Астана
«Мәдени мұра»
Мемлекеттік бағдарламасының
кітап сериялары

Қазақстан Республикасының тұңғыш Президенті
Нұрсұлтан Назарбаевтың
бастамасы бойынша шығарылды

Тасмағамбетов И.Н., бас редактор
Тәжин М.М., бас редактордың орынбасары
Тәуекел С.Т., жауапты хатшы
Әбділдин Ж.М.

Әуезов М.М.
Байпақов К.М.
Зиманов С.З.
Кәлетаев Д.А.

Кекілбаев Ә.
Кенжеғозин М.Б.
Қасқабасов С.А.
Қойгелдиев М.Қ.

Қосыбаев Е.М.
Құл-Мұхаммед М.А.
Мағауин М.М.
Мәмбеев С.А.

Нұрпейісов Ә.К.
Нысанбаев Ә.Н.
Рахмадиев Е.Р.
Сұлтанов Қ.С.

Сүлейменов О.О.
Хұсайынов К.Ш.
«Мәдени мұра»
Мемлекеттік бағдарламасының

кітап сериялары
Бас редакциясының алқасы

жүз томдық
Діни дастандар

ББК 82.3 (2 Қаз)
ІSBN 9965-619-18-2 (т. 13)
© Әдебиет және өнер институты, 2005

діни  дастандар
Жаратты кімді пақыр, кімді ғани,
Жұмлаға болар Хақтың бұйырғаны.
Жаратты нәби, мұрсал, сұлтандарды,

Бір жанға тәслім қылған жұмлаларды.
Көрсеңіз һәр падишаһтың рағияларды,
Қаратқан тәдбиріне Иләһым Қадір оны.
Және біл жаратқан Алламызды,

Бар қылған бір зәрреден бар әлемді.
Қарасаңыз, иә әууал, зәрренің асылыны,
Әуелде неден болған фасылыны.
Білсеңіз құп, білмесең, біл әуел зәррені,

Мұхаммед Мұстафаның дейміз-дүр нұры оны.
Әуел нұрдың білдіңіз бе асылыны?
Құданың ғажап қылсаңыз хасылыны.
Ол нұрдан жаратқан Мұхаммедті,

Сол себеплі Сәруар ғалам дейміз оны.
Һәр пенде сүйер болса ол нәбиді,
Жаһаннамнан халас қылар ол жанларды.
Сүйсеңіз сүйген құлдың ғаламатын,

Һәрдайым оқыр болар салауатын.
Мұхаммед Мұстафаның хас үмбеті,
Салауатқа кәміл қылар ықыласты.
Пайғамбардан нәжат тілесеңіз бұ жаныңды,

Оқыңыз ықылас бірлән салауатты.
Салауат, сәлем сеңа болсын иә, Хабибі,
Күнәһардың дертіне иә, Тәбибі.
Құдай-а, баян қылдым бір кітап мінәжатты,

Ішінен сұрап түрлі һәр қажетті.
Баян қылдым әулиелерден манақибті,
Үміт етіп анлардан шапағатты.
Және де баян қылдым Қожа Ахметті,

ғазауат  сұлтан
Назым жаздым Мұхаммед Мұстафаның

мұғжизатын,
Білсін деп салауаттың фазилатын.
Һәм баян қылдым асхаб илән ахбабларды,
Шариғатты кәміл білген мазһаб илә ғалымларды.

Достыға дос жалынса нешік ерді,
Досты көңілі алынар деген ерді.
Иләһтан медет тілеп қылдым зары,
Шайыд-шапағат қылар деп жұмлалары.

Нешік-дүр һәрдайым да құлдың сөзі,
Қожасы қабыл қылса білер өзі.
Намыс деп тілін кеспек теріс өзі,
Көріңіз «лә тафанту мин рахмати»* деген сөзіні.

Сол себеплі зар қылып дедім сөзін,
Шапағат қылғай ма деп жидым сөзін.
Баян қыламын бір ғазиз, мәшһүр әулиені,
Паш болған кереметі бір ғазы ерді.

Мұхаммед Мұстафаның мұғжизаты, кереметі,
Дүниядан көшпес бұрын білдірді оны.
Ол ерді білмегенге біз ғаріп білдірелі,
Лақаб есімі Сейітбаттал дейміш ерді.

Сейітбатталдың кітаплары насыр ерді,
Насырды назым қылып жазғым келді.
Манақиб кереметін жайғым келді,
Шапағат ол ғазизден сұрағым келді.

Дүр уа жауһар сөзлерін шашқым келді,
Қауымдардың көңілін ашқым келді.
Бейылаж қауым, міскіндер аңдамайды,
Ашық түркі болмасалар тыңламайды.

Ғалымдар өзі оқып хоштанады,
Қауымдар түсінбеген бос қалады.
* Мейірімдеріңді жоғалтпаңдар.

діни  дастандар
Ғалымдар қауымдарға тілмәш ерді,
Білдірмек білмегенге абзал ерді.
Сол себеплі білдірерге қылдым қасты,

Иә, Алла, түзегейсің ықыласымды.
Жаранлар, сіз дұғада болғыл жары,
Бұл құлдың Алла болсын медеткері.
Айтайын ол ғазиздің хикметтерін,

Түзеуге көңіліңізді, жібіткелі.
Естіңіз Сейітбаттал палуан-ерді,
Паш болған әуеліні тыңда енді.
Пайғамбардың мұғжизатының мәшһүрін,

Айтайын рауилардың айтқан сөзін.
Пайғамбарымыз Мәдинеде тұрар ерді,
Насихат асхабларына айтар ерді.
Бір күнлер сахабаларына сөз сөйледі:

Көңілім бүгін ғажап мәлүл,—деді,
Қардашым Жәбірейіл келмегелі үш күн болды.
Бір хикаят айтыңыз сізлер,—деді,
Қардашым келеріне және себеп,—деді.

Сол халде бір сахабасы тұра келді,
Қол қусырып, хозурында тағзым қылды.
Абдулуаһап ол сахабаның есімі ерді,
Ішінде сахабалардың мәшһүрі ерді.

Ол сахабаның хикметтері ғажап ерді,
Бұрынғы пайғамбарларды көрген ерді.
Анларға қызмет, құрмет қылған ерді,
Анлардан хайыр фатиха алған ерді.

ғазауат  сұлтан
«Бәлі» деп Пайғамбарымыз изин берді,

Сол халде Абдулуаһап сөз сөйледі,
Көргенлерін түрлі ғажап бек сөйледі:

Һәр тараптарға жолым түсіп кездім,—депті.
Бір күнлері шаһары Рұмға бардым,—депті,
Шаһарын сайран қылып кездім,—депті.
Адамлары бек һәйбатлі, хұсни ғажап,—деді,

Ләкин діні батыл анлардың, мүнкәр,—деді.
Мұсылман Хақ Тағала қылар ма еді,
Көңілім оны сүйді бейкүнәһлы,—деді.
Сөзін айтып Абдулуаһап тамам қылды,

Тағзым қылып орнына қайта отырды.
Сол халде сұлтан әл-Әнбия пікір қылды,
Үмбетлікке көңілі оны сүйді.
Сол халде Жәбірейіл Әмин жетіп келді,

Құдайым сүйгеніңді сізге берді.
Сізге үмбет ол халықты қылмақ болды,
Ләкин қазір уақытта болмас,—деді.
Бұ дүниядан көшсеңіз бір күн,—деді,

Екі жүз жылда бір ұғлан туар,— деді.
Оның нәсілі Әли Мұртазадан болар,—деді,
Мақамы Малатиядан ол ұғлан шығар,—деді.
Дін қылышын ол ұғлан соғар,—деді,

Мұнаууар дін исламды қылар,—деді.
Есімі Жағыпар болар, ол ұғлан әуел,—деді,
Соңында Сейітбаттал лақабы,—деді.
Көркем жүзді, ұзын бойлы, тәтті сөзді болар,—деді,

діни  дастандар
Шиғыр оқып, ол дауысын созар,—деді,
Оның дауысын ұшқан құстар тыңлар,—деді.
Оқыр болса, назым бірлән әгар сөзді,

Инси жынлар есінен танар,—деді.
Шақ болмас ғылымына һеш жан,—деді,
Һәм білер жұмла жанның тілін,—деді.
Һайбатлы Асадулла, Шаһмардандай болар,—деді,

Хамзаға пара-пар болар оның күші,—деді.
Хайлакер баба Омардан болар,—деді,
Жалғыз жүрмек әдеті және болар,—деді.
Жер жүзін сайран қылып кезер,—деді,

Адам жетпес жерлерге жетер,—деді.
Сиқырын талай жаһанның бұзар,—деді,
Уа және дию, пері, жынларды қырар,—деді.
Рұм шаһарын ол жұмла алар,—деді,

Ыстамболды ол алып болар,—деді.
Адамларын ол мұсылман қылар,—деді,
Кәнисаларын бұзып, мешіт салар,—деді.
Жәбірейіл көп сөздерді баян қылды,

Раушан аян қылып, ғұруж қылды.
Андан соң Пайғамбарымыз тафриқа баян қылды,
Асхаби ахбаблар және аян қылды.
Асхабалары бұны естіп шат болды,

Көрмегендер көрген кебі бек шаттанды.
Уа және Абдулуаһап сахаба тұра келді,

Бұ қауымдардан көрер ме һешкім оны?
Ол ұғланның ғажайып хикметтерін.
Сол уақытта Жәбірейіл жетіп келді,
Уа және Хақтың сәлемін айтып келді:

ғазауат  сұлтан
Достыңыз дахи сізге сөз бұйырды,
Сипасын сол адамның басын,—деді.
Бұ күнді тарих қылсын және,—деді,

Хат жазып һәм тапсырсын оған,—деді.
Ол хатқа бек ықтият болсын,—деді,
Өзіне Жағыпардың берсін,—деді.
Хаттың ішіне бір шашын салсын,—деді,

Ол шашты Жағыпар бәнд қылсын,—деді.
Ғазылық талай жанмен қылар,—деді,
Басына талай қиындық келер,—деді.
Һәркімлер қылыш илән шалар,—деді,

Ол шаштың құрметінен қалар,—деді.
Және мүбәрак ауыз-жарын берсін,—деді,
Аманат Абдулуаһап алсын,— деді.
Ол түкірікті Жағыпар ғазы жұтса,—деді,

Жұмла хикмет тілдерді білер,—деді.
Машриқ, Мағрибты кезер,—деді,
Ол жолда талай ғажапты көрер,—деді.
Ләшкер қылып талай халықты алар,—деді,

Һәр халықтың тілін сонда білер,—деді.
Әлқисса, Жәбірейіл аләйһиссалам көп сөз айтты,
Аян, баян қылумен ғұруж етті.
Бұ сөзді Хабибулла баян қылды,

Білдіріп асхабларына аян қылды.
Әлхасыл, хазіреті Әли қолына қалам алды,
Сол күні тарих қылып тамам жазды.
Отырған ұлық-кішік асхаблары,

Ол хатқа сәлем жазып пешатлады.
Пайғамбарымыз Абдулуаһапқа «кел» деп айтты,
«Аманат ауыз-жарымды ал» деп айтты,
Тәбарак Абдулуаһап тұра келді,

діни  дастандар
Жерді сүйіп, басын қойып жатып ерді,
Басын сипап, аузына һәм түкірді.
Түкірікті Абдулуаһап жұтып ерді,

Жұта алмай, тамағына түйін болды.
Ұрадай түйін болып тұрып ерді,
Құданың хикметіне асхабтары қайран қалды.
Әлидің жазған хатын оған берді,

Көп сәлем Жағыпар ғазыға айтқыл,—деді,
Көрерсің, иншалла, ол ғазынды.
Әлқисса, азайталық үшбу сөзді,
Айталық сөзіміздің мақсұтыны.

тамам болды,
Мұхаммед Хабибулла дүния салды.
Нәубет бірлән сахабалар жұмла көшті,
Абдулуаһап сахаба жалғыз қалды.

Ол келіп Малатияда отан қылды,
Екі жүз жыл толғанша күтіп тұрды.
Хазірет Әлидің нәсілін тарих қылды,
Интизар Жағыпар сұлтанға болып жүрді.

Әлқисса, ол нәсілден бір ер туды,
Есімі Рабиғ дейміш ғалым мәшһүр болды.
Құп әуезлі ол шаһарда мәшһүр болды,
Отыз жыл хұтбаны ол оқыды.

Ол ғалымнан бір ұғлан және туды,
Есімін ұғылының Әли қойды.
Ол Әлиден екі ұғлан және туды,
Екісіне Хасен, Хұсайын деп есім қойды.

Хасен ғайат, құп әуезлі ғалым болды,
Хұтбаны Хасен ғалым оқыр болды.
Хұсайын бек баһадүр палуан болды,
Сарғаскері халифа ағзам оған берді.

ғазауат  сұлтан
Заманында бек қисапсыз палуан болды,
Қаһарланса дұшпанларын һәлак қылды.
Ол Хұсайын қайсар Рұмнан хараж алды,

Һәр ықылымларға білініп мәшһүр болды.
Ыстамболдан қайсар Рұм қорқар ерді,
Қорқып тақтысында жатпас ерді.
Жеті жерден қарауыл үй салдырды,

Уа және қорған салып, берік қылды.
Онда да Хұсайыннан қорқар ерді,
Жыл сайын алтын, жауһар берер ерді.
«Иә, Хұсайын! Сен бізге келмең,—деді,

Не мақсұдың бар болса алғыл» деді.
Хұсайын ғазы оның сөзін қабыл қылды,
Жыл сайын сыйлық алып тұрар ерді.
Хұсайынның бір әдеті болар ерді,

Һәр күнлерде аң аулауға шығар ерді.
Бір күнлерде аң ауларға шығып ерді,
Алдынан бір ғажайып киік қашты.
Ол киікті Хұсайын ғазы қуған ерді,

Ол киік бір таудағы ғарға кірді.
Артынан Хұсайын ғазы кірген ерді,
Ол киікті таба алмай қайран қалды.
Ғар ішіне көзін салып тұрған ерді,

Ішінде бір ғажайып атты көрді.
Байланып бір тас аузар тұрған көрді,
Үстінде ер-тұрманы берік көрінді.
Ат алдында шаншылған сүңгі көрді,

Уа және бір ұлық күрзі ғажап көрді.
Уа және ат үстінде қоржын көрді,
Уа және ер қасында шынжыр көрді.
Хұсайын ғазы ол атқа көзін салды,

діни  дастандар
Түсі сары, алтын кебі жалтырайды,
Десең болар көрген жан қалтырайды.
Хұсайын ғазы һәр тарапқа назар салды,

«Сахибы не жерде» деп қайран қалды.
Һеш ғаламат болмады, атқа келді,
«Иесі келер ме екен?» деп атқа келді.
Ат секірді тұттырмай, нәфрат қылды,

Неше кере хайла қылса ол болмады.
Сол уақытта ғар ішінен дауыс шықты:

Жағыпарға тапсырар сені,—дейді,
Ол Жағыпар—мұсылманлардың нұры,—дейді.
Ол Жағыпар сұлтан дүнияға келсе,—дейді,
Дін мұсылманды мұнаууар қылар,—дейді.

Мүшірік болған залымдарды қырар,—дейді,
Шаһарларын талқан қылып бұзар,—дейді.
Хұсайын ғазы төрт тарапқа көзін салды,
Һеш адам ол арада көрінбеді.

Андан соңыра Хұсайын ғазы атқа келді,
Ол ат енді қозғалмай, тәсілім болды.
Атты алды, қаруларға көзін салды,
Һәр қаруларда жазылған хатты көрді.

Жұмласын Хұсайын ғазы оқып көрді,
Жұмласының сөзін тамам білді.
«Хамза палуанның сүңгісі илән күрзісі,—депті,
Ол қоржын Ысқақ пайғамбардан қалған,—депті.

Дүния малын салса да толмас,—депті,
Көтерсеңіз ауыр болмас және,—депті.
Ішінде Адам аләйһиссаламның шашы,—депті,
Дұшпанларды байласаң шынжыр,—депті.

Және бар Дәуіт пайғамбардың заһарлы қылышы,
Әгар тасты шапсаң да кесер,—депті.

ғазауат  сұлтан
Ысқақтың шынжырының бір хикметі,
Жын, шайтанды байласаң да кетпес» депті.
Әлхасыл, Хұсайын ғазы көрді жұмла бәрін,

Қанша жазған сөзің білді бәрін.
Бұнларды жұмла алып Хұсайын жүрді,
Уа және көп пікірге қалып жүрді.
«Иә ғажап! Ол Жағыпар кім-дүр?—деді,

Бұ мисли ат, құралға ие» деді.
Табарик пікір ойлап келер ерді,
Ұйқысы ғалиб болып аттан түсті.
Аттан түсіп, ол ұйықтап жатып ерді,

Түсінде пікірінен хабар берді:
Түсінде Қызыр аләйһиссалам сүйінші сұрды,
«Ол Жағыпар сенің ұғылың болар,—деді.
Аз қалды, бұл дүнияға ол ұлың келүр,—деді,

Дін мұсылманларды мұнаууар қылұр» деді.
Оянып Хұсайын ғазы тұра келді,
Сәжда-и шүкір үшін намаз қылды.
Андан соңыра атқа мініп үйге келді,

Бұ сырды ғайрлардан пінһан қылды.
Әлқисса, біраз заман, күнлер өтіп жатты,
Хұсайын ғазының қатыны хамл болды.
Сарғаскер ол шаһарда Хұсайын ерді,

Патша илән мәжіліс қылып отыр ерді.
Бір адам қапу қағып, изин сұрды,
Ол адамға изин берді, үйге кірді.
Ол адам Тауабил дейміш палуан ерді,

Хұсайынның қатынының ағасы ерді.
Хұсайынның құлағына ол келіп сыбырлады:

Сүйінші сұрап, ол үйге қайтып кетті,
Патша сонда:—Нешік келген?—деп сұрады.

ғазауат  сұлтан
Жағыпардың нұры балқып өсе тұрсын,
Кәмелеті һәрбір күнде арта түссін.
Атасы Хұсайын ғазының сөзі келсін,

Ғұмырының тамам болған себеплі баян болсын.
Жаранлар, бір қайғылы сөзім келді,
Хұсайынға тағдыр болар уақыт келді.
Бір күнлері аң ауларға шығып ерді,

Шыққаны Мағмурияның тарапы ерді.
Хұсайын ғазы бір тауға шығып ерді,
Алдынан бір манқыш-киік қашты.
Ол киікті Хұсайын ғазы қуып ерді,

Ол киік көп әскерге келіп кірді.
Айтылған «ерді ғапылда» деген сөзі,
Ғапыл күнде көп ләшкерге Хұсайын ұшырады.
Меһрияил ол ләшкердің басы ерді,

Қайсардың қатынының ағасы ерді.
Меһрияил, Меһіран, Шамасаб үшеу ерді,
Ол киік Меһрияил патшаның мүлкі ерді.
Ол киік Меһрияилге туғры келді,

Тірілмес ол киіктің халін көрді.
Меһрияил ғадұб бірлән нағра салды,

Тез оны хозурыма келтір,—деді,
Келмесе, аман бермей өлтір,—деді.
Сонда ләшкерлер һәр тарапқа көзін салды,
Қарасалар, тау басында адам көрді.

Ол патша бізлерге әмір қылды:
«Тез оны хозурыма келтір» деді.

діни  дастандар
Хұсайын ғазы үшбулерге жауап берді:

Меһрияил маған берсін киігін,—деді,
Жоқ десе, не қылармын білсін,—деді.
Бұны естіп ләшкерлері кері келді,
Естіген сөзлерінен хабар берді.

«Әуелі киігін берсін» деп сөйледі.
Оны алып келерге хал болмады,
Неше кере жалынсақ ол болмады.
Меһрияил ол Хұсайын ғазыны білер ерді,

Айрылып ақылынан естен танды.
Ләшкеріне ол Меһрияил сөз сөйледі:

Шақ болмас жекпе-жеке һеш адам,—деді,
Жұмла әскерлер ортаға алып бақсын,—деді.
Хұсайын ғазы сол күнде ғапыл ерді,
Аң аулап, ол құралсыз жүрген ерді.

Не қылармын қарусыз енді,—деді.
Әсілімізде қашып кетпек жоқ-дүр,—деді,
Бабаларымыз жалғыз жауға кірген ерді.
Иә, Алла! Өзіңнің қылғаның болар,—деді,

Тағдырыңа тәбдил болмас һешбір,—деді.
Тәуекел! Ғалиулла!—деп қарсы жүрді,
Дін үшін жаным құрбан болсын,—деді.
Нәсіп қыл, хұсни иман, иә, Алла,—деді,

Шаһидлыққа нәсіп қылғыл бізге,—деді.
Тауарис ол болған бізге,—деді,
Шаһидлық бабалардан қалған,—деді.
Әлқисса, нағра салып, сайха қылды,

ғазауат  сұлтан
«Иә, Алла!» деп, мүшріклерге қол сермеді,
Қаруын палуанлардың тартып алды.
Мисли аш арыслан қойға кірді,

Анларды төбе-төбе қырып салды.
Адамның қаны мисли наһр селдей болды,
Үш күн, үш түн аттан түспей қыра берді.
Төртінші күн қырық мың ләшкер ортаға алды,

Нехасыл, кәманд атып, шаһид қылды.
Құралсыз атқа мініп, желген ерді,
Өзінің қазасына келген ерді.
Көп әскер оның атын ортаға алды,

Тұттырмай Малатияға желе берді.
Қан болып Малатияға жетіп барды,
Халайықтар оны көріп қайран қалды.
Бұл істі кім қылғанын біле алмады,

Халайықтар матам тұтып, зар жылады.
Бір адам сол уақытта жетіп келді,
Ол келген Яхия ибн Мансұр деген ерді.

Мағмурияда ол Хұсайын шаһид болды.
Жұмла көрген-білгендерін баян қылды,
Меһрияилдың өлтіргенін аян қылды.
Бұл істі шаһар әһілінің бәрі білді,

Жеті күн Құран оқып, зар жылады.
Әмір Омар халифа ағзамға қағаз жазды,
Хұсайын ғазының мажырасын тамам жазды.
Халифа хатты көріп, зар жылады,

Үш күні Хатым Құран ол оқыды.
Әлхасыл, халифа ағзам хаттар жазды,
«Сақ бол!» деп, һәр шаһарларға тамам жазды.
«Қайсар малғұн әрекет қылса, әгар,—дейді,

діни  дастандар
Ғинаят Хақ Тағала қылсын өзі,
Байлансын дұшпанлардың жұмла көзі».
Бұл хатты әмір Омар естіп жұмла білді,

Жағыпар—мұғтасим әзір күнде сәби,—деді,
Ол өскенше сарғаскер керек,—деді.
Шаһар әһлі мәслихат жұмла қылды,

Сарғаскер Ғабдуссалам болып тұрды,
Мұныменен бірнеше заман тұрды.
Әлхасыл, үшбу сөзді азайталы,
Сөзіне Жағыпар сұлтанның біз келелі.

Жағыпар он үш жасқа келіп ерді,
Жиырма аршын қад қамат бойға келді.
Уа және төрт кітапты жатқа білді,
Ол кітап: Таурат, Забұр, Інжіл, Құран ерді.

Төртеуінің тәпсірін жұмла білді,
Хадистерін Пайғамбардың жұмла білді.
Ғалым, ғұлама, тәлиб, тулабалар бахс қылды,
Жағыпар сұлтан жұмласын мәлзам қылды.

Ғылымына һешбір адам шақ болмады,
Хұтба оқуды Омар патша оған берді.
Жағыпар ғазы мінбарға шығып ерді,
Мұнаууар мешіт іші жарық болды.

Хұтбаны Жағыпар сұлтан оқып ерді,
Халайықтар естен танып зар жылады.
Мисли бір қияметтің күні болды,
Естіген инсі-жындар есін танды.

Андан соң өнер ғылымын әуес қылды,
Силхушур—соғыс ғылымын және білді.
Әлқисса, шаһар әһлі майданға бір күн шықты,
Тафарраж ұлық-кішіклер қыла шықты.

ғазауат  сұлтан
Һәркімлер түрлі өнер қылып ерді,
Жағыпарға һешбір адам пар келмеді.
Ат ойынын, сүңгі ойынын жұмла білді,

Күрзі, қылыш ойындарын жұмла білді.
Күрессе һешбір адам шақ болмады,
Жетпіс екі ойынды артық білді,
Халайықтар жұмла көрген қайран қалды.

деп тахсин қылды,
«Өнері атасынан да өткен» дейді.
Уа және мәжіліс әһлі сөз сөйледі:
«Не себеплі атасының уазифасын сұрамас?» дейді.

Атаң сенің сарғаскер сұлтан ерді,
Халифадан ол уазифа алар ерді.
Дүниядан атаң сапар қылған ерді,
Ғабдуссалам уазифасын алған ерді.

Сен енді әмір Омарға айтқыл,—дейді,
Атаңның уазифасын берсін,—дейді.
Жағыпар сонда анларға жауап берді:

Атам менім көрсеткен-дүр өнер,—деді,
Алған-дүр уазифаны сол себеплі.
Халайықтарына және сөзін баян қылды,
Жағыпар өнерін ғайат қылды.

Біз көрдік өнеріңді жұмла,—дейді.
Сен білмеген өнер һеш қалмады,
Енді тоқтар һеш ісің жоқ, сұра,—дейді.
Әлқисса, күн кеш болып, көп сөз болды,

діни  дастандар
Анасының есімі Сағида ерді,
Құшақтап, ұғылының көзін сүйді.
Жоғарыдан орын түзеп отырысты,

Асарға алдарына тағам қойысты.
Жағыпар ғазы сол уақытта бір аһ ұрды,
Көзінен жасы рауан аға берді.
Анасы сонда:—Иә, жаным, ұғылым!—деді,

Не себеплі қайғы шектің, білдір?—деді.
Сол халде Жағыпар сұлтан жауап сұрды:

Атаң сенің жаннан озған палуан ерді,
Дін қылышын бейарзу Алла соққан ерді.
Қайсардан атаң хараж алған ерді,
Дін мұсылманлар шат болып күлген ерді.

Рұм қайсары тақ үстінде жатпас ерді,
Қорқып, ол рахат һеш таппас ерді.
Жыл сайын ол қайсардан сыйлық алды,
Уа және халифадан уазифа алар ерді.

Әлхамдулла, ғылым-тахсил жұмла қылдым,—деді,
Уа және жұмла өнерін адамлардың білдім,—деді.
Сонда анасы Жағыпарға сөз сөйледі:

Ғабдуссалам—бай адам, сөзі мұғтабарлы,
Һәм жақыны патшаның, сөзі тыңдаулы.
Арамызға бір ғауға түсер,—деді,
Бұл сөзден фариғ болғын, жаным,—деді.

Әлхасыл, сабах садық таң да туды,
Жағыпар ғазы мешітке барып кірді.

ғазауат  сұлтан
Имам болып, намаздан фариғ болды,
Патшадан сөз айтуға изин сұрды.
Патша сонда Жағыпарға изин берді,

Мүмкін болса, мен алсам нешік?—деді.
Анамның нығметі бұ күнде нұқсан,—деді,
Асарға һәм киерлікке жетпес,—деді.
Ол сөзін халайықтар мақұл көрді,

«Өнері Жағыпар сұлтанның жеткен» деді.
Сол халде Ғабдуссалам сөз сөйледі:

Сенің атаң өнерлі кісі ерді,
Қайсардан хараж алған палуан ерді.
Сенің ісің мәсжидте тұрмақ,—деді,
Мақсұдың ғылым-тахсил қылмақ,—деді.

Сен енді өнерің болса, көрсет,—деді,
Атаңның қанын алғын әуел,—деді.
Меһрияил, Шамасаб өлтірген атаңызды,
Палуан болсаң, алып кел оның басын.

Әуелі, сен бітірсең бұ қызметті,
Атаңның мен берейін уазифасын.
Бұл сөзге халайықтар екі тарап талас болды,
Екісін екі тараптар қуатлады.

Жамағаттар бұ сөз бірлән таратылды,
Жағыпар сұлтан мәлүл болып, үйге келді.
Анасы үшбу сөзден хабар білді,
«Аһи жүрек, күшігім» деп қайғы қылды.

Әуелі, неге айтпадың маған?—деді,
Тасила берер ердім саған,—деді.

діни  дастандар
Арамызға бір адауатлық түсер,—деді,
Иә, ұғылым, бекер айтпадың, қате,—деді.
Жағыпар сұлтан ол екісіне жауап берді:

Ол уақытта рахат, дәулет мауфир ерді,
Бұл күнде жұмла дәулетлер зайұл болды.

Бізлерге пақырлықтың уақыты жетті.
Анасы мұны айтып зары қылды,
Гауһар кебі көзден жасын жары қылды.

Тапсам, басын келтірейін сізге,—деді.
Тауабил сонда Жағыпарға сөз сөйледі:

Меһрияил—жауыз, малғұн палуан,—деді,
Қара күшті, һайбатлы, бек аяр,—деді.
Бейниһая әскері көп-дүр оның,—деді,
Қоя көргіл бұ пиғылыңды, жаным,—деді.

Әлқисса, көп сөз айтып, күн кеш болды,
Жағыпар сұлтан түн жарымында атқа мінді.
Анасы маниғ қыла алмай зар жылады,
«Иә, Алла! Өзің сақта!» деп жылады.

Әуелгі бап: Жағыпар ғазының атасын өлтірген Меһрияил
илән Шамасабты өлтіріп һәм он бес басты келтіргені-дүр
Иә, Алла! Сөз башлайын, өзің оңда,
Көңіліме пікір салғыл, Құдауанда.

Сөз айтсақ хамд илән салауат мұнда,
Көп қылғай сауабын махшар күнде.
Мұхаммед Мұстафаның шапағатында,
Хайрул кәлам табылғай тілімізде.

ғазауат  сұлтан
Сұлтан Сейітбатталдың соғысында,
Он үш жаста бастаған ғайр түнде.
Жаранлар, ықылас илән сөзім тыңла,

Айтайын Жағыпар сұлтанның хикметін де.
Түн жарымда Жағыпар сұлтан атқа мінді,
«Тәуекел, Илалла!» деп жолға кірді.
Бұ сырдан шаһар әһлілері ғапыл болды,

Кеткенін Жағыпардың һеш білмеді.
Әлқисса, Жағыпар сұлтан жүріп кетті,
Түн ішінде бір сарайға жетіп келді.
Ол сарайдан бір руһбан қарсы шықты,

Мүбәрак құтты болсын жолың,—деді,
Дұшпаныңыз мәлзам болсын сенің,—деді.
Сонда Жағыпар руһбаннан жауап сұрды:

«Иә, Шамас, сен орныңнан тұрғыл,—дейді,
Қапу ашып, шығарға шыққыл,—дейді.
Менім ұғылым, Жағыпар қазір келер,—дейді,
Мақсұды мені өлтіргеннің қаны,—дейді.

Туғры жолды ұғылыма көрсет,—дейді,
Боларсың шапағатымда менім» дейді.
Жағыпар ғазы мұны естіп қайран қалды,
Аттан түсіп, руһбан илән көріс қылды.

Ол руһбан қапу ашып, екеуі үйге кірді,
Тонын шешіп, сопы тонын киіп алды.
Уа және бір қапуды ашып, ішке кірді,
Оның бірлән Жағыпар ғазы бірге кірді.

діни  дастандар
Қараса, бір мәсжид зинатлы михраблы,
Құран Шариф күрсиде һәм ашулы.
Ол руһбан жұмла сырды баян қылды,

Өзінің мұсылмандығын аян қылды.
Екісі намаз үшін қиам тұрды,
Жағыпар ғазы имам болып, намаз қылды.
Андан соң Құран оқып дауыс созды,

Тәпсірін баян қылып һәм білдірді.
Шамас пір оны естіп, қайран қалды,
Есінен кәһи халде талып кетті.
Екісі түн бойынша мәжіліс қылды,

Әзін жаныб
Бұл екісі мәжіліс қылып тұра тұрсын,
Енді Малатия халқының сөзі келсін.
Жағыпардың кеткен түнінің таңы туды,

Муәзіндер азан айтып, сада қылды.
Мәсжидке жамағаттар әзірленді,
Имам болар Жағыпар сұлтан көрінбеді.
Әмір Омар:—Жағыпарға сізлер барғыл,—деді,

Күн шығар, нешік мұнда келмес?—деді.
Бір адам тезлік илән оған барды,

Бұл сөзді патша Омарға иғлам қылды,
Падиша тезлік илән намаз қылды.
Намаздан фариғ болып, бұлайша әмір қылды:

Әлидің жәдігері Жағыпар ерді,
Дұшпанның жайын білмес сәби ерді.

ғазауат  сұлтан
Һеш мүбараз көрген жоқ бұрын,—деді,
Ғапыл барып, кірмесін жауға,—деді.
Әлқисса, екі жүз палуан іздеп ерді,

Әзін жаныб
Енді баян қылалы Жағыпар ғазы ерді,
Шамас илән уағдаласып, жолға кірді.
Аллаға тәуекел қылып Жағыпар жүрді,

Ғинаят өзің жәрдем бергіл,—деді.
Мен бір зағип, бейшара пендең,—деді,
Сенен ғайр іс болмас зәрре,—деді.
Қуат, құдірет жұмласы сенен,—деді,

Сиындым құдіретіңе, Мәулам,—деді.
Рұм халқын бағыштағыл бізге,—деді,
Дін исламның жолына салғыл,—деді.
Кәнисасын бұзайын оның,—деді,

Мәсжид, медресе салайын анда,—деді.
Әлқисса, Хаққа сиынып келер ерді,
Алдынан бір салтанатлы адам көрді.
Шақырып, Жағыпар ғазыға тура келді,

Ат тұрманы, қарулары алтын көрді.
Сұрады Жағыпар ғазыдан:—Кімсің?—деді,
Келесің қай тараптан және?—деді.
Барасың қай тарапқа білдір?—деді,

Уа және аты-жөніңді баян қыл бізге,—деді.
Жағыпар сонда ол адамға жауап берді:

Қанатус атым сұрасаң менім,—деді,
Келермін Рұм халқын іздеп,—деді.

діни  дастандар
Силхушур өнер іздеп келем,—деді,
Естідім Рұм елінде көп-дүр,—деді.
Ол сонда Жағыпарға көзін салды,

Толған айдай нұрына қайран қалды.
Һайбатлы бір палуан мұны көрді,
Көңіліне ол кәпірдің қорқу түсті.

Дәулетің жары қылып келдің,—деді.
Менім атым—Шамаб палуан, білгіл,—деді,
Қаһарымнан Бағдатта халифа қорқар,—деді.
Силхушурлық менен өтпес әркез,—деді,

Үйретем маған ерсең жұмла,—деді.
Жағыпар ғазы бұл кәпірге сөз бастады:

Екеуміз сынасалық, әй, палуан, қазір,—деді,
Өнерің жақсы болса ерейін саған,—деді.
Малғұн «Хош, болар» деп оңтайланды,
Күрзімен Жағыпарды ұрмақ болды.

Жағыпар оның күрзісін тартып алды,
Кәпірдің қол терісі сапта қалды.
Малғұнды күрзі бірлән ұрып ерді,
Мұғаллақ төбесінен ол жығылды.

Жағыпар ғазы кеудесіне мініп алды,
Уа және сақалынан тұтып алды.

Атамды сен өлтірген қанлы,—деді,
Құдайым айдап келді сені,—деді.

Сол халде иман айтпай, һәрзия айтты,
Сол халде ол малғұнның басын кесті.
Кеудесін бір шұңқырға көме салды,
Басын қоржынына салып алды.

ғазауат  сұлтан
Қоржынның әуел пайдасы қазір тиді,
Көрерсің хикметін талай әлі.

Уа және Жағыпар сұлтан атқа мінді,
Алдынан бір бұлдыраған тау көрінді.
Ол тауға жетіп келіп, назар салды,
Бір шаһар тау астында бар көрінді.

Шаһарға назар салып қарап ерді,
Атырабында шатыр тіккен ләшкер көрді.
Сол жерде бір адамға ұшырап, хабар сұрды,
Ол адам Жағыпар ғазыға жауап берді:

Шатырлар—Меһрияилдың әскерлері.
Хұсайын ғазыны өлтірген малғұн ерді,
Жүрген қысасты Малатияға бармақ,—деді.
Адамларын хараб қылып, қырмақ,—деді,

Ол адам жөнін айтып жүре берді,
Жағыпар ғазы таудан түсіп, о да жүрді.
Жолында бір баққа Жағыпар ұшырады,
Мисли жәннат бақшасы деп оны білді.

Бақшаның ортасына келіп ерді,
Алтын тақты құрылған шатыр көрді.
Атын ол бақшаға қоя берді,
Өзі келіп алтын таққа шығып алды.

Тақ үстінде ғажаплап отыр ерді,
Ұйқысы ғалиб болып, ұйықтап қалды.
Ол бақ-бақша Меһрияилдың мүлкі ерді,
Һәр күнлерде тафарраж қыла келер ерді.

Меһрияил ол бақтарға қазір келді,
Қасына бірнеше палуанлары ере келді.
Бір жігіт тақ үстінде жатқан көрді,

діни  дастандар
Толған айдай жүздері балқыр көрді,
Сияпат шұһратына ғажап қалды.

Һеш нәрседен қаупі жоқ, жатыр,—деді,
Әгар араб болмаса, жатпас,—десті.
Бұнлардың ғалибалық дауыстарын
Есітіп, тақ үстінен тұра келді.

Тақтан түсіп, тағзым илән сәлем берді,
Рұмның әдетінше қиам тұрды.
Сол уақытта Меһрияил сөз сұрады:

Қай тарапқа барарсың және?—деді,
Есімің кім болар? Білдір!—деді.
Жағыпар сонда:—Шын елінен келем,—деді,
Сыржайыл менім есімім сұрасаң,—деді.

Силхушурлық һауасид қылып шықтым,—деді,
Естідім Рұм елінде көп-дүр,—деді.
Меһрияил күліп, сонда сөз сөйледі:

Менім атым—Меһрияил палуан, патша,—деді,
Жаһанда теңдесім жоқ менім,—деді.
Қайсардың әскербасы мен-дүр,—деді,
Қасымда жүз қолым бар палуан,—деді.

Һәрқайсысы жүз кіслік палуан,—деді,
Һәрқайсысы жүз түрлі ойын білер,—деді.
Әгар менім қасымда тұрсаң,—деді,
Жұмладан артық қылам сені,—деді.

Жағыпар ғазы сол халде «Хош-дүр!» деді,
Көңілінде атасының қаны ерді.

ғазауат  сұлтан
Күліп сонда Меһрияил сөз сөйледі:

Арақ-шарап ішелік қазір,—деді,
Андан соңыра ойын қылалық қазір,—деді.
Жағыпар сонда малғұнға сөз сөйледі:

Ләкин мен сақилық қылайын сізге,—деді,
Шарабыңыз құтты болсын, ішіңіз сізлер,—деді.

Басыңа зарар болса сенің,—деді.
Сақилық Жағыпар сұлтан қыла берді,
Һәркімлердің сауытларына құя берді.
Жұмласы шарап ішіп, масты болды,

Білмеді, ол арада күн кеш болды.
Жағыпарға Меһрияил сорлы көзін салды,
Көзіне көркем қыздай ол көрінді.
Бейшара көзін айырмай қарай қалды,

Қолын алып Жағыпар сұлтанның қысып қойды.
Бір шайтан бейшараны айналдырды,
Мойнынан құшақтап және сүйді.
Жағыпар ғазының қолынан жетеледі,

Бір аулақ бақтарға алып келді.
Уа және Жағыпар ғазыны құшақтап назар қылды,
«Жан махбүбім, ғашығым» деп және сүйді.
Жағыпар ғазы сол уақытта пікір қылды,

«Өнер бастар уақытым болды енді,—деді,
Атаңның қанын ал» деп қолына айтты,
Күшінің қуат қылар молына айтты.
Малғұнды жүрегінен салып ерді,

Мұғаллақ төбесінен ол жығылды.
Кеудесіне шаһин кебі мініп алды,
Махкам сақалынан тұтып алды.

діни  дастандар
Меһрияил есін жиып, көзін ашты,
Жағыпарға:—Сен кімсің?—деп сөзін қатты.

Атамның қанын ала келдім,—деді.
Иман айт, жаның барда жылдам!—деді,
Құдайым оңай берді сені,—деді.
Ол сорлы иман айтпай, еңіз қылды,

Басын оның сол уақытта кесіп алды.
Басын оның кеудесінен жұда қылды,
Жанын оның жаһаннамға жөнелдірді.
Андан соң палуанларға және келді,

«Патшаңыз біреуіңізді шақырар» деді.
Бір палуан Жағыпар илән еріп келді,
Меһрияилдың кесілген басын көрді.
Жағыпар ғазы ол палуанға һәм сөйледі:

Ол малғұн қабылы жоқ еңіз қылды,
Уа және оның басын кесіп салды.
Әлқисса, нәубет бірлән тағы келді,
Бір-бірлеп он төртінің басын кесті.

Сол жерде он бес палуан бірге ерді,
Афлахун бірісінің есімі ерді.
Афлахун иман айтып, мүмін болды,
Көңіліне Хақ Тағала нұр толтырды.

Қоржынға он бес басты салып алды,
Алтын-күміс жұмла мүлкін және салды.
Ысқақтың қоржынының хикметін,
Бұл жерде Жағыпар сұлтан біліп алды.

Енді Жағыпар түн ішінде ат іздеді,
Бір тараптан ат тауып алып келді.
Бір атқа заттарын артып алды,
Бір атқа Афлахун палуан мініп алды.

ғазауат  сұлтан
«Алла» деп, түн ішінде жүріп кетті,
Үш күнде Малатияның шаһарына жетті.
Бар ерміш Хұсайынның төрт бақшасы,

Афлахунды аттар бірлән анда қойды.
Жағыпар ғазы жылдам басып үйге келді,
Анасының тыңлады ғазиз сөзін.
Анасы зар жылап отыр ерді,

Мінәжат ұғылы үшін қылып зары.
«Иә Алла, Қадір Сұбхан өзің ерді,
Ғаламға қорған болған, сұлтан Ғани.
Басыма менің салдың қасіреттерді,

Не қылсаң өзің Қадір, Сұбхан Ғани.
Жалғыз қозым бар ерді, қайда барды,
Арыслан, бөрілерге туғры барды.
Жалғызға жәрдем берген Қадір, Ғани,

Иә, Алла, жәрдем бергіл» деп жылады.
Шыдамай Жағыпар сонда кіріп келді,
Зар қылып анасын құшақтады.
Қолын сүйіп, анасын ғиззатлады,

Аяғына жүзін сүртіп, құрметтеді.
Анасы ұғылының көзін сүйді,
«Жаным, ұғылым, есенбісің» деп жылады.
Сол халде Тауабил рұм нағашы жетіп келді,

Жолың аман болды ма, жаным?—деді,
Сен кеткен соң қалмады сәнім,—деді.
Көрдім, шүкір, қалмады арман,—деді,
Көргеніңді баян қыл, ұғылым,—деді.

Келтірдім нышанларын оның,—деді,
Көрсін деп шаһар әһлінің жұмлалары.

діни  дастандар
Бір құлы мұсылман болды оның,—деді,
Есімі Афлахун палуан деген,—деді.
Бақта, ат қасында қалып ерді,

Көрсеңіз жүргіл анда қазір,—деді.
Шат болып бұл екісі ере жүрді,
Бақтағы Афлахунды көзі көрді.
Тауабил қуанғаннан Жағыпар ерді

Патшаның хозурына алып барды.
Ол патша Жағыпар ғазының халін сұрды,
Һәм көрісіп жаранлармен хал сұрасты.
Патша Жағыпар ғазыдан һәм сұрады:

Алдың ба атаң қанын, жаным?—деді,
Баян қылғыл, раушан бізге оны,—деді.

Келтірдім нышанларын оның,—деді.
Көп еді сол уақытта жаранлары,
Есітіп Ғабдуссалам қатты күлді.
Ғабдуссалам күлген соң, жұмла күлді,

Меһрияилдың қуатын білмейсің бе?
Жағыпардай жүз кісіге болмас,—деді.
Не үшін мұнша жалған сөз айтады,
Халайықты бұл алдайын деп айтады.

Зүриятым жалған сөзді һеш айтпады,
Мен нешік өтірік сөзді айтам,—деді.
Тауабил, алып келші жұмлаларын,
Қарайсын өтірікшінің жүзі,—деді.

ғазауат  сұлтан
Бірнеше жаранларымен Тауабил барды,
Он бес басты Афлахун илән алып келді.
Халайықтар он бес басты жұмла көрді,

Меһрияил илән Шамабтың басын танып білді.
Енді Жағыпар Ғабдуссаламды шілтеледі,

Сол уақытта Ғабдуссалам қатты ұялды,
Тілі тұтылып, тізесіне басы жетті.
Халайықтар жұмла тұрған қайран қалды,
«Африн» деп, Жағыпар сұлтанға тахсин қылды.

Паш болсын халайықтарға жұмла,—деді,
Мүшірік мәлзам, мүмінлер сау болсын,—деді.
Халифаға хат жазып, бұл істі ағлам қылды,
Қайратын Жағыпар ғазының мағлұм қылды.

Ол хатты Афлахун палуан алып барды,
Халифа хатты көріп бек шат болды.
Жағыпарға Афлахун илән халғат берді,
Әмір Омарға хат илән сәлем жазды:

«Хұсайын ғазы кеткелі көңілім мәлүл ерді,
Бір дәулет бізге келген тағы» дейді.
Һәр тарап, ықылымдарға хабар жазды,
«Хабар бергіл, қайсар әрекет қылса» дейді.

Әмір Омар хатты оқып бек шат болды,
Һәр атырапқа хабар жазып, жансыз салды.
Шат болып әһлі исламлар тұрсын енді,
Қайсардың қайғысынан сөз тыңла енді.

Екінші бап: Жағыпар сұлтанның мәшһүр болғаны;
қайсардың әскері жүз мың илән келіп, һәлак болғаны

діни  дастандар
Жағыпардың мен айтайын заһир болған баянын,
Ашылған жиһан ара аянын.
Пайғамбарымыздың мұғжизат ақпарын,

Ашылған он үш жаста азһарын.
Білдірді Абдулуаһап сахабасы,
Паш болар бұл соғыста мажырасы.
Меһрияил, Шамабтың өлгенін,

Палуан, беклерінің қырылғанын.
Әскерлері күн шыққанда білді оны,
Не қыларын біле алмай солды қаны.
Хат жазып, қайсарына берді оны,

Хатты көріп, қайсардың қорықты жаны.
Қайсар малғұн естіп, есін танды,
Басындағы тәжін лақтырды.
Шошығаннан тағынан құлап кетті,

Басын кескен тауықтай домаланды.
Рұм халқы қырық күн-кеш зар жылады,
Бұ істі кім қылғанын біле алмады.
Әлқисса, һәр тарапқа жансыз салды,

Жағыпардың қырғанынан хабар алды.
«Хұсайыннан бір ұғлан қалған дейді,
Есімі Жағыпар сұлтан мәшһүр дейді.
Бұ күнде он үш жасқа келген дейді,

Өнері атасынан асқан дейді.
Әгар кәмелет жасына жеткен болса,
Хараб қылар жұмламызды мұнда келсе».
Әлқисса, мүшәура беклерімен қайсар қылды,

Уәзірлері жұмла мәслихат бір сөз қылды.
Қайсардың төрт ұғылы болар ерді,
Һәрқайсысы бір ықылымға патша ерді.

ғазауат  сұлтан
Қайсар сонда үлкен ұғылы Рабиғты,
Қырық мың әскер илән жібермек болды.
Уа және екі малғұн палуан қосты,

Ибрианус, Кибрианус деген ерді.
Аңа дахи қырық мың жұп наққар қосты,
Сияпат, салтанат бірлән жолға түсті.
Әскері Мағмурия деген шаһарға келді,

Шамас пірдің қасына жақын түсті.
Рабиғ қалам алып, әмір Омарға қағаз жазды,
Хат ішінде мақтанып көп сөз жазды:
«Халифаңыз ғұзыр қылып келсін,—депті,

Хұсайынның ұғылы Жағыпарды берсін,—депті.
Жеті жылғы харажын және берсін,—депті,
Өзі және қайсарға басын қойып барсын,—депті.
Ғұзыр илән ілтипат қылып барса,—депті,

Бәлки ғафу қылар оған қайсар,—депті.
«Жоқ» десе, не қылармын білсін,—депті,
Қағбасын отқа жағармын оның» депті.
Бұл хатты бірнеше адам алып келді,

Әмір Омардың алдына келіп қойды.
Әмір Омар ол хатты оқып көрді,
Ішіндегі сөзлерін жұмла білді.
Халайықтар естіген соң бұл сөздерді,

Ішіне жұмласының қорқу түсті.
Сол уақытта Ғабдуссалам сөз сөйледі,
Былшылдап Жағыпар ғазыға көп сөйледі:

Аждаһаның құйрығын өзі басты.
Үшбу ісі оңай емес, қиын,—деді,
Жағыпардың өзі берсін жауабын,—[деді].
Жағыпар сонда ол хатты қолына алды,

діни  дастандар
Уа және қалам алып, мүшіріклерге хатты жазды:
«Бұл істі жалғыз өзім қылдым,—деді,
Үзе салармын, барайын қазір,—деді,

Қолынан не іс келсе, қылсын» деді.
Елшілері хатты алып, қайтып кетті,
Жағыпар Ғабдуссаламды шілтеледі:

Сен білгіл «ерді қатын кемітер» деген сөзді.
Аллаға мен тапсырдым кендүмді,
Сен отырғыл басыңды сақтап үйде,—деді.
Иншалла, мәлзам қылармын дұшпанларды,

Мұхаммед—Хақ Хабибі.
Жағыпар ғазы ашу бірлән үйге келді,
Түн жарымы болғанда ат ерледі.
Таудан тапқан сары атқа мініп алды,

Сондағы қаруларын тамам алды.
Аллаға мінәжат қып жүре берді,
Бабасы Мұхаммед Мұстафадан жәрдем сұрды:
«Иә, Алла, Мәулам Сұбхан өзің,—деді,

Жағыпардың аман қылсын жолдарын,
Айталық Малатия халқының сөзлерін.
Таң атып, муәзіндер азан айтты,
Халайықтар мәсжид сарай қадам басты.

Оны есітіп әмір Омар тезлік илән намаз қылды,
Намаздан фариғ болып, қайғы қылды.

Дұшпанның жайын білмес жалғыз өзі.
Тағы сонда Ғабдуссалам сөз сөйледі:

Бір жапанға ол қашып кеткен,—деді,
Бұ шаһарға фитна салып жеткен,—деді.
Тауабил рұм сол уақытта әзір ерді,
Ашуланып, Ғабдуссаламды шілтеледі:

Иә, Ғабдуссалам, қолыңнан не іс келді?!
Жаранларды ғайбаттап отыр босқа,—деді,
Қолыңнан келген ісің осы-ақ!— деді.
Жағыпар ғазының нәсілі нешік ерді,

Дұшпанлардан қауіп қып қашқан ба еді?!
Ол һәм қашпас дұшпанынан һәркез,—деді,
Сен отырғыл түтін салып үйде,—деді.
Тұрды да ашуланып үйге келді,

Соңынан Жағыпар ғазының жүре берді,
«Иә, Алла, жолықтыр» деп жолға түсті.
Жағда деген бір палуаны болар ерді,
Жағыпардың нәсіліне жақын ерді.

Оның палуан төрт ұғылы болар ерді,
Төртеуін ертіп алып о да жүрді.
Жетісіп Тауабил рұмға шүкір қылды,
Алладан Жағыпарға жәрдем сұрды.

Құдайым қабыл қылсын дұғаларын,
Енді баян қылайық Жағыпар әулиені.

Әзін жаныб
Күн-түн жүріп, Жағыпар ғазы шаһарға келді,
Белгілі Шамас пірге туғры келді.

діни  дастандар
Шамас пір Жағыпар ғазыға қарсы шықты,
Бірін-бірі сүйісіп, тағзым қылды.
Хал-қуатын сұрасып, мәжіліс қылды,

Меһрияил, Шамабтың өлгенін енді білді.
Шамас ер оның үшін тахсин қылды,

Жағыпар сұлтан жұмла сөзін баян қылды,
Көп ләшкердің келгенін аян қылды.

Мен жалғыз Аллаға сиынып келем,—деді.
Шамас сонда:—Жүрек-күшам, ұғылым,—деді,
Сабыр қыл, арттағы әскерлер келсін,—деді.
Бейқисаб көп көрінді ләшкер,—деді,

Анларға жалғыз барма, ұғылым,—деді.
Шаһ әулие Шамас пірге жауап берді:

Жалғызбын деп қорқып тұру болмас,—деді,
Шара жоқ, тәуекел қылмай бізге,—деді.
Уағдаласып Шаһ әулие атқа мінді,
Бейқисапсыз әскерлерді көзі көрді.

Сонда Жағыпар:—Бұ әскерлер не іздейді?
Іздеген сол адам мен-дүр,—деді.
Сонда ол адам:—Хұсайынның ұғылы сен бе?—деді,
Өлтірген Меһрияил илән Шамаб ерді.

Жағыпар сонда ол адамға:—Әй, малғұн,—деді,
Қайсарды ләшкері илән қырам,—деді.

ғазауат  сұлтан
Рұм халқын жұмла мұсылман қылам,—деді,
Көнбеселер, қырармын жұмла,—деді.
Кәнисасын талқан қылам жұмла,—деді,

Орнына мәсжид-медресе салам және,—деді.
Малғұн сонда Жағыпарға ашуланды,
Қолына қылышын алып ол ұмтылды.

Екі пәре қылайын сені қазір,—деді.
Жағыпар ғазы оның қылышын тартып алды,
Лақтырып, өз қылышын қолына алды.
Ол малғұнды екі пәре қылып салды,

Жанын оның жаһаннамға жөнелдірді.
Там басынан Шамас пір қарап көрді,
«Аләйк ғаун Алла» деп дұға қылды.
Мүшіріклер сол уақытта оны көрді,

Ақырып Жұмһүр деген бір палуан келді.
Оны да Әулие екі пәре қылып салды,
Жүздерін мүшіріклердің қара қылды.
Рабиғ сол уақытта Кибрианусқа бек ақырды:

Кибрианус бек мықты малғұн ерді,
Жүз батпан күрзі тұтып жетіп келді.
Жағыпар ғазы кішкене қалқанын қолына алды,
Кибрианус күрзі илән салып қалды.

Шаһ әулиенің бір қылына да кәр қылмады,
Иләһым Қадір Сұбхан ол сақтады.

Жағыпар сұлтан күрзі илән ұрып ерді,
Дүнияға келмегендей күлдей қылды.
Рабиғ қайсар ұғылы фариад қылып,

бек ақырды,
Інісі Ибрианусқа «Бар!» деп айтты.

діни  дастандар
Сонда Ибрианус қаһарланып жетіп келді,
Мисли екі арыслан қарсыласты.
Сол уақытта Тауабил илән Жағда келді,

Жағда ғазының төрт ұғылы бірге келді.
Жағыпар илән Ибрианустың алысқаны,
Көрінді мисли екі арыслан таласқаны.
Қылыш, күрзі бір-біріне ұрғандары,

Сағиқа мисли рағд отша шолды.
Адамлардың құлағын тұтты дауыстары,
Ысқырар Шаһ әулие мисли аждаһадай.
Сол уақытта Шаһ әулие қуат қылды,

Көтеріп кемерінен әуеге атты.
Бір заманда жерге айналып келер ерді,
Қиярдай екі бөліп, пәре қылды.
Жаһаннамға жөнелді оның шыбын жаны,

Мүшіріклердің оны көрген кетті сәні.
Оны көріп Тауабил илән Жағда ғазы,
«Аләйк ғаун Алла» деп нағра салды.
Жағыпар енді атын қайта ерттеп алды,

Атына мініп алып, бір ғажайып нағра салды.
Иә, ғажап! Сол нағрасының дауысынан,
«Жеті қат көк жерге түсті ме» деп ойлады.
Мүшіріклерден бірнешесі сарсаң болды,

Бағзылары естен танып, мәжнүн болды.
Енді адамлар жекпе-жекке һеш келе алмады,
«Алла!» деп, ол әскерге Жағыпар жалғыз кірді.
Тауабил илән Жағда ғазы және кірді,

Жағданың төрт ұғылы «Алла» деп о да кірді.
«Аллаһу Акбарды» ұран қылып жұмла қылды,
«Иә, Мұхаммед Мұстафа!» деп қылыш ұрды.

Әзін жаныб
Мүбараз бұнлар қылып жүре тұрсын,
Ал енді Малатияның сөзі келсін.
Кеткен соң Тауабил илән Жағда ғазы,

Басыңды сақтап сіз мұнда отырсыз ба?
Ләшкер илән дұшпанлар келсе мұнда,
Сізді аман қояр ма, ғажап мұнда?
Мойныңызға жиһад ләзім болған күнде,

Отырсың не себеплі ғапыл мұнда?
Бармақ-дүр дұшпанларға қарсы анда,
Үстіңе келсе, амандық болмас сонда.
Әмір Омар:—Хош, болсын сөзің,—деді,

Барабан соққыз, жиылсын ләшкер,—деді.
Енді бұнлар барабан соғып, ләшкер жиды,
Сол халде бес мың ләшкер әзірленді.
Бір мыңға Абдулуаһап болды басы,

Бір мыңға Ғабдуссалам болды басы.
Бір мыңға Әли бин Һашым болды басы,
Екі мыңға әмір Омардың өзі басы.
Әлқисса, үшбу әскерлер лә филхал жүрді,

Кемі алда, кемісі соңында қатты жүрді.
Әуелі Абдулуаһап сахаба жетіп келді,
Жағыпардың соғысына көзін салды.
Һеш кідірмей соғысқа келді, кірді,

Ғабдуссалам және жетіп, о да кірді.
Әли ибн Һашым да келіп кірді,
Жұмласы хамлә қылып, қыра берді.

діни  дастандар
Сол уақытта әмір Омар жетіп келді,
Оны көріп, Рабиғ қайсар ұғылы «Ай һу!»*—деді.

Жұмлаңыз әй, әскерлер, қапта,—деді.
Сол уақытта жұмла әскерлер араласты,
Сол халде Жағыпар сұлтан нағра салды.
Бұ нағраны мүшірік илән мұсылманлар естімеді,

Көп адам естен танып, аттан түсті.
Мүмінлер есін жиып, соғыс қылды,
Мүшіріклерді қой мисли қуып қырды.
Жағыпар және бір уақытта қаһар илән

нағра салды,
Ол нағрадан суда балық,

қырда хайуан жұмла ұрысты.
Сол уақытта мүшіріклер есін танды,
Жағыпар ғазы шапқан шөптей қыра берді.
Бір уақытта Рабиғ қайсардың

ұғылына ұшырады,
Көтеріп ат үстінен жерге ұрды.
Тауабил Афлахун илән жетіп келді,
Қайсар ұғылы Рабиғты байлап алды.

Оны көріп, әскерлері жұмла қаша берді,
Мұсылманлар арттан қуып, оны қыра берді.
Әлқисса, бес мың адамды тең жер қылды,
Өлгенінің қисабын Алла білді.

Мұсылманлар шашылған малды жиды,
Қайсардың шатырына келіп кірді.
Абдулуаһап, Жағыпар, әмір Омар бірге отырды,
Жағда ғазы, Афлахун және отырды.

ғазауат  сұлтан
Афлахун Рабиғты бұнларға алып келді,
Жағыпар ғазының хозурына отырғызды.
Жағыпар сұлтан Рабиғқа уағыз айтты,

Зұлматтың ішінде мәңгі қалма,—деді.
Керек болса дүния ақыреттің сұлтандығы,
Табылар мұсылманлықтан білсең оны.
Сонда уағызы Жағыпар уәлидің әсер қылды,

Сол жерде ықылас илән мүмін болды.
Уа және бес мың жесір адамлардың жұмлалары
Сол жерде қойдай шулап, мүмін болды.
Енді мүмінлер адамларын қисап қылды,

Бес мыңнан екі жүз адам шаһид ерді.
Әлхасыл, жұмла әскердің адамлары әзір болды,
Баршасы Жағыпар сұлтанның қолын сүйді.
Шамас пір там басынан қарар ерді,

Мұсылманларға дұға қылып тұрар ерді.
Отырған мұсылманларға Шамас келді,
Ғиззатлап жұмла исламларға сәлем берді.
Шамасты ғайр адамлар білмес ерді,

Бір руһбан «Кім-дүр?» деп ғажапланды.
Жағыпар ғазы сол халде баянлады,
Шамастың мұсылманлығын аянлады.

Мұсылманларға жансыз болып тұрсын,—деді.
Андан соңыра жұмла адамлар асап, рұқсат қылды,
Хош мәжіліс қылысып, рұқсат қылды.

Әзін жаныб
Жағыпардың мажырасын Абдулуаһаптың ашқаны
Жаранлар, қош тыңлаңыз бұ сөз келді,
Жағыпар сұлтанның мәшһүр болар уақыты келді.

Кәмил ықлас тыңлаңыздар үшбу сөзді,
Айтайын Мұхаммед пайғамбардың мұғжизасын.
Әмір Омар «Ләббайка» деп,

Сонда халайықтар салауат айтып шуылдады,
Аллаға зікір айтып, жұмла дуылдады.
Андан соң Абдулуаһап сөз сөйледі,
Жоғарғы өткен сөзді баяндады:

мүбәрак жүзін көрдім,—деді.
Көп заман мәжілісінде болдым,—деді,
Естідім көп насихат сөзін,—деді.
Бір күні Жәбірейіл Әмин жетіп келді,

Хақтың сәлемін Пайғамбарға айтып келді.
Бұ Жағыпардың уасифлерін баян қылды,
Шығарын Малатиядан аян қылды.

діни  дастандар
Ол хатты құрмет бірлән ашып ерді,
Ол хаттан ғуд ғинбардың исі шықты.
Ол хатта хазірет Әлидің қолын көрді,

Мүбәрак қолын танып, тахсин қылды.
Әуелі Алланың есімін жад қылыпты,
Уа және Мұхаммед Мұстафаны

салауат әйла паш қылыпты.
Асхабы ризуандарды һәм айтыпты,
Сәлем шапағат уа және көп айтыпты.
«Сізге, мақбұл үмбетлерім, сәлем,—депті,

Хатым нәби-Расул Алла мен-дүр,—депті.
Үшбу хатқа жолықсалар һәркім,—депті,
Қабыл көріп алсынлар сөзім,—депті.
Менен соң екі жүз жыл толса,—депті,

Бір ұғлан Малатиядан туар,—депті.
Ол ұғланның есімі Жағыпар болар,—депті,
Ұзын бойлы, көркем жүзді болар,—депті.
Алладан келген төрт кітапты жатқа білер,—депті,

Адамзатқа шақ болмас ғылымы оның,—депті.
Һ��������������������������������������������
еш назары палуандықта жоқ болар оның,—депті,
Инсі, жындар оны жығып алмас,—депті.

Ол білер жұмла хикмет, ғылым сырларын,
Һәм бұрар жұмла болған сиқырларын.
Дін исламды мұнаууар қылар жұмла,—депті,
Рұм елі, Ыстамболды ол алар жұмла,—депті.

Бұ сөзім Хақтан келген хабар,—дейді,
Сәлем жазған Расул Алла,

уәли уал ахирин мен-дүр депті.
Ол заманға Абдулуаһап барса,—депті,

еш инкар оған қылмай көнсін,—депті.
Һәркімлер мүмін, мүслім болса,—депті,
Ол Жағыпарға тәсілім болып ерсін,—депті.

ғазауат  сұлтан
Әгар һәркімлер маған ықылас қылса,—депті,
Ол Жағыпарға ықылас қылсын жұмла,—депті.
Әгар һәркімлер риза қылсалар ол Жағыпарды,

Мен қылармын анларға шапағатымды����������
» [депті]�.
Ол хаттың жұмла білді жазған сөзін,
Пайғамбардың хатын сүйіп, ықылас қылды.

тәсілім болды,
Сол жерде қойдай шулап, қолын сүйді.
Жағыпар ғазы хатты алып, көзін сүртті,
Мойнына тұмар қылып, байлап алды.

Андан соңыра жұмла ләшкерлер атқа мінді,
Жұмласы Малатияға келіп түсті.
Жағыпар сұлтан олжа малды тақсым қылды,
Халифаға жүк алтын, екі жүз атты берді.

Жағыпар ғазы Рабиғ илән алып барды,
Халифаға Жағыпардың палуанлығын баян қылды.
Пайғамбардың жазған хатын баяндады,
Жағыпардың хикметтерін аяндады.

Фатих-нама халифа ағзам хатты оқыды,
Хатты оқып, ол халифа бек шат болды.
Жағыпар илән Рабиғқа халғат берді,
Көп сыйлық Жағыпар ғазыға һәм жіберді.

Хұсайынның ғимамасын және берді,
Мұхаммед Ханафияның қылышын һәм жіберді.
Уәлид һиндидің күрзісін және берді,
Хазіреті Әлидің бір туын һәм жіберді.

Атасының бір әскерін берсін,—деді,
Ғабдуссалам жай тұрсын енді,—деді.
Әмір Омарға ол хатты алып келді,
Әмір Омар хатты оқып бек шат болды.

діни  дастандар
Ғабдуссалам естіді бұ хабарды,
Шарасыз тәсілім болып жайға тұрды.
Біраз заман мұның бірлән шаттық болды,

Бұ қисса үшбу жерде тамам болды.
Пайғамбарға салауат қылғыл сізлер енді,
Жағыпар сұлтанға дұға қылғыл және енді.
Насырды назым жазған Тыныштық ұғылыны,

Дұғадан тастай көрме біз ғасыны.
Үшінші бап: Қайсардың ұғылы тұтқын болған соң, және
келіп қырылғаны
Бисмилла деп және сөз башлалы,

Хаққа хамд, Пайғамбарға салауат һәм башлалы.
Қайсардың қайғысынан сөз ашалы,
Сейіттің кереметіне көз ашалы.
Қашқындар қайсарына келгенін,

Басын қойып аяғына зар жылағанын.
Айтайын назым бірлән сізлерге оны,
Жаранлар, хош хикаят, тыңла мұны.
Құдайым—Қадір Сұбхан Мәулам өзі,

Тіл көңілге бұ-дүр өзінің бұйырғаны.
Қашқындар қайсарға келіп зар жылады,
«Басымызға қиямет түсті» деп жылады.
Қисапсыз ләшкерлерінің қырылғанын,

Ұғылы Рабиғның тұтылған ғажайыбын.
Қайсар сонда естіп, есін танды,
Басындағы тәжін лақтырды.
Тақтан түсіп, ол бақырды,

Есектің айғырындай ол ақырды.
Жеті күн-түн һеш тағам ол татпады,
Рахат кеші-күндіз ол таппады.
Тақ үстіне шығып һеш отырмады,

ғазауат  сұлтан
Бір күнлері уәзір, беклері анда келді,
Қайсарға тағзым илән сөз сөйледі:

Жұмласының әскерін жиғыл,—деді.
Жұмласы Малатияға барсын,—деді,
Ұшырсын топырағын көкке,—деді.
Оны естіп қайсар малғұн таққа мінді,

Көп бармасалар әскерлер анда,—деді,
Уа және хараб қылар анлар тағы бізді.
Енді бұнлар төрт ықылымға қағаз жазды,
Ахмар Тұран бірісінің патшасы ерді.

Қайсардың ағасының ұғылы ерді,
Ішінде патшалардың мықтысы ерді.
Хусусан міндет илән оған жазды,
«����������������������������������������

Өш алмасаңдар нар-нұр ұрсын сені��������
» �������
дейді.
Бұ хатты Ахмар Тұранға алып барды,

Ахмар Тұран жүз мың ләшкер алып жүрді.
Қайсар малғұн екі ұғылына әмір қылды:

әрқайсы жүз кіслік палуан ерді.
Мәшһүрінің есімдері—Меһіран, Фаридон деген ерді,
Сыржайыл, Ілияс, Синбад деген ерді.
Қайсардың екі ұғылы Шамғұн, Шамас деген ерді,

Әзін жаныб
Бұнлар енді қосылып тұра тұрсын,
Енді Малатия шаһарының сөзі келсін.
Яхия ибн Мансұр мұсылманларға жансыз ерді,

ғазауат  сұлтан
Жағыпар айтты:—Мен барайын қазір,—деді,
Көрейін Хақ бұйырса соны,—деді.
Тауабил және:—Әй, ұғылым,

сабыр қыл қазір,—деді,
Уақыт тар, күн кеш болды, жаным,—деді.
Арттағы ләшкерлеріміз келсін,—деді,
Хұшырат қылалы жұмламыз бүтін,—деді.

і��������
н,—дед��і�.
Бұ әскерлер әуелг����������������
і���������������

дей көр��������
і�������
нбейд��і�,
Қоналық үшбу тауға бүт���������

і��������
н,—дед��і�.
Әлқисса, ол ләшкерлер анда қонды,
Аллаға з��������������������������������

і�������������������������������
�����������������������������
і�����������������������������
р айтып, жұмласы намаз қылды.

Қапусы екі жақтан болсын,—деді,
Азық-түл�����������������������������
і����������������������������
к бәр�����������������������

і����������������������
�������������������
і ��������������������
қалсын мұнда,—дед��і�.

Әлхасыл, қорған қазып, бер���������
і��������
к қылды,
Ол жерд���������������������������

і ��������������������������
�����������������������
і�����������������������
р белг�����������������

і����������������
��������������
і ��������������
мәнзил қылды.

Енді сабах садық таң атып, ләшкер тұрды,
Жұмласы азан айтып, Аллаға намаз қылды.

Әзін жаныб
Екінші сөз айталық сізлерге енді,
Қайсардың ұғылы Шамғұнның сөзі келді.
Қолына қалам алып, ол кейбір қағаз жазды,

Тәкаппарлық көңіліндегі сөзін жазды.
Балқыс деген бір палуанға хатын берді,
Қасына қырық палуан ере келді.
Ол хатты әмір жазды, Омарға берді келіп,

діни  дастандар
«Нар-нұр менім қасымда,—деп сөйлепті,
Фахр илән мен келдім сізге,—депті.
Жағыпарды тұтып берсін бізге,—депті,

Уа және Пайғамбар көрдім деген сахабаны.
Уа және жеті жылдық харажын берсін,—депті,
Жоқ деселер не қылармын білсін» депті.
Сол уақытта Жағыпар сұлтан тұра келді,

Балқыстың құлақ-мұрнын кесіп алды.
Уа және қырқына қырық түрлі белгі салды,

Барармын таң туғанда өзім,—деді,
Әуелі мен қырармын жұмлаңды,—[деді].
Уа және өлтірермін патша болған қайсарыңды,
Уа және мен алармын Ыстамболыңды.

Талқан қылып бұзармын кәнисаларды,
Орнына мен салармын мәсжид, медреселерді.
Бұ сөзді Балқыс пақыр естіп білді,
Қан болып қырық сорлы ол жөнелді.

Бөрі тартқан қойдай болып бұнлар келді,
Шамғұнның аяғына басын қойды.
Жәбір-жапа көргендерін баян қылды,
Жағыпарының қылғанын аян қылды.

Мұны естіп Шамғұн ашуланды,
Сол түні ұйықтамастан қайғыланды.
«Палуанлар қайдасың?���������������
» ��������������

деп шақырады,
Таң түсе ���������������������������

арабан соқ» деп бақырады.
Әлқисса, сабах садық таң да туды,
Екі әскер сап болып қарсы тұрды.
Арасыны мисли майдан таралады,

Жекпе-жекке сөзлерін шарт қылады.
Әуелі мұсылманлардан Жағда шықты,
Мүшіріклердің жиырмасының басын кесті.

ғазауат  сұлтан
Мұсылманлар оны көріп шатлық соқты,
«Аләйк ғаун Алла»* деп дұға қылды.
Мүшіріклерден Синбад ұғылы Ілияс шықты,

Келіп ол Жағданың атын жықты.
Сүлеймен Жағда ғазының ұғылы жетті,
Келіп ол атасын халас етті.
Синбад ұғылы Ілиястың басын кесті,

Фаридон сол уақытта келіп жетті.
Келіп ол Сүлеймен илән хамлә етті,
Күрзімен Сүлеймен атын жықты.
Сүлейменнің екі інісі келіп жетті,

Мұса илән Ахмар Сүлейменді алып кетті.
Мұсылманлардан Әли деген біреу келді,
Фаридон илән екілісі хамлә етті.
Фаридонды қылыш илән шалып ерді,

Фаридонды екі пәре қылып салды.
Уа және Әли палуан бек һайбат қуат қылды,
Сол майданда жеті палуанды һәлак қылды.
Мұсылманлар Әлиге тахсин қылды,

Фи баян Ахмар Тұран**
Жаранлар, сөз тыңлаңыз соғыстың бір қызығы,
Ахмар Тұранның баян болар палуандығы.
Мүшіріклерде жоқ ерді одан мықты,

Күркіреп ол майданға келіп жетті.
Әлиге келіп күрзі ұрып ерді,
Қалқанын пәре қылып уа және атын жықты.
Сол уақытта Ғабдуссалам келіп жетті,

Әлиді халас қылып, өзі тұрды.
* Саған Алланың жәрдемі жетсін.
** Ахмар Тұран жайлы.

діни  дастандар
Екілісі біраз соғыс қылып ерді,
Ғабдуссаламның қалқанын пәре қылды.
Күрзісінің зақымынан аты жығылды,

Құлдары Ғабдуссаламның алып кетті.
Әлқисса, ол майданда Ахмар Тұран тұрды,
Мұсылманлардан қырық кісіні забун қылды.
Бағзы өлді, бағзысы мажрух болды,

Күн кеш болып, Ахмар Тұран қайта барды.
Мүшіріклердің әскерлері шат болды,
Шамғұн қарсы барып, құрмет қылды.
Үстіне Ахмар Тұранның шашу шашты,

Халғат беріп уа және бек ғиззат құрмет қылды.
Ахмар Тұран Шамғұнға бек мақтанды:

Келтірермін хозурыңа Жағыпарды
Уа және Абдулуаһап сахаба палуанды.
Бұ сөзге Шамғұн сорлы шат болады,
Таң туғанша ләшкерлерге ойын қылды.

Мүмінлер бұ тараптан мәлүл болды,
Құдаға сәна айтып, жұмласы намаз қылды.
Жағыпар ғазының ол күні бармағаны,
Һәркімлердің менмендігін сынағаны.

«��������������������������������������
Ахмар Тұранның білсін,—деді,—күштерін,
Тәкаппарлар паш қылсын,—деп,—істерін».
Әлқисса, таң да туды, ләшкерлер атқа мінді,

Естідім мүбәраклы сөзін,—деді.
Кәпірлермен көп мүбараз қылдым,—деді,
Өлсем шаһид, қалсам ғазы болам,—деді.
Оны естіп Ахмар Тұран жетіп келді,

ғазауат  сұлтан
Абдулуаһап оның сүңгісін маниғ қылды,
Екісі нәубет бірлән хамлә қылды.
Он екіден екілісі әрекет қылды,

Бірін-бірі ала алмай көп жүрісті.
Әлқисса, Ахмар Тұран күрзі ұрып ерді,
Абдулуаһаптың қалқанын пәре қылды.
Күрзісінің зақымынан аты жығылды,

Шарапатлы сахаба аман тұра келді.
Сол халде әмір Омар падишаһ жетіп келді,
Ахмар Тұранды Абдулуаһапқа жібермеді.
Жолдастары Абдулуаһапқа жетіп келді,

Ол майданнан сахабаны алып кетті.
Ахмар Тұран әмір Омарға көзін салды,
Сияпат шұһрасына ғажап қалды.
«Кімсің?» деп, әмір Омардан жауап сұрды,

Менім бір іздегенім сен-дүр,—деді.
Әмір Омарға сүңгісін маниғ қылды,
Ала алмай бірін-бірі көп жүрісті.
Бір ғапылда күрзі илән ұрып ерді,

Әмір Омардың атын жығып, өзі қалды.
Енді өзін ұрайын деп қайта айланды,
Сол уақытта Жағыпар сұлтан нағра салды.
Ахмар Тұран сол уақытта есін танды,

Бірнеше халайықтар өліп қалды.
Бұ нағраның дауысы ғажап болды,
Жер дүрілдеп, дарияда су шайқалды.
Аспан арасы ғайқарғы мисли болды,

Соғысы түгіл, адам пірі естен танды.
Бұ сөзге сенбесеңіздер, әй адами,
Яхуда Жақып ұғылы нешік ерді.

діни  дастандар
Яхуда һайбат бірлән ақырғанда,
Шаһарлар талқан болып қалушы ерді.
Білсеңіз, оның нәсілі Әли Мұртаза ерді,

Ақырса, жер зілзала болар ерді.
Хикаятын талай сізлер көрмедің бе,
Суда балық, қырда хайуанлар қорқар ерді.
Ысқырса аждаһадай және өзі,

От шығып, жердің жүзін өртер ерді.
Жағыпар сұлтан сол нәсілден туған ерді,
Тауарис дауыс содан қалған ерді.
Айталық әуелі айтқан сөзімізді,

Әмір Омар сол уақытта қайтып кетті,
Өзінің ләшкеріне барып жетті.
Жағыпар ғазы сол халде жетіп келді,
Ахмар Тұран есін танып тұрған ерді.

Енді Ахмар Тұран есін жиып, көзін ашты,
Толған айдай Жағыпарға көзін салды.

Жоқ па еді һеш палуанлар анда?—деді.
Сонда Жағыпар Ахмар Тұранға жауап берді:

Хұсайынның ұғылы Жағыпар мен-дүр,—деді,
Өлтірген Меһрияил илән Шамабыңды.
Ахмар енді Жағыпар сұлтанға қарай қалды,
Толған айдың нұрына қайран қалды.

Әлқисса, екілісі сөз сөйледі,
Қуатлап діннің жайын бек сөйледі.
Жағыпар оның сүңгісін қамшы илән пәре қылды,
Әлқисса, Ахмар Тұран Жағыпар ғазыға сүңгі ұрды.

Уа және күрзі илән Жағыпарды ұрып ерді,
Бір қылыны Жағыпар ғазының сындырмады.

ғазауат  сұлтан
Алланың фазылы, кәрім ғинаяты,
Мұхаммед Мұстафаның мұғжиза шапағаты,
Мүмінлердің зар қылған мінәжаты,

Заһир аян білінді кереметі.
Абдулуаһап сахаба сонда дұға қылды,
«Аләйк ғаун Алла» деп сада қылды.
Тауабил және шат болып дұға қылды,

«Жауыз көз, тілден сақтасын Алла сені».
Мүмінлер жұмла тұрған «әмин» дейді,
Шат болған дауыстары көкке шықты.
Сонда Ахмар ашуланып күрзі ұрды,

Сонда Жағыпар тартып алып, аспанға атты.
Жағыпар енді Мұхаммедті мақтап айтты,
Естіртіп тұрып халайықтарға шиғр айтты:

Мұғжизат кереметін көрдіңіз бе?
Ахмар Тұран мисли Самрұқ палуан ерді,
Бозторғайға күші жетпей тұрғанын.
Қырық кісінің ақылы бар бір пендеде деген кәні?!

Ақылың болса, білсеңші үшбу істі.
Білмесең, білдірейін Алланың бірлігін,
Мұхаммед Мұстафаның хақтығын.
«Алла бір, Мұхаммед Хақ дегіл» енді,

Демесең, қиналтармын мен жаныңды.
Жағыпар ғазы мұны айтып ұрып ерді,
Қалқаны күл-күл болып, аты өлді.
Аузы-мұрны қан болып тұра келді,

Бір дұшпан ат келтіріп, оны мінді.
Ахмар Тұран атқа мініп, қарсы тұрды,
Жағыпарды бек мақтап сөз сөйледі:

діни  дастандар
Құдайым жолықтырған маған сені,
Көрмедім сен мысалы һешбіреуні.
Бұ күні ақшам болып, күн кеш болды,

Армансыз күреселік ертең,—деді.
Бір мурууат қылсаңыз бізге,—деді,
Келейін хозурыңызға ерте,—деді.
Жағыпар ғазы «хош, болар» деп рұқсат берді,

Әзін жаныб
Мүмінлер таһарат алып, азан айтты,
Жағыпар сұлтан имам болып, намаз қылды.
Намаздан соңыра тағам асап, шүкір қылды,

Халайықтар тағат илән мәшғұл болды.
Жағыпар өз шатырына қайтып келді,
Рұмия тон киіп, ол атқа мінді.
Бір жерге атын қойып, ләшкерлерін аралады,

Шамғұнның шатырына көзін салды.
Шамғұн, Шамас шатырда бірге ерді,
Ахмар Тұран алтын күрсиде отыр, көрді.
Жағыпар ғазыны бек мақтап отыр ерді:

Палуандықта теңдесі болмас оның,—деді,
Хұсни Жүсіп сәни білдім,—деп сөйледі.
Көп мақтап Жағыпарды атқа мінді,
«Өз қосыма барам» деп жүре берді.

Атқа мініп, бір төбеден асып ерді,
Артынан Жағыпар ғазы ере жүрді.
Бір бақ-бақшаларға Ахмар келіп түсті,
Ішін сайран қылып аралады.

Атын ағла баққа қоя беріп, бір жерге келді,
Бір аулаға, шатырға кіре келді.

ғазауат  сұлтан
Ішінен толған айдай қыз көрінді,
Ахмарға тағзым қылып, сол қыз тұра келді.
Қолын тұтып жоғарыға ол шығарды,

Көп мәжіліс анлармен қылдым,—деді.
Қыз енді бір қадах шарапты қолына алды,
Ішерде ол шарапты бір сөз айтты:

Мені бүгін забун қылған ол жігітті.
Ол қыз сонда сұрады үшбу сөзді:

Һешбір адам забун қылар ма ғажап сізді?!
Бізге баян қылсаңшы үшбу сөзді.
Сонда Ахмар Тұран сөйледі Жағыпар ерді,

Ғұмырымда көрмедім ондай ерді,
Адамзаттан қуаты асқан жанды.

Көркемдігін тілмен тағриф болмас,—деді,
Бір анадан ондай ұғлан тумас,—деді.
Уа және һәр қадахны ішкенде айтар ерді,

Ахмар сонда:—Кімсің?—деп жауап сұрды,
Бей уақытта жүріпсің неге?—деді.
Жағыпар сонда жауап берді оған,—дейді,

Сол жігітің қаслаған мен-дүр,—дейді,
Майданда забун қылған сені,—дейді.

діни  дастандар
Дұшпан деп білуші ердім бұрын сені,
Білмедім сүйеріңді сенің мені.
Кіл мұсылман бола көргіл, сұлтан, енді,

Салмағыл жаһаннамға сен жаныңды.
Ахмар сонда:—Иә, ғажап!—деп сөйледі,
Бізді сен қайдан таптың түнде?—деді.
Ол айтты Ахмар Тұранға сонда сөзді:

Күресіп, сынасалық күшімізді,—[деді].
Мен жығылсам, мұсылман болам,—деді,
Сен жығылсаң, кірермісің бізге?—деді.
Жағыпар сонда:—Хош болар сөзің,—деді,

Тұра алсаң уағдаңызда өзің,—деді.
Уағданы тамам қылып, күресе салды,
Жыға алмай Жағыпарды Ахмар Тұран сандалды.
Қыз сонда екісіне көзін салды,

Мисли екі арыслан талас салды.
Ахмар қызды енді қызғанады,
Ұрарға Жағыпар сұлтанды оңтайланды.
Жағыпар ғазы сол уақытта нағра салды,

Қыз түгіл Ахмар Тұран да есін танды.
Көтеріп Ахмар Тұранды жерге ұрды,
Үстіне қаршығадай мініп алды.
Ахмар Тұран сол уақытта көзін ашты,

Тұрамысың уағдаңда, палуан?—деді,
Жоқ десең, басыңды кесем қазір,—деді.
Ахмар сонда:—Ерліктің ісі бір-дүр,
Сөз сөйлесе, сөзінде садықлық-дүр.

ғазауат  сұлтан
Жағыпар ғазы сол халде тұра келді,
Ахмар Тұран қол қусырып, тағзым қылды.
Аяғына жығылып, басын қойды,

Шаһзада Жағыпар ғазы тағзым қылды,
Үгіт етіп, иман арзу тамам білді.
Қыз және сол арада мүмін болды,
Жағыпарға тәсілім болып, тахсин қылды.

Жағыпардың лақап есімі Сейітбаттал болғаны
Енді Ахмар Тұран сөз сөйледі:

Әгар көңіліңізге келмесе бір сөз,—деді,
Қояйын лақап есім сізге,—деді.

Бізге де лақап есім қойсаңыз хош-дүр,—деді.
Жағыпар сонда:—Есімің Ахмет Тұран

болсын,—деді,
Лақап есім сол жерде екісіне баян болды.
Сейітбаттал, Ахмет Тұран лақап болды,
Халайықтарға үшбу есім мәшһүр болды.

Білмесін үшбу сырды ешкім,—деді,
Баралық таң туған соң анда,—деді.
Майданда күреселік біздер,—деді,
Сол жерде жығып алғыл мені,—деді.

«Хош, болар» деп, Сейітбаттал қайтып кетті,
Сабах садық таң туған соң, бұнлар келді.

діни  дастандар
Екі әскерлер сап болып, қарсы тұрды,
Жағыпар-Сейіт майданға барып тұрды.
Сол уақытта Ахмет Тұран жетіп келді,

Ахмет Тұран:—Түндегі сөз болмас,—деді,
Иғтибар есірік сөзде жоқ-дүр,—деді.
Бұ майданда жығып алсаң мені,—деді,
Сол уақытта иғтибар сөз болар,—деді.

Және ғапыл болдым деп айтпа,—деді.
Ахмет Тұран сол уақытта сүңгі салды,
Сейітбаттал қамшы илән пәре қылды.
Жағыпар енді «Иә, Алла» деп қолын созды,

Оң аяғын үзеңгіден һәм шығарды.
Көтеріп аты үстінен лақтырды,
Жеті құлаш жерге барып ол құлады.
Кеудесіне шаһбаздай мініп алды,

Ахмет Тұран тағзым қылып, со халде тұра келді,
Жағыпардың аяғына жүзін қойды.
Өзінің ләшкерлеріне қарсы тұрды,
«Алла бір, хақ Мұхаммед-Расул Алла»

деп иқрар қылып.
Мұсылманлар «Аләйк ғаун Алла» деп,

дұға қылды,
Башарат нәміре соғып, сайха қылды.

ғазауат  сұлтан
Тамаша-қызығымды көргіл,—деді,
Ғасыларға қылыш ұрып келем,—деді.
Сейітбаттал Ахмет Тұранға изин берді,

Ахмет Тұран майданда жолан қылды.
Мүшіріклер Ахмет Тұраннан жауап сұрды:

Сені Жағыпар майданда сиқырлады,
Көрмеспісің қайсарды енді,—дейді.
Ахмет Тұран анларға жауап берді:

заһир болды,
Ықылас сол себеплі қылдым,—деді.
Көрмеймісің бас ұғлан не іс қылды?
Нағра тартса, жер-көкті тітіретті.

Тілімді алсаңыз, мұсылман болғыл,—деді,
Жаныңызды жаһаннамның отына салма,—деді.
Әгар тілімді алмасаңыздар сізлер,—деді,
Қырармын жұмлаңызды қазір,—деді.

Әлқисса, қырық палуанлар оған келді,
Ахмет Тұран жұмласын қырып салды.
Енді мүшіріклер майданға келе алмады,
Мұсылманлар шат болып, нағра салды.

Хазіреті Сейітбаттал изин берді,
Ахмет Тұран аш бөрідей оған кірді.
Артынан Абдулуаһап сахаба және кірді,
Сейітбаттал, Жағда ғазы бірге кірді.

діни  дастандар
Иә, ғажап, жұмла әскерлер қаптап ерді,
Мисли бір қияметтің күні болды.
Бір күн, бір түн һеш тынбай соғыс болды,

Адамлардың қаны ат жүрместей наһр болды.
Тозаңнан һешбір адамлар көрінбеді,
Сол халде Сейітбаттал мінәжат қылды.

Мүмінлерге жәрдем бергіл, Алла,—деді.
Бұл соғысқа мен себеплі болдым,—деді,
Себепліге де себеплі қыл өзің,—деді.
Мұсылманлар, әгар, мәлзам болса,—деді,

Қорқамын көз жасынан оның,—деді.
Сол уақытта бір хикмет Хақтан болды,
Мұсылманлардың тарапынан желді қылды.
Мұсылманлар таныстылар бірін-бірі,

Дұшпанлардың көзлеріне құмды құйды.
Мүшіріклер басын сақлап, һәлак болды,
«Шаһар Рұм қайдасың» деп қаша берді.
Мүмінлер үш күн, үш түн оны қуды,

Артынан аш арысландай қыра берді.
Үш күннен соң мүмін жамиғ болды,
Дұшпанлардың жеті мыңын жесір қылды.
Жетпіс мың мүшіріклердің өлігін көрді,

Қаншасы көрінбеген білінбейді.
Жұмла болған ерлерді Жағыпарға алып келді,
Мұсылман қылып, Рабиғ тәсілім қылды.
Шамастың шатыры илән мүлкат тонын,

Ахмет Тұран палуанға сыйлық қылды.
Андан соң жұмла малдарды тақсым қылды,
Бестен бірін халифаға халғат қылды.
Қалғанын әскерлерге үлестірді,

ғазауат  сұлтан
Андан соңыра Малатияға бұнлар келді,
Тез енді халифаға қағаз жазды.
Шығарған бестен бірі малдарын,

Халифа хатты оқып, бек шат болды,
Шам шариф һәм һәр ықылымларға хабар берді.
Естіп һәр мұсылманлар бек шат болды,
Жұмласы Жағыпар сұлтанға дұға қылды.

Халифа Жағда ғазыға халғат берді,
Жағыпар ғазыға һәм қымбатты мал жіберді.
Әмір Омар илән беклерге һәм жіберді,
Хат ішінде баянлап һәрбіреуін.

Хатты оқып, әмір Омар бек қуанды,
Жіберген халғаттарды үлестірді.
Жұмла беклер шат болып, дұға қылды,
«Руйзамин халифасын сақта» дейді.

Малатияның халайықтары шатлық тапты,
Пақырлары бай болып, жұмласы рахат тапты.
Сейіттің сағадатлы дәулетіні,
Руйзаминнің мұсылманлары қуаттапты.

Бұ қисса үшбу жерде тамам болды,
Енді дұға қылатын уақыт келді.
Қыл Мұхаммед Мұстафаға сізлер салауатты,
Һәм Сейіт хазіретіне ықылас илән дұғаңызды.

Насырны назым жазған Тыныштық ұғылыны,
Дұғадан ұмыта көрмеңіз біз ғасыны.
Төртінші бап: қайсардың төрт ұғылы бес жүз мың ләшкер
илән келіп қырылғаны

Әуелі біз башлалы шарапатты бисмилланы,
Бұ ерді іс басында сөз сұлтаны.
Әй, жаранлар, тыңдаңызлар үшбу сөзді,
Қайсардың төртінші рет қырылғанын.

діни  дастандар
Қашқындар ол соғыстан құтылғанын,
Қайсарға келіп зарлық қылғандарын.
Рабиғ, Ахмет Тұраннан айрылғанын,

Қайсардың қанатының сынып қайрылғанын.
Ақылынан қайсардың айрылғанын,
Қияметтің бастарына келгенін.
Уәзір, беклері жұмла жиылып келгенін,

Жұмласы мүшәура-кеңес қылғанын.
Жимақ болды бес мың ләшкерлерін,
Төрт ұғылы жүрмек болды қиып жанын.
Ол уақытта қыс фасылының күнлерін

Өткізіп, жаз фасылында жүрмек болды.
Қайсардың зар жылап тұрғанын,
Көз жасы көл мысалы болғанын.
Айтармыз алдыңызда сізлерге оны,

Бұ жерде қысқарталық үшбу сөзді.
Дұшпанлар жылап тұра тұрсын,
Айталық Сейіт хазіреттің сөзі келсін.

Сейіт хазіреттің қатын алғаны
Риуаят рауилардың сөзі келді,
Хош тыңлаңыз, Шаһ әулиеге шаттық келді.
Дос сүйінсе, сүйінбек достың ісі,

Дос күйінсе, күйінбек мүмін ісі.
Құданың достын сүйсе әр пендесі,
Шапағат қылар дейміз ол пендесі.
Қыс өтіп, жаз фасылы өтіп ерді,

Шаһ әулие тафарраж қыла түзге шықты.
Сайран қылып, һәр жерлерге жүріп ерді,
Бір суға ағып жатқан ұшырады.
Ол судан Шаһ әулие өтіп ерді,

ғазауат  сұлтан
Ол бақша аралап Шаһ әулие келер ерді,
Ішінде бір ұлық сарай көрді.
Сарайға назар салып қарап ерді,

Екісінің бір-біріне қараған көзі түсті,
Ғашықтық екісіне бірдей түсті.
Екі нұр бір-біріне шұғыла қылып ерді,
Көңіліне ғашықтық ауға жош әйлады.

Жолына Сейіт хазірет жүріп келді,
Құдаға �����������������������������������
«����������������������������������
Хамд-сәна�������������������������

» ������������������������
зікір айтып жүре берді.
Бұ ғашықтық екісіне бірдей болды,
Құданың қосатұғын уақыты болды.

Әуел Сейіт хазіреті әмір Омарға жетіп келді,
Бір бақша көргендігін баян қылды:

Жаһанда һеш көрмедім ондай қызды.
Әгар Зылихамыз∗ аманында болса ерді,
Қайсы көркем болар білмен,—деді.
Бұ сөзге әмір Омар құп жауап берді:

Бұны естіп Сейіт хазіреттің көңілі ауды,
Ләкин әдеп сақтап үндемеді.

Әзін жаныб
Уа және қыздың сөзін тыңлаң енді,
Құдайым ғашық қылған оның өзін.
Бар ерміш ол қыздың дая болған бір анасы,

Айыпқа бұйырмағыл болса терісі.
Бір жігіт көрдім бүгін ғажап қылшы,
Есімді алып кетті оның түсі.
* «Жүсіп—Зылиха» дастанының кейіпкері Зылиха сұлуға теңеп тұр.

діни  дастандар
Бар ма екен бұ дүнияда һеш теңдесі?!
Адамзаттан артық болған пешенесі.
Білермісің, кім болар оның нәсіл, нисасы?

Ұқсаған періштелерге шұһрасы.
Сол уақытта баян қылды қарт анасы:

Қойылған Жағыпар оның мүсәммасы,
Аталмыш Сейітбаттал—оның лақап есімі.
Палуан әсәд, Алла шұһрасы,
Бұ жаһанның ғалымы-кәміл әулиесі.

Уа және халифаның сарғаскер басы,
Алғаны Бәйтул Алладан уазифасы.
Уа және мұсылманлардың зор қорғаны,
Салып жүр дұшпанларға зор қырғынды.

Он жасында жад білген төрт кітапты,
Һәм білер жетпіс екі және тілді.
Бұ күнде он бес жаста оның жасы,
Болып жүр қайратынан әскер басы.

Қыздың сонда бұзылды шұһрасы,
Ғашық оты тұтап, кетті есі.
Сол уақытта ақыл берді қарт анасы:

Құдаға сәна айтып сен жылашы,
Құдайым қабыл қылса, ғажап емес, болар осы.
Әлқисса, бұл қайғымен қырық күн өтті,
Бір күні әмір Омар түсті көрді.

Түсінде Пайғамбарымызды ол көріпті,
Әмір Омарға Хақ пайғамбарымыз хабар берді:
«Иә, Омар, сен Хасен молданы шақыр,—депті,
Жағыпарға қызын берсін, айтқыл,—депті.

Екі ғашық муафиқ болып, Алла қосты,
Екісіне ғақд неках қылсын���������
» ��������
депті.

ғазауат  сұлтан
Әмір Омар оянып, Аллаға шүкір қылды,
Аллаға сәна айтып, көп пікір қылды.
Бір адамға:—Хасен молданы келтір,—деді,

Ол адам Хасен молданы алып келді.
Екісі хал сұрасып отырысты,
Әмір Омар көрген түсін баян етті,
Ол Хасен үшбу сөзді білді баян,

Ықыласын Пайғамбарға қылды аян.
Той қыларға барабан соғып, қылды баян,
Қызды бермек болды заһир-аян.
Шаһар әһлі жиылып, тойға келді,

Шашуға һәр адамлар мал келтірді.
Ғалымдар ғақд қылып, хұтба оқыды,
Қыз Зейнеп шаттық қылып, ол отырды.
Жағыпар ғазы ғашығына қосылысты,

Екісі жібек кебі есілісті.
Үш айдай екі ғашық қосылысты,
Бір күнлері қайғы есігі ашылыпты.
Әмір Омар жаранларымен отыр ерді,

Ішінде Сейітбаттал бірге ерді.
Бір адам қапу қағып, изин сұрды,—
Изин берді, ол адам кіріп келді.
Ибраһим ибн Мансұр мүмінлерге жансыз ерді,

Ұлықтап ғазизлерге сәлем берді.
Сәлемін алып:—Хош келдің,— деп халін сұрды,
Көргенің, естігеніңді сөйле,—деді.

Әзін жаныб
Қайсарға Меһіран қауымдары келіп ерді,
Қыздырып ол малғұн көп сөйледі:

Үш жерде әскерлеріңді қырды,—деді.
Ұғылың илән Ахмет Тұранды алды,—деді
Көп әскеріңді өзіне тәсілім қылды,—деді.
Аз ерді, ол көп әскер болып алды,

Шат болып арабтар сізге күліп алды.
Ләшкер жиып бармасаңыз анда,—деді,
Бір күнлері Баттал келер мұнда,—деді.
Келсе, хараб ол қылар жұмламызды,

Сейітбаттал өлмесе, бір күн алар сені.
Қайсар сонда көп жылап, сөз сөйледі:

Не қыларға білмеймін һеш хайланы,
Сізлер тапсаңыз, қылайын ол хайланы.
Сейітбаттал болып жүрмелер аждаһадай,
Оны өлтірер күн қайда, аһи уа аһи,

әркімдер өлтірер болса ол Батталды,
Оған халал қылармын тәж-тағымды.
Қисапсыз ләшкерлерді жиғын,—деді,
Жұмла ұғылым ләшкер илән барсын,—деді.

Жеті ықылым жұртына хаттар жазды,
Бес мың кіре, жүз мың әскерлер әзірленді.
Үшбулер жұмла аттанып келер,—деді,
Уа, Алла, ағлам, бұ күнде Мағмурияда

болар,—деді.
Шат болып отырасыздар мұнда,—деді,
Ғапылсыз, қайғыңыз жоқ сізлер,—деді.
Сейіт хазіретке әмір Омар кеңес қылды,

р тарапқа жіберділер хабарларды.
Сол күнде әмір Омардың бар әскері,
Жиырма мың сол жерде болғандары.

ғазауат  сұлтан
Сегіз мыңын шаһарға бекші қойды,
Он екі мың әскер илән жүрмек болды.
Сейітбаттал хазіреті үйге келді,

Зейнепке:—Хош хал, үйде отыр,—деді.
Зейнеп сонда наз қылып жылай берді:

Фарахаттық көңілімізге қайғы толды,
Нешік тахаммул қылармын?—деп жылады.
Ол жерге мен де барсам нешік?—деді,
Шаттық, қасірет болғанын көрсем,—деді.

Сейіт сонда:—Бұл сөзің болмас,—деді,
Қатын барсалар, аяқ бау болар,—деді.
Әгар барсаң, бір ранжу ершүр,—деді,
Қасіретке қаларсың сонда,—деді.

Тез сабыр қыл,—деп Сейіт кетті,
Баяғы бір хиндик қазған жерге жетті.
Бір күн, бір түн ол жерде қарар айтты,
Сол жерге Зейнеп қатын тағы жетті.

Сейітке тағзым илән сәлем айтты,
Басын қойып, аяғына жүзін сүртті.

еш қарарым қалмады менім зар,—деді.
Сейіт сонда:—Иә, міскін Зейнеп,—деді,
Бір ранжу ершүр енді саған,—деді.
Бір аулақ мұғраға Зейнепті алып келді,

«Бұ жерде басың сақтап отыр» деді.
Ол ләшкерлер сол түні анда қонды,
Құдаға сәна айтып, намаз қылды.
Таң атып, күн шыққанда адам тұрды,

Рұмның әскерлері заһир болды.
Шамастың бір палуаны болар ерді,
Есімі Милан рұм деген ерді.

ғазауат  сұлтан
Жоқ деселер, не қылармын білсін,—деді,
Рұм халқын жұмла хараб қылам,—деді.
Кәнисаларын жұмла талқан қылам,—деді,

Орныға мәсжид, медресе салам,—деді.
Сабұх сорлы тоналып қайтып барды,
Шамасқа естігенін айтып барды.
Мұны естіп Шамас, Шамғұнның жүзі солды,

Не сөйлерін біле алмай, есін танды.
Сонда Шамас:—Қайталық бізлер,—деді,
Бұ масқара, бір қылар бізді,—деді.
Шамғұн сонда ашуланып, сөз сөйледі:

Әскер бірлән барайын анда,—деді,
Ол майданда өлейін өзім,—деді.
Жаман атпен қайтқанша елге,—деді,
Жақсы атпен өлгенім керек,—деді.

Тез әскерлер аттанып жүрсін,—деді,
Не болғанын көрелік бізлер,—деді.
Ләшкерін төрт тарапқа бөліп жүрді,
Аз мұсылманды ортаға алмақ болды.

Жүһүдтер бұ сипатпен жүріп ерді,
Мұсылманлар бұ және төрт сап болды.
Сол күні жекпе-жекке һеш болмады,
Төрт тайпа, төрт сап болып қылыш ұрды.

Түн жарымы болғанша қырғын болды,
Жүһүдтер қатты бүгіліп, қырғын тапты.
Екі әскерлер айрылып, кері қонды,
Таң туды, екі ләшкерлер және келді.

Майдан түзеп, арасын тазалады,
Шығарға жекпе-жекке орын қойды.
Мұсылманлардан Жағданың ұғылы Мұса шықты,
Ол Мұса қырық жүһүдті жерге тықты.

діни  дастандар
Мүшіріклерден Синбад ұғылы деген шықты,
Ішіндегі мәшһүр болған палуаны ерді.
Екісі бірер заман соғыс қылды,

Ақыры ол Синбадтың атын жықты.
Аттан жығылып, Мұсаға сөз сөйледі:

Синбад сонда:—Мен мұсылман болам,—деді.
Ләшкеріме бір барып, сізге келем,—деді,
Бір мурууат қылсаңшы бізге,—деді.
Шын біліп, ол малғұнды қоя берді,

Ол малғұн халі құрып алдап ерді.
Синбадқа Шамғұн:—Неге келдің?—деді,

Жоқса менім қасымда не-дүр?—деп сөйледі,
Жалған сөзбен Шамғұнды һәм алдады.
Тарион атты бір палуаны болар ерді,
Мұсаға күндей күркіреп келген болды.

Келубан ол Мұсаға сүңгі салды,
Оның сүңгісін қылыш илән пәре қылды.
Оны көріп әмір Омар Сейіт илән дұға қылды,
«Аләйк ғаун Алла» деп сада қылды.

Ол енді әуелі намазын оқуға қайтып келді,
Ағасының ұғылы Мұхаммед деген анда барды.
Синбадқа Шамас дахи:—Барғыл,—деді,
Нар-нұр сенің басыңды отқа жақсын,—деді.

Не үшін қаштың соғыстан, ғасы?—деді,
Кәһи өлгіл, кәһи өлтір, барғыл,—деді.
Шарасыз Синбад сорлы қайта барды,
Барар-ақ Мұхаммед илән хамлә қылды.

ғазауат  сұлтан
Сейіттен бір хабар келтір,—деді,
Бізді қабыл қылар ма екен басы?—деді.
Малғұнның сөзіне нанып, қоя берді,

Сейітке оның сөзін хабар берді.
Сейіт айтты:—Ол сені алдап кетті,
Қорқып, ләшкеріне қашып кетті.
Ол күні ақшам болып, әскер қонды,

Мұсылманлар азан айтып, намаз қылды.
Таң атып, екі әскерлер және келді,
Майданға әуел Мұхамадин Әли және келді.
Майданда Мұхаммед тұрып сайха қылды,

Ердің ісі алдамақ болмас ерді,
Не себеплі алдаған малғұн мені?!

Антақы деген бір малғұн болар ерді,
Белгілі ішіндегі палуаны ерді.
Мұхаммед илән ол келіп, хамлә қылды,
Оны Мұхаммед күрзі илән күлдей қылды.

Екі ләшкерлер Мұхаммедке тахсин қылды,
Мұсылманлар шат болып, нағра салды.
Шамас сонда Синбадқа әмір қылды:

Шарасыз Синбад сорлы азар барды,
Мұхаммедке келген болып, сүңгі салды.
Мұхаммед сүңгіні қылыш илән пәре қылды,
Қылышпен және басын жара қылды.

Басы жарылып, бейшара қайта қашты,
Мұхаммед нағра салып оны қуды.
Жүһүдтер оны көріп, қарсы шапты,
Сол уақытта Сейітбаттал нағра салды.

діни  дастандар
Оны естіп, Абдулуаһап бірге шапты,
Ахмет Тұран, Жағда ғазы және шапты.
Сол уақытта екі ләшкерлер араласты,

Ақшамға-ше соғыс болып, қан төгілді.
Қандары мүшіріклердің судай ақты,
Қанша адамлар өлген-дүр білінбеді.
Әлқисса, екі әскерлер қайта қонды,

Мұсылманлар һеш ексілмей, шатлық тапты.
Мүшіріклердің әскерлерін қайғы басты,
Шамғұн айтты:—Нар-нұрға немә болды?
Жүзіміздің сөлдерін жерге төкті,

Қарармыз ел бетіне нешік?—деп жылады.
Әлқисса, таң да туып, күн де шықты,
Екі әскерлер бір-бірлеріне көзін тікті.
Майданға Шамғұн малғұн өзі шықты,

Үстіне алтын-күміс киіп шықты.
Ахмет Тұран оны көріп, бұ да шықты,
Қалмады сабыр қарары, қатты шапты.
Шамғұн оны көріп, қайта қашты,

Аттан түсіп, шатырына қорғалады.
Шамас сонда Шамғұнды шілтеледі:

Әуелде айтпадым ба саған,—деді,
Ерлігің сонда айтқан қайда?!—деді.

Білмеймісің кім пар болар оған?!—деді.
Шамас айтты:—Кім барар оған?—деді,

әркім барса, мәлзам қылар ол бізлерді.
Енді Шамас қатты зарлық қылып тұрды:

Ол Сыржайыл Фираңның патшасы ерді,
Отыз аршын қад қаматы болар ерді.

ғазауат  сұлтан
Түрленіп, ол Сыржайыл атқа мінді,
Қаруды неше түрлі асынып келді.
Ысқырған аждаһадай шұһрасы,

Мұсылманлардың таң қалды кәрі-жасы.
Барабар Ахмет Тұранға келіп тұрды,
Біраз заман сөйлесті екілісі.
Ахмет Тұранның белгілі ерді мажырасы,

Сөйлесті діннің жайын екілісі.
Һәркімнің артық ерді өз ықылымлары,

Мен сұрайын қайсардан күнәһіңді,
Уа және алып берем өзіңе сұлтанлықты.
Ахмет Тұран сонда оған сөзін айтты,
Ислам дінін қуаттап, бек көп айтты:

Мұсылман болып, сен ергіл маған,—деді.
Әлқисса, екілісі келіспей, мүбараз-хамлә қылды,
Бірін-бірі ала-алмай көп жүрісті.
Сыржайыл бір хамлә күрзімен ұрып ерді,

Ахмет Тұранның қалқанын пәре қылды.
Күрзінің зақымынан аты жығылды,
Ат келтірген мұсылманларын забун қылды.
Сол халде Сейітбаттал нағра салды,

Зілзала жер қозғалып, су шайқалды.
Сыржайыл сол уақытта есін танды,
Жығыларға аз қалды, мәңзі солды.
Сол уақытта Ахмет Тұран қайта кетті,

Өзінің ләшкеріне барып тұрды.
Сол уақытта көп адамлар есін танды,
Танбасында суда балық қалтырады-ай.
Бір уақытта Сыржайыл есін жиды,

діни  дастандар
Сейітке «Сен кім?» деп сөз сұрасты,
Бейне тату кісідей хал сұрасты.
Дін жайында екісі келіспеді,

Соғыстың құралын қолына алды.
Сыржайыл Сейітке сүңгі салып ерді,
Сейіт хазірет сүңгісін маниғ қылды.
Өзінің сүңгісін сұғып ерді,

Сыржайыл қалқан ұстап тұрып ерді.
Сыржайылдың қалқанынан қабат ұшты,
Іштен өтіп, сыртына түйреп шықты.
Шаһ әулие сүңгі илән лақтырды,

Жүһүдтердің ләшкеріне келіп түсті.
Жаһаннамның сарайына ұластырды,
Мұсылманлар «Аләйк ғаун Алла» деп дұға қылды.
Жүһүдтердің көңіліне қорқу түсті,

Шамас сонда бақырып, ойбайласты.
Намруд дейміш бір палуан болар ерді,
Шыдамай ол майданға барған болды.
Өлімді сағынып барған сорлы,

Дүнияға келмегендей оны қылды.
Әлқисса, жетпіс палуаны келіп ерді,
Һәрқайсысын бір өнермен һәлак қылды.
Уа және Текиор дейміш палуан шықты,

Ыстамболдың патшасының уәзірі ерді.
Ол және қаһарланып келген болды,
«Һай» дегенше, Сейіт оны һәлак қылды.
Шамас сонда ойбайлап, ол сөйледі:

«��������������������������������������
Көргенімше, көрмей өлем���������������
» ��������������
деп сөйледі.

Патшалық тондарын жұмла киді,
Қарық болып алтын-күміске, атқа мінді.
Сейітке қарсы келіп, сөз сөйледі:

ғазауат  сұлтан
Сейіт сонда:—Әуел білдір сен өзіңді,
Айтайын андан соңыра мен өзімді.

Ала келдім палуанлардың қанын,—деді.
Көп адамды һәлак қылдың қазір,—деді,
Һәрқайсы бір патшаның уәзірі ерді.
Жаһанның палуаны ерді жұмлалары,

Өлтірдің қай заһармен жұмлаларын?
Сейіт сонда:—Арабтың палуаны мен-дүр,—деді,
Зүриятым Мұхаммед пайғамбар-дүр менім,—деді.
Шапағатшым-хазірет Әли бабам,—деді,

Мүшіріклерге көп қырғын салған,—деді.
Дінім—ислам, қуат берген Алла,—деді,
Өзім атым—Сейітбаттал, заһир қатал білің,—деді.
Сол уақытта бейақыл Шамас сорлы,

Сейітке сүңгі алып оңтайланды.
Сейіт сонда шығарды үзеңгіден аяғын,
Жүрекке жұмырық илән салып қалды.
Шамас содан, ат арықтан ұшып түсті,

Жеті құлаш ат артынан кейін түсті.
Һешбір адамлар бірін-бірі танымады,
Мәгәр «Алла Акбар» деген ұран болды.
Сейіт хазіреті кеудесіне мініп алды,

Екі қолын желкесіне байлап алды.
Сол уақытта Афлахун жетіп келді,
Шамасты ту түбіне алып кетті.
Сейіт және майданға барып тұрды,

«Бар болсалар палуанлар келсін» деді.
Шамғұн сонда ойбайлап, зар жылады,
«Жұмлаңыз қаптаңыз» деп әмір қылды.
Сонда екі әскерлер араласты,

діни  дастандар
Һешбір адамлар бірін-бірі танымады,
Мәгәр «Алла Акбар» деген ұран болды.
Мұсылманлар «Иә, Алла, иә Мұхаммед!»

деп қылыш ұрды,
Қылыштары су сепкендей кесе берді.
Шаһ әулие Сейіт хазіреті нағра салды,
Естіген халайықтар есін танды.

Мисли аш арыслан қырғын салды,
Қан кеудені көтеріп, судай ақты.
Шаһ әулие ақырды мисли арысландай,
Жүһүдтер қаша берді жарысқандай.

Үш күн, үш түн жүһүдтерді қуып қырды,
Ат жүрмей, өлген жаннан қайран қалды.
Әлқисса, мұсылманлар жүһүдтің малын жиды,
Тақсым қылар жерлеріне алып келді.

Бір пұрсатта Шамас малғұн қашқан ерді,
Айқай салып Зейнеп қатын хабар берді.
Шамас қашты дегенді Сейіт білді,
«Қайда?» деп, ол Шамасты қуып кетті.

Су бойында Шамасты Сейіт қуып жетті,
Мойнына қолын байлап алып келді.
Мұсылманлар Сейітті көріп шат болды,
Шамасты және апарып байлап қойды.

Енді олжаларын тақсым қылды,
Бестен бірін халифаға халғат қылды.
Қалғанын әскерлерге бахшиш қылды,
Ол малдан бір хаббесін һеш алмады.

Әзін жаныб
Уа және бір тыңлайтын ғажап келді,
Шаттық кетіп, бір қайғы тағы келді.
Әскерлер олжа малын бөлген халде,

ғазауат  сұлтан
Шамас малғұн қолын шешкен сол уақытта,
Зейнепті алып қашыпты сол пұрсатта.
Бұ сырдан ғапыл ерді әскер сонда,

Бейхабар қарап тұрып бостан-босқа.
Сейіт хазіреті әскерлерге рұқсат берді,

мен тәуекел Аллаға қылдым,—деді.
Рұмия тондарын Сейіт киіп алды,
Суретін мисли рұм қылып алды.
Адамлар көрсе, Шамасты ол сұрады,

Ол сұрасалар «Мен—Шамастың құлы» деді.
Бір адам ол Сейіт хазіретіне ұшырады,
Ол адам мүмінлердің жансызы ерді.
Сейітке сәлем беріп, тағзым қылды,

Ибн Мансұр ер екенін Сейіт білді.
Хал сұрасып, Шамасты һәм сұрады,

Һәм қасында бір адам бар, ол байлаулы,
Білмеймін ер, қатынын оның,—деді.
Асығып Сейіт хазірет және жүрді,
Көрген жаннан Шамасты сұрар ерді.

Бір күні Шамастан хабар білді,
«����������������������������������
Харажында қайсар илән бірге» деді.
Уа және қатты жүріп анда барды,

Бір ғарға атын қойып, шәрге келді.
Бір адам қарбыз сатып отыр ерді,
Ол адамнан қарбыз илән өтмек жеді.
Шамасты ол адамнан сұрап ерді,

Ол адам:—Шамас мұнда келді,—деді.
Атасына ол Шамас келіп ерді,
Қолын сүйіп, тағзым қылып ерді.

ғазауат  сұлтан
Қайсардың сарайына және келді,
Көп адамлар Сейітті мақтап отыр ерді.
«Шақ болмас қуатына һеш жан,—дейді,

Не палуан адамларды тезек кебі лақтырды».
Оны тыңлап, бір сарайға және келді,
Қарады, пәнжарадан қыздарды және көрді.
Қайсардың Кетайун, Һамаиун екі қызы,

Көп қызбен Сейітті мақтап отыр көрді.
Уа және бір сарайға Шаһ әулие көзін салды,
Пәнжарадан Зейнепті танып білді.
Екі қыз ниғмат асап, сөз сөйледі,

Қуаттап Сейітбатталды бек сөйледі.
Бір қыз тұрып, сандықтан қағаз алды,
Қағаздан екілісі сурет көрді.

Зейнеп сонда: «Сейітбаттал» деп жылайды.
Маһпруза Зейнепке сөз айтады:

Айтайын мен түсімді сізге,—деді,
Құлақ салып, тыңлаңыз мұны,—деді.
Махшар болып, адамлар көп жиылды,
Жұмласы Мұхаммедтен шапағат сұрды.

Ол Пайғамбар ұжмаққа бұйырады,
Ұжмаққа бұйырғаны тез барады.
Бір адамға ол Мұхаммед пайғамбар әмір қылды:

Сол адамға тапсырдым сені,—деді,
Тәсілім болғыл, түнде келіп алар,—деді.

діни  дастандар
Оянып, сол уақытта тұрдым,—деді,
Бір қағаз жастығымда көрдім,—деді.
Ішінде суреті бар үшбу,—деді,

Иә, Зейнеп, танырмысың бұны?—деді.
Зейнеп сонда:—Бұ суретті білдім,—деді,
Бұ—менім, Сәруар сұлтаным, Сейіт,—деді.
Пайғамбар—Расул Алла, хақ-дүр,—деді,

Қатасы жоқ, бұл түсің келер,—деді.
Маһпруза:—Санадым,—деді,—ол күнлерді,
Бұ түні тамам қырық күн болды,—деді.
Пайғамбарың хақ болса сенің,—деді,

Бұ түні, қазір төбеден келер,—деді.
Сол уақытта Сейіт хазірет тыңлап тұрды,
Сарайға кіретұғын жол таппады.
Бинасы ол сарайдың биік ерді,

Ықтият қыздар үшін салған ерді.
Оның қапуы төбесінде болар ерді,
Нардибан илән төбесіне шығар ерді.
Шаһ әулие шынжыр тастап, тамға шықты,

Сада қылып, төбеден төмен түсті.
Шаһ жиһан уа және сөз сөйледі:

Екісі қарсы жүріп сәлем берді,
Сейіттің аяғына басын қойды.
Алып келіп тақытқа отырғызды,
Маһпруза Сейітке көзін салды.

ғазауат  сұлтан
«�������������������������������������
Жүсіп сәни болар ма деп пікір қылды,—
Жаным құрбан болсын» деп ғашық болды.

Бар ерміш бір жан қылған қозы еті,
Сейіттің хозурына алып қойды.
Уа және түрлі ниғматтарды көп келтірді,
Үшеуі асап ішіп, шүкір қылды.

Иләһым, өзің халас қылғыл,—деді.
Сейіт енді:—Кетелік бұнан,—деді,
Дұшпанлар хабар таппай бізден,—деді.
Маһпруза «Хош әула» деп тұра келді,

Алтын, жауһар, күмістерін бек көп алды.
Уа және түрлі қымбат заттарды жетер алды,
Жұмласын Сейіт қоржынға салып алды.
Ысқақтың қоржынының хикметі,

Ішіне қанша салса білінбейді.
Сейіт енді шаһардан ат іздеді,
Түн ішінде ат тауып алып келді.
Екі атқа мінгізді екі қызды,

Ғарда қойған атына жетіп келді.
Өзінің махбүб атын мініп алды,
Малатияның шаһарына рауан болды.

Әзін жаныб
Жолымен Шаһ әулие жүре тұрсын,
Қайсардың хабар тапқан сөзі келсін.
Қызды баққан қатынның сөзі келсін,

Айтайын құлағының құрышы қансын.
Қатынлар нағра салып ойбайлады,
«Екі қызды алған» деп айқай салды.
Қайсарға үшбулерден хабар барды,

діни  дастандар
«Отыз мың әскер илән қуғыл» деді,
Бас болып үш ұғылы оны қуды.

Әзін жаныб
Бұнлар барып артынан келе тұрсын,
Шаһ әулие Сейіттің сөзі келсін.
Шаһ әулие желдей есіп келер ерді,

Сол уақытта сабах садық таң да туды.
Бір суға бұнлар келіп түсе қалды,
Ол судан таһарат алып, намаз қылды.
Намаздан фариғ болып, үшбулер дұға қылды,

Сол уақытта артынан тозаң көрді.
Үшбулер оны көріп, атқа мінді,
Маһпруза ер құралын қолына алды.
Сейіттен Маһпруза изин сұрды:

«Хош, болар» деп, Сейіт аңа изин берді,
Алдымен Шамас малғұн жетіп келді.
Маһпруза Шамасты жерге ұрып жықты,
Қостантинды бір ұрып және жықты.

Бар ерді Маһпрузаның бір ағасы,
Бір анадан туған ерді екілісі.
Оның есімі Рамни дейміш ерді,
Ол және Маһпрузаға жетіп келді.

Бізді сен рәсуа қылдың,—деді,
Көрерміз елдің жүзін нешік?—деді.
Бір қашқын сиқыршыға ердің,—деді,
Жүзімізді сен төмен қылдың,—деді.

Сонда Паруза қойнына қолын салды,
Бір қағазды қойнынан алып берді.

ғазауат  сұлтан
Ағасы ол қағазды оқып көрді,
Хабарын расул Алланың дұрыс білді.
Сол жерде иман айтып, мүмін болды,

Сейіттің аяғына жүзін қойды.
Сейіт енді Рамнидің көзін сүйді,

Ләшкерлер сол уақытта қаптап ерді,
Сол халде Шаһ әулие нағра салды.
Иә ғажап, ол нағраның дауысынан,
Естіген жұмла әскерлер аттан түсті.

Уа және есін жиып алғандары
Атқа мініп, соғысуға жарамады.
Және аттары естерін жия алмады,
Жерде шауып жүрер хал болмады.

Шаһ әулие әскерлерге келіп кірді,
Аш арыслан қойға кірген мисли қырды.
Есін жиған адамлары кері қашты,
Төртеуі арттан қуып, қыра берді.

Әлқисса, кері қайтып бұнлар келді,
Дұшпанларының малдарын жинап алды.
Бір мың атқа жұмла заттарын артып алды,
Малатияның шаһарына бұнлар келді.

Мұсылманлар, халайықтар мұны көрді,
Сейіттің қайратына тахсин қылды.
Шаһ әулие олжа малын тақсым қылды,
Бестен бірін халифаға халғат қылды.

Қалғанын пақырларға бахшиш қылды,
Ол малдан бір хаббесін һеш алмады.
Халифаға фатиха хаттар жазды,
Абдулуаһап Рамни илән алып келді.

діни  дастандар
Хатты оқып, халифа ағзам бек шат болды,
Рамниға ағыр халғат тондар берді.
Сұлтан Сейітбатталға көп жіберді,

Әмір Омарға хат жазып, халғат берді.
Бұнларды Абдулуаһап сахаба алып келді,
Оны көріп, әмір Омар бек шат болды.
Бір заман осыменен шаттық болды,

Бұл қисса үшбу жерде тамам болды.
Мұхаммед Мұстафаға салауат қылғыл енді,
Мұғжизасын Мұстафаның білгіл енді.
Дұға қыл, Сейітбаттал ғазыға сізлер енді,

Шапағатын муйассар қылған Алла өзі.
Насырны назым жазған бұ ғасы құлды,
Дұғадан ұмыта көрмеңіздер сізлер енді.
Бұ кітапты тыңлаған, жазған Құсни,

Рахметің илән жарылқағыл, иә, Ғани.
Салауат сәлем саған болсын, иә, Хабиб Рахман,
Бағзы мақлұқаты, халқы жаһан.
Салауат сәлем саған болсын, иә, Хабиб Рахман,

Бағзы фазылы жауды рахмат әр рахман.
Бесінші бап: Ғабдуссаламның Ыстамболға асир болғаны.
Оны Сейіт хазіреті Ыстамболдан алып келгенінің баяны
Әуелі біз башлалы бисмилланы,

Көңілімізге илһам салған Алламызды.
Қолыма қалам ұстап, жаздым хатты,
Иләһым, кешіргейсің қатамызды.
Мен және баян қылам достыңызды,

Достыңа дұшпан болған адамларды.
Жаранлар, хош тыңлаңыз, сізлер мұны,
Сізлерге баян қылам раушан мұны.

ғазауат  сұлтан
Мүмінлердің шат болып күлсін жаны,
Қас қылған залымлардың күйсін жаны.
Сейіттің баян қылам хикметлерін,

Дұшпанын зұлматтан құтқарғанын.
Риуаят рауиларның сөзлерін,
Айтайын назым бірлән сізлерге оны.
Өнері Сейіт хазіретінің жұмла озды,

Халайықтар ұлық-кішік оған ерді.
Жоғарғы Ғабдуссаламды білдіңіз бе,
Қастылық бейшараны әуре қылды.
Бір түні ашуланып шығып кетті,

Тарсус деген бір шаһарға келіп жетті.
Ол заманда Тарсус әһлі мүмін ерді,
Мұхаммед ибн Хұсайын анда патша ерді.
Ғабдуссалам ол шаһарға мағлұм ерді,

Ғиззатлап патша оны қонақ қылды.
Мәжілісте Ғабдуссалам Сейітті шілтеледі,
Шикаят-ғайбат қылып көп сөйледі.
Яхия ибн Хамид Насыр Хибаб сонда ерді,

Атасының уазифасын сенен алды.
Сен дахи өнерлерің көрсет,—деді,
Саған да уазифа берер халифа,—деді.
Сен де бар Ыстамболға қазір,—деді,

Хоражында қызы бар, ұрлаң,—деді.
Ыстамболда Сырабіл деген кәшиш барды,
Рұмның бүбі ерміш мұғтабарлы.
Хайламен соны барып өлтір,—деді,

Және бар оның ұлық кәнисасы.
Ішінде пұттары бар алтын,—деді,
Іші қуыс, миск-ғинбар толған,—деді.

діни  дастандар
Және бар қызыл-алтын қанадил,—деді,
Хазіреті Ғайсаның заманынан қалған,—деді.
Жұмласын алып келсең мұнда,—деді,

Саған да уазифа берер сонда,—деді.
Бұ сөзді Ғабдуссалам естіп білді,
Рұмия тон киіп, жүре берді.
Бейшараны бір азап илән берді,

Дүнияның сиқырлығына әуре болды.
Сейітбаттал болар ма ердің бәрі,
Күншілдік бейшараны әуре қылды.
Бір күнлері Ыстамболға жетіп барды,

Хайласыз бейшараны ұстап алды.
Қайсардың хозурына алып келді,
Сұрады нешік жүрген жұмысын.
«Шын айт» деп, бейшараны бек қинады,

Шарасыз баян қылды жүргенін.
Сейітке қас қылған мінезін,
Раушан баян қылды жұмласын.
Қайсар сонда қызметшілерге әмір қылды,

«Бір өгіздің тұлыбын сойып, келтір» деді.
Қызметшілер тұлыбын алып келді,
Бейшараға киімін алып, кигіздірді.
Шынжыр тағып, жоғарыға асып қойды,

Шынжырдың ұшын қапуға берік қылды.
Күннің жүзіне тұлыпты ілдіріпті,
Тұлып қысып, Ғабдуссалам зар қылыпты.
Һешкім де зарлығын тыңламайды,

Рақым һешкім ерсе һәм қылмайды.
Уа және бес жүз кісі күзетеді,
«Сейітбаттал келе ме» деп сақ болады.
Мақсұды «Сейітбаттал келсін,—дейді,

Әзін жаныб
Күзетіп Ғабдуссаламды тұра тұрсын,
Малатияның халқының сөзі келсін.
Ыстамболда бір мүмін болар ерді,

Жасырынып, дін тұтып жүрер ерді.
Ол мүмін Ғабдуссаламды есіркеді,
Бір күнлері Малатияға жетіп келді.
Малатияның халайықтары қайран ерді,

«Ғабдуссалам қайда кетті?» дерлер ерді.
Сол сөзде әлгі мүмін сөз сөйледі:

Жұмла көрген-білгенін баян қылды,
Жұмлаға раушан айтып, аян қылды.

Тәнінде бар тек шықпаған жаны,—деді.
Шаһ әулие сол уақытта тұра келді,

Сізлер дұғада болыңыз жұмла,—деді,
Иләһым, жәрдем берген бізге,—деді.

Ол келген мүміннің есімі Моһан ерді,
Қасына ертіп алып, жолға жүрді.
Екісі Шамас пірге келіп жетті,
Мажырасын Ғабдуссаламның баян етті.

Шамас сонда:—Бұ ісіңіз мүшкіл,—деді,
Жаным, ұғылым, бұ іске сақ бол,—деді.
Сейіт сонда:—Сіз дұғада болғыл,—деді,
Аллаға нәзір айтып, жолға кірді.

Мың адамға шұға тағам, тон берем,—деді.
Нәзірімді қабыл қыл,—деп жолға кірді,
Бір күнлері Ыстамболға жетіп келді.

діни  дастандар
Бір ғарға ат құралын жасырып қойды,
Руһбан тонын киіп, шаһарға келді.
Ол шаһарда бір ұлық кәниса болар ерді,

Шаһ әулие ол кәнисаға тура келді.
Ол күні ұлық байрамның күні ерді,
Төрт жүз кәшиш, ұлық молдасы сонда ерді.
Һәрқайсы бір ықылымнан келген ерді,

Діндерінше ғибадат қылған ерді.
Ол кәшиштер Сейіт хазіретті қазір көрді,
Бір «Ұлық кәшиш» деп тағзым қылды.
Қарсы тұрып, жұмласы қолын сүйді,

Ұлықтап жоғарыға алып жүрді.
Мафтұл дейміш бір ұлық бүбі болар ерді
Оның келіп қасына отырғызды.

Қай тараптан келерсіз, жаным?—деп сөйледі.
Сейіт сонда:—Құддыстан келем,—деді,
Ғылым тахсил мен қылдым онан,—деді
Мафтұлдың бір ағасы Сырабіл ерді,

Оның ұғылы Құддыста оқыр ерді.
Жатқалы жиырма жыл болған ерді,

Шүкір Алла ғылым тахсил қылдым,—деді.
Һәркімлер менен сұраса ғылымдықты,
Берермін, иншалла, жауабын.
Мафтұл сонда Сейітті құшақтады,

ғазауат  сұлтан
Сол жерде жұмла бүбілер жиылысты,
Сейіттен бахс қылып, сөз сұрады.
Жұмласына жауап беріп, мәлзам қылды,

Жұмласы «африн» деп тахсин қылды.
Бұнлар енді қайсарына хабар берді:

Қайсар сонда:—Барармын ертең,—деді,
Жиылсын Айа Софияға жұмла,—деді.
Баршамыз зиарат қылалық оған—деді,
Есітелік насихат айтқан сөзін,—деді.

Енді ұлық-кішіктері анда барды,
Айа Софияның толтырды іші-тысын.
Қайсар келіп, Сейіттің қолын тұтты,
Қолын сүйейін деп оңтайланды.

Сейіт сонда:—Қолымды сүйме,—деді,
Дүнияны көп сүйе-дүр көңілің,—деді.
Ол Алла сені жоқтан бар әйлады,
Уа және ұлық сені патша қылды.

Шүкір қылып, ғибадатын сен қылмайсың,
Уа және рағиатыңды сен күтпейсің.
Күн-түні тақыт үстінде сен ұйықтайсың,
Барғанда қияметке сен не дерсің?

Қайсар сонда Сейіттің жеңін сүйді,
Уа және көзін сүртіп, дірілдеді.
Енді ұлық-кішіктер Сейітті зиарат қылды,
Мінбарға қолын тұтып, һәм шығарды.

Інжілден даусын созып, аят айтты,
Уа және мағынасын жұмлаға баян етті.
Естіген халайықтар есін танды,
«Айни Иса болар ма» деп ойлады.

Әлқисса, ол мінбардан Сейіт түсті,
Үстіне алтын-жауһар шашу шашты.

діни  дастандар
Бейақыл қайсар және сөз сөйледі,
Сейітті шикаят қылып көп сөйледі:

Ол біздің дінімізді батыл деді.
Енді дін Мұхаммедке қалды,—деді,
Бұрынғы жұмла діндер маниғ,—деді.
Бізлерден көп адамды жесір қылды,

Уа және әскерлерімізді көп қырды.
Сейіт оған тасила жауап берді:

Бұғазынан асармын ол ұғланды,
Хозурыңа келтірермін бір күн оны.
Сейіттің сол уақытта қолын сүйді,
Хош болып, қайсар сорлы үйге келді.

Жұмла адамлар шыққан соң Сейіт шықты,
Ғабдуссалам пақырды асқан көрді.
Тұлып қысып, қиыпты бейшараны,
Не қыларға білмеді ашып жаны.

Әлқисса, сабыр қылды, күн де батты,
Бір қараңғы жерде тұрып, ойға қалды.
Сол уақытта бір адам жетіп келді,
Сейіттің аяғына жүзін қойды.

Сейіт сонда:—Нешік келдің мұнда?—деді,
Мені саған білдірген кім-дүр?—деді.
Моһан сонда:—Айрылдым сенен,—деді,
Зәрре тақат қалмады менен,—деді.

Ұйқым келмей жүр ердім һәр күн,—деді,
Бұ кеште ғалиб болды ұйқым,—деді.
Түсіме Пайғамбар Құда кірді,—деді,
«Пәлен жерде Сейіт тұр, барғыл,—деді.

ғазауат  сұлтан
Не қызмет бұйырса саған,—деді,
Сейіттің бұйырғанын қылғыл» деді.

Жұмласы ұзын болсын оның,—деді.
Мұқан барып, ағаштардан алып келді,
Ол ағашты жұмла тіркеп, байлап алды.
Аттың тұяғын кесерлік ара қылды,

Ағашқа байлап, шынжырдың түбін кесті.
Ғабдуссаламды жерге түсірмей, тұтып алды,
Моһанға:—Алып барғыл үйге,—деді.
Мас болып бес жүз кісі жатыр ерді,

Бастарын Сейіт хазіреті кесіп алды.
Андан соң Моһанның үйіне Сейіт келді,
Ғабдуссаламның тек шықпаған жанын білді.
Күнімен біл, ол тұлыпты кидіріпті,

Кесерге ол тұлыпты һеш болмады.
Тұлыбымен тас сауытқа оны салды,
Ішіне шырлаған майын толтырады.

Мен барып өз орныма жатам,—деді.
Сейіт келіп орнына жатып қалды,
Бір уақытта сабах садық таң да туды.
Шаһарға айғай салған ғауға толды,

«Сейітбаттал келген» деп нағра салды.
Қайсарға барып, беклер хабар берді:

Бес ����������������������������������
жүз бекшіні ����������������������
өлтірген,—деп айтады,—
Ғабдуссаламды алып кеткен және,—дейді,

Енді нешік қыламыз?—деп жылады.
Халайықтар қарадылар ол шаһарды,
Таба алмай һәр тараптан сандалады.
Сейіттің Мафтұл келді һәм қасына,

«��������������������������������
Астурлап» кітапты, ұғылым,—деді,
Болар ма екен ол Сейітке шара?—деді.
Сейіт айтты:—Мен қарадым кітаптарды,

Ол Сейіттің ғажап-дүр талиғы,—деді.
Рұм халқын ол алар, білем жұмласын,
Бұ дийардың хараб қылар жұмласын.
Мафтұл сонда:—Мен де көрдім солай,—деді,

Сейітке һешбір шара болмас,—деді.
Әлқисса, жеті күнде көн жібіді,
Шығарды ол тұлыптан Ғабдуссаламды.
Аузына шекер-шәрбат оның салды,

Бір күні көзін ашып, есін жиды,
Сейітті хозурында танып білді.
Сейіттің аяғына басын қойды,

Ғафу қыл, сұлтаным,—деп зар жылады.
Сен бақпадың кінәһыма менің,—деді,
Жаранлардың істі қылдың,—деді.
Әлқисса, Шаһ әулие сол түні және жүрді,

Сырабілдің кәнисасына кіріп келді.
Сырабіл қор-қор ұйықтап жатыр ерді,
Бұғазынан Сейіт келіп, махкам тұтты.

Мен—Сейітбаттал, естігенің мағлұм,—деді.
Сырабіл сол уақытта шошып кетті,

ойбай!—деді.
Сейіт сонда:—Көп сөйлемегіл, залым,—деді,
Иман айт, жаның шықпай қазір,—деді.
Ғабдуссаламды халас қылған мен-дүр,—деді,

Бес жүз бекшіні өлтірген және,—деді.
Енді кезек келіп тұр саған,—деді,
Иман айт, жаның барда жылдам,—деді.

ғазауат  сұлтан
Қайыры жоқ, боқ сөзді айта берді,
Сейіт сонда басын кесіп салды.
Уа және төрт жүз кәшишлердің бәрін қырды,

Шіркеуінің іштеріне қан толтырды.
Жұмла мағбұд пұттарды хараб қылды,
Жетпіс батпан алтын пұтын өзі алды.
Көптен тұрған қанадилыны һәм сындырды,

Шіркеуін қайсардың ол бүлдірді.
Енді қайтып Моһанның үйіне келді,
Ұлық пұттан ғайрсын оған берді.
Моһан пақыр алтын-күміске толып қалды,

Қатардағы бір байлар болып қалды.
Сейіт хазіреті екі атты алып келді,
Бірісіне Ғабдуссалам мініп алды.
Бірісіне жетпіс батпан пұтты артты,

Алтын-күмісті қоржынға салып алды.
Ғарда қойған өз атына жетіп келді,
«Алла» деп атқа мініп, жолға кірді.
Атасы ғардан тапқан сары аты,

Алты ай тұрса, бір жерде аш болмайды.
Ол аттың көп айтылар хикметлері,
Бұл жерде таусылмайды оның хикметлері.

Әзін жаныб
Шаһ әулие Ғабдуссалам илән жүріп кетті,
Бұ жақтан сабах садық таң да атты.
Таң атып, күн шыққанда адам тұрды,

Ұлық кәнисасына жұмла келіп кірді.
Сырабіл, Мафтұл, кәшишларны өлген көрді,
Қырылған төрт жүз бекшіні және көрді.
Һамме мағбұд пұттарды сынған көрді,

діни  дастандар
Кәнисаның ішін қан илән толтырыпты,
Аяқ басар жері жоқ болдырыпты.
Қайсар және бұ істен хабар тапты,

Айрылып ақылынан, талып кетті.
Тәжін және басынан лақтырды,
Жағасын пәре қылып, шашын жұлды.
Рұм халқы зар жылап, қатты күйді,

Бұ хабары әр ықылымларға естілді.
Күн-түні фариад қылып, көп жылады,
Қиямет мисли басына түскен болды.

Әзін жаныб
Қиямет бұған түссе, мәңгі түссін,
Жыласа, мәңгі жылап тұра тұрсын.
Уа және Сейітбатталдың сөзі келсін,

Айталық хикметлерін көңіл тынсын.
Ғабдуссалам илән екісі келер ерді,
Қараса, Ғабдуссаламды жылар көрді.
Сейіт сонда Ғабдуссаламнан сөз сұрады:

Бұ жерге жолым түсіп келдім ерді,
Бір шаһар бұ тау астынан көрдім,—деді.
Бегі бар Сырабіл деген мұның,—деді.
Қызы бар Наурызбану деген ерді.

Бақ ішінде, бір мәжілісте көрдім,—деді,
Залым көңілім сол уақытта сүйді оны.
Қиялымнан кетпеді ол қыздың ғашығы,
Сол себеплі жылармын, қожам,—деді.

ғазауат  сұлтан
Барайын тәуекел қылып анда,—деді,
Иләһым, асан қылғай жолымызды.
Рұмия тон киіп, тәбдил қылды,

Гуя бір ұлық молда, кәшиш болды.
Тау басына шығып, ол шаһар көрді,
Қасында алты мыңдай ләшкер көрді.
Ол ләшкердің бастығы Тафнош ерді,

Сырабіл патшасының уәзірі ерді.
Қырық руһбан қасында келер көрді,
Сейітке туғры келіп, сәлем берді.
«Кімсің?» деп аты-жөнін ол сұрады,

Бұ жерге жолым түсіп келдім,—деді.
Сейіттен жүрегі жарды болған сорлы,

Сонда Сейіт жылап сөз сөйледі,
Інжілден аят оқып, даусын созды:

Сізлер мазақ қыласың нешік?—деді.
Тафнош сонда Сейітке ғұзыр қылды,
Аяғына жығылып, басын қойды.
Андан соңыра шаһарына алып жүрді,

Ғиззатлап ол Сейітке құрмет қылды.
Түн ішінде мазалап сөз сұрады,
Жұмласына жауап беріп, мәлзам қылды.
Байғұстар ол Сейітті алып келді,

Басына қазаларын салып келді.
Арысланды үйлеріне алып кірді,
Оны білмей байғұстар ұйықтап қалды.
Сейітке өнер бастар уақыт болды,

діни  дастандар
Әуелі Тафноштың басын кесті,
Уа және қырық руһбандарды жұмла кесті.
Сарайына Наурызбанудың және келді,

Маған айт, сөзің болса айтам,—деді.
Сейіт сонда:—Құлағыңды келтір,—деді,
Айтайын мен сыбырлап саған,—деді.
Ол сорлы басын иіп келіп ерді,

Бұғазынан махкам тұтып, һәм өлтірді.
Сарайына ол қыздың кіріп келді,
Тақ үстінде ұйықтап ол жатыр ерді.
Орамалын аузына тығып, байлап алды,

Бір атқа мінгізіп алып жүре берді.
Таң туғанша Ғабдуссаламға жетіп келді,
Ғабдуссалам оны көріп, бек шат болды.
Үшбулер атқа мініп шығып ерді,

Он екі мың алдынан ләшкер шықты.
Ол келген Тафноштың ұғылы ерді,
Меһрианос аталмыш есімі ерді.
Атасы илән қырық руһбанды өлміш көрді,

Бір сапардан үйіне ол келген ерді.
Оны көріп, ләшкер илән шыққан ерді,
Сарайында Наурызбану һәм болмады.
Меһрианос бұнларға тура келді,

«Қапта» деп, ләшкерлерге әмір қылды.
Сейіт сонда бұнларға нағра салды,
Үшбулер соғыспақ түгіл, естен танды.
Сол уақытта Меһрианосқа ұшырады,

Аты илән екісін төртке бөлді.
Есін жиған әскерлер кері қашты,
Арыслан кебі артынан қуып қырды.

ғазауат  сұлтан
Әгар қашар болсалар үрдек-қазы,
Сейітбаттал оған болған шаһбазы.
Әлқисса, ол ләшкерді қырып, малын алды,

Ғабдуссалам оны көріп, қайран қалды.
Сейіттің аяғына қойды басты,
Кәмил тамам қылды ықыласын.
Көп малдарды алып жүреді екілісі,

Малатияның қарсы келді кәрі-жасы.
Тағзым қылып, көрістілер жұмлалары,
Сейіттің көзін сүйді ұлығлары.
Хал сұрасып, болысты жұмла бәрі,

Сұрасты нешік халас болғандарын.
Ғабдуссалам паш қылды жұмласын,
Сейіттің баян қылды қайраттарын.
Енді Наурызбануға сөз сөйледі: