëå æàòûð. – ²àé ïîäúåçä? Îë îðò໹ûñûí í½ñºàäû. – ´çiì áàðàìûí. – ƾð, êiðãiçiï æiáåðåéií. – Êåðåê åìåñ, ò¸òå. Äàóûñûíû» æàëûíûøòû øûººàíû ñîíøà ºîëûí

øàëò áîñàòûï æiáåðäiì. Îë ºàð໹û ¾éãå ñûï áåðiï êiðiï êåòêåí. Ñîäàí êåéií îíû ºàéòûï êåçäåñòiðãåí åìåñïií. Á½ë ¾éäå åøºàíäàé Æàííà åñiìäi ºûçäû» ò½ðìàéòûíûí êåéií áiëäiì. Æàííà åñiìäi êiøêåíòàé ºûçäû» ¼ìiðäå ì¾ëäå æîº åêåíií áiëäiì ñîäàí êåéií. ¶ëêåí ºàëàíû» ºàé æåðií ìåêåí åòóäå îë ºàçið? °ëi Àñºàòòû æàºñû ê¼ðå ìå? Íåãå êåëäi, ºàéäà êåòòi? Æàë¹ûçäûºòû ñåðiê åòêåí êiï-êiøêåíòàé åëåñ ºûç.

ÆμÌÁÀ² (ïàðîäèÿ) Îë òåëåôîí ñàí êåçäå ìåí ò¼ñåêòå òåëåâèçîð ê¼ðiï æàòºàíìûí. Ò¾íãi îí åêiëåð øàìàñû áîëàð, á¸ëêiì. – Ѹëåì, – äåäi îë. Äàóûñû ¸äåòòåãiäåí æàé øûºòû. Òiïòi àóûðûï ºàë¹àí àäàìíû» äàóûñû ò¸ðiçäi ñ¸ë ¼çãåði»êiðåï øûºòû. °ëäå ä½ðûñ ñ¼éëåóãå áàð ê¾øií æ½ìñàéòûí ìàñ àäàìäàðäiêi ñèÿºòû ìà åêåí? °éòåóið áiðò¾ðëi. – Ѹëåì. Æàéøûëûº ïà? – ȸ, æàé. Ѽçñiç iøiï àë¹àí äåï îéëàäûì. Óäàé ìàñ. – ²àé æåðäå, íåíi òîéëàï îòûðñû»äàð? – Áiç... Áiç á¾ãií æîë àïàòûíà ½øûðàäûº ºîé. – ȸ? ƾðåãiì ñó åòå ºàëäû. – Áiçi» êiì? – Áåðiê, Áàºûò, ¾øåóìiç. Òðàññàäà. ²àòòû æ¾ðiï... ìàøèíà àóäàðûëûï... Ìàøèíà æîëäàí ê¼ï øû¹ûï êåòiï... Æàºûí ìà»äà åøêiì æîº. Åøêiì ê¼ðãåí æîº. – Àéíàëàéûí, ä½ðûñòàï ðåò-ðåòiìåí àéòøû. Åíäi ºàçið ºàéäàí çâîíäàï ò½ðñû»? – Ñîë æåðäåí. Áiðåóëåðäi øàºûðà ñàëøû äåéií äåï... – Æàºñû. ²àé æåðäå ò½ðñû»äàð? – ²àëàäàí øûººàííàí êåéiíãi ê¼ïiðäi» ìà»àéû. – Æàºñû, ºàçið çâîíäàéìûí. Áàðëû¹û» àìàíñû»äàð ìà, ¸éòåóið? – Æîº, æîº, àìàí åìåñïiç. – Íå áîëäû? – Á¸ðiìiç àìàí åìåñïiç. Îë òåëåôîí ò½òºàñûí ºîÿ ñàëäû. Àë ìåí æàëìàæàí îðíûìíàí ò½ðûï, æåäåë æ¸ðäåìãå, ²½òºàðó ºûçìåòiíå òåëåôîí øàëäûì. Ñîäàí êåéií òàêñè ½ñòàï, ¼çiì äå æåòòiì. Áàðëû¹ûíà ê¼ï áîëñà áið ñà¹àò óàºûò êåòêåí øû¹àð. Îëàðäû» ¾øåói äå ºàéòûñ áîëûï êåòiïòi. Áàðëû¹ûíû» ¼ëãåí óàºûòû – á¾ãií òà»åðòå»!!!

ÌÛÑÛ² Åðòå» àóûë¹à áàðàìûí. Àóûëäà òiðøiëiê òîºòàï ºàë¹àí. ʾíäåëiêòi ê¾éáå»íåí ¼çãå àóûëäà¹û àäàìäàðäû åø í¸ðñå òîë¹àíäûðìàéäû. Îë æåðäåãi ìàõàááàòòû» ¼çi æàéáàðàºàò. Åøêiìíi» åñi êåòiï, ä¾íèåíi òàëຠåòïåéäi. Áàðëû¹û áiðºàëûïòû, ¼çiíi» øàðûºòàó øåãiíå åíæàð æåòiï, ñûð¹ûï ò¾ñåäi äå ò¸ìàìäàëàäû. Íå òîéìåí, íå áîëìàñà áàñòàïºû ºàëïûíà ºàéòà îðàëàäû. ²àëàäà¹û àðïàëûñ, à¹ûë¹àí ìàøèíàëàð ºàíû»äû ºûçäûðûï, æ¾ðåãi»íi» ñî¹ûñûí æûëäàìäàòàäû. Ñîíäûºòàí òåçiðåê àóûë¹à êåòó êåðåê. Áið í¸ðñå á¾ëiíáåé ò½ð¹àíäà, ¼çi»íåí äå, ¼ìiðäåí äå æèiðêåíiï áåçiï êåòïåé ò½ð¹àíäà àóûë¹à æåòiï àëó êåðåê. Îíû» ìûñû¹û áàð. Åðåñåê òàðòà áàñòà¹àí, ½éïàò½éïà ½ð¹àøû ìûñûº. Áàëàëû¹û ºàëìà¹àíäûºòàí, àðàò½ðà æ¾ãiðiï îéíàï àëàäû. Áiðຠê¼áiíåñå ì໹àçäàíûï, ñåí æ຺à ìåíñiíáåé ê¼ç òàñòàï æàòàäû. Îë ìà¹àí áàñûíäà ½íàéòûí. Ò¼ñåêêå ºèñàÿ ºàëñà», ºàñû»à æåòiï êåëiï û»¹àéëàíûï æàé¹àñà áàñòàéäû. Ñîäàí êåéií ò½ðûï êåòó ì¾ìêií åìåñ. ʼ»iëií ºèìàé æàòàñû». Îë ìûñû¹ûí æàºñû ê¼ðåäi. ʾç àÿºòàëà áàñòà¹àí êåçäå, ìûñûº ò¾ëåóãå êiðiñòi. Æåð ä¾íèåíi» áàðëû¹û æ¾í, òàëøûº. Øàé iøiï îòûðûï, òàìà¹û»à êåïòåëiï ºàë¹àíûí ñåçåñi». ƾðåãi» àéíèäû. Á¼ëìåãå ê¾í ò¾ñêåí êåçäå øà»ìåí àðàëàñûï, ºàëºûï æ¾ðãåí àïïຠòàëøûºòàðäû ê¼ðåñi». Ìåí “ìûñûºòû àïàðûï òàñòà” äåäiì. Îë áàñûíäà ºàðñû áîë¹àí. Áiðຠìåíi» øûíûìåí äå ºèíàëûï æ¾ðãåíiìäi ê¼ðãåííåí êåéií êåëiñòi. Îíû» ¾ñòiíå î¹àí áiðò¾ðëi, æàìàí ºàðàé áàñòàäûì. Æàíóàðäû» êií¸ñi æîº åêåíií áiëiï ò½ðñàì äà, êåóäåìäå îðíû¹ûï àë¹àí æèiðêåíiø æàí-ä¾íèåìäi æåãiäåé æåï áiòòi. Ñîäàí êåéií Îíû» ìûñûººà äåãåí åðåêøå ìåéiðiìi äå æûíûìäû êåëòiðå áàñòàäû. Áiðäå æ½ìûñûíàí òåëåôîí øàëûï, ìûñûºòû» õàë-æà¹äàéûí ñ½ðà¹àí.

– ²àçið ¹àíà îºòàóìåí áàñûíàí áið ½ðäûì, – äåäiì ìåí ºàëæû»äàï. – Íåãå? Äàóûñû ¼çãåðiï êåòòi. – Äàñòàðõàí¹à øûººàí ñî»... Óàéûìäàìàé-ຠºîé. Êiøêåíå ºèìûëñûç æàòòû äà, ò½ðûï êåòòi. Òåê áàñûí ñiëêè áåðåäi. – Ìåí ñåíi ¼ëòiðåìií. – Íåìåíå? – ´ëòiðåìií. – ´ëòiðåìií, – äåäi îë ºàéòàëàï. Äàóûñûíäà ûç¹àð áàð. Äåíåì òiòiðêåíiï êåòêåí. Øûäàìûì òàóñûëûï áiòòi. ¶éäå òàìຠiøóäåí ºàëäûì. Àºûðû îë ìûñû¹ûí àëûï êåòòi. Äîñûíû» ¾éiíå. Ñîäàí êåéií ¾éãå êåø êåëåòiíäi øû¹àðäû. Áàðàáàðà á½íûñû òiïòi æèiëåï êåòòi. Áàð àéòàòûí ó¸æi “Ìûñûºòû áàðûï ê¼ðiï æ¾ðìií”. Øûíûìåí äå îë äà áið òiðøiëiê èåñi åìåñ ïå. Àòû-æ¼íi æîº äàëà¹à ëàºòûðûï òàñòàó¹à áîëìàéäû. – ²àéòà àëûï êåëåìií äåñå», àëûï êåë, – äåäiì ìåí î¹àí áið ê¾íi, – ò¾ëåï áiòêåí øû¹àð. Îë ìûñûºòû» ¸ði-áåði æ¾ðãåííåí ºàòòû ºîðºàòûíûí, ñîíäûºòàí æàíóàðäû á½ëàé ºèíàé áåðãåííi» îáàë åêåíií àéòòû. Ñîíûìåí, áàðëû¹û îðíûíà êåëãåí ñèÿºòû åäi. Áiðຠá¾ãií ò¼ðòiíøi ê¾í îë æîº. Äîñûíû» ¾éiíå õàáàðëàñºàíûìäà îëàð îíû» ìûñûºòû àëûï êåòêåíií àéòòû. ²àéäà åêåíií áiëìåéìiç äåäi. Åø æåðäå æîº.. Ìåí àóûë¹à êåòåìií äåï øåøiì ºàáûëäàäûì. Áiðຠåøºàéäà áàð¹àí æîºïûí. Îíû ê¾òiï æ¾ðìií. Áiðåóëåð îíû» ìûñûº æåòåêòåï æ¾ðãåíií ñàÿáàºòàí ê¼ðiïòi. Ñîë æåðãå áàðäûì. Áið ê¾íi êåçäåñòiðäiì äå. Îë ½çûí áîéëû, äåíåëi æiãiò à¹àñû. Ò¾ði äå ñàëèºàëû, ñàëìàºòû. ²àðáû¹àó òà¹ûï, æiïïåí ìûñûº æåòåêòåï æ¾ðãåíi àëûñòàí ê¾ëêiëi ê¼ðiíåäi åêåí. ²àñòàðûíà æàºûíäàï, ìûñûºòû ºîëûìà àëäûì. – ²àéäà æ¾ðñi»?

– Îñûíäà ï¸òåð æàëäàï ò½ðûï æàòûðìûí. – ¶éãå æ¾ðìåéñi»äåð ìå? Îë ìà¹àí ñûíàé ºàðàäû. – Ñåí ìûñûºïåí áiðãå ò½ðà àëìàéñû» ¹îé. – Ò½ðà àëàìûí. Îë áàñûí øàéºàäû. Ìåí ¾éãå æàë¹ûç îðàëäûì. Ìûñûº ê¼ï äåãåíäå æèûðìà æûë ¼ìið ñ¾ðåäi. Ñîäàí êåéií îíû» æà¹äàéû íå áîëàäû? Áiëìåéìií.

ÑμËÓËÛ² Îë ¸äåìi áîëàòûí. Îë àéíà¹à ºàðàï ò½ðûï, ¼çiíi» á½ë ¼ìiðãå êåëó ñåáåái òóðàëû îéëàéòûí. Åãåð Æàðàòóøû á½¹àí îñûíøàìà ñ½ëóëûº áåðãåí áîëñà, îíû» æ¼í-æîñûºñûç, ìàºñàòñûç áîëóû ì¾ìêií áå? ̾ìêií åìåñ ò¸ðiçäi. Á½ë ºàçûíàíû» ¸ëäåáið, ä¸ðåòêå îòûðûï, æóûíáàñà êiðëåï, íàñòàíûï êåòåòií åðêåêêå, ìåéëi, îë ¸ëåìäåãi å» ê¼ðêåì, å» àºûëäû åðêåê áîëñûí, ê¸äiìãi ïåíäå åðêåêòi» íåñiáåñiíå áåðiëói ì¾ìêií åìåñ. Îë àéíà¹à ºàðàï îñûëàé îéëàéòûí. “Ìຽë, – äåéòií ñîäàí êåéií, – òiïòi ñîëàé-ຠáîëñûí. Áiðàº, ºàëàé?” ̾ìêií åìåñ ò¸ðiçäi. Îë ñîíäàé-ຠ¼çiíi», îñû ìiíñiç, ñ½ëó äåíåñiíi» àæàëäû åêåíäiãií áiëåòií. Ñîíäûºòàí áàðûíøà àáàéëàï æ¾ðóãå òûðûñàòûí. ʼøåäåí ¼òêåíäå, ê¼ëiêêå ìiíãåíäå, æàíû ì½ðíûíû» ½øûíà êåëåòií. Åøºàøàí, åø æåðäå ò¾íãå ºàëûï ê¼ðãåí åìåñ. Îë àäàìäàðäû» ò¾ðëi õàéóàíäûººà áàðàòûíûí, àÿóñûç åêåíií áiëåòií. Îë îñûëàéøà ½çຠ¼ìið ñ¾ðäi. °äåìi ºàðòàéäû. Ñîäàí êåéií ê¾íäåðäi» áið ê¾íiíäå ¸äåìi ¼ëäi. Îíû» òàáè¹àò øåáåðäi» ºîëûíàí øûººàí ì¾ëòiêñiç äåíåñiíå ñûçàò ò¾ñêåí æîº.

ÊIÌ? ʾí á½çûëûï êåëåäi. Àñïàí ê¾»ãiðòòåíiï, æåðãå ò¼íå ò¾ñêåí. Àóàäà ûë¹àë áàð. Êåíåò ñûðòòàí àÿº òûºûðû åñòiëäi. °ëäåêiìäåðäi» ê¾áiðëåãåí äàóûñòàðû øûºòû. Ìåí äåìiìäi iøiìå òàðòûï òû» òû»äàäûì. Áiðåí-ñàðàí àäàì æ¾ðiñiíåí áàñòàë¹àí äûáûñ áiðòåáiðòå ½ë¹àéûï, ºàëû» øó¹à àéíàëäû. Áiðåó äàóûñ ñàëûï æûëàéòûíäàé. ²àíøà çåéií ºîéûï òû»äàñàì äà, òàíè àëìàäûì, á¼òåí ¾í, á¼òåí êiñi. Ñûðòòà ê¾ç áîëàòûí. Æåðãå ûç¹àð àðàëàñà áàñòà¹àí. Áiðຠìà¹àí á¸ðiáið. Ìåí òåê á½ë òîáûðäû» êiìäi ºîþ¹à êåëãåíií áiëãiì êåëåäi. Êiì ¼ëäi åêåí?

ÎÐÌÀÍØÛÍÛ³ °ÉÅËI (ò¾ñ) Ìåí òà»åðòå» ê¼çiìäi àøûï îÿí¹àíûìäà àëäûìåí Îë ¾øií ºóàíàòûíìûí. Îíû» êåíåò ¼ìiðiìå åíãåíiíå, ä¾íèåäå áàðûíà, ä¸ë ºàçið áið æåðäå îÿíûï æàòºàíûíà. Ñîäàí êåéií áàñºà í¸ðñåëåð òóðàëû îéëàéìûí. Àëäûìåí Îë. Êåíåò áið ê¾íi îë æî¹àëûï êåòòi. Åøêiì ê¼ðìåãåí, áiëìåéäi. Ìåí içäåóãå øûºòûì. ʾíi-ò¾íi. Æàòïàéò½ðìàé. Àºûðû îñû ¸éåëäi» ¾éiíåí òàïòûì. Áîñà¹àäà ïûøຠºàéðàï îòûð åêåí. – ƾð, êåòòiê. – Îë îñûíäà ºàëàäû, – äåäi ¸éåë. Áàñûìäû øàéºàäûì. – ²àëìàéäû. – Îë îñûíäà ºàëàäû. – Ñåí êiìñi»? – Ìåí ¼ëãåí îðìàíøûíû» ¸éåëiìií. Îë åøºàéäà áàðìàéäû, ìåíiìåí îðìàí¹à êåòåäi... – Îë îðìàí¹à áàðà àëìàéäû. Ñàóñàºòàðûíà ºàðàñà»øû. Îë ¼ìiðiíäå ºàðà æ½ìûñ iñòåãåí åìåñ. – Åøí¸ðñå åòïåéäi. – Ñåí ê¸ðiñi». Áåòi»äi ¸æiì áàñºàí, àë øàøû» ò½òàñºàí êið. Ñåí ñ½ðûºñûçñû». – Îë áàñºàøà îéëàéäû. °éåë áîñà¹àäà ñ¾ìiðåéiï îòûð¹àí îíû ìå»çåäi. – Øûíûìåí ê¼ðìåéñi» áå? Íå áîë¹àí ñà¹àí? Ñåëò åòêåí æîº. °éåë ê¾ëäi... – Æàï-æàñ åêåíñi». ²àñàðûñïàé êåòå ¹îé, àéíàëàéûí. Ìåí ò½ð¹àí æåðiìå îòûðà êåòòiì. Êåíåò ¼çiìíi» åøºàéäà êåòïåéòiíiìäi ò¾ñiíãåíìií. Îñûíäà ºàëàìûí. Ìûíà ¸éåëäi» êiðií æóàìûí, òàìà¹ûí iñòåéìií. Êåóäåìäi áó¹àí àëûï æèiðêåíiøòi áàñûï, ºàëò êåòêåí æåðëåðií áà¹àìûí. Ìåí îíû» ê¼ëå»êåñiíå àéíàëàìûí. Æåê ê¼ðiíiø ïåí ûçàäàí òó¹àí òiëñiç ê¼ëå»êåãå.

²ÀËÀ ÑÛÐÒÛÍÄÀ Ñàÿæàé áið á¼ëìåëi æ½ïûíû ¾é áîëûï øûºòû. ²àðà ºîøºûë, êið ºàáûð¹àëàðû ò¾ðëi ñóðåòêå òîëû. Æàðòûëàé æàëà»àø, ì¾ñiíäi ¸éåëäåð, áåòòåðiíå ê¾éå æà¹ûï ºàòóëàíà ºàë¹àí øåòåëäiê àëûïòàð. Òåðåçå ò¾áiíå áið êiñiëiê êåðåóåò ºîéûëûïòû. Ñòîë, ñîäàí ñî» ¾ø îðûíäûº. – Á¸ði îñû ¾éäå áîë¹àí, – äåäi øàøûí ñàðû ò¾ñêå áîÿ¹àí ºàðà ºûç.. – Îëàð îñû ¾éäå ò½ðûï, îñû ¾éäå ¼ëãåí. Äåíåì òiòiðêåíiï êåòòi. – Íåãå? – Åøêiì áiëìåéäi. ²àëàäàí òóûñºàíäàðû êåëãåíäå åêåóií ò¼ñåêòåí òàóûïòû. Áiðåó ¼ëòiðäi ìå, ¸ëäå ¼ç¼çäåðiíå ºîë æ½ìñàäû ìà, áåëãiñiç. – ƾð ê¼ëäi ê¼ðñåòåìií, – äåäi ñîäàí êåéií. Ñóäàí áàëûº ïåí ñàçäû» èiñi øû¹àäû. Ê¼ç ½øûíäà ºî»ûð ¾éðåêòåð æ¾çiï æ¾ð. Æà¹àñû ºàìûñ ïåí áàëøûº. Àðà-ò½ðà æàë¹ûç øåãiðòêå øûðûëû, º½ðáàºà ¾íi åñòiëåäi. μéû¹àí ¸ëåì. Ñàÿæàé¹à ºàéòûï îðàëäûº. – ²àçið áàëûº àóëàéìûí, – äåäi îë. – Àë ìåí íå iñòåéìií? Îë èû¹ûí ºèºà» åòêiçäi. Òûíûøòûº. ²àëàíû» àáûð-ñàáûðûíàí êåéií êåíåò ïàéäà áîë¹àí òûíûøòûº ìàçàñûç æàíäû ñàáûðûíàí àéûðàäû. Ìåí òåçiðåê ò¾ííi» êåëóií òiëåé áàñòàäûì. Ò¾í – ñåíiìäiëiê, æàéáàðàºàòòûº ¸êåëåäi. Æàë¹ûç åìåñ ñèÿºòûñû», ºàñû»äà ¸ëäåêiì áàð ñèÿºòû. Îñû ¾éäå ¼ëãåí åêåó ò¾ñòi åñiìå. Ñû ñ¸òòå º½äàé¹à æàëáàðûíäû ìà åêåí. °ëäå ¼ìiðãå ¹àíà ñåíäi ìå? – ²àëàé îéëàéñû», î ä¾íèå áàð ìà? Îë ìà¹àí òåñiëå ºàðàäû. – Áiëìåéìií. Ìåí ºàéäàí áiëåìií. Êåøêå ºàðàé ºûçóûì ê¼òåðiëäi. Àçäàí ñî» ä¾íèå ¼çãåðå áàñòà¹àí. ²àáûð¹àäà¹û ñóðåòòåðäi» áîÿóû ºîþëàíûï, ýëåêòð øàìû êåóäåìäi æàíøûäû.

– Ñûç æåðãå îòûðìà äåï àéòòûì ¹îé. ¶ñòi»å êè äåï òå àéòòûì. Áà¹àíà áàëûº àóëà¹àíáûç. ʼë æàºûííàí ºàï-ºàðà åêåí. Áàºàëàð æàðûñà øóëàéäû. Ñóäàí ñàëºûí ëåï åñåäi. Ìàóñûì àéûíû» àÿ¹û áîëñà äà ¸ëi ê¼êòåì êåòå ºîéìà¹àí. Æåðäå ûç¹àð áàð. – Ìåí æàë¹ûçáûí, – äåäiì êåíåò. – Åøºàøàí åøêiìiì áîë¹àí åìåñ. – Ìåí áàð åìåñïií áå, – äåäi îë. Äàóûñû ¾çiëäi-êåñiëäi øûºòû. – Áiëåìií. ̸ñåëå îíäà åìåñ. Ìåíi» ¼ëãiì êåëìåéäi. – Êiì ¼ëãiñi êåëiï ¼ëäi ¹îé äåéñi»? – Åðòå» ìåí ñåíiìåí ºàéòàìûí. Îë ãàçåòêå ¾»iëäi. Ñàÿæàé ìà»û òûì-òûðûñ. – °ëäå ºàéòïàéìûí áà? ¶íñiçäiê. ̾ìêií á½ë ºûç åëåñ øû¹àð. Ìåí øå? Ìåí äå åëåñïií áå? Îíäà íåãå ìûíà ¼ìiðãå ñîíøàìà æàðìàñàìûí. Íåãå? Ò¾í. ²àáûð¹à òîëû ê¼çäåð. °äåìi ê¼çäåð, ñóûº ê¼çäåð, ê¾ëêi ò½í¹àí, ò¸êàïïàðëûº ò½í¹àí. Òåçiðåê òà»íû» àòóûí òiëåé áàñòàäûì. Êåç êåëãåí òà»íû».

öËÆÀÌÀË Ã¾ëæàìàë ê¼çií àøºàíäà, ¾é ºàð໹û áîëàòûí. ²àáûð¹àäà iëóëi ò½ð¹àí ýëåêòðîíäû ñà¹àòºà ê¼ç ñàëäû. Îí áið áîëûï ºàëûïòû. Îë òåðåçåíi åøêiìíi» àøïà¹àíûí ò¾ñiíãåí. Ê¼ï ¸ði ºàòòû ½éºûäàí ñîëºûëäà¹àí áàñûí ºîëûìåí ºûñûï, ñûðòºà áåòòåäi. Äàëàäà æà»áûð æàóûï ò½ð åêåí. Ñó-ñó Àºò¼ñ ¸ëäåíåãå ì¸ç áîëûï, àðñàëà»äàéäû. Îë èòòi àÿ¹ûìåí òåóiï æiáåðäi. – Êåò! ¶éäi» ìà»ûíäà äà åøêiì æîº ò¸ðiçäi. Òûì-òûðûñ. Êåíåò îë áàºøà æàºòàí ¸ëäåáið äûáûñ åñòiãåíäåé áîëäû. Æàºûíäàé êåëå Ìàéðàíû» äàóûñûí òàíû¹àí. Áàëàáàºøàäàí òà¹û ºàëûï ºàë¹àí áîëó êåðåê. Æûëàï îòûð. Îë àäóûíäû àäûìäàï, äàóûñ øûººàí æ຺à áåòòåäi. Ò½ëà áîéûí êåðíåãåí ê¾øòi ä¸ë ºàçið ¸ñiðåñå àéºûí ñåçiíãåí. Æàñû îí ò¼ðòêå òîëìà¹àí îäàí ìåêòåïòå ¼çiíåí åêi-¾ø æàñ ¾ëêåí ½ëäàð äà æàñºàíàòûí. Ò¾ñiíiêñiç ìiíåçiíåí áå, ¸ëäå êåñêåí òîìàðäàé êåñåê æàðòûëûñûíàí áà åøºàøàí æàºûí º½ðáûñû äà áîë¹àí åìåñ. Øûíäàï êåëãåíäå îë ºûçäàðäû ½íàòïàéäû. °ëæóàç, íå áîëñà ñî¹àí ê¼ç æàñòàðûí ê¼ë ºûëûï îòûð¹àíäàðû. Ñîíûñûíà ºàðàìàé îëàðäû» ¼çi òóðàëû “åðêåêøîðà” äåï ñûïñû»äàéòûíäàðûí ºàéòåñi». Àºûìàºòàð. ²àçið äå ìûíà ºûçäû» áîòàñûíàí àéûðûë¹àí iíãåíøå áîçäà¹àí äàóûñû ûçàñûí êåëòiðãåí. – Íå áîëäû? Æûëàï-æûëàï ºàðëûººàí ¾íìåí ¸ëäåíåíi áûëäûðëàé áàñòà¹àí Ìàéðàíû» áiðäå-áið ñ¼çií ò¾ñiíãåí æîº. – Íå áîëäû äåéìií ñà¹àí? – Åñi-iêòi àøà àëìàé îòûðìûí... – Ñà¹àí ä¸ðåòõàíà¹à îòûðó¹à áîëìàéäû äåï àéòûëäû ¹îé. Íåãå êiðäi»?! Ìàéðàíû» æûëà¹àí äàóûñû çàðëû øûºòû. – Åíäi îòûð îñûëàé. Àøïàéìûí. °êå-øåøå» ê¼ðñií ìûíà ò¾ði»äi. þëæàìàë æà»áûðäû» ñóûº òàìøûëàðûíàí ºîð¹àíàòûí æåð içäåï æàí-æà¹ûíà ºàðàäû. ʼçiíå åø

í¸ðñå iëiíå ºîéìà¹àí ñî», íàçàðûí ºàéòà ä¸ðåòõàíà¹à àóäàð¹àí: – Àóûçûíäû æàï! – þëæàìàë, àø-ø-øû... – Ñà¹àí àéòûëäû ¹îé ä¸ðåòõàíà¹à êiðìå, iøiíå ò¾ñiï êåòåñi» äåï, íåãå òû»äàìàéñû»? – Ìåí i-iøi-iíå ò¾ñïåéìi-ií... – Ñåí áå? Ò¾ñêåíäå ºàëàé ò¾ñåñi»! – Ò¾ñïåéìi-ií!.. Îë åñiêòi æ½ëºûï òàðòûï ºàë¹àíäà, åñêi à¹àø ä¸ðåòõàíà ñîëº åòå ò¾ñêåí. Á¾ðiñiï á½ðûøºà òû¹ûë¹àí Ìàéðàíû ºîëûíàí òàðòûï îðíûíàí ò½ð¹ûçäû. – Ìiíå, ìûíà òåñiêêå ò¾ñiï êåòåñi». Àëäûìåí áûëàé àÿ¹û» êiðåäi. Ñîäàí êåéií áåëi» êiðåäi. Æàí½øûðà òûðìûñºàí êiøêåíòàé ºûçäû» ºîáûðà¹àí ½çûí øàøû àóçûíà êiðäi. °ñiðåñå øûðºûðà¹àí àùû ¾íi àøóûí ºîçäûð¹àí. Áàñûí î»àé òûºòû. Ñîäàí êåéií áûëø åòêåí æà¹ûìñûç äûáûñ, Ìàéðàíû» ¸ëñiç º½ìûººàí ¾íi åñòiëäi. Îë êåóäåñiíi» àóûð æ¾ê ò¾ñêåíäåé æå»iëäåãåíií ñåçiíãåí. ¶éãå êiðiï, òåëåäèäàðäû ºîñòû. Ìóëüòôèëüì ê¼ðñåòiï æàòûð åêåí. Îë ò¼ñåãiíå ºàéòà º½ëàäû.

ÑÓÐÅÒØI ±½ìûðûí ¼íåðãå àðíà¹àí ñóðåòøiíi» ¸ð ñ¸òi ºèìûëäàí ò½ðàòûí. Îë òîºòà¹àí åìåñ. Êåóäåñi ñàëºûí ¸óåíãå òîëû, àë æ¾ðåãií æàëûí îðàï æàòûð. Åññiç ñàóñàºòàðû øàïøà» ºèìûëäàï, áîÿóäàí åðòåãi º½ðàéäû. ̽»¹à îðàí¹àí ñ½ëó ê¾çäi» àºòûº äåìi, ò¾í º½ïèÿñûí øàøºàí øåãiðòêå øûðûëû, àëûñòàí øàºûð¹àí ¸òåø, ê¾í º½ð¹àòûï ¾ëãåðìåãåí áàëà» øûº – á¸ði ñóðåòøi ìåíøiãi, ñóðåòøi ¸ëåìi... Áiðäå êåóäåñií êåðíåãåí ò¸òòi ºàé¹ûäàí ºàæû¹àí îë ½éûºòàï êåòêåí. Ò¾ñ ê¼ðäi. Àïòàï äàëà, º½ì. Øåêñiç áåëåñòåð. Òûíûøòûº. ´çií-¼çi æ½òûï, ¾íñiç û»ûðàí¹àí ¼ëi òûíûøòûº. ̽íäà åø í¸ðñå æîº åäi. Àéíàëàñûíà åñi êåòå æàëòàºòàï, òîáû¹ûíàí º½ì êåøiï êåëå æàòºàí ñóðåòøi ò¼áåñiíåí ¼òêåí ûñòûºòàí áàñûíû» àéíàë¹àíûí ñåçäi. ²½ð¹àº òiëi àóçûíà ñûéìàé ñûðòºà øûºòû. Òûð æàëà»àø ¸ëåì àñïàíìåí àðáàñàäû. Ìå»iðåó º½ì ïàòøàëû¹û. Ñóðåòøi îÿí¹àí æîº. Îíû» åíäiãi ìåêåíi îñû áîëàòûí.

ÆÀÐÒÀÑ ÁÀÑÛÍÄÀ Òå»iç æà¹àñûíäà ñàìàë åñåäi. Àëûï ñóäû» 츻ãi ñåðiãi ò½òºûí ñàìàë. Êåéäå åðåãiñiï äàóûë ê¼òåðåäi. Àë ¸äåòòå á¾ãiíãiäåé ìîìàºàí, åëåóñiç. Îñû ñàìàë ìåêåíiíäå äîëû òîëºûí¹à êåóäåñií ½ð¹ûç¹àí àëûï æàðòàñ ò½ðàòûí. Îíû» ¾ñòiíäå óàºûò ïåí ûë¹àë æåï æàïûðàé¹àí æàë¹ûç ëàøûº áàð. Åñiê-òåðåçåñiç, øàòûðñûç ò¼ðò ºàáûð¹à. Îñû æåðãå êåø áàòà ñàëûñûìåí åðêåê ïåí ¸éåë êåëiï, ºàð໹û ò¾ñêåíøå ê¾áiðëåñiï ñ¼éëåñåäi, àðû-áåði æ¾ðiï ñàáûëûñàäû, àë êåéäå á¾ãiíãiäåé òå»iç æ຺à òåëìiðåäi. – Á¾ãií äå ê¼ðiíáåéäi. – ʾí áàòûï áàðà æàòûð. °éåë ëàøûºòû» iøiíå ¾»iëäi. ¶»iðåéãåí ñóûº ûç¹àð¹à ºîëºà ºàáàð í¸æiñ èiñi àðàëàñºàí. – Ìûíàíû ºàðà. Øàøºà ºûñòûðàòûí òåìið ê¼áåëåê. °éåë àëàºàíûíà ñàëûï ¾ðëåï òîïûðàºòàí òàçàëàäû. – ²àíäàé ¸äåìi. Êiì æî¹àëòòû åêåí. ²àðàøû. Èû¹ûíà ò¼ãiëãåí àóûð ºàðà øàøûíà ºîíà ºàë¹àí ê¼áåëåê ½øà æ¼íåëåðäåé ºîìäàíàäû. – °äåìi ìå? – ȸ. Åðêåêòi» çåéiíi ê¼êæèåêòå. Àðà-ò½ðà ºàëû» ºàñòàðû ê¼ìêåðãåí ºàáà¹ûíû» àñòûìåí ëàøûº ¾éãå ½çຠê¼ç òàñòàéäû. – Åñi»äå ìå, òåðåçåíi» ò½ñûíäà êiøêåíòàéäû» áåñiãi ò½ðàòûí. – ȸ. Ò¾íi áîéû æûëàéòûí. Òûì ìàçàñûç åäi. – Àë ñåí ½éºûñûðà¹àí äàóûñïåí ò¾íi áîéû ¸ëäèëåï øû¹àòûíñû». °éåë æûìèäû. – Àë ì½íäà ñòîë áîëàòûí. – ȸ... Åðêåê æàíàðûí ºàéòàäàí òå»içãå àóäàðäû. – Ñîäàí êåéií ìåí ñåíi ê¾òå áàñòàäûì. Îë åíäi ¸éåëäi» áåòiíå ºàðàäû.

– Àëäûìåí êiøêåíòàé ò¾íäå æûëà¹àíûí ºîéäû, ñîäàí ñî» áàëàëàðìåí áàëûºøû áîëûï îéíàéòûíäû øû¹àðäû, ñîäàí ñî» áið äàóûëäû ê¾íi îë äà òå»içãå êåòòi. Ñåíi» àðòû»íàí. – Ñîäàí êåéií ñåí äå... °éåë æ¾çií ê¼êæèåêêå á½ðûï ¸êåòòi. – °ëäå îë òiði ìå åêåí? – ̾ìêií åìåñ, – äåäi åðêåê, – ìåí áiëåìií. Îë æîë ¾ñòiíäå. Êåëå æàòûð. – Øàðøàäûì ê¾òóäåí... – Àç ºàëäû. Àç ºàëäû. Åðêåê ¸éåëäi èû¹ûíàí º½øàºòàï, áàóûðûíà òàðòàäû. ²îñ åëåñ æàðòàñ áàñûíà ê¾íäå, ûìûðò ¾éiðiëå ñàëûñûìåí êåëåäi.

²ÀÐÈß ¶ëêåí ºàëàäà¹û ñ¸óëåòòi ñàðàéëàðäû» òàñàñûíäà¹û åñêi ¾éäå ºàëòûëäàï ¸ðå» ºîç¹àëàòûí, àïïຠ潺à øàøû æåëêåñií æàïºàí ºàðèÿ ò½ðàäû. Îíû» æàë¹ûç ñàðû àëà ìûñû¹û áîëàòûí. ƽìñຠæ¾íiíi» ìûæìûæû øû¹ûï ºàøàí ê¼ðñå» äå ½éûºòàï æàòàòûí æàëºàó, ñåìiç ìûñûº. Ìèÿóëà¹àíûí íåìåñå ¸ëäåáið øàëò ºèìûë æàñà¹àíûí åøêiì ê¼ðãåí åìåñ. Åðiíøåê. Îëàð åëåóñiç, åñêi ¾éëåðiíäå åêåóäåí-åêåó ½çຠò½ðäû. Òà»åðòå» ºîëûíà áàÿíûí àëûï êåòåòií ºàðò ò¾ñ àóà íàí, ñ¾ò, êåéäå òiïòi ºàéìຠàëûï îðàëàäû. Àë, áið ê¾íi ê¾òïåãåí æåðäåí ²àðèÿ ¾éãå ¸ëäåêiìäi àëûï êåëäi. – Ìiíå, ìûíàó áiçäi» ¾é, ñåí äå åíäi îñûíäà ò½ðàñû». ²îðûºïà, ºîðûºïà. Òà» ºàë¹àí Ìûñûº åêi ê¼çií áiðäåé àøûï º½ëàºòàðûí òiêiðåéòiï àëäû. – Ìiíå, ìûíàó Ìûñûº. Ò¾êêå ò¾ñiíáåé ºàðèÿ¹à ºàðà¹àí îë îíû» ºîëûíäà¹û êiøêåíòàé æàï-æàñûë òîòûº½ñòû åíäi áàéºàäû. Æàíæà¹ûíà 콺èÿò çåð ñàëûï ºàðàï àë¹àí º½ñ êåíåò øèº åòå ºàë¹àí. Ñîäàí ñî» òà¹û áið ðåò, ñîäàí ñî» òà¹û. ´çi ¸áäåí ñ¼çøå» åêåí. ͸çiê, áåéê¾í¸ ¾íìåí ¾çäiêñiç øèºûëäàéäû. °ëäåíåãå ºàéðàí ºàëàäû. °ëäåíåíi æàºòûðìàéäû. μðñàäû, ê¾ëåäi iøåê-ñiëåñi ºàòûï. °éòåóið ê¾í äåìåé, ò¾í äåìåé ñ¼éëåé áåðåäi, ñ¼éëåé áåðåäi... Ìûñûº àëäûìåí á½ë ºàé ìàçà¹û» äåãåíäåé ²àðèÿ¹à ½çຠºàðà¹àí. Îíû» ºàëáàëàºòàï áiðåñå æåì, áiðåñå ñó ºîéûï ¸áiãåðãå ò¾ñêåí êåéïií ê¼ðãåí ñî» ìîéíûí òåðåçåãå á½ðäû. Ñîäàí êåéií áàñûí áàóûðûíà òû¹ûï ê¼çií æ½ì¹àí. “Áiëãåíií iñòåñií”. Àë ²àðèÿ áàºûòòû åäi. Ò¾ñiíåí øûºïàéòûí º½ñ á½ë. Ѽéëåéäi! ²àðèÿíû áàñºàí içiíåí ºàëìàé ½øûï èû¹ûíà, ò¼áåñiíå ºîíàäû. Áàºûòòû åäi ºàðèÿ. Îñûëàéøà áiðøàìà óàºûò ¼òòi. Áið ê¾íi ¸äåòòåãiäåé ò¾ñ àóà ñ¾ò, íàí, æåì àëûï êåëãåí ²àðèÿíû ¶íñiçäiê ºàðñû àëäû. ƾðåãi àóçûíà òû¹ûë¹àí.

– Òîòûº½ñ?! Òîòûº½ñ, ºàéäàñû»? Ìûøûì, Òîòûº½ñ ºàéäà? Ìûñûº áàñûí äà ê¼òåðãåí æîº. Àñ ¾é, æóûíàòûí á¼ëìå, ä¸ðåòõàíà... Åø æåðäå æîº. Êåíåò ºàðèÿíû» ê¼çi á½ðûøòà øàøûëûï æàòºàí æàñûë ºàóûðñûíäàð¹à ò¾ñòi. – Ìûñûº? ²àëòûðà¹àí äåíåñiíå èå áîëà àëìà¹àí ²àðèÿ æåðãå îòûðà êåòêåí. – Îíû» íå, Ìûøûì? Íåãå? °æiì áàñºàí æ¾çiíäåãi ñàëàëàðäû ºóàëàï æàñ àºòû ê¼çiíåí. – Ìûøûì, îíû» íå?! Îíû» íå? – äåé áåðäi ºàéòàºàéòà. Ñîäàí ñî» êåíåò îðíûíàí ò½ðäû äà ºàòàé¹àí äàóûñïåí: – Ñåíiìåí áiðãå åíäi ò½ðà àëìàéìûí Øûº, ¾éäåí! Áàð! – äåäi. Ìûñûº åïïåí ê¼òåðiëiï ò¼ñåêòåí ñåêiðiï ò¾ñêåí. – Êåò! Îë àøûº æàòºàí åñiêòåí øû¹à æ¼íåëäi. Àðòûíà á½ðûë¹àí æîº. Îñûëàéøà ²àðèÿ åñêi äå åëåóñiç ¾éäå ì¾ëäå æàë¹ûç ºàëäû.

ÆÎË ¶ÑÒIÍÄÅ Ò¾í áîëàòûí. Àóàäàí á¼ëåê èiñ ñåçiëåäi. ²àð໹ûëûºòû» èiñi. Ñóûº. Åêåóìiç êåëå æàòûðìûç. Àëäûìûçäà¹û æûëàíøà èðåëå»äåãåí ºàðà æîëäû» øåãi ê¼ðiíåð åìåñ. ʼçiìäi æ½ìäûì äà, æîëäàí øû¹ûï êåòåì áå äåãåí ºàóiïêå øûäàé àëìàé ºàéòà àøòûì. Á¸ðiáið ò¾íåê. ιàí æàºûíäàï èû¹ûíà ñ¾éåíãiì êåëãåí. Áàòïàäûì. Êåíåò: – Íåãå æàë¹ûç êåëå æàòûëñû»? – äåäi îë, æåðäi» àñòûíàí øûººàíäàé ê¾»ãiðò äàóûñïåí. ´çiììåí ¼çiì áîëûï êåëå æàòºàí ìåí ºàïåëiìäå æàóàï áåðå àëìàé ºàëäûì. ¶íñiçäiê æ¸íå ê¾øiíå åíå áàñòàäû. “Ìåí æàë¹ûç åìåñïií ¹îé” äåï îéëàäûì. Ñîäàí ñî» íåãå äåðåó îñûëàé æàóàï áåðìåäiì äåï ¼êiíäiì. Ñîë êåçäå îë áið í¸ðñå äåð åäi, ñîäàí êåéií ìåí... Æàóðàï êåòòiì. ιàí æàºûíäàï, àºûðûí äåíåìäi òèãiçãåíìií. Áîéûìäû æûëû òîëºûí øàéûï ¼òòi. Òà¹û ½ìñûíà áåðäiì äå, á½ë ¸ðåêåòiìíi» ¸áåñòiãií ½¹ûï, òàðòûíûï ºàëäûì. Ò¼ìåí ºàäàëûï ºîëûí ñåðìåï òåç êåëå æàòºàí îë åø í¸ðñåíi ñåçáåãåí ñû»àéëû. Êåóäåìäi ðåíiø áóäû. ƾðiï êåëåìiç. Àñïàí ìåí æåðäi ºàòàð ºàïòà¹àí ºàð໹ûëûº àéäàëàäà êåëå æàòºàí åêi àäàìäû æàíøûï òàñòà¹ûñû êåëãåíäåé ò¾éiëiï, êåóäåìå ¾ðåé áîëûï åíäi. Ìåí î¹àí ºàðàäûì. ²àðàé¹àí ñ½ëáàñû ¹àíà àæûðàòó¹à êåëåäi.. “Òåçiðåê àóûë¹à æåòñåê åêåí, – äåï ê¾áiðëåäiì, – á½ë íå ñ½ìäûº ¸éòïåñå”. – Áië í¸ëñå äåï êåëåñi» áå? “Î, º½äàé, ñàºòàé ê¼ð”. – Æîº, ¸øåéií. Ñóûº äåéìií. Òà¹û ¾íäåìåé ºàëäû. Îéûìà “´çi» äå æiãiò ºûçûºñû», ñûðû»äû ºàéäàí ºûç ½ºñûí” äåãåí ìà¹ûíàñûç ñ¼çäåð îðàòûëà áåðãåí ñî», æàí½øûðà: – Áiçäi» àóûëäàí åìåñ ñèÿºòûñûç ¹îé, – äåï ¸»ãiìå áàñòàäûì. – Íåãå? ʼêºàéíàëäàíìûí.

– Òàíûìàéòûí ñèÿºòûìûí. – Íåãå? Îë åñiíå ¸ëäåíå îðàë¹àíäàé æ¾ðiñií æåäåëäåòå ò¾ñòi. – Àóûë êiøêåíòàé ¹îé, á¸ðií áiëåìií äåï æ¾ðñåì... Ò¾ðií ê¼ðãiì êåëiï áåòiíå ºàíøà ¾»iëñåì äå, ºàð໹ûëûº º½ð¹àí øûìûëäûº ê¼ëåãåéëåï æiáåðìåäi. – Ìåí ñiçäi òàíûìàéìûí. – Ñåí åòiêøi øàëäû» ºûçû åìåññi» áå? Êîíòîëäà åñåïøi áîëûï iñòåéñi». – ȸ. °êåì áûëòûð ºàéòûñ áîë¹àí. – Áiëåìií. – Àë ñiç øå? – Ìåí Àëìàáåêòi» áàëàñûìûí. – ²àé Àëìàáåê? Èò àñûðàéòûí áà? – ȸ. Ìûðñ åòå ºàëäû. “Îíû» áàëàñû áàð ìà åäi” äåï îéëàäûì. Àëìàáåêòi» ¼çií àóûë ò½ðìຠá¾êië àóäàí áiëåäi. ²àéäà áàðñà äà ºàñûíà àðòûº-êåìñiç îí èò åðòiï, ä¾íèåíi àçàí-ºàçàí åòiï æ¾ðãåíi. Æàë¹ûçiëiê àäàì ò¸ðiçäi åäi, ñîºòàëäàé áàëàñû áàðûí êiì áiëãåí. – Îðòàëûººà æàé áàðûï ïà åäi»iç? – Ìåí áå? Òà»äàí¹àíû ñîíøà ñóûò æ¾ðiñiíåí æà»ûëûï, áåòiìå ¾»iëãåí. Ñîäàí êåéií ñàáàñûíà ò¾ñòi áiëåì, áàÿ¹û æûëäàìäû¹ûí ºàéòà òàïòû. “Åñi ä½ðûñ åìåñ ïå” äåãåí îéäû» áàñûìà æà»à êåëãåíiíå ºàéðàí ºàëäûì. ´çi ñàºàó, ¼çi æûíäû. ²½äàé, ñà¹àí íå æàçäûì? – Êåëiñiíøå, îëòàëûºòàí êåëåìií. Àóûëäà òû¹ûç øàëóà áîëûï. Ò¾êêå ò½ëìàéòûí øàëóà, áiëຠ¼çiì êåëìåñåì áiòïåéòií áîëäû. – Ì-ì-ì.. Ò¾ñiíiêòi. ²àòûï ºàëäûì. Ò¾ííi» ¼ç ñóû¹û àç áîë¹àíäàé, òóðà æåëêåìiçäåí ûç¹àð ò¼ãiï æåë ò½ðà áàñòàäû. Ìåí î¹àí àìàëñûç òû¹ûëäûì. Å» áîëìàñà, ºîëûìäû ºàëòàñûíà ñàëñàì ¹îé. Áiðຠàëäûìåí ¸éåëi áàð ìà, æîº ïà ñîíû áiëiï àëñà áîëàð åäi. Äåãåíìåí, åñiíi» ä½ðûñ åìåñòiãi ðàñ áîëñà, áîéäຠøû¹àð. ʾëêiì êåëäi. Á½ë êåçäå àóûëäû» øàìû ê¼ðiíiï, èòi ¾ðå áàñòà¹àí. Îë àé-øàé

æîº áiðäåí ê¼øå ñûðòûíäà¹û ¼ç ¾éiíå áåòòåäi. Øû¹àðûï ñàëà ìà äåãåí ¸ëñiç ¾ìiò ¼ç-¼çiíåí ¼øòi. Åñi øû¹ûï ºàðñû àë¹àí àïàìà ºàé¹ûëû ïiøiíìåí: – Æàÿó êåëäiì, – äåäiì. – Îéáàé-àó, æàë¹ûç áà? ²àñºûð æåï êåòñå ºàéòåð åäi». – ²àéòóøû åì. ²ûçûºñûç... Áåòiìå áà¹æèûï ºàðà¹àí àïàìà ì¸í áåðìåãåí ê¾éi ê¼ðïåíi» àñòûíà êiðiï êåòòiì. Àïàì ê¼çií àëàð áîëìà¹àí ñî»: – Æàë¹ûç êåëãåí æîºïûí. Àëìàáåê øàëäû» áàëàñû åêåóìiç êåëäiê, – äåï øûíûìäû àéòòûì. – ²àé Àëìàáåê? – Èòòåði áàð øå. Àïàì åðíií ñûëï åòêiçäi. – Îíû» áàëàñû ¼ëiï ºàëìàï ïà åäi. – ´ëìåé-ຠòiði. Áiðãå êåëäiê äåï ò½ðìûí ¹îé. Àïàì ñàíäûºòû» ¾ñòiíå îòûðà êåòòi. – Îíû» æàë¹ûç ñàºàó áàëàñû àâàðèÿäàí êåòêåí. Îí æûë áîëäû, ìiíå. – Ñàºàó äåéìiñi»? Ìåí æ¾í ê¼ðïåíi» ñàëìà¹ûí åëåìåé ê¼òåðiëiï àëäûì. – Ñàºàó áîëàòûí... Åðòå»iíäå ½ëû¹àí èòòåðäi» äàóûñû àñòûíäà ºàë¹àí àóûë Àëìàáåê ºàðòòû» ºàçàñûí åñòiäi.

ÒÀ³±Û ÝÒÞÄ-1 Îë æiãiòòi» æ¾çiíå ½çຠ¾»iëäi. Òåðåçåäåí ñû¹àëà¹àí ê¾ííi» ñûíûº ñ¸óëåñi ò¼ñåêòåãi åêåóäåí ºûñûë¹àíäàé èìåíå ñû¹àëàéäû. Åðæàí ê¼çií àøòû äà ¼çiíå òåñiëå ºàðàï æàòºàí ºûç¹à ê¾ëiìñiðåäi. – Ñà¹àò ºàíøà áîëäû? – °ëi åðòå. Æåòi æàðûì. Åðæàí ê¾ðñiíäi. – ¶éãå áiðåó êåëiï ºàëìàé ìà? – °ëi åðòå ¹îé. Åðæàí îðíûíàí ò½ðûï êèiíå áàñòàäû. Âàííà¹à ¼òiï êåòiï æóûíäû. Òàðàíäû. Æiãiòòi» ¸ðáið ºèìûëûí ê¼çi æ½ìóëû áîëñà äà áà¹äàðëàï æàòºàí îë îðíûíàí àìàëñûç ê¼òåðiëiï, êèiìäåðií içäåãåí. Êåøå ò¾ííi» ºîþ ºàðà ïåðäåñi á¾ðêåãåí á¼ëìåíi» iøií êiðøiêñiç Òà» àðàëàï ºàéðàí ºàëûï æ¾ðãåí ò¸ðiçäi. ´ç-¼çiíåí ½ÿëûï êåòòi. Áàðëû¹ûí æèíàï ê¼çäåí òàñà ºûë¹àíøà àñûººàí. Æà»à ¹àíà æàíûí ò¸òòi ê¾éãå á¼ëåãåí ñåçiìíi» ñ½ðûºñûçäû¹ûíà ñåíãiñi êåëìåãåíäåé. Ñîäàí ñî» àñ ¾éãå áàðûï, ¾ëêåí ຠø¸éíåêòi îòºà ºîéäû. Åðæàí ñûðò êèiìäåðií êèiï, ºîëûíà ïàïêàñûí ½ñòàï ¾ëãåðiïòi. – Øàé iøiï êåòïåéñi» áå? – Åøêiì êåëiï ºàëìàé ìà? – Êåëìåéòií øû¹àð... – Æàðàéäû. Êîôå áàð ìà? – Áàð. Åðæàí àñ ¾éäåí òàóûï àë¹àí ãàçåòòi àóäàðûñòûðûï êîôåíi ¾íñiç iøòi. – Åãåð áiðåó êåëiï ºàëñà, æàìàí åø í¸ðñå îéëàìàéòûí øû¹àð, – äåäi áiðàçäàí ñî». – ȸ. Îë ê¾ëäi. Åðæàí äà æûìèäû. – Ìåíi ºàíäàé ºîðºàº äåï îòûðñû» áà? – Æîº. – Ñåí ¾øií ºîðºàìûí ¹îé. – ȸ. Ñîäàí ñî» Åðæàí øû¹ûï êåòêåííåí êåéií äàñòàðõàí¹à àáàéñûçäà òàì¹àí êîôå äàºòàðûíà ¾íñiç ºàäàë¹àí îíû» æûëà¹ûñû êåëãåí. Áiðຠæûëà¹àí æîº.

ÒÀ³±Û ÝÒÞÄ-2 Îë æiãiòòi» æ¾çiíå ½çຠ¾»iëäi. Òåðåçåäåí ñû¹àëà¹àí ê¾ííi» ñûíûº ñ¸óëåñi ò¼ñåêòåãi åêåóäåí ºûñûë¹àíäàé èìåíå ñû¹àëàéäû. Åðæàí ê¼çií àøòû äà ¼çiíå òåñiëå ºàðàï æàòºàí ºûç¹à ê¾ëiìñiðåäi. – Ñà¹àò ºàíøà áîëäû? – °ëi åðòå. Æåòi æàðûì. Åðæàí ê¾ðñiíäi. – ¶éãå áiðåó êåëiï ºàëìàé ìà? – °ëi åðòå ¹îé. Åðæàí îðíûíàí ò½ðûï êèiíå áàñòàäû. Âàííà¹à ¼òiï êåòiï æóûíäû. Òàðàíäû. Æiãiòòi» ¸ðáið ºèìûëûí ê¼çi æ½ìóëû áîëñà äà áà¹äàðëàï æàòºàí îë îðíûíàí àìàëñûç ê¼òåðiëiï, êèiìäåðií içäåãåí. Êåøå ò¾ííi» ºîþ ºàðà ïåðäåñi á¾ðêåãåí á¼ëìåíi» iøií êiðøiêñiç Òà» àðàëàï ºàéðàí ºàëûï æ¾ðãåí ò¸ðiçäi. ´ç-¼çiíåí ½ÿëûï êåòòi. Áàðëû¹ûí æèíàï ê¼çäåí òàñà ºûë¹àíøà àñûººàí. Æà»à ¹àíà æàíûí ò¸òòi ê¾éãå á¼ëåãåí ñåçiìíi» ñ½ðûºñûçäû¹ûíà ñåíãiñi êåëìåãåíäåé. Ñîäàí ñî» àñ ¾éãå áàðûï, ¾ëêåí ຠø¸éíåêòi îòºà ºîéäû. Åðæàí ñûðò êèiìäåðií êèiï, ºîëûíà ïàïêàñûí ½ñòàï ¾ëãåðiïòi. – Øàé iøiï êåòïåéñi» áå? – Åøêiì êåëiï ºàëìàé ìà? – Êåëìåéòií øû¹àð... – Æàðàéäû. Êîôå áàð ìà? – Áàð. Åðæàí àñ ¾éäåí òàóûï àë¹àí ãàçåòòi àóäàðûñòûðûï êîôåíi ¾íñiç iøòi. – Åãåð áiðåó êåëiï ºàëñà, æàìàí åø í¸ðñå îéëàìàéòûí øû¹àð, – äåäi áiðàçäàí ñî». – ȸ. Îë ê¾ëäi. Åðæàí äà æûìèäû. – Ìåíi ºàíäàé ºîðºàº äåï îòûðñû» áà? – Æîº. – Ñåí ¾øií ºîðºàìûí ¹îé. – ȸ. Ñîäàí ñî», Åðæàí øû¹ûï êåòêåííåí êåéií îë äàñòàðõàí¹à àáàéñûçäà òàì¹àí êîôå äàºòàðûíà òåñiëiï, ½çຠîòûðäû.

ÒÎ˱À² Äåíåñiíäå áið ò¾éið òàìøû ê¾éiíäå ïàéäà áîëûï, ê¾í ñàéûí ñàëìຠºîñûï, ºûáûðëàï, á½ëºûíûï ¼çiíåí õàáàð áåðãåí á½ë òiðøiëiê èåñií àë¹àø ñåçãåí ê¾ííåí áàñòàï, îñû ñ¸òòi ìû» ñàí ì¸ðòå á¾ãå-øiãåñiíå äåéií åëåñòåòêåí øû¹àð. Àë ºàçið áið-ຠìåçåòòå íàéçà¹àé î¹ûíäàé ñàíàñûí òiëiï ò¾ñiï, æîí àðºàñûíà ì½çäàé òå𠺽é¹àí á½ë ñóûº îé¹à ì¾ëäå äàéûí åìåñií ò¾ñiíäi. Áiðຠóàºûò ñåí äàéûí åìåñ åêåíñi» äåï êiäiðiï, ûð¹à¹ûíàí æà»ûëìàéäû ¹îé, òîë¹àº òîºòàìàéäû. Áåáåó ºàºòûðûï, áiðäå ñûçäàï, áiðäå ê¾éäiðiï æàíûí àëºûìûíà ¸êåëiï ¸êåòiï áàðà æàòºàí äåðò ê¼çií ò½ìàíäàíäûðûï, åêi º½ëà¹ûí øû»ûëäàòûï, åñií êiðåñiëiøû¹àñûëû á½ëäûð ñà¹ûì¹à àéíàëäûðäû, ¼çiíi» áàð ¼íåðií ê¼ðñåòóãå ñåáåï òàáûë¹àíûíà ºóàí¹àíäàé ê¸ðiíå åíäi. Îë àéºàéëàï æiáåðìåñ ¾øií àñòû»¹û åðíií òiñòåãåí. Æûëûìøû áið í¸ðñåíi» æûëæûï áàñòàëûï, èåãiíåí ò¼ìåí ºàðàé º½éûë¹àíûí ñåçñå äå, î¹àí ì¸í áåðiï ïàéûìäàó¹à øàìàñû æîº åäi. Îðíûíàí ò½ðäû äà, ¾éiøiíå òûºûðûí áiëäiðìåóãå òûðûñûï åñiêêå áåòòåäi. “Áàñòûñû – ñûðòºà øû¹ó, áàñòûñû – ñûðòºà øû¹ó”. Iøòåé ä½¹àøà ê¾áiðëåãåí îñû ñ¼çäåðäi» º½äiðåòiíåí òiðåó, ê¼ìåê êåëåòiíäåé ºàéòàëàé áåðåäi. “²½äàé-àó, àóûç ¾é íåãå áiòåð åìåñ”. Áåëií òàñ ºûï òà»ûï, îñû óàºûòºà äåéií ñûð áiëäiðìåãåí å»áåãi çàÿ êåòïåñå æàðàð åäi. Îë iøêi à¹çàëàðûí ¾éiðiï, åò òóðà¹ûøòàí ¼òêiçiï æàòºàí àçàï ñàëìà¹ûíà øûäàé àëìàé òå»ñåëiï êåòòi äå àºûðûí û»ûðñûäû. “Æîº, ñûðòºà øû¹ó êåðåê. Ìiíå, åñiê... äàëà”. Îë áàºøà æàºòû áåòêå àëûï æ¾ðiï êåòòi. Àðà-ò½ðà àçàï ¸óåíiìåí “º½äàéûì-àó” äåéäi ºàéòàëàï. ʾç ûç¹àðû, ¼»ìåííåí ¼òåðäåé ñóûº àóà áîéûíà ºóàò áåðãåíäåé æ¾ðiñi æûëäàìäàé ò¾ñòi. Ìiíå, ºàçið. ʾáiðëåï, ¼çií¼çi àëäàóñûðàòûï àäûìäàé áåðäi äå, ìàíàäàí áåði æà»à¹û àçàïòû» òiðëiãiíå ìèû¹ûíàí ê¾ëiï, òàñàäàí áàºûëàï æàòºàí, ñàé-ñ¾éåãií ñûðºûðàòûï, áåëií óàòûï ê¾ëïàðøàñûí øû¹àð¹àí Òàæàëäû» àóûð ñûñûíà

øûäàé àëìàé åòáåòiíåí ò¾ñòi. Àéºàéëàï æiáåðäi. Ñîë æàí äàóûñòàí øîøû¹àíäàé áið ñ¸òêå ñàÿáûðñè ºàë¹àí ä¾ëåéäi» ñ¸ë æ½ìñàð¹àíûí ïàéäàëàí¹àí îë òî¹ûç àé ºîéíûíàí òàñòàìàé, åë ê¼çiíåí òàñàëàíà áåðå ºàéòàºàéòà îºûï, á½ë ê¾íäå æàòòàï àë¹àí ¸ëãi êiòàïòà¹û êå»åñòåð áîéûíøà äàéûíäàëà áàñòà¹àí. “Á¸ði ä½ðûñ. ²àçið áiòåäi. ²àçið”. Á½ë ñ¼çäåðäi êiìíi» àéòûï æàòºàíûí ½ººàí æîº. ´çi ìå, ¸ëäå ºàñûíäà áiðåó ñ¼éëåï ò½ð ìà? “´ëåòií øû¹àðìûí” äåäi ñîë äàóûñ ä¸ë º½ëà¹ûíû» ò¾áiíåí. “´ëåòií”. Îë ºûñòû¹ûï åðíií òiñòåãåí ºàëïû òà¹û àéºàéëàäû äà, òàëûºñûï áàðûï, ºûì-ºè¹àø º½áûæûºòàð ¸ëåìiíå ñi»iï æî¹àëûï áàðà æàòòû. Áiðຠáàð áîëìûñûí óìàæäàï ñû¹ûìäàï, êåñêiëåï, ¸éòåóið åñå»ãiðåìåñiíå ºîéäûðìàéòûí Òàæàë øå»ãåëi ñîë ñà¹ûì ¸ëåìãå äå æåòiï, òàëûºñû¹àí ñàíàñûí æàðº åòêiçiï êåòåäi. Îë ïàéäà áîë¹àí ñ¸òiíåí áàñòàï á½ë ä¾íèåãå ºàæåòñiçäiãií ò¾éñiíiï, áiðຠòàáè¹àòòû» ¸ëäåáið åñåðñîº ìàçà¹ûìåí ¼ç ûºòèÿðûíàí òûñ ê¾ííåí-ê¾íãå ¼ñiï, æåòiëiï îòûð¹àí iøiíäåãi áåéáàºòû» ê¼ðñåòiï æàòºàí ºàðñûëû¹ûí åíäi ñåçäi. Òiðøiëiêòi» ¼çiíå ºàðñû ò½ðûï, æàðûº ñ¸óëåãå ½ìòûëóäû» îðíûíà ºàð໹û æàòûð ò¾áiíå ñåðïiëåäi. °ëäå ¼ìið åñiãií àøàðäà¹û º½äiðåòòi òûëñûìíû» ì½íøà àðçàíäàï êåòêåíiíå íàçàëàíà ìà. °éòåóið àíàñûí ñóûº äàëà¹à àéäàï, æà»áûðäàí êåéiíãi ñóûº ºàðà æåðäå æàíòàëàñòûð¹àí àäàìäàð ¸ëåìiíå áàçûíàñûí îñûëàé æåòêiçáåê ñèÿºòû. ´ìiðäåí áàñ òàðòó àðºûëû. ²îðåêòåíäiðiï, àìàëñûç äåíåñiíåí îðûí áåðãåí àíà áîéûíäà¹û ¼çiíå äåãåí æèiðêåíiøòi, óûòòû ûç¹àðäû ñåçiíiï, ñîäàí í¸ð àëûï äàìû¹àí òèòòàé æ¾ðåãi, ºûçûë øàºà æ½äûðû¹û ò¾éiëiï áàð ê¾øiìåí ºàðñûëàñàäû. I»ã¸ëàï æàðàòºàí¹à æàëáàðûíàäû. Àºûðû ñ¸áè òiëåãi ºàáûë áîëäû... Òà»åðòå» îÿí¹àí ºî»ûðºàé ¾éäi» èåñi ºûçûí içäåï ñûðòºà øûººàíäà, îíû áàºøà ìåí àóëà àðàëû¹ûíäà æàòºàí æåðiíåí òàóûï àëäû. Àñòû»¹û åðíií ºûðøûï òàñòàïòû. Åíäiãi ñåðåéiï ºàòûï ºàë¹àí îíû» æ¾çiíäå æàéáàðàºàò æàí òûíûøòû¹û áàð åäi.

μßÒ Îë äàñòàðõàí ¾ñòií òà¹û áið øîëûï ¼òòi. Åêi òàáàº, åêi ºàñûº, íàí, ò½ç, á½ðûø. Øàé ºîÿ ñàëó êåðåê! Ñà¹àò æåòi áîëûï ºàëûïòû. Ñåðiê áîëñà ¸ëi æîº. Îë ò¼ðãi ¾éäåãi äèâàí¹à áàðûï îòûðûï, ê¼çií æ½ìäû. ²àáûð¹àíû» àð æà¹ûíàí ñàðûëäà¹àí ñó, ûäûñ-àÿº ñûëäûðû åñòiëäi. Á¼ëìå iøi àëàê¼ëå»êå. Òûíûø. Åíäi äèâàí¹à ºèñàéûï ò¼áåãå ºàðàäû. Ñåðiê æîº. ¶éãå ºàéòà áåðó êåðåê øû¹àð. ̾ìêií ì¾ëäå êåëìåñ. ̾ìêií êåëåäi. ʼðøi ¾éäåãi îðûñ ¸éåëäi» äàóûñû ñ໺ûëäàï êåíåò ºàòòû øûºòû. Æûëàï æ¾ð. ʾìiëæiãåí åðêåê äàóûñû àäàì àéûð¹ûñûç, á¸ñå». μðñûñºàí ò¾ði. Îëàð æàºòàí ò¾íäå øû¹àòûí ì¾ëäå áàñºà äûáûñòàð åñiíå ò¾ñiï æûìèäû. Ñåðiê æ½ìûñòàí ê¼»iëäi êåëäi. – Òàìຠiñòåï ºîéäû» áà? Æàðàéñû»! Àñ ¾éãå áàðûï ºàçàíäû àøûï ê¼ðäi äå áàñûí øàéºàäû. – Æàðàéñû»! – ʼ»iëäiñi» ¹îé, òåãi. ²àéäàí êåëäi»? – ƽìûñòàí. – ¶ø ñà¹àò á½ðûí ¾éiíå êåòòi äåï åäi ¹îé. – Áàñºà øàðóàëàðûì áîëäû. – Íå øàðóà? – Æåêå áàñûìíû» øàðóàëàðû. – Àéòà àëìàéòûí ºàíäàé øàðóà îë. Êiñi ¼ëòiðìåãåí øû¹àðñû». Ñåðiê ¾íñiç àñ ¾éãå ¼òiï êåòòi. Òàìຠ¾íñiç iøiëãåí. – Ðåíæiìå. Åñåï áåðóäi æàíûì ñ¾éìåéäi. Ñîíäàé î»áà¹àí æàìàí àäàììûí. Ðåíæiìå. Îë æûìèäû. – Æàðàéäû. Ðåíæiãåí æîºïûí. Ò¼ñåêòå æàòûï ºàáûð¹àíû» àð æà¹ûíà º½ëà¹ûí ò¾ðäi. Åíäi áàëàëàðû æûëàï æàòûð. Åðêåêòi» çåêiðãåí äàóñû, òåëåâèçîð. Á¼ëìåíi» iøií øîëûï ¼òòi. ²àð໹ûëûºòàí ¼çãå åø í¸ðñå ê¼ðiíáåéäi. – Ñåðiê.

– Ñåðiê äåéìií. – Íå áîëäû? – Ìåí ¾éãå êåòòiì. Îë áið ñ¸òêå ºèìûëñûç ºàëäû. – Íå áîëäû? – Åø í¸ðñå áîë¹àí æîº. Ìåí ¾éãå êåòòiì. – ²îíà ñàëñà»øû. – Æîº. Ñ¸ë ¾íñiçäiêòåí êåéií. – ´çi» áië, – äåäi àºûðûí. Äàëà æàçäû» êåøiíäåé æûï-æûëû åêåí. Àóàäàí ê¾çãå ¹àíà ò¸í ºûøºûë, ûñòûº èiñ ñåçiëåäi. Ò¾íãi ºàëà ¸ëi îÿó. Ñåðiêòi» ¼çiíå æàëòàºòàï êåëå æàòºàíûí áàéºàñà äà ñûð áiëäiðãåí æîº. Àÿëäàìàäà àäàì àç åêåí. – °ëi åðòå ¹îé äåéìií, – äåäi Ñåðiê. Ñîäàí ñî» òàìà¹ûí êåíåäi. – Áàðà áåð. ´çiì-ຠºàéòàìûí. – Øû¹àðûï ñàëàéûí äà. – Æîº. Ðàºìåò. Áàðà áåð. – ´çi» áië. Êåòiï áàðà æàòºàí Ñåðiêòi» àðòûíàí ºàðàï ò½ðûï “´çi» áië” äåãåíäi ºàéäàí øû¹àðûï àë¹àí äåï îéëàäû. ²àð໹ûëûººà ñi»iï ºàçið æî¹àëàäû. Ñîäàí êåéií òàìà¹ûíà ¼êiíiø òû¹ûë¹àí. Îíû òîºòàòûï êåði ºàéûðó¹à º½ëºûíû» æîºòû¹û ¾øií, àðàëàðûíäà¹û øûðàºòû» òûì ¸ëñiç æàí¹àíäû¹û ¾øií. ´êiíiø òå åìåñ, ½ÿò áîëàòûí îë.

ÑÓÛ² ²àð æàóûï ò½ð. Àäàìäàð äà, ìàøèíàëàð äà ìå»iðåó ê¾éãå åíiï æûëäàì ºîç¹àëàäû. Ìåí äå ºîëûìäû ºàëòàìà ñàëûï à¹ûñºà iëåñòiì. Êåíåò ê¼øå ºèûëûñûíäà àðûáåði ¼òêåí æ¾ðãiíøiëåðãå æàëòàºòàï ò½ð¹àí êåìïiðãå ê¼çiì ò¾ñòi. Æàíàðû ¸äåòòåí òûñ ¾ëêåí. ²àé¹ûëû. °æiì º½ðñà¹àí æ¾çiíäå àÿíûøòû ä¸ðìåíñiçäiê áàð. Øåøåñiíåí àäàñûï ºàë¹àí ñ¸áèøå ¸ðêiìíi» áåòiíå áið æàëòàºòàéäû. Á¼ãåëiï òèûí-òåáåí òàñòàéûí äåï îºòàëäûì äà, ¼òiï êåòòiì. ²àéòà á½ðûëûï æàòó¹à çàóºûì ñîºïàäû. Òåçiðåê ¾éãå æåòêiì êåëãåí. Ñóûº ûç¹àð ñ¾éåêòåí ¼òiï ò½ð¹àí ¼éòêåíi. ¶ëêåí øûíû ä¾êåííi» ºàñûíàí ¼òiï áàðà æàòûï ñîíøàëûºòû òàíûñ àäàìíû» ñ½ëáàñûí áàéºàï ºàëäûì. ȸ. Ñîë! Æàë¹ûç åìåñ. ²àñûíäà¹û áîéæåòêåí åêåói ºîë ½ñòàñûï ¸äåìi ä¾êåíãå ñ¾éñiíå ê¼ç òàñòàï êåëåäi. Êåóäåìäå á½ðº åòiï æàðûë¹àí æàëûí àëºûìûìà òiðåëäi. Æàñºà øûëàí¹àí æàíàðûìäû àëàºàíûììåí ñ¾ðòòiì. Ñàóñàºòàðûìäû àÿç ºàðûäû. Ñîäàí ñî» áåòiìíi» ¼ðòåíiï áàðà æàòºàíûí ñåçäiì. ̽ðíûì... ²îëûìäû ºàéòà ºàëòàìà ñàëäûì. μçàï áàðà æàòºàí åêåóäi» ñî»ûíàí òà¹û áið ºàðàï, æ¾ðiñiìäi æåäåëäåòòiì. Ê¾í ¼òå ñóûº åäi, ñåáåái...

Ì°³ÃIËIÊ Æûï-æûëû ëåï àóàäà ºàëºûï ò½ðûï àë¹àí. Æàí ä¾íèå»äi áåéæàéëàíäûðûï, ñàìàðºàó ìàìûðàæàéëûº ¸êåëåòií êåç. ´çiìåí-¼çi á½éû¹ûï, åñòiëìåéòií áàÿó ¸óåíãå åëòiãåí òàáè¹àòòû» òûëñûì ì½»ûíà êåçäåéñîº êèëiêêåí åêåóìiç æ¾ðiñiìiçäi åðiêñiç áàÿóëàòòûº. – Ò½ðà ò½ðøû, ìåí ºàçið. Îë èû¹ûíäà¹û ôîòîàïïàðàòûí àëûï øåòêå ºàðàé û¹ûñà æ¼íåëäi. Àëûï äåíåñi øèðàº, ºèìûëû ä¸ë. Û»¹àéëû á½ðûøòû ä¼ï òàóûï, ì½»ëû ê¾çäi» ñ½ëóëû¹ûí ½ðëàï æàòûð. – Ñåíi äå ò¾ñiðåéií áå? Ìåí áàëà» ºàéû»íû» ºàñûíà áàðûï ò½ðäûì. – ²îëû»à æàïûðàºòàðäû æèíàï àë. Ľðûñ. Áîëäû. Àïïàðàòû ñûðò åòå ºàëäû. – Åíäi îòûð. ²àéû»¹à ñ¾éåíiï æåðãå îòûðäûì äà, æûìèäûì. – Ľðûñ. Æàðàéñû». ²àéòàäàí æîë¹à ò¾ñòiê. – Íåãå ¾íäåìåéñi»? Èû¹ûìäû ê¼òåðäiì. – Áåêåð áîëäû äåï êåëåñi» áå? – Æîº. – Åíäi íå? Òà¹û èû¹ûìäû ê¼òåðäiì. – Áiëìåéìií. ̾ìêií ê¾çäi» ¸ñåði øû¹àð. Ò¼ìåí ºàðàï æûìèûï ê¼çiëäiðiãií ò¾çåäi. Ìåí êåíåò îë òóðàëû åøí¸ðñå áiëìåéòiíiìäi ò¾éñiíäiì. Æîº, îë ¼çi æàéëû, áàëà êåçi, æàñ êåçi òóðàëû ê¼ï àéòàäû. Áiðຠá¸ði ìà¹àí äåéií òîºñàí òî¹ûç ðåò ¸»ãiìåëåíãåí, òàëàé àäàìäû áiðäå îéëàíäûðûï, áiðäå ê¾ëäiðãåí, æàòòàíäû, àëäûí àëà æîñïàðëàíûï òiãiñi æàòºûçûë¹àí ñûëäûð ä¾íèå. Îë øûíäû¹ûíäà ºàíäàé? Áåò-àóûçûí áàñºàí ºàó¹àäàé ñàºàëûíû» àð æà¹ûíäà íå æàòûð? – Åíäi îí ìèíóòòàí êåéií ºàëà¹à æåòåìiç. Øàðøà¹àí æîºñû» áà? – Æîº.

– Áið í¸ðñå àéòñà»øû. Ñåí ¾íäåìåãåí ñàéûí ¼çiìäi áiðò¾ðëi ºûëìûñêåð ñåçiíåìií. – Íåãå? – Êiøêåíòàé ºûçäû îðìàí¹à àëäàï àïàðûï æåï ºîé¹àí ºàñºûð ñèÿºòûìûí. Æûìèäûì. Åðòå» ºàéòà æ½ìûñ. Ìûíà ñóñûëäà¹àí ñàðû æàïûðàºòàð äà, òàóäû» àóàäà ºàëºûï ò½ðûï àë¹àí æûëû ëåái äå àðòòà ºàëàäû. Ñîäàí ñî» òåê àíäà-ñàíäà ¹àíà åñiìå ò¾ñåòií áîëàäû, ñîäàí ñî» ì¾ëäå ½ìûòûëàäû. Àäàìíû» æàäû ºûñºà. Àë ¼ìið ½çûí. Ê¾ç ¹àíà 츻ãiëiê.

ʶÇÃI ÁËÞÇ Æàïûðຠêåøiï êåëåìií. Áàòûñºà ñi»iï áàðà æàòºàí ê¾ííi» ñû ñ¸óëåñi áåòiìäi ºûòûºòàñà, ïàíàñûç ºàë¹àí ñàÿáàºòû» äåìi êåóäåìäåãi æàáûº æàðàëàðäû òûðíàï, òûíûñûìäû òàðûëòàäû. ƾðiñiìäi òåçäåòòiì. Ñîäàí ñî» òà¹û æûëäàìûðàº, ñîäàí ñî», òà¹û. Ìiíå, æ¾ãiðiï êåëåìií. ²àøûï êåòòiì. ²àøà àëäûì áà? Åíòiãiìäi áàñûï òîºòà¹àííàí êåéií àðòûìà á½ðûëûï ºàðàäûì. Åø í¸ðñå æîº. ²àð໹ûëàíûï êåëå æàòºàí æîëäû» àÿ¹ûíà àºûð¹û ðåò ¾»iëiï, øûíûìåí åø í¸ðñå æîº åêåíiíå ê¼çiì æåòêåííåí êåéií áàðûï, ¾éãå áåòòåäiì. Áàñûíäà îíû» íå åêåíií ò¾ñiíáåéòiíìií. Êåíåò ïàéäà áîëàäû äà, ¼íå áîéûìäû ñóûº òîëºûí áîëûï àðàëàï, æ¾ðåãiìäi øàíøûòàäû. Àë¹àøºû êåçäåði áið-åêi ìèíóòºà ¹àíà ñîçûëàòûí. Ñîäàí ñî» ½çàðà áàñòàäû. Îíû» “ºîðºûíûø” åêåíií ñîíäà ½ººàíìûí. Ñåáåïñiç êåëiï, ñåáåïñiç êåòåòií åññiç ºîðºûíûø. Êåéäå àäàìäàðäû» êåéïiíå åíiï êåëåäi. Êåéäå çàòºà, äàóûñºà, ¼ñiìäiêêå àéíàëàäû. ²ûð ñî»ûìà ò¾ñiï àëäû, ºàëàð åìåñ. ¶éãå êåëiï åñiê àøïàñ á½ðûí òû» òû»äàäûì. Ìûñûºòû» ìèÿóëà¹àí ¾íi æåòåäi. °ëi æûëàï æ¾ð. Iøêå êiðãåíiìäå åëåãiçãåí æàíàð æàëò åòå ò¾ñòi äå, æîº áîëäû. Ñàðû ìûñûº êåðåóåòòi» àñòûíà çûï áåðãåí. “Àäàì áîëìàéòûí ìûñûº” äåï ê¾áiðëåäiì. Îíû» åêi àé á½ðûí¹û êåéïií åëåñòåòêåíìií. ʼçiíåí á¾êië ¸ëåìãå äåãåí æèiðêåíiø, õàíçàäà¹à ò¸í ò¸êàïïàðëûº åñiï ò½ðàòûí. Ì໹àç áàñûï àëäûíàí øûººàíäà òàëàé àäàì æîë áåðóãå ½ìñûíûï ºàëûï ¸ðå» òîºòàóøû åäi. ²àçiðãi áåéøàðà êåéïií ê¼ðiï àøóëàíàòûíûì äà ñîäàí. Òà¹äûðûíû» ì½íäàé áà¹ûò àë¹àíûíà ìåíi êií¸ëàéòûí ñèÿºòû. ¶éãå êåëñåì, æûëàóûí äî¹àðûï, òûì-òûðûñ áîëûï ºàëàäû. – Ìûøûì, ìûøûì, – äåï øàºûðäûì. ¶íäåìåéäi. – Ìûøûì, ìûøûì, òàìຠiø. – Ìûøûì äåéìií!

¶íñiçäiê. Àºûðû: – ´ëãåííi» àðòûíàí ¼ëìåê æîº, – äåï àéºàéëàäûì, – òiði òiðøiëiãií iñòåói êåðåê. °ñåð åòïåéäi. – ´çi» áið ºàñàðûñºàí î»áà¹àí ìûñûº åêåíñi». ̽íäàéû»äû áiëãåíäå... Ѽçiì òàóñûëûï ºàëäû. ̽íäàéûí áiëãåíäå íå iñòåð åäiì? Òî»àçûòºûøòàí êåøåãi òàìàºòû àëûï îòºà ºîéäûì äà, øåøiíóãå êåòòiì. Æåë ºàººàí ºîëäàðûì ºàïºàðà. Á¼ëìåíi» îðòàñûíäà¹û ¾ëêåí àéíà¹à æàºûíäà¹àí ñàéûí êåóäåìäåãi òîïàñ ¾ðåé ºàéòà êåóëåäi. Øàøû ¼ñêåí, æà¹û ñîë¹àí áiðåó. Øàìäû æàºòûì. Åêi ê¼çäi» àéíàëàñû äà ê¼êïå»áåê. Øàðøà¹àí ¸éåë, åø ºûçû¹û ºàëìà¹àí ¸éåë. Øûíûìåí, á½ë ìåí áå? Åñêi ê¼ê õàëàòûìà îðàíûï ºàéòàäàí àñ ¾éãå êåëäiì. Òàìຠiøóãå çàóºûì æîº. Áiðຠìûñûº åìåñïií ¹îé. Ìûñûººà î»àé. Êàðòîøêàñû ìåí êàïóñòàñû åçiëiï áûºè-øûºèû øûººàí ñîðïàíû àëäûìà àëûï, íàíìåí æåóãå êiðiñêåíìií. Êåíåò, åñiêòi» ºî»ûðàóû ºûñºà ¹àíà çû» åòå ò¾ñòi. Îðíûìíàí ê¼òåðiëiï æàòûï, “ѽëóøàø” äåï îéëàäûì. – Êåë. – Òàìຠiøiï îòûðñû» áà? – ȸ. Åêåóìiçäi» åñiãiìiç ºàðàìà-ºàðñû. Æèi êåëåäi. – Áà¹àíàäàí áåði ºîéûí ä¸ïòåðiìäi àºòàðûï àëûñæàºûí òàíûñòàðûìäû içäåäiì, – äåäi îë îòûðûï æàòûï. – ȸ? – Á¸ði ¼çäåðiìåí-¼çäåði. Àìàíäûºòàí êåéií àéòàòûí ò¾ê ºàëìà¹àíûí ¾¹àñû». Ìåí æàðûëûï ä¼ðåêiëåíiï êåòêåí ºîëäàðûìà ºàðàäûì. – Áîëàäû. – Ñåíi» äå ò¾ði» ìûíàó... – Ìà¹àí ðåíæèòií æ¼íi» æîº.

Áåòiìå ºàðàï æûìèäû. Êåíåò, îíû» æàë¹ûçäû¹û ¾øií ¼çiìäi êií¸ëi ñåçiíiï êåòòiì. Êåøiðiì ñ½ðà¹ûì êåëãåí. Áiðຠ¾íäåìåé ºàëäûì. – Êåøå Áåêçàòïåí ñ¼éëåñòiì. – ȸ? – Êåçäåñóãå øàºûðäû. Àëäûìäà¹û ºîþ áîòºà¹à ºàðàï æ¾ðåãiì àéíûäû. Ò¾ði äå, ä¸ìi äå æàìàí. Ñîäàí ñî» øàé ºîþ êåðåê øû¹àð äåï îéëàäûì. Åø í¸ðñåãå çàóºûì æîº. Îðíûìíàí ò½ð¹ûì êåëìåéäi. ѽëóøàøòû» áåòiíå ¸ði ºàðàé íå áîëäû äåãåí ïiøiíìåí ºàðàäûì. – °äåìi ºà¹àç¹à îðàë¹àí ðàóøàí ¸êåëiïòi. Æàë¹ûç òàë ðàóøàí. – ȸ? Îë èû¹ûí ê¼òåðäi. ´çií û»¹àéñûç ñåçiíiï îòûð¹àí ñèÿºòû. °ëäåíå äåï áàðëû¹ûí ¼ç îðíûíà ºîé¹ûì êåëäi. Áiðຠíå äåï? Áàñûì àóûðà áàñòà¹àí. – ȸ? – Ѽçiìiç ºèþëàñïàé ºîéäû. Ìåí ºàñûìäû êåðäiì äå, ºîëûìà ºàðàäûì. Òûðíàºòàðûì ¼ñiï, àðàñûíà êið òîëûïòû. ƽìûñòà ºàëàé îòûð¹àíìûí? Êåíåò, ñ½ìäûº øàðøà¹àíûìäû ò¾éñiíäiì. – Àñåêå»íi» ìûñû¹û òàìຠiøòi ìå? Àñåêå»íi» ìûñû¹û? ȸ, îíû ê¼ðøiëåðäi» áàðëû¹û Àñåêå»íi» ìûñû¹û äåéäi.. – Iøêåí æîº. – Á½ðûí æàíóàðëàð ºàé¹ûðàäû äåãåíãå ñåíáåóøi åäiì. ²ûçûº. – Áiëìåéìií. Ñîíûìåí, ¸ëãi Áåêçàò íå äåéäi? – Åø í¸ðñå. ¶éãå êiðãåííåí êåéií ¸äåìi ºà¹àç àðàñûíàí ã¾ëiìäi òàáà àëìàé ºîéäûì. Ò¾ñiï ºàëûïòû. – À-à... Êåóäåìäåãi øûäàìñûçäûº ¼ðøè æ¼íåëäi. Òåçiðåê êåòóií òiëåé áàñòàäûì. – ѽëóøàø, ìåíi» ½éºûì êåëäi.

ʼçäåðiíå ê¼ëå»êå ¾éiðiëå ºàë¹àí. Ñîäàí êåéií îðíûíàí ê¼òåðiëäi. – Æàðàéäû. Ò½ðàéûí. Êåø áîëûï êåòòi. – Îòûðìàäû» áà? ʼ»iëiíå êåëiï ºàë¹àíûí ñåçiï, åðíiìäi òiñòåé ºîéäûì. – Æîº. Êåòòiì. Ѽéòòi äå, êåòiï ºàëäû. Ìåí êåøiðiì ñ½ðàìà¹àíûìà ¼êiíäiì. Ñîäàí ñî» ìûñûºòû ºàñûìà àëûï æàòºûì êåëãåí. ²îëûìäû ê¼ðñåòiï æûëà¹ûì êåëãåí. Îë ò¼ñåêòi» àñòûíàí øûºïàé ºîéäû...

²ÀÒIÃÅÇÄIÊ Ñåíái. Ò¼ñåêòå æàòûï á¾ãií íå iñòåéòiíiìäi îéëàäûì. Ò½ðàìûí, øàé, òåëåâèçîð, òà¹û øàé, òà¹û òåëåâèçîð, øàé, òåëåâèçîð... Êåëiíøåãiì áàçàð¹à êåòêåí. Äàëàäà ê¼êòåì. Òîð¹àéëàð æàí½øûðà øûðûëäàñûï, àøûº àñïàí, æûëû ê¾íãå ºóàíóäà. ʼøåãå øû¹ûï ñåðóåíäåóãå äå áîëàäû. Áiðຠä¸ë ºàçið åø í¸ðñåãå çàóºûì æîº. ʼçiìäi æ½ìûï ºàë¹ó¹à ¸ðåêåò æàñàäûì. Ìàøèíàëàðäû» ñàïûðûëûñºàí ¾íi ìåí òåðåçå ìà»ûíäà¹û º½ñòàð òiðøiëiãi ¸äåòòåí òûñ æàðºûí. ʼêòåì. Êåíåò Ѹóëå ò¾ñòi åñiìå. °ðèíå, Ѹóëå. ͽð¹à òîë¹àí æàíàðû, ê¾ëêiãå òîëû ñ¼çäåði îñûíäàé ìà¹ûíàñûç ñåíáiëåðãå ìà¹ûíà áåðó ¾øií æàðàòûë¹àí. Îðíûìíàí ò½ðûï òåëåôîí í¼ìiðií òåðå áàñòàäûì. – Àëëî? Êiøêåíòàé áàëàíû» äàóûñû. – Ѹóëåíi áîëà ìà? – Ѹóëå æîº. – ²àøàí êåëåäi? Îë ¾íñiç ºàëäû. – Àëëî? – Ѹóëå ¼ëiï ºàëäû. – ²àëàé? ²àøàí? – Á¸ði îíû ê¼ìóãå êåòòi. ¶éäå åøêiì æîº. Áàëàíû» äàóûñû ñîíøàëûºòû æàéáàðàºàò. Òåëåôîí ò½òºàñûí îðíûíà ºîéûï êèiíóãå êiðiñòiì. Êåøå ¹àíà êåçäåñòiê. Ñàï-ñàó áîëàòûí. °ëäå ìàøèíà áàñûï êåòòi ìå åêåí? Êåíåò îíûìåí êåøå åìåñ àð¹û ê¾íi êåçäåñêåíiì ò¾ñòi åñiìå. Á¸ðiáið ñàï-ñàó áîëàòûí. ʼøåãå øûºòûì. Æûï-æûëû. μçຠºûñòàí ñî» ê¾ííi» æûëóû ñèºûð, åðòåãi ñèÿºòû. ʼêïå»áåê àñïàí åíòåëåé ò¼íåäi, ä¾íèå æàï-æàðûº. Êåóäåìå êåïòåëãåí êåñåê ¾ðåé òàðºàé áàñòàäû. ̽íäàé ê¾íi ¸ëäåêiìíi», ¸ñiðåñå Ѹóëåíi» ¼ëói ì¾ìêií åìåñ. Êiñiñi ºàéòûñ áîë¹àí ¾éãå êiøêåíòàé áàëàíû òàñòàï, ¾ëêåíäåð î çàìàíäà á½ çàìàí àäàì ê¼ìóãå êåòå ìå? Áàñûìäû øàéºàï æûìèäûì.

Á¸ðií Ѹóëåíi» ¼çi iñòåï îòûð. Îäàí øû¹àäû. ¶íåìi ê¾ëêi øàøûï ò½ðàòûí æàíàðûí åëåñòåòòiì. Íå äåãåí ºûç. Åñiê ºî»ûðàóûí áàñòûì. – Êiì? – Ìåí æà»à çâîíäà¹àí à¹àìûí. Àøòû. Áåñ-àëòû æàñàð òîï-òîìïຠáàëà. Àð æà¹ûíàí åðåñåêòåó ºûç ê¼ðiíäi. – Ѹóëå ºàéäà? – ´ëiï ºàëäû. Òàº-òຠåòåäi. – ²àøàí? – Êåøå. – ²àëàé ¼ëiï ºàëäû? – ʼï ä¸ði iøiï, iøi àóûðûï. Àë Ñiçãå ìûíà õàòòû òàñòàäû. Ìà¹àí åøêiìãå àéòïàé, ñiçãå, ¼ç ºîëûíà áåð äåäi. °éòïåñå ìåíi» ò¾ñiìå êiðåìií äåäi. Åðåñåê ºûçäû» åêi ê¼çi ºûï-ºûçûë. ¶ðåéãå òîëà. Òåçiðåê õàòòû áåðiï º½òûë¹ûñû êåëiï ò½ð. Ò½»¹èûºòàí ê¾ëêi áàñ ê¼òåðiï, òàìà¹ûìäû ºûòûºòàäû. ²àáà¹ûìäû øûòûï, ò¼ðò á¾êòåëãåí ºà¹àçäû àøûï îºûäûì: Ѹëåì… Ñîë ê¾íi ñåí òûì æàéáàðàºàò áîëäû». ƾçi»å ê¼çiì ò¾ñêåí ñàéûí æ¾ðåãiìäi ó øàðïûäû. Ñîäàí êåéií ºîøòàñàòûí óàºûò æåòòi. “Ñàó áîë” äåäiì ìåí. Ñåí áàñû»äû èçåäi». Íåãå îñûíøàìà æå»ië ºîøòàñòûº? Íåãå ê¼çäåðiìiç ò¾éiñiï áið ñ¸òêå êiäiðìåäi? Áiðäå “Ìà¹àí ê¾ç ½íàéäû” äåãåíñi». Ìåí ñåíãåí æîºïûí. ʾçäi» àäàìäàðû ñåí ñèÿºòû åìåñ. Áàñºà. Ñåí òûì øîëຠáîëàòûíñû». Òûì æå»iëòåê. Ñåíi» ºàñû»äà ¼çiìäi àóûð ñåçiíåòiíìií. ´ìið – ìåí ¾øií ¾ðåé, º½ïèÿ. Ìàõàááàòòû» äà áàºûòòàí ã¼ði ºîðºûíûøû, àäàëäû¹ûíàí ã¼ði àðàìäû¹û áàñûì. Ñåíi» ìàõàááàòû»íû»... ²àçið ºàéäàñû»? ̾ìêií ìåíi» ºàñûìäà øû¹àðñû». Òà»äàí¹àí êåéiïïåí, ºàáà¹û»íû» àñòûìåí ºàðàï îòûð¹àí áîëàðñû» ä¸ë ºàçið. Îíäà íåãå ¼çiìäi ì½íøà æàë¹ûç ñåçiíåìií á½ë ¸ëåìäå? Ìåíi îéëàéòûíû»à ñåíiìäiìií. °ðèíå, îéëàéñû». Á¸ðií ºàéòàðó, ºàéòàäàí áàñòàó ì¾ìêií áîëñà íå iñòåð

åäi». Òà¹û äà ºàóûðñûí êåéïi»å åíiï æûëàòàð ìà åäi», ¸ëäå ìåíi» îéñûç áàºûòûì ¾øií ì½»äû ºàáûëäàð ìà åäi». Ìàõàááàò ìåíi ºàòiãåç åòiïòi. Ñåíi» ¼êiíåòiíi»äi åëåñòåòiï ê¾ëiìñiðåéìií. Åøºàøàí åøêiì ê¼ðìåãåí ê¼ç æàñû» æàíàðû»äû òàëàé øûëàéòûí øû¹àð åíäi. Áiðຠá½ë ä¾íèåäåí ¼òêåí àäàì îðàëìàéäû. Ìåí îðàëìàéìûí... ...Ñûðòºà øûºòûì. ʾí äå, àñïàí äà ¼ç îðíûíäà. ʼêòåì äå. ´ç îðíûíäà. Òåê Ѹóëå æîº.

Ò¶ÉÑIÊ Àùû ºî»ûðàó ºûñºà çû» åòå ºàëäû. Æå»ië áàñûï êåëiï êiëòêå ºîëûí ñîç¹àí îë ñ¸ë êiäiðiï, “Êiì á½ë?” äåï ñ½ðàäû äà æàóàï ê¾òïåñòåí åñiêòi àøà ñàëäû. Îí àëòû-îí æåòi øàìàñûíäà¹û ½çûí áîéëû ñàðû áîçáàëà. – Ѹëåìåòñiç áå, – äåéäi. – Ѹëåì. Êåë, êið. Ò¾ïêi á¼ëìåãå ¼òêåí êåëiíøåê îðàìàë, ºàéøû, òàðຠàëûï êåëäi. – Ìûíäà îòûð. ²àëàé êåñåìiç? – ²ûñºà. Àðò æà¹ûíàí êåëiï àéíà¹à îéëàíà ºàäàë¹àí îë åðíií òiñòåäi. – Æåéäå»äi øåø. Îðíûíàí ò½ðûï ê¼íáiñ êåéiïïåí øåøiíå áàñòà¹àí áîçáàëà¹à ºàðàï, “åãåð ìåí åðêåê îë êiøêåíòàé ºûç áîëñà, øåøiíáåñ åäi” äåï îéëàäû. “²ûç áàëà îí æàñòàí êåéií ¸éåë, àë á½ëàð æèûðìà¹à êåëñå äå ñ¸áè”. Ìîéíûí îðàìàëìåí æàóûï, ñèðåê ºî»ûð øàøûí êåñóãå êiðiñòi. Åäåíäåãi áåéì¸ëiì í¾êòåãå ºàäàë¹àí áàëà ¾íñiç. – Ìàìà» ºàëàé? – Æàºñû. – ƽìûñòà ìà? – ȸ. Òà¹û ¾íñiç ºàëäû. Òåê ºàëºè¹àí º½ëàºòàðû ¹àíà ºûï-ºûçûë. – Áîëäû ¹îé äåéìií. ²àëàé? – Æàºñû. Ðàºìåò. – Áið æåði ä½ðûñ áîëìàñà ºàçið àéò. Êåéií êåø áîëàäû. – Æîº. Á¸ði ä½ðûñ. Ìîéíûíà æàáûñºàí ìàéäà øàøòàðäû ºà¹ûï, âàííà æàºòû í½ñºàäû. Îë æûëû ñóäû ºîñûï áàñûí æóà áàñòà¹àí. – Æàºñûëàï øàé. °ñiðåñå ìîéíû»äû. Ñûðòûíàí áàëàíû» åáäåéñiç ºèìûëäàðûí áà¹ûï àç

ò½ðäû äà, øûäàé àëìàé æàíûíà áàðûï ìîéíûíà ñó º½ÿ áàñòàäû. “Àðºà» äà øàø”. Àðûº, ºóøè¹àí èûºòàðûíà æàáûñºàí øàøòàðäû êåòiðäi. – Áîëäû. ²îëûíà ñ¾ëãi ½ñòàòºàí îë ä¸ëiçãå ¼òiï, ºàéøûòàðà¹ûí òàçàëàäû. Àéíà àëäûíäà ºàë¹àí îðûíäûºòû ºàéòà àñ ¾éãå àïàðûï ºîéäû. – Êèiíiï òå ¾ëãåðäi» áå? – ȸ, ìåí ºàéòàéûí, – äåäi îë. Òiê ºàðàìàé ê¼çäåðií àëà ºàøàäû. – Øàøûíäû òàðàìàéñû» áà? – Æîº, êåïñií. °éåë æûìèäû. – Ìåéëi îíäà. ´çi» áië. – Ñàó áîëû»ûç. – Ñàó áîë. Ìàìà»à ñ¸ëåì àéò. Îé, òîºòà, êîíôåò áåðåéií. – Æîº, ðàºìåò. Ìåíäå áàð. Áàëà íåãå åêåíi ò¾ñiíiêñiç ºàëòàñûíàí êîíôåò øû¹àðûï ê¼ðñåòòi. Ñîäàí ñî» æåðäå øàøûëûï ºàë¹àí øàøòàð¹à ê¼çi ò¾ñiï ºûçàðûï êåòòi. – Åø í¸ðñå åòïåéäi. ²àçið ¼çiì æèíàï àëàìûí. Ñàó áîë. °éåë òà¹û æûìèäû. – Ñàó áîëû»ûç. Òåêïåøåêòåðìåí òåç ñåêiðiï ò¾ñiï áàðà æàòûï áîçáàëà æ¾ðåãií àëàá½ðòºàí ò¾éñiêêå ûçàëàíäû. Äàëà¹à øûººàí ñî» áàð ê¾øií ñàëûï æ¾ãiðå æ¼íåëãåí.

ÊÅÌÏIÐ – Àëäûìåí êiøi ºûçûì êåòòi. Îí ¾ø æûë á½ðûí. Àë áûëòûð ¾ëêåí ºûçûìäû æåðëåäiì. Åêi-ຠáàëà ê¼òåðãåíìií. Åêåói äå æîº åíäi. ´çiì ¹àíà ºàëäûì. – Íåìåðåëåði»iç áàð ìà? – Êiøi ºûçûìäà áàëà áîëìàäû. Àë Ëèïàíû» ½ëû, îäàí áið ºûç, áið ½ë ø¼áåðåëåðiì áàð. ²àçið Êàíàäàäà. Áåñ æûë áîëäû ê¼øiï êåòêåíäåðiíå. Øåøåëåðií ºîé¹àíäà äà êåëå àëìàäû. Æàë¹ûçáûí. Æàë¹ûç ò½ðàìûí. Ñåêñåí ¾øêå êåëiï ¼ñòiï æàë¹ûç ºàëàìûí äåï îéëàäû äåéñi» áå. Æàñ êåçiíäå ¸äåìi, òiïòi ñ½ëó áîë¹àí ò¸ðiçäi. Æàíàðû ñîëìà¹àí. ƾçií òåðåçåãå á½ðûï, àëûñºà ºàäàëûï ñ¼éëåéäi. ʼçiíå ½éºû òû¹ûëäû. Ò½ðûï êåòó û»¹àéñûç. “²àçið æûëàñà, ìûíà êiñi áàëàìíû» áàð åêåíií áiëiï ºîÿäû” äåï îéëàäû îë. Ñîäàí ñî» ï¸òåðiíå êiðãiçáåê ò¾ãië ìà»ûíàí æ¾ðãiçå ºîéìàñ. – Øàéäû ûñûòàéûí áà? – Ìåí áîëäûì. ´çi» iøïåñå», ¸óðå áîëìà. Îë áàñûí øàéºàï, äàñòàðõàíäà¹û áîñ êåñåëåðãå ºàðàäû. – ²àçið ò½ðàìûí, – äåäi êåìïið, – ºàçið. ²îëûí ñòîë¹à òiðåï ê¼òåðiëìåê áîëäû äà êàéòà îòûðäû. – ²àçið, ºàçið. Îë îðíûíàí ò½ðûï, ºîëòû¹ûíàí äåìåìåê áîëûï åäi, êåìïið: – ´çiì. ²àçið ¼çiì ò½ðàìûí, – äåäi. Æàºòûðìà¹àí ñû»àéëû. – ´çi»iç áiëi»iç. Äàñòàðõàíäû ðåòòåóãå êiðiñòi. – Íåìåðåì òåëåôîí ñàí. ¶éðåíå àëìàé æ¾ðìií äåéäi. Òiëi, ñàëòû áàñºà åë ¹îé. ´çi äå æåð îðòàñûíà êåëäi. Áàð¹àí ñî» ¸éåëiìåí àæûðàñûï êåòêåí. – Íåãå? – °é! – êåìïið ºîëûí ñiëòåäi, – ¼çäåði áiëåäi äå.

̽íäà ò½ð¹àíäà äà æåòiñêåíäåði øàìàëû åäi. Àíäðåéäi» ê¼çi òàÿ áåðå îë äà ºà»¹ûï êåòåòií. ²ûçûï êåëåäi. Òåëåôîíìåí ñ¼éëåñåäi. Ìåíi ê¼ðìåéäi, åñòiìåéäi äåï îéëàé ìà åêåí. Ìåí á¸ðií ñåçåìií. – Øàé º½ÿéûí áà? – Êiøêåíå, áið æ½òûì ¹àíà. Ñîäàí êåéií ò½ðàìûí. Øàðøàäûì. Æàòó êåðåê. – Àë Òàìàðà êàéòà iøiï êåòiïòi. Íàí ½ñòàï àíò áåðiï åäi åíäi àóçûìà àëìàéìûí äåï. Çâîíäàñàì, ìàñ áîëûï îòûð. Æàðàéäû. Ìiíå, ò½ðäûì. Øûíûìåí, òûðìûñûï ê¾ø æèíàäû äà îðíûíàí ê¼òåðiëäi. – Ìiíå, êåòòiì. ²îëûì êàºñàï ¸êåòiï áàðà æàòûð. Àóà ðàéû á½çûëàð ìà åêåí. °ñiðåñå øûíàøà¹ûì æàí øûäàòàð åìåñ. °ð ºàäàìûí àáàéëàï áàñûï, ¼ç á¼ëìåñiíå áåòòåãåí êåìïiðäi» äàóûñû àëûñòàï ò¾ñiíiêñiç ê¾ìáiðãå àéíàëûï êåòòi. Àçäàí ñî» ì¾ëäå òûíûøòàë¹àí. Æàòñà êåðåê. Îë àñ ¾éäi ðåòòåï áîëûï ¼ç á¼ëìåñiíå ¼òòi. Åðíií òiñòåï, åïïåí åñiêòi æàïòû. – Êiøêåíòàé áàëàïàí. μéûºòàìàé æàòûðñû» áà? Ìåíi» á¼ïåì æûëàìàéäû åêåí. Ƽðãåêòåðäi àøûï àñòûí ê¼ðäi äå ê¼òåðiï áåòiíå áàñòû. – Ò¸òòiñi» ¹îé, êiøêåíòàé. Îðûñ àïà ìàìà¹à íå äåéäi? Îðûñ àïà Òàìàðà ê¼êå iøiï êåòiïòi äåé ìå? Òàìàðàñû êiì åêåí îðûñ àïàíû»? Áiçäåí ï¸òåðàºû ñ½ðàñà íå áåòiìiçäi àéòàìûç, á¼ïåì? Åðòå» àºøà áåði»äåð äåñå ºàéòåìiç. Ñåíi» ê¼çi»äi º½ðò äåñå íå äåéìiç? ´ëòiðåìiç äåéñi» áå? Ñåí ºàøàí ¼ñiï ìàìà¹à ê¼ìåêòåñåñi»? ̽»àÿ ºàë¹àí îë êåðåóåòòi» ¾ñòiíå ºîëûíäà¹û ¾ëêåí, ºûçûë áåò ºóûðøàºòû ºîéäû. Ñîäàí êåéií àóûð ê¾ðñiíiï øàìäû ñ¼íäiðãåí.

ʶͰ·ÀÐ Åêåói äå ¾íñiç ºàëäû. Êåìïið àëäûíäà¹û æàðòûëàé îðòàëàí¹àí òàá຺à, àë ºàðàìà-ºàðñû îðûíäûºòà¹û ò¾òiêêåí, ñàðû øàø ¸éåë êåñåñiíå ºàðàäû. – Ñîëàé äå, åíäi íå iñòåìåêñi»? – Áiëìåéìií. Ñiçäåí áàñºà áàðàòûí æåðiì, ê¼ìåê ê¾òåð àäàìûì æîº. – Êåìïið áàñûí ê¼òåðiï îíû» àð æà¹ûíäà¹û í¾êòåãå ºàäàë¹àí. °éåë ºàíøàìà îéëû, òiïòi åãåð ì¾ìêií áîëñà, ºàé¹ûëû êåéiïêå åíáåê áîëûï åðíií æûìºûðñà äà, ê¼çiíi» áið ñ¸òêå äå òûíøûìàéòûí ºàðàøûºòàðû ê¼»iëäi æûëòûëäàéäû. – Ñåí àºûìຠ¸éåëñi». Àºûìàºòû¹û» º½äàéäû» àëäûíà áàð¹àíäà Ñåíi àºòàï øû¹àäû äà, òîç຺à ìåí ò¾ñåìií. – Åíäi ºàéòåìií. ²½äàé ¼çi àëìàéäû, ò¾ðìåãå äå ò¾ñïåéäi. °áäåí ¸êêi ºó. ´ëòiðåòií áîëäû. ʼðãåí ê¾íiìäi èòêå äå áåðìåñií. Íå iñòåéìií åíäi... ʼçäåðiíäå åññiç ½øºûí ïàéäà áîëäû. – Æàðàéäû. Àºøà» ò¾ãåë ìå? – ȸ, ìiíå, ìiíå. Êåìïið îðíûíàí ò½ðûï, ûäûñ-àÿº òîë¹àí øêàô òàðòïàñûíàí á¾êòåëãåí ºà¹àç àëûï øûºòû. – ̸, ê¾í¸¿àð ñîðëû. Ûñòûº òàìàººà ºîñûï áåð. Áið àïòàäàí ñî» æàíàçàñûí øû¹àðàñû». Æûìû»äû áiëäiðìå. – °ðèíå, ¸ðèíå, – äåäi ¸éåë îðàóäû ñ¼ìêåñiíå ñàëûï æàòûï. – Ðàºìåò, ¸æåòàé, ðàºìåò. – Æàðàéäû, áàð. Åñòiëåð-åñòiëìåñ äàóûñïåí ¸ëäåíåëåðäi ê¾áiðëåãåí êåìïið îíû» àðòûíàí åñiêòi æàóûï àëäû äà àñ ¾éãå ºàéòà áåòòåãåí. Ñòîëäû» ¾ñòiíäå æàòºàí àºøàíû àëûï, ñîäàí êåéií áàðûï øàìäû ñ¼íäiðäi.

°ÆÅ – ²àéäà áàðàñû»? °æåñiíi» äàóûñû çiëäi øûºòû. Åøºàøàí äàóûñ ê¼òåðìåéòií îë àéºàéäû àóûð çiëìåí àóûñòûðà áiëåòií. μðëàíà áàñûï øû¹ûï áàðà æàòºàí áîéæåòêåí êiäiðóãå ì¸æá¾ð áîëäû. – Êiòàïõàíà¹à. – Àíäà¹û äîðáàäà¹û íå? – Êiòàï. – Áåði ¸êåë. Íåìåðåñi ºàðñûëûºñûç ຠñ¼ìêåñií èû¹ûíàí ñûð¹ûòûï, êåìïiðäi» àëäûíà òàñòàäû. Èêåìãå ¸ðå» êåíãåí áåëií èiï, îë ñ¼ìêåíi» àóçûí àøòû. Øûíûìåí êiòàïòàí ¼çãå åø í¸ðñå æîº åêåí. – Àëòûäàí êåøiêïåé êåë, – äåäi îë òàðàìûñ ñàóñàºòàðûìåí äîðáàíû ºûçäû» èû¹ûíà ºàéòà iëiï æàòûï. – Áàð. Áîéæåòêåí ¾íñiç øû¹ûï êåòòi. “Áîéû ñûðèûï ¼ñiï ºàëûïòû, – äåï îéëàäû êåìïið òåðåçåíi» àëäûíà êåëiï, – ºîë-àÿ¹û ½çûí, áiðຠàðûº áåéøàðà”. Ãàçäà ò½ð¹àí ø¸óãiìäi ºîëûìåí ½ñòàï ê¼ðäi. Æûëû. Ñòîëäà ò½ð¹àí êåñåãå îðòàëàï ñó º½éûï àëäû äà, øåòòå æàòºàí ø¾áåðåêòi ø¸óãiìíi» ¾ñòiíå æàáà ñàëäû. – Êåáå áåðñií. Òåðåçåãå ºàéòà á½ðûëäû. Æåë ñî¹à áàñòàïòû. Æà»à ¹àíà àøûº àñïàí êåíåò ê¾»ãiðòòåíãåí. ľíèå ¸ï-ñ¸òòå àëàé-ä¾ëåé áîëûï, ñîë àðàäà æàóûí ñàáàëàé æ¼íåëäi. – ̸ññà¹àí, – äåäi êåìïið äàóûñòàï, – ¸ëãi ºûç æàëà»àø êåòòi-àó. Àÿëäàìà¹à äà æåòiï ¾ëãåðìåãåí øû¹àð áåéøàðà. Ñîðìà»äàé. Òåðåçåãå ºàðàï òà¹û êiøêåíå ò½ðäû äà, ¼ç á¼ëìåñiíå áåòòåãåí. Àäûìäà¹àí ñàéûí æàëà»àø òàáàíû åäåíäi ñûðûï ¼òåäi. ¶ø-ò¼ðò àòòàì ä¸ëiçäi ½çຠêåñòi. Áið ºîëûíäà êåñåñi, åêiíøi ºîëûìåí ºàáûð¹àíû ºàðìàéäû. Á¼ëìåñiíå æåòiï, ºîëûíäà¹û ûäûñòû ñòîë¹à ºîéäû äà, ò¼ñåêêå øûºòû. – Æàðàòºàí èåì, ñàºòàé ê¼ð, – äåäi åñiíåï. Ñîäàí êåéií ºàëû» ½éºû¹à êåòòi.

²ÀбÀËÀÐ ²àëà¹à ºàð¹à òîëûï êåòòi. Òà»åðòå» ê¼çi»äi àøºàíäà ºàðñû àëàòûí îëàðäû» æà¹ûìñûç ¾íi ê¼çi» ½éºû¹à iëiíåðäå äå ñàíà»íû» àð æà¹ûíäà æàðûñà øóëàï æàòàäû. Àéæàí á½ë º½ñòû æåê ê¼ðåòií. Áiðຠåëåóñiç åíiï, ºàëà ¼ìiðiíi» áið øåòiíåí ¼ç îðíûí àë¹àí îëàðäàí ºàøûï º½òûëàð æåð áîëìà¹àíäûºòàí” àìàëñûç ò¼çóãå òóðà êåëåäi. Ñîäàí ñî» îëàð ïàéäà áîë¹àëû òàÿí¹àí áàºûòñûçäûº ñåçiìiíåí àðûëó ¾øií ºàð¹àëàðäû» çàäû æàìàí åìåñòiãiíå, îëàð¹à òiïòi ìàõàááàò ñåçiìiìåí ºàðàéòûíäû¹ûíà ¼çií-¼çi èëàíäûðó¹à êiðiñêåí. Êåéäå æ½ìûñòàí øàðøàï êåëiï ò¼ñåêêå æàòºàííàí êåéií êåëìåé û¹ûðû»äû øû¹àðàòûí ½éºûíû ê¾òó ìåçåòòåðiíäå îëàðìåí îéøà òiëäåñåòií äå áîëäû. ѽðàºòàð ºîÿäû, æàóàï áåðåäi. Ľøïàíû»äû æå»å àëìàéòûí áîëñà», iøiíå êið, ñûðûí áië äåéäi. Ñîäàí ñî» ¼çi»íi» ¸ëøàìà»äû, îíû» æåòêåí øû»ûí áà¹àëàï, ºàëà¹àíû»äû òà»äàó ì¾ìêiíäiãiíå èå áîëàñû». Á¾ãií ºûñòû» ñû ê¾íi. Àóà¹à ê¼êòåìíi» æûëû ëåái àðàëàñà áàñòà¹àí. Äåìàëûñ áîë¹àíäûºòàí ¾éäåí åøºàéäà øûººàí æîº. Åñiêòi» àëäûíäà¹û ê¸ði òåðåêòi ¸áäåí áèëåï-ò¼ñòåãåí ºàð¹àëàð æàºûíäàï ºàë¹àí ê¼êòåìäi ñåçiíãåíäiêòåí áîëàð àéðûºøà º½òûðäû. Òîïòàëûï àëûï ½øà æ¼íåëiï, áiðåñå ñîë ¾éiðiìåí ºàéòà ºîíàºòàï øóëàñà ºàðºûëäàéäû Òåðåê ïåí ò¼ðòiíøi ºàáàòòà¹û îíû» òåðåçåñi ò½ñïà-ò½ñ áîë¹àíäûºòàí, îëàðäû» æà¹ûìñûç äàóûñòàðû äà, æûëòûðà¹àí ºàïºàðà åêi òåñiê ê¼çäåði äå àíûº, ºîë ñîçûì æåðäå. κûï æàòºàí êiòàáûí ºîéûï òåðåçåíi» àëäûíà êåëäi äå, áåòií ¸éíåêêå òàºàï ñûðòºà ¾»iëäi. Íå äåãåí æèiðêåíiøòi, íå äåãåí ìà¹ûíàñûç ìຽëûºòàð. Êåíåò îëàðäû» àðàñûíäà¹û iði ºàðà ºàð¹àíû» ¼çiíå òåñiëãåí ê¼çºàðàñûí ñåçiíiï íàçàðûí ñî¹àí àóäàðäû. – Ѹëåìåòñiç áå? – Ѹëåìåòñi» áå? – ²àëû»ûç ºàëàé? – Æàºñû, – äåäi îë ºàï-ºàðà ò¾éìå ê¼çií ºûñûï.

– Íåãå áàñºà æåð òà»äàìàé, ä¸ë ìåíi» òåðåçåìíi» ò¾áiíå ½ÿ ñàëäû»ûçäàð? Ìåí ñiçäåðäi îíøà ½íàòïàéìûí. – ²àòòû ½íàòïàéñû». ²àð¹àíû» ò¾ði ºàòºûë, òiïòi àøóëû áîëûï ê¼ðiíäi. – ȸ. Îéøà áåðãåí æàóàáû ê¾ìiëæiï êií¸ëi áîëûï øûºòû. – Áiçãå äå ñåí ½íàìàéñû». Á½ðûëûï á¼ëìåíi» îðòàñûíà ¼òòi äå, êiòàáûí ºîëûíà ºàéòà àëäû. Øûì-øûòûðûº, ò¾ñiíiêñiç æàçûë¹àí òàðèõè ä¾íèå áîë¹àíäûºòàí ê¼çi ¸ð æîëäû 콺èÿò îºû¹àíûìåí, ò¾êêå ò¾ñiíáåéäi. Îéûíû» á¸ði ºàð¹àëàð æàºòà. “Ìåí äå îëàð¹à ½íàìàéìûí. °ðèíå, áiðåóãå æåê ê¼ðiíiøïåí ºàðàé îòûðûï, îíû» òàðàïûíàí æûëó ê¾òóãå áîëìàéäû ¹îé. Áiðຠºàéäà¹û áið ºàð¹àëàð...” Ñîäàí ñî» æûíäàí¹àíäà àäàì îñûëàé áàñòàéòûí øû¹àð äåï îéëàäû. Á½ë îºè¹àíû» ñî»û ºîëûíà ñûïûðòºû àëûï æàëà» àÿº, æàëà» áàñ ºàð¹àëàðäû ºóó íåìåñå æàíàðìàéìåí òåðåêòi» ò¾áiíå îò ºîéûï, ñàëòàíàò áèií áèëåó áîëàäû. Îë òåðåçåíi» àëäûíà ºàéòà áàðäû. ̽ç ñ¾»ãiëåð æàí½øûðà òàìøûëàéäû. ʾí æûëû. Åñêi ºûçûë òåëåôîí¹à ºàðàäû. ¶íñiç ñàçàðûï ò½ð. °ëäå ¼çiì çâîíäàñàì áà åêåí äåäi. Íå äåéìií? Á¸ðiáið ä½ðûñ ò¾ñiíáåéäi. Ñîäàí êåéií òåëåôîí ò½òºàñûí ê¼òåðiï, í¼ìiðií òåðãåí. Åøêiì àëìàäû. ¶éiíäå æîº. Àòàìíû» ¾éiíå áàðñàì áà äåï îéëàäû. ²óàíûï ºàëàòûí åäi. Îðíûíàí ò½ðûï, êèiíå áàñòàäû. Äàëà òàìàøà áîëûï ò½ð. Íà¹ûç ê¼êòåì. Àäàìäàð äà æàéäàðëû, áiðò¾ðëi æûëû æ¾çäi. Áàðëû¹û òîé¹à áàðà æàòºàíäàé àñû¹ûñ, ê¼»iëäi. Àëäûìåí ä¾êåíãå êiðiï, ¾ø-ò¼ðò ê¼ê øàé, òåìåêi àëäû. Ñîäàí êåéií àÿëäàìà¹à áåòòåäi. ²àðèÿ åñiê àëäûíäà ê¾í øóàºòà îòûð åêåí. Áîñ æiáåðiëãåí àïïຠøàøû èû¹ûí æàáàäû. ¶ñòiíäåãi ½çûí æå» àº æåéäåñi òiçåñiíå àç-ຠæåòïåé ò½ð. ²àðà øàëáàðû ìåí êå» ºîíûø åëòiði åòiãi ºàðèÿíû» ñûðû êåòñå äå,

ñûíûíû» êåòïåãåíií, ¼çií-¼çi ñûéëàéòûí æ¸íå ñûéëàòà áiëåòií ò¸êàïïàð ðóõûíû» êó¸ñi ò¸ðiçäi. ʼçiíi» àéíàëàñûí, ìà»äàéûí òåðå» ¸æiì áàñºàí. – ²àéäàí æ¾ðñi»? – ¶éäå îòûðûï æàëû¹ûï êåòòiì. – °êå-øåøå» ºàëàé? – Æàºñû øû¹àð. Îëàð¹à áàð¹àí æîºïûí. ´çi» ºàëàéñû»? – Æàìàí åìåñ. Êåë êið. Êåëãåíi» æàºñû áîëäû. Øàé iøêiì êåëiï îòûð åäi. Ïåø æàíûï ò½ð. ²àïûðûº. Àëæèûí äåãåí áå äåï îéëàäû. ²àðèÿ ïåø ¾ñòi»äåãi ø¸óãiìäi àøûï ê¼ðäi. ²àéíàï æàòûð åêåí. Òåðåçå àëäûíäà¹û æàéïຠòàá຺à ò¼»êåðiëãåí òàçà êåñåëåðäi» åêåóií äàñòàðõàí¹à ºîéûï, òîëòûðûï ñó º½éûï àëäû äà, á½ðûøòà ò½ð¹àí øåëåêòåí áið îæàó ñó àëûï, îðòàëàï ºàë¹àí øà¹ûí ø¸óãiìäi ºàéòà òîëòûðäû. Ñîäàí êåéií åêi êåñåãå øàéíåêòåí øàé º½éäû. Àéæàí äàñòàðõàí æ¼íäåóãå êiðiñêåí. – Òàìà¹û» áàð ìà? – ȸ, êåøå ê¼æå iñòåï iøêåíìií. Iøåì äåñå» áàð. – Æîº, ¼çi»å äåãåíiì ¹îé. – Ìåí àø åìåñïií. Æàðàéäû, æûëûòûï æiáåð, á¸ðiáið. ²àéñûáið òàìຠiøiï æ¾ðìií ¹îé äåéñi». ƽìûñû» ºàëàé? – Æàºñû. Àºûðûíäàï. – Áiðæàí íå iñòåï æ¾ð? – Áiëìåéìií, àòà. Îëàðäû ¼òêåí äåìàëûñòàí êåéií ê¼ðãåí æîºïûí. ²àðèÿ ¾íñiç ºàëäû. Ò¾ðiíåí ½íàòïàé ºàë¹àíû ñåçiëiï ò½ð. °êå-øåøåñiíi» ¾éiíåí êåòiï, á¼ëåê ï¸òåð æàëäà¹àíäà äà æàðàòïà¹àí. Åíäi ºàçið îëàðìåí àñà àðàëàñïàéòûíû ¾øií êií¸ëàéòûí ñèÿºòû. °ðèíå, ê¸ði àäàì, áiðຠá½íû» åøêiìãå ìiíäåòòi åìåñ åêåíií ½¹ó¹à áîëàäû ¹îé. Îë íå ñåáåïòi ¸êå-øåøåñiíi» àëäûíäà ¼çií áîðûøòû ñåçiíóãå òèiñòi åêåíií ò¾ñiíáåéòií. Æîº, ò¾ñiíåòií, áiðàº

îñû æåðäåí ¸ëäåáið ¸äiëåòñiçäiêòi ñåçåòií. Íå ñåáåïòi åðêií ¼ìið ñ¾ðóäåí ºûñûëó¹à òèiñ, íåãå îëàðìåí áiðãå ò½ðûï, îëàðäû» àëäûíäà¹û “ïåðçåíòòiê ìiíäåòií” ¼òåói êåðåê. Ƹíå áàðëû¹ûí òîëûº áàºûòºà êåíåëòó ¾øií æàºñû áiðåóãå ò½ðìûñºà øû¹ó¹à ìiíäåòòi. Ñîäàí êåéií ñ¼ç æîº, áið-áiðiíå ºîí຺à áàðûï, òàòó-ò¸òòi ¼ìið ñ¾ðåäi. Áið ºûçû¹û – îëàð¹à ìà¹àí æàðûº ä¾íèåíi ê¼ðñåò äåï æàëûí¹àí æîº, ¼ëå-¼ëãåíøå ºàðûçäàð áîëàéûí äåï êåëiñiìãå îòûð¹àí æîº. Òóñà, ¼çäåði ¾øií, ¼çäåðiíi» ºûçû¹û ¾øií òóäû. Àë ºàë¹àíû – ¸ðêiìíi» ¼ç åðiãiíäåãi í¸ðñå åìåñ ïå. Îë àòàñûí æàºñû ê¼ðåòií. ²àçið äå îíû» ºèìûëºîç¹àëûñûí ¾íñiç áà¹ûï îòûð¹àí ê¼çºàðàñûíàí àòàëûº åìåñ, åðêåêòiê áà¹àëàóäû æ¸íå ¼çiíi» îñûíäàé ê¼ïòi ê¼ðãåí ºàðòºà ½íàéòûíûí ñåçåäi. Ѿéñiíiï îòûð. Îë êåíåò ¼çií êåðåìåò ¸äåìi, ñîíäàé æå»ië ñåçiíiï êåòòi. – κèòûí êiòàáû» áàð ìà? Áåðãåí òàðèõè å»áåãi»å òiñiì áàòàð åìåñ. – Ò½ð ¹îé àíäà, – îë ºîëûí ò¼ðãi á¼ëìåãå ºàðàé ñåðìåäi, – øåòiíåí àëà áåð. Òåê ºàéòàð¹àíäû ½ìûòïàñà» áîë¹àíû. Îë æûìèäû, åñiíå Áà¹ëàí ò¾ñêåí. ιàí àòàñû òóðàëû àéòóäàí æàëûººàí åìåñ. Ìiíåçií, ò½ðïàòûí ñèïàòòàéäû. Ѽéëåãåí ñ¼çäåðií, ºàëæû»äàðûí ºàéòàëàï àéòàäû. Àòàñûíû» ¾éiíåí øûººàíäà, êåø ºîþëàíà áàñòà¹àí. Îë ï¸òåðiíå òåçiðåê æåòóãå òûðûñòû. Áà¹ëàí çâîíäàï ºàëàòûíäàé ê¼ðiíãåí êåíåò. Òiïòi àðà-ò½ðà æå»ië æ¾ãiðiï àëàäû. Ìåí î¹àí ¹àøûºïûí äåï îéëàäû îë. Øûíûìåí ¹àøûºïûí. Ìåí îíû ñ¾éåìií. ʾëêiñi êåëãåí. Áà¹ëàí¹à ºàòûñòû àéòûë¹àííàí êåéií áå, ¸ëäå æàëïû îíû» àóçûíàí øûººàí ñî» áà, áiðò¾ðëi. ´òiðiê ñèÿºòû. Ìåí ºàð¹à äåãåí º½ñòû øûí ñ¾éåìií äåäi íå, Áà¹ëàíäû ñ¾éåìií äåäi íå, áiðäåé ê¾ëêiëi. Ìåí ¹àøûºïûí. Àäàìäàð ¼çäåðiíi» ¹àøûº åêåíäåðií, àðàëàðûíäà¹û í¸ðñåíi» áàñºà åìåñ ìàõàááàò åêåíäiãií ºàéäàí áiëåäi? Àë áàñºà äåï æ¾ðãåíäåðiíi» ìàõàááàò åìåñ åêåíií øå?

Ñàó ñèûðäàí æàðàëìà¹àíûì á¸ðiáið áiëiíåäi äåï îéëàäû ñîäàí êåéií. Åêïiíi áàñûëûï ºàëäû. Àéæàííû» ¸êåñi àºûí áîëàòûí. Ìåêòåï æàñûíàí ¼ëå» æàçà áàñòàäû. Åñåéå êåëå á½ë ¸äåòiíåí àðûëìà¹àí îë ã¾ëäåí, òàóäàí, æåðäåí ë¸ççàò àëàòûí. Ëûï åòiï ê¼ðiíiï ê¼çäåí òàñàëàíàòûí ¸éåë ñ½ëóëû¹ûíàí øàáûòòàíàòûí. ´ëå»äi ò¾í æàìûëûï îòûðûï æ¾ðåãiíi» ºàíûìåí, ê¼çiíi» æàñûìåí àðàëàñòûðûï ºà¹àç¹à º½ÿòûí. Àðàë ê¼ëiíi» òà¹äûðûíà, Ñåìåéäåãi åë ìåí æåðäi» ê¾éiíå ê¼êiðåãi ºàðñ àéûðûëûï, ºàíøàìà æûð æîëäàðûí àðíàäû. ´ëå»äåðií îºû¹àíäà, ê¼çiíåí æàñ º½éûëàäû. Àë áiðäå, ñòóäåíòòåðìåí ¼òêåí êåçäåñóäå æàí æ¾ðåãií áèëåãåí òîë¹àíûñºà ò¼òåï áåðå àëìàé, å»êiëäåï æûëàï æiáåðãåí. Îíû» ¼ìiðiíi» áàðëûº ìà¹ûíàñû, ì¸íi – ¼ëå»i åäi. Åðòå ¾éëåíäi. Àâòîáóñòû» àðò æà¹ûíäà ºàëûï áàðà æàòºàí ºàðà æîë¹à òåñiëiï ò½ð¹àí, ºîñ á½ðûìû òiðñåãií ñî¹àòûí òàëäûðìàø ºàðàòîðû ºûç æèûðìàäà¹û àºûííû» åëåñiíå àéíàëäû. Ñîäàí êåéií îíû ¼çi îºèòûí èíñòèòóòòû» ä¸ëiçiíäå ºàéòà êåçäåñòiðãåíäå, òà¹äûð àòòû àëïàóûòòû» ºàðìà¹ûíà iëiíãåíií ò¾éñiíãåí. Îéëàíáàé ¾éëåíäi. ²àçið èû¹ûíà æåòåð-æåòïåñ ºàðà øàøûí àçäàï ºûðàó øàëà áàñòà¹àí çàéûáûíà ºàðàñà, æ¾ðåãií øûìûðëà¹àí àÿíûø áèëåéäi. Îë ¼çií êií¸ëi ñåçiíåòií. Àë á¾ãií ¸êåñií îéëàï îÿíäû. ²àëà ñûðòûíäà æàïàäàí æàë¹ûç ºàë¹àí ê¸ði ¸êåñií. °éåëiíå ñåçäiðìåóãå òûðûñûï, àñ ¾éãå ¼òiï, òåìåêi ò½òàòòû. Ñîäàí êåéií òî»àçûòºûøòû» ¾ñòiíäå äàéûí ò½ð¹àí ºà¹àç ºàëàìûí àëûï, ñòîë áàñûíà îòûð¹àí. °êå. ²½ëà¹àëû ò½ð¹àí ëàøûº ¾éäå æàë¹ûç ºàë¹àí ¸êå. Æàíàðûíà æàñ ¾éiðiëäi. Òåìåêi ºûñºàí ñàóñàºòàðû äiðiëäåãåí. Îë àëäûíäà¹û ຠºà¹àç¹à ¸ëäåíå içäåãåíäåé ¾»iëäi. Ñîäàí ñî» æàçà áàñòà¹àí. °êåñií æèi åñiíå àëàòûí. Øàëäû ºàëà îðòàëû¹ûíàí ¾é àë¹àíäà æ¾ð äåï øàºûðà àëìà¹àíû ¾øií ºàïà áîëàäû. Îë àëäûíäà¹û ¾ø øóìຠ¼ëå»ãå òåñiëiï ½çຠîòûðäû äà êåíåò îðíûíàí êiëò ê¼òåðiëiï, óìàæäàï,

àóçû-ì½ðíû øû¹ûï òîë¹àí ºîºûñ-øåëåêòi» ò¾áiíå ºàðàé òû¹ûï æiáåðäi. Ñîäàí êåéií ºîëûí æóûï, ¸éåëiíi» æàíûíà áàðûï ºàéòà æàòòû. Æàç¹àí ¼ëå»i òûì ñîëºûëäàº, æàñûº áîëûï ê¼ðiíãåí. ²àçið î¹àí òåê æàºñû ¼ëå»äåð æàçó êåðåê. Îë àðòûíäà¹û æàñòàðäû æàìàí ä¾íèåíi àÿìàó¹à áàóëèòûí. Ãîãîëüäû ¾ëãi åòåäi. Æàìàí ¼ëå» æàçáàéòûí àºûí æîº, áiðຠæàºñû àºûí æàìàí ¼ëå»äi åøêiìãå ê¼ðñåòïåéäi äåéòií æèi. ²àéòàäàí ¸êåñi ò¾ñòi åñiíå. ƾðåãií óºàëàäû. Ñûçäàï áàðà æàòûð. Æàðòû ñà¹àòòàí êåéií åñiêòi» ºî»ûðàóû ñî¹ûë¹àí. – Êiì? – Ìåí. Åñiêòi àøûï æàòûï, “êiìäi àéòñà» ñîë êåëåäi” äåï îéëàäû. – Àìàíñû»äàð ìà? – Æàºñû. Æàéøà æ¾ðñi» áå? – Æàéøà. °ëäå êåëóãå áîëìàé ìà? – ²àéäà¹ûíû àéòàñû», ¸êå. Ñîíøàìà åðòå æ¾ðãåííåí êåéií áið í¸ðñå áîëûï ºàëäû ìà äåãåíiì ¹îé. Êið. Åêåói àñ ¾éãå ¼òòi. – Êåëií ½éûºòàï æàòûð ìà? – ȸ, á¾ãií ñàáà¹û ò¾ñòåí êåéií. Øàé iøåñi» áå? – Iøïåéìií äåñåì, áåðìåéií äåï ïå åäi»? Îë ¾íñiç øàé ºîþ¹à êiðiñòi, äàñòàðõàí ºàìäàï áîë¹àííàí êåéií: – Àíà áàëàíû îÿòàéûí, – äåï øû¹ûï êåòòi. Àçäàí êåéií ò¼ðãi á¼ëìåäåí äàóûñû åñòiëãåí. – Áiðæàí, ò½ð, àòà»ìåí àìàíäàñ. – Ì-ì-ì... – Ò½ð äåéìií ñà¹àí. Áiðæàí ñ¾éðåòiëiï ò½ðà áàñòàäû. ²àðèÿ øûíûìåí íåìåðåñií ñà¹ûí¹àí. ¶ø æàñûíàí áàñòàï ¸ðiï òàíûï, ê¼çií àøºàëû ¸êåñiíi» æûðûí æàòòàï ¼ñêåí îë ¸ëæóàç, ºîð¹àíøàº. Îí åêiäå äåãåííåí ã¼ði æåòiäå äåñå, ñåíåðëiê. Ñòîë áàñûíäà îòûð¹àí ºàðèÿ¹à ½éºûñûðà¹àí êåéiïïåí ¾íñiç ºàðàéäû.

– Àìàíñû» áà, áàòûð Áiðæàí. – Ѹëåìåòñiç áå? – Àòàñûìåí áàëàñû îñûëàé àìàíäàñà ìà åêåí, ºîë ºàéäà? Íåìåðåñi ñàëìàºòû êåéïiíåí æà»ûëìàé, ºîë áåðäi. ²àíøà äåãåíìåí áîéû ñ½»¹àº òàðòûï ºàëûïòû. Áiðຠòûì àðûº. Áàëàíû» ñ¾éðiêòåé ½çûí, áàëàóñà ø¼ïòåé æ½ìñຠñàóñàºòàðû ºàëàºòàé ºîëûíà ê¼ìiëãåíäå, åëæiðåï êåòêåí. Áèûë ñåêñåí ò¼ðòêå øûººàí îíû» ºàñûíäà á½ë æàñ¼ñïiðiì àëûï òåðåêòi» ò¾áiíäå ïàéäà áîë¹àí øûáûº ò¸ðiçäi. Òåãi áið, ò¾ái áið åêåíi ê¼ðiíiï ò½ðñà äà, ¸ë-ºóàòûíû» êåìäiãi äå ñåçiëåäi. °éòåóið áið ò¸óiði – ¼ëå» æàçó¹à û»¹àé ê¼ðñåòêåí åìåñ. – Àòà»à ºîí຺à íåãå êåëìåéñi»? Îë øàë¹à ºàðàìà-ºàðñû ò½ð¹àí îðûíäûººà æàé¹àñûï, ¸êåñiíå ºàðàäû. – Á½íû ºàéòåñi», ¸ëi ¼ç áàñûí ¼çi àëûï æ¾ðå àëìàéäû. Åð æåòêåí ñî» áàðàäû ¹îé. Àéæàí êåëiï ò½ðà ìà? Äàóûñû æàðûºøàºòàíûï øûºòû. – ȸ, êåøå êåëiï êåòêåí. – Æà¹äàéû ä½ðûñ ïà ¸éòåóið? – ȸ, ¼»i æàìàí åìåñ. Àòàñû êåòêåííåí êåéií Áiðæàí æóûíàòûí á¼ëìåãå áàðûï àéíà¹à ºàðàäû. Äàóûñûí ºàòºûëäàíäûðûï: – Àòàñûìåí áàëàñû îñûëàéøà àìàíäàñà ìà åêåí, – äåäi. Ñîäàí êåéií åñiêòi æàóûï, ñóäû ºîñòû äà, àéíàíû» àëäûíà êåëiï ºàéòà ò½ðäû: – Àòàñûìåí áàëàñû îñûëàéøà àìàíäàñà ìà åêåí. ²îë ºàéäà? Ñîäàí êåéií î» ºîëûí ½ñûíäû: – Àññàëàóìà¹àëåéêóì, àòà. Îÿíûï, àñ ¾éãå º½ëຠò¾ðiï æàòºàí àºûííû» ¸éåëi ºàðèÿíû» àðòûíàí åñiê æàáûëà ñàëûñûìåí îðíûíàí ò½ð¹àí. Æóûíàòûí á¼ëìåíi» åñiãií òàðòûï ê¼ðiï åäi, æàáûº åêåí.

– Áiðæàí, ñåí áå? Íå iñòåï æàòûðñû», øûº.. – ²àçið, ìàìà. – Ìàìàëàï ºàë¹ûð, æ¾ãåðìåê, øûº, æàíû»íû» áàðûíäà! Îë àòûï øûºòû. – Àðòû»íàí ñóäû ìåí ¼øiðåìií áå. Áiðæàííû» æ¾ðåãi àòîéëàï êåòòi. Òà¹û äà ºàð¹àé áàñòàé ìà äåï ºîðûººàí. μéûºòàð àëäûíäà º½äàéäàí ìåí ¼ëiï ºàëìàñàì åêåí, ìàìàì, ïàïàì, àòàì, Àéæàí ¼ëiï ºàëìàñà åêåí äåï òiëåéäi. Ñåáåái ìàìàñû ºàð¹à¹àí êåçäå á½ëàðäû» åøºàéñûñûí àÿìàéòûí. Àë îë áàëàñûíà äà, ¼çãåãå äå íàçàð ñàëóäàí áàÿ¹ûäà ºàë¹àí. Øàðøà¹àí. ʾíi áîéû ìåêòåïòå á¼òåí áàëàëàðäû îºûòàäû, ¼çiíi» áàð áiëãåíií æûë ñàéûí æà»à îºóøûëàð¹à ¾çäiêñiç ºàéòàëàéäû. Àë îëàð ºàëàé áiðáiðiíå ½ºñàñ! ¶ëãiëiñi ¾ëãiëiñiíåí, á½çû¹û á½çû¹ûíàí ºàëàé àóìàéäû. Iñòåéòií iñòåði äå, ñ¼éëåéòií ñ¼çäåði äå æûëäàí æûë¹à ºàéòàëàíûï îòûðàäû. Îë á¸ðiíåí æàëûººàí åäi. Áið-áiðiíå ½ºñàñ ê¾íäåð, æûëäàð. Îë òiïòi áið ê¾íi á¸ðiíi» êåíåò ¾çiëåòiíiíå, òîºòàéòûíûíà ñåíáåéòií. ̸»ãiëiê àòòû òîç຺à áàÿ¹ûäà æ½òûë¹àí æàíøà ê¾ííåí ê¾íãå ¼çiíi» ¼ìiðií ñ¾ðåòií. Ìiíäåòòåðií ºàëòûºñûç îðûíäàéòûí. – Øàë íåìåíåãå êåëiïòi? – Àóûðûï æ¾ðìií äåéäi. Áiðæàíäû ê¼ðóãå êåëãåí øû¹àð. Ƽíií àéòºàí æîº. – Àºøà áåðãåí øû¹àðñû» òà¹û. – Åø í¸ðñå ñ½ðà¹àí æîº. – Îíäà Àéæàí àóçûí æàóûï æ¾ðãåí øû¹àð. – Áiëìåéìií. Îë ¸éåëií æà»à ê¼ðãåíäåé òà» ºàëûï ºàðàäû. Äîäàäîäàñû øû¹ûï ò¾òiêêåí øàøûí ºîáûðàòûï, æ½ìûðòºà ºóûðûï ò½ð. – Øàøû»äû òàðàñà»øû. Îë ºîëûìåí áàñûí ñèïàï ¼òòi äå, ê¾ëiìñiðåäi. Òûì àñûðà ñiëòåï áàðà æàòºàíûí ½ººàíäàé. °éåëi îñûëàé

– Å»äi ìà¹àí íå iñòå äåï ò½ðñû»? °êå» åêåói»ìåí áiðiãiï æûëàéûí áà? Òiðiñiíäå ìà»ûíàí æ¾ðìåóøi åäi»äåð ¹îé, å»äi æàºñû ê¼ðåòií áîëûï ºàëûïñû»äàð. Îë íå äåðií áiëìåãåí. Áàðëû¹û ðàñ. °êåñi æûëàäû. ιàí iëåñiï Áiðæàí äà òîºòàé àëìà¹àí. Áiðäå ìåêòåïòåí ºàéòûï êåëå æàòûï, îíû ñûðòûíàí ê¼ðãåíi åñiíäå. Êå» ê¼øåíi» ºàº îðòàñûíäà áàÿó êåòiï áàðà æàòºàí ºàðèÿ àéíàëàíû òîëòûðûï áàðà æàòºàíäàé ê¼ðiíãåí. Áàñûíäà¹û ºàçàºû ºàëïຠïåí ¾ñòiíäåãi ຠïëàùû äà ¼çãåëåðäåí á¼ëåêòåéäi. Ïàòøà ò¸ðiçäi. ʼçiíå ñîë ñ¸òòåãi àòàñûíû» ñèïàòû ñèºûð áîëûï ê¼ðiíãåí. Áiðຠæàºûíäàï áàðó¹à áàòïàäû. – Æàðàéäû, ðåíæiìå, ìèûì àøûï êåòòi. Åíäiãi æåòïåãåíi ñåí åäi». ´çi» ê¸äiìãiäåé àäàì áîëûï ºàëûïñû» ¹îé. Àéæàí æûìè¹àí. – Ìàìàìíàí àóìàéñû». – Àë ñåí ¸êåìíåí àóìàéñû». ʼìåêòåñêi» êåëå ìå ìà¹àí? Àòàìà ½ºñàéäû äåï îéëàäû îë ûäûñòû 콺èÿò ñ¾ðòiï ò½ð¹àí iíiñiíi» åáåäåéñiç ºèìûëäàðûí áà¹ûï ò½ðûï. Àòàìà ½ºñàéäû, áiðຠá¸ðiáið ¸êåì áîëàäû. – Áiðæàí, ñåí ¼ëå» æàçáàéñû» áà? – Æîº, ñåí øå? Àéæàí ê¾ëiï æiáåðãåí. ϸòåðiíå êåëãåí ñî» îë ä¸ëiçäå iëóëi òóð¹àí ¾ëêåí àéíà¹à ½çຠºàðàäû. Øàøû ºîáûðàï êåòiïòi. Æèíàï ä½ðûñòàï ò¾éäi. Ñîäàí êåéií êåçåðãåí åðíií æàëàäû, ¸ëäåíåäåí ºàòòû ºîðûººàí àäàìíû» ò¾ði ñèÿºòû. ʼçäåði øàðàñûíàí øû¹ûï ò½ð. ´çiíåí ê¼çií àéûðìà¹àí ê¾éi áåçiëäåãåí òåëåôîííû» ò½òºàñûí ê¼òåðäi. – Ѹëåì. – Ѹëåì. – Æàë¹ûçñû» áà? – ȸ. – Ìà¹àí êåëñå»øi. Áið ñ¸òêå ¹àíà ¾íñiç ºàë¹àí îë “æàºñû” äåäi. “²àçið”.

Íåãå êåëiñòiì äåï òà» ºàëäû Àéæàí ¼ç áåéíåñiíå ºàäàëûï. Àòàì òóðàëû Áà¹ëàí¹à àéòïàéìûí äåï øåøòi ñîäàí êåéií. °ði ºàðàé ¼ìið ñ¾ðó êåðåê. Øàøûí áîñ æiáåðiï, êèiìií àóûñòûðäû. Øàìäû ñ¼íäiðiï, ¾éäåí øûºòû. Áà¹ëàí æàë¹ûç åìåñ åêåí. – Òàíûñûï ºîé, ìåíi» æîëäàñûì, áiðãå æ½ìûñ iñòåéìiç. – Ѹêåí. – Àéæàí. Ѹêåí ½çûí áîéëû, àðûº æiãiò åêåí. ʾëãåíäå àïïຠiði òiñòåði æàðº åòå ºàëàäû. °äåìi. ²îï-ºî»ûð, ¾ëêåí ê¼çäåði ò½»¹èûº, á½ëòñûç àñïàí ò¸ðiçäi. Àäàì¹à æàñ ñ¸áèøå àëà»ñûç ºàðàéäû. Îíû» ºàñûíäà Áà¹ëàí òàóäàí ºàçið ò¾ñêåí ºîéøû ò¸ðiçäi. – Íå iñòåï îòûðñû»äàð? – Æàé, ¸»ãiìå-ä¾êåí º½ðûï. Ñà¹àí êåø áîéû çâîíäàï òàáà àëìàäûì. Ñîäàí êåéií Ѹêåíäi øàºûðäûì. Íå iøåñi»? – Ñûðà. – Îíäà ìåí ºàçið áàðûï ñûðà àëûï êåëåéií. Ñåíäåð äàñòàðõàí æàñàé áåði»äåð. Îë øû¹ûï êåòòi. Á¼ëìåíi ¾íñiçäiê æàéëà¹àí. ²½ëàººà ½ð¹àí òàíàäàé òûíûøòûº. Àéæàí Ѹêåííi» àðòûíàí àñ ¾éãå áàðäû. Ïiñêåí êàðòîïòû ò¾ñiðiï ò½ð åêåí. Îíû ê¼ðiï: – Íå æ½ìûñ iñòåéñi»? – äåäi. – Áiçäiêi åñåï-ºèñàï ºîé. Áà¹ëàí àéòïàäû ìà? – Áà¹ëàííàí ñåí òóðàëû æèi åñòèìií. – Ñîíäà íå äåéäi? – Æàºñû ºûç äåéäi. ʾëêiñi êåëäi. Ýëåêòð øàìûíà øîìûë¹àí á¼ëìå êåðåìåò ñ¸íäi ê¼ðiíäi. ²àçið ñà¹ûì¹à àéíàëûï êåòåðäåé ì½íàð¹à á¼ãåäi. Á¾ãií àòàì ºàéòûñ áîëäû äåãiñi êåëãåí. Æîº, á¾ãií åìåñ, ºàéòûñ áîë¹àíûíà íåãiçiíåí ¾ø ê¾í, á¾ãií áàðûï æåðëåï êåëäiê. Êåøå ê¼ðøiëåði ê¼ðiíáåé

êåòêåí ñî» ¾éiíå içäåï áàðñà, ¼ëiï ºàëûïòû. Ò¼ñåêòå æàë¹ûç ¼çi ê¼ðïåãå ºûìòàíûï ¼ëiï æàòûð åêåí. Ñîäàí êåéií á¾ãií áàðûï ê¼ìäiê. – Íå îéëàï êåòòi»? – Æàé, ¼çiìøå. Áà¹ëàí ºàéäà æî¹àëûï êåòòi? – Áiëìåéìií. ƾð äàñòàðõàí¹à îòûðà áåðåéiê. Êåëåòií øû¹àð. Åêåói ò¼ðãi á¼ëìåãå áàðûï äàñòàðõàí áàñûíà îòûðäû. – Øàðàï º½ÿéûí áà? – Æîº, ºàçið Áà¹ëàí ñûðà ¸êåëñií. – Îë êåëìåéäi. Ѹêåí ¸äåìi ê¼çäåðií ò¼áåãå ºàðàé ò¼»êåðäi. – ²àëàé êåëìåéäi? Ñûðà øå? – Iøåìií äåñå», ñûðà òî»àçûòºûøòà. Àéæàí îðíûíàí ò½ðûï, òî»àçûòºûøòû àøòû. Øûíûìåí äå ñûðà ñàìñàï ò½ð. – Àë îë ºàéäà êåòòi? – Áið òàíûñûíû» ¾éiíå. – Æàéøà ìà? Ѹêåí á½¹àí òóðà ºàðàï, æûìè¹àí. – Ìåí ñà¹àí ñåíáåéìií. – Ñåíáåñå», ê¾ò. Øàðàï º½ÿéûí áà? – Iøïåéìií. – Ñåíáåñå», ìiíå òåëåôîí, çâîíäàï ¼çiíåí ñ½ðà. Îë Ѹêåííi» áåðãåí í¼ìiðií òåðäi. °éåë àë¹àí. Òåìåêiäåí ºàðëûººàí, åðåñåê ¸éåëäi» äàóûñû. Îðûñ ñèÿºòû áîëûï ê¼ðiíäi. – Àëëî, Áà¹ëàí ñiçäåðäå ìå? ʾìiëæiï áàðûï æàóàï áåðäi. – ȸ, ñiç êiìñiç? ¶íií îéíàºû øû¹àðó¹à òûðûñºàíûìåí, àð æà¹ûíäà çië ¹àíà áàð. – Òàíûñûìûí. Øàºûðûï æiáåði»içøi. Ѹëäåí êåéií Áà¹ëàí àëäû. – Áà¹ëàí, ñûðà ºàéäà? – ´çäåði» îòûðà áåði»äåðøi, ìåí ì½íäà áið øàðóàìåí æ¾ðiï ºàëäûì. Øûººàí ñî» åñiêòi æàóûï êåòi»äåð, Ѹêåííi» ¼çi áiëåäi.

¶íñiç ºàëäû. Áà¹ëàíäà äà ¾í æîº. Ñîäàí êåéií àºûðûí: – Æàðàéäû, – äåãåí. Ò½òºàíû ºîéûï, äàñòàðõàí áàñûíà ºàéòà êåëäi. – Íåãå? Ѹêåíãå òà» ºàëûï ºàðàäû. – Íåãå?! – Îë ºàçið ìåíi» òàíûñûìíû» ¾éiíäå. ´ìið áið-ຠìèíóòòà ¼òåäi äå êåòåäi. ²îë ºóñûðûï îòûð¹àííàí íå øû¹àäû. ʼ»ië ê¼òåðó êåðåê åìåñ ïå? – Ñåí ñîëàé äåï îéëàéñû» áà? ʼçiíåí æàñ à¹à áàñòàäû. Æûëàìàéìûí. Îñûëàðäû» àëäûíäà æûëàéìûí áà äåï ¼çií-¼çi ½ñòàó¹à òûðûññà äà, ò¼ãiëãåí æàñûíà èå áîëà àëìàäû. – Àéæàí, íåìåíåãå æûëàéñû», ñà¹àí ºàíäàé àéûðìàøûëûº áàð. Á¸ðiáið åìåñ ïå? – °ðèíå, ¸ðèíå... – Æûëàìà. Àéæàí áåòií áàñûï, ê¼çiíåí ຺àí ûñòûº æàñòû ñ¾ðòiï, äåìií àëó¹à òûðûñûï åäi, æàñ ºàéòà à¹ûëäû. Òiïòi äàóûñû øû¹ûï êåòêåí. Îë iøiíäåãi ¸ëäåíåíi» ¾çiëãåíií ò¾éñiíäi. Åíäi íå iñòåéìií äåãåí ñóûº îé øàéûï ¼òòi áàñûí. Åíäi ºàëàé ¼ìið ñ¾ðåìií. ʼçií ºàéòà ñ¾ðòòi. Îë ñûðòûíàí áà¹ûï ò½ð¹àí àæàëäû» äåìií îñû ñ¸òòå ¸ñiðåñå àéºûí ñåçiíãåí. Ѹêåí îíû» àóçûíà êåñåãå º½éûë¹àí øàðàïòû òàºàäû. – ̸, iøiï æiáåð, æàºñû áîëûï ºàëàñû». Îë áàñûí øàéºàäû. – Êåðåãi æîº. Åíäi íå iñòåéìií äåï îéëàäû îë. Ñîäàí êåéií ¼çiíå àïïຠòiñòåðií àºñèòûï ê¾ëiï êàðàï îòûð¹àí Ѹêåíãå ºàðàäû. – Íåìåíåãå æûëàéñû»? Ìåí ñåíi ò¾ñiíáåéìií. °éåëäåð îñû ºûçûº. Îíäà ò½ð¹àí íå áàð? – ȸ, ä½ðûñ. ²àéäà, ìåí ºàçið. Îë òåç øåøiíóãå êiðiñêåí.

Òà»åðòå» ò½ðûï, àéíà¹à ºàðà¹àíäà æ¾çi ¸ëåì-òàïûðûº åêåí. Æûëàé-æûëàé êiøiðåéiï, iñiíiï êåòêåí ê¼çäåði òåðå»íåí æûëòûðà¹àí åêi òåñiêêå àéíàë¹àí. Åíäi íå iñòåéìií äåï îéëàäû îë. Á½äàí êåéií ¸ði ºàðàé ¼ìið ñ¾ðå àëàìûí áà? ´ìið ñ¾ðìåãåíäå, áàñºà íå iñòåóãå áîëàäû. ´ëó? Àòàì ¼ëäi ¹îé äåãåí ñóûº îé ñàíàñûí øàíøûï ¼òêåí. Àòàì äà æîº, Áà¹ëàí ìûíàó, åíäi íå iñòåéìií? Ѹêåí äå îÿíäû. Àéíàíû» àëäûíäà ò½ð¹àí á½¹àí: – Øàé iøïåéìiç áå? – äåãåí. – Æîº, ìåí ºàéòòûì ¾éãå. – Áà¹ëàí ò¾ñòåí êåéií êåëåäi. – Æîº, ì¸ñåëå îíäà åìåñ. Ìåí êåòòiì. – Òåëåôîíû»äû òàñòàï êåòïåéñi» áå? – Áà¹ëàí áåðåäi ¹îé, æàðàéäû, ñ¸ëåì àéò. – Æàðàéäû. Îë Àéæàííû» àðòûíàí åñiêòi æàóûï æàòûï, àïïຠòiñòåðií æàðòûëàé æàëà»àøòàï ñû»àð åçóëåï ê¾ëäi. ʾíi áîéû æàó¹àí æà»áûðäû» ñî»û, æàïàëàºòà¹àí ºàð¹à àéíàëäû. Îë ä¾íèåíi» àñòà»-êåñòå»i øû¹ûï, á¾êië ¸ëåìíi» îïûðûëûï êåòóií òiëåãåí iøòåé. Æåð ñiëêiíñå, ñó òàñºûíû áîëñà, á¾êië ºàëà æåð àñòûíà ñ¾»ãiï, îðíû òåãiñòåëiï ºàëñà. Ä¸ë ºàçið åøêiìäi àÿéòûí øàìàñû æîº åäi. °êåñi äå, øåøåñi äå, áàóûðû äà êåòñií. Åãåð ä¸ë ºàçið ¸ëäåíå áîëìàñà, ä¾íèå ¼çiíi» æàéáàðàºàò íå캽ðàéëû¹ûíàí æà»ûëìàé îñûëàé áåçåðiï ò½ðà áåðåòií áîëñà, ¼çiíi» ê¼çñiç æåê ê¼ðiíiøiíå ¼çi óëàíûï ¼ëiï êåòåòiíäåé ê¼ðiíãåí. Áiðຠæàí áåðìåê î»àé ìà? Îñû ñ¸òòå, êåóäåñií êåðíåãåí ûçàíû ä¸ðìåíñiçäiê àóûñòûð¹àí êåçäå êiøiðåéå áàñòà¹àí. Ñîäàí êåéií àøûº ò½ð¹àí æåëäåòêiøòåí ½øûï øû¹ûï, òåðåêòi» á½òà¹ûíà ºîíàºòàäû. Æåï-æå»ië, ìà¹ûíàñûç ºàðà º½ñ. Æàíæà¹ûíà òà»äàíûï ºàðàï àëûï, ò½»¹èûº ê¼êêå ºàðàé ºàðºûëäàï ½øà æ¼íåëäi. Àóàäàí æàºûí ºàë¹àí ê¼êòåìíi» äåìií ñåçãåí ñåáåái.

²Î³ÛÐ °ÓÅÍ Ìåí á½ëá½ëäû» ñàéðà¹àíûí åøºàøàí åñòiãåí åìåñïií. Åñòiãåí ê¾ííi» ¼çiíäå ºàñûìäà îíû» áàñºà åìåñ á½ëá½ë åêåíií ò¾ñiíäiðåòií àäàì áîëìàñà, òàíûìàñûì àíûº. Áiðຠìà¹àí á¸ðiáið á½ëá½ë ½íàéäû. °áäåí æàóûð áîë¹àí, ¹àñûðëàð áîéû àéòûëà-àéòûëà åñêiðãåí àòà¹ûìåí, ¸ñiðåñå ìåí ¾øií áåéì¸ëiìäiëiãiìåí. ²àçið äå ¾éäi» àëäûíäà¹û àøûº ä¸ëiçäå îòûðûï, òû» òû»äàéìûí. Àóûë êåøi. Àéòûï æåòêiçó ì¾ìêií åìåñ áåéºàì àóûë êåøi. Ò½íûº àóà ½éû¹àí ñ¾òòåé ºîþ, òàçà. Øåòiíåí ºàñûºòàï àëûï, æåé áàñòà¹û» êåëåäi, ò¸áåòi»äi àøàäû. °ëäå æîòà æàºòàí ñàìàë æåë ¸êåëiï, øàøûï òàñòà¹àí æóñàííû» ºûøºûëòûì èiñi àðàëàñºàííàí êåéií áå. Ò¾ñiíiêñiç. Êåø áàòûï áàðà æàòûð. ʼðøi ¾éäi» øàòûðûíà ºîíàºòà¹àí ºàðàòîð¹àéëàðäû» ¾íi òiïòi º½éºûëæè ò¾ñòi. Áiðiíåí áiði àñûð¹ûñû êåëåòiíäåé. Òàáè¹àòòû» ¸í ñàéûñû ¼òiï æàòºàí ò¸ðiçäi. Ìåí îñûëàé ¼ìið áîéû îòûðà àëàòûí ñèÿºòûìûí. Åãåð êåø áiòïåé, 츻ãiëiêêå ñîçûëñà, ìåí îòûðà áåðåð åäiì. Êåíåò ºàºïàíû» ñûðòûíàí àÿº òûºûðû åñòiëäi äå: – Æàíàð!, – äåãåí äàóûñ øûºòû. – Êiðå áåð, Áàëí½ð, êiðå áåð. – Àºòàáàí æîº ïà? – Æîº, áàéëàóëû. Êåë. ²àºïàíû» åñiãi àøûëûï, àðòûíøà Áàëí½ðäû» ¼çi äå ê¼ðiíäi. Îë øàïøà» æ¾ðåäi. Áiðøàìà ºàøûºòûºòà¹û ìåíi» ºàñûìà ëåçäå æåòòi. – ²àð໹ûäà íå iñòåï îòûðñû». Øàì æàºïàéñû» áà? – Øàì æîº. Ýëåêòðèê êåëiï ¼øiðiï êåòòi. – Àºøàñûí ò¼ëåìåï ïå åäi»äåð? – Ò¼ëåìåïïiç. Îë òà¹û øàïøà» ñ¼éëåéäi. Ѽéëåãåíäå åðíi-åðíiíå

潺ïàéäû, ñîíäûºòàí îíû» àóçûíàí øûººàí ñ¼çäåð, òiïòi ñ¼éëåìäåð ò½òàñ, ¼òå ½çຠáið ñ¼çãå àéíàëàäû. Áàëí½ðäû» íå äåï ò½ð¹àíûí ò¾ñiíó ¾øií îíû áiëó êåðåê. Æàé áiëó àç, îíû» ìèûí, îéëàó æ¾éåñií, áàñûíàí áàñòàï, æåòêåí æåðiíå äåéií òîëûº ìå»ãåðó ºàæåò. Ìåí îíû ñ¼çñiç áiëåìií. Ñîíäûºòàí åíæàð, åðiíøåê ê¾éiìíåí àæûðàìàé-ຠñ¼éëåñóãå ºàáiëåòòiìií. – Àºìàðàë áið æàðòû ºîÿìûí äåéäi. – Íåíi» º½ðìåòiíå? – Ñåí êåëäi äåï àéòòûì. ´çiíi» äå iøêiñi êåëiï æ¾ð ¹îé äåéìií. Æàíàð åêåói»å áið æàðòû ºîéûï áåðåìií äåéäi. – ²àéäà? – ´çiíiêiíå. Åò àñûï æàòûð. Êåòòiê. Îéëàíûï ºàëäûì. °ðèíå, êåø êåðåìåò áîëûï ò½ð. Iøñå» ñ¼çñiç ñèºû êåòåäi. Àóûëäàí, ñîíøà óàºûòòàí áåði áið êåëãåí àóûëäàí ë¸ççàò àëó áûëàé ò½ðñûí, åðòå»ãi ê¾í ¼ìið ¾øií æàíòàëàñ ê¾ðåñêå àéíàëàäû. Ìûíà êåø ïåí ºàðàòîð¹àéëàðäû ºèûï êåòó äå î»àé åìåñ. Åêiíøi æà¹ûíàí, ìåí àóûë¹à ê¾íäå êåëìåéìií. Áàëí½ð ìåí Àºìàðàëäû, áàëà êåçiìíi», æàñ¼ñïiðiì êåçiìíi» åñòåëiêòåðií åíäi áåñ æûëäàí êåéií áið-ຠêåçäåñòiðóiì ì¾ìêií. °ðèíå, á½ë ñîíøàëûºòû ºàé¹ûëû æà¹äàé åìåñ, áiðàº, äåãåíìåí... – Ä¸ë ºàçið áàðóûìûç êåðåê ïå? – Åíäi ºàøàí áàðàéûí äåï åäi»? “Á¸ði ä½ðûñ” äåï îéëàäûì. “Áàñ iñòåï ò½ð, òåê ìè æ äåð åäi ìåíi» áið òàíûñûì á½ë æà¹äàéäà. – Îíäà, êåòòiê, – äåäiì, – òåê åñiêòi æàáó¹à ì½ðñàò áåð, Áàëí½ðæàí, åñiêòi æàáó¹à. Àºìàðàë ºàçàí æàºòà æ¾ð åêåí. Åáåäåéñiç äåíåñi, èêåìãå î»àé ê¼íáåéòií òàðáè¹àí ñàóñàºòàðû, ºàðà ºîøºûë ñèïàòû – áàðëû¹û ñîë ºàëïû. ´çãåðìåãåí. Òåê åðåñåê òàðòûï ºàëûïòû. Êåêåñåëåíiï. – Ѹëåì, Àºìàðàë. – Ѹëåì!

Åêåóìiç º½øàºòàñûï, ñ¾éiñòiê. – Îòûðà áåðiíäåð. Ìåí ºàçið. – Òàìຠºàøàí ïiñåäi? – ²àçið ºàéíàäû. – °êå» ºàéäà? – Á¾ãií áîëìàéäû. Àºìûðçàíiêiíå êåòêåí. Àºìûðçà – Àºìàðàëäû» à¹àñû. ʼðøi àóûëäà ò½ðàäû. ²ûï-ºûçûë ìàñê¾íåì. Åðòåðåê êåçäå iøiï êåëiï ìåíi àéíàëäûðìຠáîë¹àíû áàð. Áiðàº, ìåíi» ºàçûíà-áàéëûºòàí êåíäå åìåñ ñ¼çäiê ºîðûììåí òàíûñºàííàí êåéií, åñií æèíàï, ½çຠîòûðüï ºàëäû äà, àéóàíäûºïåí àäàì ¼ëòiðãåí àçàìàòòû» ²ûëìûñòûº Êîäåêñ áîéûíøà áàñ áîñòàíäû¹ûíàí àéûðûëàòûíû òóðàëû îéëàäû áiëåì, åíäi ¼ç òàðàïûíàí ¼çiíi» ñ¼çäiê ºîðûìåí åãæåé-òåãæåéëi òàíûñòûðûï æàéûíà êåòòi. Ìîíøà äåãåí ñ¼ç áàëàëûº øà¹ûíû» åìiñ-åìiñ åñòåëiãiíå àéíàë¹àí, ¼çiíi» ñàíàëû ¼ìiðiíi» æàðòûñûíàí ê¼áií àðàººà º½ðáàí ºûë¹àí æàííû» æàéûíà æî¹àë¹àíûíàí ìîéíûìíû» àóûð æ¾ê ò¾ñêåíäåé æå»iëäåãåíiì ðàñ, áiðຠìåíi æàé êåòïåé, áiðøàìà óàºûò ê¼»iëñiç îé¹à áàòûðûï êåòòi. Æàíûìà áàòºàí í¸ðñå – åðêåê ïåí ¸éåë àðàñûíäà¹û ¸äiëåòñiç àéûðìàøûëûº áîë¹àí åäi. Íå ñåáåïòi å» ñû àºûìຠåðêåêòi» ì¸ðòåáåñi ¼çi»íi» æûëäàð áîéû æèíàï, øàøàó øû¹àðìàé ê¾òiï ïàéäàëàíàòûí ñ¾éiêòi ñ¼çäiê ºîðû»íû» å» æàóhàðëàðûí áåòïå-áåò ïàéäàëàíó¹à êåëãåíäå ¾ñòåì áîëàäû. Íå ñåáåïòi ìåí áåëãiëi áið ñ¼ç òiðêåñòåðií ä¸ë ñîë åêïiíìåí, ä¸ë ñîë ìà¹ûíàäà ºîëäàíñàì, ê¾ëêiëi äå, Àºìûðçà ºîëäàíñà, îðûíäû àºûë¹à ñûéûìäû ê¼ðiíåäi? Ñîë æîë¹û æ¾ðåãiìå ò¾ñêåí æàðà ºàéòàäàí ñûð áåðiï, áiðøàìà æàáûðºàï ºàëäûì. – ²ûçäàð, àðຠiøïåéìiç áå? – ȸ, áàñòàé áåðåéiê, – äåäi Áàëí½ð ìåíi ºîñòàï, – Åò ïiñêåíøå ºàé çàìàí. – Ñòîëäû» àñòûíäà ò½ð. Àëûï àøà áåði»äåð. Àºìàðàë äàñòàðõàí áàñûíà ºàéíà¹àí ø¸óãiì ìåí

ø¸éíåêòi ¸êåëiï ºîéäû. Áàðëû¹û çà»äû. ²îíຠêåëñå, øàé iøó êåðåê. Ƹíå àðຠiøó êåðåê. Åêåói ºàòàð, áið-áiðiíå á¼ãåò æàñàìàé æ¾ðå áåðåäi. Áiçäi» àóûëäà. – ʾéåóäåí õàáàð áàð ìà? – äåï ñ½ðàäûì Áàëí½ðäàí. – ȸ, ¼òêåí àïòàäà áàëàëàð¹à êåëiï êåòêåí. – Ñåíiêi øå? Åíäi Àºìàðàë¹à á½ðûëäûì. – Ìåíiêiíåí õàáàð æîº. – Áåêåðøiëiê iñòåäi», êåòïåé ºîþ êåðåê åäi. – μðäû ¹îé îë ìåíi. – Øûäàó êåðåê åäi. Êiìäi êiì ½ðìàéäû, – äåäi Áàëí½ð áîñàï ºàë¹àí ñòàºàíûí äàñòàðõàí ¾ñòiíå ºîéûï æàòûï. – ȸ, – äåäiì ìåí äå, – Ñåíi áàëàëàðû»ìåí ºîñûï ¾éãå ºàìàï, ñûðòû»íàí îò ºîé¹àí æîº ºîé. – Ìåíi» áàëàëàðûì æîº, – äåäi Àºìàðàë ºàðñû äàó àéòûï. – Æàðàòºàí Èå»å ìû» äà áið ðàºìåò àéò. – Áåêåð îëàé äåéñi», – äåäi Áàëí½ð, – áàëàëàðäû» áîë¹àíû æàºñû. Àë Æàºñûëûº iøïåñå æàºñû àäàì. Áàëàëàðäû æàºñû ê¼ðåäi.. – ¶øåóií áiðäåé æèíàï-òåðíåï ñåíiìåí ºîñûï ¼ðòåï æiáåðìåê áîë¹àíû ¾ëêåí ìàõàááàòòàí åêåí ¹îé. Êåøið. ²àéäàí áiëåéií. – ²àòòû áàëà òó¹ûì êåëåäi, – äåäi Àºìàðàë àëûñºà ºàðàï, – åíäi ìåíi» áàëàëàðûìíû» áîëóû ¾øií iøåéiêøi. – ²àíøà áàëàì áîëñà åêåí äåéñi», – äåäi Áàëí½ð. Áiðຠá½ë îíû» àóçûíàí ò¼ðò-áåñ ¸ðiïòåí ò½ðàòûí åë åñòiï, ê¼ç ê¼ðìåãåí ñ¼ç áîëûï øûºòû. °ëäåáið æå»iëòåê ñåçiì æåòåãiíäå ¾éãå êiðiï êåòiï, ñûðòºà ºàðàé ½ìòûë¹àí ñàéûí ¸éíåêêå ñî¹ûëàòûí øûáûííû» ûçàëû, ê¾éiíiøêå òîëû ûçûëûíäàé ¸ëäåíå. ÁiðຠÀºìàðàë åêåóiìiç òîñûë¹àí æîºïûç. Îë òiïòi: – ¶øåó, – äåï æàóàï áåðäi. – ̸ññà¹àí, – äåäiì ìåí. Òà» ºàë¹àíûì ñîíøà

åðíåóiíå æåòiï ø¾ïiëäåãåí àðàºòû ºàëàé ò¾áiíå äåéií iøiï æiáåðãåíiìäi ñåçáåé ºàëäûì. Åñiìäi æèíà¹àííàí êåéií Àºìàðàë¹à áåëãiëi áið ìà¹ûíà¹à òîëû ê¼çáåí ºàðàï ½ÿëòó¹à òûðûñûï ê¼ðäiì. – Îëàðäû» áàðëû¹ûí ºàëàé àñûðàéñû»? Çåéíåòàºû»ìåí áå? Àºìàðàë åêiíøi òîïòà¹û ì¾ãåäåê áîëàòûí. Ò½ðàºòû çåéíåòàºûñû áàð. Àºûë-åñiìåí áàéëàíûñû. Áiðàº, øûíäàï êåëãåíäå, îë ñîíøàëûºòû ä¸ðåæåäå åñóàñ åìåñ. Òiïòi êåéäå ìà¹àí ì¾ëäå åñóàñ åìåñ áîëûï ê¼ðiíåäi. Êåéäå. Àë ºàçið ñîë “êåéäåíi»” åëåñ, ò¾ñ áîëìà¹àíûíà ê¾ì¸íäàíûï îòûðìûí. – Ñåðiêòi» äå çåéíåòàºûñû áàð ¹îé. Ñåðiê îíû» ê¾éåói. Áîë¹àí. Îë äà Àºìàðàëäiêi òåêòåñ çåéíåòàºû àëàäû. Áiðàº, êåçåêòi ºàíò¼ãiñ ìàéäàííàí êåéií ¸êåñiíi» ¾éiíå êåòiï ºàë¹àí Àºìàðàëäû» àðòûíàí “æàçäûì, æà»ûëäûì, èò áîëûïïûí” äåï êåëìåäi. Àë Àºìàðàë ñîë æîë¹û ¼çiíi» ºûçáàëû¹û ¾øií ¼êiíåäi. Áiëåìií. ´êiíåäi. – Àæûðàñºàíäàðû»à åêi æûë áîëäû ¹îé. Åãåð ñåí ¾ø áàëà òóñà», îíû» ¼ç ºàòûñòûëû¹ûí ìîéûíäàéòûíûíà ñåíiìäiñi» áå? Ìåí òiëiìíi» ê¾ðìåëå áàñòà¹àíûí ñåçäiì. Ñîíäûºòàí Àºìàðàëäû» ò¾êêå ò¾ñiíáåãåíäiãiíå òà» ºàëìàäûì. – Ìåí îíûìåí àæûðàñºàí æîºïûí. – Îëàé áîëñà, ñåíäåðäi» áàëàëàðû» ¾øií iøñåê iøåéiê. ²àéòà º½éûï îíû» áîëàøຠáàëàëàðû ¾øií iøòiê. – ²ûçäàð, ìà¹àí ñåíäåð àëºàø áîëûï êåòêåí ñèÿºòûñû»äàð. – Òà¹û áið á¼òåëêå áàð, – äåäi Àºìàðàë. – Áàëí½ð, ñåíi» áàëà-øà¹à» êiììåí ºàëäû? – ´çäåði. ¶ëêåíiì æåòiäå ¹îé. ´çi ºàðàé áåðåäi. – Åêiíøi» øå? – ¶øòå. – ¶øiíøi» øå?

– Åêiäå. – Àòòàðû êiì? Êåíåò Àºìàðàë æûëàé áàñòàäû. Ñåðiêêå äåãåí ñà¹ûíûøû, áàëà, ¾ø áàëà òóó òóðàëû àðìàíû ê¼çiíåí æàñ áîëûï øûººàí. – Àºìàðàë, æûëàìàé ò½ðà ò½ð. Ñåí ¸ëi áiçãå òàìຠáåðóãå òèiññi». – Ìåí Æîëäûáàéäû æåê ê¼ðåìií, – äåäi îë ¼êñiï. Æîëäûáàé îíû» ¸êåñi. ´ìið áîéû ºîé á຺àí, àóäàí¹à áåëãiëi º½ðìåòòi àäàì. Áiðຠøûíûìåí äå Àºìàðàë¹à íàøàð ºàðàéäû. Êèiìi òîç-òîç, ¾íåìi îñû ¾éäi» áàñûáàéëû ê¾»i ñèÿºòû, îòûìåí êiðiï, ê¾ëiìåí øû¹ûï æ¾ðåäi. Àäàì åêåí äåìåéäi. °êåñi äå, áàóûðëàðû äà. Åøêiì. Øåøåñi ºàéòûñ áîë¹àëû åøêiì. – Ìåí Æîëäûáàéäû æåê ê¼ðåìií, – äåäi îë åíäi äàóûñûí ºàòòû øû¹àðûï æûëàï, – ìåí îíû ¼ëòiðåìií. Áàëí½ð åêåóiìiç ¾íñiç ºàëäûº. – Ìåíi ê¾éåóiììåí àæûðàñòûð¹àí ñîë. Ìåí îíû æåê ê¼ðåìií. Àºìàðàë ½çຠæûëàäû. Áàëí½ð ºàçàí-îøຠæàººà ¼çi áàðûï, åòòi ò¾ñiðiï, íàíûìåí àëûï êåëãåí ñî» ¹àíà òîºòàï, åêiíøi ø¼ëìåêòi àøà áàñòà¹àí. Áàðëû¹ûìûç¹à ºàéòà º½éûï øûºòû. Ìåí iøiìäåãi ¸ëäåíåíi» ì½»ëû ê¾éãå åíiï, å»ñåñi ò¾ñiï êåòêåíií ñåçäiì. Äîìáûðàäàí ò¼ãiëãåí ºî»ûð ¸óåí ñèÿºòû. Åíäi ìåíi» æûëà¹ûì êåëå áàñòàäû. – ²ûçäàð, áàðëû¹ûìûçäû» áàºûòòû áîëóûìûç ¾øií iøåéiêøi. Àºìàðàë ñòàºàíûí ñ¾ëåñîº ñîçäû, àë Áàëí½ð êåðiñiíøå øèðຠñî¹ûñòûð¹àí. Îë æàëïû øàïøà» àäàì. ʼçi»äi àøûï-æ½ìûï ¾ëãåðå àëìàéñû», Òåç. Iøòiê. – ²àéòàéûº, – äåï îðíûìíàí ò½ðà áàñòàäûì. – ²îíà ñàëñà»äàðøû. – Ìåí áàëàëàðûìà áàðàéûí. Àÿæàííû» ò¾íäå îÿíàòûíû áàð åäi.

– Àë ìåí ¼çiìíi» ¾éiìå áàðàéûí. Åðòå» àïàìäàð êåëåäi, – äåäiì ìåí Áàëí½ðäû» ñ¼éëåó ì¸íåðiíå ñàëûï. – Ìåéëiëåði». Äàëà¹à ¾øåóiìiç áiðãå øûºòûº. Ò¾í. Àóûë æûìæûðò. Ñà¹àò ò¼ðò-áåñòåð øàìàñû áîëàð. Îñû êåçäå á½ëá½ë ñàéðàó¹à òèiñ äåï îéëàäûì. – ²ûçäàð, àóûëäà á½ëá½ë áàð ìà îñû? Îëàð æàóàï áåðãåí æîº. °ëäå ìåí äàóûñòàï ñ½ðàìàäûì áà åêåí. Áiëìåéìií.

ÌÀÕÀÁÁÀÒ ÒÓÐÀËÛ ÀÇÀÌÀÒ ¶éäi» iøiíäåãi ä¾íèåëåðäi» ñ½ëáàñû áiðòå-áiðòå àéºûíäàëà áàñòà¹àí. Àíàó òåëåäèäàð, îíû» ºàñûíäà êiøêåíòàé áîëûï ºàðàé¹àí áåéíåìàãíèòîôîí. ²àáûð¹àäà¹û áàòûï áàðà æàòºàí ê¾í áåéíåëåíãåí ñóðåò òå ºàðàóûòàäû. þëiìíi» äåìiíå º½ëຠò¾ðäi. Áiðêåëêi òûíûñòàéäû. Ò¾íi áîéû îñû äåì àëûñûíàí æà»ûë¹àí æîº, òiïòi ºûáûð åòiï ºîç¹àë¹àí æîº. Êiøêåíòàé áàëà ò¸ðiçäi. Àóäàðûëûï æ¾çiíå ¾»iëãåí. μéûºòà¹àíäà ¾éðåíiøiêòi, ¸äåìi æ¾çi ºàòºûëäàíûï êåòåäi åêåí. Òûðûñûï, ºàáà¹û ò¾þëi æàòûð. Àçàìàò æàñòû¹ûíû» àñòûíäà¹û ñà¹àòûí àëûï ºàðàäû, áåñ æàðûì. Åðòå. þëiì æåòi-ñåãiçñiç îÿíáàéòûí øû¹àð. Îë ºàéòàäàí òåðåçåãå á½ðûëäû. Îðíûíàí ò½ðûï æ¾ðãåíãå äå û»¹àéñûçäàíàäû. ²àñûíäà¹û êåëiíøåêòi» ºàëàé ºàðàéòûíû áåëãiñiç. Á½íû» îðíûíäà Ìàéðà áîëñà äåï îéëàäû. Îÿòûï àëàòûí åäiì, øàé ºîéäûðàð åäiì. Íå ºàëàñàì, ñîíû iñòåð åäi. ÁiðຠÌàéðàíû» äå»ãåéi áàñºà. Îë ¸äåìi åìåñ, îíû» ºûçìåòi æîº, ºûçìåòi ¹àíà åìåñ æî¹àðû áiëiìi äå æîº. Îë ê¼ï í¸ðñåäåí õàáàðñûç. ʼçií æ½ìäû. Áàñû çå»ãiï, øûð àéíàëûï áàðà æàòûð. μéºûñû êåëiï æàòûð. μéûºòàé àëìàñûí òà¹û áiëåäi. þëiìíi» ºàñûíäà ½éûºòàó¹à ¾éðåíåði, ¾éðåíå àëìàñû áåëãiñiç. Åêåóiíi» êåçäåñå áàñòà¹àíäàðûíà åêi àïòà áîë¹àí. Áiðຠ¾éiíå áiðiíøi ðåò ºîíûï îòûð. ²àéòàäàí äåìiíå º½ëຠò¾ðäi. ιàí æå»ië òûíûñòàéòûí ¸éåëäåð ½íàéòûí. Æå»ië òûíûñ – òàçàëûºòû», áåéê¾í¸ëiêòi» áåëãiñi ñèÿºòû. Îë ºàéòàäàí þëiìíi» æ¾çiíå ¾»iëäi. ²îþ ºî»ûð øàøû øàøûëûï, ê¼ðïåíi èåãiíå äåéií ê¼òåðiï ºûìòàíûï àëûïòû. Áiðຠáåòi áið óûñ áîëûï, àóûð æ½ìûñ iñòåï æàòºàí àäàìøà ò¾éiëiï êåòêåí. Ìà¹àí äåéií ºàíøà àäàìû áîëäû åêåí äåï îéëàäû. Ñîäàí êåéií ê¼çií ºàéòàäàí æ½ìäû.

Òà¹û åêi ñà¹àò øûäàó êåðåê. Àðòûº ºèìûëäàó¹à äà áàòïàéäû. Áàëàñû êåëãåíäå íå iñòåð åêåíáiç äåï îéëàäû. Áiðຠîíû» áið åñåáií òàáàòûíûí òà¹û áiëåäi. Êåíåò ºàñûíäà¹û êåëiíøåêòi» ºîç¹àë¹àíûí ñåçäi äå ê¼çií æ½ìà ºîéäû. Äåìií áiðºàëûïòàï, òåðå» òûíûñòàé áàñòàäû. þëiì áàñûí ê¼òåðiï, á½íû» æ¾çiíå àç-êåì ¾»iëäi äå, îðíûíàí ê¼òåðiëãåí. Àçàìàò îíû» ºîç¹àëûñûíàí ìàçàëàí¹àí êåéiïïåí ê¼çií àøòû. – ²àéûðëû òà»! Îÿòûï æiáåðäiì áå? ƾçiíå ê¾ëêi ¾éiðiëå ºàë¹àí þëiì àºûðûí å»êåéiï åðíiíåí ñ¾éäi. Îë î¹àí º½øà¹ûí æàé¹àí. – Ò½ðàìûç áà? – Ò½ðàéûº. ²àçið øàé ºîÿìûí. Õàëàòûí æ¾ðå êèãåí îë æóûíàòûí á¼ëìåãå ºàðàé áåòòåäi. Àçàìàò ¾ñòiíåí àóûð æ¾ê ò¾ñêåíäåé æå»iëäåíãåíií ñåçiíãåí. μéºûñûç ò¾í, æà»à¹û òà» àòºûçà àëìàé ºèíàë¹àíû – æà¹ûìñûç ò¾ñ ºàíà ò¸ðiçäi. ¶éäi» iøiíåí òàçàëûºòû» èiñi øû¹àäû. ľêåííåí æà»à ñàòûï àë¹àí êèiìäå áîëàòûí ñó æà»àëûºòû» èiñi. ´ìiðäi», áàðëûº àäàìäàðäû» êåðåìåòòiãiíå ê¾ì¸í êåëòiðìåéòií åðåêøå æàéìà-øóຠê¾éãå åíãåí îë ê¼»iëäåíiï êåòòi. Áàðëû¹û áið ò¾éið øà»ñûç òàïò½éíàºòàé. Îðíûí ò½ðûï êèiíäi äå àñ ¾éãå êiðäi. – ƽìûñºà ºàíøàäà æèíàëàìûç? – Ìåí ûë¹è ñåãiçäåí êåòå øû¹àìûí. Ñîíäà òî¹ûçäà òóðà æåòåìií. – Á¼ëåê áàð¹àíûìûç ä½ðûñ øû¹àð. – ȸ, – äåäi þëiì, – Á¼ëåê áàð¹àíûìûç ä½ðûñ. Åêåói äå ¾íñiç ºàëäû. Àçàìàòºà þëiìíi» òà¹û áið ºàñèåòi – òàìàººà ½ºûïòûëû¹û ½íàéòûí. Äàñòàðõàíäà¹û áàðëûº òà¹àìíû» åðåêøå á¼ëåê ñ¾éêiìäi ä¸ìi áàð, òiïòi º½é¹àí øàéûíàí àéðûºøà áàï ñåçiëåäi. Òàðàìàéຠò¾éðåóiøïåí íå캽ðàéëû ºûñòûðà ñàë¹àí øàøûíû» ¼çiíäå ¸äåìiëiê á½¹ûï æàòûð. Íå äåãåí ¸éåë äåï îéëàäû. Á½íäàé ¸éåëäi òàñòàï æ¾ðãåí íå ºûë¹àí åðêåê. °ëäå

¼çi êåòòi ìå åêåí? Ìîìàºàí ¹àíà îòûð¹àí þëiìãå ºàðàäû. ʾéåóiìåí àæûðàñºàíûí ¹àíà áiëåäi. Ƽíæîñû¹ûí ñ½ðà¹àí åìåñ. Áiëãiñi äå êåëìåéäi. Øàéäàí êåéií åêåói æàòàòûí á¼ëìåãå ºàéòà îðàëäû. °ëåìãå ê¾ç êåëãåí. Àçàìàò á½ðûí ê¾çäi ½íàòàòûí. Òiïòi ºàòòû ½íàòàòûí. Îíû» ºûñºà ¹àíà ¹àæàéûï ¹½ìûðûíû» áið ñ¸òií äå ð¸ñóà åòêiñi êåëìåé, äàëàäà ½çຠæ¾ðåòií. Òà» àòïàé ñàÿáàºòà ºûäûðàäû, àë ò¾íäå, à¹àøòàð ìåí ¾éëåð ¾éðåíøiêòi áîëìûñûí æî¹àëòûï, ¼çãå ñà¹ûì êåéiïêå åíåòií ò¾íäå ê¾çäi» èiñiìåí òûíûñòàéòûí. Àÿºòû» àñòûíäà¹û æàïûðàºòàðäû» ê¾áiðëåñiï, ºèìûëäàñûï, ¼ç òiðëiãiíi» ì¸íií ñûáûðëàï ºàëó¹à òûðûñºàí ºàðáàëàñûíà º½ëຠò¾ðåòií. Àë îñû æûëû ê¾çäi» òåçiðåê ¼òiï êåòóií ºàëàé áàñòàäû. ʾçäi», ¼ëiëåð ìåðçiìiíi». Á¾ãií äå àëòûí ê¾ç ¼çiíi» ìàóæûðà¹àí ê¾éiíå ¼çi ½éûï, òàìûëæûï ò½ð. ¶»iëãåí ñàéûí ò¾ïñiç º½ðäûìûíà òàðòà áåðåòií ñàéòàí ºàñèåòií ñ¾ëåñîº ñàáûðëûºïåí, íå캽ðàéëûºïåí á¾ðêåìåëåéäi. Îëàð ¾éäåí øû¹ûï àÿëäàìà¹à áåòòåäi. Àçàìàò ºàñûíäà¹û êåëiíøåêòi ê¼ç ºûðûìåí áà¹ûï êåëåäi. Áîéû á½íû» èû¹ûíàí ò¼ìåí êiøêåíòàé ¹àíà êåëiíøåê. Åêåói ºàòàð æ¾ðãåíäå îäàí ¸ëäåºàéäà æàñ ê¼ðiíåäi. ²ûçäàé. – Îíäà áûëàé iñòåéiê, – äåäi þëiì, – ìåí ºàçið êåëãåí àâòîáóñºà ìiíiï êåòå áåðåìií. Àë ñåí êåëåñiñiìåí êåë. – Êåëiñòiê. þëiì á½íû» ºèìàñ êåéiïêå åíãåí æ¾çiíå ºàðàï, ê¾ëiìñiðåäi... – Ñîäàí êåéií æ½ìûñòà êåçäåñåìiç. Ìåíiìåí àìàíäàñóäû ½ìûòïà. – Æàðàéäû. – Îíäà ìåí êåòòiì. – Ìຽë. – Àçàìàò, ìà¹àí îëàé ºàðàìàøû. °éòïåñå á¸ðiíå ºîëäû áið ñåðìåï, ¾éãå ºàéòàìûç.

Òîºòà¹àí àâòîáóñºà æå»ië æ¾ãiðiï åíiï êåòêåí þëiìíi» ñî»ûíàí ºàäàë¹àí Àçàìàò àâòîáóñ ¼çiíi» æ¾ðåãií àëûï áàðà æàòºàíäàé ñåçiìäå ºàëäû. ´»åøiíåí ñóûðûï, ºàí-æîñà åòiï àëûï áàðà æàòºàíäàé. Êåøêå, æ½ìûñòàí ñî» Ã¾ëiìíi» ¾éiíå òåëåôîí øàë¹àí. – Ѹëåì. – Ѹëåì, – äåäi îë ¼çiíi» ¸óåçäi ¾íiìåí. – Íå iñòåï æàòûðñû»? – Îòûðìûí. Àóûëäàí ¸êåì êåëäi. Àçàìàòòû» ê¼»iëi ñó ñåïêåíäåé áàñûëäû. – Á¾ãií êåçäåñå àëìàéìûç áà? – Æîº. ²àëàé êåçäåñåìiç. – Ìà¹àí êåë. – Ñåíi» ¸ïêå» áàð åìåñ ïå? – Æîº. Á¾ãií ¾éäå áîëìàéäû. °ïêåñi òàíäàíûï ºàðàäû. Àçàìàò îíû» ê¼çiìåí êåçäåñóäåí ºàøûï, ºàáûð¹à¹à á½ðûë¹àí. – Êiììåí ñ¼éëåñiï îòûðñû»? °ïêåñi ¸äåéi àé¹àéëàï, øàòຠäàóûñïåí ñ½ðà¹àí. “¶íäåìå” äåï ûìäàäû. – °ëãi ñàëäàºû ìà?! þëiìãå äå åñòiëãåí áîëó êåðåê, îë: – °óðå áîëìà. °êåì êåòêåííåí êåéií êåçäåñåìiç. °ëi óàºûò áàð ¹îé, – äåäi æûëäàì, – Æàðàéäû, ñàó áîë. – Ñàó áîë. Òåëåôîí ò½òºàñûí ºîé¹àííàí êåéií ¸ïêåñiíå á½ðûëäû. – Ñåíi» øàðóà» ºàíøà? Ìåíi» ¼ìiðiìå íåãå àðàëàñàñû»! – ²àëàé ä¸òi» áàðàäû, ½ÿòñûç! Æåòi ò¾ííi» iøiíäå ìåíi ºàéäà øû¹àðûï æiáåðãåëi îòûðñû»? – Åøºàéäà äà áàðìàé-ຠºîé! Áîëäû á¸ði! °ïêåñiíi» ê¼çi æàñàóðàï áàðà æàòºàíûí áàéºàï, äàëà¹à øû¹ûï êåòòi. ʾç. Æûëû ê¾ç. Æàïûðàºòàðäû» àóàäà ºàëºû¹àí ûñòûº ºûøºûëòûì èiñiíåí æ¾ðåãi àéíûäû. þë ñàòàòûí ºûç

ä¾êåí àëäûíäà òåìåêi òàðòûï ò½ð åêåí. Îë äà áið òàë òåìåêi àëûï, ¾éäi» àðòûíäà¹û ñàÿá຺à áàðûï îòûðäû. Á¾ãií îíû ê¼ðìåñåì, áið áàºûòñûçäûº áîëàäû äåï îéëàäû ñîäàí ñî». Æûëäàì àÿëäàìà¹à áåòòåäi. Ûºøàìàóäàí æ຺à æ¾ðåòií àâòîáóñºà ìiíãåííåí êåéií áàðûï æàíû æàéëàíäû. Áiðຠàâòîáóñòû» æ¾ðiñi òàñ òèåï àëûï, æîëñûçáåí êåëå æàòºàí òðàêòîðäû» æ¾ðiñiíäåé åêåí. ƾðãiçóøiíi» ¸êå-øåøåñií ¹àíà åìåñ, áàðëûº òàíûñ-òàìûðëàðûí äà ò¾ãåíäåï øûººàí. Òî¹ûç ºàáàò ¾éäåí îíû» òåðåçåñií òåç òàïòû. Øàì æàíûï ò½ð. °êåñi áàëàñûí àëûï êåëãåí øû¹àð äåï îéëàäû. þëiìíi» îí áið-îí åêiëåðäåãi åð áàëàñû áîëàòûí. Iøií æà¹ûìñûç òîëºûí øàéûï ¼òòi. Ñîäàí êåéií æåòiíøi ºàáàòºà ëèôòiìåí ê¼òåðiëãåí îë ºî»ûðàóäû» øîºòàé ºûçûë ò¾éìåñií áàñºàí. Æ໹ûð¹àí àùû ¾íi åñiêòi» àð æà¹ûíà ¼òiï, ¸ëäåáið æ½ìñຠçàòºà áàðûï ñî¹ûëäû äà, ñîíû» iøiíå æ½òûëûï êåòòi. ¶íñiçäiê. ²àéòà áàñòû. Ñîäàí êåéií áàðûï àÿº òûºûðû åñòiëiï, þëiìíi» “á½ë êiì?” äåãåí äàóûñû øûºòû. – Ñó º½áûðûí òåêñåðåìií. ¶íñiçäiê. – Êåøiði»iç, àøà àëìàéìûí. – þëiì, á½ë ìåí ¹îé, Àçàìàòïûí. Àç ¹àíà ¾íñiçäiêòåí êåéií þëiì ºàéòàäàí: – Êåøiði»iç, àøà àëìàéìûí, – äåäi. – Íåãå? – Êåòi»iç. Àð æàºòàí åðêåêòi» äàóûñû øûºòû. Ѽçäåði àíûº åñòiëìåéäi, Øàìàñû “êiì” äåï ñ½ðà¹àí áîëó êåðåê, þëiì “áiëìåéìií” äåäi, ñîäàí êåéií ºàéòàäàí: – Êåòi»iç, – äåãåí. Àçàìàò ò¼ìåí ºàðàé òåêïåøåêïåí ò¾ñòi. “Á¸ði áiòòi” äåãåí îé ¹àíà ºàëäû ñàíàñûíäà. “²àéäàí ¹àíà êåëiï åäiì. Îñûíû åñòóãå àñûºòûì áà? Îñûíû áiëóãå àñûºòûì áà?”. “Áåêåð áîëäû” äåï îéëàäû ºàéòàäàí. “Êåëìåé-ຠºîþ êåðåê åäi”. ƾðåãi ñóûëäàï, êåóäåñiíå ñèìàé

¼ðåêïiäi. “°ðèíå, ¸ðèíå, îíû» áiðåói áàð. Ìà¹àí äåéií åøêiìiíi» áîëìàóû ì¾ìêií åìåñ ºîé. Íå äåãåí åêiæ¾çäi î»áà¹àí. °éåëñûìàº, àíàñûìàº. μÿòñûç”. Åñiíå åêåóiíi» êàôåãå áàð¹àíäàðû ò¾ñòi. Òàïñûðûñòàðûí ºàáûëäàï, êåði á½ðûë¹àí äàÿøû æiãiòòi» àðòûíàí ºàðà¹àí þëiìíi» æàíàðûíà êåçäåéñîº ê¼çi ò¾ñêåí. ²àçið ñîíäà¹û æ¾çií ºàéòà åëåñòåòòi. Ò¾ðøiãiï êåòêåí. ʼçºàðàñûíàí æûðòºûøòûº áà¹àëàó ê¼ðãåí ñîíäà. ²àïåðñiç æàéûëûï æ¾ðãåí òiði æåìòiãiíå ºàí¹à òîë¹àí ê¼çií ñàë¹àí æûðòºûø à»íû» æàíàðû. ̾ëäå åñiíåí øû¹ûï êåòiïòi. ²àëàé ½ìûòòû äåñå»øi. Ñîäàí-ຠê¾äiêòåíóãå, ñîäàíຠáiëóãå áîëàòûí åäi ¹îé. Æîë¹à øû¹ûï, àÿëäàìà¹à êåëiï ò½ðäû. Ìèûíû» øàðøà¹àíûí ñåçãåí. Òîºòà¹àí ê¼ëiêòi» áà¹ûòûíà ºàðàìàñòàí ìà¹ûíàñûç êåéiïïåí ìiíiï, àëäûíäà¹û àâòîáóñòû» iøiíå ºàðàé øàïøà» æ½òûëà áàñòà¹àí ºàðà æîë¹à ºàðàäû äà, ä¸òi øûäàìàé á½ðûëûï êåòòi. Îíû» áàñûíà ê¼ëiê æ¾ðãiçåòií àäàìäàðäû» á¸ðiíi» àºûë-åñòåði ñàó åìåñ øû¹àð äåãåí îé êåëäi. °éòïåñå ºàëàé ºîðûºïàé æàíñûç òåìiðãå îòûðûï, åøáið ºàïåðñiç îñûíøàìà æûëäàì æ¾ðóãå áîëàäû? Ñîäàí êåéií àéíàëàñûíà ê¼ç ñàëäû. ²àíøàìà àäàì. Æà»à ¹àíà êiðiï, äåðåó ºîðûë¹à áàñºàí åðêåê ïåí ¸íäåòiï êåëå æàòºàí áàëàäàí ¼çãåëåðiíi» á¸ði ¾íñiç îòûð. Ñî¹àí ºàðà¹àíäà ò¼áåäå òàëàé ñàíäûðຠîéëàð ºàëºûï æ¾ðãåí øû¹àð. ƾðåãi àéíûäû. Áàëàíû» àóûçû æàáûëìàé ºîéäû. Àñà êiøêåíòàé äà åìåñ ñèÿºòû. Åñi êiðiï ºàë¹àí áàëà, áiðຠñûðòºà áåéºàì ê¼ç òàñòàï ¸ëäåáið ¸óåíäi àéòûï òàóûñàòûí åìåñ. Êiäiðìåéäi. Áàñûíàí áið ºîéñà äåï îéëàäû îë. Ìûíà àäàìäàðäû» áiðäåí êàëàé øó åòå ºàëàòûíûí åëåñòåòiï æûìèäû. ²àëà ñûðòûíà øûººàí àâòîáóñ ºàéäà åêåíi áåëãiñiç ½øûï áàðà æàòûð. Àçàìàò æîëäàí ò¾ñiï ºàëûï, ºàéòàäàí ºàëà¹à ºàðàé àÿ»äàäû. Áàðëûº íàçàðûí ¼ç àäûìûíà àóäàð¹àí. Ñàíàï êåëå æàòûð. ²àëà¹à

æåòêåííåí êåéií æîëäàí ìàøèíà òîºòàòûï, ¾éiíå êåëäi. Ñà¹àò ò¼ðò æàðûì áîëûïòû. Îë àºûðûí åñiê àøòû. Òàñ ºàð໹û. Áiðຠ¸ïêåñiíi» ½éûºòàìàé æàòºàíûí ñåçäi. “Á½¹àí íå êåðåê?” äåäi iøiíåí. “´ç-¼çiíåí øàëà á¾ëiíåäi, áið í¸ðñå òàëàï åòåäi, ¼ìið ñ¾ðóãå ¾éðåòïåê áîëàäû. Îäàí äà ¼çi áàé¹à òèìåé ìå”. Ò½»¹èûºòàí ½ÿòºà ½ºñàñ áið í¸ðñå îÿíûï, æ¾ðåãií øûì åòêiçãåí. “Øûí ¹îé, – äåäi îë á¸ñå»ñiï, – þëiìäå íåñi áàð”. Àºûðûí ¼ç îðíûíà áàðûï æàòòû. Áà¹àíà¹û ¾ðåé ºàéòà áàñ ê¼òåðãåí. Îíû åíäi ºàéòûï ê¼ðìåéìií äåãåí ¾ðåé. Áiðຠòà»åðòå» Ã¾ëiìíi» ¼çi òåëåôîí øàë¹àí. – Íå áîëäû, êåøå íåìåíåãå êåëäi»? – Ñåíi ê¼ðãiì êåëäi. – Ìåí ñà¹àí ¾éäå ¸êåì áàð äåï àéòòûì ¹îé. ´çi» áiëåñi» ¾ëêåí êiñiëåðäi» ºàíäàé åêåíií. Ìåíi ¸ëi æàñ¼ñïiðiì ºûç äåï îéëàéäû. – Ò¾ñiíiêòi. – Ðåíæiï ºàëäû» áà? – Æîº. ²àøàí êåçäåñåìiç? – Á¾ãií øû¹àð, – äåäi îë äàóûñûíà ê¾ëêi àðàëàñûï, – æ½ìûñòà êåçäåñåìiç ¹îé. öËIÌ Òåëåôîí ò½òºàñûí ºîé¹àííàí êåéií, æ½ìûñºà æèíàëà áàñòàäûì. Á¾ãií øûíûìåí äå ¸êåì êåëóãå òèiñ áîëàòûí. Àáûëàéäû» æàç¹û äåìàëûñû àÿºòàëàäû. ¶éãå ºàéòàäû. ²àðà ê¼ëå»êåëåíiï, òûíûø ºàíà ì¾ëãiãåí ¾ø á¼ëìåëi ï¸òåðäå åëåñ º½ñàï, äûáûññûç æ¾ðiï êèiíå áàñòàäûì. ƽìûñòà åðêåêïåí àë¹àø áàéëàíûñºàíäûºòàí áà, ê¾íäå ê¼»iëiì ê¾ïòi. °ðèíå, ò¾ð-¸ëïåòiìå, êèiì êèiñiìå áàñà ê¼»ië àóäàðà áàñòàäûì. Á½ðûí¹ûäàí äà 콺èÿò, ¾éëåñiììåí òà»äàó¹à, ê¾òiíóãå ñåáåï, ûíòà ïàéäà áîëäû. Ƹíå áàñòûñû 콺èÿò òà»äà¹àíû»íû», òûðûñºàíäû¹û»íû» áiëiíáåói. Àéíàíû» àëäûíà êåëiï ò½ðäûì. ƽìûñòà¹ûëàð ñåçå

áàñòà¹àí ò¸ðiçäi. ²àéäàí, ºàëàé? Ò¾ñiíiêñiç. Æûìèäûì. Óàºûòòàí ºàòiãåç íå áàð? Ìiíå, ìîéíûì ñûð áåðå áàñòàäû. ƽìûð òåãiñòiê æîº, ìàéäà ¸æiìäåð ïàéäà áîë¹àí. ´çãåäåí æàñûð¹àíìåí, ¼çi»äi ºàëàé àëäàéñû». ²îëûì äà ñi»iðëåði øû¹ûï, ñ½ðûºñûçäàíûï áàðà æàòûð. Á½ðûí¹û áàë¹ûí, æ½ìñຠñàóñàºòàðûì ºàéäà? Øàøûìäû òàðàäûì. ²îþ, æûëòûðàï ò½ðàòûí ½çûí øàøûìäû. Áàð áàéëû¹ûìäû. ²àçið á½íû äà àéûíà áið ðåò áîÿó êåðåê. Àº ò¾ñå áàñòàäû. ²àðòàé¹àí ñî» ¼ìiðäi» ºàæåòi ºàíøà? Òåçäåòiï ¾éäåí øûºòûì. ʼøåäå êåçäåñêåí åðêåêòåðäi» áàðëû¹û ¸äåòòåãiäåé íàçàð àóäàðà áàñòà¹àí ñî» ¹àíà æ¾ðåãiì îðíûíà ò¾ñêåí. °ëi ò¼ðò-áåñ æûë óàºûòûì áàð. Ѽçñiç áàð. – Ѹëåìåòñiç áå?! Àðòûìíàí àïòû¹ûï øûººàí ¸éåë äàóûñûíà á½ðûëäûì. °ñåë åêåí. ƽìûñºà æóûðäà êåëãåí ºûç. Àçàìàò åêåói áið á¼ëìåäå îòûðàäû. – Ѹëåì. Ñåí äå îñûíäà ò½ðàñû» áà? – ȸ. Àíà ¾éäå. Îë ºîëûí áåëãiñiç áà¹ûòòà ñiëòåäi. Ìåí áið ñ¸òêå òiêñiíiï ºàëäûì. Àçàìàòòû á½ë àðàäàí ê¼ðói ì¾ìêií ¹îé. Îëàé áîëñà, æ½ìûñòà¹ûëàð ñåçáåé-àº, áiëåäi äåñå»øi. Áiðຠíåãå åêåíi ìà¹àí á¸ðiáið. Áiëñå äå, ê¼ðñå äå. Îíäà ò½ð¹àí íå áàð. Ðàñ ìåíåí æåòi æàñ êiøi. Ðàñ, áàðëû¹û ðàñ. Îíäà ò½ð¹àí íå áàð. ²îëäàðûíàí êåëñå, ¼çäåði äå iñòåñií. Àçàìàò îëàðäû åìåñ ìåíi òà»äàäû ¹îé. Áiðäå-áiðiíå ê¼ç ñàëäû ìà åêåí. °ðèíå, æîº. Áàñòûñû îíû óûñòàí øû¹àðìàó êåðåê. Êåøå áið à¹àòòûº êåòòi. Æåòi ò¾íäå êåëåäi äåï êiì îéëà¹àí. Áiðຠá½äàí áûëàé àºûëäûðຠáîëó êåðåê. Ñîíäà åøºàéäà êåòïåéäi. Æàë¹ûçäûºòàí øàðøàäûì. – ƽìûñºà êåøiêòiê-àó äåéìií, – äåäi °ñåë ñà¹àòûíà ºàðàï. – ²àíøà áîëäû? – Òî¹ûç¹à îí áåñ ìèíóò ºàëäû. – Êåøiêòiê.

– °ëäå ìàøèíà òîºòàòà ñàëàìûç áà, àâòîáóñïåí æåòêåíøå... – Ìåéëi. μñòàé áåð. Ñûðòûíàí ºàðàï, îíû» áàðëû¹ûí áiëåòiíií ò¾éñiíäiì. Æàëïû ºèìûë-ºîç¹àëûñûíäà, ñ¼çäåðiíäå ñàëºûíäûº áàð. ιàí Àçàìàòòû» ½íàéòûíûí áiëåìií. °éåëäiê ò¾éñiêïåí ñåçåìií. Àë ºàçið ìà¹àí ¼çiíøå æèðåíiøïåí ºàðà¹àí ò¾ðiíå ºàðàï æûíûì ½ñòàé áàñòà¹àí. – Ñà¹àí òà» ºàëàìûí, – äåäiì ìàøèíà¹à ìiíãåííåí êåéií, – ºàñû»äà áàñû áîñ, ¸äåìi áàëà îòûð. Àë ñåí àóçû»äû àøûï æ¾ðñi». Àéíàëäûðìàéñû» áà? – Àçàìàòòû ìà? ²ûñûëûï ºàëäû. Òiïòi º½ëà¹ûíà äåéií ºûçàðûï êåòòi. – ´çi ½íàé ìà ñà¹àí? – Æîº, ìà¹àí îë òèïòåñ åðêåêòåð ½íàìàéäû, – äåäi îë. “Øûíûìåí äå ½íàòàäû åêåí” äåï ò¾éäiì iøiìíåí. ²àëàéäà óûñòàí øû¹àðìàó êåðåê. Iøiìäå ºûç¹àíûø îÿíäû. ²àñûìäà îòûð¹àí °ñåëäi» øàøûíàí àëà ò¾ñêiì êåëiï êåòòi òiïòi. Ñåíi íå ºûëàäû äåï îéëàäûì. Áîéû ºûñºà, ºàï-ºàðà áiðåóñi». ̾ëäå ê¾òiíå àëìàéòûíû» ê¼ðiíiï ò½ð. Ñåíi» àëïàº-ñàëïà¹û øûººàí æàñòû¹û» êiìãå êåðåê. ´çi» ñèÿºòû ºàðàáàéûð áiðåóãå òèåðñi» àçàð áîëñà. Øàøûìäû êåéií ºàéûðäûì. °ñåë òiïòi ºûñûëûï êåòòi. ´çií ìåíi» ºàñûìäà ºîðàø ñåçiíiï îòûð¹àíû àíûº. Ìàøèíàäàí ò¾ñiï êåëå æàòºàí îíû» àÿ¹ûíäà¹û àÿº-êèiìäi ê¼ðãåíäå ê¼»iëiì ì¾ëäå îðíûíà êåëäi. Ìûæûðàé¹àí, ¼êøåñiç áið í¸ðñå. ²ûç áàëà äà îñûëàé êèiíå ìå åêåí. Íå äåãåí àäàì. Ò¾ðiíå êàðàäûì. ʼçií ò¼ìåí ñàëà áåðåäi. Åíäi ºàéòñií. ´çi æåðäå ¸ðå» æ¾ðiï, ê¼»ië øiðêií àñïàíäà¹û àéäû àëñàì äåéäi. – Áàñòûººà ê¼ðiíáåé òåçiðåê áàð, – äåäiì äàóûñûìäû áàðûíøà ¸óåçäi øû¹àðó¹à òûðûñûï, – àë Àçàìàòòû ºîë¹à àë. ²èìûëäà. Á½ë çàìàíäà ¼çi» êiðiñïåñå», åøêiì êåëiï ê¾éåóãå æ¾ð äåìåéäi.

°ÑÅË Ã¾ëiìãå áàñûìäû èçåï ¼ç á¼ëìåìå êiðiï êåòòiì. Àçàìàò îðíûíäà åêåí. Êîìïüþòåðiíi» àëäûíäà ¸äåòòåãiäåé îðíûºòû êåéiïïåí îòûð¹àíûìåí, ê¼»iëiíäå àëàé-ä¾ëåé áið áîðàííû» áîëûï æàòºàíûí ñåçäiì. °ëäå åêåói ½ðñûñûï ºàëäû ìà åêåí. Áiðຠþëiì ò¸ðiçäi ¸êêi êåëiíøåêòåð î»àéëûºïåí áîñàòïàéäû. Îëàð òiïòi ½ðûñòû» ¼çií ¼ç ïàéäàñûíà æîñïàðëàï æàñàéäû. Àçàìàòºà äåéií þëiì ìà¹àí ½íàéòûí. Êiøêåíòàé ºà¹iëåç êåëiíøåê. Îòûçäû» îðòàñûíà åíäi øû¹ûï êåëå æàòºàí áîéäຠêåëiíøåê. Åðêåêòåðãå ¼çiíi» æàìàí ºàðàìàéòûíûí, àáçàë àçàìàò êåçäåññå, ½çຠîéëàíûï ò½ðìàéòûíûí æàñûðìàéäû. ƽìûñòà¹ûëäàðäû» á¸ði îíû» êåçåêòi ñåçiìi òóðàëû ¸ðºàøàí õàáàðäàð. Èû¹ûíàí àñàòûí øàøûí áið ¼ðiì åòiï ¼ðiï, êåêiëi ìà»äàéûí æàóûï, ñ¾ï-ñ¾éêiìäi áîëûï æ¾ðåäi. Àë Àçàìàò æ½ìûñºà êåëãåëi îë ê¾ðò ¼çãåðãåí. Ìåí ¾øií ê¾ðò ¼çãåðãåí. °ëäå îíû á½ðûí-ñî»äû ½ðûñ àëà»ûíäà êåçäåñòiðìåãåíäiêòåí áå, àëäûìåí ñàñûï ºàëäûì. Áið ò¾ñiíãåíiì î¹àí Àçàìàò êåðåê, àë ìåíi íåãå åêåíi áåëãiñiç îñû æîëäà ò½ð¹àí òàñ á¼ãåò äåï ºàáûëäàïòû. Ñîäàí êåéií àñà ê¼ï îéëàíûï áàñûí ºàòûðûï æàòïàé, μëû Ìàéäàíäû áàñòàï êåòòi. Àçàìàò, ¸ðèíå, ½çຠºàðñûëàñà àëìàäû. þëiìíåí àëòû-æåòi æàñ êiøiëiãi áàð, ºàçið åøáið ¸éåë æûíûñûìåí áàéëàíûñû áîëìàé æ¾ðãåí ê¼»iëi æàðûì æiãiò òåãåóiðiíäi, ò¸æiðèáåëi ¸éåëãå î»àé îëæà áîëäû. Áið ºûçû¹û þëiìíi» iñ-¸ðåêåòi ìåíi» àðàëàñïàé øåò ºàëóûìà ì¾ëäå ì¾ìêiíäiê áåðìåäi. ´çiíi» æ¾ðåãiíäå ½éûºòàï æàòºàí àëïàóûò ïåðiíi îÿòûï àë¹àí îë îñû ê¾íãå äåéiíãi ¼êiíiøòåði ¾øií æàóàï áåðåð æàííû» (ìåíi»!!!) òàáûë¹àíûíà ºóàíûï ìåíi» ¼ìiðiìäi áûòøûò ºûëà àëìàñà äà, ºèñàéòûï, ñ½ðûºñûçäàíäûðûï êåòóãå áàð ê¾ø-æiãåðií æ½ìñàé áàñòàäû. Á¾ãiíãiñi åíäi

ñàíàñûíû» áið á¼ëiãi, êåëåñi á¼ëìåäåãi ºàëò åòêåí äûáûñòû à»äóäà. Êåëãåí àäàìíû» äàóûñû á¸ñå» øû¹àäû. Òiïòi æàáûº åñiêòi» àð æà¹ûíàí åñòiëìåéäi äåñå äå áîëàäû. Äåìií iøiíå òàðòûï 콺èÿò òû»äàï ê¼ðäi. Á¸ðiáið òàíè àëìàäû. Îëàð áiðäåí æàòàòûí á¼ëìåãå ¼òiï êåòêåí. Àáûëàé æàëìà-æàí ê¼ðïåñií á¾ðêåíiï, åêi º½ëà¹ûí ñàóñàºòàðûìåí áiòåï àëäû. Îë áàðëû¹ûí áiëåòií. “Åø í¸ðñå åñòiãiì êåëìåéäi. μéûºòà¹ûì êåëåäi. μéûºòà¹ûì êåëåäi, ½éûºòà¹ûì êåëåäi”. Áið ðåò îñûëàé æàòûï ½éûºòàï ºàë¹àíû ò¾ñòi åñiíå. Áið-ຠðåò. Ñîäàí êåéií ºàéòàëàí¹àí åìåñ. Îë ê¼çií òàðñ æ½ìûï êàð໹ûëûºòû» iøiíäå ïàéäà áîë¹àí ºàð໹ûëûººà áàòûï êåòóãå áàðûíøà òûðûñòû. Ûñòûº, àóà æåòïåéäi. Äåìiãå áàñòàäû. Ƹíå îë ºàøàí ê¼ðïåíi àøó¹à áîëàòûíûí äà áiëìåéòií. Òàëàé ì¸ðòå îñû áiëìåñòiêòåí îïûº æåäi. Îäàí äà îñûëàé æàòà áåðãåíi æàºñû. Ñîäàí êåéií ä¸ðåòõàíà¹à áàð¹ûñû êåëå áàñòà¹àíûí ½¹ûï, æ¾ðåãi òàñ ò¼áåñiíå øûººàí. Íå¹½ðëûì ñîë æ¼íiíäå îéëàìàó¹à òûðûñºàí ñàéûí ñî¹½ðëûì ºàòòû áàð¹ûñû êåëåäi. Àáûëàé íàçàðûí ¼çãå í¸ðñåëåðãå àóäàðó¹à òûðûñòû. Áiðຠàòîéëà¹àí æ¾ðåãi, ê¼ðïåíi» àñòûíäà¹û ûñòûº àóà, ºàæåòòiëiê – áàðëû¹û áiðiãiï åñií àëà áàñòà¹àí. “Ìàìà, – äåï îéëàäû îë, – ìàìà, åíäi íå iñòåéìií?”.

Ò¶³IËIÑ Ìåí ¼çiìíi» á½ë îºè¹à¹à ºàëàé òàï áîë¹àíûìäû áiëìåéìií. Áàðëû¹û ¸äåòòåãiäåé áàñòàë¹àí. Ñåíái ê¾íi ò¾ñ àóà Ѹêåí òåëåôîí øàëäû. “Òàó¹à áàðàéûº” äåãåí îë. Äàóñûíàí áið í¸ðñåíi» áîë¹àíûí ò¾ñiíäiì. Òåãií åìåñ. “²àçið òàó¹à áàðàéûºøû” äåäi îë ºàéòàëàï. Ìåí êåø áîëûï êåòêåí æîº ïà äåï ñ½ðàäûì. Îë òåëåôîí ò½òºàñûí ºîÿ ñàëäû. ƾðåãiì ºîáàëæûï ºàë¹àí. ¶éiíå ºàéòàðà çâîíäà¹àíûìäà, åøêiì æàóàï áåðìåäi. Íå äåãåí àäàì äåï îéëàäûì. Íå äåãåí àäàì? Óàéûìäàéäû-àó äåï íåãå îéëàìàéäû. Áiðຠìåí óàéûìäà¹àí æîºïûí. Ñåáåái àø áîëàòûíìûí. Ò¾ñêi àñ ºàìûíà êiðiñiï êåòòiì. μçûí êåñïåíi ñó¹à ïiñiðiï, ¾ñòiíå á½ðûø ñåóiï îòûðà áåðãåíiì ñîë åäi, òåëåôîí ºàéòà øûðûëäàäû. Ѹêåí åêåí. “Íå áîëäû?” äåï ñ½ðàäûì áiðäåí. “Åø í¸ðñå. ²îëû» áîñ ïà?” “Áîñ”. “Ѽéëåñå àëàñû» áà?” “ȸ”. ´çiìå-¼çiì òà» ºàëäûì. Äàóûñûì áiðò¾ðëi, ñàëºûí øûºòû. Áåéíåáið ¸äåéi ºûðñû¹ûï îòûð¹àíäàéìûí. Øûíäû¹ûíäà ìà¹àí á¸ðiáið áîëàòûí. Òiïòi òàó¹à äà áàðó¹à äàéûí åäiì. Îë ¾íñiç ºàëäû. “Ѹêåí, íå áîëäû? Àéòñà»øû”. Äàóûñûì òiïòi ºàòºûë øûººàí ñèÿºòû. Àçäàï ûçàëàíà áàñòà¹àíìûí. ̾ìêií ò¾ñêi òàìຠóàºûòû ¼òiï áàðà æàòºàíäûºòàí áîëàð. Áiëìåéìií. Áàéëàíûñ ¾çiëiï êåòòi. Òåëåôîí ò½òºàñûí ºîéûï, äàñòàðõàí áàñûíà îòûðäûì. Åíäi Ѹêåí îéûìíàí øûºïàé ºîé¹àí. Íå áîëûï ºàëäû åêåí? Îë ¼çi ºûçûº æiãiò. Ò¾ñiíiêñiç äåóãå áîëà ºîéìàñ. Ò¾ñiíiêòi. Òiïòi àçäàï ºàðàáàéûðëàó. Áîéû îðòàäàí ò¼ìåí, òîëûº. Äåíåñi áîñ, ä¼»ãåëåíiï æ¾ðåäi. Åø í¸ðñåãå èêåìi æîº. Åø æåðäå îðíû¹ûï êûçìåò òå iñòåé àëìàéäû. Øàòûïá½òûï, òèiï-ºàøûï ºî»ûðºàé òiðëiêêå æåòåòií òàáûñ òàáàäû. ¶ñòiíäåãi ëûïàñû äà ê¼íåòîç, ê¾íäå ê¼ðiï æ¾ðñå» äå, íå êèiì êèiï æ¾ðãåíií áûëàé øû¹à áåðå ò¾ñòåï àéòà àëìàéñû». Àäàìäàðìåí àðàëàñà àëìàéäû. Àºûë-åñi ä½ðûñ, ñ¼çi ò¾çó. Áiðຠòàíûñûï, ñ¼éëåñå áàñòà¹àí êåçäå æûëïûëäàï, ½íàó¹à áàðûíøà òûðûñûï,

áåéòàíûñ êiñiíi ¾ðêiòiï àëàäû. Áàñûíäà ìà¹àí äà ê¾äiêòi ê¼ðiíãåí. Îë êåçäå åêåóiìiç áið ìåêåìåäå ºûçìåò åòòiê. ¶éiðiëiï, æ¼í-æîñûºñûç àíàíû áið, ìûíàíû áið ñ¼ç åòiï, ºàëò åòå ºàëñà ºàñû»íàí òàáûëàòûí æiãiò ìà¹àí ¼òå ½íàìàéòûí. Òiïòi îíûìåí àìà»äàñóäû» ¼çi àçàï áîëàòûí. Áiðຠáiðòå-áiðòå áîéûì ¾éðåíiï êåòòi. Åø çèÿíäû¹ûíû» æîº åêåíií, æàë¹ûçñûðàï æ¾ðãåí áið áåéáຠåêåíií ò¾ñiíãåíìií. Ñîäàí êåéií ê¼ï ½çàìàé îë æ½ìûñòàí øû¹ûï êåòòi. Äåãåíìåí åêåóiìiç õàáàðëàñûï ò½ðàòûíáûç. Áiðãå ôóòáîë¹à áàðàìûç, êåéäå òàó¹à øû¹àìûç. Åòåíå àðàëàñûï êåòïåñåê òå, òàíûñòû¹ûìûçäû æàë¹àñòûðûï æ¾ðäiê. Îíû» ¾ñòiíå ¼çi äå òûì àðàëàñº½ðàëàñ áîëûï êåòóãå íèåòòåíå ºîéìàäû. Æàºûíäûºòàí ìåíåí á½ðûí ¼çi ºîðºàòûíäàé ê¼ðiíäi ìà¹àí. Àë á¾ãiíãiñi ìûíàó. Òà» ºàëûï ºàëäûì. Åêiíøi æà¹ûíàí, ûçàì êåëäi. Àòû æîº, æ¼íi æîº òûíûøòû¹ûìäû îñûíøà ä¼ðåêi á½çó¹à îíû» ºàíäàé ºàºû áàð? Æà¹äàéûí íåãå ä½ðûñòàï àéòïàéäû? Íåãå ìåí îíû îéëàó¹à, àëà»äàó¹à òèiñïií? ²îëûìà êiòàáûìäû àëûï, ò¼ñåêêå æàé¹àñòûì. Ñîë-ຠåêåí òåëåôîí ºàéòà øûðûëäàäû. Ò½òºàíû á½ë æîëû øûíûìåí àøóëàíûï ê¼òåðäiì. “Àëëî?” “Á½ë ìåí ¹îé”. “Ѹêåí, íå áîëäû? Ƽíi»äi àéòñà»øû, íå êåðåê ñà¹àí?”. Îë òà¹û ¾íñiç ºàëäû. “Íå áîëäû?!” Æàë¹ûç á¼ëìåëi ¾éäi áàñûìà ê¼òåðäiì. Á½ëàé àøóëàíáà¹àíûìà òàëàé óàºûò áîë¹àí øû¹àð. Ìåíi» ¼çiì äå àäàìäàðìåí àñà àðàëàñà áåðìåéìií. Òiïòi àäàìäàðäû ½íàòà äà áåðìåéìií. Îëàðäû» áiòïåéòií ñûçäàóûº ¸»ãiìåëåði, ¼êiíiøòåði, àðçàí ê¾ëêiëåði ìåí ê¼ç æàñòàðû æ¾ðåãiìäi àéíûòàäû. °ëåìäå æàë¹ûç àäàììåí áàéëàíûñûï åäiì, îíû» ¼çiíi» iñòåï ò½ð¹àíû ìûíàó. ²àëàé àøóëàíáàññû»? Îë òåëåôîí ò½òºàñûí ºàéòà ºîÿ ñàëäû. Øûðûëäàóûº àïïàðàòòû æåðãå áið ½ðûï áûò-øûòûí øû¹àð¹àíìûí. Æåòåäi, áiòòi! ´ç-¼çiìå ¾ø-ò¼ðò ñà¹àòòàí êåéií ¸ðå» êåëäiì. Íåãå á¾êië ä¾íèå ¼ðòåíiï êåòïåéäi åêåí, îñû?

öËØÀÒ Ã¾ëøàòòû» æàñû îí áåñòå. ¶íåìi àëûï-½øûï, àëàá½ðòûï æ¾ðåäi. Ìåí ê¼ðãåëi ìiíåçi îñû. Äàóûñû äà áîëìûñûíà ñàé. °óåçäåíiï øû¹àäû. ¶éäi» ¸ð ò¾êïiðiíåí ºîçûíû» ìîéíûíà òà¹ûë¹àí ºî»ûðàó ñåêiëäi ñû»¹ûðëàï æàòàäû. Áiðò¾ðëi ¸äåìi. Îë ìåêòåïêå êåòêåíäå, ¸ëäåíå æåòïåé ò½ð¹àíäàé º½ëàçûï ºàëàñû». Êiï-êiøêåíòàé ºûç áàëà. °ëi òîëûñà, áîé-áiòiìi ºàëûïòàñà ºîéìà¹àí. Áiðàº, øåøåñiíå òàðòûï, òû¹ûðøûºòàé øà¹ûí ¸éåë áîëàòûí ñåêiëäi. ²àçið ¾éäi» áåðåêåñií êåëòiðiï ò½ð¹àí îñû þëøàò. Îíû» áàë¹ûíäû¹û, òàçàëû¹û, á¾êïåñiç àºæàðºûíäû¹û. °ñiðåñå, ìåí ºàòòû ñåçiíåìií îíû» îñû ºàñèåòií. Îë äà îñûíû ò¾éñiíåòií ò¸ðiçäi. μøûï-ºîí¹àí ê¼áåëåê òiðëiãiíi» àð æà¹ûíàí êåéäå ¸ëäåáið ¼çãåøå ê¼çºàðàñ òàì-ò½ìäàï áàéºàëûï ºàëàäû. Æàëò åòiï ºàðà¹àíûíàí, òiïòi øåøåñiìåí íåìåñå ¼çãå áiðåóìåí ¸»ãiìåëåñiï ò½ðûï ê¼çiíi» ºûðûìåí ìåíi ºàìòûï, áàºûëàï ò½ð¹àíû ñåçiëåäi. ιàí ìåíi» ïiêiðiì, ìåíi» ê¼çºàðàñûì ìà»ûçäû íåìåñå ºûçûº ñåêiëäi. Áiðຠåêåóiìiç áåòïå-áåò ñûðëàñûï, æå»ãåºàéûíñi»iëi áîëûï ø¾éiðêåëåñiï ê¼ðãåí åìåñïiç. Ìåí îíû áàëàñûíàìûí. °ði îíû» æàí-ä¾íèåñiíå êiðiï, ñûð ñóûðòïàºòàï, ñîäàí êåéií îíû» áàëà» ¼ìiðiíi» áàðûñûí ºàäà¹àëàï îòûð¹ûì êåëìåéäi. Êiøêåíòàé ºûçäà ºàéñûáið ì½», ºàéñûái𠺽ïèÿ áîëóøû åäi. Òàáè¹àòòû» ¼çiíäåé ºàðàïàéûì, ñûçûëûï ºîé¹àí çà»äû òiðøiëiê. Äåãåíìåí, þëøàòòû» îñû ¾éäå æ¾ðãåíi, îíû» áàð åêåíi – ê¼»iëãå ìåäåó. Ìà¹àí îñû äà æåòåäi. Ìåí ¼çiìäi á½ë ¾éäå á¼òåí ñåçiíåìií. Òiïòi ê¾éåóiì äå á¼òåí. Ò¾ñêåíiìå ò¼ðòiíøi àé êåòiï áàðà æàòûð, ñi»iñå àëìàäûì. Åíåì ºàíøà äåãåíìåí çàòû ¸éåë ¹îé ¾éäåãi ºàðà æ½ìûñòàí ¼çãå øàðóà¹à ìåíi àðàëàñòûð¹ûñû êåëìåéäi. ´çiíi» îøà¹ûí, áàëà-øà¹àñû ìåí ä¾íèå-ì¾ëiãií ºûç¹ûøòàé ºîðèäû. Øûíäàï êåëãåíäå ìà¹àí åø í¸ðñå êåðåê òå åìåñ. Áiðàº, ìåçi áîëà áàñòàäûì. °é-ø¸é æîº æèíàëûï êåòiï ºàë¹àí äà û»¹àéñûç. Áiðàº, îñûíû» àð æàº, áåð æà¹ûíäà æ¾ðìií. ¶éãå êåëãåíiìäå Ìà¹ðèïà àïàé àñ ¾éäå òåìåêi øåãiï îòûð åêåí. – Øàé ºîéûï æiáåðøi, – äåäi ìà¹àí. Ìåí ºîëûìäû

æóäûì äà, øàé ºàìäàé áàñòàäûì. Òåìåêiñií ê¾ëñàë¹ûøºà æàíøûï ñ¼íäiðiï æàòûï: – ƽìûñ êèiìi»äi øåøïåéñi» áå, ñûðòòàí êåëäi» ¹îé, – äåäi. Øàé iøiï îòûð¹àíûìûçäà, Ìà¹ðèïà àïàé áið ºûçûº æà»àëûº àéòòû. Ìåí ¾øií ê¾òïåãåí í¸ðñå. þëøàò áiðåóãå ¹àøûº åêåí. – Áið æåði» àóûðûï æ¾ð ìå, æ¾çi» ñûíûº ºîé, – äåï áàñòàäû ñ¼çií. – Øàðøàï æ¾ðìií. – Ñåí áàëàëàðäû» ïñèõîëîãèÿñûí áiëåñi» ¹îé. Àºûë ºîñàðñû», á¸ëêiì. Ìåí áàñûìäû èçåäiì. – Áiçäi» þëøàò êëàñûíäà¹û áið áàëà¹à ¹àøûº. ¶øò¼ðò æûë áîëäû. Íå ºûë¹àí ìàõàááàò åêåíií áiëìåéìií. Ñîë æiãiò êåøå áàñºà ºûçäû êèíî¹à øàºûðûïòû. þëøàò åíäi æûëàï æ¾ð. Ò¾íi áîéû æûëàäû. Áàñûì ºàòòû. Ñåí ñ¼éëåñiï ê¼ðñå» ºàéòåäi. Ìåíi ìà»ûíà æîëàòïàéäû. – Ìຽë, – äåäiì ìåí, – ñ¼éëåññåì, ñ¼éëåñiï ê¼ðåéií. Òåç êåëiñòiì. ʾäiêòi ê¼ðiíñåì êåðåê. Îë åíäi: – μëàí åêåói» òàòóëàñòû»äàð ìà?, – äåï ñ½ðàäû. – ȸ, – äåäiì ìåí, – òàòóëàñòûº. °ðèíå, òàòóëàñòûº. Òàòóëàñïàéòûí íå áàð åêåí ñîíøàìà? Ñû æà¹ûí iøiìíåí àéòòûì. – Îñû ¾éäå ò¾ái åêåói» ºàëàñû»äàð ¹îé. Ìåí ºàøàí¹û ¼ìið ñ¾ðåäi äåéñi»äåð. Á½íûìåí äå êåëiñòiì. “ȸ, ¸ðèíå”. Êåøêå μëàí êåëãåíäå ìåí æàòûï ºàë¹àíìûí. Àñ ¾éäå øåøåñi åêåói ê¾áiðëåñiï ê¼ï îòûðäû. Äàóûñòàðû àëûñòàí òàëûï æåòåäi. þëøàò òà æàòûï ºàë¹àí ñåêiëäi. Ìåí ºàð໹ûëûººà òåñiëiï æàòûðìûí. Åãåð æ½ìûñ áîëìàñà, æûíäàíûï êåòóiì ì¾ìêií ñåêiëäi. μëàí åêåóiìiç á¼ëåê ò½ðñàº, áàðëû¹û áàñºàøà áîëàð ìà åäi. Êiì áiëåäi. ʾíäåð æûëæûï ¼òiï æàòûð. Ñà¹ûçøà ñîçûëûï. Òà»åðòå» μëàí ºûçìåòiíå æèíàëûï æàòºàíäà îÿíäûì. Øû¹ûï êåòêåíøå òiðëiê áåëãiñií áiëäiðãiì êåëìåãåí. Îë ¸äåòòåãiäåí ½çຠê¾éáå»äåäi. Àðà-ò½ðà ìà¹àí ºàðàï ºîÿäû. Ñûð áåðìåäiì. ƽìûñºà îë êåòêåí ñî» ¹àíà øûºòûì. Àâòîáóñºà êiðiï, áîñ îðûíäàðäû»

áiðiíå æàé¹àñºàíìûí. Òà» àòïàé øàðøàï êåëåìií. þëøàòòû îéëàäûì. Ìàõàááàò. Îë íå í¸ðñå ¼çi? Áàð í¸ðñå ìå, ¸ëäå æîº í¸ðñå ìå? ´ìið áîéû ñ¾éiï ¼òó. ´ìið áîéû ñ¾éiï ¼òó ì¾ìêií åìåñ. ̾ìêií äå øû¹àð, áiðຠêåç êåëãåí àäàìíû» ºîëûíàí êåëìåéäi. Íåãiçiíäå á½íäàé ½¹ûì æîº òà øû¹àð. Îë ¸éåëäi» íåìåñå åðêåêòi» ìiíåçiíi» ò½ðàºòûëû¹ûíà áàéëàíûñòû. Ìiíåçi ò½ðàºòû àäàì áið æåðäå æûëäàð áîéû æ½ìûñ iñòåéäi, òàëìàé ¹ûëûìè å»áåêïåí àéíàëûñàäû, çåðiêïåé áið àäàì¹à ¹àíà ¹àøûº áîëàäû. Àë, ê¼ïøiëiê ¾øií ìàõàááàò – æ¾ðåêòi» ¸äåòòåãiäåí ñ¸ë æèiðåê ñî¹óû, º½ìàðëûº ñåçiíó, ò¸í ñ½ëóëû¹ûíà íåìåñå áîëìûñ ¸äåìiëiãiíå ½ìòûëûñ, èåëiê åòóãå º½øòàðëûº. Ƹíå îë òåç ¼òiï êåòåäi. ʼçi»äi áið ðåò àøûï-æ½ìûï ¾ëãåðå àëìàé ºàëàñû». þëøàòòû» ¹àøûºòû¹û – ïiñiï-æåòiëå áàñòà¹àí áàëàóñà ¸éåëäi» ºàæåòòiëiãiíåí òóûï, ñîë áàëàóñàëûºòû» êåñiðiíåí ¸ëäåáið àñºàº ñåçiì äå»ãåéiíå ê¼òåðiëãåí ºàðàïàéûì ¹àíà àºûìàºòûº. Áiðàº, æàííû» øû»äàëóû ¾øií ì½íäàé ìåêòåïòåðñiç áîëìàéäû. ´çi ¹àíà ¼òóãå òèiñ ìåêòåïòåð. Áàñûì àóûðûï áàðà æàòûð. ²àéòàäàí þëøàòòû åëåñòåòòiì ê¼ç àëäûìà. Îíû» ê¼ç æàñû, øûíàéû ºàé¹ûñû. Òàçàëûº. þëøàòòû» åìåñ, òàáè¹àòòû», òiïòi Æàðàòóøûíû» òàçàëû¹û. ´ìiðìåí ñ¼çñiç áûë¹àíàòûí, ê¼çi áîÿëûï, åðíiíå äàëàï æà¹ûëàòûí áåéøàðà òàçàëûº. Îéäà æîºòà àâòîáóñºà áið òîï øàë êåëiï êiðäi. Áàðëû¹û æèíàëûï áið æ຺à áàðà æàòºàí¹à ½ºñàéäû. Îðíûìíàí ò½ðó¹à çàóºûì æîº. Òåðåçåãå ºàðàï îòûðà áåðäiì. Áiðåó øûäàìàäû áiëåìií “Ìûíà êiñiãå îðûí áåðñå»øi” äåï ºàñûíäà¹û ¼çiíåí ºàðòà»äàó ºàðèÿíû í½ñºàäû. Ìåí åêåóiíi» áåòiíå 콺èÿò áið ºàðàäûì äà îòûðà áåðäiì. ²àíûì áàñûìà áið-ຠòåïêåí. Îë ìåíåí ì½íäàé áåòïàºòûº ê¾òïåãåí áîëó êåðåê, áiðàç óàºûò ¾íñiç ºàëäû. – ²àçiðãi æàñòàð îñû. ²àðòàéìàéìûç äåï îéëàé ìà åêåí, – äåäi ñîäàí êåéií. – Á½ëàð á¸ðiáið áiçäi» æàñûìûç¹à æåòïåéäi, áà麽ñòàð. Îòûðà áåðñií, – äåäi åêiíøiñi. – ²½ðûñûí, íåëåði» áàð á½ë íຽðûñòàðìåí ñ¼éëåñiï,

æ¾éêåëåði»äi 潺àðòûï. Ò½ðà áåðñå»äåðøi, – äåäi ¾øiíøiñi áàñó àéòºàíñûï. Àâòîáóñòû» àÿº æà¹ûíàí àéºàé-øó øûºòû êåíåò. Îíäà äà áiðåóëåð ò½ðìàé, ºàðèÿëàð ò½ð¹ûçà àëìàé ¸ëåê áîëûï æàòºàí¹à ½ºñàéäû. ʾëêiì êåëäi. Ò½ðà ñàëñàì äà áîëàð åäi. Áiðຠºàçið îðûí áåðìåãåíiìå ºóàíûï îòûðìûí. þëøàòïåí ñ¼éëåñóãå áåë áóäûì. Åíåìå áåðãåí ó¸äåì áàð. μÿò-òà¹û. ¶éãå êåëãåí ñî», þëøàòòû» á¼ëìåñiíå êiðäiì. Îë êiòàï º½øàºòàï æàòûð åêåí. Ìåíi ¾ðêå ºàðñû àëäû. – Ѹëåì, – äåäiì ìåí. Îë “íå êåðåêòi” ê¼çiìåí àéòòû. Òîñûëûï ºàëäûì. Áàñ ñàëûï “ñåí ¹àøûº åêåíñi». Æûëàìà. ´ìiðäå æûëàï ¸ëi òàëàé ¾ëãåðåñi»” äåï øû¹ûï êåòå áåðóãå áîëìàéäû. °ðiäåí áàñòàó êåðåê. Îë ìåíåí ê¼çií àëìàé æàòûð. Áiðò¾ðëi åñåéiï êåòêåí ò¸ðiçäi. Æàíàðûíà ì½» ½ÿëàïòû. Áàëà» ì½». – μëàí¹à ðåíæiï æ¾ðìií, – äåäiì ìåí. Îë òà» ºàëûï ºàëäû. – ²àòòû ðåíæiï æ¾ðìií. Ñåíäåðäåí êåòåòií øû¹àðìûí. – Àæûðàñàñû»äàð ìà? – ȸ. Àæûðàñàìûç. Ñóûº, àéòïຠò¾ãiëi, îéûìà êåëìåãåí ñ¼ç. Áiðàº, èû¹ûìíàí àóûð æ¾ê ò¾ñêåíäåé, òûíûñûì àøûëûï ºîÿ áåðäi. – Ñîëàé... ´ç á¼ëìåìå êåëiï æèíàëà áàñòàäûì. ²½øòàðëûºïåí, øàòòûºïåí æèíàëäûì.

ÀÓÛÇ±Û ¶ÉÄÅ Õàòøû îòûðàòûí àóûç¾éãå êiðiï, øåòòåãi æ½ìñຠêðåñëî¹à æàé¹àñòûì. Áið ñà¹àò îòûðäûì. Áàñûíäà òiïòi êiðå áåðiñ á¼ëìåíi» ìûñû áàñàòûíûíà òà» ºàëäûì. Å»ñåëi, àïïຠòåðåçåñiíåí ê¾ííi» ¼çi èìåíiï ñû¹àëàéäû. Ïåðäåëåði ñàëòàíàòòû, ºîþ æàñûë ò¾ñêå ìàëûíûï, ¹àëàìàò òûëñûì í½ð øàøàòûíäàé. Õàòøû ºûçäû» àðû-áåði ñàáûë¹àíû, îíû» áà¹àëû ê¸ìïèò òîëòûðûï, ¸äåìi òàáà¹à åêi êåñå øàéäû ºîíäûðûï, áàñòûº îòûðàòûí á¼ëìåãå ¼òiï, åìií-åðêií æ¾ðiñi, òûðíàºòàðûíû» ½çûíäû¹û ìåí ê¼éëåãåíi» ºûñºàëû¹û, áåéíåñiíäå ä¸óëåòòi êiñiëåðãå º½ïèÿ ºûçìåò ½ñûíàòûí àðóëàð¹à ò¸í ñûðáàçäûºòû» åñiï ò½ð¹àíû – êåðåìåò. Îñûëàéøà, îíû» ºèìûë-ºîç¹àëûñûíà òàñàäàí, æàñûðûí ê¼ç òàñòàï 츻ãi îòûðà áåðóãå áàðìûí. Æàðòû ñà¹àò ¼òòi. Ìåíi áàñòûº ºàáûëäàìàéòûí áîëäû. Õàòøû ºûç àéòòû. Àëäûí àëà æàçûëó êåðåê, ò¸ðòiï ñîëàé. Ò¾ñêi àñºà øûºïàé ìà, áið-ຠàóûç ñ¼ç åäi àéòïà¹ûì. Øûºïàóû äà ì¾ìêií. Áîéæåòêåí ìà¹àí iëòèïàòïåí æàóàï áåðåäi. Øàìàñû ìåíi» î¹àí äåãåí, àð æà¹ûíäà îíû» ¸éåëäiê ¸ëñiçäiãiíå, ¸ëæóàçäû¹ûíà º½ðìåòiì, áàñ èþiì – ¸ëäåáið ñûìñûç àðíàëàð àðºûëû æ¾ðåãiíå áîéëà¹àí áîëó êåðåê. Á¸ëêiì, øû¹ûï ºàëàð îòûðà ò½ðñàì áîëà ìà? ´çi»iç áiëi»iç. Ìåí îòûðìûí. ²àé óàºûò åêåíií áiëìåéìií áið êåçäå ìûíà àóûç¹û á¼ëìå äå, òiêiðåéiï, êåðáåç ºîç¹àë¹àí ¸ëãi ºûç äà æûíûìà òèå áàñòàäû. Áþðîêðàòèÿ. Àäàì – ìàøèíà. Ƹëàï. Êåòiï ºàëäûì.

À²ÛÍ Ê¼øåäå ê¼»iëñiç êåëå æàòºàíìûí. Àëìàòû¹à áið-ຠñ¸òòå ê¾ç êåëäi. Êåøåãi øiëäåíi» àïòàï ûñòû¹û áið-ຠò¾íäå ¹àéûï áîëûï, òàó æàºòàí ñàëºûí àóà øûìøûìäàï ºîéíàóûíà áàòûðûï àëäû àðó ºàëàíû. Øà¿àðäû ê¼»iëñiçäiê áàñòû. Îë êiñiíi àëûñòàí ê¼ðiï êåëåìií. Àëäûìåí ìåí áàéºàäûì. Áið-áiðiìiçãå ºàñºàéûï ºàðñû êåëå æàòûðìûç. Êåíåò îë êiñiíi» ê¼çi ìà¹àí ò¾ñòi äå ºàäàëûï ºàëäû. Ñîäàí ñî» æûìèäû. ƾðiñií æåäåëäåòòi. Ìåí äå æûìèûï, æàºûíäà¹àí êåçäå ºîëûí àëäûì. Îë ìåíi áàóûðûíà òàðòûï, ºûñûï, áåòiìíåí ñ¾éäi. ²àðòàéûï êåòiïòi. Øàë áîïòû äåóäåí àóëàºïûí, áiðຠºàðòàìûñ òàðòºàíû àíûº. Æàºûí àðàäà¹û êàôåãå áàðûï, òàìàºòàíûï àëóäû ½ñûíäû. Åðiãiï æ¾ðãåí ìåí ëåçäå êåëiñòiì. Îë êiñi ¼çiíå øàé ¹àíà àëäû, ìåí ëà¹ìàí, 50 ãðàìì êîíüÿê ñ½ðàäûì. Ƹíå, ¸ðèíå, íàí. “°ðèíå, íàí ìiíäåòòi ò¾ðäå”. “Øàðøàï æ¾ðìií” äåäi îë êiñi. “Æàë¹ûçáûí”. “°éåëi»iç ºàéäà?” “°éåë áàð ¹îé, ñ¼éëåñåòií àäàì æ. “Ì-ì-ì...”. “Áiðãå æ½ìûñ iñòåï æ¾ðãåíäå ìåí ñà¹àí ºûðûíäàï ïà åäiì îñû?”. “Æîº, åøºàøàí”. “²ûçûº åêåí”. “Ìåíi» ºàñûìäà¹û ºûçäàðäû» áàðëû¹ûíà ºûðûíäàï øûºòû»ûç, áiðຠìà¹àí áiðäå-áið ðåò ºûðûíäàï ê¼ðìåïñiç”. “²ûçûº åêåí”. “Á¸ëêiì, ñiçäi» òàë¹àìû»ûç¹à êåëìåéòií øû¹àðìûí”. “Æîº, êåëiï ò½ðñû» ¹îé, ìiíå”. Øûëûì øåêêiì êåëäi. “Ñiç îñû øåêïåéñiç, èÿ?”. “Øåêïåéìií... Îä຺à ê¾íäå áàðàìûí... Áîñºà ñåíäåëiï æ¾ðiï-æ¾ðiï ºàéòàì. Åøêiì æ. “Íåãå æîº?”. “Ìåíi» äîñòàðûìíû» áàðëû¹û ¼ëiï ºàë¹àí, î ä¾íèåäå áàðëû¹û”. “Ò¾ñiíiêòi...”. “Åêåóìiç æ¾ðñåê ºàëàé áîëàäû åêåí, ¸?”. “Áiëìåéìií, ò¾ê ºûçûº áîëìàéòûí ñèÿºòû”. “Ñåí ìåíiìåí æ¾ðiï ê¼ðãåí æîºñû» ¹îé. ƾðiï ê¼ðñå», êåòå àëìàé ºàëàòûí åäi»...”. “̾ìêií”. “Òà¹û êîíüÿê àëäûðòàéûí áà?”. “Æîº, à¹àòàé, æ½ìûñºà áàðóûì êåðåê”... “Øàðøàï æ¾ðìií” äåäi îë. “Ìà¹ûíà ºàëìàäû ìûíà òiðëiêòå. Øàðøàäûì. Áàðëû¹û äàëáàñà”. ²îëûìäû ºûñòû. ... Àëìàòû¹à ê¾ç îñûëàéøà áið-ຠò¾íäå êåëåäi.

ÏÀÐÀ (¸çië ¸»ãiìå) Ìåí ¼ìiðiìäå ïàðà áåðiï ê¼ðìåïïií. Àëûï ê¼ðìåãåíiì ¼ç-¼çiíåí ò¾ñiíiêòi. Î çàìàíäà á½ë çàìàí, øàøòàðàç¹à êiì ïàðà áåðóøi åäi. Ïàðà àë¹àííû» ë¸ççàòûí òàòºàí áiëåð, áiðຠñiçãå ¼òiðiê ìà¹àí øûí, åøºàøàí åøêiìãå ïàðà áåðiï ê¼ðìåãåíiì ¾øií ºàòòû ºîðûíûï æ¾ðåòiíìií. Æåìºîðëûº äåðòi äåíäåï áàðàäû, îíû àéðàíäàé ½éû¹àí ºî¹àìûìûçäû» êåç êåëãåí ñàëàñûíàí êåçäåñòiðóãå áîëàäû äåï ìåìëåêåòòiê äå»ãåéäå äàáûë ºà¹ûëûï, åë áîëûï, æ½ðò áîëûï î¹àí ºàðñû àøûº ê¾ðåñ æàðèÿëàï æàòºàíäà, ìåíi» åëäåí åðåê åðáèiï, îñû óàºûòºà äåéií åøêiìãå ïàðà áåðìåé æ¾ðãåíiìäi ¼ç áàñûì ñîðëûëûº äåï áà¹àëàéìûí. Áiðຠñ¸òi ò¾ñåéií äåñå, êåç êåëãåí iñ ä¼»ãåëåíiï êåòïåé ìå, ðåòi ¼ç-¼çiíåí êåëäi. Áiçäi» ѽëóëûº ñàëîíûíû» ò½ðàºòû êëèåíòi, ¼çi æ½ìûññûç áîëó êåðåê, ñåáåái, øàøûí ¼ìið áîéû ê¸ñiïòi åíäi èãåðiï æ¾ðãåí îºóøûëàð¹à òåãií ºèäûðàòûí, êåíåò áið ê¾íi ìåíi» àëäûìà êåëiï æàé¹àñà ºàëñûí. Á½ë íå ¹àæàï, á½ë íå êåðåìåò äåï òà» ºàëûï ¾ëãåðãåíiì æîº, øàøûí ºèäûðûï áîëàð áîëìàñòàí ¸ëãi êëèåíò “á¾ëäiðäi», á¸ðií á¾ëäiðäi» àºûñûí ò¼ëåìåéìií” äåï àéºàé øû¹àðñûí, îñû ñàëîí ïàéäà áîë¹àëû îºóøûëàðäû» ºîëûíàí ºèºûæèºû áîëûï øû¹ûï, ñî¹àí ò¸óáà åòiï æ¾ðåòií ¸ëãiíi» á½ë ºîðëû¹ûíà øûäàé àëìàé æà¹àñûíà æàðìàñà êåòåéií. Îíû» ¼çi òîç-òîçû øû¹ûï ò½ð¹àí áið í¸ðñå åêåí, äàð åòiï àéûðûëà êåòñií, àºûð àÿ¹û óàºè¹à ïîëèöèÿ êåëiï òûíäû. Ñàëîííû» ºîæàéûíû ìà¹àí iñ íàñûð¹à øàóûï, ñîòºà êåòïåñ ¾øií, ó÷àñêåëiê ïîëèöåéãå 200 äîëëàð ½ñòàòûï, º½òûë äåï êå»åñ áåðäi. Áið æà¹ûíàí ºàðàñà», ¼òå æàéñûç æà¹äàé. Áiðåóäi» øàøûí òåãií êåñåñi», îíûìåí øåêòåëìåé ¼çi» 200 äîëëàð ò¼ëåéñi». Áiðàº, ì¸ñåëåíi» åêiíøi æà¹û áàð åìåñ ïå. Îñûëàéøà êåíåòòåí ïàðà áåðóäi» ñ¸òi ò¾ñòi. ´çiìäi ê¸äiìãiäåé åë ºàòàðëû òîëûººàíäû àçàìàò ñåçiíiï, å»ñåì áiðøàìà ê¼òåðiëiï

ºàëäû. 200 äîëëàðûìäû ºàìäàï, û»¹àéëàï ºàëòàìà ñàëûï, ó÷àñêåëiê ïîëèöåé îòûðàòûí îðûí¹à êåëäiì. Åñiêòi ºàºòûì. – ȸ!, – äåãåí äàóûñòû åñòè ñàëûï, åíòåëåï êiðiï áàðäûì. Øûíûí àéòó êåðåê, 200 äîëëàðäû òàïñûðó¹à àñûºòûì. – Ѹëåìåòñiç áå? – Àìàíñûç áà? À-à-à, ñiç áå? – ȸ, ìåí ¹îé. Æà¹äàé ºàëàé áîëûï æàòûð. – ²àéäàì, ¸ëãi êiñi, ¼çi çåéíåòêåð åêåí, ñîòºà àðûç áåðåìií äåï îòûð. Æàíæàëäàñûï, æà¹àìäû æûðòòû äåé ìå. – Îë åíäi, ¸ëãi... áûëàé ¹îé... Àºøà æàòºàí ºàëòàìà ºîëûìäû ñàëäûì. Æàðº åòêiçiï ñóûðûï àë¹àí û»¹àéñûç ñèÿºòû. Îíû» ¾ñòiíå ìûíà ïîëèöåéäi» ò¾ñi äå ñ½ñòû åêåí. ʼçiíi» àñòûìåí iøiïæåï, ñ½ìäûº ºàòàë ºàðàéäû. ²àëòàìíàí ºîëûìäû øû¹àðäûì. – Åíäi ºàëàé æàñà¹àí ä½ðûñ? ´çi»iç ºàëàé îéëàéñûç? – Á¸ëêiì, ¼çàðà êåëiñiï ºàëàðñûçäàð. Ò½ðìûñòûº æàíæàë¹à æàòºûçó¹à áîëàð. ²îëûìäû ºàéòàäàí ºàëòàìà ñàëäûì. “Ìûíàíû àëûï, ñîíû ¼çi»iç áið í¸ðñå ºûëû»ûçøû” äåñåì áå åêåí. Îë äà ìåíi» ºàëòàìà ºàðàäû. Ñîäàí ñî» ìà¹àí ºàòºûë ê¼ç òàñòàäû. “Ìà¹àí ïàðà áåðãåëi îòûð¹àííàí ñàó ìà” äåãåíäåé, áið ñàëºûí ñåçiêòi ໹àð¹àíäàé áîëäûì ê¼çºàðàñûíàí. ²îëûìäû ºàéòàäàí ºàëòàìíàí øû¹àðäûì. Æîí àðºàì æûáûðëàï, òåðëåéií äåäiì. Ïàðà áåðãåííi» á½íäàé àçàïòû åêåíií êiì áiëãåí. Åíäi íå ºûëñà áîëàäû? – À¹à, á½éûìòàéû»ûç áàð ìà, àéòñà»ûçøû. Êåíåò ïîëèöåéäi» æ¾çi æûëûï, áiðò¾ðëi ìåéiðiìäi áîëûï êåòòi. Á½íäàé àäàì¹à ïàðà áåðìåê áîë¹àí àðàìäû¹ûì ¾øií æåðãå êiðiï êåòå æàçäàäûì. ´çiìäi ¼çiì æåê ê¼ðiï êåòòiì. – Æà¹äàé ºàëàé áîëûï æàòûð, ñîíû áiëåéií äåãåíiì ¹îé. Ìàçàëà¹àíûì ¾øií êåøiði»iç. Ñàó áîëû»ûç.

Åñiêòåí øû¹ûï áàðà æàòûï, îíû» æàñ áàëàøà à»ûðûï, òà»äàíûï ºàë¹àíûí áàéºàäûì. Á¸ðiíåí äå ½ÿòûí àéòñà»øû. Á½íäàé àäàì¹à ºàëàé ïàðà áåðìåê áîëäûì? Äåãåíìåí, ¾ìiòiìäi ¾çáåê åìåñïií. Ïàðà áåðóäi» ¸ëi äå áið ñ¸òiíi» ò¾ñåòiíiíå ñåíåì.

ÏÜÅÑÀËÀÐ ÊÎÍÜßÊ ²ÎÑÛ˱ÀÍ ÊÎÔÅ (åêi àêòiëi äðàìà) (Õè÷êîêøàëà¹àíäà) ²àòûñóøûëàð: Êåéóàíà Îòà¹àñû °éåë (îòàíàñû) Áîéæåòêåí (ظìåí) – 25-30 æàñòà. Æiãiò (Áàòûð) – 35-40 æàñòà 1-ÀÊÒ. 1-ê¼ðiíiñ. ²îíຠá¼ëìå. Îðòàäà ìåðåêåëiê äàñòàðõàí æàéûë¹àí. Ò¼ðäå ຠîðàìàë òàðòºàí êåéóàíà îòûð. Îðòà æàñòà¹û ¸éåë äàñòàðõàí ìà»ûíäà ê¾éáå»äåéäi. Òûíûøòûºòû àðà-ò½ðà àóûð ê¾ðñiíãåí ¸æåíi» äåìi ¹àíà á½çàäû. Îðòà æàñòà¹û åð àäàì êåëiï êiðåäi. ²îëûíäà êiòàï. Îòà¹àñû. ´ëñåì îðíûì ºàðà æåð ñûç áîëìàé ìà? ´òêið òië áið ½ÿëøຠºûç áîëìàé ìà? Ìàõàááàò, ¹àäàóàòïåí ìàéäàíäàñºàí, ²àéðàí ìåíi» æ¾ðåãiì ì½ç áîëìàé ìà, – äåïòi ¹½ëàìà Àáàé. Á½ë æåðäåãi “¹àäàóàò” ñ¼çi

ä½øïàíäûº äåãåí ìà¹ûíàíû áiëäiðåäi åêåí. Ìàõàááàò, ¹àäàóàòïåí ìàéäàíäàñºàí... ²àíäàé êåðåìåò, ¸. °éåë. Íå áîëñà ñîíû àéòûï ìàçàíû àëìàé, áàð, äåìàëà ò½ðøû. Ñåíñiç äå ìèûì àéíàëûï ò½ð. Áåòií áàñûï äàñòàðõàí øåòiíå îòûðà êåòåäi. Åðêåê òå êåëiï æàé¹àñûï, êiòàïºà ¾»iëåäi. Êåéóàíà. Æàñòàð êåøiãiï æàòûð ¹îé. Áàòûð àéòºàí óàºûòûíäà æåòóøi åäi. °éåë. Áîéæåòêåí æèíàëûï áiòïåé æàòºàí øû¹àð. Êåéóàíà. Êåëåäi ¹îé, êåëåäi. Òåê Àëëà àìàíäû¹ûí áåðñií. °éåë. Áiëìåéìií, òûì æàºñû áîëûï ¼ñiï åäi áîòàì. ²àíäàé ºûçäû» ò½çà¹ûíà iëiíäi. ¶éëåíáåñå – áið óàéûì, ¾éëåíñå – òà¹û óàéûì. Êåéóàíà. ²½ì æèíàëûï òàñ áîëìàñ, ²½ë æèûëûï áàñ áîëìàñ. Åêi æàºñû ºàñ áîëìàñ, Åêi æàìàí äîñ áîëìàñ, – äåãåí åêåí á½ðûí¹ûíû» àäàìäàðû. “²½äà – ìû» æûëäûº, ê¾éåó – æ¾ç æûëäûº”. ²ûçäû» àòà-àíàñû ºàíäàé àäàìäàð åêåí. °ëãi áiçäi» áàëà ¾é-iøiìåí òàíûñûï ïà. ʼðiï ïå ºàíäàé æåðäi» áàëàñû åêåíií. Ñîíû áiëãåíi» áàð ìà, êåëií. °éåë. Àïà, îíû» ¸êå-øåøåñií íå ºûëàñûç? ´çi ºàíäàé äåñå»øi. °êå-øåøåñi êåëií áîëìàéäû ¹îé áiçãå êåëiï. Ñiç äå àéòàñûç. Êåéóàíà. °é, áàëàì-àé, ºàçຠ“àÿ¹ûí ê¼ð, àñûí iø. Øåøåñií ê¼ð, ºûçûí àë” äåï áåêåð àéòòû äåéñi» áå. Òåêòi æåðäi» àäàìû – îºûìàñà äà, øîºûìàñà äà áàñºàøà áîëàäû. ²î»ûç òåðiï æàíûí áà¹ûï æ¾ðñå äå áàñºàøà áîëàäû. °éåë. Ñiç áàëà» åêåói» òàºïàºòàï ìåíi» ò¾áiìå æåòåòií áîëäû»äàð. (ê¾áiðëåï) ƾéêåì 潺àðûï áiòòi. ʼð ¹àíà º½òºàðàäû ìåíi ñåíäåðäåí.

Êåíåò åñiê ºî»ûðàóû áàñûëûï, àðòûíøà Áàòûð ìåí ظìåí êåëiï êiðåäi. °éåë áàðûï àëäûìåí áàëàñûíû», ñîäàí êåéií ظìåííi» áåòiíåí ñ¾éåäi. Îëàð îòà¹àñûìåí, êåéóàíàìåí àìàíäàñûï, äàñòàðõàí áàñûíà æàé¹àñàäû. °éåë ê¾éáå»äåï øàé ºàìûíà êiðiñåäi. Êåéóàíà. Ñîíûìåí, ºûçûì, æ¼íi»äi àéòà îòûð. °êåøåøå» áàð ìà? ²àé æåðäiêi áîëàñû»äàð? ظìåí. Øåøåì àóûëäà ò½ðàäû. Íåãiçi îñû Àëìàòûíiêi. °êåì æîº. Êåéóàíà. °êå» ºàéòûï êåòêåí áîëäû ¹îé. ظìåí. ȸ... Êåéóàíà. Èìàíäû áîëñûí, æàðûºòûº. ²àé åëäåí áîëàñû»äàð. ظìåí. Îñû Àëìàòûäàíáûç. Êåéóàíà. Ѿéåãi»äi ñ½ðàï îòûðìûí, æàðºûíûì. Ѿéåãi»äi. ظìåí. (ºûñûëûï ºàëûï, Áàòûð¹à ºàðàï). Ìåí ò¾ñiíáåéìií. Áàòûð. °æå, îíû íå ºûëàñûç, ì¸ñåëå îíäà åìåñ ºîé. Òàíûñû»ûçäàð, ¸»ãiìåëåñi»içäåð. °éåë. ȸ, àïà, ºàçiðãi æàñòàð îíäàé í¸ðñåëåðäi áiëìåéäi. Îäàí äà, ظìåíæàí, ºàé èíñòèòóòòû áiòiðäi», ºàéäà æ½ìûñ iñòåéñi» ñîíû àéòà îòûð. Åíäi òàíûñà êåëãåí ñî» á½íäàé ñ½ðàºòàðñûç áîëìàéäû. Ðåíæiìå. ظìåí. ȸ, ¸ðèíå... áiðຠìåí îºûìà¹àíìûí. Åø æåðäå îºûìà¹àíìûí. ľêåíäå ñàòóøû áîëûï iñòåéìií (ºàòòû ºûñûëûï, Áàòûð¹à ñ¾éåíåäi.) Æà¹ûìñûç òûíûøòûº îðíàéäû. Åðêåê (êåíåò òàìà¹ûí êåíåï). Áàëòûº æà¹àëàóûíäà ºàðàéëàð äåãåí õàëûº áàð. Åóðîïàëàíûï êåòêåí åë. Ñîëàðäû» òiëiíäå áiçäi» ê¸äiìãi æåëòîºñàí àéû “ñî¹ûìàé” äåï àòàëàäû åêåí. ²à»òàðäû “ºûøàé”, àë àºïàíäû “ºàðàºûøàé” äåéäi. Òà» ºàëàðëûº æà¹äàé. Ñîíäà ò¾ðêi

õàëûºòàðû Áàëòûº æà¹àëàóûíà äåéiíãi àóìàºòû àëûï æàòºàí áîëäû ¹îé. “Ñî¹ûì àé” äåãåí ò¾ñiíiãi áàð õàëûº äåãåíi»iç êåçiíäå ìàë øàðóàøûëû¹ûìåí àéíàëûñºàí, ê¼øïåëi åë áîë¹àí äåãåíäi áiëäiðìåé ìå. °éåë. (ê¾áiðëåï) Æàðàéäû, îºû¹àí-îºûìà¹àíäûºòà ò½ð¹àí åøí¸ðñå æîº ºîé. κûñà äà ò¾ê áiòiðå àëìàé æ¾ðãåíäåð ê¼ï. Áàòûð. °éåëãå æ½ìûñ iñòåï, îºûï ò¾ê ºàæåòi æîº. ¶éäi» áåðåêåñií êåëòiðiï, áàëàëàð¹à ä½ðûñ ºàðàï îòûðñà, áàñºà íå ñ½ðàéñû» ¸éåë çàòûíàí. Êåéóàíà. Áàëàì-àó, ¾é áîë¹àííàí êåéií ½ðïຠ¼ðáèäi. Àë¹àíû»íû» òåãi, òåêòiëiãi ñîë ½ðïຠ¾øií êåðåê. ´çi» ºàçàºñû» áà, ºûçûì? ظìåí. (åñòiëåð-åñòiëìåñ). ȸ, ºàçàºïûí. Êåéóàíà. ²àçຠáîëñà» ¼çi»íi» òåãi»äi íåãå áiëìåéñi»? ظìåí. Ìà¹àí øåøåì åøí¸ðñå àéòºàí åìåñ. Êåéóàíà. Áàëàì-àó, åíäi áiëìåéìií íå äåðiìäi. Áiç ¼çi ¼ñêåí-¼íãåí àòàíû» ½ðïà¹û åäiê. Áàáàìûç ºîë áàñòà¹àí áàòûð áîë¹àí, àð¹û àòàìûç ñ¼ç áàñòà¹àí øåøåí, àóçû äóàëû áè áîë¹àí. Åñiìäåði îñû ¼çäåði» îºûï æ¾ðãåí òàðèõ êiòàïòàðûíà ò¾ñêåí åäi. Ìåí íå äåðiìäi áiëìåé îòûðìûí, áàëàì. Ñåí äå áiðåóäi» ¸ëïåøòåãåí ºûçû øû¹àðñû». Áàòûð äà êiíäiêòåí æàë¹ûç, áåòiíå ºàðàï îòûð¹àí ½ëûìûç. Ìåíåí êåëiñiì êåðåê áîëñà, áåðå àëìàñïûí, àéûï åòïå, æàíûì. Åðêåê. Ìåíi» ñ¼çiì êåðåê áîëñà, ¼çäåði» áiëåòií äå øû¹àðñû»äàð, Ãàëëåé àòòû º½éðûºòû æ½ëäûç 80 æûëäà áið Æåðãå æàºûí ½øûï ¼òåäi. ±àëûìäàðäû» àéòóûíøà, ¹àñûðäà áið áîëàòûí á½ë º½áûëûñ ä¾íèåãå ò¾ðëi àïàòòàð, ñî¹ûñòàð, æàìàí àóðóëàð àëûï êåëåäi åêåí. ¶íñiçäiê. Äàñòàðõàí áàñûíäà¹ûëàðäû» ¸ðºàéñûñû ¼ç îéûìåí ¼çi. Åðêåê. ±àëûìäàð ñîíûìåí ºàòà𠺽ðëûºòàðäû» ¾íåìi ºîç¹àëûñòà áîëàòûíûí àíûºòà¹àí. Àóºûìû ãåîëîãèÿëûº

ä¸óiðëåðìåí ¼ëøåíãåíìåí, ìèëëèîíäà¹àí æûëäàðäàí êåéií Àìåðèêà êîíòèíåíòiíi» Àçèÿ¹à êåëiï ñî¹ûëó ºàóiïi áàð. Ìåí åñåïòåï ê¼ðñåì, Êàëèôîðíèÿ øòàòû ²ûòàéäû» Ëÿîäóí ïðîâèíöèÿñûí ñ¾çåäi åêåí. Åëåñòåòi»äåðøi. ±àæàï åìåñ ïå. Ìåíi» àéòàéûí äåãåíiì, îñûíäàé ¹àðûøòûº ¼ëøåìäåðìåí ºàðà¹àí êåçäå, áiçäi» Áàòûðäû» ºàíäàé ºûç¹à, ºàøàí ¾éëåíåòiíiíäå ò½ð¹àí åø ìà¹ûíà, ì¸í æîº. Ñîíäûºòàí, àïà, ñåí áåêåð óàéûìäàéñû». Òà¹û äà àóûð ¾íñiçäiê æàéëàéäû. Áàòûð. Ðàºìåò, ¸êå. 2-ê¼ðiíiñ. Ñàõíàäà ºàëà ê¼øåñi. Ò¾íãi ìåçãië. Ôîíàðü. Á¸éòåðåê. Ñêàìåéêà. Îíäà Áàòûð ìåí ظìåí áiðiíå-áiði òàºàëûï îòûð. ظìåííi» ¾ñòiíäå Áàòûðäû» ê¾ðòåøåñi. ظìåí. Ñîíûìåí àíà» ìåíi ½íàòïàäû. Áàòûð (ê¾ëiï). Ìåí ñåíi» îðíû»à áàñºà ºàíäàé ºûç ¸êåëñåì äå ½íàòïàñ åäi. Îë ìåíi ºèìàéäû. °ëi áàëà ê¼ðåäi. Îñûëàé 츻ãi ºàñûìäà æ¾ðå áåðñå äåéäi. Åãåð åðêåê ¸éåë ¾øií æàíûí ïèäà åòóãå äàéûí áîëñà, äåìåê îë îíû ñ¾éåäi, àë ¸éåë åðêåê ¾øií æàíûí ïèäà åòóãå äàéûí áîëñà, äåìåê, îë îíû òó¹àí äåéäi. Àíàíû» àòû – àíà. ظìåí. Áiëìåéìií. Îë êiñiíi ðåíæiòiï áàºûò òàáà àëàìûç áà. °æå» äå ¼çií áiðò¾ðëi ñóûº ½ñòàäû. Áàòûð (îéëàíûï). Îñûíû ¼çiì äå ò¾ñiíå àëìàäûì. ²àëûïòàñºàí ¸äåò áîéûíøà, àíàì ½íàòïà¹àíäû ¸æåì ½íàòó¹à òèiñ åäi. Îë åêåói ¼ìið áîéû îñûëàé áiðiíiêií áiði æà øû¹àðûï êåëåäi. Æàñ áàëàëàð ñåêiëäi òàéòàëàñàäû. Áiðàº, á½ë æîëû áàñºàøà áîëäû. ظìåí. Åêåói áiðií-áiði æåê ê¼ðå ìå?

Áàòûð. Æîº. Îëàé äåóãå áîëìàéäû. Åíäi... Åíå ìåí êåëiíäi º½äàé ¸ó áàñòàí áiðiíå áiðií ºàðñû åòiï æàðàòºàí äåéäi ¹îé. Òåê ïàðàñàòû áàñºàäàí àñûï òó¹àí ¸éåë çàòû, ò¼ìåí åòåêòiíi» ñûðòòàíäàðû ¹àíà òië òàáûñûï, òàòó-ò¸òòi ¹½ìûð êåøåäi åêåí. Àë, ìåíi» ¸æåì ìåí àíàì... ñûðòòàíäûººà êiøêåíå, áið åëi ¹àíà æåòïåé òóäû ìà äåéìií. ظìåí. Ñîíäà ºàëàé? Áàòûð (ê¾ëiï). Åíäi... áiðií-áiði æ½ëûï, àóûð ñ¼ç àéòó¹à áàðìàñà äà, ¼çàðà êiøêåíå á¸ñåêåëåñiï æ¾ðåòiíäåði áàð. Ìûíà òàìàºòû ìåí ñåíåí æàºñû iñòåéìií, áàëà ò¸ðáèåñií ìåí ñåíåí àðòûº áiëåìií, ñåíåí ìåí ïûñûºïûí, ñåíi» òàïºàí áàëà»íàí ìåíi» òàïºàí áàëàì àºûëäû äåãåí ñèÿºòû ¸»ãiìåëåð ¹îé. ظìåí. Áiðຠåêåói äå ìåíi ½íàòïàäû... Áàòûð. Îëàð ñåíi ì¾ëäåì áiëìåéäi åìåñ ïå. Áiðiíøi ðåò ê¼ðiï îòûð. Ñîäàí êåéií ìåí îëàðäàí ð½ºñàò ñ½ðàï êåëãåí æîºïûí, òàíûñòûðó¹à àïàðäûì ñåíi. Æàñûì îòûçäû» îðòàñûíà êåëãåíäå ¸æåì ìåí øåøåì æàºòûðìàäû äåï ñ¾éiêòiìå ¾éëåíáåé ºàëñàì, ìåíi» êiì áîë¹àíûì? ظìåí (ê¾ëiï). Ìåíi ¸éòåóið îëàðäàí á¼ëåê ò½ðàòûíûìûç ºóàíòàäû. ʾíäå áåòïå-áåò êåëiï, êåçäåñå áåðìåéìiç äåãåíiì ¹îé. Áàòûð. Îë æà¹ûíàí ñàñïà. Ìåí ñåíi åøêiìãå ðåíæiòòiðìåéìií. ظìåí. Îëàð¹à ìåíi» æåòiìäiãiì ½íàìà¹àí ñåêiëäi, ñîäàí ñî» ñåíi» òå»i» åìåñïií. κûìà¹àíìûí, ä¾êåíäå ñàòóøû áîëûï iñòåéìií. ʾéåóäå áîë¹àíìûí. Áàòûð. Ñåíi» øåøå» áàð åìåñ ïå. Æåòiìñi» äåï îòûð¹àí åøêiì æîº. ʾéåóäå áîëñà»... ʾéåóäåí øû¹ûï êåëãåí æîºñû», ²½äàéäû» ¼çi àæûðàòòû ñåíäåðäi. Îë ºàéòûñ áîë¹àëû áåði ºàíøà óàºûò ¼òòi? ظìåí (ì½»àéûï). Ò¼ðò æûë áîëäû ¹îé ìiíå. Áàòûð. Íåäåí ºàéòûï åäi? ظìåí. ƾðåê òàëìàñûíàí...

Áàòûð (ظìåíäi º½øàºòàï). Æàðàéäû, ò½íæûðàìà. Æàºûíäà êiøêåíòàé á¼ïå êåëåäi ¼ìiðãå. Ñîäàí ñî» ìåíi» àòà-àíàì, ¸æåì áàðëû¹û ñåíi ìåíåí äå ºàòòû æàºñû ê¼ðåòií áîëàäû. ʼðåñi». Áàðëû¹û òàìàøà áîëàäû. ظìåí. Áiëìåéìií, æ¾ðåãiì ºîáàëæè áåðåäi. Ìåíi ºîéøû, ºàñûìäà ñåí áàðñû», òóûñòàðû» àíàìäû ðåíæiòå ìå äåï ºîðºàìûí. Áiëåñi» ¹îé, ì½íäàé êåçäå ºàíäàé ¸»ãiìåëåðäi» áîëàòûíûí. Àë øåøåì áîëñà, ìåíi æàë¹ûç ¼çi òiñòåëåï æ¾ðiï ¼ñiðäi. Ê¼ï ºèûíäûº ê¼ðäiê. Åíäi ºàçið ¼ñiï-æåòiëãåí ñî» î¹àí àóûð ñ¼ç åñòiðòêiì êåëìåéäi. Ò¾ñiíåñi» áà? Áàòûð. Îë æà¹ûíàí ñàñïà. Îíäàé êåçäå àðòûº ñ¼çãå áàðó¹à òåê ìåíi» øåøåì ¹àíà ºàáiëåòòi. Àë, îë êiñi ìåíi» àéòºàíûìíàí øûºïàéäû. ´çiì ºàòòû-ºàòòû àéòûï, òàïñûðûï ºîÿìûí. Åøêiì ñåíi» ìàìà»à òiê ºàðàï ñ¼éëåìåéäi. Ѽç áåðåì ñà¹àí. ظìåí. °êå» øå? Áàòûð. Îë êiñiíi» ºàº-ñîºïåí iñi æîº. ´çi» äå áàéºà¹àí øû¹àðñû». Îòà¹àñû áîëûï, ñûðòºà æàëûí ê¾äiðåéòêåíiìåí, áiçäi» ¾éäi» áàñòû¹û – øåøåì. Áiðàº, îë – àøñàì àëàºàíûìäà, æàïñàì æ½äûðû¹ûìäà. Äåìåê, áàñòûº – ìåí. ²àëàé àéòñàì, áàðëû¹û ñîëàé áîëàäû. ²½øàºòàñàäû. Ñàõíà æàáûëàäû. 2-ÀÊÒ. 1-ê¼ðiíiñ. Ñàõíà îðòàñûíäà ìîäåðí ñòèëiíäåãi ¾ëêåí ê¼ê äèâàí ò½ð. Øåòòå áið ñàðû êðåñëî æ¸íå ¸éíåêòåí æàñàë¹àí æóðíàë ñòîëû. Ñòîëäà ãðàôèíäå ñó ò½ð æ¸íå ñòàêàí. Àº ø໺û ºàáûð¹à. Àóðóõàíàäà áîëàòûí ì¸ìiëåñiç, æà¹ûìñûç òàçàëûº àòìîñôåðàñû. Äèâàíäà ظìåí æóðíàë ïàðàºòàï îòûð. Áàòûð êiðåäi.

Áàòûð. Åñiêòi íåãå àøïàéñû»? ¶éäå åêåíñi» ¹îé. ظìåí. Êiëòi» áàð ¹îé. Áàòûð ìûðñ åòiï, ãàëñòóãûí à¹ûòà áàñòàéäû. Áàòûð. Øàðøàï êåëäiì. Áàñòûº ìèäû æåï æiáåðäi. ²àí ñîð¹ûø. Íà¹ûç ºàí ñîð¹ûø. °éòåóið ðåòií òàóûï, àìàëûí êåëòiðiï, ºàíû»äû ½ðòòàï-½ðòòàï àëàäû. Øàðøàäûì. Åãåð ñåí åêåói» áîëìàñà»äàð, áàðëû¹ûí òàñòàï ºà»¹ûï êåòåð åäiì. Øûí àéòàìûí. °áäåí ñàóäàì áiòòi. ظìåí. Áàñûìäû ºàòûðìàøû. °ëäå ñåí ìåíi» ºàíûìäû iøåéií äåäi» áå? Åðêåê (êåíåò ñåëò åòiï). °éãåðiì ºàéäà? ظìåí. °éãåðiìäi íå ºûëàñû»? Áàòûð. Íå ºûë¹àíû ºàëàé? ²àéäà æiáåðäi» °éãåðiìäi? Àéò æàíû»íû» áàðûíäà. °éåë (æóðíàëäàí ê¼çií àëìà¹àí ê¾éi). Àéºàéëàìà. Áàñûìäû àóûðòûï æiáåðäi». Åðêåê ñàõíà ñûðòûíà æ¾ãiðiï êåòåäi. “°éãåðiì, °éãåðiì” äåãåí äàóûñû àëûñòàí òàëûï æåòåäi. °éåë æóðíàëäàí áàñûí ê¼òåðiï àëûñòà¹û í¾êòåãå æàíàðûí ºàäàéäû. ظìåí (¼çiìåí-¼çi ê¾áiðëåï, ê¾»ãiðò äàóûñïåí) Ñåí àäàì ¼ëòiðiï ê¼ðiï ïå åäi»? Àëºûçûë ûñòûº ºàí àëàºàíû»äû æóûï, æ¾ðåãi»äå ì½ç áîï ºàòûï æàòºàí êåñåê êåêêå í½ðøà º½éûë¹àí ñ¸òòi áàñòàí êåøiï ïå åäi». ²àí, òåê ºàí ¹àíà æóà àëàòûí, òàçàðòà àëàòûí êåê áîëàäû ¼ìiðäå... Åðêåê ºàéòà êiðåäi. Áàòûð (äàóûñûíà æàëûíûø àðàëàñºàí). ظìåí, °éãåðiìäi ºàéäà æiáåðäi»? ظìåí. Àïàñûíà, àóûë¹à àïàðûï òàñòàäûì. Áàòûð. Íåãå? Íåãå ìåíiìåí êåëiñïåé áiëãåíi»äi iñòåãåíñi»? Îë ìåíi» äå ºûçûì ¹îé. ظìåí. Äåì àëàéûí äåäiì. Áàëà¹à ºàðà¹àí î»àé ¹îé äåéñi» áå. Ñåí ê¾íi áîéû æ½ìûñòàñû». Àçàáûí ìåí òàðòàìûí. Ñîäàí ñî» êåëiï àëûï, “áàëàì, áàëàì” äåï ¼áåêòåéñi». Æûíûìà òèìå.

Áàòûð (åñòiëåð-åñòiëìåñ). Ìåí àºøà òàóûï æàòûðìûí ¹îé. ظìåí ºîëûí ñiëòåéäi äå, æóðíàë¹à ºàéòà ¾»iëåäi. Áàòûð. Ñåíi» øåøå» ºàéñûáið ºàðàéäû äåéñi». Áàð¹àíäà áið êåñå øàéäû ä½ðûñ áåðå àëìàéäû. ظìåí. ´ëòiðiï òàñòàìàñ. Áàòûð. ²àçið ê¾í ñóûº. Àóûðòûï àëà ìà äåéìií. Áåêåð áîëäû. Êiøêåíòàé áàëàíû. Îáàë áîëàð ìà åêåí. ظìåí. Áiðຠñåí îíû êiøêåíòàé äåï, îáàë äåï ºàáûëäàìà¹àí ñèÿºòûñû» ¹îé. Áàòûð. Íåìåíå àéòûï ò½ðñû». ظìåí. Iøi» ñåçiï ò½ð¹àí øû¹àð ìåíi» íåìåíå àéòûï ò½ð¹àíûìäû. Áàòûð. Æîº, åø í¸ðñå ñåçiï ò½ð¹àí æîºïûí. Àéò, æàíû»íû» áàðûíäà àéò. ƽìáàºòàìà. ظìåí ºîëûìåí áàñûí ºûñûï, áåòií áàñàäû. ظìåí. Áàòûð, ìåí á¸ðií áiëåìií. Àëäûíäà äà ñåçiï æ¾ðãåíìií. Áiðຠêåøå °éãåðiìíi» ¼çi áiëäiðäi. ²óûðøà¹ûíà ñåíi» æàñàï æ¾ðãåí iñòåði»äi iñòåï îéíàï îòûð¹àíûíû» ¾ñòiíåí ò¾ñòiì. Á½ðûí äà ñåçiï æ¾ðãåíìií. Áiðຠì½íøàìà ñ½ìäûºòû ê¾òïåï åäiì. ²àéäàí, êiìíåí ¾éðåíäi» äåãåíiìäå, ¸êåì îñûëàé iñòåéäi äåäi. ´çi àéòòû. Áàòûð ñàõíàíû ¸ði-áåði êåçiï æ¾ðå áàñòàéäû. Ò¾ði ¸ëåìòàïûðûº. Àäàìè êåéïiíåí àéûðûëûï, ¸ëäåáið æàðòºûøºà àéíàë¹àí ò¸ðiçäi. Áàòûð. ´òiðiê, ¼òiðiê. Ñåí, ñåí ¸äåéi iñòåï îòûðñû» ì½íû» á¸ðií. Íåãå? Íå ¾øií? Ìåí ñà¹àí ñîíøàìà íå iñòåäiì, ظìåí. Æàçû¹ûì ºà»¹ûï æ¾ðãåí æåði»íåí æóûíäûðûï, êèiíäiðiï, ¾éëåíãåíiì, ¾éiìå êiðãiçiï, æàð åòêåíiì áå? κûòºàíûì áà êií¸ì? Ìåíåí íå æàìàíäûº ê¼ðäi»? ظìåí. Ñåí äå, ìåí äå, åêåóìiç äå áiëåìiç á½íû» øûíäûº åêåíií. Ìåíi àëäà¹àíû»ìåí Àëëàíû ºàéäà æiáåðåñi». Îë áàðëû¹ûí ê¼ðiï ò½ð. Åðòå» ²½äàéäû» àëäûíà áàðàìûí äåï ºîðûºïàéñû» áà? Íå áåòi»äi àéòàñû» ñîíäà? Îë ñåíi» ¼ç ïåðçåíòi» ¹îé. ̽íøà

íåãå òåêñiç áîëäû»? ´ç º½ëûíû»à øàóûï íå áîëäû ñîíøàìà? Áàòûð. Æàï àóçû»äû. μøûï áàðûï ظìåíäi ìûæ¹ûëàé áàñòàéäû. Äèâàí¹à åçiï, åíãiçiï æiáåðåðäåé áîëûï, ò½íøûºòûðàäû. °éåë áàñûíäà òûðáû»äàï, ºàðñûëûº ê¼ðñåòêåíiìåí, ê¼ï ½çàìàé ºèìûëñûç ºàëàäû. Áàòûð ñîíäà áàðûï òîºòàï, îðíûíàí ê¼òåðiëåäi. Áàòûð. ´ëäi ìå? ²èìûëñûç. Íå äåéäi? Íå äåéäi ìûíàó? Ìàñºàðà. °éãåðiì, °éãåðiì... ²àéäà? ²ûçûì ºàéäà? ظìåí, ظìåí. °éãåðiì ºàéäà? °éåëäi æ½ëºûëàéäû, Æóðíàë ñòîëûíäà ñòàêàíäà ò½ð¹àí ñóäû ¸êåëiï áåòiíå øàøàäû. Øàïàëàºòàï, îÿòà áàñòàéäû, ¸ëäåí êåéií ظìåí û»ûðñûï, æàí êiðåäi. Áàñûí ê¼òåðiï îòûðàäû, áiðຠìå»-çå». ظìåí (¼çiíå-¼çi). Áåêåð áîëäû. Áåêåð áîëäû. Á½ëàé áîëìàó êåðåê åäi. ´çiì êií¸ëiìií. Áàòûð. ظìåí, °éãåðiì ºàéäà? Øûíûìåí øåøå»å àïàðûï òàñòàäû» áà? ظìåí (áið åçóëåï æûìèÿäû). °éãåðiìäi ºàéòåñi». °éòåóið áið ºàóiïñiç æåðäå. Áàòûð. ²àéäà? ²àéäà?!! ظìåí. Áàòûð, áàéºàéñû» áà, °éãåðiìäi áàëàñûí içäåãåí ¸êå ñèÿºòû åìåñ, íàºñ¾éåðií æî¹àëòºàí áîçáàëàøà àëàñ½ðûï içäåéñi», ñåí àóðó¹à øàëäûººàíñû». Ñåí àóðóñû». Å» áîëìàñà, ¼çi» ¾øií, ¼çi»å-¼çi» ìîéûíäàøû. Áið ñ¸òêå áîëñà äà, ìîéûíäàøû. Áàòûð (¸éåëäi» ºàñûíà êåëiï, áåòiíå áåòií òàºàï ñ¼éëåéäi). ظìåí, ظìåí, Àëëàíû» àòûìåí àíò åòåìií, ¼òiðiê àéòñàì, Òîçàºòà ¼ðòåíåéií, °éãåðiìãå ñàóñà¹ûìíû» ½øû òèãåí åìåñ. Íå áîë¹àí ñà¹àí? Åñi»äi æè. Íå áîëäû ñà¹àí? ²àëàé ä¸òi» áàðûï, àóçû» áàðûï, îñûíäàé í¸ðñåíi àéòàñû». Ñåí ¼çi» íåãå ²½äàéäàí ºîðûºïàéñû»? ظìåí. °éãåðiìíi» ¼çi àéòòû, ¼çi ê¼ðñåòòi äåï ò½ðìûí ¹îé. Ò¼ðò æàñàð ñ¸áè îíäàé í¸ðñåëåðäi ºàéäàí áiëåäi?

Áàòûð. Ñåí ê¾íi áîéû òåëåâèçîðäàí åðêåê ïåí ºàòûí àðàñûíäà¹û ìàõàááàòòû ê¼ðåñi». Îë äà ºàðàï æ¾ðåäi ¹îé. Áàëà áîë¹àí ñî» ñàíàñûíà ñi»å áåðãåí øû¹àð. Ìåí ºàéäàí áiëåìií îíû» ºàéäàí áiëåòiíií, ºàéäàí ê¼ðãåíií. ʾíi áîéû ñåíiìåí ºàëàäû ¹îé îë. Æàé àéòà ñàë¹àí øû¹àð ¸êåì ê¼ðñåòòi äåï. Áàëà áîë¹àí ñî» ¼òiðiê àéòàäû ¹îé. ²èÿëäàíûï, ê¼ï ¼òiðiê àéòàäû ¹îé áàëà áîë¹àí ñî». ظìåí, ñåí íå àéòûï ò½ðñû»? ظìåí. Àºòàëìà. Ìåí åãåð ñåíiìñiç áîëñàì, åãåð òûðíàºòàé ê¾ì¸íiì áîëñà, á½ë ¸»ãiìåíi» øåòií äå øû¹àðìàñ åäiì. Ìåí îñû ê¾íãå äåéií ñåíi áàºûëàï æ¾ðäiì. ʾäiãiì áàÿ¹ûäà îÿí¹àí. Áiðຠê¾í¸¹à áàðìàéûí, ºàòåëåñiï, îáàëû»à ºàëìàéûí äåäiì, òåê áàºûëàóìåí áîëäûì. Ñåíi» ¸ðáið ºèìûëû»à, ¸ðáið ê¼çºàðàñû»à ºàëò æiáåðìåé ºàðàóìåí áîëäûì. Áàñºà ºûç áàëàëàðìåí ºàðûì-ºàòûíàñû», êiøêåíòàé ºûçäàðäû ê¼ðãåíäå ñàóñàºòàðû»íû» ½øòàðû äiðiëäåï, åðíi»íi» êåçåðåòiíi, ¼ç-¼çi»äi ½ñòàé àëìàé ¸áåñ æà¹äàéëàð¹à òàï áîëàòûíû» – áàðëû¹û ìåíi» íàçàðûìíàí áið ñ¸òêå äå òûñ ºàë¹àí åìåñ. Ìåí ¸áäåí ê¼ç æåòêiçãåí ñî» àéòûï ò½ðìûí ì½íû. Ñîíäûºòàí ñåí ä¸ë ìåíi» àëäûìäà àºòàëìàé-ຠºîé. Áîñºà àðàìòåð áîëìà. Îäàí äà îòûð. °ði-áåði æ¾ðìå, áàñûì àéíàëûï êåòòi. Îòûð. Áàòûð áàðûï êðåñëî¹à îòûðàäû. Åêi ê¼çi åäåíäå. ظìåí. Øûíû»äû àéòøû, ²½íäûçäû» ¼ëiìi ñåíi» ìîéíû»äà ¹îé. Áàòûð (áàñûí ê¼òåðiï). ²àé ²½íäûç? ظìåí. Ñåí áiëåñi» ìåíi» ºàé ²½íäûçäû àéòûï ò½ð¹àíûìäû. Áàòûð. ²½íäûç. ʼðøiíi» ºûçûí àéòàñû» áà? ȸ, áiëåìií. ظìåí. Ïåðäåíi» àðòûíà æàñûðûíûï ñîë ºûçäû» àóëàäà¹û æ¾ðiñ-ò½ðûñûí à»äèòûíû»äû áàéºà¹àíìûí. Ѽéòiï æ¾ðãåíäå ¸éòåóið iç-ò¾çñiç æî¹àëäû ¹îé îë ºûç. Øåøåñi ¸ëi ºàëà êåçiï içäåï æ¾ð. ¶ìiòi ¾çiëãåí æîº. Áið æûë ¼òñå äå ¾ìiòi ¾çiëìåäi.

Áàòûð. Åñiìäå. Îë ¼çãåøå áîëàòûí. Ñåëòèiï ò½ðûñûíäà, æàëò-æ½ëò åòêåí òûíûìñûç æàíàðûíäà ºàëûïºà ñûéìàé ¼òåòií æàííû» áåëãiñií ê¼ðóøi åì. Ñîíäàé áið àäàìäàð áîëàäû. ´ìiðäi» ¼çiíå á¼òåí. ظìåí (ê¾áiðëåï, áiðຠÁàòûð îíû åñòèäi). Àç¹ûí. Áàòûð. Ñåí áàéºàéñû» áà, òiïòi æåç¼êøåëiêòi», ºàðàºøûëûºòû» ¼çiíäiê ðåòi, ¾éëåñiìi áàð. Îíäà¹û àäàìäàð ñîë îðòà¹à òàñòàé áàòûï, æàðàñûììåí ñi»iï æàòàäû. Îëàðäû» òiðëiãi åøêiìãå î¹àø ê¼ðiíáåéäi. Áàéºàäû» áà? Äåãåíìåí, àäàìçàòòû» áið åðåêøå æàðàòûë¹àí òîáû ºàéäà æ¾ðñå äå, íå iñòåñå äå á¼òåíäiãi ñåçiëiï, á¼òåíäiãií ñåçiï æ¾ðåäi. Îëàð àëäûìåí ¼ç îòáàñûíäà, ìåéëi îë àéðàíäàé ½éûï îòûð¹àí ¾ëãiëi îòáàñû áîëñûí, ¼ç îòáàñûíäà áàºûòñûç. Áàºñûíû» ìîëàñûíäàé îäà¹àé. Ìåêòåïòå äå, æ½ìûñ îðíûíäà äà æàò. Ñîñòèûï åø æåðãå ñi»å àëìàéòûí æàðàòûëûñû á¼ëåê æàíäàð. Îëàð æ¾ðãåí æåðëåðiíå áåéìàçàëûº, ¸ëäåáið ðóõàíè ûç¹àð àëà êåëåòií ñèÿºòû. Åøêiì îëàðäû» ¼çãåøåëiãií ê¼çãå ò¾ðòiï, àéòûï áåðå àëìàñà äà, ñåçiì äå»ãåéiíäå áîéëàðûí ºàøûº ½ñòàéäû. Ìåí îë æàñ¼ñïiðiì ºûçäû» áîéûíàí îñûíäàé ìiíåçäi ñåçiíiï, ½çຠáàºûëàéòûí áîëäûì. Ðàñ, ìåí îíû ñûðòûíàí áàºûëàï æ¾ðäiì. Àóëàäà¹û ñàé¹àº æ¾ðiñií, áàñºàëàð¹à ½ºñà¹ûñû êåëiï, æ½¹ûñºûñû êåëiï òûðûñºàí ¸ðåêåòòåðií ïåðäåíi» òàñàñûíäà ò½ðûï ê¼ç àëìàé áàºûëàéòûí áîëäûì. ظìåí. Ìåéëi, ñîëàé-ຠáîëñûí, áiðຠíåãå ¼ëòiðäi»? Àëäûìåí ºîðëà¹àí øû¹àðñû», àç¹ûí. Äåíåñií ºàéäà æàñûðäû»?! Áàòûð (òà» ºàëà ºàðàéäû). Ìåí î¹àí òèiñêåí åìåñïií. Ìåí òåê ñûðòûíàí ºàðàï æ¾ðåòiíìií. Íå áîë¹àíûí áiëìåéìií. Íå àéòûï ò½ðñû»? ²àéòà áàñòàäû» áà? ظìåí. Á½íäàé ñ½ìäûºòû æàñà¹àí àç¹ûííû» îíû ìîéûíäàìàó¹à áåòïàºòû¹û æåòåäi. Ñåíåí á½äàí àðòûº åø í¸ðñåíi ê¾òêåí æîºïûí. Æàðàéäû, îñûìåí äî¹àð.

Àëëà áiëåäi, ìåí áiëåìií, ñåí ¼çi» áiëåñi». Îñû äà æåòåäi. Áàòûð. Ìåí îë ºûçäû, ²½íäûçäû ¼çiìå ½ºñàòàìûí. Ìåí äå ¼ìið áîéû ñåíäåëóìåí êåëåìií. Æàñûì ºûðûººà òàÿï ºàëäû. ´ìiðäåí áàð ê¼ðãåí ºûçû¹ûì °éãåðiì ¹àíà ñèÿºòû. Áàñºà áàºûò ñåçáåïïií. ظìåí, ìåí ñà¹àí ºûçû¹àìûí. Ñåíi» àíà» áàð. Àíà æîëû àóûë¹à áàð¹àíäà àíà»ìåí åêåói»íi» àðà»äà¹û ¸»ãiìåíi º½ëà¹ûì øàëûï ºàëäû. Ñåíäåð àíà»íû» ê¼»iëäåñòåðií åñòåði»å ò¾ñiðiï, îëàðäû ñàíàï, ò¾ñòåðií-ò¾ñòåï iøåê-ñiëåëåði» ºàòûï æàòòû»äàð. Ìåí ñîë êåçäå ò½»¹ûø ðåò ñåíi» áàºûòòû åêåíi»äi ò¾ñiíäiì. ʼðå àëìàé, ºûç¹àíûøºà ò½íøûºòûì. Äàëà¹à øû¹ûï êåòiï, æûëàï àëäûì. Ñåí ìåíi áiëåìií äåéñi». Áiðàº, ñîë æîëû åø í¸ðñåíi ñåçãåí æîºñû». ظìåí (òà» ºàëà ºàðàéäû). Ìåíi» íåìåíåìäi ºûç¹àíàñû»? Ñåíi» ¸êå» äå, øåøå» äå áàð. ´ìið áîéû åêåói ºîë ½ñòàñûï æ¾ðäi, ºûçìåò iñòåäi. Ñåíäåðäi» ¾øåói»å äå æî¹àðû áiëiì áåðäi, ¾é ¸ïåðäi. Íå iøåìií, íå êèåìií äåãåí æîºñû»äàð. Àë ìåí... Ìåí ¸êåìíi» êiì åêåíií äå áiëìåéìií, øåøåìíi» ¼çi äå áiëìåéäi. ѽðàé ºàëñàì, øàòàñûï åêi-¾ø êiñiíi» àòûí àéòàäû (æûìèûï). ¶éñiç-ê¾éñiç, ºîë ½ñòàñûï ºà»¹ûðûï æ¾ðäiê. Øåøåì åòi ºî»äûëàó, ìûðçàëàó ê¼»iëäåñ êåçäåñòiðñå, ¾ñòi-áàñûìûçäû æàìàï-æàñºàï, æûëû ¾éãå êiðiï, æåòiñiï ºàëàìûç. °éòïåñå... °éòåóið Êå»åñ êåçi áîëûï ¼ëãåí æîºïûç. °éòïåñå ºàçið, ìûíà çàìàíäà àäàì áîëìàñ åäiê. Áàòûð. Á½íäàé í¸ðñåíi á½ðûí àéòïàóøû åäi». ظìåí. Àóûëäà¹û ¾éäi êåéií àëäûº ºîé. Ìåíi» øåøåì áàëàëàð ¾éiíäå ò¸ðáèåëåíãåí, òóûñòàðû æîº. ²èûíäûºòû ê¼ï ê¼ðäiê. Ðàñ, àðàìûçäà æàñûðûí ñûð æîº. Åêåóìiç äå ò½ëìûç ¹îé. °éòåóið °éãåðiì êåëäi ä¾íèåãå. ´ìið æàë¹àñûï æàòûð. Áàòûð (ìûñºûëäàï). “Àíàñûí ê¼ðiï ºûçûí àë” äåóøi ìå åäi. ȸ... ظìåí. Áiðຠìåí àíàìíàí áið í¸ðñåíi æàñûðûï

ºàëäûì. °ëi äå æàñûðàìûí. ´ëãåíäå ¼çiììåí êåòåòií º½ïèÿì áàð. Ìåíi» ñîë ¸ëãi ²½íäûçäàé êåçiì. Îí ¾øîí ò¼ðò æàñòàìûí. Á¸ëêiì, îí åêiäå ìå åêåíìií. °éòåóið åøºàøàí ¼ñïåéòiíäåé, áîéæåòïåéòiíäåé ê¼ðiíåòiíìií ¼çiìå. Óàºûò ñà¹ûçøà ñîçûëûï ¼òïåéäi. Òåçiðåê åñåéãiì êåëåäi. Ñîäàí ñî» îºó¹à ò¾ññåì äåï àðìàíäàéòûíìûí. Àäàìøà ¼ìið ñ¾ðãiì êåëåòií. ´çiìíi» ¾éiì áîëñà äåéòiíìií. Àíàìà ä¾íèåíi» áàð ºûçû¹ûí ê¼ðñåòñåì äåóøi åäiì. Áàòûð. Áiç á¾ãií òàìຠiøåìiç áå, æîº ïà? Áàñûì ñûíûï áàðà æàòûð. ظìåí. ²àçið ìåí êîôå æàñàï ¸êåëåéií. °ëäå øàé iøåñi» áå? Áàòûð. ²îþ êîôå áîëñà. Á¾ãií á¸ðiáið æàòïàéòûí ñèÿºòûìûç ¹îé. ظìåí ²àçið (øû¹ûï êåòåäi). Áàòûð (¼çiìåí-¼çi). ظìåííi» àíàñû áàëàëàð ¾éiíäå ò¸ðáèåëåíãåí åêåí ¹îé. Êåçiíäå æàºñû æ¾ðãåíií áiëóøi åäiì... Îë êiñi ¼çiíi» áàðëûº áîëìûñûìåí, ìiíåç-º½ëºû, ºûëûºòàðûìåí øåêñiç æèiðêåíiø-ûçàìäû îÿòàäû. Òàìຠà»äûï, àñ ¾é æàºòû àéíàëñîºòàéòûíû, äàñòàðõàí æàéûë¹àí ñî» òåç øàºûðà ºîéìàñà» – øàº-ø¸ëåêåéi øû¹ûï æ½ëûíàòûíû, ä½¹à êiòàïòàðûí ¸ëäåáið ¼øïåíäiëiêïåí ïàðàºòàï, ò¼ñåãiíi» ¾ñòiíäå çû¹ûðäàíû ºàéíàï îòûðûï àëàòûíû – àéòà áåðñå ñ¼ç æåòïåñ, îñûíäàé ìiíåçäåði æûíûìäû ºîçäûðàäû. Òàìàºòû iøiï-æåãåíiíi» ¼çi áið õèêàÿ. Æàïûðàéûï, àëäûíà ºîéûë¹àí àñòû òåðëåï òåïøiï, ðàõàòòàíûï àïàíäàé ¾ëêåí, òiññiç ºûçûë èåê àóûçûíà òûººûøòàéäû. Íå òàìຠáåðñå» äå ºîëûìåí æåéäi, ñîðïàñûí ò¸ðåëêåãå áàñûí ñàëûï æiáåðiï, ñûëºûëäàòûï æ½òàäû. Ñîäàí êåéií åêi ºîëûí êåçåê-êåçåê æàëàï, ¸ð ñàóñà¹ûí æåêåæåêå ñîðûï, òà¹û áiðàç ðàõàòòàíàäû. “Ò¸òåòàé, æ¾ðåãiì àéíûï áàðà æàòûð, ºîéû»ûçøû” äåñå», “Îíäà ¼ëå ºàëàéûí, åøêiìãå êåðåãiì æîº áîëñà, àðàºòû iøiïiøiï ¼ëå ºàëàéûí” äåï àòòàé òóëàï øû¹à êåëåäi. “Ѽéëåñåì äå æàºïàéìûí. Òàìຠiøñåì äå æàºïàéìûí.

Á¾éòêåí ¼ìiði º½ðûñûí. Á½ëàé àçàïòà¹àíøà á½ë º½äàé ìåíi íåãå àëìàéäû” äåï, ¸ëäåáið àçà áîéû»äû ºàçà ºûëàòûí ûçû» äàóûñïåí ìèû»äû øà¹ûï æiáåðåäi. Àäàì êåéïiíäåãi ìຽëûº ñèÿºòû. Æàñ êåçiíäå ºàíäàé áîëäû åêåí. ظìåí æûëæûìàëû àñ ñòîëûí ñ¾éðåòiï êiðåäi. Äàñòàðõàíäà åêi êîôå øûíûñû, êîôå ø¸éíåãi, æ¸íå æå»ië-æåëïi, òiñêå áàñàð òàìàº. Äèâàí¹à îòûðûï, êîôå º½éûï Áàòûð¹à ½ñûíàäû. Áàòûð (½ðòòàï). Íå ºîñºàíñû»? Íåíi» ä¸ìi? ظìåí. Êîíüÿê ºàòòûì. ´çiìå êîíüÿê º½éûï ¸êåëäiì. Áið àóû𠸻ãiìå àéòºàëû îòûðìûí. Ìåí ¾øií àóûð. Á½ðûí-ñî»äû òiñiìíåí øûºïà¹àí åäi. Ñà¹àí àéòàéûí. Ìåí îí åêi-îí ¾øêå êåëãåí êåçiìäå øåøåì åêåóiìiç áið åðêåêòi» ¾éiíäå ò½ðäûº. Åëóäåí àñºàí, ºàðà ñàºàë, ¾ëêåí êiñi. °éåëi ¼ëãåí åêåí. Áàëàëàðû æàí-æ຺à òàðàï, æàë¹ûç ºàë¹àí-àó äåéìií ò¾ñiíãåíiì. ʸäiìãiäåé ¾éëi-áàðàíäû æàíäàé àðºà-æàðºà áîëûï ºàëäûº. Øåøåì ñîë æåðäåãi ò¸òòi æàñàéòûí ôàáðèêà¹à æ½ìûñºà êiðäi, àë ìåí ìåêòåïêå áàðàòûí áîëäûì. Áiðàº, ¸ëãi åðêåê øåøåìíi» ê¼çií àëà áåðå ìà¹àí ºîë æ¾ãiðòåòií. Æûëàí¹à àðáàëà¹àí áîçòîð¹àéøà øûðûëäàòûï, ºóûï, íåøå ò¾ðëi ñ½ìäûºòû ê¼ðñåòòi ¹îé, ºûñºàñû. Áàòûð. Íåãå àéòïàäû»? Íåãå àéòïàäû» øåøå»å? ظìåí. Àÿäûì. Øåøåìäi àÿäûì. Áiðຠáiðäå ¸ëãi º½áûæûº iøiï êåëiï, øåøåìäi ñàáàäû. λäûðìàé ñàáàäû. Ñîäàí êåéií ìà¹àí ê¼øiï, æà¹ûìíàí ïåðiï æiáåðäi. Ñîë êåçäå ìåíi» àðûº, ¸ëæóàç øåøåìíi» æîëáàðûñøà øèðû¹ûï áàðûï, àíà¹àí àòûë¹àíûí ê¼ðñå». ´çiíåí åêi åñå ¾ëêåí åðêåêòi ½ðûï æû¹ûï, àëºûìûí ñû¹ûìäà¹àíûí ê¼ðñå». Ìåí ¼ëòiðiï, ñîòòàëûï êåòåäi åêåí äåï àíàìäû êåði òàðòàìûí. °ðå» àæûðàäû. Àÿ¹û àóûð åäi. Áàëàñû ò¾ñòi áiðàº. μë áàëà åêåí. ²àçið iíiì áîëàð åäi. Áàòûð. ѽìäûº, ñ½ìäûº. Áiðàº, ìåí ñåíi ò¾ñiíáåéìií.

Ìåí ñåíi ò¾ñiíóäåí áàÿ¹ûäà ºàëäûì. ²àëàéøà àóçû» áàðûï îñûíäàé í¸ðñåëåðäi àéòûï îòûðñû». Áàëà ò¾ñiï ºàëñà ºóàíáàéñû» áà. Îíäàé àäàìíàí òó¹àí áàëà ºàíäàé áîëàäû? Ñåíi» åñi»å ñîë êåçäi 츻ãi ò¾ñiðiï ¼òïåóøi ìå åäi. Iíiì áîëàð åäi äåéäi ¹îé... ظìåí. Áàëàíû» ºàíäàé êií¸ñû áàð. Á½íû» á¸ðií àéòûï îòûð¹àíûì, ìåí á½ë òåêòåñ í¸ðñåëåðäi ºàòòû ñåçåìií. Îðûñòàð “àëòûíøû ò¾éñiê” äåï æàòàäû ¹îé. Ìåí á½íû ñà¹àí æ¸íå °éãåðiìãå... ²½íäûç¹à ºàòûñòûðûï àéòûï îòûðìûí. Áàòûð. Îé, Àëëà-àé, ºàéòà áàñòàäû» áà. Øàðøà¹àí æîºñû» áà. Ìåí ñà¹àí ò¾ñiíäiðiï àéòòûì åìåñ ïå. ²îéøû. Òà¹û áið êåñå º½éûï æiáåðøi îäàí äà. Ñîäàí, ¸ëãi åðêåê ºàéäà ºàçið? ظìåí (êîôå º½éûï áåðiï æàòûï). Êiì áiëåäi. Ñîë îºè¹àäàí êåéií àíàì åêåóiìiç æèíàëûï, òà¹û êåòòiê áàñûìûç àó¹àí æ຺à. ²àéòûï êåçäåñòiðãåí åìåñïií. Æà»à ñåí øåøå» åêåói» áiðiãiï ê¼»iëäåñòåðií ñàíàìàëàäû»äàð äåäi» ¹îé. Áiðàº, îë êiñiíi» àòû åøºàøàí ñîäàí êåéií àòàë¹àí åìåñ åêåóìiçäi» àðàìûçäà. Àòàëìàéäû äà. Áàòûð. Ñåí Á¸òåñòi æàºñû ê¼ðåñi» áà? ظìåí (òà» ºàëûï). Îë ìåíi» øåøåì ¹îé. ²àëàé æàºñû ê¼ðìåéií. Îë ìåíi» æ¾ðåãiì. Áàòûð. Áiëìåéìií, îíäàé øåøåíi ºàëàé æàºñû ê¼ðóãå áîëàòûíûí. Áiðãå îòûðûï òàìຠiøó ì¾ìêií åìåñ. Íàñ. Áàñûíà çàºûì êåëãåí ñèÿºòû. Á½ðûí äà îñûíäàé ìà åäi? ظìåí. Á½ðûí æàñ áîëäû ¹îé. Îíû» ¾ñòiíå ¼ìiði áûëàé ¼òòi. Á¸ði ¸ñåðií òèãiçäi. Ìåí îíû àºòàìàéìûí. Ñåí êiøêåíå ¾ñòiðò îéëàéñû», ¾ñòiðò ºàáûëäàéñû». Á¸òåñòi» ê¼êiðåãi ò½í¹àí ºàçûíà. Îíû òåê ê¼ðå àëàòûí ê¼ðåäi. Áàòûð. Æà»à¹û ñåí àéòºàí îºè¹à¹à àíà»äû êií¸ëi äåï åñåïòåìåéñi» áå? Åãåð îë îíäàé æîë¹à ò¾ñïåñå, ä½ðûñ ò½ðûï, ä½ðûñ æ¾ðñå, á¸ëêiì òà¹äûðëàðû» ì¾ëäå áàñºàøà áîëàð åäi äåï îéëàìàéñû» áà.

ظìåí. Ìåíi» òà¹äûð¹à åø ðåíiøiì æîº. Àíàìíû» äà ¼ìiðãå ¼êïå-íàçû áàð äåï îéëàìàéìûí. Íå¹àéáûë. Ľðûñ ¼ìið îë ñåíi»øå ºàëàé? Áàòûð. Áiëìåéìií. Ìåíi» àòà-àíàì... Ñåí áiëåñi» ¹îé, îëàð ¼ìið áîéû æàºñû ò½ðäû, ºàë¹àí õàëûº êåçåêòå ò½ðûï, íàí ìåí øàé¹à, ìàé¹à æåòå àëìàé æ¾ðãåíäå, áiçäi» ¾éäå áàðëû¹û áîëäû. Òàðøûëûº ê¼ðãåí æåðiìiç æîº. Åêi ºàðûíäàñûì äà, ìåí äå – ¼çãåäå æîºòû êèäiê, iøòiê-æåäiê. Àòà-àíàì ¼çãåíi» ¸êå-øåøåñi ñåêiëäi àæûðàñºàí æîº, òiïòi ¼ëãåí äå æîº. Áàðëû¹ûìûç àìàí-åñåíáiç. Á¸ëêiì, îñû øû¹àð ä½ðûñ ¼ìið äåãåí. Ìåí áiëìåéìií, ظìåí. ظìåí. ²àéäàì. Ñåíi» ºàðûíäàñòàðû»à ºàðàï, ä½ðûñ åø í¸ðñå ê¼ðìåéìií. ʾéåóëåðiìåí àæûðàñºàí, áàëàøà¹àëàðûíû» ê¼çiíøå iøiï òå æàòàäû, º½ñûï òà æàòàäû. Áàòûð (åñòiìåãåíäåé). Áiðຠìåí áàºûòòû áîëäûì, àëà»ñûç ¼ñòiì äåï àéòà àëìàéìûí. °êå-øåøåì åêåói äå æàºñû ºûçìåòòå áîëäû, ¾éäi» áåòií ê¼ðìåéòií. ʾòóøi ºûçäàð êåëåäi, òàìàºòû á¼òåí áiðåó æàñàéäû, òà¹û áiðåói êåëiï êiðiìiçäi æóàäû. Àíàíû» æûëû àëàºàíûí ñåçiíãåí êåçiì, àíà ¸ëäèiíå ìàóæûðàï ½éûºòà¹àí êåçiì åñiìäå æîº. ²àðûíäàñòàðûì äà ñîëàé, æàáàéû ìûñûºøà ¼ñòi. Á¸ëêiì, ñîíäûºòàí äà øû¹àð... Ñåíái-æåêñåíáiäå áiçãå ºîíຠêåëåäi íåìåñå îëàð ºîí຺à êåòåäi. Ñîäàí ñî» ºûçûï àë¹àí ¸êåìíi» äàóûñû... Àíàìíû» ñû»¹ûðëà¹àí ìàñ ê¾ëêiñi... Ìèûìäû ê¾éäiðåäi, ¸ëi ê¾íãå äåéií áàñûìäà æ໹ûðûï, ìèûìäû ê¾éäiðåäi. ظìåí. Òiði æåòiììií äåñå»øi... Áàòûð. Ñîíäûºòàí, ظìåí... Ìåí æà»à àéòòûì ¹îé, ñåíi» Á¸òåñ åêåói»íi» àðà»äà¹û ¸»ãiìåíi åñòiï, ºûçûºòûì, iøiì ê¾éiï, æûëàäûì äåï. Ìåí ñåíäåðäi» àðàëàðû»äà¹û æàºûíäûºòû ñåçäiì. Åêåói»íi» ê¾ëêiëåði», ñåíi» îíû º½øàºòà¹àíû»... Ñîíäà¹û àéòûï îòûð¹àíäàðû» – àíà»íû» ê¼»iëäåñòåði... Ìåíi» ¸êåøåøåì åñòiñå, áåòòåðií áàñûï, áåòòåðií øûìøûëàï áàñòàðû àó¹àí æ຺à áåçiï êåòåð åäi. Àë ìåí æûëàäûì.

²ûç¹àíûøòàí æûëàäûì. Ìåí äå ¼çiìíi» ¸êå-øåøåìäi æàºñû ê¼ðåìií ¹îé, ظìåí. Áiðຠêåøiðå àëìàéìûí. Áiëìåéìií. Iøiìäå, æ¾ðåãiìäå ¸ëäåáið ûçà, ¼êïå áàð. Êåøå àëìàéìûí. ظìåí. Ñà¹àí ºàðà¹àíäà, ìåíi» áàëàëà¹ûì áàºûòòû åêåí. ľíèå ò¼»êåðiëiï ò¾ñêåí ò¸ðiçäi. Åíäi ò¾ñiíiêòi íåãå ì½íäàé áîë¹àíû». Áàòûð. (åñòiìåãåíäåé). Îëàð ìåíåí áið ¹àíà í¸ðñåíi òàëàï åòòi. Åøêiìíåí êåì áîëìàóäû. Æîº, áàðëû¹ûíàí àðòûº áîëóäû. Ñàáàºòû òåê áåñêå îºóûì êåðåê, èíñòèòóòòû òåê ºûçûë¹à áiòiðóiì êåðåê. Àíàíû» áàëàñûíàí äà, ìûíàíû» áàëàñûíàí äà àðòûº áîëóûì êåðåê. Àðòûº, àðòûº, òåê áåñ, áåñ, áåñ... Àºøà, àºøà, àºøà... Àë, ìåíi» æ¾ðåãiìäå íå áîëûï æàòûð. Ìåí íåíi ºàëàéìûí – ºûçûºòûðìàéäû. ظìåí. Áàòûð, ìåí ñà¹àí ó áåðäiì. Áàòûð. (áàñûí øàëò ê¼òåðiï àëàäû). À? ظìåí. Ìåí ñà¹àí êîôåãå ó ºàòûï áåðäiì. ²àçið ¼ëåñi». ƾðåê òàëìàñûíàí ¼ëãåíäåé áîëàñû». Áàòûð. Íåìåíå? ظìåí. Á½ë ¸»ãiìåäåí êåéií áiç á¸ðiáið áiðãå ò½ðà àëìàñ åäiê. Àë, ìåí êåòå àëìàéìûí. °éãåðiì ìåí ê¼ðãåí ºîðëûº-çîðëûºòû ê¼ðìåñå äåéìií. Ñåí ìåíi ò¾ñií, Áàòûð. Áàòûð. Íå ¾øií? Ìåí ñà¹àí íå iñòåäiì? ظìåí. Ñåí ²½íäûçäû ¼ëòiðäi», ñåí °éãåðiìäi ºîðëàäû». Òà¹û ºàíäàé ñåáåï êåðåê ñà¹àí? Áàòûð. ظìåí, åñi» ä½ðûñ ïà? ²àéäà¹û ²½íäûç? °éãåðiì. °éãåðiìäi ºàéäà æiáåðäi»? Æåäåë æ¸ðäåì øàºûð æàíû»íû» áàðûíäà. ƾãiðå áåðåìií äåï º½ëàéäû, æ¾ðåê ò½ñûí áàñàäû. Áàòûð. ظìåí, ìåí êií¸ñûçáûí. Áåêåð áîëäû á½íû», áåêåð. Æåäåë æ¸ðäåì øàºûð, æàëûíàìûí. Ìåí ñåíi êåøiðåìií. Ìåí ñåíi ñ¾éåìií ¹îé, ظìåí. Ìà¹àí ñåíøi. °éãåðiì ìåí ñåíåí áàñºà åøêiìíi» êåðåãi æîº. Ìà¹àí ñåíøi, æàíûì. ظìåí. (ºàñûíà êåëiï æ½ëºûëàéäû). Áàòûð, Áàòûð, ñåí ¼ëiï áàðà æàòûðñû». Ìåí ñà¹àí ó áåðäiì. Åñòèñi»

²ÀÄIÐ Ò¶ÍI (áið àêòiëi ïüåñà) Àñ ¾é. ¶ñòåë, ò¼ðò îðûíäûº, øåòòå äèâàí, îíû» æàíûíäà æîðíàë ¾ñòåëi. °äåòòåãi îðòàíºîë àñ ¾é. Äèâàíäà áîéæåòêåí ºûç øàëºàëàï îòûð. Åêi ê¼çi æ½ìóëû. Òûíûøòûº. Êåíåò åñiê ºî»ûðàóû øûðûëäàéäû. ²ûç ñåëê åòiï, îÿíûï, îðíûíàí ò½ðàäû. Åñiêêå áàðûï, ñ¸ë êiäiðåäi äå, ñ½ðàìàé àøà ñàëàäû. Òàáàëäûðàºòàí ºà»¹ûáàñ øàë àòòàéäû. Òîç-òîçû øûººàí øàë. Æàñºàíøàºòàé êiðåäi. ²ûç êåéií øåãiíiï á¼ëìåãå ¼òêiçåäi. Åêåói äå ºîðºûï ò½ð. Á½ë æà¹äàé ¸ñiðåñå ñåçiëåäi. Øàë. ²½äàéû ºîíàºïûí. ²ûç. Êåëi»iç. Øàëäû» ¼çiíå-¼çi ñåíáåé ò½ð¹àíû áàéºàëàäû. Øàë. Êiðåéií áå? ²ûç. Êiði»iç. ²îëûìåí èøàðà æàñàéäû. Øàë. Áàëàì, áið æ½òûì øàé, áið òiëiì íàí áåðøi. ²àíûì ºàðàéûï, àøòàí á½ðàòûëûï ¼ëiï áàðàìûí. ²ûç. Êiði»iç äåï ò½ðìûí ¹îé, êiði»iç. ²ûç òà¹àòñûçäûº òàíûòàäû, á½ðûëûï êåòiï äàñòàðõàí ¸çiðëåóãå êiðiñåäi. Øàë. Øàì æàíûï ò½ð¹àíûí ê¼ðiï, êiðäiì. Á¾ãií ²àäið ò¾íi ¹îé. ̽ñûëìàí áàëàñû áîëñà, êiðãiçåð äåï ¾ìiòòåíiï êåëäiì. Àéûï åòïå, ºàðà¹ûì. ²ûç. Æî-æîº. Îòûðû»ûç, ¼òi»iç áåði. Øàë ¾ñòåë áàñûíà îòûðûï, àëäûíà ºîéûë¹àí òàáàºòà¹û àñòû ºîìà¹àéëàíûï æåé áàñòàéäû. ²ûç

êåñåãå øàé º½ÿäû. Øàë òàìà¹ûí òàñòàé ñàëûï øàéäàí æ½òàäû. Øàë. Àëëà ðàçû áîëñûí, ºàðà¹ûì. Á¾ãií ²àäið ò¾íi ¹îé. Äàëàäà ºàëñàì, ¾ñiï ¼ëåì áå äåäiì. Êiøêåíå áîé æûëûòûï îòûðà ò½ðñàì. Êåíåò øàë æûëàï æiáåðåäi. ιàí ºîñûëûï ºûç äà æûëàéäû. ²ûçäû» æûëà¹àíûí ê¼ðiï, øàë ¼ç-¼çiíå êåëå áàñòàéäû. Øàë. Àéíàëàéûí, ºîðºûï îòûð¹àí æîºñû» áà. ²îðûºïà. Ìåíi» çèÿíäû¹ûì æîº. Æûëàí åêåø æûëàí äà øàºïàéäû áàñûíà ຠº½é¹àí êiñiíi. Ìåíi» ¼çi»äåé ºûçûì áàð. Àíàäàí ¼ñòiï, áîìæ áîëûï òó¹àí æîºïûí. ´çi»äåé ¸äåìi, àºûëäû åêi ºûçûì áàð ìåíi». ²îðûºïà. Êiøêåíå îòûðà ò½ðàéûí äåï åäiì. °ëäå êåòåéií áå? Êåò äåñå» êåòåéií. Îðíûíàí ò½ðà áàñòàéäû. ²ûç áàñûí øàéºàï, ûììåí îòûðû»ûç äåãåí èøàðà áiëäiðåäi. ²ûç. Æîº, àòà, îòûðà áåði»iç. Ìåí á¸ðiáið ½éûºòàìàéìûí. ²ûäûð àòàíû ê¾òiï îòûðìûí. ´çiìøå íèåòòåíiï. Øàë. Ľðûñ-ä½ðûñ, áiç äå áàëà êåçiìiçäå ê¾òóøi åäiê. Áiðàº, ìåíi» áàñûìà ºîíáàäû ²ûäûð. Á¸ëêiì, ñà¹àí ºîíàð. Ìûíà ¾é ¼çi»äiêi ìå? ²ûç. Æîº. Á¼ëìå æàëäàéìûí. ¶éäi» èåñi ¾ëêåí êiñi, á¾ãií áið òóûñòàðûíà êåòòi. Øàé º½ÿéûí, êåñå»içäi áåði»iç. Øàë êåñåñií áåðåäi. Øàë. Ò½ðëàóû æîº ä¾íèå. ²àðà áàñûìäà áàðëû¹û äà áîëûï åäi. Áàñûìäà – ¾éiì, ºûçìåòiì, åêi ºûçûì, ºàòûíûì. Îíû» àëäûíäà áið ¸éåëiì áîëäû. Êåðåìåò åäi æàðûºòûº. ²àçið î ä¾íèåëiê áîëûï êåòòi. Èìàíäû

áîëñûí, àóìèí. Òàìຠiñòåãåíäå, áàðëû¹ûí ìàéäà-ìàéäà åòiï òóðà¹àíäà. Ñîíäàé ñ¾éêiìäi, æ½¹ûìäû åòiï iñòåãåíäå... Òàï ñåí îíäàé òàìຠæåï ê¼ðãåí æîºñû». Àë, ìåí æåäiì. Àéòê¾ëäi» æàñà¹àí òàìà¹ûí. ²ûç. Íåäåí ºàéòòû? Øàë. Å-å, áiëìåéìií. Àíà æûëäàðû åëãå áàð¹àíäà Ìàð¹àñºà àéòòû. Ìàð¹àñºà äåãåí º½ðäàñûì ìåíi». ²àéòûñ áîëäû äåï. Àë, ¼çi ìåíi» ê¼çiìå ºàðàéäû ºàëò æiáåðìåé, ºàéòåð åêåí äåãåíi. Æûëàé àëìàäûì. Íå áåòiììåí æûëàéìûí? Íåäåí êåòòi, ºàéòûï êåòòi äåï ñ½ðà¹àí æîºïûí. Íåì áàð? ²ûç. À-à-à, ñiçäåð àæûðàñûï êåòêåí åêåíñiçäåð ¹îé. Øàë. Àæûðàñòûº ºîé. Àæûðàñòûº. Îñûäàí ºûðûº æûë á½ðûí áîë¹àí îºè¹àíû íåñiíå ºàçáàëàéûí. Òåìåêi áàð ìà ñåíäå ºûç. ²ûç. Æîº. Øàë. Áàð, ä¾êåííåí àëûï êåëøi îíäà. ²ûç. °êåëå àëìàéìûí. ²ûçûºñûç ¹îé ¼çi»iç. Øàë. Òåìåêi òàðòºûì êåëiï ¼ëiï áàðàìûí. ²àçið øû¹ûï, òåìåêi àëûï êåëñåì, ñåí ºàéòà êiðãiçåñi» áå ¾éi»å? ²ûç¹à ñûíàï ºàðà¹àí áîëàäû. ²ûç (îéëàíûï áàðûï). Æàðàéäû, ¸êåëiï áåðåéií. ²àçið. Øû¹ûï êåòåäi. Øàë. ²àé-ºàéäà¹ûíû ºîç¹àï. Àéòê¾ë äå. Êåéäå ºàñûìäà¹û àëºàøòàð ºàòûí æàéëû íåøå ò¾ðëi ¸»ãiìå àéòàäû. Áiðiíåí áiði ¼òiï ìàºòàíûï... ²àðº-ºàðº ê¾ëiï îòûðûï, åñiìå Àéòê¾ë ò¾ñåäi. ƾðåãiì ºàí æûëàéäû. °ëäåíå æåçòûðíàºòàðûìåí îñºûëàï, iøi áàóûðûìäû åçåäi-àé äåéñi» êåëiï. Øåøåì òàñòàòºûçäû ¹îé Àéòê¾ëäi. Ñåãiç æûë ò½ðäûº, áàëà òàïïàäû. Áåäåó åäi. ²àðà æåð õàáàð áåðìåñií. Øåøåì áið ñ¼çäi, ºàòàë êiñi. “Òàñòà”