Шексіздіктің біледі кім мөлшерін...
Қиялдадым...
Жер, көкті,
Күнді өлшедім.

Жете алмадым түбіне
Бар сезгенім –
Шексіз ғалам...
Мен сенің бір бөлшегің!

Ой азабын арқалап сенделіп тым
Кетпесем де,
Көп сырды желден ұқтым.
Шырылдайды шыбын жан шырқау іздеп

Шырмауынан шыға алмай пенделіктің.
Пендешілік...
Дүние-ай,
Пәни жалған,

Дәурен – ғұмыр...
Осы ма нағыз арман?!
Менің жаным мәңгілік мән іздейді
Галактика,

Ғарыштан,
Жұлдыздардан.

Құштар болдым жұлдызға
Бала кезден,
Жылқы бағып кезекпен, дала кезген.
Жұлдыздар мен жанымның арасында

Бір жақындық барлығын қалай сезгем?!
Айсыз түн
Айдалада
Ұйқы қашқан,

Пысқырады жылқылар жусап жатқан...
Естен тана үздігіп Құс жолына,
Ұшып кеткім келетін жұлдыз жаққа.
Мөлт-мөлт еткен жұлдыздар

Көп, көп еді,
Жерге тамып кетердей көркем еді.
Суырып алардай боп өзегімді
Шақыратын жан қоймай көкке мені...

Таң атарда қоштасып, қимайтынмын,
Әлденеге ішімнен жылайтынмын,
Сыйса деуші ем
Бар ғалам жүрегіме

Сыя қоймай ол мені қинайтұғын!
Жарты ғасыр өтіпті,
Өмір легі...
Бір тынбайды қаланың дүңгірлегі,

Тынысыңды тарылтып түнгі лебі,
Жұлдыздар да қазіргі өзгешелеу
Әлде өзгерген мен бе екем,
Кім біледі?!

Бүгінгінің балдары біздей ме екен,
Көктің сырын сезе ме,
Сезбей ме екен...
Менің таза, мөп-мөлдір жұлдыздарым

Тұңғиық көкке
Қараймын неге телміріп,
Мұңайып жаным,
Мүжіліп іштей егіліп,

Мұхитты кешкен
Қайықтай жалғыз қалтылдап
Қиялдап барып,
Не сезіп қайттың, не біліп?

Құпия, ғайып,
Зілмауыр ой мен сыр бүгіп,
Үн-түнсіз езген,
Көңілге күптеп жүз күдік,

Ғарышқа шексіз,
Мәңгілік жалғыз сауалдың
Жауабын іздеп,
Үңілем неге үздігіп!?

Ғасырдан ғасыр...
Қас қағым сәттей зырлауық,
Жылауық уақыт,
Уайымың қандай шырмауық,

Шуылдап кетті
Шалығы барлар неліктен,
Жер-Ана саған,
Төнді ме шындап бір қауіп?!

Жер-Ана,
Бізді
Көтеріп ұшып, айналып
Кезесің көкті

Кіндігің Күнге байланып...
Ақырзаманның
Зауалы келіп қалды ма?!
Адамзат отыр

Не болар екен
Құрдымға кетсе құлап жер,
Тыйылар ма екен
Жарылыс, жанжал құлақ жер?

Ұрыса бермей
Ұғатын кезің болды ғой
Біздерде бары –
Бір ғана Құдай,

Бір ғана Адам,
Бір-ақ Жер!
Жер-Ана, жүдеп,
Жұқарып жүйкең тозды ма,

Тұрлаусыз уақыт
Айналымыңнан озды ма?
Опырып, өртеп,
Қиратып,

Жойып,
Жалмаған,
Жындылар енді
Сенің де көрің қазды ма?

Түбіңе сенің
Қалайша жетпек мұндай құл,
Төбеден бағып
Рахымы шексіз құдай тұр.

Қайырын тілеп
Қандай да болсын қайранның
Алладан бұйрық
Келгенше, жерім,

Шыдай тұр!
Мейірбан едің...
Бауырыңа тарттың Айды да,
Батыра көрме

Баланы сәби қайғыға.
Рахмани нұрдан
Жаралып едің, Жер-Ана,

Кеше гөр бізді,
Кешір де жолдан айныма!

Бір Алланың
Бұйырғанын құп алып,
Атқан таңға
Тәуба қылып, қуанып,

Тіршіліктің талқысынан түңілмей
Тәуекел ет,
Талаптанып ту алып.
Таңғы шықтың

Тамшысына тамсанып,
Күн сәулесін
Күліп тұрып қарсы алып,
Жер жұпарын

Толтыра жұт кеудеңді,
Кім біледі
Дем қалғанын қаншалық?
Әрбір жұтқан

Демге де қыл шүкірлік,
Әрбір татқан
Дәмге де қыл шүкірлік,
Күнге шүкір,

Шүкір және түнге де,
Тіршіліктің әр сәтіне шүкірлік!

Тумақ, өлмек –
Бұлжымайтын заңдылық,
Мән бар ма екен
Дүниеде мәңгілік?

Бұл сауалға
Жауап берер бір құдай,
Фәни, бақи
Жаратты ғой жанды ғып!

Хаос-ойды
Кезіп босқа, қаңғырып,
Өзіңді өзің
Жегідей жеп мәңгіріп,

Ажалыңнан бұрын өлмей,
Өмір сүр,
Шектен шықпай,
Шүкірлікпен дәмді ғып!

Ойланатын сауал осы балғынға:
Бұл өмірде екі жол тұр алдыңда,
Иә сенесің, иә сенбейсің құдайға
Таңдау сенің өз қолыңда, жаныңда!

Сенбеймін деп, күпір болып кетесің,
Әркімге еріп, алданумен өтесің.
Алла десең адаспайсың, арманға
Адал еңбек, күш-жігермен жетесің!

Адамзатқа
Ақиқат пен
Ізгілікті іздестің,
Қиянатқа

Қарсы тұрдың,
Отқа күйіп, мұз кештің.

Қиялыңда
Жұлдыз кезіп,
Бұлт құшақтап, күн сүйіп,
Аңызақта

Аңыз қуып,
Желмен ұшып, түзде өстің.
Қайырымың
Қанша жұртты

Алып қалды ажалдан,
Қиналғанға
Қамқор болып
Жақын тартып Сіз дестің.

Әділдік пен
Адалдыққа
Ғашық болып жаралдың,
Қайғы-мұңның

Орманына
Мың оралып, жүз көштің.
Сенен асқан
Мейірбанды

Ел бар ма екен жалғанда,
Сан тарихты
Таразылап
Салыстырып із кестім!

Халқым үшін қызмет қылам қалтқысыз
Мақтамаса мақтамасын бізді ешкім!

Аңсаған адамдардың жарасымын,
Арнаған туған елге бар асылын,
Қиялы көп болғанмен, зияны жоқ
Қазақтың мен де ақкөңіл баласымын!

Кейде тоқ, кейде болдым жүдеу-жадау,
Керек пе сөз көбейтіп бәрін санау?
Апырмай, мен де осындай болсам дейтін
Тұлға көп адамзатта қадау-қадау.

Ешкімнің биігіне таласпаймын,
Өзімнің жолым жатыр тарау-тарау!
Жалғанда жаманшылық қуыспаған
Адамдар ақ пейілді туыс маған,

Алла деп ақ сөйлегем домбыра алсам
Жалтақтап және ешкімнен ығыспағам,
Түсіме кіріп ұлы бабаларым,
Жолбарыс жон арқамнан уыстаған!

Су кетпесін мөп-мөлдір бұлақтардан,
От кетпесін тұтанған шырақтардан,
Белдерің бүгілмесін еңсең түсіп,
Арқаңа тірлік артқан сұрақтардан,

Ұзақ та мәнді болсын ғұмырларың
Қазақтың өлеңіндей шумақталған!
Мәңгілік жырлай берсін дала тынбай,
Жырларын өсе берсін бала тыңдай.

Көргенде жарқын жүзді адамдарды
Аппақ нұр жүрегіме толатындай,
Сол нұрды көбейсін деп дүниеге
Себемін қарлығаштың қанатындай!

Жылым – жылқы, ал жұлдызым – таразы,
Жоқ ешкіммен бақталастық, аразым,
Адалдық пен әсемдікті сүйемін,
Айып емес қалта жұқа, мал азы.

Ақындар көп аты кеткен жыраққа,
Мінген де бар машина мен пыраққа.
Сөз қалды ма айтылмаған солардан,
Сыр қалды ма құйылмаған құлаққа?

Ай-әлемнің бар ақыны керемет,
Мен айтатын жырлар да бар бірақ та!

Ақын деген
Болу керек андай деп,
Әлде, бәлкім, мындай деп...
Қиын өзі

Әрі қызық сұрақтың
Дәл жауабын
Қақ маңдайдан қойып қап
Тақ-тақ еткен таңдай көп.

Шынында да туады екен
Нағыз ақын қандай боп?!
Қия кезіп көз талған,
Қиял қуып сөз сауған,

Ақылдың тартқан азабын
Алтын іздеп жез таудан...
Ақын деген жарықтық
Бір жағынан қарағанда

Біртүрлі,
Және қызық
Бір жағынан қарасаң!

Үлгі қылып
Данте,
Пушкин,
Абайды,

Мұқағали,
Есенин мен Высоцкий ағайды,

Қиялында қора жасап
Қоғамдар
Сорттап, соттап
Ақындарды қамайды!

Жүрегінен нұр шашады
Нағыз ақын халыққа.
Сыймайды олар қағидаға,
Қалыпқа.

Ақын деген
Мөлдір,
Ғажап
Ағын ғой...

Теңемеңдер
Патшаға да
Алыпқа.
Жер мен көктің

Ортасында ол бір құс
Қас қағымда
Барып қайтар ғарышқа.
Ғарыш сырын

Жаныменен сезініп,
Адамзатты шақыратын
Шырқау биік,
Алысқа!

Кеңістікте
Төрт нүкте мен үш сызық,
Үш сызықпен
Қос төртеуін тік сызып...

Құмарланып,
Арлы-берлі сызғылап
Әуре болып
Таба алмайсың түк қызық!

Ақыл, білім
Болғандықтан дұп-дұрыс,
Іштен іздеп
Жұмсайсың кеп күш-құрыш...

Қосылады
Тік бұрышты төрт нүкте
Төбелерін
Қоршай тартсаң үшбұрыш!

Қалай ойлау
Болғанымен ырқыңда,
Тік төртбұрыш
Ішінде әлі тұрсың ба?

Не табасың
Қабырғадан шектеулі,
Шешу – шындық
Кеңістіктің сыртында!

Түңіле берме өмірден,
Түңілгенде не етерсің?
Күңірене берсең күн-түні
Күпір де болып кетерсің.

Ашам деп көңіл сарайын
Көп күлгенде не етерсің?
Кеңкілдей берсең күн-түні
Кеңкелес болып кетерсің.

Иіле берме әрнеге
Иілгенде не етерсің?
Бүгіле берсең біржола
Бүкір де болып кетерсің.

Көтере берме кеудеңді
Көпіріп қайда жетерсің?
Көбіктің түбі – өтірік,
Үп етсе ұшып кетерсің.

Бойыңа сыймай қуатың
Бұзып-жарғанда не етерсің?
Қиянат, обал арқалап,
Бір күні мүрдем кетерсің.

Сұлумын деп сүйініп
Секеңдегенде не етерсің?
Сүйкене берсең әрнеге
Сүйкімсіз болып кетерсің.

Үрейге бойды алдырып
Үрпигенде не етерсің?
Үңги берсең өзіңді
Кеуек боп босқа кетерсің.

Әр нәрсе тәтті дәмімен,
Бәрін де татып өтерсің.
Жұмбаққа толы дүние-ай,
Мәніне қайтіп жетерсің!!!

Сүрініп кетсең
Түңілме,
Қайта түрегел,
Сілкініп тастап

Серпіліп алға жүре бер.
Сенен де бұрын
Бұдан да ауыр салмақты
Көтеріп кеткен

Жығылып қалсаң
Тұрдым де жерге бір аунап,
Тырнадан үлгі ал,
Төбеңнен ұшқан тыраулап.

Сарыала жапырағы
Саудырап түсіп жатқанда
Көктемін күтіп
Күлмей ме кейде қырау бақ?

Жаныңды жесе
Күйзеліс, уайым жегідей,
Өзіңді-өзің
Езгілей берме тірідей.

Қарысып неге
Қасқайып қатып қалмайсың,
Аяғын шайнап
Қақпаннан шыққан бөрідей.

Жылаңқы, жасық,
Кінәмшіл болсаң боркемік,
Күйініп іштей
Кетерсің босқа өртеніп.

Темірді үзіп,
Қопарар тасты шағыңда,
Не болды сонша,
Шағылып тауың ерте өліп?!

Басыңды көтер,
Жігерді қайрап мін атқа.
Үргісі келген иттердің бәрін шулат та,
Тәуекел етіп,

Көтеріп тағдыр жазғанын
Тарта бер тура
Өшпейтін үміт-шыраққа!

Шаршадым деме,
Шаршауға сенің хақың жоқ!
Шырылдап жүрсең шынымен егер халқым деп,
Азамат аз ғой алаңдауы көп Алашта

Болғанмен мұнай, көмір мен темір, алтын көп.
Лашындай жырлар шығады-ау ұшып лашықтан,
Жасындай мінез көрінбес бірақ жасықтан.
Жан бағар кез бе жағаңнан жаһан алғанда

Жанталасқан дүние
Жаралайды жаныңды.
Сол жараның уыты
Аралайды қаныңды.

Қозады-ай келіп жындарың,
Ызадан ыза туады.
Абжыландай көрінер
Тірліктің түйткіл сұрағы.

Арамдық, алдау, ақымақтық,
Келеді бәрін сындырғың.
Болмауға тиіс бұлай деп
Ай, әлемге шыңғырғың.

Ашуға бойды алдырсаң,
Ажалдан бұрын өлерсің.
Өмірдің сансыз сынағын
Сабырмен ғана жеңерсің.

Сабыр ғып тазарт жаныңды,
Қаныңды, қуат, тәніңді.
Біткенше демің шырқай бер
Өзіңнің өмір әніңді!

Керегі не
Аттанның да,
Айғайдың?
Айнытады ақылыңнан

Ойбай мұң.
Сабыр керек
Дүниеге жынданған,
Жанға шипа

Болар сөзді ойлаймын.
«Жетем десең
Жер жүзілік мақтанға,
Дауылдай соқ,

Өрттей лаула,
Аттанда!»
Деп қайрайды...
Кімге дәрі тентек сөз

Жарты ғалам
Күйіп,
Жанып жатқанда?!
Жалмап,

Жұлып
Жанталасқан жаһан да,
Көкірегі
Көк тіреген қаһан да,

Қандай сөзге
Тоқтар екен,
Тойымсыз
2-0045

Нақақ қанды
Кешіп жүрген наһан да?!
Ұмытылып
Иман, ұят, мейірім,

Сұлулық та
Селт еткізбей зейінін,
Неге адамның
Тамырларын

Жын буып,
Жалмауыздық
Жаулап алған пейілін?!
Сабыр,

Тәуба,
Шүкір десек ұғар ма,
Әлде адамзат
Қан төгуге құмар ма,

Бірін-бірі қырып-жойып,
Билесе,
Біз ұқпайтын
Бір ұшпаққа шыға ма?

Жер жүзінің
Тіршілігін тәмамдар
Ақырзаман
Келсе қандай амал бар?..

Тоқтайықшы
Түсінікті бір сөзге:
Бір-біріңе
Оқ атпаңдар, адамдар!

Күйкілікке күйіп-піспе,
Күйіп-піссең – біткенің.
Күліп қара, күле білсең,
Бір жеңіске жеткенің.

Ит үрді деп сен де үрме,
Үрсең – ит боп кеткенің.
Керуеніңді кері бұрмай
Жүрсең – аттап өткенің.

Жымысқыға жаның ауырып,
Жын буса да, алдырма.
Ақымақпен алысам деп
Аяғыңнан шалдырма.

Залымдыққа ыза болып
Ізгіліктен айныма.
Зұлымдыққа зұлымдық қып
Қалма мәңгі қайғыға.

Өмір – сынақ,
Сауалы көп,
Сабырмен тап жауабын.
Өзі білер бір жаратқан

Жан-жағыңнан идея, сұрақ қаптап,
Тап-тап беріп сенімнен жырақтатпақ.
Анда-мында алақтап әлсіз пенде
Қалбалақтап құрдымға бір-ақ тартпақ.

Қысы-жазы кетпейтұғын ызғары
Шыңда не бар жалтыраған мұздағы?
Сол мұздақтан мөлдір бұлақ басталып,
Баурайыңды суармай ма сулары?!

Оңайлықпен құпиясын танытпас
Өмір осы, өңкей жұмбақ жаңылтпаш,
Шыңы жоқ тау-тау саналмас жалғанда,
Баурайсыз шың – шың болып та жарытпас!

Күнге ұмтылып, айға азу білеген,
Өркеш-өркеш шыңдар көші үдерген,
Шырқауынан асамын деп басқаның
Мәңгі бақи бәсекені тілеген

Төмендегі өсіп-жетіп өзімнен
Озады-ау деп арпалысып жүдеген,
Қанша биік болса да шың аспанға
Жете алмасын біліп кейде түнерген!

Жел өтінде тұрады шың күн-түні,
Ол туралы бітпейді елдің күңкілі.
Осы ма деп асқандықтан тапқаның
Кейде аяйсың шыңдарды да біртүрлі.

Нағыз өмір қайнап жатыр баурайда
Дүрілдетіп қызықты да күлкіні!
Талап қылып әркім орнын таңдай ма,
Кімнің жолы бастар екен қай-қайда?

Аттанарда бір ойланшы тек қана
Қайсы жақсы – шың ба әлде баурай ма?!

Шөлейтке кей-кейде
Бітеді бір дарақ
Тартынбай,

Аптапта
Ақ шаңға
Көміліп
Алқынбай,

Ақпанның
Ақ таңы
Атқанда алтындай,
Тамырын үзбеген

Туған жер
Топырағынан нәр алып,
Сабырмен
Сілкінер салқындай!

Құдай білер
Шектен шығып тасқанды,
Халық сүймес
Қалыбынан асқанды.

Бірінші орын,
Екінші орын,
Үшінші...
Деп нөмірлеп

Тарих жазу басталды!
Неге сонша
Құмар болдық нөмірге,
Өкім айтып

Өтіп кеткен өмірге?
Нөмірге өмір сыймайды ғой,
Ойлап көр,
Көнбейді ғой

Ілімге де,
Көңілге!
Миллиондап
Адамды айдап қасапқа,

Өртеп,
Отап,
Дән қалдырмай масақта,
Жаулап алып

Жалмап жұтқан жан-жағын
Тарихты тек
Біріншілер жасап па?
Небір ғажап

Ерлер өткен еңіреп,
Айта алмайсың
Бірін ауыр,
Жеңіл деп,

Ақиқатқа жетесің бе
Ойлап көр,
Аталарды
Аналарды

Нөмірлеп!
Желп-желп еткен
Жер жаһандық желікпен,
Естен танып

Есеп қуған,
Еріккен,
Жарнамаға
Жанын сатқан жайсаңдар

Нөмір құмар,
Орын құмар
Неліктен?
Нөмірлеумен

Түсінбессің заманды,
Нөмірлейді
Поездарды
Вагонды,

Нөмірлеген
Концлагерь
ГУЛагта...

Нөмірлеуге
Болмайды ғой адамды!
Ақыл-ойға,
Әділетке жүгінші,

Дүниенің
Шексіздігін ұғыншы...
Әрбір адам
Қайталанбас құбылыс,

Әрбір адам
Өз орнында Бірінші!

Тарихты
Келмейді
Қозғағым,
Қозғап ем

Жындана жаздадым,
Көрмей-ақ,
Білмей-ақ қояйын
Арыстың

Ақ жолдан азғанын.
Аруаққа
Ат қалған артында,
Тас ату

Жоқ ата салтымда.
Қопара берме деп
Өткенді
Айтатын

Әкеміз марқұм да!
Кезеңдер
Өткен ғой
Жұртқа сын,

Құйтырқы
Саясат құртқасын,
Қисайған,
Қираған тағдырлар

Жағасын
Жендеттер жыртқасын,
Қанқұйлы
Заманның

Құрбаны,
Тимеңдер,
Тып-тыныш
Ұйықтасын!

* * *
Оқытты:
«Өтірік жоқ,
Жамандау жоқ,

Әкең – жау,
Атаң да жау,
Ағаң жау» деп,
Жалғанның жетегінде жүре бердік

Бұғыңқы
Бодан елде бағамдау жоқ!
* * *
Ойлыға оңай боп па ол заманда,

Кеңестік кескілесті болжаған ба,
Көрдегіге төрешіл төрдегіні
Апарып қояр ма еді сол заманға?
* * *

Ары аударып
Аруақтарды,
Бері аударып,

Біз осы
Кімнен,
Не үшін,
Не дауладық?

Салыстырып,
Тартысып,
Талас қылып,
Құр босқа

Қанша уақыт
Танаурадық!
* * *
Сүйек тауып сан ғасырлық қалыңнан,

Таңба басып
Масаттанып салдың ба ән?
Өткеніңді қопарумен жүргенде
Ор қазылып қойған жоқ па алдыңнан?

Бақталастық
Бәсекеге безектеп,
Өзіңді өзің
Теуіп жүріп өзекке,

Алас ұрып қала көрме бір күні
Аждаһаның аузындағы көжектей!
Ерлігіне естен танып бабаның
Ертегіге шексіз нанған баламын.

Алдаспанын тірей ұстап көлденең
Тіліп өткен айдаһардың аранын!

Кең қолтық, олпы-солпы, аңғал-саңғал,
Алыстап бара жатыр заңғар шалдар.

Қазақтың ауылдағы қарттарында
Құпия қасиет бар аңғарсаңдар!
Ертеде, біздің ескі үйде
Бас қосса шалдар қауқылдап,

Әңгіме-дүкен құрылып,
Киізге аунап балалар,
Күн қаққан түрсе құлағын,
Аңызақ қақтап, мүжіген

Әжімнен аңыз тіріліп,
Сақалдан саулап сара сөз,
Саптама етік сықырлап,
Шошаңдап шошай тымағы,

Көк бөрік көкте жүгіріп,
Саба толы сары қымыз
Саптаяқтан сіміріп,
Шежіре-сырды шертетін

Киелі көне сарындар
Алыстан талып жететін!
Аяңдай басып сан қырды,
Арқалап бір-бір тағдырды,

Алыстап кетті аталар
Армандай артта қалдырып
Дүркіреп өткен жаңбырды,
Сүрлеуге сере шөп шығып,

Қырлар да қайта жаңғырды!
Бұрынғылар жүрген жолдарды
Бүгінгі балдар білсе екен,
Атадан қалған есті сөз

Менің атам
Бар қазақтың шалдары,

Менің атам
Бар қазақтың аруағы,
Ата қазақ атын ұрпақ ұран ғып
Болашаққа бара жатыр алдағы!

Ата қазақ салып кеткен ізбенен,
Алты Алашым, ізгі жолды іздеген,
Аталарым алып, ұлы болмаса
Халық болып қалар ма едік біз деген!

Аталардай кең даланы сүйіп пе ең,
Аталардай ел мұңына күйіп пе ең?
Бұрын келіп
Бұрын кеткен аталар

Бізден бұрын
Ұшып жүр ғой биікте!
Үміт күткен ізін басқан ботадан,
Айнымайық ата берген батадан.

Ақыл-есі ауытқыған болмаса,
Кім айтады артықпын деп атадан?!
Басынбасын десең егер бөтен ұлт,
Бар тарихың болмасын де бекерлік,

Атын сақтап, ісін жалға атаңның
Апар алға, көбейте түс көтеріп!

Жайылып өркен өрісте болса,
Жайқалып бағың жеміске толса,
Аталарымның арқасы шығар
Көркейіп көшің кенішке қонса.

Мен үшін олар бәрінен артық
Кей ісі, тіпті теріс те болса,

Жер беті жұмақ боп кетпес пе еді
Егер де олар періште болса!
Еңіреп өткен
Бала үшін, ел деп,

Қанын да төккен
Дала үшін, жер деп,
Аталарым десем
От болып арқам,

Ана дейміз қуанып, өрлегенде,
Пана іздейміз қиналып, шөлдегенде,
Кетер ме едік біз мүлде адамдықтан
Мейірімін ананың көрмегенде?

Ай-әлемнің жыр-әні –
Аналардың пейілі.
Көңілінің шуағы,
Көзіндегі мейірі.

Қаталдықтан дүние мұздағанда,
Ызаланып, жарыла жаздағанда,
Көз жасынан тоқталып аналардың
Ақ сүтімен жылынып, тазарғандай.

Ақ тілеуі ананың болмағанда,
Жұлдыздарға адамзат самғаған ба?
Айналайын, аналар, аман жүрші,
Бесік тербеп, әлдилеп, бар ғаламда.

Ай-әлемнің жыр-әні
Аналардың пейілі,

Көңілінің шуағы,
Көзіндегі мейірі.

Бала, бала, балдырған,
Өмір отын жандырған
Күн нұрындай күлімдеп,
Көз мейірін қандырған.

Бала, бала, балдырған,
Өмір отын жандырған
Кел, ертегі тыңдайық
Ата-бабаң қалдырған.

Бала, бала, балапан,
Балдай тәтті балақан,
Әжең қандай әдемі
Аялаған алақан.

Ат тұяғы дүрсілдеп,
Атын әлем білсін деп,
Атаң бата береді
Балдар аман жүрсін деп!

Ескі үйдің орны естелік,
Жүректен өшпес нала-жыр,
Қалада зәулім ғимарат,
Балконға сыймай бала жүр,

Тұрсаң да Айда, елдегі
Ескі үйді еске ала жүр.

Шүпірлеп қарадомалақ
Ескі үйде өстік домалап.
Кішкентай ғана әйнектен
Кең дүниеге сығалап.

Мұз қырау іліп мұртына
Даладан келген атекем
Қаракөлеңке бұрыштан
Кенжесі қайсы екенін

Айырар еді-ау жобалап.
Үй тарлау, бірақ сыйыстық,
Болмайтын бізде іштарлық.
Үйлесіп пештің отымен

Тұтанып еді-ау ескі үйде
Өмірге деген құштарлық!
Алысқа тартты ағалар
Тіршілік теңіз жағалап.

Қажыған кезде кететін
Ескі үйді біраз паналап.
Жатырмыз көшіп ауылдан
Керек-ақ шығар қыстықпау,

Көңіліме бірақ біртүрлі
Жатаған келген ескі үйлер
Кең сарайлардан ыстықтау!
Ескі үйдің бәрін қиратып

Жаңаға көшсек қызығып,
Абайла, достым, кетпесін
Ескі бір тамыр үзіліп!

Аңсаттың-ау аңқылдаған
Ауылдардың ақ самалы,

Қырды ойласа қаладағы
Қара көзден жас тамады.
Шәрде туып шырқап кеткен
Үлгі қылма басқаларды,

Биіктері қазағымның
Ауылдардан басталады!
Жанармайдың түтінімен
Ұшып кеткен бастан бағы,

Дауыл жұлқып, шаң-тозаң боп
Азып-тозған бақшалары,
Ауылдар-ай, баяғыдан
Асыраған астананы!

Тірек болар түлектерің
Үмітіңді ақтамады,
Аламанда алқынбаған
Арғымақтың ақсағаны,

Арындыны жарға жыққан
Аран ашқан ақша-дағы!
Алқаптарды жусан басып
Қирап қоңыр қос та қалды,

Боз көдесі белуардан
Малдың тимей төс табаны,
Есіктері аңғал-саңғал
Босап қалған топсалары,

Иттей ұлып жел кезеді
Қаңыраған бос қораны,
Кәртөшкеге кіріптар боп
Жеңгейлердің ас табағы,

Азаматтар жерге қарап
Қарс жабылды қас-қабағы!
Алтыбақан адыра қап
Жан тырнайды мастар әні,

Ұл-қыздарың қызықтаса
Жын-пері мен масқараны,

Аталар мен апаларың
Жас балдардан жасқанады,
Үлкен үйлер үйінді боп
Ысырылып тасталады,

Бауыр безді ата жұрттан
Тәуір көріп тас қаланы!
Қазақылық, кісіліктің
Шоғы сөнбей жатса-дағы,

Тарылтып тұр тынысты әбден
Замананың тас қамалы,
Тамшыдайын тасты тесер
Көпшіліктің қақсағаны,

Дәтке қуат көтергені
Астанамыз бастаманы,
Түріп айдап түнек бұлтын
Соқшы ауылдың ақ самалы!

Өмірлерін еңбекке арнағандар,
Москваның маңына бармағандар,
Нарық қысқан заманда тарықса да,
Несібесін адалдан аулағандар,

«МТЗ» Беларусты гүрілдетіп,
Егін салып, шалғында аунағандар,
Қара жолдың ақ шаңын аспанға атып
Москвичпен салдырлап заулағандар,

Желдіртіп Жигулиді күні-түні
Такси болып қатардан қалмағандар,
Оларды осал ғой деп ойламаңдар,
Оңай олжа табатын оңды адамдар,

Ауылда қара қазақ аман болса,
Тілек те, тіл де тура жолда болар!
3-0045

Болат Жанәділовке
Ертең қандай болар екен күнім деп
Емханаға кірген кезде дірілдеп,
Қарсы алады салауатты сабырмен

Ай маңдайлы аппақ адам күлімдеп.
Бір өзіңе қойғанда бар зейінін,
Сезінесің періштедей пейілін,
Дәтке қуат, жанға шипа болғандай

Апам Сұлушаш зейнетке шыққанда
Ең бірінші ашқан білім бұлағын,
Жүрегіңе шашқан жылы шуағын,
Уақыт қуып, қай қиырда жүрсең де

Естен кетпес аяулы жан – мұғалім!
Ой көзімен үңілдіріп тереңге,
Мектеп бізді бейімдеген өнерге,
Қандай адам болар еді балалар

Мұғалімнен оқымаса егер де?!
Көкжиегін келешектің аңдатты,
Құс көңілді қияларға самғатты,
Президентті, министрді мәпелеп,

Өсірді олар генералды, солдатты.
Тентектерді түзетуден танбаған
Төзімі мен сезіміне таңғалам.

Қаршадайдан ізгілікке баулыған
Мұғалімге қарыздар ғой
Барлық адам,
Бар ғалам!

Көп айтамыз өмір, уақыт озғанын,
Жанталастан жүйкенің де тозғанын,
Ал неліктен өрімталдай қыз-жігіт
Күңіреніп, жейді күн-түн өз жанын!

Не көрінді толмай жатып ортайып,
Жастарыңа жетпей жатып қартайып,
Мұңға батып, бүк түсердей не болды
Алшаң басып жүрер шақта шалқайып?

Тауыса бермей түңілумен төзімді,
Шыңда жігер, қайрат, намыс сезімді.
Қисық жолға кіжінумен күйзелмей
Түзетіп ал ең алдымен өзіңді.

Өзін жеңген жеңер бәрін түбінде,
Одан асқан жеңіс бар ма ілімде?
Аталарым қан майданды қақ жарып
Өсіп-өнген бұдан жаман күнінде!

Жас ұрпақ,
Мұратың не?
Ұғым қандай?
Шарқ ұрып

Білім іздеп,
Ғылым таңдай,

Таптың ба
Тұғырыңды ғұмырдағы
Ел ұққан ұлықтығын мығым хандай?
Адамзат,

Ата тегің
Ұлт деген не,
Жер мен көк,
Туып өскен жұрт деген не?

Ұранмен жалпыадамдық бүркемелеп,
Жұрттарды жаһанданып жұт деген не,
Алданып, шыныменен сенесің бе
Ұлттарды біржолата құрт дегенге?!

Жартасқа жұрт кемесі ұрылғандай
Көріп пе мұндай соққы бұрын маңдай?
Сананы сансыз сұрақ сансыратып,
Өкпесі ақыл-ойдың сығылғандай,

Жынойнақ жан-жағынан жағаласып,
Жан шіркін жолдан теріс бұрылғандай.
Ғаламдық жүгінсең де қай ғалымға,
Алаштың бетке шыққан қаймағына,

Жаһанға жақсы атты боп жағам десең,
Жақ дейді әуел туған аймағыңа.
Қайткенде қаламын деп халық болып,
Бүгінде бүкіл әлем ойлануда.

Сен де ойлан...
Және өртенбе шықпадым деп
Тезірек адамзаттық айналымға,
Тер төгіп туған елге еңбек етсең,

Сол шығар көкке қанат жайғаның да!
Барады өмір өтіп жайыменен,
Бола ма өтеді-ау деп уайым жеген.
Бәрібір тоқтамайды жүйрік уақыт,

Өзіңмен қалсам кезігіп
Ғажайып бір күй туатын,
Екеуміз ғана сезініп,
Екеуміз ғана ұғатын.

Айтуым керек болса да,
Сөз табу қиын мұндайда.
Айым-ау, мені қинамай
Айтқызбай білсең болмай ма?!

Алаулап нұрың жүзіңде,
Ботадай көзің мөлдіреп,
Жарқ ете қалған кезіңде
Кетеді жаным елжіреп.

Наздана күлсең сыңғырлай,
Жадырар жаным жаңарып,
Жаңбырдан соңғы қырлардай
Дүние кетер тазарып!

Бейнеңді іздеп мен сенің
Өмірді оймен өлшедім.
Өзіңмен өткен күндерге
Жанымның бердім бөлшегін.

Арайлы күндей көріктім,
Ағарған таңда көріппін.
Есімнен қалай тандырып
Елес боп қайдан жолықтың?!

Сүйегің қандай текті еді,
Көздерің қандай отты еді.
Жаныма шуақ құйылып
Жұтқандай болдым оттегі.

Сәуірде келген сәулелім,
Сәулеңді таппай әуремін.
Ғайып боп кеткен бір сәтте
Дәуірге татыр дәуренім!

Жыр ойнаған сөздерде,
Нұр ойнаған көздерде,
Аймен бірге айналған
Аяулы бір кездерде,

Өмір зулап өтерін
Албырт көңіл сезген бе?
Мен өзгеріп кетсем де,
Сен ешқашан өзгерме!

Есімде, есімде сол бір кез,
Тұңғиық толқынды мөлдір кез,
Жұлдыздай жалт етіп жанымды
Жандырған керемет көрдім көз.

Жауһарым секілді қолдағы
Жақындап келді де алдады.
Өзгертіп әкетті қай жаққа
Өмірдің сан тарау жолдары?

Уақыттың тезіне бағынбай
Болар ма бәрі сол шағыңдай?
Алыстай бермек пе армандар
Самалмен ойнаған сағымдай!

Айдай балқып айдынға кеп қонатын
Аққудай боп келші жайған қанатын,
Пәктігіне бұл пәнидің қызығып
Кірпік қақпай қарасыншы қара түн!

Қыз:
Жанымдасың, жап-жақынсың, бірақ та
Жүргендейсің қол жетпейтін жырақта.
Жігіт:

Қас қағымға ұзап шықсам қасыңнан
Нәзік үнің келетіндей құлаққа.
Қыз:
Таудан асып, бұлтты жарып келер деп,

Көз талдырып күттім сені елеңдеп...
Жігіт:
Сар даладан самал болып есіліп,
Теңізден де бөгелмес ем терең деп.

Қыз:
Арамызда көз көрмейтін кеңістік,
Ұмтылсақ та жеткізбейтін шексіздік.
Жігіт:

Өкінсек те өзгермейтін кеңістік,
Өтінсек те өткізбейтін шексіздік...
Қыз:
Өмір – ағын, жүздіреді айдында,

Ақ желкенді арманды ойға алдың ба?
Жігіт:
Кім біледі, сен ертелеу келдің бе?
Әлде, бәлкім, мен кешігіп қалдым ба?!

Қуанамын көрген сайын өзіңді,
Жасыра алмай жүректегі сезімді.
Неге екенін кім біледі, бірақ та,
Айта алмаймын нағыз керек сөзімді.

Жаным, сенің жанарыңнан
Жан жылуын сеземін.
Кірбің көрсем қабағыңнан
Өз-өзімнен беземін.

Қол ұстасып, сөз байласып
Біз екеуміз, гөзелім,
Бір арнада қосып едік
Бұл өмірдің өзенін!

Бірге тілеп бағымыздың жануын,
Бірге іздейік жанымыздың дәруін,
Қиын емес қуанту да адамды,
Одан да оңай өкпелетіп алуың.

Өкпелемей, өткен іске өкінбей,
Келші бермен, көрместей боп бекінбей.
Неге сонша нәзік екен адамдар
Бір-бірінен пана іздеген жетімдей!

Көздің жасы үнсіз тамып кесеге,
Күрең суды кермек татыр десе де,
Бағын сынап бағасымен базардың
Арулар жүр арба сүйреп көшеде.

Таң нұрына шомылдырып жан нұрын
Жөнеледі көздеп тірлік жабдығын,
Арбаға сап сүйреп бара жатқандай
Өздерінің өзгешелеу тағдырын.

Қайда олардың мөлдір биік арманы,
Қандай болар алыс күндер алдағы?!
Бәрін-бәрін көміп кетіп барады
Ала сөмке артқан арба шаңдағы.

Үйренгесін бүгінгінің саудасын
Үзбей ме екен нәзік әннің жалғасын?
...Сұлу сүйреп келе жатыр базардан
Салдырлатып босап қалған арбасын.

Айта алмай қалдым сол сөзді мен де,
Айтар деп сен де күттің бе, жаным?
Айта алмас едім бәрібір мен де,
Айтпай-ақ қойса... дедің бе, жаным?!

Айта алмай қалған аяулы сөзді
Айтар деп әлі жүрсің бе, жаным?!
Айқайлап жатқан әлемде мынау
Айтылмай қалған сөз қымбат, жаным!

Жаз жайлауда, алыс әлі қоңыр күз,
Тау ішінде қоңыр үйде... қоңыр қыз,

Қымыз құйған сол қоңыр қыз болмаса,
Қою түннің өзі қандай көңілсіз!
Сапырып қымыз
Сабадан құйып,

Ұсынды маған.
Саусағы тиіп
Кеткенде сездім,
Қолының ұшы

Тұр екен шіркін,
От болып күйіп.
Соншалық неге
Ыстықсың бізге

Қойшының үйі
Тұғыры биік!
Таудағы қымыз
Таңдайға балдай.

Таңдағы қыздың
Талғамы қандай?
Кеттім-ау самғап
Қанатым талмай,

Келгенше қайтып
Тағатым қалмай!
Тұп-тұнық әлем
Жаныңды емдеп,

Тыныштық күйі
Сабырмен тербеп,
Тұрғанда ғажап
Дүние мынау

Тойымсыз пенде
Тағы не керек?!

«Жұлдызға» қонып,
Жүргенде шырқап,
Қырғыздан маған
Кеп түсті бір хат,

Бір емес, бес қыз
Қол қойған екен,
Масайрап кеттік,
Қонғандай «сырқат».

«Біз сізді көрдік,
Теледен» депті,
«Аруағы Манас
Жебеген» депті,

Алғысын айтқан
Атасы үшін
Қырғыздың қызы
Не деген текті!

«Жырласаң жүйрік
Аттайсың» депті.
«Алмамбет ерге
Ұқсайсың» депті.

«Манастың керек
Кітабы болса,
Біздерді іздеп
Тапқайсың» депті!

Қыздардың ынтық
Сәлемі балдай,
Әдемі әзіл,
Әдебі қандай,

Маржандай тізген
Әріпте тұнған

Ыстықкөл жақтың
Әуені бардай!
Жігіттер қандай,
«Жуысып» алды,

Қалжыңдап біраз
Күлісіп алды.
«Біреуін таңда,
Қалғаны бізге»

Десті де бірден
Бөлісіп алды.
Сараңға, сірә,
Ермеймін дедім,

Қыздарды бірақ
Бермеймін дедім,
Бес қыздың бәрі –
Бір ғана жүрек,

Жүрегін достың
Бөлмеймін дедім!..
Түскенде бір күн
Алшыдан асық

Бішкекке тарттық
Қордайдан асып.
Жанымда Мұса,
Жазушы досым,

Орғыған таудан
Қарғындай тасып.
Тапқандай едік
Қағып-ақ есік,

Ол үйден бәрі
Кетіпті көшіп...
Амалың қанша,
Жиырма жыл өтті

Ақырын жылжып,
Желдей боп есіп,

«Қырғыздың маған
Бес қызы бірден
Болған деп ғашық»
Қоямын бөсіп.

Ақ тілеу құстың
Ақ қанатындай,
Жаныңа сөнбес
От болатындай,

Пошта жәшікке
Қараймын кейде
Бішкектен бір хат
Кеп қалатындай!!!

Полигон жауып, бомбыны жеңдік,
Ақындар жырлап, Ертіске келдік.
Невада – Семей, акция өтті,
Қалғандай орнап ғаламдық теңдік.

АҚШ пен батыс, шығыс та мұнда,
Теңдік пен достық шыққандай шыңға.
Қомызшы сұлу қырғыздан келді,
«Әнімді әлем, – дегендей, – тыңда».

Уланған жерге басты да идік,
Сұмдықтың сырын көкейге түйдік.
Тажалға қарсы лағынет айтып,
Қауым боп қолдан тасоба үйдік.

Қара тас болсын тажалдың үйі,
Сұлулық, өнер – адамдық сыйы.
Ертістің бойы, еліктей қыздың
Елітіп мені әкетті күйі.

Қырғыздың қызы қомызын тартып,
Қырмызы қырлар кеткендей балқып,
Қызарған күн де ұяға қонып,
Қызғалдақ толқып, қымыздық аңқып...

Елестер түнде үркердей болып,
Әуені жанды өртердей болып,
Кей-кейде жүрем өзімнен өзім
Қомыздың қылын шерткендей болып.

«Отым әлі
Жанып тұр ғой көзімде,
Ойым анық,
Ағып тұр ғой сөзім де»

Деп жүрсек те,
Керек екен емхана
Алпысқа кеп,
Ата болған кезіңде.

Дәрігер қыз
Әп-әдемі
Әдепті,
Сұрақтарын

Қойып жатыр қажетті,
Сезіледі
Жанашырлық жылуы,
Күлкісімен

Көңілімді жаз етті.
Көзді тартып
Дара гүлдей шыңдағы,
Бала күнгі

Ақ халатты,
Ай келбетті
Ақ ерке
Мейірлене

Менің сөзім тыңдады.
Секілді бір
Сағым буған таңғы үміт,
Сезіліп тұр

Ізгі жанға тән қылық.
Жанарынан
Жанға сәуле құйылып,
Әрбір сөзін

Айтады екен дәмді ғып.
Толқыдым кеп,
Бір ғажайып күй кешіп
Тыңдай бердім,

Қарай бердім таң қылып...
Емханаға
Емделуге келіп ем,
Ойда жоқта

Дертке қалдым шалдығып!
Ойында оның
Ештеңе жоқ,
Қалайда

Ем жасауға
Тырысады ағайға.
Талай мәрте
Оқталдым да тоқталдым,

«Өкпелетіп ала көрме,
Абайла!»
Ағасындай
Ардақтаған аруға

Аузың барып
Сөз айту да оңай ма!?
Өте берді
Күн артынан күн жылжып,

Толқимын кеп,
Кетпесем де тым жүнжіп,
Қоштасарда
Ақ бетінен бір иіскеп,

Алғыс айттым
Сәл бөгеліп, күмілжіп.
Арна бұзып,
Жарға жығар арзан сөз,

Жанға жылу
Бере алар ма жалған сөз,
Кейде жақсы-ау
Жауабы жоқ махаббат,

Айтылмай-ақ
Жүрегіңде қалған сөз!
Адамбыз ғой
Үміт күткен таңдардан,

Арғы жағын
Айтпай ұғар аңғарған...
«Қоймапсың ғой, –
Деп кемпірім күлер-ау, –

Ұят болар
Біліп қойса балдардан!»
Ақсақалға
Артық айтқан сөз айып,

Жылы сөзді
Жүрекке біз жазайық...
Махаббатпен
Ауырғанға не жетсін,

Махаббаттан
Айығу да ғажайып!

Көлеңкесін
Кешқұрымға ие ғып,
Күн еңкейіп
Көшкен кезде түйе бұлт,

Тау жайлаған
Ну орманның шетінде
Бір сұлу тұр ақ қайыңға сүйеніп!
Жұмбақ ару...

Күн ұяда...
Ай алыс.
Қалың орман
Тұнып тұрған аяныш.

Бетін тақап, құшақтайды аялап,
Ақ қайыңнан іздей ме әлде таяныш?!
Кім біледі,
Жанын тербеп уайым, мұң,

Келер күннің
Ойлай ма екен жайын мың.
Әлде жәбір көрді ме екен,
Әйтеуір,

Қыздың жүзі
Қабығындай қайыңның.
Жанарында
Маржандай боп тұр жасы,

Дүниеге
Сыймайтындай бір басы.
Не болды екен,
Біз білмейміз...

Айтпайды.
Ақ қайыңдар
Арулардың сырласы...
4-0045

Алтын балық
Шоршығандай айдында,
Қолаң шашы
Жалт етті де мойнында,

Аққұба қыз
Ақ қайыңмен тұтасып,
Ғайып болды
Қою түннің қойнында!

Әлденені аңсаймын кеп,
Сағынамын үздігіп.
Ол не нәрсе,
Білесің бе,

Айтшы маған, күзгі бұлт?!
Менің жаным
Нені іздейді дүниеден тынымсыз
Ауыр ой мен қауырсын мұң

Хаос-көкте жүздіріп...
Ақ теңіздің арыстаны шығып қалса жағаға,
Асығады айдынына құйрығымен мұзды ұрып...
Түп-түзу боп

Түпсіз көкке
Түссіз жіппен асылып,
Тізіліп ап
Құстар қайда барады екен асығып?

Біз білмейтін бірдемені
Білетіндей осылар
Қалың сырды
Қанатының қалқасында жасырып...

Сиыр базда сыңар аяқ соқыр бастық боқтайды
Жесір қалған сауыс-сауыс сауыншыны басынып...

Өмір бізге жүгін артып
Алыс жолға жібермек.
Уақыт желін ешкім бөгеп
Ұстай алмас шідерлеп.

Пенде шіркін
Шарлап бара жатса-дағы ғарышты
Құмар неге
Бірін-бірі дізгіндеуге, дігерлеп?!.

Бомба түскен Бейруттағы бейбіт үйді есіңе ал,
Египетте өлгендерді есептеп көр түгендеп...
Қиялыңмен
Ғарыш кезіп,

Ай-жұлдызды айналып,
Фәни, бақи,
Ғалам жайлы
Адам жайлы ойланып,

Бір құдайға шүкірлік қып
Жерге қайта түсесің,
Тағдырымыз
Туған жерге

Қалған мәңгі байланып...
Дөң басында дүниені дүрілдеткен кезінде
Небір жайсаң жатқан жоқ па тыным тауып жайланып...

Қанатсыз адам болмайды,
Бәріне қанат берілген.
Қияда қыран самғайды,
Ұшуға қораз ерінген.

Біреулер пайда табатын
Қыздырып мамық саудасын,
Сыпырғыш қылып қанатын
Тазалар біреу ауласын.

Жаза алмай еркін құлашын
Бір-бірін бөгеп, қаққылап,
Қанаттар қанша лашын
Ұша алмай кеткен шапқылап.

Дарынды туған дүрлерге
Артады заман ауыр сын.
Ұшам деп енді жүргенде
Жұлынып біткен қауырсын.

Тірліктің тапқан жайлысын
Талғамы қызық санаттың.
Кім ұғар екен қайғысын
Самғаусыз өткен қанаттың!

Кісілер кейде бетімен сөйлеп еседі-ау,
Албаты сөзбен түйінін тағдыр шешеді-ау,
Ессіздіктерден ескексіз қайық секілді
Өршиді келіп нешеме жаулық, неше дау.

Ел болып бүгін әспеттеп жатқан ерлерің
Ақ сөңке болып көмусіз қалған деседі-ау!
Арыстар өткен алысып жаумен қаншама,
Қан жұтқан қырат, сүйекке толып сай-сала,

Қиылып қыршын, садаға болған боздақтар
Отанын қорғап, ұрпағын ойлап жан сала.
Әлі де қорғап даланы шыр-пыр айналып,
Олардың рухы аспанда жүр ғой ән сала!

Күмпілдек кеуде, күмпиген қарын не білген?
Мансап пен мандат, байлық пен майға көмілген,
Жандайшап жаршы еліре мақтап жатса да,
Сарқытын ішіп, сүйек-саяғын кемірген,

Олардан артық, биікте тұр ғой мәңгілік
Ерлердің рухы ел үшін қаны төгілген!

Қаһарман жырым
Атамнан қалған қазынам,
Қамыққан кезде
Оралып саған жазылам,

Оңаша қалып
Өзіңмен бірге
Ой-теңіз кешкен сәттерім
Мың есе артық

Жаһанның даңғазаларынан!
Батырлар жыры
Тарихтың қайнар бастауы,
Тағдырын елдің

Толғаған терең астары,
Аруағы биік,
Айдыны шалқар,
Ақылы кеткен алысқа,

Құнары тілдің
Шырағы ділдің
Шынайы жырдың асқары...
Иманды жаны

Атаның қаны бар адам
Мүмкін бе сені
Басқаға айырбастауы?!

Жерім үшін төгілмеген қан бар ма,
Тілім үшін егілмеген жан бар ма?
Дін мен тілін бермей кеткен бабалар
Көк қанжары жалақтаған жоңғарға,

Өз билігің өз қолыңа тигенде
Өз тіліңнен айырылар жөн бар ма?

Жоғалмайды ана тілім мен барда,
Жоғалмайды ана тілім сен барда!
Екі айырып бауырларды бірге өскен,
Отаршылдар ең алдымен тіл кескен,

Тілін тістеп, үні шықпай қалған жұрт
Жер бетінен ұлт ретінде мүлде өшкен.
Ағылшынша ән салғанын қайтейін,
Ана тілін, ата тегін білместен!

Тілім барда күнім де бар, айым бар,
Тілім барда иманым бар, ойым бар,
Төрт құбылам түгел менің тіл барда,
Түн ұйқымды төрт бөлмейді уайымдар.

Тіл білмейтін, тіл алмайтын тентектер,
Тілімізге тиіскенді қойыңдар!

Ұрпаққа мұра қылған сырын аңыз,
Ұлы жыр – Қорқыт баба, ұлық абыз,
Қобыздың күңіренген сарынынан
Өмір мен өлім жайлы сыр ұғамыз.

Данышпан Қорқытты да құтқармаған
Ажалдан қайда барып тығыламыз?
Мән жоғын біліп тұрып біз несіне
Жалғанда жанжалдасып қырыламыз!?

Киелі қобызында аталардың
Мұң-зары тұна қалған сахараның.
Бебеулеп шанағынан суырғанда
Бір суып, бір ысиды асау қаның!

Сабырмен көрген заман үскірік, қарын,
Сарынмен жеңген айқай, ысқырықтарын

Қазақтың қасиетті қыл қобызы
Әкесі виоленчель мен скрипканың!
Мияуы милау қылса мауыққанның,
Зияны зілмауыр ғой жауыққанның.

Ұлыған, абалаған даңғазадан
Аман-сау жанымызды алып қалдың!
Әкетсе еліктіріп бұлғақ қылық,
Кім түзер желіккенді сындап тұрып?

Ақылы ауытқыған адамдарды
Алса ғой қыл қобызбен бір қақтырып!

Домбырам менің,
Бабамнан қалған байлығым,
Өзіңмен бірге
Қуаныш, қызық, қайғы, мұң.

Күмбірің күллі
Дүниені кернеп, тербеген,
Оркестрлерге
Симфонияларға сай бүгін.

Бұйығы жондай
Булығып жатқан шанағың,
Бұраулы шегің
Жолындай ұзақ даланың,

Тұрлауы жырдың,
Тірегі күйдің
Тиегің,
Арманын қуып

Бойымен аққан сағаның.
Боздатып келген
Байырғы күннің гөй-гөйін

Мәңгілік менің
Мәртебем,
Биік мерейім,
Қорғасын құйып

Күйдіріп,
Бітеп қойса да,
Бұзылмай күйің
Бүлкілдей берген көмейің!

Аһ ұрған жұбандырып қанша жанды,
Атырған ағыл-тегіл әрбір таңды,
Атылған көкіректен жанартаудай
Асырған ел мерейін жыры дәмді

Ақылман жырауларға сүттей ұйып
Ақыннан артық көрмей патша, ханды,
Аталар тоқтаған ғой балаға да
Айтылған нұсқа болса сөзі мәнді,

Аруағына айналған алты Алаштың
Ата-жыр жасай бермек елмен мәңгі!
Жыраудың қандай екенін
Көрген білген жан бар ма?

Шырқыраған шындықты
Келістіріп, кестелеп,
Керімсалдай еспелеп
Керіспей айтқан хандарға,

Бозторғайдай шырылдап
Шырқаған талмай таңдарға,
Ұлыстың ұстап үлгісін
Ұшырған ойды заңғарға,

Ұзақтан ұқсар үрдісі
Нұр сәулелі шамдарға,
Жапанда жортып, жалған мен
Жаһанның шерін толғаған

Жан жете ме ғаламда
Аңғал-саңғал, ақжарма
Баяғы даңғыл шалдарға!

Қазақта не көп,
Өлең көп!
Өлеңде не бар,
Нелер жоқ?

Қызық-ау ойлап қарасаң
Әр қазаққа шаққанда
Шумақтан қанша келер деп?
Жолдары доллар боп кетсе,

Әлемге бөліп берер ме ек?
Доллардан жырым жоғары
Арзандап қалай көнермек?
Өлеңім еркін болмаса

Бүгінге ел боп келер ме ек,
Тілімді ұқса дүние,
Жарысып жырмен көрер ме ек,
Басқасы басқа, өлеңде

Компьютер көрсеткенде ғажапты,
Жетпей оған ақыл тартар азапты,
Шахматтан Каспаровты жеңгенмен,
Өлең сөзде жеңе алмайды қазақты.

Файлында сар даланың әні жоқ,
Қара өлеңнің қаймағының дәмі жоқ,

Миллиондап жасағанмен вариант,
Дәл қазақтай оның дархан жаны жоқ!
Өлең сөзге өмір өрнек құйдырған,
Тіл жетпеген тылсым сырды күй қылған,

Жүрегіне сыймай кеткен мұң-зарын
Домбыраның шанағына сыйдырған!

Күн шығыстың құпия жақсы өнері
Каратэнің қазағым қас шебері.
Жапан түздің жалпақ бет балалары
Жапон барып ақ семсер ап келеді.

Ғаламға ортақ рахымды патша құдай
Әр халыққа әр түрлі бақ береді.
Каратэні үйренген қара бала
Қара өлеңді қалайша жат көреді?!

Қазағымның кішісі, ұлысы да
Қара өлеңмен ашылған тынысы да.
Қара өлеңмен жігері суарылып
Қара өлеңмен қайралған қылышы да.

Бар әлемнің өнерін меңгерсең де
Қара өлеңсіз болайын тұрысыңа!

Жол іздеп,
Басын ұрып тау мен тасқа,
Кейде сау,
Кейде айналып шала масқа,

Өртіне
Дүниенің су себелеп
Ұқсайтын
Шыр-шыр еткен қарлығашқа

Шын өнерпаз
Бермейді өз өнерін
Әлемнің тәж-тағына баспа-басқа!

Жан-жағын жайпап,
Теңіздей шайқап
Жайындай, сірә,
Досым кеп, деді:

«Поэзияны
Пайымдайсың ба?»
Тентек су тепкен
Келтек сұрағын

Төтеден қойды:
«Сен осы менің
Ақындығымды
Мойындайсың ба?!»

Ақкөңіл ақын
Мақтанбақ ептеп,
Ойында өлең,
Қалыпқа түсіп

Қағида болған
Пайымдауменен,
Мойындамасам
Мойнымды үзер

Түрі бар... Бірақ,
Ақылға қонбас
Біреуді біреу
Мойындау деген!

«Осы ма, – дедім,
Қосылып жатқан
Уайымға қайғың?
Қажасып бірақ,

Қыршаңқы сөзбен
Қайымдамаймын,
Үйлесімі жоқ
Ұғымға қалай

Үйір боп алдық?
Шынына келсек,
Ешкімді ешқашан
Мойындамаймын!»

Ақыным қайнап
Артады келіп
Мойынға міндет,
Жуан мойынын

Қисайтып алып
Мойынға мінбек.
«Мойныңа қойып
Мойындатамын!

Дейді жер теуіп,
Апырмай, қашан
Тоңмойындық деген
Жойылмақ індет?

Алалық сенің,
Бар екен, білдім
Ойыңда, – деді,
Сақтапсың маған

Тасыңды тығып
Қойынға, – деді,
Дәл мендей ақын
Қазақ түгілі

Әлемде жоқ қой,
Талғамың болса
Мойында мені,
Мойында!» – деді.

«Ұстасы жырдың
Ақынсың нағыз
Ойыңды абайла,
Түсініп барып

Түйінін сөздің
Толымды байла,
Мойындау деген
Дойырлау ұғым

Музаға жүрмес,
Адам кінәсін
Яки қылмысын
Мойындамай ма?!

Бастаған өзің
Мойныңмен көтер,
Ойымды айтамын,
Ақылға салып

Сараптап көрші
Жайын қатаның.
Признание деген
Көп мәнді сөзден

Адасып келген
Аударма ғана...
Әйтпесе қайдан
Мойында таным?!

Жақсыға жала
Дүлейлік әркез
Жауып жататын,
Қайыңнан сойыл,

Шойыннан шоқпар
Дайындататын,
Қайдағы жоқты
Айып қып тағып

Мойныңа ал деп,
Мойынын бұрап
Майырып тұрып
Мойындататын!»

Сабаға түсіп
Шайқалып, деді,
Шайырым маған:
«Дарынды бар ма

Дүниеде мынау
Дойырланбаған,
Соңыра мен де
Соңынан барып

Солардай болам,
Мықтының бәрі
Тірі кезінде
Мойындалмаған!»

«Арыңнан сұра
Аласың ақын
Ойыңа нені?
Уақыттың жолдан

Адастырмасын
Айныма желі.
Жер жаһандағы
Басқа жұрт сонда

Жаралып па екен,
Бас иіп келіп
Мінгізу үшін
Мойнына сені!?»

Арқадан қақтым:
«Желбірер талай
Тойыңда байрақ,
Көсіліп жырла

Классик болуды
Уайымдамай-ақ.
Талантты танып
Таза көңілмен

Сыйлай білейік,
Бір-бірімізді
Қиналып, зорлап
Мойындамай-ақ!»

Асылығы бар
Мойындау жайлы
Өзімнің ойым,
Эстетикадан

Естіңіз нәзік
Сезім гөй-гөйін,
Жан шуағымен
Өнер жаратып

Өлең жазатын,
Басты көтеріп
Түзу тұрсыншы
Төзімді мойын!

«Мазмұн құрбан
Мода болған пішінге,
Тәртіп солай,
Түсін мейлің, түсінбе, –

Дейді сыншы, –
Өнердің де,
Өлеңнің,
Құйтырқысы

Болу керек ішінде!»
Езуінің
Бір ұшында мысқылы,
Белинский

Сияқтанған ұсқыны,
Сансыз ойды
Оңды-солды сапырып,
Ұлы өнердің

Өзі құсап ұстыны,
Оқу өткен
Сыншы құрбым «өнердің
Құйтырқылы болсын, – дейді, –

Қышқылы».
Жасыр дейді,
Жұмбақтап айт,
Күрделі,

Көмескіле,
Көміп таста іргені,
Түсінбесе тіпті жақсы
Қалың ел,

Танып алар
Біз сияқты білгені,
Театрдың құпиясы
Құйтырқы,

Киноның да қызығы сол
Құйтырқы,
Көрерменді алдап, ойнап
Режиссер

Астан-кестен
Қылмақ жанын,
Ит ырқы!

Өлең-бояу,
Құйтырқылы бұйым-ды,
Өнердің де
Құйтырқысы қиын-ды,

Құйтырқысыз
Саясат та болмайды
Құйтырқысыз
Таба алмайсың тиынды,

Мінберлерден
Өңмеңдеген менмендер
Құйтырқымен
Ұйытады жиынды!»

Бұл сөзіңнің мәні бар да,
Жаны жоқ,
Құйтырқымен
Ашытпаңдар миымды!

Нағыз өлең туар көктен құйылып,
Ағын ойлар көрген емес тыйылып,
Оған тоқтау бола алмайды жалғанда
Құйтырқылы барлық сыншы жиылып!

Өтіріксіз, құйтырқысыз өлеңім
Көктей берер көзіндей боп көненің,
Ашық, жарқын сырласқанды сүйетін
Мен елімді алдай алмай келемін!

Бірде маған лауазымы зор кісі
Бар әлемді кеп тұратын шолғысы,
Бұл заманға жүрмес дейді өлеңнің
Қарапайым, қазақылау пормысы.

Бүгінгінің ақындары келеді
Бұқар емес, Бродский болғысы.
Арынды өлең сыя қоймас қалыпқа,
Жасық өтпес қайрасаң да шарыққа.

Өлең ортақ адамзатқа десек те,
Алдымен ол керек туған халыққа.
Біз емеспіз бұғып өскен бетегең,
Бой таласар жөн жоқ деме Гетемен.

Артық емес алыптары әлемнің
Кемеңгер шал Тұрмағамбет Кетеден.
Көп болғанмен өмірде олпы-солпысы,
Өлеңі-зер секілді қыз шолпысы.

Ата жырда аруағы бар қазақтың
Ұғар ма екен, ұқпас па екен сол кісі?!
5-0045

Аппақ болып топ төрінде отырып,
Әп-әдемі сөз сөйлейді көпіріп,
Аузын жауып
Шыр-шыр еткен шыншылдың

Тырп еткенге
Тап-тап беріп, опырып,
Қисық ойды келтіреді қисынға
Ақиқаттан

Бір-ақ аттап секіріп,
Бірақ түбі
Шикілігін сезбейтін
Емеспіз ғой

Соншалықты соқыр ұлт,
Әшекейлеп
Аспанға іліп қойсаң да,
Өтіріктің аты

Ақырын басталып
Өршіген өтірік
Әлемді аңқитып
Келеді аралап.

Шындықты шыңғыртып
Қудалап, қамалап,
Жағымпаз алдауды
Асыра бағалап,

Асыл мен жасығы
Аралас ғасырым.
Айырар кез бар ма
Салмақтап, саралап?!

Ұйымды қылмыстай
Үйірлі өтірік
Иіріп, иектеп
Әкетпек құрдымға,

Жөн сілтеп, жер жүзін
Байламақ бомбыға.
Орғытып обырды,
Өрлетіп озбырды,

Толқытып тобырды
Елдікті тоздырды.
Адамның талайы,
Мақтаудың малайы,

Алтынсып жалтырар
Қаңылтыр қалайы.
Мақтауды білгендер
Мақтата біледі.

Мақтанға малайлық
Масайрап тұрғанда
Міндетті еместей
Үлкен іс атқару.

Бітпейтін егестей
Мақтау мен мақтану.
Ғаламды аузымен
Аударып төңкерген

Дақпыртшыл данышпан,
Алдампаз алхимик.
Көз бояу көп сөзді
Көбікпен көмкерген.

Көріне көлгірсіп
Көпірте беретін.
Кеудеде жылты жоқ
Көрсоқыр ел ме едің?

Кім болса, о болсын,
Күпірге ермегін.
Көрсеңші сараптап
Бітірген еңбегін...

Басын көп қатырмай
Қолын бір сілтеген

Елдікі дұрыс-ау
Білетін өз жолын!

Шындығыңды кетті екен кім өлтіріп,
Шыр айнала шырмайды мың көпірік.
Бір шындықты аршысаң шыға келер
Бір өтірік орнына бір өтірік.

Өтірікпен өрілсе өткен істер,
Шым-шытырық болмай ма оң, терістер.
Орып, орып тастайды шындығыңды
Өтірікпен уланып өскен тістер.

Өзегі боп кетпесін замананың
Өтірік кітап, өтірік ескерткіштер!
Шыншыл деген азамат не бір мықты
Өтірікке қол қояр кейде тіпті.

Тарихы да қазақтың өзіндей кең
Кешіре салатұғын пенделікті.
Өр халық өтірікке емес зәру,
Өтірік бола алмайды елге дәру.

Өтірікпен дәріпте деген жоқ қой
Бабаң жауға шапқанда алып қару!
Ел үшін пайдалы деп бұның бәрі
Талайлар өтірікті бу қылады.

Шынымен шыңға шыққан шынарларды
Өтірік өрге сүйреп ду қылады.
Бірінен бірін биік қоямыз деп
Тып-тыныш елдің ішін шу қылады.

Онымен не мұратқа жетпек екен,
Өтірік өтірікті тудырады!

Атаң жалған айтпаған күпті күнде,
Өтірік артам дейсің жүкті кімге?
Таудай болып көпірген өтіріктен
Түйір шындық озады түп-түбінде!

Қысыр сөзге неге сонша болады екен жұрт үйір?
Қызыл тілде буын жоқ қой,
Сүп-сүйір!
Сынау оңай,

Мінеу оңай,
Даттай салу тіптен оңай барлығын,
Іс бітіру қиын бірақ бір түйір!
Ойланбастан жаға салып жаманды,

Оңдырмаймыз адамды,
Кінәлаймыз түгін қоймай қоғамды.
Бір түкіре саламыз-ау тәрк етіп
Қағынды деп заманды.

Аударамыз, төңкереміз, ол аздай
Жиып-теріп бір уысқа
Бүкіл шексіз ғаламды.
Мән үйрету адамзатқа оп-оңай-ау

Пеш түбінде отырып.
Жөндеу қиын
Аңғал-саңғал
Сықырлаған қораңды!

Өмір жолы мың бұралаң,
Кешкен көп,

Көше де көп,
Көшелерді кескен көп...
Көнетоздау
Кір киімді қарт кісі

Есік алдын
Тазалайды бүкшеңдеп.
Көпшілікті
Кінәламан жаман деп,

Кір-қоқысты шашады тек,
Амал жоқ...
Сыпырғышын
Сүйеніш қып

Аулада
Жүрген жанды
Елемейді адам деп!
Албырт көңіл алға ұмтылып,

Аптығар,
Кеуде соғып,
Дейді көрін,
Ат шығар,

Жанталасып
Бұрқыратқан жан-жағын
Атақ пен тақ,
Кім біледі,

Бақ шығар?
Көкірегі
Көк тіреген көп дөкей
Түйір қоқыс

Тазалаған жоқ шығар?!
Үлкен-кіші
Ластай берсе күнбе-күн,
Қоқыс басып

Кетер ме еді жер бетін?
Сыпырғышын
Сырпылдатқан сол бір жан

Өз орнында
Атқармаса міндетін?
Кім біледі,
Тағдырына назалы ер,

Кемтар болса,
Қор санама, маза бер,
Бұл өмірді
Тазалаған кісіге

О дүниеде
Бұйырар ма таза жер?
Кім бөленер
Сауап пенен алғысқа?

Кім қалады
Обал, наза, қарғысқа?
Дүниені
Былықтырған байлар ма,

Бір бұрышты
Тазалаған байғұс па?!

Он сақа қадап атса тимеген ди,
Қоңыздай қажымайтын сүйреген қи,
Аузынан аждаһаның аман шығып,
Аюмен құшақтасып билеген би!

Торғайға шүрегейді ілдіретін,
Түлкіні дүрегейге тілдіретін,
Жыланның сүйіп тұрып, тілін жұтып,
Кірпіні кері сипап күлдіретін!

Тарыны таудай қылып төндіретін,
Ыстық деп сүмбіледе сендіретін,

Жерлеске жекеменшік жұлдыз сатып,
Тал түсте ай жарық деп көндіретін!
Жер шары жұмырына толмайтұғын,
Өмір мәні мақтан деп ойлайтұғын,

Ұрпағының үлесін үзіп-жұлып,
Болашақтың тамырын жалмайтұғын.

Жалған дедік,
Дүниені сұм дедік.
Арзан дедік,
Адамдарды құм дедік.

Жалмай бердік сүйдедік те жан-жақты
Біз не деген қанағатсыз жынды едік!
Қу құлқынның құрдымына түстің бе,
Бітер кезі болды-ау қандай істің де?

Қайтер еді бар адамзат келісіп
Жанталасты доғарса бір үш күнге?!
От алдырмай қойса барлық көлігін,
Тыйса түгел жын ойнағын, желігін,

Шүкірлік қып, ойлар кешіп дем алса,
Күпірліктен аулақ салып көңілін.
Тазарар ма жердің күңгірт келбеті,
Азаяр ма ауаның да мың дерті,

Тәуба десе жазылатын сияқты
Өзі тапқан ынсапсыздық індеті!

Күн тұман,
Түн де тұман, ай да тұман,
Өзегі
Сылдырлаған сай да тұман.

Тұманнан
Тұмшалаған жол таба алмай
Арыстан
Амалсыздан айға атылған.

Шарабың,
Шәрбатың да, сыраң тұман,
Құмары
Қанбай ішкен ұлан тұман.

Қыз қайдан
Кіндігі ашық мөлдір болсын
Тұманды
Заманаға будан туған?

Адаспай
Ой тұманнан шығар ма жұрт,
Даңғаза
Дақпырт пенен думан қуған?!

Жан-жағымнан тұмшалап,
Тұншықтырып,
Қыңыратқып,
Қыржиып,

Қырсық қылып,
Өнерімді тартқылап балағынан
Өріс бермей,
Тістейді қыршып тұрып.

Қисыны жоқ қисық ой,
Қияс сөздер
Жүрегімді жатса да
Түршіктіріп,

Сабыр қылам,
Қайтем деп айқай-шумен
Алаң көңіл
Ел ішін ушықтырып.

Күш-қуатым жетсе де,
Қай ұшпаққа
Шығармын,
Жас күнгідей тұмсыққа ұрып,

Ұшып түссем
Жата қап жыламаймын,
Қайрат қылам
Қайтадан ыршып тұрып.

Ешкіммен де бәсеке,
Таласым жоқ,
Өз ісімді иірем ұршық қылып,
Иә, құдай деп халқыма қызмет қылсам

Неге сонша болдық екен өкпешіл,
Өкпелеуден басталмай ма көп кесір?
Бір өкпеге бір бауырдан қиғасын
Тоз-тоз болдық,

Шашылғандай шөпке шіл.
Өкпелей сап
Ойда жоқта тектен-тек,
Өткенді айтып

Жалғастырып кекке кек,
Жегідей жеп
Күйдірердей жақынды,

Бұл өмірге
Келіп пе едік өкпелеп?!
Қайтсем табам
Деп біреудің көңілін,

Қайран қазақ,
Өксітеді өмірін.
Сүйретумен
Келеді әлі өкпесін,

Өкпесімен
Шырмап алып бір-бірін.
Мұны біліп
Сырттан баққан жымысқы,

Айдап салып
Араз қылған ұлысты.
Қылт ете қап,
Сәл нәрсеге сылт етіп,

Айырбастап жібереміз ұлы істі.
Өкпелеумен
Өртенсе егер өзегің,
Өксуменен

Өтеді өмір, сеземін...
Өз өкпеңді
Өзің кешір алдымен,
Өссін десең

Өз Отаның,
Өз елің!

Елжіреп жер мен аспан сүйіскен жер,
Мәңгілік пен қас қағым түйіскен жер,
Тәуба ғып тәкаппар да тоқтамға кеп,
Сәждаға тәждерін де иіскен жер!

Ойласаң өмір барда, өлім барда,
Тәубадан басқа табар жолың бар ма?
Иә, Алла, асқақтарға таупих беріп,
Рақымшылық қыла гөр момындарға!

Күн еңкейіп,
Көлеңкелер кешкілік
Ұзарғанда,
Бой теңесіп, шеп құрып,

Ескерткіштер ел кезетін сияқты
Елес қуып...
Егескендей
Ессіздік пен Естілік.

Тірі жанды талқыға сап
Қысты өмір,
Көкке ұмтылды
Шырылдаған құс көңіл...

Кеуде керіп күрсіне де алмайды
Тасқа қонып
Қатып қалған мыс темір...
Неге оларды байлап қойған тұғырға,

Бәріміз де мұңаямыз, мүжіліп,
Зор болсақ та кейде бордай үгіліп,
Шетімізден күйрей берсек не болмақ
Кете берсек бұл өмірден түңіліп?!

Кінәлаймыз бірімізді біріміз,
Жұлмалаймыз қанатындай қыбымыз,
Бытырлатып үземіз кеп аямай
Жанымыздың нәзік жалғас жібін біз.

Неге сонша жауласамыз жат болып
Бір емес пе бәріміздің түбіміз?!
Өкпелейміз өзімізден өзгеге,
Міндетсиміз бірер ауыз сөзге де.

Алтын үшін алысқанда табарың –
Ақыреттік алты құлаш кездеме.
Соның бәрін біле тұра, дүние-ай,
Таласамыз біреу таққан жезге де!

Неге біздер мұңаямыз мүжіліп,
Адамнан да, заманнан да түңіліп,
Ми қата боп неғыламыз мәңгілік
Ой жетпейтін тұңғиыққа үңіліп.

Төбемізден күле қарап тұрғанда
Кәрі күшті, рахымы мол ұлылық!

Жеңілу, жеңу
Ежелден егіз.
Құм көшіп келсе,
Шегінді теңіз.

Ақылгөй жоқта
Әңгүдік сөйлеп,
Жолбарыс жоқта
Семірді доңыз.

Біреуді жеңіп
Сындырып сағын,
Баянды болмас
Қондырған бағың.

Дүние – кезек,
Бүгінде жеңсең,
Бір күні келер
Жеңілер шағың.

Керемет болып
Кетем деп асып,
Жұлқынсаң жұрттың
Кеудесін басып,

Жапанда жалғыз
Жабырқап жүрме
Басыңа тиіп,
Берекең қашып.

Шапқының сенің
Біреудің құны,
Шаттығың сенің
Біреудің мұңы.

Біріңді-бірің
Жылатып жеңу
Осы ма, досым,
Өмірдің сыры!

Күрессіз өмір
Болмайды десіп,
Бір-бірін қырып,
Қызыл қан кешіп,

Адамзат қане,
Мұратқа жеткен?
Біреуді таптап
Кетпейсің өсіп.

Біреуді жеңсең
Шығад дейт атың.
Адамға адам
Емес пе жақын?

Біреуді жеңіп
Үстемдік құрар

Бір құдай берген
Бар ма еді хақың?!
Адамды адам
Өзіндей көрсін,

Кеудесін кермей
Көңілін бөлсін.
Жетелі болсаң
Жетерсің ойлап,

Жеңген де сенсің,
Жеңілген сенсің!

Шынымен сенген сатты ма досың,
Жаныңа қатты батты ма тосын?
Сүрінген кезде сыртыңнан күліп,
Табалап таспен атты ма сосын?!

Еріңнен ауып, атыңнан құлап,
Құшақтап жерді жаттың ба жылап?
Мұң шағып барсаң мұқият тыңдап
Сырыңды ұғар таптың ба құлақ?!

Не болды саған, соншама күйреп,
Кім сені қолдар, жан сала сүйреп?
Жолынан азып қайтпаған атаң
Жатса да дұшпан қаншама түйреп.

Өмір де кейде етеді мезі,
Көп жәйтке жанның жетеді көзі.
Алғыс айт оған, көрсетіп берген
Өзінің қандай екенін өзі!

Сабағын тағдыр түсінген жоқсың,
Алдандым-ау деп күрсінбе көп тым.

Қайтер ең сатса сол досың сені
Қып-қызыл майдан, ішінде өрттің!
Сен оған сеніп барлауға барсаң,
Шайқасып жаумен шырмауда қалсаң,

Жапанда жалғыз жаралы күйде
Ол тастап кетіп, арманда қалсаң...
Қайтер ең тіпті, желкеңнен атса,
Жап-жарық күнің ертелеу батса...

Ендеше қазір елең де қылма,
Дұшпан боп досың желдетіп жатса.
Достықты нағыз маржанға бала,
Жылтырақтарға алданбай қара.

Аман-сауыңда құтылғаныңа қуан,
Азба да тозба арзанға бола!

Досым жоқ деп күйінеді көп пенде...
Дос боларлық кісі құрып кеткен бе?
Дос емес пе саған мына ұлы өмір
Көшкен бұлттар, келген құстар көктемде?!

Нағыз достық – ақ тілеуі елдің де,
Қуат берер аңқылдауы желдің де,
Андайың мен мұндайыңа қарамай
Достық шығар көтеруі жердің де.

Жұрттың бәрін жазғырғанша, ойлашы,
Шын жүректен өзің дос боп көрдің бе?!
Досым жоқ деп елге өкпелеп жылама,
Доссыз болсаң, тек өзіңді кінәла.

Өзің егер бере алмасаң елге нұр,
Жүрегіңе жұрттан шуақ сұрама!

Ешкімді ешкім түсінбейді жалғанда,
Оған бола жынданба да,
Зарланба.
Жылмаң қағып

Желпілдетсе жәдігөй,
Түсінді-ау деп
Жақын тұтып алданба.
Жан сырыңды

Жарнамалап жаһанға
Даңғазамен
Жеткіздім деп малданба.
Әркімнің де

Өз жүгі бар жолдағы,
Тура болмас сен туралы толғамы,
Кеуде қағып
Кімге міндет қыласың

Алтынмын деп
Бағаланбас қолдағы.
Жөн таппайсың
Жалпы көпке өкпелеп,

Жаббар құдай жаныңды ұқса
Болғаны!

Ару қыздай ғашығымен табысқан
Ай құяды аппақ нұрын ғарыштан.
Шетсіз, шексіз тұңғиықтан сескеніп
Жалғыз жерді серік қылған алыстан,

Ай нұрынан ақыл-ойы қозғалып,
Қиялданды қанша нәзік данышпан.
Ай да жалғыз, жер де жалғыз, күн жалғыз,
Мың-миллион болса да адам – шын жалғыз.

Құдай – жалғыз, құдай деген жан – жалғыз
Қастық қылмас бір жалғызға бір жалғыз!

Аңызаққа азуларын жанып ап
Ақшағылдан аунап түссе аруана,
Табанымен тоңды ерітіп, мұз шайнап,
Қарды талмап шөл басады ақ аю!

Түсініп көр жетсе тағат-сабырың,
Текетірес өмір-өлім әзілін.
Мұз ойыққа телміреді балықшы
Тарс ұмытып тірліктегі жәбірін.

Таза леп пен талшығына талпынып
Балық табар сәуле шашқан қабірін.
Тіс-тырнаққа тәуелді ғой тағылық,
Жыртқыш жортар аңдып жанның жазымын.

Көк майсада көлбеп жатқан жануар
Тұяғына тапсырады тағдырын!
Бидайыққа пар келмейтін көктегі
Майға бөгіп жүр ғой бірақ бөктергі.

Бидай басы иілгенде сарғайып
Жалғыз дәнді кім ойлайды көктегі?
Диқан жүрсе сабан иісін аңқытып
Бір айналым тіршіліктің өткені.

Бұйырмаған бұлақ боп ағуға да,
Өзен болып мұхитқа баруға да,
Тамшылардың қолынан келетіні
Тырс-тырс етіп төбеден таму ғана.

Тама берсе түбінде тас теседі,
Төбеңнен тоқылдатса бас теседі.
Тама-тама бір жерді тесіп шығу
Тамшылардың тамаша басты есебі.

Дымы шықпай бұтаға бұққандарды
Тамшы құрлы қайраны жоқ деседі!

Реніш, өкпе,
Ыза мен наза
Қалдырып бәрін далада,
Моншаға кірсең,

Тыныштық тілеп
Жан мен тән, сезім, санаға,
Бусанып шығып
Өн бойың балқып,

Босаңсып жатып елестет
Жатқандай рахат
Ғажайып күйде
Көк теңіз керген жағада.

Ақшағыл құмға
Бір аунап түсіп
Аспанға қиял қалқытсаң,
Қанаттас болар

Ақшулан бұлт пен
Шаңқылдай ұшқан шағала,

Мазаңды алған
Ластардан қонған
Тозаңнан түгел арылып,
Настардың бәрін,

Қастардың бәрін
Тазалығыңмен жазала.
Жаласы жұқпас,
Күйесі сені

Күйдіре алмас жаманның,
Сауығып тәнің,
Жаңғырып жаның
Тазара түссең,

Кеуде керіп
Кемеңгерсіп кей-кейде,
Қай ұшпаққа
Шығам дейсің ей, пенде,

Бар әлемді
Қаратам деп өзіңе
Жаныңды жеп
Болма босқа шерменде,

Сен емессің
Дүниенің тұтқасы
Жай табады
Жан құдайға сенгенде!

Дүние кең,
Шексіз ғой ғалам,
Халық көп.
Жиып ап бәрін

Сыйғыза қояр
Қалып жоқ.
Қайталанбайтын
Сан алуан қызық

Құбылыс,
Жұлдыздай көкте
Жымыңдап тұрған
Жарық боп.

Саралап санаң,
Сүйініп жаның,
Ғаламға
Нұрыңды шашып

Жұлдыз боп сен де
Жанып кет!

Елім тыныш болса дейміз,
Жер тыныш,
Тұмшалаумен ашылмайды кең тыныс,
Еңсеңді езіп,

Өміріңді өксітер
Өн бойыңды буып алса
Қорқыныш!
Қоянға да жем болады

Сасқан кезде
Жоқ қой деме басқа жол,
Қорқаулардың
Қиратып шық қоршауын,

Ең ақыры
Жастығыңды жастап өл!

Қорықпа өлімнен,
Тербетеді қара жер.
Сен кеткенмен
Қара ормандай қалады ел.

Бұл пәниге алғыс айт та,
Бақиға
Бата тілеп,
Батыл басып бара бер!

Дүниеден пақыр да өтер, патша да өтер,
Біреу шауып, ал біреу ақсап өтер,
Әр істің мәні болар мәңгілікте,
Фәниді сұм жалған деп жатпа бекер.

Құр қалмай кір өмірдің базарына
Нәпсінің ерік бермей тажалына,
Көппе сөз, бетперденің бәрі қалып,
Тартылар еңбек, амал таразыға.

Десек те думан керек, дүрмек керек,
Сауал бар, қалай өмір сүрмек керек?
Қай ілім қайда, қалай бастайтынын
Сараптап ой-санамен білмек керек.

Ой көп қой, ат көтермес, атанға ауыр,
Зерделер оның бәрін шопан бауыр,

Аят пен хадистерге жете қоймас,
Келсе де неше Ницше, Шопенгауэр.
Әркім де даналықты сүйер, сөгер,
Көкейге керегінше түйер, төгер,

Ақсақал аталардан артық болмас,
Көп сақал, Кант, Конфуций, Кьеркегор.
Жақын боп жүрекке жол таппас әр түр,
Қағыңды-соғындысын қақтап сарқыр,

Абсурдтық алжасудан хаостағы
Ем болмас Камю, Де Сад, Кафка, Сартр.
Ілімнің түр-түрі көп сене берсең,
Өмірге өзінше ғып береді өлшем.

Басыңда құйын соғып, сандаларсың,
Соңынан әр елестің ере берсең.
Дүние жарқ-жұрқ еткен түгі жылтыр,
«Ер маған есің шығып, – дейді, – жыртыл!»

Даңғаза жарнамалар жарға соғар,
Көбіктің көзді алдаған көбі қыртыл.
Бола алмас жарқыл-жырқыл өмірге азық,
Тозарсың ойың азып, көңіл қажып.

Қаптаған жын-ойнақтан сақтап қалар
Иманың – адастырмас Темірқазық!

Таң алдында... Дүние тыныш. Сәресі.
Сәресіге жуымайды жын-ойнақтың
дуасы мен бәлесі.
Оразада ой теңізін кешкен сайын оңаша

Рамазанда тәубаменен қарайды адам бәріне,
Мән береді тіршіліктің жалғыз түйір дәніне,
(Тойынғанның таңдайына татымайды
табақ тола табака

Қайдан жетсін қара нанның қадірі мен дәміне).
Ауыз ашар сәт келгенде сиынады Аллаға,
Жан-тәнімен шүкірлік қып нұр иманның нәріне!

Алдағыға мың ұмтылған, жүз құлап
Бұрынғылар жүріп өткен ізді бақ.
Қиыры жоқ кеңістікті кеземіз,
Уақыт шіркін қуалайды ызғып-ақ.

Жасыл дәурен жарқ етті-ау деп жасындай
Сыбдырлаған жапыраққа түр құлақ.
Жарты қапшық бос бөтелке арқалап
Бүкір кемпір бір бұрышта тұр жылап.

Шал тістейді түтін шалған сар мұртын
Трубкасын түбіртекке ұрғылап.
Алаңқайда шуылдайды доп қуып
Балдырғандар – асыр салған қозы-лақ.

Асығады айдынына мұхиттың
Таудың төсін тесіп аққан мұз бұлақ.
Тіршілікке тәтті мұңмен тәубә ғып,
Сабырлы ойға батырады күзгі бақ!

Сақылдаған сары аязбен тіресіп,
Сарт-сұрт сынар сұлу бұтақ сіресіп.
Қарағайлар қалқып бара жатқандай,
Ұшар басы ұшпа бұлтқа ілесіп!

Жортады аңдар аштық қуып інінен,
Тағдырларын қарға жазып түнімен,
Қырау шалған аңшы кезер құмартып
Шимай-шиыр жазуды оқып күнімен.

Тұнық жырды тыңдайтындай ақ тиін
Қарағайдың дыңылдаған діңінен.
Сере қардың сүйкей басып күртегін,
Арлан бөрі сездірмейді бүлкегін.

Ақ көрпесін қымтанады жан-дәрмен
Үркек қоян үлпілдетіп үлпегін.
Түсінбессің қанша түрсең құлақты
Құйтақандай құсқа біткен қуатты,

Аяз құшқан ақ орманның тірлігі
Тоқылдақтың тұмсығында сияқты!

Қарағай жас жігіттей ұрандаған,
Ақ қайың биші қыздай бұраңдаған,
Басына мәңгі жап-жас Көкшетауым
Ешкімді, бұлттан басқа, шығармаған.

Тастары тұнып тұрған жұмбақ сырға
Бурабай аңыз ба екен, әлде шын ба?!
Оқжетпес ойды көкке шарықтатса
Бөлейді жапырақтар тәтті мұңға.

Әнімен бар әлемді тербейтіндей
Басқа жер оған теңдес келмейтіндей,
Тоздырған темір ғасыр жан сарайын
Көкшетау сұлулықпен емдейтіндей!

Қорғанбекке
Зеренді көлді жағалай
Көмкере біткен қарағай,
Көркіне көңілі мас болып

Керілген кербез ағадай.
Дыңылдап ырғақ санамай,
Самалды сүйген саралай,
Серуендеп еркін сеңгірге

Секіріп шыққан баладай.
Тас жарып өскен толағай,
Бойлаған көкке дарағай,
Шайырлы иісі бұрқырап

Қайқайған төре-қарадай.
Құмары күндіз тарамай,
Тұнжырап түнде қалардай,
Сәулеге бөлеп сезімді,

Күмістен сырға тағады ай.
Зеренді көлді жағалай
Мүлгіген қалың қарағай,
Түбіне көлдің үңіліп

Көп ойға батқан данадай.
Тоқтаусыз уақыт, ағады ай
Куә боп оған қалады ай,
Көк мұнар мұңға малынған

Шаншылып, көкке өрлеген самырсындар,
Алтайдың тау-тасымен бауырсыңдар,
Киелі топырақты тұтастырып
Ұстап тұрған үзілмес тамырсыңдар,

Самырсындар, сау қалдың сағың сынбай
Соқса дағы сұрапыл дауыл, сындар,
Қауырсындай қаламым қалқып барып
Қауышқан көңіліммен сағымсыңдар,

Жанға саулық жұпарың, жаңғағың да,
Сағым емес, байлығым, барымсыңдар,
Самырсынның сағызы сары алтындай,
Аңыз ғып тамсанады ағылшындар,

Сары күзде салт мініп, сапарға шық,
Самырсынның иісін сағынсаңдар!

Көкшеде, көлдің бетінде
Көк толқын ойнап құбылып,
Кемерлі жардың шетінде
Өмірден тұрсаң түңіліп,

Тұп-тұнық Көкше көркінен
Мұздаған жүрек жылынып,
Қуат ап елге қайтарсың
Дүние сырын ұғынып!

Ай, ай Көкше, ай Көкше,
Көгілдірім күн Көкше,
Ай, күнім деп әлемді
Аялайық тіл жетсе,

Көгінде қалқып қыраны
Шыңында шуақ күлімдеп,
Жұпармен желпіп самалы
Айдында қыздар дірілдеп,

Тыныштық тербеп орманды
Мөп-мөлдір күйге бөленбек,
Жаңғырып сен де жырлайсың
Сәбидей жаның уілдеп!

Бұлт басса Бурабайды шудаланып
Шуылы төңіректің тына қалып,
Көк бояу қоюланып қорғасындай
Мүлгиді тау мен орман мұнарланып.

Күлімдер көлдің беті, жердің жүзі,
Жарқ етсе күннің көзі, шуақ алып.
Қарғыса қарағайдан көк қаршыға
Теңбіл тас еліктей боп бұғары анық.

Тұмсығы тұнжыр ойға батқан піл тас
Қалайша қона қалған шыңға барып,
Сақалы желп-желп еткен Жеке батыр
Көсілген көк найзасын суға малып.

Бауырына тарта түсіп ақ қайыңды
Қарағай бойын созған құмарланып.
Тамсанып талай ақын толғасақ та
Жұмбағын жаратқанның ұға алмадық!!!

Бұлтпен бірге көңіл көшіп барады,
Өмір өтіп, естелігі қалады,

Аппақ қудай шалды көріп кім ойлар
Көкке қарай қолын созған баланы?
Еліктейтін Тарлан атты Тарғынға,
Бала кезде жатып алып шалғында,

Ақша бұлттан қайдан келе жатсың деп
Сұраушы едік, не күтед деп алдыңда?
Қара бұлттай нөсерлетіп төгуші ек,
Бұйра бұлттай ұшып кете беруші ек,

Бір құпия сыр бар ма екен осында
Біз де кейде бұлт секілді көрінсек?!
Шексіз аспан аялаған еркем деп,
Керуен бұлттар бүгін бар да, ертең жоқ.

Бұлтсыз аспан жұртсыз жердей көңілсіз,
Бұлт көшеді көктің жүзін көркемдеп.
Бізден сәлем жеткізердей алысқа
Асығардай жауап әкеп берсем деп!

Бура бұлттар
Жерге төніп
Көк құрсап,
Еске түсті

Бұрынғы бір өткір шақ,
Тұнжыр ойға
Батыратын осылай
Өзіміз де

Бұлыңғырлау боп тұрсақ.
Ақ қағазға түспегенмен
Дастан боп,
Таңғажайып сәттер өтті

Әбубәкір...
Ақын інім екеуміз,
Түнгі бақты
Кезуші едік мастау боп,

Аппақ қарға
Аунап жата кетуші ек
Өлең оқып,
«Аспан! Аспан! Аспан!» деп.

Ақшулан бұлттарға оранып
Қиялым кезеді ғаламды.
Көкшулан толқынның жалында
Аралап иесіз аралды,

Шұғыламен бірге шашылып,
Ну орман-тоғайды,
Шатқал мен шыңдарды орайды.
Жолбарыс жанарымен

Жаһанды жым-жырт қып,
Көжектің көзімен
Дірілдей қалады...
Не керек пәлсапа,

Қажет пе жанталас?
Көк аспан, көк теңіз,
Асқар тау, кең дала,
Дүние барында...

Қар жауып тұр
Жапалақтап
Аппақ таза сезімдей.

Қалықтап кеп
Қонып жатыр,
Қонғаны да сезілмей.
Бір рахат күй

Кешіп келем
Көше бойлап оңаша.
Жан дүнием
Жермен,

Көкпен,
Бір тұтасып егіздей.
Аппақ қарлар
Кіршігі жоқ,

Қай сәуледен жаралдың?
Тозып кеткен
Тіршілікке
Мөлдірлік боп таралдың.

Кейде, достым,
Ұшып кеткің
Келмей ме осы ғарышқа,
Содан кейін

Аппақ қар боп
Жерге қайта оралғың?!

Әр адамның
Өз әлемі өзінде,
Жүрегінде
Санасында

Көзінде.
Ортақтасып
Кіре алмайды басқалар

Сүю үшін жаратылған ғаламды
Өктемдік қып
Неге билеп, төстейміз?!

Өмірдің өзі адамға
Жаратқанның сыйлығы.
Жаралмай кетсең қайтер ең
Өзгеше болып бұйрығы?

Өмірдің өзі махаббат,
Сүюден бәрі жаралған.
Бастауы мөлдір бұлақтай
Жайылып жерге таралған.

Өмірдің өзі мейірім,
Қайырсыз адам адам ба?
Қол ұшын беріп бір-бірін
Құтқарған қатал заманда.

Өмірдің өзі қатыгез,
Емес-ау оңай сынағы.
Тағдырдың жүгі аздай-ақ
Бір-бірін пенде ұрады.

Өмірдің өзі қуаныш,
Қызыққа кісі тойған ба?
Табар ма жанның рахатын
Құлашын кеңге жайғанда?

Өмірдің өзі мақтаныш,
Сонымен, бәлкім, көрікті.
Болмашы баққа шаттанып
Атамыз көкке бөрікті.

Өмірдің өзі алданыш,
Алданар ермек аз емес,
Емпеңдей берсең соңынан
Сенің де күнің мәз емес!

Өмірдің өзі өкініш,
Өзегі күймес жан бар ма?
Патша да, дана, даңғыл да
Жеткен бе барлық арманға?

Білімнің бойлап түбіне
Өрлеген даңқы нар адам.
Өмірдің бәрі ойын деп
Алаңсыз күліп қараған.

Көнеден қозғап сыр тартсаң
Пәлсапа, толғау, кеңес көп.
Өткен ғой небір кемеңгер
Өмірдің бәрі елес деп.

Өмірдің бәрі өткінші,
Өтті де кетті – өң мен түс.
Өткінші жалған мәнсіз деп
Егіліп талай сөнген күш!

Даналар айтқан, құдайсыз
Тірліктің бәрі далбаса.
Адамның жаны жай таппас
Мәңгілік өмір болмаса!

Құдай жоқ болса, мән де жоқ,
Соқпай ма құйын көңілде.
Қайтеді байғұс адамзат
Имансыз өмір өмір ме!?

Өмірдің өзі жүдетер
Уақыттан уайым оздырып,

Керегі не көп ойдың
Жанды жеп, жүйке тоздырып?!
Бәрі де бар ғой өмірде,
Өлшеуге болмас бір жақты.

Уайымсыз көңіл азбай ма
Қуалай берсең қылжақты?
Өмірдің өзі ақиқат,
Анығында бар нәрсе.

Арындай бермей адамзат
Ақылға салып, мән берсе.
Төрелік айтқыш өмірге
Қағидашылмыз көбіміз.

Өмірдің өзі мағына,
Ұға алмай жүрген өзіміз!

Сайдан сайғақ іздеме, айдан айғақ,
Кердеңдеме ат мініп, кисең жарғақ,
Қайғы-мұңсыз денің сау уағыңдағы
Қара су да болмай ма айран, қаймақ.

Табиғатқа түкірме, түбің бірге
Тарыққанда талшыққа жарар тарғақ,
Дүмбілез бен дүмшелер дүрдигенмен
Дүмі бос дүрбелеңде жолдан таймақ,

Кәрі күшті Алланың рахматы мол,
Күдер үзбе кезеңде тар жол тайғақ!
Адамды аспандатар арман жұлдыз,
Қияға қол создырар мұзарт шың, құз,

Мұратқа мұхит кешпей жете алмайсың,
Шалшықты шалпылдатпай айдында жүз,

Шалалық болғанымен адамзатта
Алалық жоқ жарасып татсаң дәм-тұз,
Үрімнің түбінде де тегін ойлап
Үлгісін елдің ұстай білсін ұл-қыз,

Өмірге босқа келіп кетпегенің
Белгі боп кейінгіге қалса бір із,
Кесек ой, үлкен жұмыс, ірі қимыл
Көр-жерді есепке алмай соларды тіз,

Әлемді алам демей, алдыменен
Ақылға өз бойыңа билік құрғыз,
Өзіңді өзің жеңіп алғаннан соң
Артылса өнегеңді жұртқа білгіз,

Жүргендер билей алмай әлсіздігін
Бастауға қауымды да болар қырсыз,
Көгерер көпшіліктің көсегесі
Көңілі көсемінің болса кірсіз,

Қылтадан қылт еткенді қуа берме
Көп нәрсе қолға ұстаған секілді мұз,
Уысыңда ештеңе қалмағанда
Сан соғып, қайнамай ма ішің ғыз-ғыз,

Көп сұлу көктемеде көлбеңдеген
Көрген түс, қайтқан құстай келгенде күз,
Ойдағы оюы ғып оятұғын
Қолында кемпір күздің кесте мен біз,

Құлазыр көңіл шіркін құлан көшіп
Секілді киік қашқан бір құба дүз,
Өмірдің заңы – өту, заты – жұмбақ
Тәуба ғып сол өмірге, шырай кіргіз!

Қаймықпа, сал атыңды ой мен қырға,
Абайла, ізгі жолдан теріс бұрма,
Келмесе қолдан қайыр, тым құрыса
Жалғанда тірі жанға зиян қылма!

* * *
Өмірдің мәні қайда, сәні қайсы?
Ойлар көп, бір-біріне келер қайшы.
Жауабын бұл сауалдың таппай өткен

Президент, патша, король, хан, қоңтайшы.
* * *
Дүние өтіп жатыр шыр айнала,
Кейде тұнық, ал кейде ылайлана,

Пенде жазған тарихта алалық көп
Жазатын шын тарихты құдай ғана!
* * *
Кім біздің теріс бұрған көшімізді,

Кім біздің ойран қылған есімізді?
Көп сауал жанды қинап, жауап таппай
Алушы ек қу арақтан өшімізді!
* * *

Алданып пенделіктің базарына,
Жетем деп бұдан да өткен ғажабына,
Бір-бірін басып-жаншып, жанталасып
Адамзат асыға ма ажалына?!

* * *
Тартылып жатыр мөлдір бұлақтар да,
Сөнуде жанбай жатып шырақтар да,
Тыңдайтын елдің мұңын құлақ бар ма,

Құлақ болса, құлақта ұят бар ма?!
* * *
Әйтеуір сөзім бар деп таңдайыңда,
Жығылма жаман ниет ыңғайына,

Біреудің тағдырына билік айтпа,
Кім біледі, не жазғанын маңдайыңа?!
* * *
Кей адам кеуде қағып еліреді,

Парықсыз өмір жайлы не біледі?
Өзгені қырам-жоям дегендердің
Өзінің қабырғасы сөгіледі.
Әлемді жаман сөзбен улағандар

Сол уға бір күні өзі көміледі.
Мейманасы асқанға бір тосқан бар,
Бір күні ақтарылып, төгіледі.
Біреулер бір заманда біз түгілі

Мұхаңды да боқтаған көрінеді.
Сонда Мұхаң кемеңгер
Боқтаған әлгі кісінің
Қарап тұрып көзіне,

Жаман сөзден жиреніп
Безінгені сезіле:
«Маған дегеніңнің барлығы
Өзіңе, – депті, – өзіңе!»

* * *
Кей сөздің несі жақсы, несі күлкі,
Сөз дейтін көңіл аулар қызыл түлкі.
Мәз болып неменеге күлеміз деп

Бірауық ойланса ғой қазақ жұрты.
Табалап бірін-бірі көп күлгеннен
Бұзылып жатқан жоқ па елдің шырқы?
Құзғындай өртке шөпшек тастайтұғын

Қоздырар араздықты сөздің құрты!
* * *
Біреу жүр басын бұлдап, сөзін сатып,
Жалпақтап біреулер жүр көзін сатып,

Базардың бөзін сатқан мың есе артық,
Жүргеннен әр жерде бір өзін сатып!
* * *
Билік пен байлық үшін жанталасып,

Жалғасып жең ұшынан, қалталасып,
Не мұратқа жетпекші адам ұлы
Аяусыз бір-бірімен балталасып!?
* * *

Адамзат неге сонша әлі күнге
Бомба мен оқтың үнін күй қылады,
Зарлаған сәбилер мен ана даусы
Тоқтатар ма қанішер миғұланы?

Кең дүниеге сыйыса алмай жүргендерді
Қара жер қойынына сыйдырады,
Тірісінде тілгілеп жүректерін
Өлген соң жылы сөзін сый қылады.

Оқтан ауыр тиетін жаман сөзбен
Талайлар бірін-бірі ұрғылады,
Жан шуағын аңсаумен өтті ме деп
Ойлаймын ерте кеткен құрбыларды,

Жер астына асықпай, жер бетіне
Сыйласып, сыйыссақ біз неғылады?!
* * *
Жынданып жатқан дүние

Жырыңа сенің қарамас,
Кесапат, кесір қаптаса
Кемеңгер қорғап қала алмас,
Иманы кәміл ерлерді

Азғырып дұшпан ала алмас!
* * *
Жеп алып, ел байлығын ішіп алып,
Ағалар, қандай күйге ұшырадық?

Халыққа дұрыс жолмен жүр дейсіңдер
Өздерің теріс жолға түсіп алып?!

* * *
Ақын әуре патшаны түзеймін деп,
Патша әуре ақын сөзін күзеймін деп,
Адамзат адасуда арпалысып

Әрқайсы өзінше жөн іздеймін деп!
* * *
Болғанда Абай бөлек, Жамбыл бөлек,
Қазаққа ол да керек, бұл да керек,

Алалап, аруақтарды салғастыру
Ағайын, ойлаңдаршы, кімге керек?!

* * *
Жаман сөз жараса ма азаматқа,
Жағар ма сөз ұғатын жамағатқа?
Қазақтың бір тамаша алданышы

* * *
Байлықтан, бағландықтан ақыл артық,
Не пайда жүргендерден босқа шалқып?
Тымықта кемесінген дөңбектерің

Жел соқса бет-бетіне кетер қалқып.
Әр жерде бір бықсыған кей еркектен
Үндемей шай қайнатқан қатын артық!

* * *
Ерім деп елі-жұртың мақтайтындай,
Есінде келер ұрпақ сақтайтындай,

Ей, бауырым, не бітірдің бұл дүниеде
Атыңды адам дейтін ақтайтындай!

* * *
Кісі көп жалт-жұлт еткен, сырты көркем,
Мәз-мәйрам жүргеніне елтең-селтең.
Безіп кеткің келеді айдалаға

Айналаңнан кемшілік тере берсең.
Жаныңа нұр толмай ма адамдардың
Бір тәуір сөзін естіп, ісін көрсең,
Ақ-қарасы аралас, арпалысқан

Адамдарды қайтесің, түсінбесең?
Бір құдірет қойған соң тұтастырып,
Тірлікте береке жоқ, ізгілікке
Қуанып, кемшілікті кешірмесең!

* * *
Қойсаңшы енді, құр босқа күйіп-піспей,
Күйіп-пісу кісіге сүйікті істей.
Опынғаннан не пайда от басында,

* * *
Еліңе қандай еңбегің,
Алғаның мен бергенің?
Алғаннан берген аспаса

* * *
Сен емессің бұл өмірдің өлшемі,
Әркімнің де бар межелі мөлшері,
Дүйім жұртқа беретіндей төрелік

Төрелік айта көрме
Біреудің өміріне,
Әркімнің патшалығы
Өзінің көңілінде.

Разы боп әдебіңе
Иілер сәлеміңе,
Өзіңдей өзгелер де
Сүйінер әдеміге,

Әр адам өзі патша
Өзінің әлемінде.
* * *
Шарайналы кеудеге

Шағалалы көл сыяр,
Дулығалы ерлерге
Дуылдаған ел сыяр.
Кемел ойлы ерлерге

Кемеңгерлік жөн сыяр,
Кердеңдеген кеудеге
Мен, меннен өзге не сыяр?!
* * *

Қазақтың жаны
Не деген сірі?
Сабайды келіп
Екінің бірі.

Қаншама ғасыр
Қамшылап жатыр,
Қазақтың жаны
Әлі де тірі!

* * *
Дейсіңдер қазақ қандай, қазақ қандай,
Қазақтың қандайлығын білген жандай.
Тимеңдер бар халыққа сондайсың деп

Ішінде болғанымен андай-мындай!
* * *
Амал не, жетесіз де, жетелі ер де
Мәз болар бірін-бірі кекегенге,

Өзіңнің бауырыңды мұқай бермей
Бұрылып көзіңді сал бөтен елге,
Көппе сөз кімге дәрі, еңбегіңмен
Не жетсін парызыңды өтегенге!

* * *
Басында бәйтеректің бір жұмыртқа,
Көрінген күндік жерден күллі жұртқа.
Аялап жеңіл жұмсақ қанатымен

Жанынан жанай өтіп жүрді бұлт та!
* * *
Біз үшін бәрін берген бабаларым,
Қазбалап, ала берме мазаларын.

Бабалар бейітінде тыныш жатса,
Бесікте тыныш ұйықтар балаларың!

* * *
Танығаны жапырақ
Түйенікі ақыл-ақ.
Жапыраққа алданып

Түп-тамырды ұмытқан
Түйеден де ақымақ!

* * *
Күннен шуақ аламыз, жерден қуат,
Тасқа қына бітеді, көлге құрақ.
Жаратылып жан біткен жақсылықтан

Жан сарайын ашады мөлдір бұлақ...
... Жамандық у жаяды неге бірақ?
* * *
Мөлдірді лайлап, қайнатып сорды,

Сеңгірді жайғап, жайратып жерді,
Өндірді байлап, өлімге айдап,
Мақсаттың бәрі май қатық болды,
Асылық қылып, атылып айға,

* * *
Аяншақтарды мұң буып,
Қояншықтарды жын буып,
Құйындай соғып, құтыртып

Өмір мұхит шегіне
Барады бізді кім қуып?!
* * *
Көркем ойға керегі не кестенің?

Кімге дәрі күйінгенің, бөскенің?
Кемеңгердің күпісіне кіріп ап
Күрең суды күрпілдетіп ескенің?!
* * *

Өзенді бойлап өлкені кезгім келеді,
Мекен ғып біраз қауырсын қанат кемені.
Ақша бұлттарға орана кетіп кей-кейде,
Мұхитқа барып мұңымды шаққым келеді!

* * *
Шылымның түтінімен жылынып,
Күртенің жағасына тығылып,
Тәрк етіп тәртіпті тәкаппар

Күркені жағалайды ұлылық!
* * *
Құба жонда құбылып желмен ойнап,
Ақселеудің толқыны салады ойға,

Үйірінен адасқан жалғыз елік
Жаутаң қағып жортады жолды бойлап.
* * *
Шөлейтке кей-кейде

Бітеді бір дарақ
Тартынбай,
Аптапта
Ақ шаңға

Көміліп
Алқынбай,
Ақпанның
Ақ таңы

Атқанда алтындай,
Тамырын үзбеген
Туған жер
Топырағынан нәр алып,

Сабырмен
Сілкінер салқындай!
* * *
Сарысудың аяғы құрдым болып

* * *
Бір мүмкіндік туа қалса бір күні
Бір жақсылық жасар ем адамзатқа!
* * *

Менен шындық сұрамаңдар,
Айта алмаймын,
Айтпаймын!

* * *
Ойсыздық қауіпті десек те,
Одан да қауіпті
Бір жақты ойшылдық!

* * *
Өмірдің нағыз құнын пақыр білер,
Пақырды патша қашан ақылды дер?!

* * *
Өзің ғана оп-оңды боп жалғанда
Өзге жұртты даттай салу оп-оңай!

* * *
Ақын жүрек ақ нұрдан жаратылған,
Ән болып дүниеге таратылған...
* * *

Халыққа қандай пайда, не қайыр бар
Өзі үшін рахат қуған құмарпаздан... .

* * *
Жер-Ана – әлем бесігі
Әуеде тұрған тербеліп!

* * *
Оралып, жөндейміз деп болдық әлек
Өмірдің өтіп кеткен кезеңдерін!