ЭЛЛЕН ЛАПТОН

ТИПОГРАФИКАМЕН ОЙЛАУ

3-БАСЫЛЫМ

ҚАЙТА ҚАРАЛҒАН ЖӘНЕ ТОЛЫҚТЫРЫЛҒАН

Дизайнерлерге, жазушыларға, редакторларға және студенттерге арналған сын-талдау нұсқаулығы

теория

практика

тиімділік

қалай / неге

ҚОСЫМША: ҚАРІПТЕР, ДАУЫСТАР, МЫСАЛДАР, БЕТТЕР, АДАМДАР, ПРИНЦИПТЕР.

типографика (баспа мәтінін рәсімдеу өнері мен техникасы) барлық жерде

a x

a Эллен Лаптон ТИПОГРАФИКАМЕН ОЙЛАУ 3-БАСЫЛЫМ ҚАЙТА ҚАРАЛҒАН ЖӘНЕ ТОЛЫҚТЫРЫЛҒАН Дизайнерлерге, жазушыларға, редакторларға және студенттерге арналған сын-талдау нұсқаулығы қаріп

6 Hood’s Sarsaparilla (1884). Бұл жарнамалық ашық хатта әйелдің дені сау жүзі мәтін парағын жарып шығып тұр. Оның жарқыраған көздері мен балғын бет-әлпеті өнімнің тиімділігін жазбаша жарнама мәтініне қарағанда анағұрлым айқын көрсетеді. Мәтін де, сурет те қолмен салынып, түрлі-түсті литография арқылы көбейтілген.

КІРІСПЕ

типографикамен ойлау, үшінші басылым 7 "Типографикамен ойлау" кітабының бірінші басылымы 2004 жылы жарық көрді. Содан бері бүкіл әлемдегі дизайнерлер бұл кітапты типографика өнері мен шеберлігін зерттеу үшін пайдаланып келеді. Жиырма жылдан кейін бұл сенімді еңбектің әрбір пикасы (типографиялық өлшем бірлігі) жаңартылып, жаңғыртылды. Менің дизайн туралы түсінігім кеңейіп, өсті, сонымен бірге бұл кітап та өзгерді. Қазір өзінің үшінші басылымында "Типографикамен ойлау" кітабының беттері де, мазмұны да көбейді. Макеттерде "тыныс алуға" көбірек орын бар, ал мәтін анағұрлым инклюзивті әрі қолжетімді.

"Типографикамен ойлау" кітабының үшінші басылымында ондаған жаңа әрі қызықты қаріптер ұсынылған. Сіз классикалық қаріптерді, ерекше қаріптерді, Libre қаріптерін, Google қаріптерін, Adobe қаріптерін, инди-қаріптерді, сондай-ақ әйелдер мен түрлі нәсіл өкілдері жасаған қаріптер мен дизайн жұмыстарын көресіз. Жетекші сарапшылар әлемдегі кейбір жазу жүйелері туралы визуалды эсселермен бөлісті. Түрлі жазуларға арналған бұл кіріспелер кітаптың негізгі фокусын — латын типографикасымен жұмыс істеуді толықтырады. Жаңа басылым сонымен қатар визуалды тепе-теңдік және Гештальт топтастыру сияқты макеттің негізгі принциптерін зерттейді, бұл кітапты графикалық дизайн үшін маңызды нұсқаулыққа айналдырады.

"Типографикамен ойлау" жиі кездесетін қателіктерді және оларды қалай түзетуге болатынын көрсетеді. Алдыңғы басылымдарда өзін маңызды санайтын типографикалық "снобтарды" — соның ішінде өзімді де — келемеждеу үшін "типографиялық қылмыстар" деген тіркес қолданылған болатын. Өкінішке орай, бұл келемеж тіркес нақты қылмыстар мен адамгершілікке жатпайтын жазаларды жеңілдетіп көрсетеді. Осы жаңа басылымды жазу барысында мен типографиялық қателіктерді мүлдем алып тастау туралы ойландым. Соңында, қателерді айыптамай түсіндіру оқырмандарға типографиканың тірі дәстүрлеріне сүйіспеншілікпен қарауға көмектеседі деп шештім.

Бұл кітап сөзбен жұмыс істейтін немесе ойнайтын кез келген адамды қарсы алады. Типографика — бұл оқу, жазу және үйрену құралы, сонымен қатар қуаныш пен жаңалық ашудың көзі. Тарихи жұмыстардың таңғажайып фотосуреттері үшін Letterform Archive-ке; қамқорлығы мен шыдамдылығы үшін мұғалімдеріме, студенттеріме, отбасыма және достарыма; сондай-ақ ережелерді менен бұрын жазып кеткен дизайнерлерге алғыс айтамын.

Сенімді көбірек қаріптер 1-ші басылым 2-ші басылым 3-ші басылым × ♥

8

типографикамен ойлау, үшінші басылым | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | Ә | Р | І | П | 9

АДАМДАР МЕН МАШИНАЛАР

Жазу жүйелері адам денесінен бастау алады. Алғашқы типографиялық қаріптер каллиграфияны (әдемі қолжазу) және күнделікті қолжазбаларды қайталады. Бірақ жазбаша формалардан айырмашылығы, қаріптер қайталауға арналған өндірістік символдар болып табылады. Қаріп тарихы қолмен және машинамен өндіру, органикалық және геометриялық формалар, сондай-ақ адам денесі мен абстрактілі жүйелер арасындағы қарама-қайшылықтарды көрсетеді. Бұл қайшылықтар бүгінгі таңда да қаріп дизайнына қуат береді.

Йоханнес Гутенберг ойлап тапқан жылжымалы қаріптер (жеке таңбалардан жиналатын басу тәсілі) бүкіл Еуропадағы жазу ісінде төңкеріс жасады. Бұған дейін көшірмешілер кітаптарды қолмен жазатын, бұл баяу әрі қымбат процесс болатын. Жылжымалы қаріптер жүйесінде әріптер қалыпқа құйылып, басып шығару үшін формаларға жиналады. Беттерді басып шығарғаннан кейін, жұмысшылар әріптерді қайта пайдалану үшін сұрыптап, сақтап қоятын. Жылжымалы қаріптер жаппай өндірістің алғашқы түрі болып саналады.

Жылжымалы қаріптер дыбыстарды бірнеше ондаған белгілерге айналдыратын әліпбилік жазуларды — мысалы, латын, грек және кириллица — басып шығару үшін тиімді болды. Гутенберг өз кітаптарын металл қаріптермен басып шығарса да, ол өз өнімдерінің қолдан жасалғандай көрінгенін қалады. Ол готикалық жазу немесе фрактура ретінде белгілі тығыз, қою қолжазбаны еліктету үшін көптеген таңбалардың нұсқаларын жасады. Ол сондай-ақ лигатураларды (екі немесе одан да көп әріпті бір белгіге біріктіретін таңбалар) жасады. Мұндай бөлшектер кітап шығару процесін тиімділігін азайтқанымен, оны табиғи етіп көрсетті.

Қазіргі таңда бар ең көне баспа кітап "Гауһар сутрасы" (Diamond Sutra) 868 жылы Қытайда жасалған. Ол мыңдаған бірегей таңбаларды қолданатын қытай жазу жүйесіне жақсы сәйкес келетін ағаш блоктармен басу техникасымен жасалған. Бұл процесте шеберлер таңбаларды блокқа түсіріп, олардың айналасын ойып алады. Бұл жұмысшыларға оқуды білудің қажеті болмады, бұл техниканың үнемді болуына ықпал етті.

латын библиясы (1455). Бұл кітап Еуропада жылжымалы қаріптердің ойлап табылуына негіз болды. Кітапты Майнц қаласында (Германия) Йоханнес Гутенберг, Иоганн Фуст және Петер Шеффер басып шығарды. Шеберлер қолжазбалардың салтанатты көрінісіне сәйкес келуі үшін сәнді бас әріптерді (инициалдарды) қолмен қосты. Letterform Archive рұқсатымен қайта басылды.

Баспа тарихы туралы толығырақ: Michael F. Suarez S. J. және H. R. Woudhuysen, "The Book: A Global History" (Oxford: Oxford University Press, 2013) және Alan Bartram, "Five Hundred Years of Book Design" (London: British Library, 2001).

10 АДАМДАР МЕН МАШИНАЛАР

Ағаш блоктар Кореяда да маңызды болды, онда 1236–1251 жылдары басылған "Трипитака" атты ауқымды буддалық мәтін сексен мыңнан астам блокты қажет етті. Ағашты ойып өңдеуден бөлек, корей баспагерлері он үшінші ғасырда металл қаріпті жасап шығарды. Жылжымалы қаріптер 1443 жылы Седжон патша жасаған корей әліпбиі — Хангыльды (Hangeul) басып шығаруға өте қолайлы болды.

Жазу жүйелері мен оларды көшіру техникасы бүкіл әлемде қарқынды дамыды. Гутенберг Азияның баспа тарихынан бейхабар болса да, оның өнертабысы Еуропадағы әртүрлі алғышарттарға, соның ішінде ағаш блоктарға, қолжазбаларға, шарап сығымдағыштарға және штамптармен соғылған металл монеталарға негізделді.

Гауһар сутрасы (868 ж. ). Қытайда басылған бұл кітапта бос қағаз парақтарына басылған ойылған ағаш блоктар қолданылған, кейінірек олар шиыршық (свиток) етіп жиналған. Британ кітапханасының коллекциясы.

типографикамен ойлау, үшінші басылым | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | Ә | Р | І | П | 11

"Жақсы басқарудың қайта қаралған жан-жақты айнасы" (1422). Қола жылжымалы қаріппен терілген кітап беті. Басылған парақ Melvin P. McGovern-нің "Korean Movable Types" (Dawson’s Book Shop, 1966) еңбегінен алынды. Letterform Archive рұқсатымен қайта басылды.

12 АДАМДАР МЕН МАШИНАЛАР

Он бесінші ғасырдағы Италияда гуманист жазушылар мен ғалымдар қолжазудың түрлі стильдерін қолданды. Lettera Antiqua — бұл кең, ашық формалары бар классикалық жазу. Lettera Antiqua-ға деген құштарлық классикалық грек және рим өнерінің, сәулеті мен ғылымының қайта өрлеуі (Ренессанс) — гуманизм деп аталатын қозғалыстың бір бөлігі болды. Германияда басуды үйренген француз Николас Йенсон шамамен 1469 жылы Венецияда ықпалды баспа фирмасын құрды. Оның қаріптері Франция мен Германияның готикалық дәстүрлерін итальяндықтардың дөңгелек, жеңіл формаларға деген талғамымен ұштастырды. Ол алғашқы антиква (тіреуіштері бар тік қаріп) қаріптерінің кейбірін жасады.

Бүгінгі таңда қолданыста жүрген көптеген қаріптер, соның ішінде Garamond, Bembo, Palatino және Jenson, он бесінші және он алтыншы ғасырларда жұмыс істеген баспагерлердің есімімен аталады. Бұл қаріптердің стилі "гуманистік" деп аталады. Уақыт өте келе, тарихи қаріптердің жаңартылған нұсқалары өзгермелі технологияларға және анықтыққа, біркелкілікке, тілдік қолдауға және т. б. қазіргі талаптарға сай жасалды. Кейбір жаңартулар әлі де бар металл қаріптерге, штамптарға немесе сызбаларға негізделген; көбісі басылған үлгілерге сүйенеді.

Он бесінші ғасырда Италияда енгізілген курсив (көлбеу жазу) әріптері қарапайым қолжазба стиліне негізделген. Тік гуманистік формалар қымбат қолжазба кітаптарда кездессе, курсивті стиль арзанырақ жазу шеберханаларында кең етек алды, өйткені оны тезірек жазуға болатын еді. Венециялық баспагер, баспагер әрі ғалым Альдус Манутиус өзінің бүкіл әлемге таралған шағын, арзан баспа кітаптар сериясында курсив қаріптерді қолданды. Каллиграфтар үшін курсив формасы уақытты үнемдегендіктен арзан болса, баспагерлер үшін курсив формасы орынды үнемдеді. Альдус Манутиус жиі курсив әріптерді антиква бас әріптерімен жұптастырды; бұл екі стиль іргелі түрде ерекше деп саналды.

Он алтыншы ғасырда баспагерлер антиква мен курсив формаларын сәйкес келетін салмақтары мен x-биіктігі (кіші әріптің негізгі тұлғасының биіктігі) бар қаріп гарнитураларына біріктіре бастады. Бүгінде көптеген қаріптердегі курсив стилі антикваның жай ғана көлбеу нұсқасы емес; ол курсив формаларына тән қисықтарды, бұрыштарды және тар пропорцияларды қамтиды.

ГУМАНИЗМ ЖӘНЕ ДЕНЕ Франческо Гриффо Альдус Манутиус үшін антиква және курсив қаріптерін жасап шығарды. Антиква мен курсив бөлек қаріптер ретінде қарастырылды. Бұл бет 1525 жылы басылған. Letterform Archive рұқсатымен қайта басылды.

Антиква қаріпінің шығу тегі туралы: Gerrit Noordzij, "Letterletter" (Vancouver: Hartley and Marks, 2000) және John Boardley, "Typographic Firsts: Adventures in Early Printing" (Oxford: Bodleian Library, University of Oxford, 2021).

типографикамен ойлау, үшінші басылым | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | Ә | Р | І | П | 13

1471 | Николас Йенсон Йенсон Венецияда жеке баспаханасын ашпас бұрын, типографиканың неміс отаны — Майнцта басуды үйренген. Штрихтар кең ұшты қауырсын қаламның ізіне ұқсайды. Сол дәуірдің баспа машиналары мен қағаздары дөрекі, жетілмеген іздер қалдыратын. Letterform Archive рұқсатымен.

1890 | Golden Type Ағылшын дизайнының реформаторы Уильям Моррис зауыт еңбегінің құлдырауын сынады. Оның "Golden Type" қарпі коммерциялық баспа ісінде басым болған жарқыраған, жоғары контрасты қаріптерден бас тартып, Йенсонның баспа әріптерінің салмақты тығыздығы мен жұмсақ жиектерін таңдады. Letterform Archive рұқсатымен.

1995 | Adobe Jenson Роберт Слимбах жасаған Adobe Jenson қаріпі Йенсон әріптеріндегі таспа тәрізді штрихтарға басымдық береді. "e" әріпінің көлбеу сызығы қисық сызықтан сәл асып түседі.

2020 | Epica Оскар Герреро Канизарес жасаған бұл супер-гарнитура серифті (антиква) де, санс-серифті (кесілген) стильдегі көптеген салмақтарды қамтиды. Штрихтар Adobe Jenson-ға қарағанда Ренессанс дәуіріне жақынырақ сезіледі, өйткені олардың контрасты азырақ.

ГУМАНИСТІК ЖАҢҒЫРУДЫҢ БИОГРАФИЯСЫ

14 АДАМДАР МЕН МАШИНАЛАР

Ренессанс суретшілері пропорцияларды мінсіз адам денесінен алған. Француз типографы Жоффруа Тори 1529 жылы әріп формаларын адам фигураларымен байланыстыратын трактат жариялады. Денеден алшақтаған жаңа тәсіл — ғылыми және философиялық ізденістер дәуірі — Ағарту кезеңінде қалыптаса бастады.

1693 жылы Францияда Людовик XIV тағайындаған комитет антиква әріптерін өте жіңішке тордың (сетка) негізінде жасауға кірісті. Торидің диаграммалары ағаш кесінділері түрінде жасалса, Romain du Roi (Патша антиквасы) торымен жасалған сызбаларында гравюра қолданылды. Бұл процесс мыс пластинаны кесу үшін штихель деп аталатын құралды қолданады. Бұл сызбалардан алынған қаріптерге гравюраның өткір, сызықтық сапасы, сондай-ақ жобаның ғылыми амбициялары әсер етті.

Луи Барбедор, Джордж Бикхэм және басқа да жазу шеберлері элиталық таптарға каллиграфияны үйретті және өз жұмыстарын гравюралар арқылы таратты, олардың ирек сызықтары қолжазудың қозғалысын көрсететін. Бикхэмнің "Әмбебап жазушы" (The Universal Penman, 1743) кітабында анық антиква әріптері — әрқайсысы бірегей таңба ретінде қашалған — сондай-ақ ағынды курсивтер берілген.

Англияда Уильям Каслон мен Джон Баскервиль гуманистік каллиграфияның қатты қауырсынын тастап, жаңа жазу шеберлерінің иілгіш болат қаламы мен үшкір қауырсынын таңдады. Баскервиль өзі де каллиграфия шебері ретінде гравюраланған жазу кітаптарындағы жіңішке мүсінделген сызықтарға тәнті болған. Оның қаріптері өте өткір болғандықтан, замандастары оны "ұлттың барлық оқырмандарын соқыр қылды; өйткені әріптеріңіздің штрихтары тым жіңішке әрі тар болғандықтан, көзге зиян келтіреді" деп айыптады. Типографикасының бөлшектері мен контрастын арттыру үшін Баскервиль өз сияларын жасап, басып шығарғаннан кейін беттерін ыстық пресспен өңдеді.

Он тоғызыншы ғасырдың басында Италиядағы Джамбаттиста Бодони мен Франциядағы Фирмен Дидо Баскервильдің дәл типографиялық стилін күшейтті. Олардың қаріптерінде күшті вертикаль ось, жуан және жіңішке штрихтар арасындағы күрт контраст және өткір серифтер бар. Бұл жарқыраған жаңа стиль каллиграфиядан мүлдем алшақтаған типографикалық тәсілді бастап берді.

АБСТРАКЦИЯ Жоффруа Тори 1529 жылы былай деп жазды: "Көлденең штрих адамның ұрпақты болу мүшесін жауып тұр, бұл жақсы қалыптасқан әріптермен танысқысы келетіндерден, ең алдымен, қарапайымдылық пен пәктік талап етілетінін білдіреді". Letterform Archive рұқсатымен.

Romain du Roi (Патша антиквасы) 1695 жылы Францияда Людовик XIV-нің баспаханасы үшін жіңішке торды пайдалана отырып жасалған. Филипп Гранджан теориялық сызбалар негізінде қаріп жасады.

типографикамен ойлау, үшінші басылым | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | Ә | Р | І | П | 15

Уильям Каслон (1692–1766) Англияда Роберт Брингхерст жазғандай, "Ренессанс формаларына қарағанда көбірек модельденген және азырақ жазылған" анық, тік таңбалары бар қаріптер шығарды. Каслонның "Баспа қаріптерінің үлгісі", 1780 жж. Letterform Archive рұқсатымен.

Джон Баскервиль (1707–1775) жуан және жіңішке элементтер арасында анағұрлым айқын контраст жасау арқылы Каслоннан асып түсуді мақсат еткен ағылшын баспагері болды. Баскервильдің жұмысын оның көптеген замандастары әуесқойлық және экстремистік деп айыптады. "Bucolica, Georgica, et Aeneis", 1757. Letterform Archive рұқсатымен.

Джамбаттиста Бодони (1740–1830) жуан және жіңішке элементтер арасындағы күрт, модуляцияланбаған контрастты және қисық тіреуіштерсіз (brackets) өте жіңішке серифтері бар әріптер жасады. Осыған ұқсас қаріптерді сол кезеңде Францияда Франсуа-Амбруаз Дидо (1730–1804) және Германияда Юстус Эрих Вальбаум (1768–1837) жасаған. "Manuale Tipografico", I том, 1818. Letterform Archive рұқсатымен.

16 АДАМДАР МЕН МАШИНАЛАР

Әкей Себастьян Трюше "Romain du Roi" қарпін жасауға көмектесті. Бас әріптерді торға сыза отырып, ол қолжазудан шабыт алған әріп формаларынан бас тартты. Оның орнына, Трюше типографиканы гравюра өнерінің бір саласы ретінде анықтады. Қолжазба (1692), Letterform Archive рұқсатымен.

типографикамен ойлау, үшінші басылым | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | Ә | Р | І | П | 17

Мари Николь Этьен (Veuve Hérissant немесе Жесір Эриссан ретінде белгілі) күйеуінен қалған баспахана мен қаріп құю шеберханасын басқарды. Францияда әйелдер бизнеске күйеулерінен мұрагерлік ете алатын. Оның мәртебесі "imprimeur ordinaire du roi" (Патшаның қарапайым баспагері) болды. 1772 жылғы бұл қаріп үлгісі оның есімімен аталады және жіңішке, тіреуішсіз серифтері бар жоғары контрасты әріптерге деген жаңа талғамды көрсетеді. Ол бизнесті 1778 жылға дейін басқарды. Letterform Archive рұқсатымен.

18

АДАМДАР МЕН МАШИНАЛАР

Бодони мен Дидо каллиграфия мен гуманистік пропорциялардан бас тарта отырып, таңғажайып жаңа әлемнің есігін ашты. Серифтер мен негізгі штрихтар, жуан және жіңішке сызықтар, вертикаль және горизонталь осьтер (stress — қаріп элементтерінің бағытталған қысымы) еркін басқарылатын болды. Рационалды әрі асқақ сұлулықты іздеу жолында Бодони мен Дидо нағыз «құбыжықты» дүниеге әкелді: бұл — дене мен қолдан бөлінген әріптерге деген дерексіз көзқарас еді.

Он тоғызыншы ғасырда жаппай өндіріс пен жаппай тұтыну қарқын алды. Жарнаманың жаңа құралы типографияның соны стильдерін талап етті. Қаріп дизайнерлері әріптердің дене мүшелерін әсемдеу, ісіндіру, созу және қысу арқылы назар аудартты. Таңғажайып биіктіктегі, ені мен тереңдігі әртүрлі — кеңейтілген, жиырылған, көлеңкеленген, контурлы, жуандатылған, қырланған және гүлмен көмкерілген қаріптер пайда болды. Серифтер (ілмектер — әріп штрихтарының ұшындағы қысқа сызықтар) өзінің көмекші рөлін тастап, дербес архитектуралық құрылымдарға айналды. Латын әріптерінің дәстүрлі осьтері жаңа бағыттарға қарай қисайды.

Қорғасын — металл қаріптерді құюға арналған материал — баспа машинасының қысымы астында үлкен өлшемдерде өз пішінін сақтап қалу үшін тым жұмсақ. Дегенмен, ағаш қаріптерді (wood type — ірі көлемді баспаға арналған ағаштан ойылған қаріптер) өте үлкен масштабта басып шығаруға болады. 1834 жылы біріктірілген пантограф (сызбаның көшірмесін жасауға немесе масштабын өзгертуге арналған құрал) мен фрезерлік станок ағаш қаріп өндірісінде төңкеріс жасады. Пантограф фрезермен байланысқан кезде дизайнерге бір негізгі нұсқадан әртүрлі пропорциялары, салмағы мен бөлшектері бар әріптер тобын жасауға мүмкіндік берді.

Бұл механикаландырылған дизайн әдісі каллиграфиядан мүлдем ажыратылған. Идеалдандырылған адам бейнесіне негізделген мінсіз архетиптерді іздеудің орнына, типографияға құрылымдық белгілердің (салмақ, ось, негізгі штрих, көлденең сызықтар, серифтер, бұрыштар, иіндер, жоғарғы және төменгі элементтер және т. б. ) иілгіш жүйесі ретінде қарау басталды. Қаріптегі әріптер арасындағы байланыс жекелеген таңбалардың ерекшелігінен маңыздырақ бола түсті.

ҚҰБЫЖЫҚ ҚАРИПТЕР

antique (антик) clarendon (кларендон) latin/antique tuscan (латын/антикалық тоскан) tuscan (тоскан)

Роб Рой Келли он тоғызыншы ғасырда дисплейлік әріптердің таңғажайып әртүрлілігін тудырған механикаландырылған дизайн стратегияларын зерттеді. Жоғарыдағы диаграмма негізгі шаршы сериф пішінінің — Мысырлық немесе Слаб (slab — тік бұрышты, ауыр ілмекті қаріп стилі) деп аталатын — қалай кесілгенін, қысылғанын, тартылғанын және жаңа ою-өрнек түрлерін тудыру үшін қалай бұралғанын көрсетеді. Серифтер каллиграфиялық соңғы штрихтардан еркін реттелетін дербес геометриялық элементтерге айналды.

19

Fat Face (Жуан бет) — он тоғызыншы ғасырдың басында енгізілген ісінген, өте ауыр қаріп стилінің атауы. Бұл дизайндар Бодони мен Дидоның типографиялық формаларындағы жуан және жіңішке компоненттерді шектен тыс күшейтті.

Condensed (Сығылған) қаріптер жазудың классикалық пропорцияларын бұзды. Он тоғызыншы ғасырдың жарнамаларында көбінесе әртүрлі стильдегі және ені әртүрлі қаріптер біріктірілді. Сығылған қаріп сөзді немесе сөз тіркесін шағын кеңістікке сыйдыруға мүмкіндік берді.

Gothic (Готика) және Grotesque (Гротеск) — бұл он тоғызыншы ғасырдағы серифсіз (ілмексіз) жасалған әріптердің атаулары. Готикалық әріптер өздерінің массивті фронталдылығымен назар аудартады. Кейінірек сан-сериф (sans-serif — ілмектері жоқ қаріптер) қаріптері рационалды бейтараптықпен байланыстырылғанымен, олардың алғашқы мақсаты назар аудару болды.

Менің бейнем жексұрын, бойым алып еді... Мен кім едім? Мен не едім?... Қарғыс атқан жаратушы! Неліктен сенің өзің де мені көріп, жиіркеніп теріс бұрылатындай соншалықты сұмпайы құбыжықты жараттың? — Мэри Уолстонкрафт Шелли, Франкенштейн, 1818

Slab serif (Брустық ілмектер) серифті нәзік әшекейден жүк көтергіш құрылымға айналдырды. Слаб стилі пирамидалардың орасан зор масштабы мен төменгі жағы ауыр архитектурасына байланысты «Мысырлық» (Egyptian) деп те аталды. Еуропалықтар африкалық өнерге, дизайнға және иероглифтерге экзотикалық қызығушылық танытты. Бұл стиль алғаш рет шамамен 1806 жылы пайда болды.

Технологияның қауіптілігін зерттейтін «Франкенштейн» ғылыми фантастиканың алғашқы туындысы болып саналады. Шелли романындағы есі ауысқан ғалым сияқты, он тоғызыншы ғасырдағы коммерциялық қаріп дизайнерлері әріптердің табиғи күйін бұзып, дәстүршілдерді шошытты.

20

АДАМДАР МЕН МАШИНАЛАР

full moon, 1875. Бұл биік баспа постерінде ондаған түрлі қаріп қолданылған. Баспагер берілген кеңістікте әріптердің масштабын барынша арттыру үшін әр жолға сәйкес қаріп өлшемі мен стилін таңдаған. Қаріптер әртүрлі әрі сәндік сипатта болғанымен, орталықтандырылған макет құлпытас сияқты статикалық және дәстүрлі болып қала береді.

Генри Каслон және Уильям Каслонның басқа да ұрпақтары отбасылық бизнесті жалғастырды. Каслон құю зауыты ауыр сан-сериф стильдерін (жоғарыда) және Italian — горизонталь осі басым, жоғары контрасты стильді (төменде) жасап шығарды. Типографиялық сыншылар кейінірек Каслонның итальяндық стилін «құбыжықтық» деп атады.

21

22

АДАМДАР МЕН МАШИНАЛАР

РЕФОРМА ЖӘНЕ РЕВОЛЮЦИЯ

Кейбір дизайнерлер әліпбидің бұрмалануын айыптап, өнерді, дизайнды және типографияны бүлдіргені үшін индустрияландыруды кінәлады. 1906 жылы Эдвард Джонстон мінсіз әліпбиді іздеуді жаңғыртып, асыра сілтеушілікті айыптады. Он тоғызыншы ғасырдағы «Өнер мен қолөнер» (Arts and Crafts) қозғалысынан шабыт алған ол, таза, бұзылмаған әріп пішіндерін іздеп, Ренессанс пен Орта ғасырларға қайта үңілді. Джонстон мен басқа да реформаторлар коммерциялық бағытты сынға алды.

Авангард (өнердегі дәстүрлі емес, жаңашыл бағыт) суретшілері мен ақындары өнер мен күнделікті өмір арасындағы кедергілерді жоюға тырысты. Олар эксперименталды әліпбилер сызып, қолданыстағы қаріптерді жаңаша орналастырды. Италиялық ақын Ф. Т. Маринетти 1909 жылы «Футуристік манифестті» жариялады. Оның типографиялық өлеңдері баспа ісінің қатаң тік бұрышты тәртібіне қарсы шығып, қаріптің әртүрлі стильдері мен өлшемдерін біріктіреді. Футуризм баспа ісінің технологиялық торын әшкерелей отырып, одан әріге қадам басты. Дада суретшілері мен ақындары типографиядан бастап фильм мен фотомонтажға дейінгі бұқаралық ақпарат құралдарын дәстүрлі өмір мен әлеуметтік институттарға шабуыл жасау үшін пайдаланды.

Нидерландыда Пит Мондриан өз картиналарын кенеп шекарасынан тысқары кеңейетіндей көрінетін вертикаль және горизонталь сызықтармен бөлді. Тео ван Дусбург, Пит Цварт және голландиялық «De Stijl» тобының басқа мүшелері бұл идеяны дизайн мен типографияға қолданды. Әліпбидің иіндері мен бұрыштарын перпендикулярлық бірліктерге айналдыра отырып, олар әріпті тордың (grid) ішіне сыйғызуға тырысты. Вилмос Хусар «De Stijl» журналына арналған қолмен сызылған логотипін модульдік блоктардан тұрғызды.

1910 жылдардың соңында Кеңес Одағында басталған Конструктивизм футуристік және дадаистік типографияға негізделді. Эль Лисицкий кеңістікті вертикаль және горизонталь бойынша бөлу үшін баспа сызғыштары мен әшекейлерін пайдаланып, баспа ісінің механикалық матрицасын алдыңғы планға шығарды. Бет бұдан былай мазмұнды көруге арналған бекітілген, иерархиялық терезе емес, әріптермен, сызғыштармен және әшекейлермен белгіленген ашық кеңістікке айналды.

РЕФОРМА ЖӘНЕ РЕВОЛЮЦИЯ

Эдвард Джонстон 1906 жылы негізгі әріп пішіндерінің бұл диаграммасын ежелгі Рим жазуларына негіздеп жасады. Коммерциялық жазуларды мысқылдағанымен, Джонстон ортағасырлық ою-өрнекті бағалады.

23

Ф. Т. Маринетти баспа ісінің механикалық торына шабуыл жасады. “Lettre d’une Jolie Femme à un Monsieur Passeiste”, 1912.

Уильям Моррис Джон Раскиннің әйгілі еңбегінен осы үзіндіні басып шығарды. The Nature of Gothic, 1892.

Вилмос Хусар 1917 жылы Амстердамда De Stijl журналының логотипін жасады. Хусардың қолмен салған әріптері пиксель тәрізді модульдерден тұрады.

Эль Лисицкий 1923 жылы Берлинде басылған Dlia Golosa (Дауыс үшін) кітабында типографияның бейнелеу мүмкіндіктерін зерттеді.

24

АДАМДАР МЕН МАШИНАЛАР

Пит Цвартқа алдымен «De Stijl» қозғалысы, кейін Эль Лисицкий мен конструктивизм әсер етті. Еден жабындарын шығаратын «Fortoliet» компаниясына арналған жұмысында Цварт қолданыстағы қаріптерді типографиялық шеберхана материалдарынан құрастырылған жаңа әріп пішіндерімен біріктірді. Ол көрегендік әріп дизайнын типографияның дайын механикасымен ұштастырды.

Герберт Байер германиялық «Баухауз» өнер мектебінің студенті және нұсқаушысы болды. Ол әріптерді негізгі геометриялық пішіндерден құрастыру үшін сызу құралдарын пайдаланды. Мұндай тәжірибелер әліпбиге дерексіз қатынастардың модульдік жүйесі ретінде қарады. Типография өзінің жасалу процесін көрсететін маңызды құралға айнала бастады.

Біркелкі бөлшектерден машиналар сияқты құрастырылған авангардтық әліпбилер зауыттық өндіріске еліктеді — бірақ олардың аз ғана бөлігі баспа ісіне арналған жұмысшы қаріптер ретінде жүзеге асырылды. 1927 жылы Пауль Реннер авангардтың машиналық армандарын бейнелейтін, коммерциялық тұрғыдан тиімді Futura қаріптер тобын жасады. Futura-ның сабырлы, дерексіз пішіндері «қолмен жазу қозғалысынан арылуды» мақсат етті. Әлемнің түкпір-түкпіріндегі дизайнерлер Реннердің қарпін заманауилықтың мінсіз сәйкестігі ретінде қабылдады. Futura тез арада әлемдегі ең танымал қаріптердің біріне айналды.

РЕФОРМА ЖӘНЕ РЕВОЛЮЦИЯ

1927 жылы Германияда Пауль Реннер жасаған Futura қарпінің үшкір «A» және дөңгелек «O» әріптері бар. Реннер Futura-ның көптеген салмақтарын (қалыңдықтарын) жасап шығарды. Бұл қаріптер тобы бетті қара және сұр реңктермен «бояуға» арналған құрал болды.

25

Пит Цварт 1925 жылғы осы ашық хаттағы инициалдарды типографиялық сызғыштарды біріктіру арқылы жасады. Металл сызғыштар арасындағы жіңішке сызықтар Цварттың жұмыс процесін ашып көрсетеді.

Герберт Байер 1925 жылы Баухаузда әмбебап қаріпке арналған прототипін (төменде) жасады. Бұл кіші әріптер әліпбиі түзу сызықтар мен шеңберлерден құралған.

26

АДАМДАР МЕН МАШИНАЛАР

БАҒДАРЛАМА РЕТІНДЕГІ ҚАРИП

Электрондық коммуникацияның дамуына жауап ретінде голландиялық дизайнер Вим Кроувел 1967 жылы түзу сызықтардан құралған «жаңа әліпбидің» (new alphabet) дизайнын жариялады. Ол өз әріптерін қисықтар мен бұрыштарды горизонтальды сканерлеу сызықтарымен көрсететін бейнеэкрандарда (CRT — электронды-сәулелік түтік) оңтайлы көрсету үшін жасады. Оның кейбір таңбалары тек жүйе контекстінде ғана оқылады.

1980 жылдардың ортасында дербес компьютерлер типография құралдарын қалың жұртшылыққа таратты. Зузана Личконың қаріптері алғашқы экрандар мен нүктелік-матрицалық принтерлердің бұдырлы, «тісті» дәнін пайдаланды. Ол Руди ВандерЛанспен бірге «Emigre Fonts» компаниясы мен «Emigre» журналын құрып, жаңа цифрлық дәуірдің жаршысы болды.

2016 жылы енгізілген Variable fonts (Вариативті қаріптер — салмағы, ені және басқа сипаттамалары бір файл ішінде өзгере алатын қаріптер) бір қаріп файлынан шексіз стильдер жасайды. Федра Чарльз бен Флавия Зимбардидің Fraunces қарпінде «жұмсақтық» айнымалысы бар, бұл әріптердің ұштарын қатайтуға немесе балқытуға мүмкіндік береді.

Дизайнерлер цифрлық медианың иілгіш, фантастикалық әлеуетін зерттеуді жалғастыруда. Эмма Холлдың ирелеңдеген Ponte Glitch (2019) қарпі технологияның ақауларын романтикаландырады.

28

АДАМДАР МЕН МАШИНАЛАР

НАРРАТИВ РЕТІНДЕГІ ҚАРИП

1990 жылдардың басында цифрлық дизайн құралдары қаріпті, бейнені және уақытқа негізделген медианы біркелкі біріктіруді қолдай бастағанда, көптеген дизайнерлер мінсіз таза беттерден жалыға бастады. Оның орнына олар әріп пішіндерін физикалық процестердің әсеріне қалдыруға тырысты.

Барри Дектің Template Gothic қарпі механикалық әрі қолмен жасалатын құрал — пластик трафареттерге еліктейді. П. Скотт Макеланың Dead History қарпі дәстүрлі серифті Centennial мен 1979 жылы Volkswagen AG үшін жасалған поп-мәдениет классикасы VAG Rounded-тың қосындысы болып табылады.

Голландиялық типографтар Эрик ван Блокланд пен Джаст ван Россум — бағдарламашылар әрі дизайнерлер. Олардың 1990 жылғы рандомизацияланған (кездейсоқтандырылған) Beowulf қарпі әр қолданылған сайын өзгеріп отырады.

Тре Силстің қаріптері қара нәсілділер тарихын дәріптейді. Оның Bayard қарпі белсенді Байард Растиннің өміріне және 1950-60 жылдардағы Азаматтық құқықтар туралы постерлерге құрмет көрсетеді. Оның жұмысы батыстық типографияның тек «ақ нәсілділерге» негізделген канонын кеңейтуде.

29

ЖҰМЫСҚА ОРАЛУ

Цифрлық қаріп төңкерісі кезінде дизайнерлер ұзақ оқуға және экрандық медиаға арналған функционалды қаріптерді жасауды жалғастырды. Зузана Личко эксперименталды әліпбилерімен қатар тарихи жаңғыртуларды да шығарды. Оның Баскервиллден шабыт алған 1996 жылғы Mrs Eaves қарпі өз уақытының ең сүйікті қаріптерінің біріне айналды. 2009 жылы оған сан-серифтік серігі Mr Eaves қосылды.

Мартин Майордың 1991 жылы енгізілген Scala қарпі типография тарихының жаңаша жаңғыруын ұсынды. Scala-ның қарапайым сызылған, анық геометриялық серифтері гуманистік стильдерге заманауи тұрғыдан қарады. Scala кейінірек көптеген салмақтары мен стильдері бар үлкен отбасыға (superfamily) айналды.

Тобиас Фрер-Джонс 2000 жылы Нью-Йорк автовокзалынан табылған әріптерден шабыт алып, Gotham қарпін жасады. Gotham Барак Обаманың 2008 жылғы президенттік науқанының қарпіне айналды. Типографияның бұл «бірінші отбасы» елуден астам стильді қамтитындай етіп өсті.

Дизайнерлер қаріптерді таңдағанда қаріп тарихын, пішіннің астарлы мағынасын, оқылымдылық пен тосынсый арасындағы тепе-теңдікті, қолдағы мазмұн мен тақырыптарды, сондай-ақ дизайнердің өз қалауы мен қызығушылықтарын ескереді. Ешбір ережелер жинағы әр қаріпке тұрақты мағына бермейді; әрбір дизайнер жобаның бірегей жағдайларына сәйкес мүмкіндіктер кітапханасына жүгінеді.

30 АДАМДАР ЖӘНЕ МАШИНАЛАР

Шрифт дизайндары қауымдастықтарды біріктіріп, жергілікті дәстүрлерді қорғай алады. Үнді субконтинентінде 1,8 миллиард адам тұрады. Олар жүздеген тілде сөйлейді, оның ішінде көптеген байырғы және жойылып бара жатқан тілдер бар. Typotheque компаниясының жалғасып жатқан жобасы — November қаріптер жүйесі ондаған үнді жазуларын, Солтүстік Американың байырғы жазуларын, Оңтүстік-Шығыс Азиядағы тай, лаос және кхмер жазуларын және басқа да көптеген үлкенді-кішілі жазу жүйелерін қолдайды.

Эксперименттік шрифт дизайнерлері батыстық типография нормаларына күмән келтіруде. Латын әліпбиін оқитындар үшін ауыр көлденең штрихтармен салынған әріптер оғаш көрінеді. Мұндай шрифттер көбінесе кері немесе инверттелген контраст (көлденең сызықтары тік сызықтарынан жуан шрифт стилі) деп аталады, бұл оларды латындық нормадан ауытқу ретінде белгілейді. + Дегенмен, барлық жазу дәстүрлері латын тілінің күшті тік екпінін бөліспейді. Араб, еврей және үнді жазулары әдетте көлденең екпінмен жобаланады.

Қызығушылық пен қажеттілік дизайнерлерді әртүрлі тілдерді және оқу мен жазудың әртүрлі тәсілдерін үйренуге мәжбүр етеді. ++ Типография мәдениеттерді сақтай алады, әртүрлі топтарды біріктіреді, бірегейлікті білдіреді және сұлулық пен тарих туралы ұжымдық түсініктерді кеңейтеді. Ләззат пен түсіністік барлық жерде табылады.

+ Дэвид Джонатан Росс, «Backasswards, Revisited,» Amalgam, Op. 1 (2018): 84–89. ++ Бен Виттнер, Саша Тома және Тимм Хартманн, Bi-Scriptual: Typography and Graphic Design with Multiple Script Systems (Саленштейн, Швейцария: Niggli, 2019).

БАРЛЫҒЫ, БАРЛЫҚ ЖЕРДЕ tortellini | Дэвид Джонатан Росс, 2019

नਦੀਆਂ (өзендер) දේේශපාාලනය (саясат) ꯈꯨꯗꯤꯤꯡꯃꯛ (әрбір) పుస్్తకాలు (кітаптар) ᱠᱚᱢᱚᱯᱤ (компьютер) વિધાનસભામાં (ассамблеяда) ಬ್್ರಹ್್ಮಾಾಂಡ (ғалам) রাজনীতিতিদരാഷ്ട്രീയം (саясат) ଶର୍ମିକ (жұмысшы) ஒற்றறக்கல் (монолит)

November қаріптер жүйесі Үндістан, Непал, Пәкістан, Бангладеш және Шри-Ланканың жүздеген тілдерін қолдайтын, 1,5 миллиардтан астам адамға арналған Үнді субконтинентіне арналған қаріптер жиынтығын жасаудың бұрын-соңды болмаған міндетін шешеді.

अर्थशास्त्र (экономика) compressed tamil extralight (сығылған тамил, өте жеңіл) rounded gujarati black (дөңгеленген гуджарати, қанық) stencil odia medium (трафареттік одиа, орташа) devanagari bold (деванагари, қою) sinhala medium (сингал, орташа) stencil gurmukhi black (трафареттік гурмукхи, қанық) stencil meetei black (трафареттік мейтей, қанық) condensed kannada medium (тығыз каннада, орташа) ol chiki heavy (ол-чики, ауыр) condensed malayalam light (тығыз малаялам, жеңіл) compressed bangla hairline (сығылған бангла, аса жіңішке) stencil telugu extralight (трафареттік телугу, өте жеңіл) november | Typotheque

31

Чероки ұлтының азаматы Крис Скиллерн өзінің шрифтін қызы Мэридің құрметіне Meli (мей-ли деп айтылады) деп атады. Meli — Мэри есімінің чероки тіліндегі нұсқасы. Балалар кітаптарынан шабыт алған Meli (2021) шрифті қылқаламмен салынған псевдо-кегльдік стильді, достық серифтік мәтіндік қаріпті және курсивті қамтиды. Қаріп 1821 жылы Секвойя жасаған чероки буын әліпбиін қолдайды. Meli жас оқырмандардың көңілінен шығуды көздейді.

Мирна Пьер өзінің View шрифтін қара нәсілді графикалық дизайнерлердің тарихын зерттеп, 1970-ші жылдары танымал болған дизайн мен сәнді зерделегеннен кейін жасады. Ол бұл шрифтті 2022 жылы AIGA SPOT тәлімгерлік бағдарламасы үшін жасаған. View шрифтінің көлденең екпіні мен драмалық қисықтары Пьердің зерттеулері мен жеке сапарын көрсетеді.

Алсени Диалло 2020 жылы ADLaM жазуын үйретуге арналған Jangu Adlam қосымшасын жасады. ADLaM әліпбиі Батыс Африкада және африкалық диаспорада кеңінен таралған фулани тілінде жазу үшін қолданылады. ADLaM-ды 1980-ші жылдары Гвинеяда өскен Абдулайе мен Ибрахима Барри жасаған. Диаллоның қосымшасы 2016 жылы Дайан Колиер/Monotype жасаған Noto Adlam шрифтімен терілген.

32

Каллиграфия мен қолжазба — адам өмірінің іздері. Дене мүшелері біздің жазумен байланысымызды қалыптастырады. Араб жазуының (34-бет) ақпалы сызықтары қолдың оңнан солға қарай қозғалысын көрсетеді. Латын типографиясында (33-бет) көздер, құлақтар, иықтар мен арқалар (омыртқалар) бар. Қытай қаріптерінің (35-бет) штрихтары көбінесе сіңірлер мен сүйектерге теңеледі. Корей әліпбиінің (Хангыль, 36-бет) пішіндері сөйлеу кезіндегі адамның аузы мен тамағының қозғалысына негізделген. Барлық денелер адамдыкі емес. Латынның s әрпінде тұмсық, ал y әрпінде құйрық бар. Үнді жазуы (38-бет) болып табылатын тамил таңбаларында иықтар, мойындар, тұмсықтар, аяқтар, құйрықтар мен көздер бар.

Латын типографиясындағы теңестірудің негізгі осьтері — бас әріп биіктігі (cap height), x-биіктігі (x-height) және базалық сызық (baseline). Басқа жазу жүйелерінің басқа назар аударатын нүктелері бар. Көптеген үнді жазулары жоғарғы сызықтан (headline) асылып тұрады. Қытай таңбалары жүрекке (орталыққа) қарай тартылады. Жапон таңбалары (37-бет) шаршыны алады, ал үнді және араб жазулары көлденең ағынға басымдық береді. Әлемдегі жазу жүйелерінің әрқайсысы — өнердің, дизайнның және мәдениеттің ерекше туындысы және тірі организм.

анатомия

33

ЛАТЫН

overhang (шығыңқылық): Қисық сызықтар базалық сызық пен x-сызығынан сәл асып түседі. descender (төменгі элемент): Әріптің базалық сызықтан төмен түсетін бөлігі. tail (құйрық) beak (тұмсық) ascender (жоғарғы элемент): Әріптің x-сызығынан жоғары көтерілетін бөлігі. terminal (ұшы) ligature (лигатура): Екі немесе одан да көп әріптің бірігуі. shoulder (иық) arm (иін) finial (аяқталу элементі) eye (көз): «e» әрпінің ішкі тұйық бөлігі. x-height (x-биіктігі): Кіші әріптің негізгі денесінің биіктігі. stem (негізгі штрих) bowl (овал) serif (сериф): Штрихтың ұшындағы қысқа сызықша. counter (ішкі бос кеңістік) small capitals (кіші бас әріптер) Capital or uppercase (Бас әріптер) lowercase (кіші әріптер) baseline (базалық сызық): Әріптер «тұратын» көлденең сызық. x-line/median (x-сызығы/медиана) capital line (бас әріп сызығы) spine (арқа/омыртқа): «s» әрпінің негізгі қисық штрихы. cross bar (көлденең сызық)

АНАТОМИЯ

34

АРАБ | КХАДЖАГ АПЕЛЯН ЖӘНЕ УАЭЛЬ МОРКОС ЖАЗҒАН ЖӘНЕ ЖОБАЛАҒАН

REQUIRED LIGATURE (Міндетті лигатура) LYON ARABIC DISPLAY | Khajag Apelian және Wael Morcos middle line (ортаңғы сызық) bottom line (төменгі сызық) Descender 1 (1-ші төменгі элемент) Medial Nabirah (Ортаңғы набира) initial Nabirah (Бастапқы набира) Baseline Thickness (Базалық сызық қалыңдығы) Top line (Жоғарғы сызық)

Араб типографиясында жоғарғы және төменгі сызықтар әріптер орналасатын тік кеңістікті анықтайды. Ортаңғы сызық көлденеңінен қосылатын әріптерді теңестіру үшін бағыттаушы ретінде қызмет етеді. Ұқсас құрылымды әріптерді теңестіру үшін бірнеше бағыттаушылар қосылады. Набира/ілмек биіктігіне арналған бағыттаушылар син, каф және фа сияқты ортаңғы сызықтан жоғары әріптер үшін қосылады. Төменгі элемент бағыттаушылары ра және йа сияқты ортаңғы сызықтан төмен әріптер үшін қосылады. Араб және латын типографиясын бірге тергенде, араб жазуының ортаңғы сызығын латын типографиясының базалық сызығымен теңестіруге болады.

HEAD (Бас) forehead (маңдай) diacritic dot (диакритикалық нүкте) filament (жіпше) knot (түйін) tooth (тіс) tail (құйрық) body (дене) BOWL (Овал) splint (шина) counter (ішкі кеңістік) elongation, tatweel, madd (ұзарту, татвиль) arch (арка)

35

ҚЫТАЙ | КАСПАР ЛАМ ЖӘНЕ ЮДЖУН ПАК ЖАЗҒАН

dot (нүкте) horizontal (көлденең) central axis (орталық ось) right-rising (оңға көтерілетін) left-falling (солға құлайтын) hook (ілмек) vertical (тік) right-falling (оңға құлайтын) Body frame (Дене жақтауы) surface frame (беткі жақтау) core (өзегі) center of gravity (ауырлық орталығы) short left-falling (қысқа солға құлайтын)

Қытай және латын жазуларын теңестіруді реттейтін қатаң ережелер жоқ. Қытай таңбалары ауырлық орталығына сәйкес теңестіріледі, ал латын таңбалары базалық сызық бойымен теңестіріледі. Екеуін біріктіру кәсіби шешімді қажет етеді. Жалпы, қытай таңбаларының орналасуы латын шрифтінің бас әріп биіктігі мен x-биіктігіне және екі жазудан пайда болатын жалпы «түске» (текстураға) қарай бағаланады.

Латын шрифтінің бас әріп биіктігі әдетте қытай таңбаларының биіктігіне қатысты тік ортасына қойылады. Төменгі элементтер оптикалық түрде ескеріледі. Шрифт түріне байланысты, бұл x-биіктігінің жоғарғы жағы жоғарыда көрсетілгендей қытай таңбаларының ауырлық орталығымен қиылысуы мүмкін дегенді білдіреді. Латын әріптерін ешқашан таңбаның жоғарғы немесе төменгі жиегіне теңестіруге болмайды.

Қытай таңбалары штрих (сызық) деп аталатын бөліктерден тұрады. Әрбір штрих — үздіксіз жазу қозғалысы. Штрихтар көбінесе сүйектер мен сіңірлер түрінде антропоморфты сипатталады. Штрихтар өзек төңірегіне шоғырланып, фокустық нүктеден (ауырлық орталығынан) тарайды. Штрихтардың сегіз дәстүрлі санаты бар, оларға «мәңгілік» таңбасы (жоғарыда) мысал бола алады. Алайда, шрифт дизайнында штрихтардың типологиясы мен олардың сипатталуы сәл өзгеше болады.

АНАТОМИЯ

36

КОРЕЙ | МУН ДЖУНГ ДЖАНГ ЖӘНЕ ТЭКЁМ ЛИ ЖАЗҒАН ЖӘНЕ ЖОБАЛАҒАН

Joint Stem (Біріккен штрих) Turn (Бұрылыс) Horizontal Stem (Көлденең штрих) Turn Spur (Бұрылыс шпоры) Angled Stem (Бұрыштық штрих) Side Stem (Жанама штрих) Pillar (Баған) Upper Side Stem (Жоғарғы жанама штрих) Lower Side Stem (Төменгі жанама штрих) Terminal (Ұшы) Descent Dot (Төмен түсетін нүкте) Joint Bo (Біріккен Бо) Bo (Бо) Short Pillar (Қысқа баған) Start Spur (Бастапқы шпор) Top Knot (Жоғарғы түйін) Final Spur (Соңғы шпор) Horizontal Knob (Көлденең тұтқа) Round Stem / Round Ieung (Дөңгелек штрих / Дөңгелек Иынг) Vertical Stem (Тік штрих) Curve (Қисық) Minburi Buri Bridge (Көпір)

Корей (Хангыль) шрифтерінің екі негізгі стилі бар: Buri және Minburi. Buri стилінде көптеген кішкене шығыңқы жерлер — шпорлар, тұтқалар мен нүктелер бар, өйткені ол жазу мен каллиграфиядан бастау алады. Кейбір әріп комбинациялары екі нұсқада жобаланған: бірі ұзын бағанмен/тіреумен, екіншісі қысқа бағанмен. Ұзындығы оның қай әріппен бірге қойылғанына байланысты анықталады.

Buri — Хангыльдағы штрихтың иілген ұшы. Ол латын қаріптеріндегі серифке ұқсайды. Minburi «бурисіз» дегенді білдіреді, яғни латынша сан-серифке (кегльдік) ұқсас. Bo — көлденең штрих. Ол дәстүрлі корей архитектурасындағы шатырды тіреп тұрған бағандағы бо немесе дэдыльбо сияқты маңызды құрылыс элементінен шыққан.

37

ЖАПОН | РЁКО НИШИЗУКА ЖАЗҒАН ЖӘНЕ ЖОБАЛАҒАН

katakana (катакана): шаршының 90–95%-ын алады. 1000 x 1000 units (1000 х 1000 бірлік) Baseline (Базалық сызық) kanji (кандзи): шаршының 83–88%-ын алады. hiragana (хирагана) kana (кана)

Жапон таңбаларына идеографиялық кандзи және буындық кана (катакана мен хирагана) жатады. Әдетте, әрбір кандзи таңбасы өзінің шаршы денесіндегі ауданның 90-нан 95 пайызына дейін алады, ал кана таңбасы сәл кішірек болып, дене ауданының 83-тен 88 пайызына дейін алады. Жапон мәтіндеріндегі таңбалардың көпшілігі хирагана мен катакана болып табылады. Жақсы оқылуға қол жеткізу үшін бұл буындық таңбалар мұқият жобалануы керек. Хирагана және катакана таңбалары Минчо, Готика, Дөңгеленген готика және басқа да көптеген шрифт стильдері мен дизайндарын көрсететін әртүрлі әріп пішіндері арқылы өрнектеледі. Әдеттегі жапон мәтіндері латын таңбаларын да қамтиды.

АНАТОМИЯ

38

ҮНДІ | АКШИТА ЧАНДРА ЖАЗҒАН ЖӘНЕ ЖОБАЛАҒАН

БАНГЛА

ASCENDER LINE (Жоғарғы элемент сызығы) STEM (Штрих) ARM (Иін) TERMINAL (Ұшы) HEADLINE (Жоғарғы сызық) COUNTER (Ішкі кеңістік) BINDU (Бинду/Нүкте) BOWL (Овал) DESCENDER (Төменгі элемент) conjunct (конъюнкт/біріккен таңба) matra (матра) ASCENDER (Жоғарғы элемент) BASE HEIGHT (Негізгі биіктік) UPPER MEAN LINE (Жоғарғы ортаңғы сызық) LOWER MEAN LINE (Төменгі ортаңғы сызық) BASELINE (Базалық сызық) DESCENDER LINE (Төменгі элемент сызығы) UPPER MATRA LINE (Жоғарғы матра сызығы) FINAL STEM (Соңғы штрих) MIDDLE STEM (Ортаңғы штрих) HORIZONTAL (Көлденең) CONJUNCT (Біріккен таңба) CLOSED COUNTER (Тұйық ішкі кеңістік) UPPER MATRA (Жоғарғы матра) LOWER MATRA (Төменгі матра) AKHAND CONJUNCT (Акханд конъюнкт) CLOSED LOOP (Тұйық ілмек) OPEN COUNTER (Ашық ішкі кеңістік) OPEN KNOT (Ашық түйін) VERTICAL TERMINAL (Тік ұшы) HALF STEM (Жарты штрих) VERTICAL CONJUNCT (Тік бірігу)

ДЕВАНАГАРИ

Брахми жазулары деп те аталатын үнді жазулары ежелгі үнділік брахми жазуынан бастау алады. Үнді жазу жүйелері бүкіл Үнді субконтинентінде, Оңтүстік-Шығыс Азияда және Шығыс Азияның кейбір бөліктерінде қолданылады. Ондаған түрлі жазулар жүздеген тілдерді қолдайды. Мұнда бірнеше үнді жазуларының графикалық элементтері көрсетілген.

39

ГУРМУКХИ

UPPER MATRA LINE (Жоғарғы матра сызығы) TIPPI (Типпи) ADDAK (Аддак) LOOP (Ілмек) BIHARI (Бихари) HORA (Хора) VERTICAL TERMINAL (Тік ұшы) HORIZONTAL TERMINAL (Көлденең ұшы) OPEN VERTICAL KNOT (Ашық тік түйін) OPEN COUNTER (Ашық ішкі кеңістік) AUNKARH (Аункарх) kanna (канна) bindi (бинди) closed counter (тұйық ішкі кеңістік) BELOW BASE CHARACTER (Базалық таңбадан төменгі элемент) HEADLINE (Жоғарғы сызық) BASELINE (Базалық сызық) PA HEIGHT (Па биіктігі) STEM (Штрих) TAIL (Құйрық) SHOULDER (Иық) BEAK (Тұмсық) EYE (Көз) LEG (Аяқ) WINDOW (Терезе) NECK (Мойын) PULLI (Пулли) EYE LEVEL (Көз деңгейі)

ТАМИЛ

ТІЗЕ

40 ШРИФТ ДИЗАЙНДАРЫ ЖӘНЕ ҚАРІПТЕР

Техникалық тұрғыдан алғанда, қаріп (font) — бұл әріп пішіндерін басып шығару немесе көрсету үшін қажетті бағдарламалық немесе аппараттық құрал, ал шрифт дизайны (typeface) — оның негізгі дизайны. Бұл кітапта «қаріп» және «шрифт дизайны» сөздері еркін қолданылады, өйткені адамдар күнделікті өмірде оларды осылай қолданады.

Әріп пішіндерінің биіктігі (42-бет) мен ені (46-бет) олардың көрінісі мен сезіміне әсер етеді. Шрифт дизайндарын жіктеу (54-бет) — күрделі жұмыс. Шрифт дизайндарын таңдау (58-бет) да қиын, өйткені қаріптер өте көп және күн сайын жаңалары пайда болып жатыр! Белгілі итальяндық дизайнер Массимо Виньелли дизайнерлерді өз таңдауын тек алты классикалық қаріппен шектеуге шақырды. «Виньелли каноны» (қарама-қарсы бетте) бір тарихты нығайтып, басқаларын елеусіз қалдырады. Сіздің каноныңызда қандай шрифттер бар?

Стандартты шрифт топтамалары (64-бет) кіші және бас әріптерді (68-бет), тік және курсив (70-бет) стильдерін, цифрларды (72-бет) және әртүрлі символдар мен тыныс белгілерін (76-бет) қамтиды. Оптикалық өлшемдер (80-бет) — үлкен тақырыптар немесе өте кішкентай мәтіндер үшін жасалған арнайы стильдер. Вариативті қаріптер (84-бет) бір қаріп файлында әртүрлі салмақтар мен стильдердің болуына мүмкіндік береді. Кейбір шрифттер толығымен ою-өрнектерден (88-бет) тұрады немесе сәндік мақсатта қолданылады. Бірегей қаріп жасау үшін леттерингті (92-бет) қолмен жасаңыз немесе шрифт дизайнын (94-бет) өзіңіз жасап көріңіз.

41

ВИНЬЕЛЛИ КАНОНЫ

garamond adobe garamond | Robert Slimbach, 1995 (Claude Garamond, c. 1520) жұмсақ, жақшалы сериф; бұрыштық жоғарғы серифтер; үлкен апертура; штрихтардың төмен контрасты; кішкентай көз; кішкентай ішкі кеңістік; бұрыштық екпін.

bodoni bodoni antiqua | URW, 1985 (Giambattista Bodoni, 1798) жалпақ жоғарғы серифтер; штрихтардың жоғары контрасты; кішкентай апертура; шар тәрізді ұштар; үлкен ішкі кеңістік; жақшасыз қыл сызықты сериф; тік екпін.

century schoolbook century schoolbook | Morris Fuller Benton, 1924 штрихтардың жоғары контрасты; кішкентай апертура; шар тәрізді ұштар; үлкен көз; үлкен ішкі кеңістік; дерлік жалпақ жоғарғы серифтер; сәл білінетін жақша; тік екпін.

times new roman times new roman | William Starling Burgess және Monotype (Stanley Morison, Victor Lardent, 1932) бұрыштық жоғарғы серифтер; штрихтардың қалыпты контрасты; кішкентай апертура; үлкен ішкі кеңістік; өткір жақшалы сериф; бұрыштық екпін.

Ескертпе | Виньелли канонына (2009) сонымен қатар екі сан-сериф шрифті кіреді: Futura және Helvetica.

42 ШРИФТ ДИЗАЙНДАРЫ ЖӘНЕ ҚАРІПТЕР

Шрифт дизайнының өлшемі эм шаршысымен анықталады — бұл әдетте ең биік жоғарғы элемент пен ең ұзын төменгі элементті қамтитын тік өлшем. Егер қаріп өлшемі 14 пункт болса, глифтер биіктігі 14 пункт болатын эм шаршысын иеленеді. Таңбалар осы тік аумақты толығымен толтыруы немесе кішкене бос орын қалдыруы мүмкін. Жоғарғы және төменгі элементтер кейде эм шаршысынан сәл асып кетеді.

ЭКРАН ҮШІН ҚАРІП ӨЛШЕМІН АНЫҚТАУ

Пиксельдер (px) — бекітілген бірліктер. Бір пиксель экрандағы бір пиксель бірлігіне тең. Пиксель өлшемі экранға байланысты. Пункттер (pt) — бекітілген мәндер. Олар дәстүрлі түрде баспа ісінде қолданылады, бірақ экранда да қолданылуы мүмкін. Сондай-ақ дюйм мен миллиметрді де қолдануға болады. Абсолютті кілт сөздер — өте кішкентайдан (xx-small) өте үлкенге (xx-large) дейінгі қадамдарды анықтайды. Бұл бекітілген өлшемдер «medium» (пайдаланушы браузерінде орнатылған) мәніне негізделген. Салыстырмалы кілт сөздер — «larger» (үлкенірек) және «smaller» (кішірек) мәндері қаріпті ата-аналық мәтін элементіне қатысты масштабтайды. rEm — «root em» дегенді білдіреді, бұл браузердің қаріп өлшемі. Егер браузер өлшемі 14px болса, 1 rem — 14px. Басқа өлшемдер rem-нің пайыздық көрсеткіші ретінде орнатылуы мүмкін. Пайыздық мәндер (%) — егер ағымдағы қаріп өлшемі 14px болса, онда 100% — 14px, ал 120% — 16,8px.

Пайкалар мен Пункттер | Пункт жүйесі баспаға арналған қаріпті өлшеу үшін қолданылады. Қаріп өлшемі мен жолақаралық қашықтық пункттермен өлшенеді, ал баған ені көбінесе пайкалармен өлшенеді. Он екі пункт бір пайкаға тең. Алты пайка бір дюймге тең. Экран үшін жобалау кезінде өлшем жүйелері пиксельдер сияқты бекітілген бірліктерді және ems пен пайыздар сияқты масштабталатын бірліктерді қамтиды.

12 пункт = 1 пайка 6 пайка (72 пункт) = 1 дюйм 60-пункттік scala (Үлкен)

БАСПА ҮШІН ҚАРІП ӨЛШЕМІН АНЫҚТАУ

Металл қаріпте пункт өлшемі — қаріп кесегінің (slug) биіктігі. Мұнда бір rem өлшемі пайдаланушының браузерінің реттеуімен анықталады. Қосымша өлшемдер осы пайдаланушы анықтаған мәнге қатысты белгіленеді. Пиксельдер мен пункттер дизайнерлерге көбірек бақылау береді. Кілт сөздер, ems, rems және пайыздар соңғы пайдаланушыларға көбірек бақылау береді. 8 пайка = 8p 8 пункт = p8, 8 pts 8 пайка, 4 пункт = 8p4 9 пункт жолақаралық қашықтығы бар 8-пункттік Helvetica = 8/9 Helvetica

43

Мәтіндер бірдей пункт немесе пиксель өлшемінде орнатылса да, олардың нақты биіктігі мен орналасуы олардың эм шаршысын қалай толтыруына байланысты өзгеруі мүмкін. Кейбір макеттік бағдарламалар дизайнерлерге осы айырмашылықтарды ескеру үшін мәтіндік жақтауларды теңшеуге мүмкіндік береді. Әртүрлі қаріптер эм шаршысының тік кеңістігін әртүрлі тәсілдермен иеленеді. Екі қаріп бірдей пункт немесе пиксель өлшемінде орнатылса да, олардың эм шаршысын қалай иеленуіне байланысты бірі үлкенірек, екіншісі кішірек көрінуі мүмкін.

ТІК БОС КЕҢІСТІК

CAP HEIGHT (БАС ӘРІП БИІКТІГІ)

44

БИІКТІК

X-БИІКТІГІ

x-биіктігі — кіші әріптің негізгі бөлігінің өлшемі. Бірдей өлшемде орнатылған екі шрифт дизайнының x-биіктіктері әртүрлі болуы мүмкін. x-биіктігінің өлшемі шрифттің кеңістікті үнемдеуіне және оқылуына әсер етеді. x-биіктігі үлкен шрифттердің ішкі кеңістігі (counters) үлкен болады, бұл оларды кең, ашық және жалпы алғанда үлкенірек етіп көрсетеді. Сән үлгілері сияқты, x-биіктіктері де танымал болып, сәннен шығып отырады. Үлкен x-биіктіктері жиырмасыншы ғасырдың ортасында танымал болды және функционалдық артықшылығын сақтап келеді. Денесі кішірек шрифттер тиімділігі төмен болса да, лирикалық сүйкімділікке ие.

x-биіктігі бас әріп биіктігіне қатысты үлкен болғанда, кіші әріптердің пішіндері үлкенірек және ашық болады. Дене өлшемі | x-биіктігі кіші шрифттер (Metro және Brandon Grotesque) антикварлық рухқа ие, ал x-биіктігі үлкен шрифттер (Akzidenz-Grotesk және National) заманауи және жеңіл сезіледі.

ҚАРІПТЕР МЕН ШРИФТТЕР

ӘРІП

Мен ұйқымнан үреймен ояндым; маңдайымды суық тер басып, тістерім сақылдап, бүкіл денем құрысып қалды; терезе жапқыштарының арасынан енген айдың күңгірт әрі сары жарығымен мен өзім жаратқан сол бейбақты — сорлы құбыжықты көрдім. Ол төсек пердесін түріп жіберді; егер оларды көз деп атауға келсе, оның жанары маған қадалып қалыпты. Ол жағын ашып, түсініксіз дыбыстар шығарды, ал бетінде жымысқы күлкі пайда болды. Ол бірдеңе айтқысы келген шығар, бірақ мен естімедім; ол мені тоқтатқысы келгендей бір қолын созды, бірақ мен қашып құтылып, төменге қарай жүгірдім. Мен өзім тұратын үйдің ауласына барып тығылдым, сол жерде түннің қалған бөлігін қатты мазасызданып, ары-бері жүрумен өткіздім, әрбір дыбысқа құлақ түріп, мен өзім өмір сыйлаған сол аруақ келе жатқандай қорқынышпен күттім. — Мэри Уолстонкрафт Шелли, Франкенштейн, 1818

9/11 Eureka | Peter Biľak, 1998 9/11 Tiempos Text Regular | Kris Sowersby, 2012 9/11 National Book | Kris Sowersby, 2007 9/11 Brandon Grotesque Regular | Hannes von Döhren, 2010

X-БИІКТІКТЕРДІ САЛЫСТЫРУ Текстураны зерттеу | X-биіктік (кіші әріптердің негізгі корпусының биіктігі) мәтін блогының тығыздығына әсер етеді. Tiempos сияқты x-биіктігі үлкен қаріптер жолдар арасындағы кеңістікті азайтып, тығызырақ көрінеді, ал Brandon Grotesque сияқты x-биіктігі кіші қаріптерде жолдар арасында бос орын көп сияқты көрінеді. Дизайнерлер қажетті текстураға қол жеткізу үшін өлшем мен аралықты реттейді.

ЕНІ

Қаріптегі әрбір әріптің жиынтық ені (set width — әріптің өзі мен оның екі жағындағы бос орынның қосындысы) деп аталатын көлденең өлшемі болады. Жиынтық ені — әріптің денесі мен оны басқа әріптерден қорғайтын бүйірлік аралық (side bearing — әріптің екі жағындағы кішкене бос орын) деп аталатын бос орынның қосындысы. Қаріптердің көбінде әр әріптің өз ені болады. Берілген қаріптегі таңбалар азды-көпті тар немесе кең болуы мүмкін.

Қаріптің енін оның көлденең немесе тік масштабын өзгерту арқылы өзгертуге болады. Алайда, бұл әріптердің сызық салмағын бұрмалап, жуан элементтердің жұқаруына, ал жұқа элементтердің жуандауына әкеледі. Қажетсіз бұрмалауларды болдырмау үшін condensed (тығыздалған), compressed (сығылған), wide (кең) немесе extended (созылған) сияқты өзіңіз іздеген пропорциялары бар қаріпті таңдаңыз.

Interstate Black | w әрпінің жиынтық ені кең. i әрпінің жиынтық ені тар. Interstate Black Compressed | Бұл қаріп стилі тар жиынтық енімен жасалған. Көлденең және тік масштабтау | Кеңірек немесе тарырақ әріптер жасау үшін әріптердің пропорциялары бұрмаланған. Кейде бұл әдіс таңбаларды берілген кеңістікті толтыруға мәжбүрлейді. Бұны тек әріп пішіндерін әдейі бұрмалағыңыз келсе ғана жасаңыз. Hardcore | Shiva Nallaperumal, 2022. Бұл қаріп панк-роктың DIY (өз қолыңмен жаса) графикасына негізделген, ол типографиялық нормаларды әдейі бұрмалайды және бұзады. Interstate Black | Interstate тобының стандартты ендері ыңғайлы кең болып келеді.

alice: curiouser and curiouser Hingston Studio жасаған бұл графикалық сәйкестік 2021 жылы V&A мұражайында өткен, Льюис Кэрроллдың әлемі үнемі өзгеріп отыратын жас әйел туралы әйгілі хикаясы — "Алиса ғажайыптар елінде" шығармасының мәдени тарихы туралы көрмені таныстырады. Coign және Rama Gothic өте тығыздалған қаріптерінің әртүрлі ені мазмұнның — Алисаның өзі сияқты — әртүрлі жағдайларда ұлғаюына және кішіреюіне мүмкіндік береді. "Alice" тақырыбы Hingston Studio тарапынан арнайы әріптелген. Қосымша қаріптерге Coign 47 және 45 (Colophon Foundry, 2018) және Rama Gothic (Ryoichi Tsunekawa, 2012) жатады.

Designing Motherhood (MIT Press, 2021). Мишель Миллар Фишер мен Эмбер Уиниктің бұл кітабы репродуктивті денсаулық тарихы туралы. Кітаптың дизайнын жасау үшін Лана Кавар мен Наташа Чандани (Clanada) America (Grilli Type, 2016) қаріпінің әртүрлі енін қолданды. Ең енді стиль босану туралы тарауларда қолданылған.

Shiva Nallaperumal бұл типографиялық постерді 2022 жылы Акира Куросаваның 1963 жылғы "Жоғары және төмен" (High and Low) триллерінің көрсетілімі үшін жасаған. Оның постері фильмнің ақ-қара фотосуреті мен шиеленісті атмосферасына еліктейді. Әріп пішіндері бірнеше бағытта бұрмаланған.

ТЕҢ ЕНДІ (MONOSPACE)

Латын қаріптерінің көбі пропорционалды: әр әріптің өз ені болады. Тең енді (monospace — әр таңба көлденеңінен бірдей орын алатын қаріп түрі) қаріпте әрбір таңба бірдей көлденең кеңістікті алады. L әрпін M немесе W әрпімен бірдей орын алуға мәжбүрлеу арқылы тең енді қаріптер ала-құла, бірақ механикалық текстура жасайды және пропорционалды қаріптерге қарағанда көбірек орын алады. Тең енді мәтін көбінесе компьютерлік кодтарда, инженерлік сызбаларда және механикалық жазу машинкаларында жазылған құжаттарда кездеседі. Дизайнерлер тең енді қаріптердің DIY эстетикасын ерекшелей алады немесе оларды неғұрлым органикалық қаріп стильдерімен контраст жасау үшін қолдана алады.

Mixing monospace and proportional fonts Бұл макетте тең енді қаріптер ауыр, тығыз орналасқан Noi Grotesk Black қаріпімен салыстырғанда жеңіл әрі ашық көрінеді.

Noi Grotesk | Robin Eberwein, Felix Pfäffli, 2021 Aperçu Mono | The Entente, 2009 IBM Plex Mono | Mike Abbink/IBM Design and Bold Monday, 2017 Isonorm Monospaced regular | International Standards Organization (ISO), 1980 Courier Prime | Alan Dague-Greene, 2013 (Howard Kettler, 1956)

open and closed | Тең енді мәтіннің ашық, механикалық текстурасы тығыз тақырыптармен контраст жасайды. "The US-Mexico Border: Place, Imagination, and Possibility" көрмесінің каталогы (Craft Contemporary, Лос-Анджелес, 2018).

БІРКЕЛКІ ЕНДІ (UNIWIDTH)

Біркелкі енді (uniwidth — әртүрлі қалыңдықта болса да, таңбаның алатын орны өзгермейтін қаріп) қаріптің әртүрлі салмақтары көлденеңінен бірдей орын алады. Тең енді қаріптен айырмашылығы, мұнда әр әріптің өз ені болады. Алайда, таңбаның ені әртүрлі салмақтарда (light-тан bold-қа дейін) өзгеріссіз қалады. Бұл мүмкіндік диаграммаларда, кестелерде және басқа деректер графикасында пайдалы, себебі салмақ өзгерген кезде сөздер кеңеймейді. Біркелкі енді қаріптер пайдаланушы интерфейстерінде де жақсы жұмыс істейді, өйткені батырмадағы немесе мәзірдегі мәтін белсендірілген кезде макетті бұзбай салмағын өзгерте алады. Біркелкі енді қаріптер сонымен қатар тең енді, дуплексті немесе мультиплексті деп те аталады.

Noi Grotesk | Robin Eberwein, Felix Pfäffli, 2021 Бұл айнымалы қаріптің біркелкі енді таңбалары бар. Әріптер қалыңдаған сайын әріп аралықтары тығыздала түсетініне назар аударыңыз.

Service Gothic | Nick Sherman, 2020 Service Gothic пиццериялар мен автотұрақтардағы белгілерден шабыт алған. Оның біркелкі енді сипаты оны анимациялар, белгілер, интерфейстер және деректер графикасы үшін пайдалы етеді.

Lamm & Kirch 2018 жылы Urbane Künst Ruhr үшін кешенді визуалды сәйкестік жасады. Бұл сәйкестік Folio-ға (1957) негізделген арнайы айнымалы қаріпті қолданады. Әріптердің ені әр салмақта бірдей. Осылайша, қаріп анимацияда немесе баспа өнімінің әртүрлі нұсқаларында макетті бұзбай өзгере алады.

ҚАРІПТЕРДІ ЖІКТЕУ

XIX ғасырдағы баспагерлер қарқынды коммерциялық өсу кезеңінде өз кәсібі үшін ортақ тіл мен көркем мұра қалыптастыру мақсатында қаріптерді негізгі санаттарға топтастырды. Гуманистік қаріптер Ренессанс каллиграфиясы мен қолжазбасына еліктейді. Өтпелі және заманауи қаріптер өткірірек детальдармен және күштірек контрастпен сызылған. Брустық кертік (slab serif) және кертіксіз (sans-serif) стильдері постерлер мен жарнамаларда қолданылды. Бұл негізгі санаттардан тыс готика (blackletter), курсив (scripts) және сәндік қаріптер сияқты сансыз стильдер бар.

Қаріптерді жіктеу — бұл ғылым емес, құрал. Көптеген қаріптер дәстүрлі санаттарға бағынбайды. Бүгінде кейбір қаріп платформалары кез келген адамға қаріп танып-табуға көмектесу үшін "дөңгеленген", "сәнді", "фанки" және "көңілді" сияқты таныс сын есімдерді қолданады.

ГУМАНИСТІК Ескі стиль деп те аталады, гуманистік қаріптер баспа ісінің алғашқы ғасырына еліктейді. Каллиграфиялық штрихтар орташа контрастқа ие және еңіс осьпен салынған. (Мысалы: Sabon)

ӨТПЕЛІ Caslon және Baskerville сияқты қаріптердің кертіктері гуманистік әріптерге қарағанда өткірірек және осі тіктеу келеді. Жақсартылған баспа машиналары, қағаз және сия дәлірек пішіндерді жасауға көмектесті. (Мысалы: Baskerville)

ЗАМАНАУИ XIX ғасырдың басында Bodoni және Didot жасаған қаріптердің жұқа, түзу кертіктері, тік осі және жуан мен жұқа сызықтар арасындағы күшті контрасты болады. (Мысалы: Didot)

БРУСТЫҚ (SLAB) Брустық кертік әріптің негізгі штрихтарымен қалыңдығы жағынан ұқсас келеді. Бұл стиль жарнамада немесе мәтінде ерекшелеу үшін қолданылатын қалың қаріптерді жасауға мүмкіндік берді. (Мысалы: Clarendon)

ГУМАНИСТІК SANS Кейбір кертіксіз (sans-serif) қаріптер пішіндері мен пропорциялары үшін гуманистік стильдерге жүгінеді. Күрделі қисық сызықтарға, сызық салмағындағы нәзік ауытқуларға және а әрпіндегі кішкентай ішкі бос орынға назар аударыңыз. (Мысалы: Freight Sans)

ГРОТЕСК SANS XIX ғасырдың басында жасалған кертіксіз қаріптердің көбі сол кезде басым болған өтпелі және заманауи кертікті қаріптерге ұқсас пропорциялар мен пішіндерге ие. (Мысалы: Akzidenz-Grotesk)

ГЕОМЕТРИЯЛЫҚ SANS XX ғасырда Futura сияқты дизайндар қаріп дизайнына жаңа геометриялық сезімталдық әкелді. Бұл қаріптер анонимді гротескілерге қарағанда айқынырақ тұлғалық сипатты білдірді. (Мысалы: Futura Now)

КУРСИВ ЖӘНЕ ТАҒЫ БАСҚАЛАР Magasin — Лаура Месегер жасаған курсивті қаріп. Оның контрасты мен тік осі Bodoni және Didot қаріптеріне ұқсас, олар да қолжазбадан шабыт алған.

Sabon: 1964 жылы ұсынылған, неміс дизайнері Ян Чихольд жасаған. Ол Роберт Гранжонның XVI ғасырдағы қаріптеріне негізделген. Baskerville: Джон Баскервилл 1750 жылдары Англияда өз қаріптерін ұсынғанда, олардың өткір пішіндері мен жоғары контрасты таң қалдырды. Didot: Фирмин Дидо 1799-1811 жылдар аралығында жасаған қаріптер қатал әрі дерексіз. Clarendon: 1845 жылы Лондонда Роберт Бизли жасаған. Оның кең пропорциялары мен сәл жақша тәрізді кертіктері бар. Freight Sans: Джошуа Дарден жасаған, кең ауқымды Freight супертобына (2005) жатады. Akzidenz-Grotesk: 1898 жылы Германияда Berthold баспаханасы ұсынған, тез арада танымал кертіксіз қаріпке айналды. Futura: Пауль Реннер 1927 жылы Германияда жасаған, О әріптері дерлік мінсіз шеңберлер болып келеді.

ҚАРІПТЕРДІ ТОПТАСТЫРУ

Қаріптерді санаттарға топтастыру дизайнерлерге қолжетімді көптеген шрифттердің ішінен таңдау жасауға көмектеседі. Бұл санаттар қатаң емес, еркін сипатта болады. Кейбір дизайндарды сипаттау оңай болғанымен, басқалары бірнеше санаттың элементтерін біріктіреді. Уақыт өте келе дизайнерлер типография тарихын қайта түсіндіру және жаңа дизайндар жасау үшін таныс ерекшеліктерді қайта қарап, алып тастап, біріктіріп және ұлғайтып отырды.

ГУМАНИСТІК: Sabon, Garamond, Minion, Scala, Tiempos, Seria. БРУСТЫҚ ЖӘНЕ КІШІ КЕРТІКТЕР: Adelle, Skolar, IBM Plex, Fedra, Typetura. ӨТПЕЛІ ЖӘНЕ ЗАМАНАУИ: Baskerville, Didot, Bodoni, Freight Text, Odile. ГУМАНИСТІК SANS: Freight Sans, Whitney, Myriad, Fedra Sans. ГЕОМЕТРИЯЛЫҚ SANS: Futura, Gotham, Neutraface, Brandon Grotesque. ГРОТЕСК: Akzidenz-Grotesk, Interstate, Franklin Gothic.

odile | Sibylle Hagmann, 2006 Сибилла Хагманның Odile қаріпі Уильям Аддисон Двиггинстің Arcadia (Experimental No. 221) жұмысына негізделген. Әріптердің жоғарғы жағындағы кертіктерде қисық жақшалар бар, ал төменгі жағындағы кертіктер жақшасыз болып келеді.

ҚАРІП ТҮРЛЕРІ ЖӘНЕ ҚАРІПТЕР 58

light Басылым, бренд немесе веб-сайт бір ғана қаріптер тобымен (ортақ дизайны бар қаріптер жиынтығы) тамаша жұмыс істей алады. Freight сияқты супер-отбасылар (бір-бірімен үйлесетін кертікті және кертіксіз нұсқалары бар ауқымды топтар) құрамына кертікті (әріп ұштарындағы кішкентай сызықшалар), кертіксіз және оптикалық өлшемдерді (әртүрлі мәтін өлшемдеріне арнайы бейімделген нұсқалар) қоса алғанда, көптеген салмақтар мен стильдер кіреді. Көптеген жобалар екі немесе одан да көп топтың қаріптерін біріктіріп, әрқайсысын әртүрлі функцияларды орындау немесе жобаға әртүрлі сипат беру үшін қолданады. Жобаның функционалдық талаптарын және сіз іздеген эстетикалық сапаларды ескеріңіз. Алдымен негізгі қаріп түрін немесе тобын таңдап, қажетінше басқа стильдерді қосыңыз. Басылым, бренд немесе веб-сайт бір ғана қаріптер тобымен тамаша жұмыс істей алады. Freight сияқты супер-отбасылар құрамына кертікті, кертіксіз және оптикалық өлшемдерді қоса алғанда көптеген салмақтар мен стильдер кіреді.

book Басылым, бренд немесе веб-сайт бір ғана қаріптер тобымен тамаша жұмыс істей алады. Freight сияқты супер-отбасылар құрамына кертікті, кертіксіз және оптикалық өлшемдерді қоса алғанда көптеген салмақтар мен стильдер кіреді. Көптеген жобалар екі немесе одан да көп топтың қаріптерін біріктіріп, әрқайсысын әртүрлі функцияларды орындау немесе жобаға әртүрлі сипат беру үшін қолданады. Жобаның функционалдық талаптарын және сіз іздеген эстетикалық сапаларды ескеріңіз. Алдымен негізгі қаріп түрін немесе тобын таңдап, қажетінше басқа стильдерді қосыңыз. Басылым, бренд немесе веб-сайт бір ғана қаріптер тобымен тамаша жұмыс істей алады. Freight сияқты супер-отбасылар құрамына кертікті, кертіксіз және оптикалық өлшемдерді қоса алғанда көптеген салмақтар мен стильдер кіреді.

semibold Басылым, бренд немесе веб-сайт бір ғана қаріптер тобымен тамаша жұмыс істей алады. Freight сияқты супер-отбасылар құрамына кертікті, кертіксіз және оптикалық өлшемдерді қоса алғанда көптеген салмақтар мен стильдер кіреді. Көптеген жобалар екі немесе одан да көп топтың қаріптерін біріктіріп, әрқайсысын әртүрлі функцияларды орындау немесе жобаға әртүрлі сипат беру үшін қолданады. Жобаның функционалдық талаптарын және сіз іздеген эстетикалық сапаларды ескеріңіз. Алдымен негізгі қаріп түрін немесе тобын таңдап, қажетінше басқа стильдерді қосыңыз. Басылым, бренд немесе веб-сайт бір ғана қаріптер тобымен тамаша жұмыс істей алады. Freight сияқты супер-отбасылар құрамына кертікті, кертіксіз және оптикалық өлшемдерді қоса алғанда көптеген салмақтар мен стильдер кіреді.

Freight Text және Sans | Joshua Darden, 2005 Басылым, бренд немесе веб-сайт бір ғана қаріптер тобымен тамаша жұмыс істей алады. Freight сияқты супер-отбасылар құрамына кертікті, кертіксіз және оптикалық өлшемдерді қоса алғанда көптеген салмақтар мен стильдер кіреді. Көптеген жобалар екі немесе одан да көп топтың қаріптерін біріктіріп, әрқайсысын әртүрлі функцияларды орындау немесе жобаға әртүрлі сипат беру үшін қолданады. Жобаның функционалдық талаптарын және сіз іздеген эстетикалық сапаларды ескеріңіз. Алдымен негізгі қаріп түрін немесе тобын таңдап, қажетінше басқа стильдерді қосыңыз.

Қаріп түрлерін таңдау light book semibold Bold

bold Басылым, бренд немесе веб-сайт бір ғана қаріптер тобымен тамаша жұмыс істей алады. Freight сияқты супер-отбасылар құрамына кертікті, кертіксіз және оптикалық өлшемдерді қоса алғанда көптеген салмақтар мен стильдер кіреді. Көптеген жобалар екі немесе одан да көп топтың қаріптерін біріктіріп, әрқайсысын әртүрлі функцияларды орындау немесе жобаға әртүрлі сипат беру үшін қолданады. Жобаның функционалдық талаптарын және сіз іздеген эстетикалық сапаларды ескеріңіз. Алдымен негізгі қаріп түрін немесе тобын таңдап, қажетінше басқа стильдерді қосыңыз. Басылым, бренд немесе веб-сайт бір ғана қаріптер тобымен тамаша жұмыс істей алады.

қаріппен ойлау, үшінші басылым 59

Оқырмандар сіздің контентіңізбен не істейтінін сұраңыз (оқиды ма, шолып шығады ма, іздейді ме, сатып алады ма, сатады ма, өзгертеді ме). Сізге қандай функциялар қажет (кеңістікті үнемдеу, тілдік қолдау, бірнеше стильдер)? Оқырмандарға қандай "дауыс" немесе ұстанымды жеткізгіңіз келетінін сұраңыз (сенімділік, шынайылық, құпиялылық, беделділік, жақындық). Жобаңыздағы мәтін үлгілерімен әртүрлі қаріп түрлерін тексеріп көріңіз. Не нәрсе дұрыс көрінеді? Қаріп түрлеріне шолуларды оқыңыз және дизайн жаңалықтарына жазылыңыз. Өзіңізге ұнайтын веб-сайттардың кодын тексеріңіз.

НЕГІЗГІ МӘТІН ҚАРІПІНЕН БАСТАҢЫЗ Мәтіні көп кітапты немесе блогты жобалағанда, жұмысты негізгі мәтін үшін қолданылатын қаріптер тобын таңдаудан бастаңыз. Әртүрлі салмақтары бар топ негізгі мәтінді, сурет астындағы жазуларды және анонстарды стильдеу үшін пайдалы. Көптеген мықты қаріп топтарында үлкен өлшемдерде назар аударта алатын ерекше стильдер болады.

ТАҚЫРЫП ҚАРІПІНЕН БАСТАҢЫЗ Постер, бренд стилі немесе әлеуметтік медиа науқанын жобалағанда, жұмысты тақырыптық қаріпті таңдаудан бастаңыз. Күшті "дауысы" бар, есте қалатын қаріп түрін іздеңіз. Ерекше пропорциялары немесе сәндік элементтері бар дизайндар үшін ұзын мәтіндерді немесе ақпараттық жазуларды көрсетуге арналған бейтарап "фондық" қаріп қажет болады.

<– –> [LINK url=”http//www. literaryzine. org”]http//www. literaryzine. org[LINK] Мен әдеби журналмын Newsreader мәтінге арналған. Мәтіндік қаріптер жылдамдықты бәсеңдетіп, демалуға және көлемді контентпен уақыт өткізуге мүмкіндік береді. Курсив (italic) стилі редакторлық жобалар үшін өте маңызды.

Мені тез оқып шығыңыз және тереңірек білу үшін сілтемеге өтіңіз. National — кіші өлшемдерде жақсы жұмыс істейтін кертіксіз қаріп түрі. Оның гуманистік пропорциялары Newsreader-ге ұқсас.

Newsreader semiBold және medium | Production Type, 2020 National | Kris Sowersby, 2007

<– –> [LINK url=”http//www. newsletter. com”]http//www. newsletter. com[LINK]

Оқырмандар демалып, уақыт өткізе алатын мәтіндік қаріпті таңдаңыз. Бөлмедегі ең қатты дауыс әрқашан үздік бола бермейді.

Fraunces | Phaedra Charles, Flavia Zimbardi, 2012 National | Kris Sowersby, 2007

ҚАРІП ТҮРЛЕРІН ТАҢДАУҒА АРНАЛҒАН КЕҢЕСТЕР

ҚАРІП ТҮРЛЕРІ ЖӘНЕ ҚАРІПТЕР 60

ҚАРІПТЕРДІ ЖҰПТАУ Дизайнерлер неліктен және қалай бір макетте немесе дизайн жүйесінде әртүрлі қаріп түрлерін біріктіреді? Екінші немесе үшінші қаріп түрі нақты бір функцияны орындауы мүмкін, мысалы, тартымды тақырыпқа қолдау көрсету. Қарапайым әдіс — "бәрі бір жерде" принципімен супер-отбасын пайдалану. Дегенмен, әртүрлі қаріптер қоспасының қиындықтарынан қорықпаңыз.

Қаріптерді жұптастыру кезінде ұқсастықтар мен айырмашылықтарды іздеңіз. Айырмашылық факторы айқын көрінеді. Контраст (көбірек иірімдер, көбірек жарқыл немесе көбірек тыныштық) қажет болмаса, қаріптерді араластырудың не керегі бар? Алайда, қаріп жұптары айырмашылықтардан бөлек, тар немесе кең пропорциялар, кіші «а» немесе «g» әріптеріндегі ұқсас пішіндер немесе ортақ мәдени немесе тарихи мұра сияқты ортақ белгілерге ие болуы керек.

Неліктен шарап пен ірімшік бірге ұсынылады? Біріншіден, майлы, дәмді ірімшік пен өткір, қышқыл шарап арасында тамаша контраст бар. Ірімшік пен шараптың ұқсастықтары да бар: олар бақыланатын ыдырау процесі арқылы жасалған ерекше ашытылған өнімдер.

Төмендегі кесте қаріп түрлері арасындағы ұқсастықтар мен айырмашылықтарды сипаттауға арналған кейбір санаттарды ұсынады. Объективті белгілерге қаріпті кім жобалағаны немесе оның таңбаларының қаншалықты кең екендігі жатады. Субъективті қасиеттерге естеліктер, трендтер немесе сенсорлық әсерлер кіреді. Субъективтілік — қалыпты жағдай! Қаріптерді араластыру — бұл жеке шығармашылық процесс.

ОБЪЕКТИВТІ ҚАСИЕТТЕР | СУБЪЕКТИВТІ ҚАСИЕТТЕР :--- | :--- ені, пропорциясы | салқындық/жылылық х-биіктігі (кіші әріптердің биіктігі) | ресмилік a, g, r, y пішіндері | эмоция жоғарғы және төменгі элементтердің ұзындығы | естелік гуманистік пішіндер | шеберлік екпін, вертикалдылық | бұрынғы қолданыстар терминалдар (мысалы, нүктелі ұштар) | трендтік құндылық кертік пішіні (сына тәрізді, тік, жақшалы) | сезімталдық (кэмп, китч, футуристік) штрих (моносызықты, каллиграфиялық) | дәм (лимонды, шоколадты, шошқа етінің дәмідей) геометрия (шаршы, дөңгелек) | ауыз қуысындағы сезім (майлы, морт, шайнамалы) ақ жолдар (кең, тығыз) | квирлік (бейстандартты бөлшектер мен бұрыштар) авторлық (кім жобалады?) | жануар/өсімдік/минерал тарихи тегі | керемет атау тілдік қолдау стильдер мен салмақтар саны

Peachi, Abril-мен таныс. Қаріптерді араластыру — тамақ пісіру немесе киіну сияқты жеке іс. Көптеген қаріп жұптарының кейбір айырмашылықтары (мысалы, кертікті/кертіксіз) және кейбір ұқсастықтары (мысалы, тар пропорциялар) болады.

+ Қаріптерді жұптастыру философиясы туралы Bethany Heck, “The Value of Multi-Typeface Design,” Medium, May 2, 2016 мақаласынан оқыңыз.

ҚАРИП ТҮРЛЕРІН ТАҢДАУ

қаріппен ойлау, үшінші басылым 61

URBANA + BAGATELA urbana | César Puertas, 2007 bagatela | César Puertas, Jan Filipek 2016 Айырмашылығы: Кертікті/кертіксіз Ұқсастығы: Екі қаріп түрінің дизайнері бір, екеуінің де пропорциялары тар.

URBANA + GOTHAM urbana | César Puertas, 2007 gotham | Tobias Frere-Jones, 2000 Айырмашылығы: Тар/кең, жұмсақ/қатты Ұқсастығы: Екі қаріп түрі де қалалық белгілерден (Богота және Нью-Йорк) шабыт алған.

PEACHI + ITC GARAMOND peachi | Elena Genova, 2021 itc garamond narrow | Tony Stan, 1975 Айырмашылығы: Жұмсақ/қатты, жуан/жіңішке, бал/лимон Ұқсастығы: 1970-жылдардағы стильдік рух, үлкен х-биіктігі.

PEACHI + ABRIL peachi | Elena Genova, 2021 abril | José Scaglione және Veronika Burian, 2011 Айырмашылығы: Шайнамалы/қытырлақ, бал/тост Ұқсастығы: «а» және «с» әріптеріндегі дөңгеленген ұштар.

ҚАРІП ТҮРЛЕРІ ЖӘНЕ ҚАРІПТЕР 62

ҚАРІП ФОРМАТТАРЫ ЖӘНЕ ЛИЦЕНЗИЯЛАР Қаріптерді ірі компаниялар, шағын ұжымдар және жеке дизайнерлер таратады. Қаріптер сатылады, жалға беріледі, жинақ ретінде ұсынылады, қарызға алынады, ұрланады және тегін беріледі (авторларының рұқсатымен немесе онсыз). Қаріп форматтары қаріп түрлерінің әртүрлі принтерлермен, браузерлермен, операциялық жүйелермен және құрылғылармен жұмыс істеуіне көмектеседі. Веб-типография үшін қаріптер Adobe және Google сияқты платформаларда немесе жеке серверіңізде сақталып, пайдаланушы браузерлеріне лезде жеткізілуі мүмкін.

Сандық қаріптерді көшіру және өзгерту оңай. Қаріпті сатып алғанда, сіз оны пайдалану мүмкіндіктерін шектейтін EULA (соңғы пайдаланушылық лицензиялық келісім) шартын қабылдайсыз. Америка Құрама Штаттарындағы зияткерлік меншік құқығы қаріптерді бағдарламалық жасақтама ретінде қорғайды. Қаріптерді көшіру және бөлісу немесе қаріп файлын ашып, таңбаларды өзгертіп, оны жаңа атпен сақтау көптеген EULA шарттарын бұзу болып табылады. EULA талаптары әр өндірушіден өндірушіге қарай өзгереді. Құқықтық дауларды болдырмау және қаріп дизайнерлерінің еңбегі әділ өтелуін қамтамасыз ету үшін EULA шарттарын мұқият орындаңыз.

Type 1 қаріптері екі файлдан тұрады: экрандық қаріп және принтерлік қаріп. Бұл ертедегі қаріп форматы ескірген. TrueType (TT) Apple және Microsoft компанияларымен өз операциялық жүйелерінде пайдалану үшін жасалған. TrueType қаріптерін орнату Type 1 қаріптеріне қарағанда оңайырақ, өйткені олар бір ғана файлдан тұрады. OpenType (OTF), Adobe тарапынан әзірленген, бірнеше операциялық жүйелерде жұмыс істейді. Әр файл 65 000-ға дейін таңбаны сыйдыра алады, бұл бір файлда бірнеше стильдер мен таңба нұсқаларын қолдауға мүмкіндік береді. OpenType қаріптері көбінесе «Pro» деп белгіленеді. Мүмкіндіктеріне бас әріптермен терілген мәтін үшін дефис, жақша және тік жақшалардың орнын автоматты түрде реттеу қабілеті жатады. Web Open Font Format (WOFF) Mozilla және қаріп дизайны қоғамдастығының мүшелерімен әзірленген. Бұл сығылған қаріп форматы жылдам жүктеледі және қаріпті лицензиялау туралы метадеректерді қамтуы мүмкін. Вебке арналған WOFF қаріптері дизайнерлерге де, пайдаланушыларға да тиімді. Variable Font (VF) — бұл бір қаріп файлында нұсқалардың үздіксіз диапазонын сақтауға мүмкіндік беретін формат. Салмақ (weight) ең жиі қолданылатын айнымалы болғанымен, дизайнерлер файлдардың шашыраңқылығын азайту және икемді қолдану үшін басқа да стандартты және реттелетін айнымалыларды пайдаланады. 84-беттегі «Айнымалы қаріптер» бөлімін қараңыз.

scala | Martin Majoor, 1991 OpenType қаріптерінде кіші бас әріптер мен басқа да арнайы таңбалар негізгі қаріп файлына ендірілген. Бас әріптер мен кіші бас әріптердің айналасында жақшалардың қалай әртүрлі орналасатынына назар аударыңыз.

ҚАРИП ТҮРЛЕРІН ТАҢДАУ

қаріппен ойлау, үшінші басылым 63

ЕРКІН ҚАРІПТЕР (LIBRE FONTS)

Montserrat Аргентинаның Буэнос-Айрес қаласында қолданылатын әртүрлі көше белгілерінен шабыт алған. Luciole көру қабілеті бұзылған адамдарға көмектесу үшін ашық ақ жолдар мен ерекше таңбаларды қолданады. Compagnon Жазу машинкалары дерекқорындағы тарихи қаріптерден шабыт алған. Apfel Grotezk — сияны аз жұмсайтын, тұрақты салмағы (Brukt) бар кертіксіз қаріп түрі. Baskervville КЛОД ЖАКОБ жасаған Baskerville-дің ертедегі жаңғыртылған нұсқасына негізделген.

compagnon | Juliette Duhé, Léa Pradine, Valentin Papon, Sébastien Riollier, Chloé Lozano, 2018 baskervville | Alexis Faudot, Rémi Forte, Morgane Pierson, Rafael Ribas, Tanguy Vanlaeys, Rosalie Wagner, Atelier National de Recherche Typographique (ANRT), 2017 (Claude Jacob, 1784) Apfel Grotezk | Luigi Gorlero, 2019 luciole | Laurent Bourcellier, 2019 noto sans adlam | Diane Colier/Monotype, 2016 montserrat | Julieta Ulanovsky, 2011

SIL Open Font License (OFL) адамдарға қаріп түрін өзгертуге және оны тегін пайдалануға рұқсат береді. Кейбір ашық бастапқы қаріптер тілдік қауымдастықтардың дамуына көмектеседі. Басқалары коммерцияға қарсы тұру, ортақ игілікке үлес қосу немесе дизайнердің жұмысын насихаттау үшін жасалған.

ҚАРІП ТҮРЛЕРІ ЖӘНЕ ҚАРІПТЕР 64 Бір қаріптер тобы көптеген тапсырмаларды орындай алады. Бірнеше салмақ пен стильдің көмегімен дизайнерлер үйлестірілген тақырыптармен, ішкі тақырыптармен және басқа элементтермен күрделі мәтін блоктарын көрсете алады. Уақыт өте келе қаріп дизайнерлері қаріп стильдерін атау үшін кейбір жалпы терминдерді әзірледі, ал қаріп топтары брендинг, қаптама және редакторлық дизайн талаптарын қолдау үшін үлкенірек әрі күрделірек бола бастады. Бір үлкен қаріп тобында дизайнер бір жобада қолдана алатын стильдерден де көп стиль болуы мүмкін. Қаріптер тобымен жұмыс істегенде, оның әртүрлі сипаттарымен тәжірибе жасап көріңіз. Жобаңызда әртүрлі қаріп таңдауларының қандай мақсаты болуы мүмкін екенін ескеріңіз.

Қаріп топтары Nobel | Tobias Frere-Jones, 1993 (Sjoerd Hendrik de Roos, 1929) Кертіксіз қаріп түрлері көбінесе көптеген салмақтар мен ендерді қамтиды.

Univers | Adrian Frutiger, 1957 Швейцариялық қаріп жиырма бір нұсқада, бес салмақта және бес енде шығарылды. Кейбір қаріп топтары уақыт өте келе өссе, Univers басынан бастап толық жүйе ретінде ойластырылған.

қаріппен ойлау, үшінші басылым 65

Ескерту | Кейбір қаріптерде regular (қалыпты) стилі book стиліне қарағанда ауырлау болады.

Әдеттегі қаріп тобының өзегі немесе нормасы — regular (қалыпты) салмағы. Кейбір қаріп түрлеріне book деп аталатын сәл ауырлау салмақ кіреді. Bold (жуан) салмақтар екпін түсіру үшін қолданылады және ерекшеленуге тырысады.

Қаріптер тобының әртүрлі салмақтары негізгі пропорция, екпін, контраст, кертік пішіні, бас әріптер биіктігі және х-биіктігі сияқты сипаттамаларды бөліседі. Парақта немесе экранда мәтін блоктарын теруге арналған функционалды қаріптер тобы әр салмақ немесе стиль үшін курсив (қиғаш) стильдерді қамтуы керек. Курсив әріптер мәтін жолына салмақ қоспай-ақ екпін беру үшін қызмет етеді. Әсіресе кертікті қаріптер арасында курсив стилі көбінесе оның тік нұсқасынан ерекшеленетін пішіндер мен штрихтарды қолданады. Мұнда қолданылған Edita қаріпіндегі тік (roman) және курсив «а» әрпінің құрылымдық айырмашылығына назар аударыңыз. Жуан салмақтар курсив стильдеріне қарағанда драмалық екпін береді. Кейбір қаріп түрлеріне кіші бас әріптер (биіктігі кіші әріптерге ұқсас бас әріптер) де кіреді. Кіші бас әріптер толық өлшемді БАС ӘРІПТЕР мәтін үйлесімін бұзатын жағдайларда кіші әріптермен жақсы бірігеді.

edita regular | Pilar Cano, 2009 edita book edita bold

8/12 edita book Сәл ауырлау book салмағы бұл әріп пішіндеріне кіші өлшемдерде өз күшін сақтауға көмектеседі. Book салмағының жуандау штрихтары оның тым нәзік болып көрінуіне жол бермейді.

8/12 edita regular Қалыпты (regular) салмақтың нәзік бөлшектері кіші өлшемдерде көрсетілгенде бозарған және әлсіз болып көрінеді. Бұл қаріптің бөлшектері қалай нашарлай бастағанына назар аударыңыз.

14/20 edita regular

НЕГІЗГІ ҚАРІПТЕР ТОБЫ

ҚАРІП ТҮРЛЕРІ ЖӘНЕ ҚАРІПТЕР 66

ҚАРИП ТОПТАРЫ Кертікті және кертіксіз стильдерді қамтитын қаріп топтары супер-отбасылар деп аталады. Jeremy Tankard-тың Trilogy қарібі — он тоғызыншы ғасырдағы коммерциялық жарнамалардың әртүрлі ырғағын үйлестіретін біртұтас отбасы. Adelle отбасы ондаған қаріптерден тұрады, ал Scala кітапқа тән нұсқалар жиынтығын ұсынады. Супер-отбасылар графикалық дизайнерлерге ыңғайлылық сыйлайды.

Rotis | Otl Aicher, 1989 Айхер кертікті және кертіксіз арасындағы қадамдарды қамтитын осы супер-отбасы арқылы екі жақты ойлау жүйесіне қарсы шықты. Жиырмасыншы ғасырда типография кертікті немесе кертіксіз деген санаттарға бөлінді. Мүмкін Айхер өз уақытынан озып кеткен болар. Rotis ешқашан аса танымал болған емес, бірақ ол отбасылық құрылым туралы батыл ойды білдіреді.

Trilogy | Jeremy Tankard, 2009 Бұл супер-отбасы он тоғызыншы ғасырдағы үш қаріп стилін біріктіреді: кертіксіз (sans serif), тік кертікті (slab) және жуан (fat face). Өте жуан fat face стилінің жұқа кертіктері мен ауыр вертикалдары бар.

САЛТАНАТ. Кіру билеті, Бір шиллинг.

rotis | Otl Aicher, 1988

СУПЕР-ОТБАСЫЛАР

қаріппен ойлау, үшінші басылым 67 Scala супер-отбасына ортақ негізі бар кертікті және кертіксіз пішіндер кіреді. Кертіксіз нұсқаға дәстүрлі кертікті қаріптердің белгісі болып табылатын кіші бас әріптер енгізілген.

scala, scala sans, және scala jewel | Martin Majoor, 1991–1993 Adelle және adelle sans | Veronika Burian, José Scaglione, 2009

Кертікті қаріптер топтарында кертіксіз топтарға қарағанда нұсқалар аз болады. Adelle-дің мықты, тік кертіктері (slab) баламалы салмақтар мен ендерге жақсы бейімделген және Adelle Sans-пен үйлесу үшін жасалған.

ҚАРІП ТҮРЛЕРІ ЖӘНЕ ҚАРІПТЕР 68 Ең алғашқы әліпбилер бір биіктікте сызылған. Әріптердің қосымша жиынтығына қажеттілік болған жоқ, өйткені әліпбидің мақсаты — дыбыстарды сөзге айналдыру. Тасқа қашалған латын әріптері Рим империясының құдіретін бейнеледі. Қашалған бас әріптер он бесінші ғасырдағы Венецияда басылған кітаптардағы бас әріптердің негізі болды. Қазіргі қаріптерге енгізілген бұл бас әріптер өздерінің әсерлі болмысын сақтап қалған. Есімді немесе тақырыпты бас әріппен жазу оның маңыздылығын белгілейді және ресмилік береді. "Жоғарғы регистрден" (uppercase) бастап "жоғарғы тапқа" (upper class) дейін — жоғарғы позицияда болу үстемдік пен иерархияны білдіреді. Қазіргі заманғы коммуникация құралдары типографиялық беделді барлығына қолжетімді етеді.

Бас әріптер жоғарыдан төменге | Траян бағанасының негізінде қашалған бас әріптер, шамамен б.з. 113 ж. | New York Magazine, дизайнері Chris Dixon, 2009. | Науқан белгішесі, 1972 ж., Ширли Чисхолм президенттікке, Африка-американдық тарихы мен мәдениеті ұлттық мұражайының коллекциясы.

Бас әріптер қисық сызық бойында тегіс орналасады, өйткені оларда бір-біріне кедергі келтіретін жоғарғы (ascenders) немесе төменгі (descenders) элементтер жоқ. Тек бас әріптермен терілген жолдарды тығыз, тіпті теріс жоларалық қашықтықпен орналастыруға болады.

Verlag бас әріптері | Jonathan Hoefler, 2006 Бас әріптер мен кіші бас әріптерде жоғарғы және төменгі элементтер болмағандықтан, олар редакторлық типография үшін жинақы, кеңістікті үнемдейтін бөлшектерді қамтамасыз етеді.

Miller кіші бас әріптері Matthew Carter, 1997

+ Робин Кинросстың билік пен типография туралы еңбегіне сілтеме.

қаріппен ойлау, үшінші басылым 69

Барлығы бас әріппен | Мәтінді тек бас әріптермен теру қаріп пен контекстке байланысты талғампаз, еркін немесе сенімді көрінуі мүмкін.

Билік талапсыз ештеңені бермейді. Ол ешқашан берген емес және бермейді де. — Фредерик Дуглас, 1857

aveny-t | Henrik Kubel, 2000 big caslon | Matthew Carter, 1994 (William Caslon, 1780-жылдар) evanston tavern | Kimmy Kirkwood, 2019

КІШІ БАС ӘРІПТЕР Кіші бас әріптер | Бұл әріптердің биіктігі х-биіктігіне ұқсас. Кіші бас әріптер кіші әріптер жолдарымен жақсы үйлеседі. Олардың шаршы пропорциялары мен мықты сызықтары оларды ішкі тақырыптар, белгілер және авторлық жолдар үшін тартымды етеді.

Skolar | David Brezina, 2009

Жалған кіші бас әріптер

Көптеген шрифттерде кіші бас әріптер (Small Capitals — биіктігі кіші әріптермен бірдей бас әріптер) болмайды, оларды шрифт дизайнері арнайы жасауы тиіс. Егер түпнұсқа кіші бас әріптер қолжетімді болмаса, бағдарламалық жасақтамалар бас әріптерді жай ғана кішірейтіп салады. Мұндай кішірейтілген әріптердің «жұтаң» көрінісіне назар аударыңыз.

Plein | Inga Plönnigs, 2017

Үлкен әсер, тығыз аралық

Бас әріптерде жоғарғы және төменгі элементтер (ascenders және descenders — әріптің негізгі денесінен жоғары не төмен шығып тұратын бөліктері) болмағандықтан, оларды жол аралықтарын азайтып орналастыруға болады. Элланың «The US-Mexico Border: Place, Imagination, and Possibility» (Craft Contemporary, Лос-Анджелес, 2018) көрмесіне арналған постері. Көрме кураторлары: Лоури Стоукс Симс және Ана Елена Маллет. × ♥

ШРИФТТЕР МЕН ГАРНИТУРАЛАР

Курсив

Курсив (Italics) статикалық мәтін блоктарына қозғалыс береді. Алғашқы курсивті шрифттер қолжазбаға негізделген болатын. Бүгінде курсив лирикалық детальдар мен шұғыл тақырыптар үшін қолданылады, бірақ ұзақ мәтіндер үшін сирек пайдаланылады. Көпғасырлық дағды ұзақ оқу кезінде курсивті орынсыз етіп көрсетеді. Кесіндісіз (sans-serif) шрифттерде курсив стилі кейде көлбеу (oblique — әріп пішіні өзгермейтін, тек оңға қарай қисайтылған стиль) деп аталады; бұл қисайтылған антиквалар тік пішінді қайталайды.

Ағылшын тіліндегі теру ережелері бойынша кітап және фильм атаулары (мысалы, The Color Purple), сондай-ақ басқа тілде жазылған тіркестер (мысалы, fermé la bouche) курсивпен жазылады. Бұл айырмашылықтарға астын сызу немесе әріп аралықтарын ашу арқылы да қол жеткізуге болады, олар антиква мәтінінің тік бағытын сақтап қалады.

Түпнұсқа курсив болмаған жағдайда, макеттеу бағдарламалары мен веб-шолғыштар антиква шрифтін автоматты түрде қисайта салады, бұл пуристерді шошытатын типографиялық қателікке (faux pas) әкеледі. Дегенмен, ережелер өзгеруге ашық. Диссиденттік пішіндерге «бас июден» бас тартатын тік курсивтер мен «теріс бағытқа» қисаятын кері курсивтер жатады.

Жалған курсивтер көптеген кесіндісіз шрифттерде байқалмауы мүмкін, бірақ бұрмалану s және o сияқты иілген таңбаларда анық көрінеді.

түпнұсқа курсив тік курсив кері көлбеу жалған курсив антиква × ♥ ♥

|L|E|T|T|E|R|

Amusement журналы (2009)

Бұл француз мәдениет журналы Didot бас әріптерінің антиква және курсив стильдерінің қоспасын қолданады. Негізгі мәтін Glypha шрифтімен терілген. Дизайны: Алиса Литшер.

Sun Editions (2021)

Бұл екітілді веб-сайтта антиква және курсив стильдері қолданылған. Дизайны: Typical Organization. Веб-әзірлеу: Димитрис Марлагкоутсос.

САНДАР

Түзу сандар (Lining numerals) биіктігі біркелкі болғандықтан, көлденеңінен бір сызық бойымен тізіледі. Олар бас әріптерге ұқсайды. Ескі стильдегі сандар (Oldstyle numerals — мәтіндік немесе сызықтық емес сандар деп те аталады) кіші әріптерге ұқсас, олардың жоғарғы және төменгі элементтері болады. Кестелік сандардың (Tabular numerals) ені біркелкі — бұл кестелер мен диаграммалар үшін өте қолайлы. Пропорционалды сандардың (Proportional numerals) ені және/немесе аралықтары әртүрлі болады. Түзу және ескі стильдегі сандар кестелік немесе пропорционалды аралықтармен жобалануы мүмкін. Кейбір шрифт топтамалары төрт стильдің төртеуін де ұсынады.

Үнді математиктері ондық сандар жүйесін біздің заманымыздың бірінші ғасырында жасап шығарды. Араб математиктері бұл жүйені тоғызыншы ғасырда қабылдады. Кейінірек үнді-араб сандары Еуропаға тарады. Алжирге барған италиялық ғалым Фибоначчи 1202 жылы көпестер мен саудагерлерге арнап жазған «Liber Abaci» кітабында бұл сандар жүйесін Еуропаға танымал етті.

ТҮЗУ САНДАР КЕСТЕЛІК ПРОПОРЦИОНАЛДЫ

ЕСКІ СТИЛЬДЕГІ САНДАР КЕСТЕЛІК ПРОПОРЦИОНАЛДЫ

Қай стильді қолдануды таңдамас бұрын, өз мазмұныңызды және шрифтіңіздегі қолжетімді опцияларды зерттеңіз. Ескі стильдегі сандар бас әріптермен қоршалғанда оғаш көрінеді. Түзу сандар бас әріптермен жақсы үйлеседі. Олар сондай-ақ заманауи және беделді көрінеді.

Oli Grotesk | Shiva Nallaperumal, 2019

Пропорционалды сандар мәтінмен жақсы үйлесуі үшін кернингтелген (аралықтары реттелген). Олар тік бағандарға түзу тізілмейді. Кестелік сандардың аралықтары біркелкі, сондықтан олар тігінен түзу орналасады. × ♥

|L|E|T|T|E|R|

Retina | Tobias Frere-Jones, 2000

Бұл шрифт Wall Street Journal-дың қаржылық беттері үшін жасалған. Сандар бағандарға түзу тізілуі үшін жобаланған. Retina-ның әртүрлі салмақтарының ені бірдей, бұл газетке бағандардың түзулігін бұзбай, салмақтарды араластыруға мүмкіндік береді. Сия тұзақтары (Ink traps — кішкентай өлшемде басылғанда сияның жайылып кетпеуі үшін әріп бұрыштарында қалдырылатын ойықтар) деп аталатын пішіндер өте кішкентай өлшемде басылғанда сияның әріп пішінін толтырып тастауына жол бермейді.

epica | Oscar Guerrero Cañizares, 2016

КЕСТЕЛІК ТҮЗУ САНДАР Ескі стильдегі сандар төмендегі абзацты әсем және әдеби етіп көрсетеді. Валюта белгілерінің кішірек болуы да мәтінге сәйкес келеді. Түзу сандар бас әріптер сияқты ерекшеленіп тұрады. Олар төмендегі абзацты техникалық және нақты етіп көрсетеді.

ТҮЗУ ЖӘНЕ ЕСКІ СТИЛЬДЕГІ САНДАРДЫ САЛЫСТЫРУ

НУМЕРАЛДАР

Lamm & Kirch (Florian Lamm, Jakob Kirch) бұл постерді Сеулдегі (Корея, 2019) сағат тақырыбына арналған Typojanchi фестивалі үшін жасаған. Постерде кестелік түзу сандар қолданылған.

Цифрлық түбіртек (жоғарыда сол жақта) Төмен ажыратымдылықтағы таңбалар жинақы бағандарға тізілген. Nijhof & Lee кітап дүкені.

Пит Зварт (жоғарыда оң жақта) Үш нөл басқа цифрлардың биіктігін қамтиды. Нөлдер металл литерлердің бөліктерінен құрастырылған.

|L|E|T|T|E|R|

Studio Safar Бейруттегі (Ливан, 2022) сайлауға шақыру үшін бұл үш тілді цифрлық постерді жасап шығарды. Постер Ливанда ең көп қолданылатын араб, француз және ағылшын тілдерінде жазылған. Постерде батыс-араб сандары мен шығыс-араб сандары бар.

ПУНКТУАЦИЯ

Үтір, нүкте, нүктелі үтір және жақша сияқты тыныс белгілері мәтінді сөйлемдер мен тіркестерге бөледі. Бұл «үнсіз» таңбалар шрифтің мәнін жеткізе алады. Helvetica-ның үтірі — көңілді қисық сызыққа орнатылған жуан шаршы, ал Bodoni-дің үтірі — нәзік сабақты, тартымды гүл тәрізді.

Пунктуация грамматикалық және типографиялық ережелерге бағынады. Дизайнерлер бұл ережелерді тақырыптарды безендіру және мәтінді түзету кезінде қолданады. Пунктуация ережелері мен белгілері тілден тілге қарай өзгеріп отырады. Күмәнданған жағдайда, мәтінді грамматикалық бағдарламалармен немесе сол тілде сөйлейтін адаммен тексеріңіз.

ШЫҒЫҢҚЫ ПУНКТУАЦИЯ

Шығыңқы пунктуация (Hanging punctuation) — тырнақшаларды мәтін блогының шеткі сызығын бұзбауы үшін өріске (маржаға) шығару арқылы тік әрі өткір шет қалыптастыру әдісі. Шығыңқы пунктуация тырнақшалардың мәтін блогының сол жақ шетін «тістеп» алуына жол бермейді.

СЫЗЫҚШАЛАР МЕН ДЕФИСТЕР

Дефис (Hyphen) кейбір күрделі сөздерде және префикспен басталатын сөздерде қолданылады. Дефис шеттерді тегістеу үшін сөздерді тасымалдауға қызмет етеді.

Орташа сызықша (En dash) уақыт аралығын немесе сандар ауқымын білдіреді («көптеген неке 5–7 жылға созылады»).

Ұзын сызықша (Em dash) сөйлемде драмалық үзіліс жасайды. Олар тіркесті ерекшелеу үшін үтірдің, қос нүктенің немесе жақшаның орнына қолданылуы мүмкін.

Ескертпе: Орташа және ұзын сызықшалардың алдында және артында бос орын (пробел) қалдыру талап етілмейді. Дегенмен, кейбір дизайнерлер олардың айналасына сәл ғана қосымша орын қосады.

|L|E|T|T|E|R|

ШТРИХТЕР МЕН ТИПОГРАФИЯЛЫҚ ТЫРНАҚШАЛАР

Штрихтер (Hatch marks немесе Prime marks) футты (жалғыз штрих) және дюймді (қос штрих) білдіреді.

Апострофтар қысқартуларды немесе тәуелділікті білдіреді.

Типографиялық тырнақшалар сондай-ақ «бұйра тырнақшалар» немесе «ақылды тырнақшалар» деп аталады. Олар диалогтарды немесе эссе, өлең, ән атауларын қоршау үшін қолданылады. Ашылатын тырнақша жабылатын тырнақшадан өзгеше болады.

ӘРТҮРЛІ ТІЛДЕРДЕГІ ТЫРНАҚШАЛАР

Пунктуация бүкіл әлемде, тіпті латын әліпбиін қолданатын тілдер арасында да әртүрлі дәстүрлерге ие. Америкалық ағылшын тілінде қос бұйра тырнақшалар қолданылса, британдық ағылшын тілінде жалғыз тырнақшалар пайдаланылады. Француз, италиялық, неміс және дат тілдерінде guillemets немесе шеврондар деп аталатын үшкір таңбалар қолданылады. Олар негізгі сызықта орналасады. Көптеген тілдерде олар сыртқа қарай бағытталса, Германия мен Данияда ішке қарай бағытталады. Словения, Словакия және Польша тілдерінде бұйра тырнақшалар қолданылады, бірақ бірінші тырнақша негізгі сызықтың үстінде тұрады.

ПУНКТУАЦИЯ ЖӘНЕ ГЕНДЕРЛІК ИНКЛЮЗИВТІЛІК

Пунктуациямен жұмыс істеу тек ережелерді сақтау емес. Ол экспрессивті, ойнақы және функционалды болуы мүмкін. Сондай-ақ ол әмбебап еркек тегі формалары мен екілік гендерлік бөліністі қабылдамайтын гендерлік-инклюзивті тілді дамытуға көмектеседі. Инклюзивті тіл маңызды, себебі біздің сөйлеуіміз бен жазуымыз әлем туралы түсінігімізді қалыптастырады.

ГЕНДЕРЛІК ЖҰЛДЫЗША

Неміс тіліндегі гендерлік жұлдызша (Gendersternchen) барлық гендерді қосуды білдіру үшін жұлдызша () белгісін қолдану арқылы гендерлік бинарлықты азайтады. 2013 жылы енгізілген бұл белгі біртіндеп қабылданып келеді. Неміс тілінде Fahrer (ер адам, жүргізуші) сөзі инклюзивті Fahrerinnen (барлық жүргізушілер) болып өзгереді.

|L|E|T|T|E|R|

ОПТИКАЛЫҚ ӨЛШЕМДЕР

Оптикалық өлшемдері (Optical sizes) бар шрифт топтамасы әртүрлі шығару өлшемдеріне арналған түрлі шрифттерді қамтиды. Үлкен өлшемдерге арналған стильдер тақырыптық (headline, display немесе titling) шрифттер деп аталады. Әдетте, бұл стильдер негізгі мәтін (text) немесе кіші жазу (caption, micro) стильдеріне қарағанда нәзік детальдарға ие. Кішірек шрифттердің штрихтері мықтырақ, x-биіктігі (кіші әріп биіктігі) жоғарырақ және ішкі бос кеңістіктері (counters) үлкенірек болады.

halyard display halyard text halyard micro

ОПТИКАЛЫҚ ӨЛШЕМДЕРДІ ҚОЛДАНУ

Кіші жазуларға немесе микро-контентке арналған шрифт стильдері үлкен масштабта өте әсерлі көрінуі мүмкін. Өкінішке орай, бұл керісінше жұмыс істемейді. Тақырыптық стильдер негізгі мәтін үшін сирек жарайды, себебі олар тым нәзік немесе тым күңгірт болып кетеді.

|L|E|T|T|E|R|

АКЦИЯ ҚАТЫСУШЫЛАРЫМЕН ТАНЫСУ

Caption (Кіші жазу) — бұл стильдің x-биіктігі ең жоғары, бұл оның кішкентай өлшемдерде оқылуын жақсартады. 6-дан 8 нүктеге (pt) дейінгі өлшемдерге арналған.

Regular (Қалыпты) — 9-дан 14 нүктеге дейінгі өлшемдерге арналған. Оның ерекшеліктері мықты, бірақ тым басым емес.

Subhead (Ішкі тақырып) — қосалқы рөлдерде жақсы көрінеді.

Display (Тақырыптық) — 24 нүкте немесе одан үлкен тақырыптарға арналған. Ол кішкентай өлшемдер үшін тым нәзік.

LETTER (Әріп)

Freight Text Bold Бұл тақырып ауыр әрі дөрекі көрінеді, өйткені әріп пішіндері үлкейген сайын әрбір элемент кеңейіп, ұсақ детальдар жинақысыз (clunky) болып көрінеді.

Freight Big Bold: Өте жұқа серіфтер (таңбалардың ұштарындағы қысқа сызықшалар) мен шаштай жіңішке вертикаль сызықтар.

Freight Display Semibold: Талғампаз контраст, «сұйық» курсивтер.

Freight Text Medium: Ұзақ мәтіндер үшін оңтайландырылған.

Freight Macro Medium: Төмен контраст, қарапайым иілімдер.

Freight Text Medium: Бұл стиль негізгі мәтін үшін жақсы жұмыс істейді, бірақ кішкентай сілтемелік ескертпе тым нәзік көрінеді.

ЖАУАП БЕРМЕҢІЗ Жауап бергісі келмейтіндерге арналған ақпараттық бюллетень. Неге мен жауап бергім келуі керек? 1 Сіз жалпы кімсіз? Сіз ботсыз ба, дронсыз ба, веб-краулерсіз бе, жасанды агентсіз бе, бос белгісіз бе, оффшорлық цифрлық симулякрумсыз ба, репликантсыз ба, үміткерсіз бе, жүргізушісіз көліксіз бе, оқырмансыз кітапсыз ба? Мен сізді танимын ба? 1. Өтінемін, маған қоңырау шалуды, хат жазуды, хабарлама жіберуді және мені бақылауды тоқтатыңыз.

freight text | Джошуа Дарден, 2007 ж.

ОПТИКАЛЫҚ ӨЛШЕМДЕР ЖОҚ ЖӘНЕ БАР Оптикалық өлшемдер — мәтін өлшеміне қарай оқылуын жақсарту үшін қаріп пішінінің өзгеруі. freight Big, display, text және Macro

ҚАРІП ГАРНИТУРАЛАРЫ ЖӘНЕ ҚАРІПТЕР

Вариативті қаріп (Variable font — қалыңдығы мен стилін бір файл ішінде еркін өзгертуге болатын қаріп) — бұл бірнеше салмақ пен стильді қолдайтын жалғыз қаріп файлы. Қаріп файлдарының көптігін жою вариативті қаріптерді әсіресе веб-ортада құнды етеді.

OpenType бес стандартты немесе тіркелген осьті қолдайды, бұл пайдаланушылар реттей алатын қалыптасқан мүмкіндік. Тіркелген осьтер: italic (курсив), optical size (оптикалық өлшем), slant (көлбеулік), weight (салмақ) және width (ені). CSS (Cascading Style Sheets — веб-беттерді безендіруге арналған стильдер кестесі) тілінде бұл осьтер тіркелген қасиеттерге (ital, opsz, slnt, wght және wdth) сәйкес келеді. Салмақ (weight) — ең жиі қосылатын қасиет.

Вариативті қаріптегі атаулы даналар (instances) дәстүрлі қаріп тобындағы стильдерге (мысалы, light, regular және bold) немесе CSS-тегі салмақтар мен ендерге тең. Дизайнерлер осы алдын ала орнатылған нүктелердің арасынан шексіз нұсқаларды таңдай алады. Кішкентай қадамдық өзгерістер анимацияларды немесе логотиптерді жасау үшін пайдалы болуы мүмкін.

Zeitung Flex™ Әріптердің өлшемін (point size) анықтағаннан кейін, қаріпті орналастыру ең маңызды іске айналады. Қаріпті орналастыру — бұл өнер. Бір жолда қанша әріп болуы керек? Оқылу — бұл жай ғана көзге түсетін тақырыптар мәселесі емес. Тақырыптар сәйкестендіру үшін маңызды болғандықтан, оларға көп көңіл бөлінеді. Дегенмен, негізгі мәтіннің қарпі — микротипография — мәтіннің қалай оқылатынын анықтайды. Тұрақты ырғақ — қаріптің ең маңызды аспектілерінің бірі.

Оңтайлы оқылуды қамтамасыз ету үшін мәтін жолында 55–70 таңба болуы керек. Егер таңбаларды санау сіз үшін қиын болса, жолдарыңыздың шамамен он-он екі сөзден тұратынына көз жеткізіңіз.

Zeitung Flex™ мүмкіндіктері Zeitung Flex™ сізге өте жіңішке (Thin) және қою (Black) стильдердің арасындағы кез келген салмақты таңдауға мүмкіндік береді. Ол жұмыс үстелі орталарында қолданыла алады және кейбір ақылды құралдармен жабдықталған. Жіңішкеден қараға дейін біртіндеп ауыса отырып, көршілес әріптердің салмағындағы айырмашылықтар әрең байқалады.

Zeitung | Underware, 2016 ж. Салмақ осі графикалық дизайнерлерге салмақтың шағын вариацияларын жасауға мүмкіндік береді. Underware қаріп үлгісі арнайы салмақтарды таңдаудың әлеуетті қолданылуын көрсетеді.

Бұл реттелетін салмақ Regular (қалыпты) және Medium (орташа) арасында орналасқан. Оны ExtraRegular немесе SemiMedium деп атайық. Ол сізге керек пе? Мүмкін жоқ.

Inter | Рамус Андерссон, 2019 ж.

100 Thin (Жіңішке) 200 ExtraLight (Өте ашық) 300 Light (Ашық) 400 Regular (Қалыпты) 450 500 Medium (Орташа) 600 SemiBold (Жартылай қою) 700 Bold (Қою) 800 ExtraBold (Өте қою) 900 Black (Қара)

ТІРКЕЛГЕН ОСЬТЕР

Anybody | Тайлер Финк, 2018 ж. Бұл қаріп ені мен салмағын қолданады. Оның тек екі алдын ала анықталған ені бар (50 және 100). Барлық басқа ендер қолмен таңдалуы керек. 50 | Ultra, 75, 100 [қалыпты], 125, 150

Ancho | Беатрис Лозано, 2020 ж. Бұл вариативті қаріп Мексиканың Теотиуакан пирамидаларының бұрыштық пішіндерінен және мексикалық асханада кездесетін анчо бұрыштарынан шабыт алған. Uniwidth (Біркелкі ен — әртүрлі салмақта әріп ені өзгермейтін қаріп түрі) қаріп: әрбір таңба әртүрлі салмақтарда өз енін сақтайды.

ВАРИАТИВТІ ҚАРІПТЕР

Тіркелген осьтерді пайдаланумен қатар, қаріп дизайнерлері өздерінің реттелетін осьтерін ойлап таба алады, мысалы, гравитация (GRVT) немесе әріп пішіні анатомиясының бір қырын реттеу үшін x-height (YTLC) сияқты нақты параметрлік осьтерді жасай алады.

Climate Crisis | Туомас Яскелайнен, 2021 ж. Скандинавиялық Helsingin Sanomat газеті бұл қаріпті реттелетін «Жыл» (Year) осімен жасады. Ең ауыр салмақ 1979 жылғы Арктикалық теңіз мұзының көлемін көрсетеді. Ең жеңіл салмақ 2050 жылы күтілетін мұз қабатын бейнелейді.

Buffalo Gals | Том Рикнер, 1992 ж. Бұл ертедегі вариативті қаріп қосылатын және өшетін екі осьті қамтиды. Bracketing (жақшалау) осі екі серіф стилін көрсетеді. Cookies Toggle (печенье ауыстырғышы) сәндік тесіктер қосады.

РЕТТЕЛЕТІН ОСЬТЕР

cheee variable stinkhead | Джеймс Т. Эдмондсон, 2020 ж. Ohno Type Company негізін қалаушы Джеймс Т. Эдмондсон — жұмсақ, томпақ Cheee қарпінің авторы. Cheee Variable қарпінде пішіндерді ісіндіретін «ашытқы» (yeast) осі және оларды төмен қарай ауырлататын «гравитация» (gravity) осі бар.

ПАРАМЕТРЛІК ҚАРІПТЕР

Параметрлік қаріптер (Parametric fonts — әріптің жекелеген бөліктерін бір-біріне тәуелсіз басқаруға мүмкіндік беретін қаріптер) пайдаланушыларға әріп пішіндерінің әртүрлі сипаттамаларын дербес басқаруға мүмкіндік береді. Дэвид Берлоудың Amstelvar қарпі — Google Fonts тапсырысымен жасалған эксперименталды дизайн.

Оның реттелетін осьтеріне мыналар жатады:

Бас әріптер биіктігі (YTUC)

Кіші әріптер биіктігі (YTLC)

Жоғарғы (ascender) және төменгі (descender) элементтердің биіктігі мен тереңдігі.

ОРНАМЕНТТЕР

Барлық типографиялық элементтер тілді білдірмейді. Ғасырлар бойы бетте мәтінмен бірдей ортада басып шығару үшін орнаменттер (сәндік элементтер) жасалып келді.

Баспаханашылар бетте үлкенірек пішіндер мен өрнектерді құрастыру үшін сәндік элементтерді біртіндеп жинайды. Сәндік сызғыштар мен түзу сызықтар мазмұнды қоршауға және бөлуге қызмет етеді. Сандық қаріптер ретінде жасалған орнаменттерді кез келген қаріп сияқты теруге, масштабтауға және шығаруға болады.

restraint | Мариан Бантьес, 2004 ж. Типографиялық орнаменттер (Фрай мен Стил, 1794 ж. ). Letterform Archive рұқсатымен қайта басылды.

Whirligigs | Сюзана Личко, 1994 ж. Dance Ink журналы (1996 ж.). Кейбір заманауи орнаменттер — үлкенірек өрнектерге біріктіруге арналған модульдік жүйелер. Дизайнер Эбботт Миллер шексіз алуан түрлі өрнектерді жасау үшін Whirligigs қарпінің жалғыз орнаментін қайталады.

ОРНАМЕНТТЕР

Он тоғызыншы ғасырда полихромды (Polychrome — көптүсті баспа) әліпбилер белгілер, қаптамалар және жарнама үшін қолданылды. Бүгінгі таңда қабатты қаріптер мен түрлі-түсті қаріптер дизайнерлерге контурларды, ішкі сызықтарды, көлеңкелерді және т. б. қолдана отырып, күрделі сәндік дизайндар жасауға мүмкіндік береді.

Эквадорлық дизайнер Ванесса Зунига Тинизарай модульдік жүйелер жасау үшін жергілікті халықтардың дизайндарының морфологиялық құрылымын талдайды. Оның Nunka Anent қарпіндегі әріп пішіндері мен орнаменттері өрнектер, бейнелер мен сөздер жасау үшін бір-біріне сәйкес келеді.

(сағат тілімен жоғарыдан солға):

Nouvel Album de Lettres, 1903 ж.

Everybody Dance now, 2009 ж. Питер Биляктың History (2008) қарпінің элементтері бар.

Gimme Constructo variable, 2020 ж. Вариативті түрлі-түсті қаріптердің ішіне орнатылған түс қасиеттері бар.

Ванесса Зунига Тинизарай жергілікті дизайн принциптеріне негізделген қаріптер мен орнаменттер жасайды. Эквадорлық Амазонияның Шуар халқы үшін ánent — бұл адамдар мен рухтар, көрінетін және көрінбейтін әлемдер арасында байланыс орнататын дұға немесе ән. Мұнда көрсетілген плакаттар орманды қанаудан қорғау үшін күресіп жатқан амазониялық әйелдердің еңбегін көрсетеді.

ЛЕТТЕРИНГ

Реттелетін таңбалар мәтін мен бейненің бір-біріне сіңіп кетуіне мүмкіндік береді. Леттеринг (Lettering — әріптерді графикалық нысан ретінде қолмен салу) қаріптерге еліктей алады немесе суретшінің өз сурет салу немесе жазу стилінен туындай алады.

Кэтти Уэртас (сол жақта) Реттелетін леттеринг және қаріп, 2020 ж.

Энтони Брайант (төменде) Bantu Wax үшін шаш өрімдеріне негізделген логотип, 2020 ж.

Нолен Стралс 2002 жылы Melt Banana тобына арналған бұл плакатты леттеринг пен иллюстрацияны біріктіріп жасаған.

ҚАРІПТЕРДІ ЖОБАЛАУ

Толық қаріпті жасау — орасан зор жұмыс. Дегенмен, әріп пішіндерін салуға икемі бар адамдар үшін бұл процесс өте пайдалы.

Тұжырымдаманы анықтау: Әріптер серіфті бола ма, әлде сан-серіфті ме? Олар модульдік пе, әлде органикалық па? Олар дисплей үшін бе, әлде мәтін үшін бе? Сызбалар жасау: Кейбір дизайнерлер цифрлық жұмысқа дейін қарындашпен сурет салудан бастайды. o, u, h және n сияқты бірнеше негізгі әріптерден бастаңыз. Аралықтарды басқару: Әрбір таңбаның жанына бос орындар қосу және кернинг (Kerning — жекелеген әріп жұптары арасындағы қашықтықты реттеу) жұптарын жасау арқылы қаріптің аралықтарын реттеңіз.

las vegas castaway | Кен Барбер, 2001 ж. Бұл қаріптер тобы Лас-Вегастағы коммерциялық белгілерге негізделген. Дизайнер Кен Барбер сызбаларды қолмен жасап, кейін контурларды цифрландырған.

Mercury | Hoefler & Frere-Jones, 1999 ж. Jonathan Hoefler әріптің ені немесе салмағынан бастап серіфтің өлшемі мен пішініне дейін бәріне түсініктеме бере отырып, сынақ нұсқасында белгілер қалдырды. Цифрлық қаріпте әрбір әріп пішіні нүктелермен басқарылатын қисықтар мен сызықтар сериясынан тұрады.

ТАПСЫРМА: МОДУЛЬДІК ӘРІП ПІШІНДЕРІ

бастаушы деңгей

Шаршылар торы немесе нүктелер торы бар әріптерді жобалау арқылы битмапты (Bitmap — пиксельдерден немесе нүктелерден тұратын кескін) қаріптің прототипін жасаңыз. Дәстүрлі әріп пішіндерінің қисықтары мен диагональдарын осы қатаң элементтермен алмастырыңыз. Бұл жаттығу 1910-20 жылдардағы авангард дизайнерлері жасаған геометриялық қаріптерге және кассалық чектер мен LED белгілері сияқты цифрлық технологияларға сілтеме жасайды.

Джеймс Альварес, Брюс Виллен, Джои Поттс, Брендон Макклин, Мишель Гиотти, Бекки Слогерис, Брайан Коннор, Джулия Ким, Вирджиния Сассер.

ТАПСЫРМА: ҚАРІППЕН БРЕНДИНГ ЖАСАУ

жоғары деңгей

Мұздатылған десерт үшін қаріпке негізделген бренд жасаңыз. Өнім атауын, логотипін және үш негізгі дәм үшін қаптаманы әзірлеңіз. Брендтің құндылықтары мен тарихын жеткізу үшін типографияны пайдаланыңыз. Сенсорлық әсерді күшейту үшін түс, текстура және иллюстрациялар қосыңыз.

Heladeria Pedro’s Мерседес Падро бұл бренд сәйкестігін 2018 жылы Cooper Union-дағы воркшоп үшін жасаған. Оның жобасы қолөнерді, белгілерді салуды және дизайнердің өз мәдени мұрасын еске түсіреді.

Viktor Script | Джеймс Т. Эдмондсон, 2017 ж.

Rig Solid | Джейми Кларк, 2018 ж.

Prestige Elite | Клейтон Смит, 1953 ж.

ӨЗ МҰЗДАҚЫҢЫЗДЫ ОЙЛАП ТАБЫҢЫЗ

ГАРНИТУРАЛАР ЖӘНЕ ҚАШІРІПТЕР 100

Көпқабатты және текстуралы дәмдерге толы. Рақат сыйлайтын және жаһандық.

ҚАРА КҮНЖІТ, ЛАВАНДА ЖӘНЕ МАТЧА ҚОСЫЛҒАН ПЕЧЕНЬЕ-СЭНДВИЧ БАЛМҰЗДАҚ СЭНДВИЧІ БАЛМҰЗДАҚ СЭНДВИЧІ БАЛМҰЗДАҚ СЭНДВИЧІ БАЛМҰЗДАҚ СЭНДВИЧІ КОКОС, МАТЧА ЖӘНЕ МОТИ КЕСІНДІЛЕРІ ҚОСЫЛҒАН ПЕЧЕНЬЕ МАТЧА IPA ЖӘНЕ ЗӘНЖӘБІЛ ТҮЙІРШІКТЕРІ ҚОСЫЛҒАН ПЕЧЕНЬЕ

ABCDEFGHI JKLMNOPQ RSTUVWXYZ DINpro Rounded

Көпқабатты және текстуралы дәмдерге толы. Рақат сыйлайтын және жаһандық.

ҚАРА КҮНЖІТ, ЛАВАНДА ЖӘНЕ МАТЧА ҚОСЫЛҒАН ПЕЧЕНЬЕ-СЭНДВИЧ БАЛМҰЗДАҚ СЭНДВИЧІ БАЛМҰЗДАҚ СЭНДВИЧІ БАЛМҰЗДАҚ СЭНДВИЧІ БАЛМҰЗДАҚ СЭНДВИЧІ КОКОС, МАТЧА ЖӘНЕ МОТИ КЕСІНДІЛЕРІ ҚОСЫЛҒАН ПЕЧЕНЬЕ МАТЧА IPA ЖӘНЕ ЗӘНЖӘБІЛ ТҮЙІРШІКТЕРІ ҚОСЫЛҒАН ПЕЧЕНЬЕ

ABCDEFGHI JKLMNOPQ RSTUVWXYZ DINpro Rounded

Көпқабатты және текстуралы дәмдері бар балмұздақ сэндвичтері. Бренд құндылықтары: Заманауи, рақатқа бөлейтін және жаһандық.

*Lag дат тілінде қабаттар (көп деңгейлі құрылым) дегенді білдіреді.

ҚАРА КҮНЖІТ, ЛАВАНДА ЖӘНЕ МАТЧА ҚОСЫЛҒАН ПЕЧЕНЬЕ-СЭНДВИЧ БАЛМҰЗДАҚ СЭНДВИЧІ БАЛМҰЗДАҚ СЭНДВИЧІ БАЛМҰЗДАҚ СЭНДВИЧІ БАЛМҰЗДАҚ СЭНДВИЧІ МАТЧА IPA ЖӘНЕ ЗӘНЖӘБІЛ ТҮЙІРШІКТЕРІ ҚОСЫЛҒАН ПЕЧЕНЬЕ

ABCDEFGHI JKLMNOPQ RSTUVWXYZ DINpro Ostrich Sans Rounded негізінде жасалған

Балмұздақ сандайларын тікелей сіздің аулаңызға жеткіземіз.

Еріншек (Indolent) ИНДИГО Салқын (Chill) ШИЕ

ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ abcdefghijklmnopqrstuvwxyz 1234567890 Lora — дизайнерлері Алексей Ваняшин және Ольга Карпушина

Балмұздақ сандайларын тікелей сіздің аулаңызға жеткіземіз.

Еріншек (Indolent) ИНДИГО Салқын (Chill) ШИЕ

ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ abcdefghijklmnopqrstuvwxyz 1234567890 Lora — дизайнерлері Алексей Ваняшин және Ольга Карпушина

сандайларды тікелей сіздің аулаңызға жеткіземіз.

еріншек ИНДИГО салқын ШИЕ

FGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ ghijklmnopqrstuvwxyz 7890 дизайнерлері Алексей Ваняшин және Ольга Карпушина

сандайларды тікелей сіздің аулаңызға жеткіземіз.

еріншек ИНДИГО салқын ШИЕ

FGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ ghijklmnopqrstuvwxyz 7890 дизайнерлері Алексей Ваняшин және Ольга Карпушина

Жалқау (Slothful) ҚҰЛПЫНАЙ Еріншек (Indolent) ИНДИГО Босаң (Lackadaisical) ЛИМОН Салқын (Chill) ШИЕ

ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ abcdefghijklmnopqrstuvwxyz 1234567890 Karu™ — Fenotype жасаған Lora — дизайнерлері Алексей Ваняшин және Ольга Карпушина

ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ abcdefghijklmnopqrstuvwxyz 1234567890

Жалқау (Slothful) ҚҰЛПЫНАЙ Еріншек (Indolent) ИНДИГО Босаң (Lackadaisical) ЛИМОН Салқын (Chill) ШИЕ

ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ abcdefghijklmnopqrstuvwxyz 1234567890 Karu™ — Fenotype жасаған Lora — дизайнерлері Алексей Ваняшин және Ольга Карпушина

ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ abcdefghijklmnopqrstuvwxyz 1234567890

СЕН-ЛУИ АРАЛЫ П А Р И Ж Б А Л М Ұ З Д А Ғ Ы Б Е Т Ю Н Қ А Р А Қ А Т Ы Сен-Луи аралы Б Е Т Ю Н Қ А Р А Қ А Т Ы

СЕН-ЛУИ АРАЛЫ П А Р И Ж Б А Л М Ұ З Д А Ғ Ы О Р Л Е А Н Т А Ң Қ У Р А Й Ы Сен-Луи аралы О Р Л Е А Н Т А Ң Қ У Р А Й Ы

СЕН-ЛУИ АРАЛЫ П А Р И Ж Б А Л М Ұ З Д А Ғ Ы А Н Ж У П Ы С Т А С Ы Сен-Луи аралы А Н Ж У П Ы С Т А С Ы

СЕН-ЛУИ АРАЛЫ П А Р И Ж Б А Л М Ұ З Д А Ғ Ы СЕН-ЛУИ АРАЛЫ П А Р И Ж Б А Л М Ұ З Д А Ғ Ы СЕН-ЛУИ АРАЛЫ П А Р И Ж Б А Л М Ұ З Д А Ғ Ы

СЕН-ЛУИ АРАЛЫ П А Р И Ж Б А Л М Ұ З Д А Ғ Ы Б Е Т Ю Н Қ А Р А Қ А Т Ы А Н Ж У П Ы С Т А С Ы О Р Л Е А Н Т А Ң Қ У Р А Й Ы О Р Л Е А Н Т А Ң Қ У Р А Й Ы А Н Ж У П Ы С Т А С Ы Б Е Т Ю Н Қ А Р А Қ А Т Ы А Н Ж У П Ы С Т А С Ы О Р Л Е А Н Т А Ң Қ У Р А Й Ы

жалқау сандайлар Дизайн: Кевин Грин, 2020 Karu | Эмиль Карл Бертелл, 2017 Lora | Алексей Ваняшин, Ольга Карпушина, 2011

Ile Saint-Louis Glace Parisienne Дизайн: Эрин Холлауэй Палмер, 2021 Eldwin Script | Ксения Белоброва, 2017 Sofia Pro Soft | Оливье Гурват, 2008

Laglag балмұздақ сэндвичі Дизайн: Джулиана Арболеда, 2018 Ostrich Sans Rounded | Тайлер Финк, 2011 FF DIN Pro | Альберт-Ян Пул, 1995

ТИП ПЕН БРЕНДИНГ

СЕН-ЛУИ АРАЛЫ П А Р И Ж Б А Л М Ұ З Д А Ғ Ы Б Е Т Ю Н Қ А Р А Қ А Т Ы Сен-Луи аралы Б Е Т Ю Н Қ А Р А Қ А Т Ы

СЕН-ЛУИ АРАЛЫ П А Р И Ж Б А Л М Ұ З Д А Ғ Ы О Р Л Е А Н Т А Ң Қ У Р А Й Ы Сен-Луи аралы О Р Л Е А Н Т А Ң Қ У Р А Й Ы

СЕН-ЛУИ АРАЛЫ П А Р И Ж Б А Л М Ұ З Д А Ғ Ы А Н Ж У П Ы С Т А С Ы Сен-Луи аралы А Н Ж У П Ы С Т А С Ы

101

Доктор Джелато (Dr. Gelato) Дизайн: Джеймс Ван Кридт, 2019 Mostra Nuova | Марк Симонсон, 2009 Di Mare | Ксения Белоброва, 2016 Posterama 1933 | Джим Форд, 2007 Pluto | Ханнес фон Дёрен, 2011

Каролина креми (Carolina Creamery) Дизайн: Эшли Уайт, 2021 Blackbike | Саймон Уокер, 2017 Museo Sans Rounded | Йос Буйвенга, 2008

samba балмұздақ фабрикасы Дизайн: Бруна Гонсалвес Виана, 2023 coniferous | Джеймс Эдмондсон, 2019 domus | Шоко Мугикура, Тим Аренс, 2011

102

Хейс Хендерсон бұл постерді 1996 жылы «Киберкеңістік және азаматтық қоғам» конференциясы үшін жасаған. Ол қорқынышты, төніп тұрған бейнені жасау үшін бір-бірінің үстіне түскен электрондық хаттардың дақтарын пайдаланды. Вебтің бастапқы кезеңінде жасалған Хендерсонның постері Интернетті эфирлік тор немесе желі ретінде қарастыратын жалпы көзқарастарды жоққа шығарады.

МӘТІН 103

Типографикада мәтін (жазбаша тілдің негізгі тұлғасы) қысқа тақырыптардан немесе түсіндірме жазулардан ерекшеленетін сөздердің үздіксіз тізбегі ретінде анықталады. Құжаттағы мәтіннің негізгі массасы боди (негізгі мәтін блогы) деп аталады. Сонымен қатар «ағынды мәтін» ретінде де белгілі бұл мазмұн бір беттен, бағаннан немесе блоктан екіншісіне ауыса алады. Мәтінді зат ретінде — қатты, берік блок ретінде — немесе беттің немесе экранның контейнерлеріне құйылған пішінсіз сұйықтық ретінде қарастыруға болады. Мәтін қатты немесе сұйық, дене немесе қан болуы мүмкін.

Дизайнерлер әдетте мәтін блогын беттен бетке біркелкі өңдейді. Негізгі мәтін — бұл құжат бойынша таратылған біртұтас субстанция. Қазіргі заманғы дизайнерлер мен жазушылар баспа беттерінен бастап экран жағдайлары мен цифрлық құрылғылардың жиынтығына дейін көптеген контексттерде пайдалану үшін мазмұн жасайды, олардың әрқайсысы өз шектеулері мен мүмкіндіктерін ұсынады.

Дизайнерлер оқырмандарға көпірлер, таңбашалар және балама маршруттар салу арқылы сөздер тасқынында бағыт алуға көмектеседі. Қарапайым азат жолдан (жаңа идеяның басталғанын білдіреді) ерекшеленген сілтемеге дейін (жаңа орынға өтуді хабарлайды), типографика оқырмандарға мазмұн блоктарын шарлауға көмектеседі. Тақырыптар мен тегтер адамдар мен машиналардың іздеуіне және индекстеуіне мүмкіндік береді. Пайдаланушы нақты деректерді (баға немесе фильм уақыты) іздеуі немесе күрделі ақпаратты (Шекспир пьесасы немесе Википедия мақаласы) сіңіруі мүмкін. Көрнекі белгілер мен құрылымдық таңбалар мәтінді қолдануға ыңғайлы әрі қолжетімді етеді.

Жақсы типографика оқылымдылықты жақсартып, адамдарға ұзақ уақыт бойы көбірек мәтін тұтынуға көмектеседі. Жақсы типографика сонымен қатар адамдарға аз оқуға көмектесіп, оларға мазмұнға тез кіріп-шығу мүмкіндігін береді.

ОҚЫРМАНДАР, ЖАЗУШЫЛАР ЖӘНЕ ПАЙДАЛАНУШЫЛАР 104

Псалтирь-сағаттар (Psalter-Hours), ағылшын қолжазбасы (б. з. XIII ғасыры). Монах қате мәтіннің бөлігін ауыстыру үшін беттің бүйірімен жоғары өрмелеп барады. Түзетілген жол жіпке байланған. Walters Ms. W. 102, fol. 33v. Уолтерс өнер мұражайының коллекциясы, Балтимор.

105

ҚАТЕЛЕР ЖӘНЕ ИЕЛІК ЕТУ

Еуропалық әдеби дәстүрлерде типографика мәтінді толық, түпнұсқа жұмыс — маңызды формасы бар тұрақты дене ретінде бекітті. Қолжазбалар қателерге толы болды. Көшірмелер көшірмелерден жасалды, олардың әрқайсысында өз ақаулары мен олқылықтары болды. Көшірушілер осы қымбат, еңбекпен жасалған нысандарды жөндеу үшін қолжазбаларға жетіспейтін жолдарды енгізудің тапқыр жолдарын ойлап тапты.

Жылжымалы қаріптермен басу жаппай өндірістің алғашқы жүйесі болды. Маршалл Маклюэн: «Типографика тілді қабылдау және зерттеу құралынан тасымалданатын тауарға айналдыруға бейім болды», — деп жазды. Жаппай өндірістің басқа түрлеріндегідей, баспа кітаптардың тиражын өндіру құны жоғары. Қаріпті теру, қателерді түзету және баспа станогын басқару қымбат жабдық пен білікті еңбекті қажет етеді. Дегенмен, басылымдар саны артқан сайын әрбір бірліктің бағасы төмендейді. Баспа жүйесі редакторлар мен авторларға жұмысты қолжазбадан терілген беттерге өткен кезде түзетуге мүмкіндік береді.

Баспаханаға берілетін мәтін жиі копи (көшірме) деп аталады. Кітап, постер, қаптама немесе басқа бұйым басылғанға дейін жасалатын сынақ баспалары дәстүрлі түрде пруфтар (корректуралық таңбалар) деп аталады. Корректорлар баспа материалдарының автордың немесе тапсырыс берушінің түпнұсқасына сәйкестігін қамтамасыз етеді.

XVIII ғасырдың басында жазылған еуропалық авторлық құқық туралы заңдар авторлардың шығармашылық жұмыстарына құқықтарын қорғайды. Қытай дәстүрлерінде авторлық құқық ақын мен өз түсініктемелерін қосуға шақырылған білгірлер арасында бөлінуі мүмкін еді. Бүгінгі таңда кейбір адамдар деректер мен идеялардың бостандығын насихаттаса, басқалары интеллектуалдық меншікті бақылауды — кейде шексіз — қорғауға үміттенеді.

Тіпті баспаның бекітілген қақпаларынан өткен мәтіндер де өзгеруі мүмкін. Кітаптың әрбір басылымы (мысалы, осы басылым) мәтіннің бір қазба жазбасын білдіреді. Шығарма аударылғанда, дәйексөз келтірілгенде, қайта қаралғанда, түсіндірілгенде немесе оқытылғанда мағынасы өзгереді. Электрондық түзетулер мен цифрлық нұсқалардың тізбегі қағаз нұсқаны алмастырды. Онлайн мәтіндерді жүктеп алуға және қайта форматтауға болады. Классикалық типографиялық бет шығарманың толықтығы мен аяқталуын баса көрсетеді. Баламалы дизайн стратегиялары өзгерістер мен ынтымақтастықты мойндайды.

106

«Телефон кітабы: технология, шизофрения, электрлік сөйлеу» (The Telephone Book: Technology, Schizophrenia, Electric Speech, Небраска университетінің баспасы, 1989). Ричард Экерсли автор Авитал Ронеллмен бірге жасаған бұл кітап жазуды технология ретінде қарастырады. Макеттер мәтіннің дәлелдерін айқындайды. Бұл жайма бет арқылы тігінен қосылатын бос орындар — типографиялық «өзендерді» қамтиды. Өзендер дәстүрлі типографиканың біртұтас текстурасын бұзады. Фото: Дэн Мейерс.

107

Типографика — бұл таңбалау әрекеті сияқты, қашықтықтарды белгілеу (аралықтарды басқару) әрекеті. Жоғары баспа әдісінде қорғасынның бос блоктары мен мыс қиындылары сөздер немесе әріптер арасында бос орындар жасайды.

Мәтінді көлденең жолдарға бөлетін металл жолақтар интерлиньяж (leading) деп аталады; беттің жиектерін анықтайтын кеңірек блоктар фурнитура (furniture — баспа формасындағы пробелдік материал) деп аталады. Бос кеңістіктер затқа айналады.

Ғалым Уолтер Онг типографиканың сөздерді, бос орындарды және мәтіндерді кеңістіктегі нысандарға қалай айналдырғанын сипаттады. Қаріппен басу «сөздерді кеңістікте жазуға қарағанда әлдеқайда қатаң орналастырады. Жазу сөздерді дыбыс әлемінен көрнекі кеңістік әлеміне көшіреді, бірақ баспа сөздерді осы кеңістіктегі орнына бекітіп тастайды. Баспада позицияны бақылау — бәрі». Типографика мәтінді белгіленген өлшемдері мен белгілі орындары бар материалдық нысанға айналдырды.

Ауызша тілде естілетін үзілістер жоқ. Дегенмен, грек және латын әліпбилерімен жазу үшін бос орындар маңызды болды. Әріптер сөйлеу дыбыстарын таңбалар тізбегіне аударады. Сөз аралықтары грек әліпбиі ойлап табылғаннан кейін сол ұзын таңбалар тізбегін бірліктерге бөлу үшін енгізілді. Бос орындардың қаншалықты маңызды екенін көру үшін мәтін жолын бос орынсыз оқып көріңіз.

Деконструкция теориясын жасаған француз философы Жак Деррида тіл мен қоғамға енген болжамдарды шешуге тырысты. Латын әліпбиі сөйлеу дыбыстарын бейнелеу жүйесі болғанымен, жүйе бос орындар мен дыбыссыз белгілерсіз жұмыс істемейді: «Тірі деп есептелетін сөйлеудің өз жазуында бос орындарға жол беруі — оның өз өлімімен байланысты». Бос орындар мен тыныс белгілері көрінеді, бірақ естілмейді. Латын әліпбиі ауызша сөзді жеңіп кетті, өйткені фонетикалық жазу барған сайын көрнекі, үнсіз ортаға айналды.

Латын типографикасын оқитындар сөз аралықтарын әдеттегі нәрсе ретінде қабылдағанымен, кейбір жазу жүйелері, соның ішінде қытай және жапон тілдері сөз аралықтарын пайдаланбайды немесе шектеулі түрде қолданады. Бас әріптер мен кіші әріптер, түзу және курсив арасындағы дыбыссыз айырмашылықтар көптеген жазуларда жоқ. Араб тілінде татвиль немесе мадд (таңбаны созу тәжірибесі) — жолды теңестіру немесе екпін беру үшін таңбаны ұзарту тәжірибесі. Таңбаның өзі бос орын формасына айналады.

ҚАШЫҚТЫҚ

108

Критик Ролан Барт өзінің «Шығармадан мәтінге» атты эссесінде жазудың екі қарама-қайшы моделін ұсынды: жабық, бекітілген «шығарма» және ашық, тұрақсыз «мәтін». Шығарма — бұл баспа өнерімен аяқталған, корректор оқыған және авторлық құқықпен қорғалған, ұқыпты оралған нысан. Шығарма автордың мәтіннің мағынасы мен мақсатын сақтаушы ретіндегі рөлін бекітеді. Батыс әдеби дәстүрлері авторды жалғыз, құдай тәрізді жаратушы ретінде құрметтейді.

Мәтін, шығармадан айырмашылығы, «тесік» және ашық. Ол стандартты сюжеттер мен қабылданған идеялардың шашыраңқы желісі арқылы қоныс аударады. Ол мәдени сілтемелер мен басқа жазушылар мен жасаушылардың идиомаларына негізделеді. Барт мәтінді «толығымен дәйексөздерден, сілтемелерден, жаңғырықтардан, мәдени тілдерден (қай тіл мәдени емес? ) тоқылған... кең стереофония арқылы қиылысатын... Мәтін метафорасы — бұл желі метафорасы» деп сипаттады. 1960-70 жылдары жазған Барт Интернетті байланыстардың орталықсыздандырылған желісі ретінде болжады.

Дәстүрлі басылған беттегі біртұтас мәтін блогы бет нөмірлерінен, тақырыптардан және сілтемелерден бастап мазмұнына, аннотациясына, қосымшасына және индексіне дейін кітаптың навигациялық мүмкіндіктерімен қоршалған және қолдау тапқан. Бұл құралдар орындарды белгілейді және оқырмандарға өз қалауы бойынша кіріп-шығуға мүмкіндік береді. Баспагерлер мен баспаханашылар ойлап тапқан мұндай құрылғылар типографиялық кітаптың жаңа құрылымын пайдаланды. Басылған шығарма — бұл беттердің бекітілген тізбегі, координаттар торында орналасқан дене.

Баспаның жиектегі құрылғылары — бұл бір жақты пікірталас ағынына кіру және одан қашу құралдарын ұсынатын сызықтыққа жасалған шабуылдар. Сөйлеу бір бағытта ақса, жазу кеңістікті де, уақытты да қамтиды. Типографика сол кеңістіктік өлшемді пайдаланады және оқырмандарды қатаң сызықтықтан босатады.

Цифрлық құралдар сызықтық және сызықтық емес авторлықты қолдайды. Мәтіндік процессорлар құжаттарды сызықтық ағын ретінде қарастырады, ал бетті орналастыру бағдарламалары кеңістіктің кез келген жерінде орналасатын жылжымалы блоктар жасайды. Дерекқорлар макеттерді пайдаланушы сұраныстарына жауап ретінде жедел жинақтауға мүмкіндік береді. Бет тақырыптары, кілт сөздер және alt-тегтер деректерді іздеуге, индекстеуге және қайта шақыруға мүмкіндік береді.

СЫЗЫҚТЫЛЫҚ

109

Дерекқорлар — электрондық ойындардың, цифрлық басылымдардың және өнім каталогтарының негізі. Бұл жанрлар бекітілген сызықтық тізбектің орнына ақпараттық кеңістік жасайды. Медиа критик Лев Манович тілдің өзін дерекқордың бір түрі, адамдар сөйлеу сөздерін жинайтын элементтер мұрағаты ретінде сипаттады. Көптеген дизайн жобалары сызықтық тізбектен гөрі кеңістіктік орналасуға баса назар аударады. Жүйе немесе шаблон жеке данадан гөрі маңыздырақ болды. Дизайнерлер жиі архитектура, типографика, фильм және басқа медиа салаларында жұмыс істейді. Жобаның кеңістіктік сапасын көрсету арқылы дизайнерлер оқырмандарға күрделі құжаттар мен орталарда бағыт алуға көмектесе алады.

Кеңістіктің барған сайын күрделене түсуі типографика тарихын белгілейді. Цифрлық дәуірде таңбалар металға толы ауыр жәшіктерден емес, пернелерді басу, сенсорлық экрандар және дауыстық командалар арқылы шақырылады. Кеңістік бетоннан гөрі сұйыққа айналды, ал типографика тұрақты нысандар жиынтығынан атрибуттардың икемді жүйесіне дейін дамыды.

Түрлердің шығу тегі туралы: Таңдаулы іздерді сақтау (2009). Дарвиннің әйгілі трактатының бұл эксперименталды басылымын Джон ван Вай құрастырған және Бен Фрай безендірген. Онда Дарвиннің кітаптың алты басылымында жасаған өзгерістері көрсетілген. Дарвин мазмұнды үнемі толықтырып және қайта қарап отырған.

110

КРЭНБРУК ДИЗАЙНЫ: ЖАҢА ДИСКУРС

(Rizzoli, 1990). Кэтрин және Майкл Маккойдың жетекшілігімен Крэнбрук өнер академиясындағы графикалық және өндірістік дизайн бағдарламасы 1970-жылдардан 1990-жылдардың басына дейін эксперименттік дизайнның жетекші орталығы болды. Маккой типографиканы (мәтінді безендіру өнері мен тәсілі) «дискурс» дискурс (мағына алмасу жүретін коммуникациялық процесс) ретінде қарастыратын модельді жасап шығарды, мұнда дизайнер мен оқырман мәтінді белсенді түрде түсіндіреді. Кітап дизайнын жасағандар: Кэтрин Маккой, П. Скотт Макела және Мэри Лу Кро. Фотограф: Дэн Мейерс.

ПАЙДАЛАНУШЫНЫҢ ПАЙДА БОЛУЫ

Жабық, мінсіз туындыны ашық сілтемелер желісімен алмастыру оқырмандарға мағына жасауға мүмкіндік береді. Оқырман мәтінді музыкант аспапта ойнағандай «ойнайды». Авторлар өз туындыларының нәтижесін өздері айқындай алмайды.

Барт былай деп жазған: «Мәтіннің өзі ойнайды (есік сияқты немесе қозғалыстағы машина сияқты), ал оқырман екі есе ойнайды: Мәтінді ойын ойнағандай ойнайды және оны қайта жаңғыртатын практиканы іздейді». Әнші ән шырқағандай, оқырман жазылған сөзді орындайды.

Графикалық дизайнерлер 1980-жылдары және 90-жылдардың басында оқырманға бағытталған мәтін идеясын қабылдап, Барттың «автордың өлімі» теориясын зерттеу үшін қабатталған типографика мен біріктірілген торларды (дизайндағы элементтерді орналастыру жүйесі) қолданды. Олар типографиканы мазмұнға арналған «кристалл кубок» ретінде қарастыру идеясынан бас тартты — бұл метафораны 1930 жылы шрифт сыншысы Беатрис Уорд ойлап тапқан болатын. Оқырманға бағытталған типографика — бұл жай ғана көзге көрінбейтін ыдыс емес. Бұл түсіндірудің белсенді процесі.

ТИПОГРАФИКАНЫ «ДИСКУРС» РЕТІНДЕ ҚАЙТА АНЫҚТАУ

Дизайнер Кэтрин Маккой типографиканы «дискурс» ретінде қайта анықтай отырып, көру мен оқу арасындағы қайшылықты жойды. Суреттерді оқуға (талдауға, дешифрлеуге және бөлшектеуге) болады, ал сөздерді көруге (пішіндер, сызықтар және текстуралар ретінде қарауға) болады. Маккой екіұштылық пен күрделілікті бағалай отырып, оқырмандарды өз мағыналарын жасауға шақырды және дизайнердің авторлық рөлін қолдады.

ПАЙДАЛАНУШЫ МОДЕЛІ

1990-жылдардың соңында әдеби теориядан емес, адам мен компьютердің өзара әрекеттесуінен және юзабилити (пайдалануға ыңғайлылық) дизайнынан алынған тағы бір модель пайда болды. Цифрлық дәуірдің негізгі субъектісі — оқырман да, автор да емес, пайдаланушы (жүйемен немесе өніммен әрекеттесуші тұлға). Ол когнитивті, физикалық және эмоционалдық қажеттіліктер жиынтығы ретінде қарастырылады. Емделуші немесе бала сияқты, пайдаланушы қорғалуы, жіті тексерілуі және бақылануы тиіс, сондай-ақ зерттеулер мен тестілеулерден өтуі керек.

Мәтіндердің қалай қолданылатыны олардың мағынасынан маңыздырақ болып барады. Біреу белгілі бір жерге жету үшін осы жерді басты. Осыны сатып алған адам, ананы да сатып алды. Интерактивті медиа пайдаланушыларға бақылау мен еркіндік елесін береді. Фондық режимде іздеу жүйелері, әлеуметтік желілер және жасанды интеллект алгоритмдері адамдар туралы деректер жинайды. Мәтін — бұл ойналатын ойын, өйткені пайдаланушы жүйеден келген сигналдарға жауап береді. Біз мәтінді ойнаймыз, бірақ ол да бізді ойнайды.

БАСПА ЖӘНЕ ЦИФРЛЫҚ МЕДИА

Баспа және цифрлық медиа пайдаланушының әртүрлі қажеттіліктері мен қалауларын қолдайды. 1980-жылдардағы зерттеулер ақ фондағы анық қара мәтінді экраннан оқу баспа бетіндегідей тиімді екенін дәлелдеді. Дегенмен, тиімділіктің өзі ғана кітап пен қағаздың тактильді (ұстап сезу) ләззатын алмастыра алмайды. Сонымен қатар, басып шығарылған кітаптар қол құрылғыларына сыйып кететін шексіз кітапханалардың қолжетімділігі мен ыңғайлылығымен бәсекелесе алмайды. Әрбір медианың өз шектеулері мен аффорданстары (нысанның қолдану мүмкіндіктерін көрсететін қасиеттері) бар.

Экранда оқу тәжірибесі мазасыз және тұрақсыз сезілуі мүмкін. Пайдаланушылар баяу, терең оқудың орнына жылдам іздеу күйінде қалып қоюы мүмкін және жалған сілтемелер мен бәсекелес ұсыныстарға алаңдауы мүмкін. Цифрлық «қоқысты» жоюға арналған онлайн құралдар ұзақ мәтіндерді оқудан ләззат алуға орын дайындауға көмектеседі. Басып шығарылған мәтіннің тұтас беттері де дизайнның араласуын қажет етеді. Мәтінді нақты белгіленген құрылым ішінде кішігірім бөліктерге бөлу (чанкинг — ақпаратты блоктарға бөлу) ұзақ мәтіндерді қолжетімді етеді.

Ақпараттық шамадан тыс жүктеме заманында адам әлі де бір уақытта тек бір хабарламаны ғана қабылдай алады. Адамдардың назары үшін қатты бәсекелестік жағдайында, пайдаланушылар қайда қарауды таңдау арқылы ақпараттық экономиканы қалыптастыруға мүмкіндік алады. Дизайнерлер әркімге көруге, оқуға және ойлануға шақыратын қолжетімді ұсыныстар жасай отырып, дұрыс таңдау жасауға көмектесе алады.

Типографика — бұл алфавитке арналған интерфейс (пайдаланушы мен мазмұн арасындағы байланыс құралы). Пайдаланушы теориясы эксперименттік макеттер мен интерфейстерден қарағанда нормативті шешімдерді құптайды, бұл дизайнды фонға ысырады. Күнделікті тәжірибеде оқырмандар типографикалық интерфейсті ескермей, мазмұн мен ақпаратқа назар аударады. Алайда, кейде интерфейстің «сәтсіздікке» ұшырауына жол беру керек. Өз пішіндеріне назар аударту арқылы типографика пайдаланушыларға қалыптасқан түсініктерге күмән келтіруге, медианың сезімдік өлшемінен ләззат алуға және ұжымдық авторлыққа қатысуға көмектеседі.

Emoji Draw, 2021 | Кюха Шимнің бұл жобасы адамдарды эмодзи таңбаларымен бірлескен мурал (қабырға суретін) жасауға шақырады. Муралдар көрме залында тікелей эфирде көрсетіліп, пайдаланушылардың мобильді құрылғыларына жіберілді. Platform-L көрмесі үшін Louis Quatorze тапсырысымен жасалған.

БАҒАНДАР, ЖОЛДАР ЖӘНЕ АРАҚАШЫҚТЫҚТАР

Мәтін бағандары — беттің негізгі құрылымдық блоктары. Бағандарды түзулеудің негізгі режимдері: ортаға келтіру, екі жағынан түзулеу (justified), сол жақ жиек бойынша және оң жақ жиек бойынша түзулеу. Түзулеудің әрбір режимі үйреншікті қолданысты да, еркін эксперименттерді де қолдайды.

Жол ұзындығы оқырманның тәжірибесіне әсер етеді. Тым ұзын жолдар көзді шаршатады, ал тым қысқа жолдар үзік-үзік және шұғыл болып көрінеді. Үлкен мәтін блоктарын абзацтарға бөлу оларды жеңіл қабылдауға көмектеседі. Өкінішке орай, кейде абзацтар тым қысқа жолдармен немесе сәтсіз тасымалдармен аяқталады.

Таңбалар жұбы арасындағы кеңістікті реттеу кернинг (жеке әріптер арасындағы қашықтықты түзету) деп аталады. Бүкіл сөз немесе мәтін бойынша кеңістікті реттеу трекинг (мәтін блогындағы таңбалар арасындағы жалпы қашықтық) деп аталады. Біртұтас тақырыптар немесе тығызырақ немесе жеңілірек текстуралар жасау үшін кернинг пен трекингті қолданыңыз. Жолдар арасындағы тік қашықтықты өзгерту беттің ырғағына әсер етеді. Тік мәтін жолдары маңдайшаларда және көптілді теруде пайдалы болуы мүмкін.

Дизайнерлер мәтіннің ажыратылымдығы (әріптерді тану оңайлығы) мен оқылымдығын (мәтінді қабылдаудың жалпы жеңілдігі) жақсарту үшін бағандарды, жолдарды және арақашықтықтарды реттейді. Типографика шынымен жақсы болуы үшін оқылатын проза жазуды үйреніңіз.

Екі жағынан түзуленген мәтін блогы | Бұл кітап жол аралық қашықтығы кең етіп қойылған және жұқа қағазға басылған. Түзуленген мәтін блогының тік орналасуы әр бетте әртүрлі болып келеді, бұл мәтінге жолдар арасынан көрініп тұруға мүмкіндік береді. O Livro Amerelo do Terminal (Cosac Naify, 2008). Дизайнері: Ванесса Барбара, Элейн Рамос және Мария Каролина Сампайомен бірге.

БАҒАНДАРДЫ ТҮЗУЛЕУ

ОРТАҒА КЕЛТІРУ (CENTERED)

Ортаға келтірілген мәтін классикалық ғимараттың қасбеті сияқты симметриялы болады. Бұл стиль көбінесе шақыру қағаздарында, титулдық беттерде, сертификаттарда және құлпытастарда кездеседі. Ортаға келтірілген баған шұғыл түрде біркелкі болмауы мүмкін. Негізгі тіркестерді (мысалы, қалыңдықтың есімі немесе үйлену тойының күні) ерекшелеу үшін немесе жаңа ойды өз жолында бастау үшін ортаға келтірілген жолдарды бөлу керек. Жолдарды осылай бөлу «мағына бойынша бөлу» деп аталады.

Ортаға келтірілген мәтін ресми және классикалық болып табылады. Мәтін әдетте тіркестерге бөлініп, еркін, органикалық пішіндер жасайды. Ортаға келтіру — кітап мұқабаларынан бастап интерфейс батырмаларына дейінгі типографикалық элементті орналастырудың ең қарапайым әрі интуитивті жолы. Абайсыз қолданылса, ортаға келтірілген мәтін құлпытас сияқты статикалық және көңілсіз көрінуі мүмкін.

ЕКІ ЖАҒЫНАН ТҮЗУЛЕУ (JUSTIFIED)

Екі жағынан түзуленген мәтіннің бағанның екі жағында да тегіс жиектері болады. Мұндай мәтін Гутенберг заманынан бері латын типографикасында қалыпты жағдайға айналған. Металл теру кезінде баспагерлер әр жолды сөздер мен әріптер арасындағы бос орындарды өзгерту үшін кішкентай металл аралықтарды қолданып, барлық жолдарды бірдей ұзындықта жасау арқылы қолмен түзулейтін. Тасымал жолдың соңына сыймайтын сөздерді бөледі. Цифрлық теру бұл жұмысты автоматты түрде орындайды. Түзуленген шрифт кеңістікті тиімді пайдаланады. Ол сондай-ақ бетте анық пішін жасайды.

Екі жағынан түзуленген бағандардың жиектері анық болады. Кеңістікті үнемдеуі оны газеттер мен кітаптар үшін стандартқа айналдырды. Тасымал, икемді сөз және әріп аралықтары, сондай-ақ ұзынырақ жолдар мәтінді біркелкі жол ұзындығына толтыруға мәжбүрлеген кезде пайда болатын бос орындарды түзетуге көмектеседі.

СОЛ ЖАҚ ЖИЕК БОЙЫНША ТҮЗУЛЕУ / ОҢ ЖАҚТЫҢ «ЖЫРТЫҚ» ЖИЕГІ (FLUSH LEFT / RAG RIGHT)

Сол жақ жиек бойынша түзуленген мәтіннің сол жақ жиегі тік, ал оң жақ жиегі жұмсақ (біркелкі емес) болады. Сөз аралықтары өзгермейді, бұл мәтін блогының тұтастығын бұзатын үлкен «тесіктердің» пайда болуына жол бермейді. Бұл формат «қорап заңынан» гөрі тілдің табиғи ағынын құрметтейді. Оң жақ жиек біркелкі болмауы керек, тасымалдар минималды және тым ұзын немесе тым қысқа жолдарсыз жұмсақ «жыртық» жиек құрауы тиіс. «Жыртық» жиек тым тегіс немесе тым біркелкі емес көрінгенде немесе ол сына, ай, баспалдақ немесе секіру тақтасы сияқты айқын пішіндер жасай бастағанда «нашар» деп есептеледі.

Сол жақ жиек бойынша түзуленген бағандардың арақашықтықтары біркелкі және пішіні органикалық болады. Өңделмеген оң жақ жиек табиғи және еркін көрінуі керек. Кейде дизайнерлер тартымдырақ жиек жасау үшін жолдарды бөлуді немесе тасымалдарды қолданады. Бұл параметр «түзуленбеген» немесе «оң жақ жыртық» жиек деп те аталады.

ОҢ ЖАҚ ЖИЕК БОЙЫНША ТҮЗУЛЕУ / СОЛ ЖАҚТЫҢ «ЖЫРТЫҚ» ЖИЕГІ (FLUSH RIGHT / RAG LEFT)

Оң жақ жиек бойынша түзулеу оңнан солға қарай оқитын жазу жүйелеріне, соның ішінде араб және еврей тілдеріне тән. Латын типографикасында оң жақ жиек бойынша түзулеу ұзақ мәтіндер үшін сирек қолданылады. Дегенмен, кішігірім блоктарда қолданылғанда, ол шеттегі ескертпелерді, бүйірлік панельдерді немесе мәтін бағанына немесе суретке түсініктеме беретін басқа үзінділерді жасау үшін пайдаланылуы мүмкін. Түзу немесе «жыртық» жиек ақпарат блоктары арасындағы тартылысты (немесе тебілісті) білдіруі мүмкін.

Латын типографикасында оң жақ жиек бойынша түзуленген мәтін үйреншікті жағдайдан өзгеше көрінуі мүмкін. Оң жақ жиек бойынша түзулеу ерекше болғандықтан, ол сақ оқырмандар мен оларды жақсы көретін редакторларды тітіркендіруі мүмкін. Нүктелер, үтірлер және басқа тыныс белгілері қатты оң жақ жиекті әлсіретуі мүмкін, сондықтан оларды жиектен тысқары шығарып көріңіз.

Біркелкі емес жиектің пішіні раг (мәтін жиегінің «жыртық» пішіні) деп аталады. Оптикалық жиекті түзулеу тыныс белгілеріне жиектен сәл тысқары «ілініп» тұруға мүмкіндік береді. Бұл өткіррек оң жақ жиекті жасайды.

ОРТАҒА КЕЛТІРУ | Ортаға келтірілген макеттердің кітап дизайнында ұзақ тарихы бар. Бұл толық бетті тақырыптың үлкейтілген масштабы оны жаңаша көрсетеді. Gestaltung der Grundlagen (Негіздерді қалыптастыру) (Niggli, 2013), Рюди Висс (редактор) және Ульрих Биндер.

ЕКІ ЖАҒЫНАН ТҮЗУЛЕУ | Тұнық қағаз екі жағынан түзуленген мәтін блогын ерекшелейді. Суреттер тұрақты көлденең нүктеге ілініп, көрінетін байланыс сызығын жасайды. Hella Jongerius (Phaidon, 2003), Луиза Шоувенберг. Дизайнері: COMA. Фотограф: Дэн Мейерс.

БІРНЕШЕ ТҮЗУЛЕУ ТӘСІЛІ | Бұл типографикалық романда мәтіндер бірқатар жұқа сызықтарға қатысты солға және оңға түзуленген. Шетке шығарылған тыныс белгілері мен қою әріптер түзу жиектерді ерекшелейді. Vas: An Opera in Flatland (Chicago Distribution Center, 2004), Стив Томасула. Дизайнері: Стивен Фаррелл.

БІРНЕШЕ ТҮЗУЛЕУ ТӘСІЛІ | Мәтін бағандары оң жақ жиек бойынша және сол жақ жиек бойынша түзулеуді қатар қойып, мәтін ішінде кішкентай, бірақ айқын жік жасайды және сыртқы жиектерде біркелкі емес «жыртықтар» түзеді. Informal (Prestel, 2007), Сесил Балмонд. Дизайнері: Januzzi Smith. Фотограф: Дэн Мейерс.

БІРНЕШЕ ТҮЗУЛЕУ ТӘСІЛІ | Бұл екі тілді кітап Суданда араб және ағылшын тілдерінде жарық көрген. Оның екі мұқабасы бар — бірі оңнан солға қарай оқылатын араб тіліндегі бөлігі үшін, екіншісі солдан оңға қарай оқылатын латын тіліндегі бөлігі үшін. Мәтін солға және оңға түзулеудің қосындысынан тұрады. After Memory: Essays on the Sudanese Archive (Locale, 2022), дизайнері: Аала Шарфи.

БІРНЕШЕ ТҮЗУЛЕУ ТӘСІЛІ | Еврей мәтіні оңнан солға қарай оқылады. Бұл макет солға, оңға және екі жағынан түзуленген бағандарды қамтиды. Тмуна театры үшін Йотам Хадар мен Гай Саги жасаған, 2015 жыл.

ЖОЛ ҰЗЫНДЫҒЫ

Мәтін бағанын жасаған кезде таңдалған шрифт өлшеміне, гарнитураға және бағанды түзулеуге сәйкес келетін жол ұзындығын (оны «өлшем» деп те атайды) таңдаңыз. Жалпы ұсыныс — 35-тен 75-ке дейін таңбадан тұратын жолдар жасау. Бұл нұсқаулық әртүрлі баған пішіндерін — жіңішке, шаршы немесе кең — жасауға және бір бағанды немесе көп бағанды макеттерді жобалауға еркіндік береді.

Бетте немесе экранда жол ұзындығы мәтіннің оқылымдығына әсер етеді. Көз таңбаларды көру және өңдеу үшін қысқа қозғалыстар жасайды (олар саккадалар — көздің оқу кезіндегі жылдам секірістері деп аталады). Жолдар тым ұзын болғанда, оқырмандар бір жолды бақылап отыруда және келесі жолға көшуде қиналуы мүмкін. Жолдар тым қысқа болғанда, оқырмандар жолдан жолға секіруден шаршауы мүмкін. Бұл нейросенсорлық ойлардан бөлек, шектен тыс ұзын немесе үзік-үзік мәтіндер қорқынышты және жағымсыз көрінуі мүмкін.

90 таңба бір жолда (Тым ұзын):** Кең жолдар әр абзацтың пішінін өзгертіп, оларды таяз және «аш» етіп көрсетеді. 50 таңба бір жолда (Дәл сәйкес):** Жол ұзындығы қысқарақ болғанда, абзацтар биіктеп, тартымды пропорциялары бар блоктар жасайды. Көп ұзамай сіз тым кең немесе тым тар бағандарды сезінетін боласыз. Керемет мәтін бағанын жасау шрифт өлшемін, жол ұзындығын, жол аралығын және басқа параметрлерді өзара үйлесімде реттеуді талап етеді.

ЭКРАНДАҒЫ ЖОЛ ҰЗЫНДЫҒЫ

Веб-сайт немесе қолданба үшін жол ұзындығын em (ағымдағы шрифт өлшемінің биіктігіне тең ен бірлігі) бірлігімен өлшеуге болады. 12 кегльді шрифтте бір em — 12 нүкте енінде болады. 20-дан 35 em-ге дейінгі жол ұзындығы бір жолда 45-тен 75-ке дейін таңба береді.

ҰЗЫН ЖӘНЕ ҚЫСҚА

45-тен 75-ке дейінгі таңбадан тұратын өлшемдер әдетте ұсынылады. Алайда, осы диапазон ішіндегі тар бағандар біркелкі түзуленбеуі мүмкін. Тар жол ұзындығы түзуленген мәтінде бос орындарды, ал түзуленбеген мәтінде ыңғайсыз «жыртық» жиектерді тудырады.

БАҒАНДАР, ЖОЛДАР ЖӘНЕ АРАЛЫҚТАР

Абзацтар

Адамдар сөйлемдермен (аяқталған ойды білдіретін сөздер жиынтығы) сөйлейді, бірақ абзацтармен (белгілі бір тақырыпқа арналған жазба үзіндісі) сөйлемейді.

Абзацтар — бұл әдеби объектілер. Мазмұнның үлкен көлемін «тәбет ашарлық» бөліктерге бөлу үшін жасалған оларды шегіністер, жоларалық бос орындар, жол үзілімдері, символдар және басқа да визуалды белгілер арқылы көрсетуге болады.

Абзацтық шегіністер XVII ғасырдан бастап еуропалық баспа мәдениетінде кеңінен таралған. Абзацтардың алдына немесе артына бос орын қосу (абзацтық аралық) — қазіргі баспа ісі мен хат алмасудағы стандартты әдіс. Веб-кеңістікте абзац семантикалық бірлік болып табылады (ол `` тегімен қоршалады) және әдетте экранда алды-артындағы бос орындармен бірге көрсетіледі.

Әдеттегі абзацтық шегініс бір эм (қаріптің кегль өлшеміне тең квадраттық бірлік) өлшеміне тең болады, бұл — бас әріптің биіктігіне сәйкес келетін бекітілген бірлік. Тереңірек шегіністерді таб (tab) пернесі арқылы жасауға болады. Мәтін блогының ең бірінші жолында немесе тақырыптан кейінгі алғашқы жолда шегініс жасаудан аулақ болыңыз. Шегініс үзілісті немесе бөлінуді білдіреді, ал мәтін жаңа басталғанда мұндай үзілістің қажеті жоқ.

Үстел үсті дастарқанмен жабылған, оның үсті тағы бір пластик дастарқанмен қорғалған. Терезелерде перделер мен қос қабатты перделер ілулі. Бізде кілемдер, жиһаз қаптары, астына қойғыштар, қабырға панельдері, шамдардың абажурлары бар. Әрбір ұсақ-түйек сәндік майлықтың үстінде, әр гүл өз құмырасында, ал әр құмыра өз табақшасында тұр. Барлығы қорғалған және қоршалған. Тіпті бақшада да әрбір бұта сым тормен қоршалған, әрбір соқпақ кірпішпен, мозаикамен немесе тас плиталармен жиектелген. Бұны мазасыз оқшаулану немесе обсессивті символизм ретінде талдауға болады: коттедж иесі мен ұсақ капиталистің тек иемденіп қана қоймай, иелігіндегі дүниенің астын екі-үш рет сызып көрсетуге деген құмарлығы. Мұнда да, басқа жерлердегідей, бейсаналық күй таңбалардың артықтығында, олардың астарлы мағыналары мен шамадан тыс жұмыс істеуінде көрініс табады. — Жан Бодрийяр, 1969

1-эм шегініс + жол үзілімі жол үзілімі + ½ жол бос орны (абзацтық аралық)

Сигналдардың тым көп болуы

Бір уақытта абзацтық аралықты, шегіністерді және жол үзілімдерін қолдану кеңістікті босқа жұмсайды және мәтін блогына ретсіз, айқын емес ырғақ береді.

1-эм сыртқы шегініс (шығыңқы шегініс) + жол үзілімі Үстел үсті дастарқанмен жабылған... (Жан Бодрийяр мәтінінің нұсқасы)

Терең таб-шегініс Үстел үсті дастарқанмен жабылған... (Жан Бодрийяр мәтінінің нұсқасы)

Шегініссіз немесе жол үзілімінсіз таңба қолдану Үстел үсті дастарқанмен жабылған... ■ Барлығы қорғалған және қоршалған... ■ Бұны мазасыз оқшаулану ретінде...

АБЗАЦТЫ БЕЛГІЛЕУДІҢ КӨПТЕГЕН ТӘСІЛДЕРІ

Қысқа жолдар

Абзацтың, беттің немесе бағанның соңында бір немесе екі сөзден ғана тұратын жол оқу ағынын бұзады. Мұндай қысқа жолдарды немесе сәтсіз үзілімдерді жақын маңдағы аралықтарды, тасымалды немесе жол үзілімдерін реттеу арқылы, немесе қажет болған жағдайда мәтінді қайта жазу арқылы түзетуге болады.

Ағылшын тілінде қысқа жолдарды жиі widows and orphans (тұл және жетім жолдар — беттің басында немесе соңында жалғыз қалып қоятын қысқа жолдар) деп атайды. Бұл терминдер кемсітушілік және сезімталдыққа жатпайтын болып көрінуі мүмкін. «Қысқа жол» немесе «сәтсіз үзілім» сияқты бейтарап сипаттамалар құрметті әрі түсінуге оңай.

Қысқа жол немесе ыңғайсыз бет үзілімі әрқашан кешірілмейтін қате ме? Дизайнерлер мен редакторлар мұндай мәселелерді түзету-түзетпеуді өздері шешеді. Жалпы макетке байланысты, мәтінді абзац аяқталған жерден бөлуден гөрі, беттің немесе бағанның біркелкі биіктігін сақтау маңыздырақ болуы мүмкін. Макет автоматтандырылған және оқырмандар қаріпті немесе оның өлшемін өзгерте алатын цифрлық форматтарда кездейсоқ қысқа немесе үзіліп қалған жолдардың болуы — қалыпты жағдай.

Қысқа жол | Абзацтың соңында қалып қойған жалғыз сөз оқу ырғағын бұзады және мәтіннің біркелкі пішінін бұзады. Реттелген аралық | Егер мәтінді өңдеу мүмкін болмаса, қысқа жолды жоғарыға шығару үшін аралықты реттеңіз. Мұнда бүкіл абзацқа -20 трекинг (таңбалар арасындағы қашықтықты реттеу) қолданылған.

БЕТТЕР МЕН БАҒАНДАРДЫ БӨЛУ

Сәтсіз бет үзілімі | Жаңа абзацты беттің немесе бағанның соңғы жолынан бастау ыңғайсыз көрінуі мүмкін.

Сәтсіз баған үзілімі | Жаңа бетті немесе бағанды абзацтың соңғы жолымен бастау оқырманды шатастыруы мүмкін.

Мағынаға қарай бөлу | Бағандарды абзацтар аяқталған жерден бөлу мазмұнға ерекше мән береді. Дегенмен, бағандардың біркелкі ұзындығы тиімдірек болып саналады.

Мағынаға қарай бөлу | Оңай шешім — жаңа абзацты келесі беттен бастау. Бұл әдіс мәтін ағынын құрметтейді. Бірақ кейбір редакторлар мен дизайнерлер бекітілген баған ұзындығын таңдап, бұл шешімді «аурудан да жаман ем» деп санауы мүмкін.

ҚЫСҚА ЖОЛДАР (ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ТЕРМИНДЕР)

Кейбір тілдерде қысқа жолдарды сипаттайтын терминдер «тұл» және «жетім» дегеннен де ауыр естіледі. Швецияда қысқа жолдарды деп атайды. Неміс тіліндегі сөзі сияқты, швед сөзі де «некесіз туған бала» деген мағынаны білдіреді.

Дизайнерлер Брита Линдвалл Лейтман мен Александра Фалагара шведтің (бұзық балақайлар) деген сөзін артық көреді. Олардың басылым дизайндарында қысқа жолдар оқу ағынын жақсарту үшін қолданылады. «Busungen» — бұл «барлық некесіз туған балалар мен олардың жалғызбасты аналарына көрсетілген құрмет». Лейтман мен Фалагара Швециядағы корректорлық лексиканы реформалауға көмектесті, қазір ол жақта қабылданған термин — (жалғыз жолдар).

БАҒАНДАР, ЖОЛДАР ЖӘНЕ АРАҚАШЫҚТЫҚТАР 132

МЕТРИКАЛЫҚ КЕРНИНГ

Әдетте, метрикалық кернинг (әріп жұптары арасындағы қашықтықты қаріп дизайнері белгілеген стандарт бойынша реттеу) әдепкі параметр болып табылады. Метрикалық кернинг қаріп дизайнері жоспарлаған аралықтарды қолданады. Ол, әсіресе кішігірім өлшемдерде жақсы көрінеді.

Екі әріптің арасындағы қашықтықты реттеу кернинг деп аталады. Латын әліпбиінің таңбалары уақыт өте келе қалыптасты; олар ешқашан бекітілген арақашықтықпен жобаланбаған. Қолмен жазылған әріптер табиғи түрде бір-біріне ұласады, бірақ теру кезінде реттеу қажет. Мысалы, қиғаш және ашық пішінді әріптердің (W, Y, V, T) айналасында бос орындар пайда болуы мүмкін. Сандық қаріптерде әріп жұптары арасындағы қашықтық қаріп дизайнері жасаған кернинг кестесімен бақыланады, онда әріп комбинациялары арасындағы бос орындар көрсетіледі. Мұқият жасалған қаріп, әсіресе кішігірім өлшемдерде, қосымша кернингті қажет етпейді немесе аз қажет етеді. Дизайнерлер көбінесе тақырыптардың кернингін тығыздайды, өйткені ондағы бос орындар көзге айқын көрінеді.

Кернинг

Нөлдік кернинг кезінде біз кез келген екі әріптің арасына тік сызық сыза аламыз. Кернингтің болмауы бос орын секілді көрініс тудырады.

Метрикалық кернинг Ta және Tw сияқты әріп жұптары арасындағы қашықтықты азайтады.

Оптикалық кернинг ke және wo, сондай-ақ Ta мен Tw аралығын тығыздады. Кернинг жаман көрінбейді, бірақ бұл қаріп дизайнерінің түпкі ойы емес.

НӨЛДІК КЕРНИНГ Мұнда кернинг нөлге орнатылған. Ta және Tw арасындағы оғаш бос орындарға назар аударыңыз.

ОПТИКАЛЫҚ КЕРНИНГ

Оптикалық кернинг (бетті орналастыру бағдарламасы тарапынан таңбалардың пішініне қарай автоматты түрде жасалатын реттеу) беттеу бағдарламасымен автоматты түрде орындалады. Бұл параметр қаріптің ішкі кернингін жоққа шығарады. Оптикалық кернинг барлық таңбалардың пішінін бағалайды және арақашықтықты автоматты түрде реттейді.

scala | Martin Majoor, 1991 × ♥

thinking with type, үшінші басылым 133 | | | | | | | | | | | | | | | |Т|Е|К|С|Т|

ТАҚЫРЫПТАР КЕРНИНГІ

Мәтіннің кішігірім өлшемдерін кернингтеу сирек қажет болады. (Егер сіз 6 кегльдік Garamond-ты кернингтеп отырсаңыз, басымдықтарыңызды қайта қараудың уақыты келді. ) Алайда, тақырыптар көбінесе тығыз аралықтан ұтады, бұған жеке әріп жұптарын қолмен реттеу немесе жалпы аралықты тығыздау үшін оптикалық кернингті пайдалану кіреді. Жиі «кернингтік терапияны» қажет ететін әріп жұптарына мыналар жатады: LA, To, Tr, Ta, Tu, Te, Ty, Wa, WA, We, Wo, Ya және Yo. Кейбір дизайнерлер негізгі мәтін үшін метрикалық кернингті, ал тақырыптар үшін оптикалық кернингті қолданады.

метрикалық кернинг | Метрикалық кернинг мәтін өлшемдері үшін қолайлы, бірақ үлкен өлшемдерде бос орындар мен сәйкессіздіктер пайда болуы мүмкін. Ta және Tr арасындағы артық орынға назар аударыңыз. Қолмен реттеңіз немесе оптикалық кернингті қолданып көріңіз.

оптикалық кернинг | Жалпы арақашықтық сәл тығыздалған. (Ta және Tr-ді қараңыз. ) Оптикалық кернинг жиі тақырыптар үшін қолданылады.

Автоматты реттеу Tr комбинациясы метрикалық кернингпен тым бос көрінеді (жоғарыда). Оптикалық кернинг бұл мәселені автоматты түрде түзетеді (төменде).

нөлдік кернинг | Әрбір Y, T және W әріптерінен кейін жағымсыз бос орындар пайда болады.

Қолмен реттеу Tr комбинациясы метрикалық кернингтелген сөзде тым бос көрінеді (жоғарыда). Бұл әріп жұбын қолмен реттеу арақашықтықты жақсартады (төменде).

graphik | Christian Schwartz, 2009 × × ♥ × ♥

БАҒАНДАР, ЖОЛДАР ЖӘНЕ АРАҚАШЫҚТАР 134

Әріптер тобының арасындағы қашықтықты реттеу трекинг деп аталады. Тақырыпты стильдеу немесе мәтін блогын жеңіл не тығыз ету үшін трекингті қолданыңыз. Жалғыз сөздің немесе сөйлемнің арақашықтығын реттеуді әріпаралық қашықтық деп те атайды. Ірі дисплейлік қаріптер көбінесе тығыз аралықтан ұтады, өйткені әріптер үлкейген сайын олардың айналасындағы бос орындар да өседі.

Трекинг

қабыршақты төсті шіл Arborophila chloropus 12 дюйм (30 см) Оңтүстік-Шығыс Азия

қан түсті басты шіл Haematortyx sanguiniceps 10 дюйм (25 см) Борнео

БАС ӘРІПТЕР ТРЕКИНГІ

Adobe Caslon және Caslon 540 қаріптерімен терілген бұл тақырыпшалар тақырыптар үшін трекингтелген кіші бас әріптерді қолданады. «Әлем құстары» (Джонс Хопкинс университеті, 2007), Лес Белецкий. Дизайнерлері: Чарльз Никс, Уитни Грант және Мэй Джампатом.

Оң мәнді трекинг бас әріптермен немесе кіші бас әріптермен терілген сөздер мен сөйлемдерде талғампаз көрінуі мүмкін. Ашық әріпаралық қашықтық бас әріптердің шаршы пішінді пропорцияларын ерекшелейді.

Бұл логотиптегі еркін трекингтелген бас әріптер жылы, көне стильдегі реңк пен жеңіл, кең кеңістік үлгісін жасайды. Duffy & Partners жасаған.

трекингсіз трекингсіз оң мәнді трекинг (+100) оң мәнді трекинг (+100)

scala pro бас әріптер Martin Majoor, 1991 scala pro кіші бас әріптер

thinking with type, үшінші басылым 135 | | | | | | | | | | | | | | | |Т|Е|К|С|Т|

ТАҚЫРЫПТАР ТРЕКИНГІ

КІШІ ӘРІПТЕР ТРЕКИНГІ

әдепкі трекинг | graphik | Christian Schwartz, 2009

ТЕРІС мәнді трекинг (–30)

Америкалық дизайн аңызы Херб Любалин (1918–1981) өте тығыз әріпаралық қашықтықты жақсы көрген. Оның Eros журналына (1967) арналған логотипіндегі таңбалар тақырыпқа сай жақындықпен бірін-бірі құшақтап тұрғандай.

Теріс мәнді трекинг кейде тақырыптарға қолданылады. Мұнда теріс трекинг Graphik Compact қаріпінің тар пропорцияларын жақсартады және баса айтылған тақырыпты жасайды.

Еркін орналасқан кіші әріптер — әсіресе курсив — көбінесе оғаш көрінеді, өйткені бұл таңбалар жолда бір-біріне тығыз орналасу үшін жобаланған.

трекингсіз | faune | Alice Savoie, 2018

оң мәнді трекинг (+100) × ♥

БАҒАНДАР, ЖОЛДАР ЖӘНЕ АРАҚАШЫҚТАР 136

Оң немесе теріс мәнді трекинг негізгі мәтінге эстетикалық немесе функционалдық себептермен қолданылуы мүмкін. Эстетикалық жағынан, тығыз немесе еркін аралық тығызырақ немесе ашық текстура жасай алады. Функционалдық тұрғыдан, теріс трекинг берілген аумаққа көбірек мазмұнды сыйғызуға және сөз арасындағы біркелкі қашықтықты жасауға көмектеседі. Көркемдік немесе практикалық мақсатта қолданылса да, трекинг байқалмайтындай нәзік болуы керек. Арнайы трекинг қаріп дизайнерінің қалауынан басым түседі, сондықтан оны абайлап және мақсатты түрде қолданыңыз.

Әдепкі трекинг Бұл сол жақ шеті бойынша түзелген мәтін арнайы трекингсіз терілген. Мәтін солға түзелгендіктен, сөз арасындағы бос орындар біркелкі.

Оң мәнді трекинг (+10) Мұнда қосымша трекингтің аз ғана мөлшері ашық текстура жасайды, бұл кейбір дизайнерлерге ұнайды. Трекинг беттеу бағдарламасының «Character» (Таңба) параметрінде қолданылған. Бір жолға азырақ таңба сыяды, бұл жол үзілімдерін өзгертеді.

Теріс мәнді трекинг (–10) Тығыз әріпаралық қашықтық тығыз текстура береді. Әр жолға көбірек таңба сыйып, біркелкі «жыртық» (оң жақ) шет жасайды. (Сөз арасындағы қашықтық та азайтылған. )

calluna | Jos Buivenga, 2009

СОЛ ЖАҚҚА ТҮЗЕЛГЕН МӘТІН ТРЕКИНГІ

ТРЕКИНГ

thinking with type, үшінші басылым 137 | | | | | | | | | | | | | | | |Т|Е|К|С|Т|

ЕКІ ЖАҚҚА ТҮЗЕЛГЕН МӘТІН ТРЕКИНГІ

Екі жаққа түзелген мәтін үшін қажетті біркелкі жол ұзындығына қол жеткізу үшін беттеу бағдарламасы сөздер мен әріптер арасындағы қашықтықты реттей алады. Дизайнерлер «Justification» (Түзеу) терезесінде максималды, минималды және идеалды аралықтарды көрсете алады. Бағдарлама алдымен сөз араларын, содан кейін әріп араларын реттейді. Егер максималды немесе минималды параметрлерге қол жеткізу мүмкін болмаса, сөз келесі жолға мәжбүрлі түрде ауыстырылып, мәтінде үлкен бос орындар пайда болады.

Оң мәнді трекинг күңгірт фондағы ақ мәтінді оқуды жеңілдетеді. Қаріптің қалыңдығын арттыру да көмектесуі мүмкін.

Бекітілген әріп аралықтары Бұл мәтін үшін «Letter Space» (Әріп аралығы) параметрі нөлге орнатылған, сондықтан бағдарлама әр жолды реттеу үшін тек сөз араларын қолдана алады. Кейбір жолдарда көзге түсетін үлкен сөз аралықтары бар.

Икемді әріп аралықтары Бұл мәтін үшін «Letter Space» параметрі –2 немесе +2 аралығына рұқсат етілген. Бұл сөз араларын теңестіреді және бір жолға көбірек таңба сыйғызуға мүмкіндік береді.

ИНВЕРСИЯЛАНҒАН МӘТІН ТРЕКИНГІ

«Letter Space» мәнін –6-ға дейін азайту қысқа жолды жоғары көтеруге және сөз араларын біркелкі етуге көмектесті.

bilo light and regular Oliver Munday, 2014

оң мәнді трекинг (+20)

әдепкі трекинг

COLUMNS, LINES, AND SPACING 138

Бір базалық сызықтан келесісіне дейінгі қашықтық жоларалық қашықтық деп аталады. Бұл өлшемді интерлиньяж (мәтін жолдарының базалық сызықтары арасындағы қашықтық) деп те атайды. Ол металл қаріптер жолдарының арасына салынған қорғасын жолақтарға (leading) қатысты айтылған. Цифрлық дизайнда жол биіктігі екі жолдың арасындағы қашықтықтан өлшенетін, мәтін жолының үстіндегі және астындағы бос орынды қамтиды. Баспада әдепкі параметр қаріп өлшемінің 120%-ын құрайды (10 кегльдік мәтін 12 пункттік интерлиньяжбен орнатылады). Экранда әдеттегі жол биіктігі 1. 5 em немесе қаріп өлшемінің 150%-ын құрайды.

Әдепкі қашықтықты бастапқы нүкте ретінде пайдаланыңыз. Мәтіннің ұзын жолдарын сәл артық интерлиньяжбен оқу оңайырақ болуы мүмкін. Тығыз жол биіктігімен терілген тақырыптар әсерлі әрі жинақы көрінеді. Төменгі элементтері (descenders) ұзын және x-биіктігі үлкен қаріптер көбірек «тыныс алатын» кеңістікті қажет етуі мүмкін. Өз талғамыңызға сүйеніп, тік қашықтықтың шығармашылық мүмкіндіктерін зерттеңіз.

Тік кеңістік

9/9 (тұтас) Мұнда 9 кегльдік мәтін 9 пункттік интерлиньяжбен («тоғызға тоғыз») берілген. Жол қашықтығы қаріп өлшеміне сәйкес келгенде, мәтін «тұтас орнатылған» деп аталады. Бұл тығыз мәтін тар әрі ыңғайсыз. Жоғарғы және төменгі элементтер бір-біріне тиіп кете жаздайды.

9/10. 8 (авто) Бұл мәтін беттеу бағдарламасының әдепкі параметрін (қаріп өлшемінің 120%-ы) қолданады. Авто-интерлиньяж әдетте жұмыс істегенімен, ол 10. 8 сияқты оғаш өлшемдерді шығарады. Типографиялық жүйеде бүтін сандар қолайлы. Тақырыпшалар, мәтін және тақырыптар үшін аралықтарда көбінесе ортақ сандар болады (мысалы, 8, 12, 16 және 24).

9/12 Мұнда интерлиньяж әдепкі 120%-дан сәл үлкенірек, бұл ашық көрініс береді. 12 саны үлкенірек типографиялық жүйені құру кезінде пайдалы. Тым тар да емес, тым бос та емес бұл параметр оқуға жағымды.

9/16 Жазуларға, шақыруларға немесе цитаталарға драмалық интерлиньяж қолдану қызықты. Алайда, ұзын мәтін үзінділері үшін тым үлкен қашықтық назарды аударып, көзді шаршатады. Жол қашықтығы артқан сайын, сөздер жолдары жалпы пішін мен текстураның бөлігі емес, жеке қалқымалы элементтерге айналады.

Типографиялық дизайн — бұл мәтіннің логикалық құрылымындағы орнына сәйкес қаріп өлшемдерін ең жақсы реттеу және дұрыс таңдау. — Ян Чихольд

fern | David Jonathan Ross, 2013

БАҒАНДАР, ЖОЛДАР ЖӘНЕ АРАҚАШЫҚТАР 139 | | | | | | | | | | | | | | | |Т|Е|К|С|Т|

ТІК ТҮЗЕУ

Тік түзеу берілген кеңістікті мәтін жолдарымен біркелкі толтырады. Мәтін жақтауына қолданылатын тік түзеу постерлер, шақырулар немесе сәндік қосымшалар сияқты ерекше жағдайларда пайдалы болуы мүмкін. Құжаттың әртүрлі бағандарына жаппай қолданылса, тік түзеу жүйесіз немесе тұрақсыз көрінуі мүмкін.

АВТО-АРАҚАШЫҚТЫҚТЫҢ ҚАУІПТЕРІ

Авто-арақашықтық мәтіннің бірнеше өлшемдерін біріктіре бастағанда қиындықтар тудырады. Тақырыптар, тақырыпшалар және негізгі мәтін өз алдына тұтас көрінуі керек. Тақырып ішіндегі қашықтық одан кейінгі қашықтықтан үлкен болса, мәтіннің құрылымы визуалды түрде бұзылады.

авто Тақырыпқа да, мәтінге де автоматты арақашықтық қолданылған. Бұл тақырып ішінде тым үлкен кеңістік, ал тақырып пен негізгі мәтін арасында жеткіліксіз кеңістік тудырады.

арнайы Арнайы арақашықтық тақырыпты мәтіннен бөліп тұр. Үлкен мәтін тұтас орнатылған (18/18), ал кішірек мәтін ашығырақ (9/11). Тақырыптан кейінгі қосымша бос орын (6 пт) оны ерекшелеуге көмектеседі.

тік түзелген мәтін жақтауы

БАҒАНДАР, ЖОЛДАР ЖӘНЕ АРАҚАШЫҚТАР 140

Абзац аралығы — бұл абзацтан кейінгі немесе оған дейінгі тік кеңістік. Абзацтардың айналасына бос аймақтар қосу — вебтегі әдепкі нұсқа. Бұл орынды босқа жұмсайды және мәтінді үзік-үзік етіп көрсетеді. Баспада абзацтан кейін бір жол қалдыру — абзац шегінісінің (indent) жалпы баламасы. Толық жолдың орнына жарты жол қашықтығын қосу орынды үнемдейді және жинақы баған құрайды.

Базалық сызықтың ығысуы (таңбаны өз жолынан жоғары не төмен жылжыту) таңбаларды аз мөлшерде жоғары немесе төмен жылжытады. Бұл құралды әртүрлі өлшемдегі немесе стильдегі қаріптер арасында пайда болатын біркелкі емес арақашықтықты түзету үшін қолданыңыз.

ТІК КЕҢІСТІК

АБЗАЦ АРАЛЫҒЫ

Қалдырылған жол аралықтары (14 пт) Әр абзацтан кейін толық жол қалдыру орынды босқа жұмсайды және мәтінді бос әрі байланыссыз сезіндіреді.

Абзацтан кейінгі аралық (7 пт) Толық жолды қалдырудың орнына, «Space After Paragraph» параметріне кішірек мөлшер қосыңыз. Бұл тұтас баған жасайды.

Юши Скоттсдейл терьері 2009–2024 Ол өзі кездестірген кез келген адамды, тіпті кішкентай балаларды да жақсы көретін мейірімді әрі адал дос еді. Кір себетінде ұйықтамаған кезде, Юшиді әдетте диванның астында тығылып жатқан жерінен табуға болатын еді.

thinking with type, үшінші басылым 141 | | | | | | | | | | | | | | | |Т|Е|К|С|Т|

БАЗАЛЫҚ СЫЗЫҚТЫҢ ЫҒЫСУЫ

Қоршаған жол қашықтығын өзгертпестен жеке таңбаның, сөздің немесе мәтін жолының тік орнын өзгерту үшін базалық сызықтың ығысуын қолданыңыз. Таңдалған мәтінге базалық сызықтың ығысуын қолдану бағандағы басқа жолдардың орнын өзгертпейді.

Базалық сызықтың ығысуы күн көрсетілген жолды 2 пунктке төмен түсіреді. Орташа сызық (en dash) жарты пунктке жоғары жылжытылды. Қалған әдепкі тік аралықтар дұрыс көрінеді, сондықтан басқа түзетулер қажет болмады.

Авто-арақашықтық | Мұнда мазмұн қисынсыз шоғырларға бөлініп кеткен. Әрбір қаріп өлшемінің 21. 6 пт сияқты бөлшекті жол қашықтығы мәні бар, өйткені авто-арақашықтық өлшемдердің әрбір комбинациясы үшін бірегей кеңістіктерді есептейді.

Арнайы арақашықтық бағанды жинақы етеді. Біз негізгі ырғақты орнату үшін барлық интерлиньяжды 15 пунктке орнаттық. Кейбір базалық сызықтарды жылжыту арқылы тік кеңістіктерді дәл реттедік.

fraunces | Phaedra Charles, Flavia Zimbardi, 2018

БАҒАНДАР, ЖОЛДАР ЖӘНЕ АРАҚАШЫҚТАР 142

ТІК КЕҢІСТІК

Mon Nicolette | Кристобаль Хенестроса, Оскар Яньес, 2020 (Уильям Аддисон Двиггинс, 1955) | Sudtipos ұсынған бұл қаріп үлгісі Mon Nicolette отбасының көптеген салмақтарын, өлшемдерін және стильдерін біріктіреді. Тік кеңістік біркелкі көрініс жасау үшін мұқият реттелген. Mon Nicolette — Уильям Аддисон Двиггинс жобалаған аяқталмаған эксперименталды Charter қаріпінің цифрлық жаңғыртылуы. Тік курсив үзік-үзік қолжазба әріптерімен және әсіреленген жоғарғы элементтерімен ерекшеленеді.

thinking with type, үшінші басылым 143 | | | | | | | | | | | | | | | |Т|Е|К|С|Т|

Уильям Аддисон Двиггинс бірнеше стиль мен өлшемдегі қаріптерді біріктіретін бұл әдемі титул бетін жобалады. Тік кеңістік жолдан жолға қарай өзгеріп, біркелкі көрініс береді. «Доктор Джекилл мен мистер Хайдтың оғаш оқиғасы» (Random House, 1929), Роберт Луи Стивенсон. Letterform Archive рұқсатымен қайта басылды.

БАҒАНДАР, ЖОЛДАР ЖӘНЕ АРАЛЫҚТАР

Қытай және жапон иероглифтерін тігінен немесе көлденеңінен оқуға болады; олардың шаршы пішіндері әдемі бағандарды құрайды. Тігінен жиналған латын әріптері тақырыптар мен логотиптерде абстрактілі визуалды мақсатқа қызмет ете алады. Тік мәтін көбінесе ғимарат маңдайшаларында кездеседі, бұл тар қалалық кеңістіктерді барынша тиімді пайдалануға мүмкіндік береді.

Латынша тік мәтінді жобалау ерекше ұқыптылықты талап етеді. Бас әріптерден құралған тізбектер (stacks) кіші әріптерге қарағанда тұрақтырақ келеді. Бағанды ортаға келтіру әріптердің еніндегі айырмашылықтарды теңестіруге көмектеседі. Slab serif (тікбұрышты serif — әріп шеттеріндегі қалың сызықшалар) стиліндегі қаріптер «I» сияқты жіңішке таңбаларды кеңейтеді. Тік мәтін жасаудың тағы бір жолы — жолды 90 градусқа бұру, бұл әріптердің бір сызық бойындағы табиғи байланысын сақтайды.

Тік мәтін

кіші әріп (lowercase) бас әріп (uppercase) моноенді (monospace) жинақтауға оңтайландырылған бұрылған ортаға келтірілген

Кіші әріптер тігінен жиналғанда «теңселіп» тұрғандай көрінеді, өйткені оларда ascenders (жоғарғы элементтер), descenders (төменгі элементтер) бар және олардың ені әртүрлі. eames century modern | Erik van Blokland, 2010

Бас әріптер салыстырмалы түрде шаршы пішінді және біркелкі келеді. Мәтінді ортаға келтіру еніндегі айырмашылықтарды теңестіруге көмектеседі. united extended | Tal Leming, 2007

Monospace (моноенді — әр таңбаның ені бірдей қаріп) әріптері біркелкі енінің арқасында жақсы жинақталады. «I» әрпінің slab (пластинкалы) негізі бар. aperçu mono | The Entente, 2009

Тік қырлы әріп пішіндері тік құрылымды ерекшелейді. Бұл қаріп жинақтауды ескере отырып жасалған. bungee | David Jonathan Ross, 2016

Бұрылған жолдар визуалды түрде тартымды, бірақ оқу қиынға соғады. sofia soft | Olivier Gourvat, 2008

Екі тілді | Бұл адаптивті веб-сайт Сайрус Хайсмит пен Джун Шиннің (2020) латынша Magmatic атты variable (вариативті — параметрлері өзгеретін цифрлық қаріп) қарпін Morisawa баспасының жапондық Gothic MB101 (1974–2008) қарпімен біріктіреді. Дизайн екі жазу жүйесін үйлестіруге тырыспай, олардың арасындағы айырмашылықты баса көрсетеді. Веб-сайтты жобалаған және жасаған: Мари Оцука, Occupant Fonts, 2022.

Жинақтауға оңтайландырылған | Bungee қарпі көбінесе тар тік кеңістіктерді алатын қалалық бар маңдайшаларынан шабыт алған. IJ сияқты арнайы ligatures (лигатуралар — біріккен таңбалар) жіңішке «I» әрпіне басқа әріптермен орын бөлісуге мүмкіндік береді. HAWAIIAN сөзінде бір жолда екі «I» орналасқан. Толық қаріп отбасы тік kerning (кернинг — әріп аралық қашықтықты реттеу) және фондық пішіндер сияқты мүмкіндіктерді қамтиды. Қаріп пен үлгі дизайнері: Дэвид Джонатан Росс, 2016.

ТІК МӘТІН

Lamm & Kirch (Флориан Ламм, Якоб Кирх) 2015 жылы HGB (Лейпциг бейнелеу өнері академиясы) үшін жинақталған логотип жасады. Логотиптің арнайы қарпіндегі әріптердің ені бірдей, бұл олардың біркелкі түзілуін қамтамасыз етеді. Веб-сайтта логотип адаптивті түрде өзгереді.

Сузи Чан 2022 жылы Гуандун Таймс мұражайы үшін екі тілді көрме постерін жасады (келесі бетте). Постерде қытай және латын жазулары біріктірілген. Суретшілердің ағылшынша есімдері сағат тілімен 90 градусқа бұрылып, қытайша тік жолдардың жанында орналасқан. Куратор: Цзянру Ву. Дизайн директоры: Сируй Чжан.

Көруге қолайлылық және Оқуға жеңілдік

Мәтінді оқу үшін адамдар таңбаларды танып, олардың мағынасын түсінуі керек. Legibility (көруге қолайлылық) сөздер мен глифтерді көру және анықтау процесін білдіреді. Факторларға x-биіктігі (кіші әріп биіктігі), ішкі қуыс көлемі, аралықтар, таңба ені және таңбалар арасындағы айырмашылықтар жатады. Readability (оқуға жеңілдік) мәтінді түсінуімізге қолдау көрсетеді. Факторларға жоларалық қашықтық, баған ені, құжат иерархиясы және әріп пішінінің дизайны жатады.

1930 жылы қаріп сыншысы Беатрис Уорд көруге қолайлылық пен оқуға жеңілдікті бір-біріне қарама-қайшы ұғымдар ретінде көрсетті. Уордтың айтуынша, қалың, serif-сіз қаріптер өте жақсы көрінеді (legible), бірақ Baskerville оқуға жағымдырақ әсер береді. Ол дәстүрлі типографияны қолдады, ал оның дәуіріндегі авангард дизайнерлері sans-serif (кертіксіз) қаріптерді насихаттады.

Көптеген қарама-қайшылықтар сияқты, көруге қолайлылық пен оқуға жеңілдік арасындағы айырмашылық қысым түскенде жойылады. Көру анықтығына (legibility) да, түсіну жеңілдігіне де (readability) көптеген факторлар, соның ішінде көлем, аралық және контраст әсер етеді. Үйреншікті болу, физикалық және ақыл-ой қабілеттері, сондай-ақ мәтіннің контексті мен мақсаты оқу нәтижесіне және жеке талғамға әсер етеді.

Қашықтықтан оқу | Көрінетін белгілер қоғамдық қауіпсіздік пен әл-ауқатты қолдайды. Белгілер алыстан тез оқуға арналған. FF Info орын үнемдеу үшін тар пішіндерді қолданады. Кең әріптер тар әріптерге қарағанда көруге қолайлы деп саналғанымен, кең таңбаларды белгілі бір жерге сыйғызу үшін кішірейту керек, бұл оларды көруді қиындатады. Кейбір дизайнерлер serif-тер (кертіктер) әріптердің шеткі нүктелерін нығайтып, оларды көруге қолайлы етеді деп есептесе, FF Info қашықтықтан оқу кезіндегі детальдардың жоғалуын қабылдау үшін жұмырланған штрихтарды қолданады. Постер дизайнері: Эрик Шпикерманн. Қаріп: FF Info, Эрик Шпикерманн мен Оле Шефер, 1996 жыл.

ҚАЙ ҚАРІПТЕР СІЗ ҮШІН ОҚУҒА ЫҢҒАЙЛЫ: SANS SERIF ПЕ ӘЛДЕ SERIF ПЕ?

«Кітаптар оқуға арналғандықтан, біз оқуға жеңілдікті (readability) оптиктер көруге қолайлылық (legibility) деп атайтын нәрседен ажыратуымыз керек. Зертханалық сынақтарға сәйкес, 14 пункттік Bold Sans-пен терілген бет 11 пункттік Baskerville-ге қарағанда «көруге қолайлырақ». Шешен адам айқайлағанда «естілуі жақсырақ» болады, бірақ жақсы сөйлеу дауысы — бұл «естілмейтін» (байқалмайтын) дауыс. Егер сіз мінбедегі дауыстың интонациясы мен ырғағын тыңдай бастасаңыз, сіз ұйықтап бара жатырсыз деген сөз. Сіз өзіңіз түсінбейтін тілдегі әнді тыңдағанда, ақыл-ойыңыздың бір бөлігі ұйықтап қалады да, эстетикалық сезімдеріңізге ешқандай пайымдаусыз ләззат алуға мүмкіндік береді. » — Беатрис Уорд

ТАҢБАЛАР АРАСЫНДАҒЫ АЙЫРМАШЫЛЫҚ Helvetica Neue қарпінде (жоғарыда) кейбір таңбалардың пішіндері ұқсас, мысалы, B/8 немесе p/q. Бұл көру қабілеті нашар немесе оқу бұзылыстары бар адамдарды шатастыруы мүмкін. Atkinson Hyperlegible (төменде) таңбалар арасындағы айырмашылықтарды күшейту арқылы бұл мәселені шешеді.

sans serif (кертіксіз) serif (кертікті)

Ұнат немесе бас тарт | Максималды көру қолайлылығы (legibility) жағымды әсерге кепілдік бермейді. Atkinson Hyperlegible қарпінің оптикалық ерекшеленетін таңбалары «шұбар» текстураны құрайды, ал Helvetica-ның біркелкі пішіндері тегіс, тыныш мәтін алаңын береді. Helvetica-ны кейбір оқырмандар үшін байқалмайтын әрі ыңғайлы ететін біркелкілік басқалар үшін кедергі болуы мүмкін.

Не ұнататыныңды біл | Көптеген адамдар ұзақ мәтіндерді оқу үшін serif (кертікті) қаріптерді жөн көреді. Кейбір дизайнерлер serif-тер көздің көлденең қозғалысына бағыт беріп, оқуды жеңілдетеді деп сенеді. Дегенмен, зерттеулер serif-тердің оқу жылдамдығын немесе түсінуді арттыратынын дәлелдей алмады. Таңдау көбінесе үйреншікті нәрсеге түседі; көптеген адамдар жиі көретін нәрсесін ұнатады.

Оқылатын проза

Оқылатын мәтінге біркелкі кернинг пен үлкен ішкі қуыстардан да көп нәрсе керек. Типографиялық сұлулық іш пыстырарлық жазуды түзете алмайды. Тартымды проза күшті етістіктер мен нақты тілді қолданады. Жағымсыз проза оқырмандарды мағынасыз детальдармен және бейтаныс сөздермен қорқытады.

Сөйлемдер фильмдегі көріністерге ұқсайды. Бірдеңе болады (іс-әрекет), оны біреу немесе бірдеңе (орындаушы) жасайды. Негізгі назар қайда түсуі керектігін анықтау арқылы сөйлемдеріңізді жандандырыңыз. Орындаушы мен іс-әрекетті басты назарға алып, оларды көріністің басында таныстырыңыз. Белсенді, нақты проза жазуды үйрену сіздің жазбаңызды түсінікті, оқуға қызықты және көптеген адамдар үшін қолжетімді етеді.

БЕЛСЕНДІ ЕТІСТІКТЕРДІ ТАҢДАУ

Ит верандада болды. (The dog was on the porch. ) Ит верандада күтті. (The dog waited on the porch. ) Ит веранданы күзетті. (The dog guarded the porch. ) Ит верандада ұйықтады. (The dog slept on the porch. ) Ит верандада қорылдап, ыңырсып ұйықтады. (The dog grumbled and snored on the porch. )

«Болды/болған» етістігі инертті өмір сүру күйін білдіреді. Онда іс-әрекет жетіспейді. Ит не істеп жатыр (күту, күзету, ұйықтау)? Етістіктер нақтыланған сайын (ыңырсу, қорылдау), санадағы бейнелер айқындала түседі. Оқырмандар иттің жай ұйықтап жатқанын ғана біліп қоймайды, оны көріп, ести алады. Show, don’t tell («көрсет, айтпа») деп аталатын бұл әдіс фактіні жай ғана баяндаудың орнына, жанды әсерлерді оятады.

АБСТРАКТІЛІ, РЕСМИ СӨЗДЕР | НАҚТЫ, ҮЙРЕНШІКТІ СӨЗДЕР қоғамдық кеңістіктер —> әуежайлар, парктер, тротуарлар мекемелер —> шіркеулер, мұражайлар, ауруханалар патология —> сырқат, дерт, ауру трансформация —> өзгеріс, өсу, күйреу

Абстракцияларды нақты мысалдармен қолдаңыз. Көбінесе абстрактілі сөзді нақтырақ немесе үйреншікті сөзбен алмастыруға болады. Нақты сөздер оқырмандарға нысанды немесе іс-әрекетті көруге көмектеседі. Абстрактілі сөздер көптеген идеялар мен құбылыстарды қамтиды, бұл оларды қуатты құрал етеді, бірақ сонымен бірге оларды елестету қиын.

БЕЛСЕНДІ, НАҚТЫ СӨЙЛЕМДЕР ЖАЗУ

Әр сөзді маңызды етіңіз | Тақырыптар оқиғаны бірнеше жинақы тіркеспен баяндайды. Тақырып тек көріністі сипаттап немесе фактіні айтып қана қоймайды — ол қызығушылықты оятып, үлкенірек іс-әрекетті немесе мақсатты білдіреді.

ҚАРУЛЫ ҰРЫЛАР ҮЙГЕ БАСЫП КІРГЕНДЕ, ИТ ВЕРАНДАДА ҰЙЫҚТАП ЖАТТЫ 3 КИЛОГРАМДЫҚ ПУДЕЛЬ КУРЬЕРГЕ ШАПТЫ АҚЫЛДЫ ҚОҢЫРАУ ОТБАСЫЛЫҚ ИТТІҢ ОРНЫН БАСТЫ

Пассивті және абстрактілі | «Өнімдер эмоционалды жауаптарды оятуға арналған материалдармен жобаланған. » Бұл іш пыстырарлық сөйлем пассивті етістікті («жобаланған») қолданады. Өнімдерді кім жобалады? Орындаушы көріністе жоқ. «Материалдар» сөзі абстрактілі. Қандай материалдар? Ештеңе көзге елестемейді. «Оятуға арналған» деген пассивті тіркес сөйлемді сенімсіз және шұбалаңқы етеді.

Белсенді және нақты | «Ағаш, шыны, тас және басқа материалдар өнімдерге эмоционалды реакция тудырады. » Өңделген сөйлем «материалдар» деген абстрактілі сөзді түсіндіру үшін мысалдарды қолданады. Бұл нақты зат есімдер сөйлемнің «кейіпкерлері» болып табылады. Етістік белсенді («тудырады», «арналған» емес).

АЗ СӨЗБЕН КӨП НӘРСЕ АЙТЫҢЫЗ Жинақы | Шұбалаңқы, пассивті тіркестерді қысқа, белсенді тіркестермен алмастырыңыз.

ТАҚЫРЫПТАР ЖАЗУ Зерттеулер арқылы serif-тердің оқу жылдамдығын арттыратынын немесе азайтатынын растау қиын екендігі дәлелденді. —> Зерттеулер serif-тердің оқу жылдамдығын арттыратынын немесе азайтатынын дәлелдей алмады.

БАҒАНДАР, ЖОЛДАР ЖӘНЕ АРАЛЫҚТАР

Мәтіннің көлемін, аралығын, қалыңдығын және стилін өзгерту арқылы текстурамен тәжірибе жасаңыз. Әріп пішіндері бірін-бірі жапқан сайын, көлденең және тік штрихтар арасында жаңа байланыстар пайда болады. Көруге қолайлылыққа емес, өрнектерге (patterns) назар аудара отырып, типографиялық пішінді зерттеңіз.

Карнеги-Меллон университетінің қауымдастырылған оқытушы профессоры Карен Корнблум әзірлеген жаттығу.

Текстура (беттегі мәтіннің сыртқы бейнесі мен тығыздығы)

Деңгей: бастаушы

Чон Мин Со

TYPOG- RAPHY, IN THE NEW- TONIAN VIEW, IS NOTH- ING VERY INTER-

Типография, Ньютондық көзқарас бойынша (физика заңдарына негізделген механикалық көзқарас), аса қызықты немесе құпия ештеңе емес; бұл жай ғана механикаландырылған жазу. Енді кремний чипі дөңгелекке, иінтірекке және көлбеу жазықтыққа қосылғаннан кейін, типография компьютерленген, цифрландырылған жазуға айналды: бұрынғыдан күрделірек, бірақ тереңірек емес және мүмкін сәнге көбірек тәуелді. Жаңа көзқараспен немесе сақ байқаған адамға типография орта ғасыр әлемін таңғалдырған таңданыс пен қорқынышты әлі де тудырады. Бұл жасанды ұрықтандырумен шектесетін «қара өнер» және ол бірдей қиын моральдық сұрақтар тудыруы мүмкін. Қаріп — бұл өңделген, пішінделген, түзетілген және жасанды жолмен көбеюге мәжбүр болған жазу; ал жазудың өзі — идеяларға арналған өзіндік гендік банк. Мектептерде типография — таңдаулы ойлардың жемісін басқалардың санасына және өміріне енгізу құралы. Әлемге еркін жіберілгенде, ол безгек тарататын маса сияқты бақыланбайтын вектор (ауру тарататын тасымалдаушы), вирустар немесе микробтар сияқты идеяларды талғаусыз тарата алады. Оны пайдалану және асыра пайдалану мүмкіндіктері зор және сан алуан. Медицинадан музыкаға дейінгі басқа өнерлер сияқты, типография да жақындықты да, қашықтықты да талап етеді. Бұл естілетіндей масштабтың шизофрениялық сезімі (қарама-қайшылықты қабылдау) емес, ширыққан толықтықтың бір түрі. Типография — бұл үлкен объектілер, мысалы, эпостар, энциклопедиялар мен Киелі кітаптар әріптердің штрихтары (әріптің негізгі сызықтары) мен ішкі қуыстары сияқты ұсақ компоненттерден құралатын процесс. Сондықтан бұл макроскопиялық және микроскопиялық перспективалар үнемі тоғысатын жұмыс. Бұл аз болғандай, бұл тарих үнемі қатысатын, сондықтан оны үнемі тірі ұстау керек болатын кәсіп. Бұл оны механикалық емес және құнарлы ететін нәрселердің бірі.

Типография, Ньютондық көзқарас бойынша, аса қызықты немесе құпия ештеңе емес; бұл жай ғана механикаландырылған жазу. Енді кремний чипі дөңгелекке, иінтірекке және көлбеу жазықтыққа қосылғаннан кейін, типография компьютерленген, цифрландырылған жазуға айналды: бұрынғыдан күрделірек, бірақ тереңірек емес және мүмкін сәнге көбірек тәуелді. Жаңа көзқараспен немесе сақ байқаған адамға типография орта ғасыр әлемін таңғалдырған таңданыс пен қорқынышты әлі де тудырады. Бұл жасанды ұрықтандырумен шектесетін «қара өнер» және ол бірдей қиын моральдық сұрақтар тудыруы мүмкін. Қаріп — бұл өңделген, пішінделген, түзетілген және жасанды жолмен көбеюге мәжбүр болған жазу; ал жазудың өзі — идеяларға арналған өзіндік гендік банк. Мектептерде типография — таңдаулы ойлардың жемісін басқалардың санасына және өміріне енгізу құралы. Әлемге еркін жіберілгенде, ол безгек тарататын маса сияқты бақыланбайтын вектор, вирустар немесе микробтар сияқты идеяларды талғаусыз тарата алады. Оны пайдалану және асыра пайдалану мүмкіндіктері зор және сан алуан. Медицинадан музыкаға дейінгі басқа өнерлер сияқты, типография да жақындықты да, қашықтықты да талап етеді. Бұл естілетіндей масштабтың шизофрениялық сезімі емес, ширыққан толықтықтың бір түрі. Типография — бұл үлкен объектілер, мысалы, эпостар, энциклопедиялар мен Киелі кітаптар әріптердің штрихтары мен ішкі қуыстары сияқты ұсақ компоненттерден құралатын процесс. Сондықтан бұл макроскопиялық және микроскопиялық перспективалар үнемі тоғысатын жұмыс. Бұл аз болғандай, бұл тарих үнемі қатысатын, сондықтан оны үнемі тірі ұстау керек болатын кәсіп. Бұл оны механикалық емес және құнарлы ететін нәрселердің бірі.

Типография, Ньютондық көзқарас бойынша, аса қызықты немесе құпия ештеңе емес; бұл жай ғана механикаландырылған жазу. Енді кремний чипі дөңгелекке, иінтірекке және көлбеу жазықтыққа қосылғаннан кейін, типография компьютерленген, цифрландырылған жазуға айналды: бұрынғыдан күрделірек, бірақ тереңірек емес және мүмкін сәнге көбірек тәуелді. Жаңа көзқараспен немесе сақ байқаған адамға типография орта ғасыр әлемін таңғалдырған таңданыс пен қорқынышты әлі де тудырады. Бұл жасанды ұрықтандырумен шектесетін «қара өнер» және ол бірдей қиын моральдық сұрақтар тудыруы мүмкін. Қаріп — бұл өңделген, пішінделген, түзетілген және жасанды жолмен көбеюге мәжбүр болған жазу; ал жазудың өзі — идеяларға арналған өзіндік гендік банк. Мектептерде типография — таңдаулы ойлардың жемісін басқалардың санасына және өміріне енгізу құралы. Әлемге еркін жіберілгенде, ол безгек тарататын маса сияқты бақыланбайтын вектор, вирустар немесе микробтар сияқты идеяларды талғаусыз тарата алады. Оны пайдалану және асыра пайдалану мүмкіндіктері зор және сан алуан. Медицинадан музыкаға дейінгі басқа өнерлер сияқты, типография да жақындықты да, қашықтықты да талап етеді. Бұл естілетіндей масштабтың шизофрениялық сезімі емес, ширыққан толықтықтың бір түрі. Типография — бұл үлкен объектілер, мысалы, эпостар, энциклопедиялар мен Киелі кітаптар әріптердің штрихтары мен ішкі қуыстары сияқты ұсақ компоненттерден құралатын процесс.

Typography, in the Newtonian view, is nothing very interest- ing or mysterious; it is simply mechanized writing. Now that the silicon chip has joined the wheel, the lever, and the inclined plane, ty- pography is also com- puterized, digitized writing: more complex than it was, but no more profound, and perhaps increasing- ly subject to fashion. Seen with fresher eyes, or from a warier per- spective, typography still evokes the wonder and fear with which it startled the medieval world. It is a black art that borders on artifi- cial insemination, and it can pose equally dif- ficult moral questions. Type is writing that is edited, shaped, doc- tored, and made to re- produce itself through artificial means; and writing itself is a kind of gene-bank for ideas. Confined within the schools, typography is a means of implant- ing the fruits of chosen minds with the minds and lives of others. Set loose in the world, it is an uncontrollable vector, like the malaria-bearing mosquito, able to spread ideas as indiscriminate- ly as viruses or germs. The possibilities for its use and abuse are po- tent and legion. Like the other arts, from medi- cine to music, typogra- phy also demands both close proximity and dis- tance. This is not what it sounds like, a schizo- phrenic sense of scale, but a kind of taut com- pleteness. Typography is a process, after all, in which large objects - epics, encyclopedias and bibles, for example - are built from minute components, such as the strokes and bowls of letters. It is work, there- fore, in which macro- scopic and microscopic perspectives constantly converge. As if that were not enough, it’s also an enterprise in which history is con- tinuously present, and must therefore be kept continuously alive. These are among the things that make it un- mechanical and nour- ishing. Typography, in the Newtonian view, is nothing very inter- esting or mysterious; it is simply mechanized writing. Now that the silicon chip has joined the wheel, the lever, and the inclined plane, ty- pography is also com- puterized, digitized writing: more complex than it was, but no more profound, and

Typography, in the Newtonian view, is nothing very in- teresting or myste- rious; it is simply mechanized writing. Now that the silicon chip has joined the wheel, the lever, and the inclined plane, typography is also computerized, digi- tized writing: more complex than it was, but no more pro- found, and perhaps increasingly sub- ject to fashion. Seen with fresher eyes, or from a warier per- spective, typography still evokes the won- der and fear with which it startled the

Baskerville (оқылмайды) 54/27 [Regular] 6/4 [Regular] 27/3 [Italic] XX/00 [semibold medium]

Типографиямен ойлау, үшінші басылым 153

| | | | | | | | | | | | | | | |М|Ә|Т|І|Н|

Типография (мәтінді әріптер мен таңбалар арқылы безендіру өнері), Ньютондық көзқарас бойынша, аса қызық немесе құпия емес; бұл жай ғана механикаландырылған жазу. Енді кремний чипі доңғалаққа, иінтірекке және көлбеу жазықтыққа қосылғандықтан, типография сонымен қатар компьютерленген, цифрландырылған жазуға айналды: бұрынғыдан гөрі күрделірек, бірақ тереңірек емес және, бәлкім, сәнге көбірек тәуелді болуы мүмкін. Жаңа көзбен немесе сақтана қарағанда, типография әлі де ортағасырлық әлемді таңғалдырған таңданыс пен қорқыныш сезімін оятады. Бұл жасанды ұрықтандырумен шектесетін «қара өнер» және ол бірдей күрделі моральдық сұрақтар тудыруы мүмкін. Шрифт — бұл өңделген, пішінделген, түзетілген және жасанды жолмен өзін-өзі көбейтуге мәжбүрленген жазу; ал жазудың өзі — идеялардың өзіндік гендік банкі. Мектеп шеңберінде шектелген типография — таңдаулы ойлардың жемісін басқалардың санасы мен өміріне енгізу құралы. Әлемге еркін жіберілген ол безгек тарататын маса сияқты, идеяларды вирустар немесе микробтар сияқты талғаусыз тарата алатын бақылаусыз векторға айналады.

Ньютондық көзқарас бойынша, типография аса қызық немесе құпия емес; бұл жай ғана механикаландырылған жазу. Енді кремний чипі доңғалаққа, иінтірекке және көлбеу жазықтыққа қосылғандықтан, типография сонымен қатар компьютерленген, цифрландырылған жазуға айналды: бұрынғыдан гөрі күрделірек, бірақ тереңірек емес және, бәлкім, сәнге көбірек тәуелді болуы мүмкін. Жаңа көзбен немесе сақтана қарағанда, типография әлі де ортағасырлық әлемді таңғалдырған таңданыс пен қорқыныш сезімін оятады. Бұл жасанды ұрықтандырумен шектесетін «қара өнер» және ол бірдей күрделі моральдық сұрақтар тудыруы мүмкін. Шрифт — бұл өңделген, пішінделген, түзетілген және жасанды жолмен өзін-өзі көбейтуге мәжбүрленген жазу; ал жазудың өзі — идеялардың өзіндік гендік банкі. Мектеп шеңберінде шектелген типография — таңдаулы ойлардың жемісін басқалардың санасы мен өміріне енгізу құралы. Әлемге еркін жіберілген ол безгек тарататын маса сияқты, идеяларды вирустар немесе микробтар сияқты талғаусыз тарата алатын бақылаусыз векторға айналады. Оны пайдалану және асыра пайдалану мүмкіндіктері орасан зор әрі сан алуан. Басқа өнерлер сияқты, медицинадан музыкаға дейін, типография да жақындықты да, қашықтықты да талап етеді. Бұл естілгендей масштабтың шизофрениялық сезімі емес, керілген толықтықтың бір түрі. Типография, сайып келгенде, үлкен нысандар — мысалы, эпостар, энциклопедиялар мен библиялар — әріптердің штрихтары (негізгі сызықтары) мен овалдары (дөңгелек бөліктері) сияқты ұсақ компоненттерден құралатын процесс. Сондықтан бұл макроскопиялық және микроскопиялық перспективалар үнемі түйісетін жұмыс. Бұл аз болғандай, бұл сонымен қатар тарих үнемі қатысатын, сондықтан үнемі тірі сақталуы тиіс іс. Осылардың бәрі оны механикалық емес әрі нәрлі ететін нәрселер.

Ньютондық көзқарас бойынша, типография аса қызық немесе құпия емес; бұл жай ғана механикаландырылған жазу. Енді кремний чипі доңғалаққа, иінтірекке және көлбеу жазықтыққа қосылғандықтан, типография сонымен қатар компьютерленген, цифрландырылған жазуға айналды: бұрынғыдан гөрі күрделірек, бірақ тереңірек емес және, бәлкім, сәнге көбірек тәуелді болуы мүмкін. Жаңа көзбен немесе сақтана қарағанда, типография әлі де ортағасырлық әлемді таңғалдырған таңданыс пен қорқыныш сезімін оятады. Бұл жасанды ұрықтандырумен шектесетін «қара өнер» және ол бірдей күрделі моральдық сұрақтар тудыруы мүмкін. Шрифт — бұл өңделген, пішінделген, түзетілген және жасанды жолмен өзін-өзі көбейтуге мәжбүрленген жазу; ал жазудың өзі — идеялардың өзіндік гендік банкі. Мектеп шеңберінде шектелген типография — таңдаулы ойлардың жемісін басқалардың санасы мен өміріне енгізу құралы. Әлемге еркін жіберілген ол безгек тарататын маса сияқты, идеяларды вирустар немесе микробтар сияқты талғаусыз тарата алатын бақылаусыз векторға айналады. Оны пайдалану және асыра пайдалану мүмкіндіктері орасан зор әрі сан алуан. Басқа өнерлер сияқты, медицинадан музыкаға дейін, типография да жақындықты да, қашықтықты да талап етеді. Бұл естілгендей масштабтың шизофрениялық сезімі емес, керілген толықтықтың бір түрі. Типография, сайып келгенде, үлкен нысандар — мысалы, эпостар, энциклопедиялар мен библиялар — әріптердің штрихтары мен овалдары сияқты ұсақ компоненттерден құралатын процесс. Сондықтан бұл макроскопиялық және микроскопиялық перспективалар үнемі түйісетін жұмыс. Бұл аз болғандай, бұл сонымен қатар тарих үнемі қатысатын, сондықтан үнемі тірі сақталуы тиіс іс. Осылардың бәрі оны механикалық емес әрі нәрлі ететін нәрселер.

НЬЮТОНДЫҚ КӨЗҚАРАС БОЙЫНША, ТИПОГРАФИЯ АСА ҚЫЗЫҚ НЕМЕСЕ ҚҰПИЯ ЕМЕС; БҰЛ ЖАЙ ҒАНА МЕХАНИКАЛАНДЫРЫЛҒАН ЖАЗУ. ЕНДІ КРЕМНИЙ ЧИПІ ДОҢҒАЛАҚҚА, ИІНТІРЕККЕ ЖӘНЕ КӨЛБЕУ ЖАЗЫҚТЫҚҚА ҚОСЫЛҒАНДЫҚТАН, ТИПОГРАФИЯ СОНЫМЕН ҚАТАР КОМПЬЮТЕРЛЕНГЕН, ЦИФРЛАНДЫРЫЛҒАН ЖАЗУҒА АЙНАЛДЫ: БҰРЫНҒЫДАН ГӨРІ КҮРДЕЛІРЕК, БІРАҚ ТЕРЕҢІРЕК ЕМЕС ЖӘНЕ, БӘЛКІМ, СӘНГЕ КӨБІРЕК ТӘУЕЛДІ БОЛУЫ МҮМКІН. ЖАҢА КӨЗБЕН НЕМЕСЕ САҚТАНА ҚАРАҒАНДА, ТИПОГРАФИЯ ӘЛІ ДЕ ОРТАҒАСЫРЛЫҚ ӘЛЕМДІ ТАҢҒАЛДЫРҒАН ТАҢДАНЫС ПЕН ҚОРҚЫНЫШ СЕЗІМІН ОЯТАДЫ. БҰЛ ЖАСАНДЫ ҰРЫҚТАНДЫРУМЕН ШЕКТЕСЕТІН «ҚАРА ӨНЕР» ЖӘНЕ ОЛ БІРДЕЙ КҮРДЕЛІ МОРАЛЬДЫҚ СҰРАҚТАР ТУДЫРУЫ МҮМКІН. ШРИФТ — БҰЛ ӨҢДЕЛГЕН, ПІШІНДЕЛГЕН, ТҮЗЕТІЛГЕН ЖӘНЕ ЖАСАНДЫ ЖОЛМЕН ӨЗІН-ӨЗІ КӨБЕЙТУГЕ МӘЖБҮРЛЕНГЕН ЖАЗУ; АЛ ЖАЗУДЫҢ ӨЗІ — ИДЕЯЛАРДЫҢ ӨЗІНДІК ГЕНДІК БАНКІ. МЕКТЕП ШЕҢБЕРІНДЕ ШЕКТЕЛГЕН ТИПОГРАФИЯ — ТАҢДАУЛЫ ОЙЛАРДЫҢ ЖЕМІСІН БАСҚАЛАРДЫҢ САНАСЫ МЕН ӨМІРІНЕ ЕНГІЗУ ҚҰРАЛЫ. ӘЛЕМГЕ ЕРКІН ЖІБЕРІЛГЕН ОЛ БЕЗГЕК ТАРАТАТЫН МАСА СИЯҚТЫ, ИДЕЯЛАРДЫ ВИРУСТАР НЕМЕСЕ МИКРОБТАР СИЯҚТЫ ТАЛҒАУСЫЗ ТАРАТА АЛАТЫН БАҚЫЛАУСЫЗ ВЕКТОРҒА АЙНАЛАДЫ. ОНЫ ПАЙДАЛАНУ ЖӘНЕ АСЫРА ПАЙДАЛАНУ МҮМКІНДІКТЕРІ ОРАСАН ЗОР ӘРІ САН АЛУАН. БАСҚА ӨНЕРЛЕР СИЯҚТЫ, МЕДИЦИНАДАН МУЗЫКАҒА ДЕЙІН, ТИПОГРАФИЯ ДА ЖАҚЫНДЫҚТЫ ДА, ҚАШЫҚТЫҚТЫ ДА ТАЛАП ЕТЕДІ. БҰЛ ЕСТІЛГЕНДЕЙ МАСШТАБТЫҢ ШИЗОФРЕНИЯЛЫҚ СЕЗІМІ ЕМЕС, КЕРІЛГЕН ТОЛЫҚТЫҚТЫҢ БІР ТҮРІ.

ТИПОГ- РАФИЯ, НЬЮ- ТОНДЫҚ КӨЗҚА- РАС БОЙ- ЫНША, АСА ҚЫ- ЗЫҚ НЕ- МЕСЕ ҚҰПИЯ ЕМЕС; БҰЛ ЖАЙ ҒАНА МЕ- ХАНИКА- ЛАНДЫ- РЫЛҒАН ЖАЗУ. ЕНДІ КРЕМНИЙ ЧИПІ ҚОСЫЛ- ҒАНДЫҚ- ТАН ДОҢҒА- ЛАҚҚА, ИІНТІ- РЕККЕ ЖӘНЕ КӨЛБЕУ ЖАЗЫҚ- ТЫҚҚА, ТИПО- ГРАФИЯ СОНЫМЕН ҚАТАР КОМПЬЮ- ТЕРЛЕН- ГЕН, ЦИФРЛАН- ДЫРЫЛ- ҒАН ЖАЗУ: БҰРЫН- ҒЫДАН ГӨРІ КҮРДЕ- ЛІРЕК, БІРАҚ ТЕРЕҢІ- РЕК ЕМЕС ЖӘНЕ БӘЛКІМ СӘНГЕ КӨБІРЕК ТӘУЕЛДІ. ЖАҢА КӨЗБЕН НЕМЕСЕ САҚТАНА ҚАРАҒАН- ДА, ТИ- ПОГРА- ФИЯ ӘЛІ ОЯТАДЫ ТАҢДА- НЫС ПЕН ҚОРҚЫ- НЫШТЫ ОРТА- ҒАСЫР- ЛЫҚ ӘЛЕМДІ ТАҢ- ҒАЛДЫР- ҒАН. БҰЛ ҚАРА ӨНЕР ЖАСАНДЫ ҰРЫҚ- ТАНДЫ- РУМЕН ШЕКТЕ- СЕТІН ЖӘНЕ ОЛ ТУДЫ- РУЫ МҮМКІН БІРДЕЙ КҮРДЕ- ЛІ МОРАЛЬ- ДЫҚ СҰРАҚ- ТАР. ШРИФТ БҰЛ ӨҢ- ДЕЛГЕН, ПІШІН- ДЕЛГЕН, ТҮЗЕ- ТІЛГЕН ЖӘНЕ ЖАСАНДЫ ЖОЛМЕН ӨЗІН-ӨЗІ КӨБЕЙТУ- ГЕ МӘЖ- БҮРЛЕН- ГЕН ЖАЗУ.

Helvetica Neue (түсініксіз) 20/8 [UltraLight] 4/6 [Medium italic] 11/10 [Condensed Bold] 44/3 [UltraLight] jeong min seo

Ньютондық көзқарас бойынша, типография аса қызық немесе құпия емес; бұл жай ғана механикаландырылған жазу. Енді кремний чипі доңғалаққа, иінтірекке және көлбеу жазықтыққа қосылғандықтан, типография сонымен қатар компьютерленген, цифрландырылған жазуға айналды: бұрынғыдан гөрі күрделірек, бірақ тереңірек емес және, бәлкім, сәнге көбірек тәуелді болуы мүмкін. Жаңа көзбен немесе сақтана қарағанда, типография әлі де ортағасырлық әлемді таңғалдырған таңданыс пен қорқыныш сезімін оятады. Бұл жасанды ұрықтандырумен шектесетін «қара өнер» және ол бірдей күрделі моральдық сұрақтар тудыруы мүмкін. Шрифт — бұл өңделген, пішінделген, түзетілген және жасанды жолмен өзін-өзі көбейтуге мәжбүрленген жазу; ал жазудың өзі — идеялардың өзіндік гендік банкі. Мектеп шеңберінде шектелген типография — таңдаулы ойлардың жемісін басқалардың санасы мен өміріне енгізу құралы. Әлемге еркін жіберілген ол безгек тарататын маса сияқты, идеяларды вирустар немесе микробтар сияқты талғаусыз тарата алатын бақылаусыз векторға айналады.

Ньютондық көзқарас бойынша, типография аса қызық немесе құпия емес; бұл жай ғана механикаландырылған жазу. Енді кремний чипі доңғалаққа, иінтірекке және көлбеу жазықтыққа қосылғандықтан, типография сонымен қатар компьютерленген, цифрландырылған жазуға айналды: бұрынғыдан гөрі күрделірек, бірақ тереңірек емес және, бәлкім, сәнге көбірек тәуелді болуы мүмкін. Жаңа көзбен немесе сақтана қарағанда, типография әлі де ортағасырлық әлемді таңғалдырған таңданыс пен қорқыныш сезімін оятады. Бұл жасанды ұрықтандырумен шектесетін «қара өнер» және ол бірдей күрделі моральдық сұрақтар тудыруы мүмкін. Шрифт — бұл өңделген, пішінделген, түзетілген және жасанды жолмен өзін-өзі көбейтуге мәжбүрленген жазу; ал жазудың өзі — идеялардың өзіндік гендік банкі. Мектеп шеңберінде шектелген типография — таңдаулы ойлардың жемісін басқалардың санасы мен өміріне енгізу құралы. Әлемге еркін жіберілген ол безгек тарататын маса сияқты, идеяларды вирустар немесе микробтар сияқты талғаусыз тарата алатын бақылаусыз векторға айналады. Оны пайдалану және асыра пайдалану мүмкіндіктері орасан зор әрі сан алуан. Басқа өнерлер сияқты, медицинадан музыкаға дейін, типография да жақындықты да, қашықтықты да талап етеді. Бұл естілгендей масштабтың шизофрениялық сезімі емес, керілген толықтықтың бір түрі. Типография, сайып келгенде, үлкен нысандар — мысалы, эпостар, энциклопедиялар мен библиялар — әріптердің штрихтары мен овалдары сияқты ұсақ компоненттерден құралатын процесс. Сондықтан бұл макроскопиялық және микроскопиялық перспективалар үнемі түйісетін жұмыс. Бұл аз болғандай, бұл сонымен қатар тарих үнемі қатысатын, сондықтан үнемі тірі сақталуы тиіс іс. Осылардың бәрі оны механикалық емес әрі нәрлі ететін нәрселер.

НЬЮТОНДЫҚ КӨЗҚАРАС БОЙЫНША, ТИПОГРАФИЯ АСА ҚЫЗЫҚ НЕМЕСЕ ҚҰПИЯ ЕМЕС; БҰЛ ЖАЙ ҒАНА МЕХАНИКАЛАНДЫРЫЛҒАН ЖАЗУ. ЕНДІ КРЕМНИЙ ЧИПІ ДОҢҒАЛАҚҚА, ИІНТІРЕККЕ ЖӘНЕ КӨЛБЕУ ЖАЗЫҚТЫҚҚА ҚОСЫЛҒАНДЫҚТАН, ТИПОГРАФИЯ СОНЫМЕН ҚАТАР КОМПЬЮТЕРЛЕНГЕН, ЦИФРЛАНДЫРЫЛҒАН ЖАЗУҒА АЙНАЛДЫ: БҰРЫНҒЫДАН ГӨРІ КҮРДЕЛІРЕК, БІРАҚ ТЕРЕҢІРЕК ЕМЕС ЖӘНЕ, БӘЛКІМ, СӘНГЕ КӨБІРЕК ТӘУЕЛДІ БОЛУЫ МҮМКІН. ЖАҢА КӨЗБЕН НЕМЕСЕ САҚТАНА ҚАРАҒАНДА, ТИПОГРАФИЯ ӘЛІ ДЕ ОРТАҒАСЫРЛЫҚ ӘЛЕМДІ ТАҢҒАЛДЫРҒАН ТАҢДАНЫС ПЕН ҚОРҚЫНЫШ СЕЗІМІН ОЯТАДЫ. БҰЛ ЖАСАНДЫ ҰРЫҚТАНДЫРУМЕН ШЕКТЕСЕТІН «ҚАРА ӨНЕР» ЖӘНЕ ОЛ БІРДЕЙ КҮРДЕЛІ МОРАЛЬДЫҚ СҰРАҚТАР ТУДЫРУЫ МҮМКІН. ШРИФТ — БҰЛ ӨҢДЕЛГЕН, ПІШІНДЕЛГЕН, ТҮЗЕТІЛГЕН ЖӘНЕ ЖАСАНДЫ ЖОЛМЕН ӨЗІН-ӨЗІ КӨБЕЙТУГЕ МӘЖБҮРЛЕНГЕН ЖАЗУ; АЛ ЖАЗУДЫҢ ӨЗІ — ИДЕЯЛАРДЫҢ ӨЗІНДІК ГЕНДІК БАНКІ. МЕКТЕП ШЕҢБЕРІНДЕ ШЕКТЕЛГЕН ТИПОГРАФИЯ — ТАҢДАУЛЫ ОЙЛАРДЫҢ ЖЕМІСІН БАСҚАЛАРДЫҢ САНАСЫ МЕН ӨМІРІНЕ ЕНГІЗУ ҚҰРАЛЫ. ӘЛЕМГЕ ЕРКІН ЖІБЕРІЛГЕН ОЛ БЕЗГЕК ТАРАТАТЫН МАСА СИЯҚТЫ, ИДЕЯЛАРДЫ ВИРУСТАР НЕМЕСЕ МИКРОБТАР СИЯҚТЫ ТАЛҒАУСЫЗ ТАРАТА АЛАТЫН БАҚЫЛАУСЫЗ ВЕКТОРҒА АЙНАЛАДЫ. ОНЫ ПАЙДАЛАНУ ЖӘНЕ АСЫРА ПАЙДАЛАНУ МҮМКІНДІКТЕРІ ОРАСАН ЗОР ӘРІ САН АЛУАН. БАСҚА ӨНЕРЛЕР СИЯҚТЫ, МЕДИЦИНАДАН МУЗЫКАҒА ДЕЙІН, ТИПОГРАФИЯ ДА ЖАҚЫНДЫҚТЫ ДА, ҚАШЫҚТЫҚТЫ ДА ТАЛАП ЕТЕДІ. БҰЛ ЕСТІЛГЕНДЕЙ МАСШТАБТЫҢ ШИЗОФРЕНИЯЛЫҚ СЕЗІМІ ЕМЕС,

ТИПОГ- РАФИЯ, НЬЮ- ТОНДЫҚ КӨЗҚА- РАС БОЙ- ЫНША, АСА ҚЫ- ЗЫҚ НЕ- МЕСЕ ҚҰПИЯ ЕМЕС; БҰЛ ЖАЙ ҒАНА МЕ- ХАНИКА- ЛАНДЫ- РЫЛҒАН ЖАЗУ. ЕНДІ КРЕМНИЙ ЧИПІ ҚОСЫЛ- ҒАНДЫҚ- ТАН ДОҢҒА- ЛАҚҚА, ИІНТІ- РЕККЕ ЖӘНЕ КӨЛБЕУ ЖАЗЫҚ- ТЫҚҚА, ТИПО- ГРАФИЯ СОНЫМЕН ҚАТАР КОМПЬЮ- ТЕРЛЕН- ГЕН, ЦИФРЛАН- ДЫРЫЛ- ҒАН ЖАЗУ: БҰРЫН- ҒЫДАН ГӨРІ КҮРДЕ- ЛІРЕК, БІРАҚ ТЕРЕҢІ- РЕК ЕМЕС ЖӘНЕ БӘЛКІМ СӘНГЕ КӨБІРЕК ТӘУЕЛДІ. ЖАҢА КӨЗБЕН НЕМЕСЕ САҚТАНА ҚАРАҒАН- ДА, ТИ- ПОГРА- ФИЯ ӘЛІ ОЯТАДЫ ТАҢДА- НЫС ПЕН ҚОРҚЫ- НЫШТЫ ОРТА- ҒАСЫР- ЛЫҚ ӘЛЕМДІ ТАҢ- ҒАЛДЫР- ҒАН. БҰЛ ҚАРА ӨНЕР ЖАСАНДЫ ҰРЫҚ- ТАНДЫ- РУМЕН ШЕКТЕ- СЕТІН ЖӘНЕ ОЛ ТУДЫ- РУЫ МҮМКІН БІРДЕЙ КҮРДЕ- ЛІ МОРАЛЬ- ДЫҚ СҰРАҚ- ТАР. ШРИФТ БҰЛ ӨҢ- ДЕЛГЕН, ПІШІН- ДЕЛГЕН, ТҮЗЕ- ТІЛГЕН ЖӘНЕ ЖАСАНДЫ ЖОЛМЕН ӨЗІН-ӨЗІ КӨБЕЙТУ- ГЕ МӘЖ- БҮРЛЕН- ГЕН ЖАЗУ.

Helvetica Neue (түсініксіз) 20/8 [UltraLight] 4/6 [Medium italic] 11/10 [Condensed Bold] 44/3 [UltraLight]

БАҒАНАЛАР, ЖОЛДАР ЖӘНЕ АРАЛЫҚТАР 154

Беттегі әріптердің өлшемі мен орналасуы арқылы сөздің немесе идеяның мағынасын білдіріңіз. Дизайнерлер логотиптерді, постерлерді немесе редакциялық тақырыптарды жасау кезінде жиі осылай ойлайды. Futura шрифтіндегі дөңгелек «О» әріптері бұл жобаны қызықты етеді. Әрбір композиция қозғалыс пен өзгерісті білдіретін баяндауға айналады.

жаттығу Көлем бастаушы

Сөздер тізімі сығылу жиырылу бұзылу ыдырау іркіліс жою эволюция кеңею оқшаулау миграция мутация кедергі қайталану көбею симуляция ауысу трансляция

Johnschen Kudos Johnschen Kudos Johnschen Kudos Heather Williams

Типографиямен ойлау, үшінші басылым 155 | | | | | | | | | | | | | | | |М|Ә|Т|І|Н| Jason forrest Hogg Marcos Kotlhar

к е ң е ю

Иерархия және құрылым

Иерархия және құрылым Кітапта немесе құжатта тараулар, бөлімдер мен бөлімшелер бір-бірінің ішіне кіріктіріледі. Бұл қарым-қатынастар жиынтығы иерархия (элементтердің маңыздылығына қарай бағыныштылық жүйесі) деп аталады, бұл сөз билік пен әлеуметтік мәртебедегі айырмашылықтарды білдіреді. Көптеген макеттерде тақырыптар жоғарғы жағында орналасып, үлкен, айқын қаріппен өз басымдылығын көрсетеді. Дегенмен, типографиялық айырмашылықтар әрдайым «жоғарыдан төмен» немесе «басым/бағынышты» бола бермейді.

Минималды иерархия қаріптің тек бірнеше қалыңдығы мен өлшемін пайдаланады. Рухы жағынан теңдікті көздейтін бұл минималды тәсіл мәтін құрылымын көрсету үшін шегіністер мен теңестірулер сияқты кеңістіктік белгілерді қолданады. Қабатты иерархия болса, өлшемдерге, стильдер мен текстураларға толы балмұздақ десертіне (сундэй) ұқсайды. Егер сіз математикалық жүйелерді ұнатсаңыз, иерархияны типографиялық шкала (математикалық пропорцияларға негізделген қаріп өлшемдерінің жиынтығы) арқылы құрып көріңіз.

Кез келген иерархия — мейлі ол минималды немесе максималды, есептелген немесе экспрессивті болсын — құжат құрылымын жүйелі түрде белгілеуі тиіс. Көру және семантикалық иерархияны (мазмұнның мағыналық рөлін белгілейтін құрылым) бірге пайдалану мазмұнды барлық адамдарға, соның ішінде экран оқу құралдарын пайдаланатын жандар үшін де қолжетімді етеді. Инклюзивті дизайн (барлық адамдарға, соның ішінде мүмкіндігі шектеулі жандарға қолжетімді дизайн) — бұл жақсы дизайн.

Қабатты иерархия (оң жақта) Бұл электронды кітап қаріптің бірнеше стилі, салмағы мен өлшемі бар қабатты иерархиямен ерекшеленеді. Дәстүрлі басымдық үлгілерінен бас тартып, нөмірленген бөлім маркерлері негізгі тақырыптан биік әрі қанық етіп жасалған. Қысқа тақырыпшалар төмендегі ұзақ мәтінді жинақтап, оқырмандарға қаншалықты терең оқуды таңдауға мүмкіндік береді. Black Archives Editorial 001 (Black Archives, 2020), Рената Черлиз бен Саванна Вуд редакциялаған. Дизайны: Ренальд Луиссан.

Минималды иерархия (жоғарыда) Бұл кітап дизайны қаріптің екі өлшемін және бір қалыңдығын қолданады. Мазмұнды тор (grid) бойынша кеңістікте бөлу кітаптың бөліктерін айқындап, тақырыпты, тақырыпшаны, колонтитулды, негізгі мәтінді және сілтемелерді бір-бірінен ажыратады. Data Centers (Lars Müller Publishers, 2021), Моника Домманн, Ханнес Рикли және Макс Стадлер редакциялаған. Дизайны: Hubertus Design.

➂ САНДЫҚ ФОТОАРХИВІҢІЗДІ САҚТАУҒА АРНАЛҒАН БЕС КЕҢЕС Біз бәріміз суретке түсіп, оларды бірден Instagram-ға саламыз, содан кейін телефондарымыздың сандық үйіндісінде жоғалтып аламыз. Кескіндерді жылдам түсіріп, бөлісетініміз сонша, кейде оларды болашақта басқа форматта көргіміз келетінін ұмытып кетеміз! Егер 20 жылдан кейін Instagram болмаса немесе белгілі бір кескінді түпнұсқа ажыратымдылығында басып шығарғымыз келсе не болады? Оны қалай табамыз? Сандық фотоархив жасау қиын болып көрінуі мүмкін, бірақ суреттерді түсіргеннен кейін бірден реттеуді әдетке айналдырсаңыз, кейінірек іздегенде жұмысыңыз жеңілдейді. Коллекцияңызды ретке келтіруге көмектесетін бірнеше озық тәжірибелерді жинақтадық.

АТАУЛАРДЫҢ СТАНДАРТТЫ ЕРЕЖЕСІН ҚҰРЫҢЫЗ Белгілі бір фотоны іздегенде, «IMG9007. jpg» сізге ештеңе білдірмейді. «20200901_Dad_Birthday_001. jpg» сияқты атау әлдеқайда сипатты болады. Кескінді ашпай-ақ, оның 2020 жылғы 1 қыркүйектегі әкенің туған күнінен екенін көре аласыз. Күнді осылай жазу арқылы (4 таңбалы жыл, 2 таңбалы ай, 2 таңбалы күн), фотоларыңыз әрдайым хронологиялық тәртіпте болады.

МЕТАДЕРЕКТЕР — СІЗДІҢ ДОСЫҢЫЗ! Метадеректер (басқа деректерді сипаттайтын ақпарат) — бұл фотосуретті сипаттайтын ақпарат. Көптеген фото өңдеу бағдарламалары кескіндерге кілт сөздер мен басқа метадеректерді қосуды оңайлатады. Мысалы, нысанның атын, түсірілген жерін немесе фотода не болып жатқанын белгілей аласыз. Сондай-ақ авторлық құқық туралы ескертулер немесе веб-сайтыңызға сілтеме қосуға болады. Бұл метадеректер фото қайда барса да бірге жүреді және оларды іздеп табуға көмектеседі.

МИНИМАЛДЫ ИЕРАРХИЯ Типографиялық иерархияны құрудың бір жолы — қаріптің бір өлшемі мен стилінен бастап, оның нұсқаларын жасау. 1940 жылдары швейцариялық график-дизайнерлер қаріптің бірнеше өлшемі мен қалыңдығынан тұратын минималды иерархиялар құрастырды. Кеңістіктік орналасуға басымдық беретін сол эксперименттер бүгінгі дизайнерлерді әлі де таң қалдырады. Жай мәтін блогынан бастап, мәтін бөліктерін ажырату үшін айнымалыларды енгізіңіз. Мәтіннің масштабын, қалыңдығын, орнын немесе түсін өзгерту жаңа қаріптер қоспай-ақ оның құрылымын ашуға көмектеседі.

Тереза Молл Швейцариядағы жұмысшы әйелдер туралы көрмеге (SAFFA, 1958) арналған осы кіру билетін жасады; ол бір қалыңдықтағы және екі өлшемдегі кесінді (sans-serif) қаріпті пайдаланды. Молл модульдік макет пен сол жақ шет бойынша теңестірілген типографияны енгізді.

Тегіс иерархия Бұл портфолио веб-сайты ақпаратты қарапайым үш бағанды торға орналастырады. Үлкен, біркелкі қаріп қарапайым сөйлеу мәнерін айқындайды. Дизайн: Typical Organization for Standards & Order.

Типография туралы Бүгінгі типографияның жай-күйіне тағы бір рет көз жүгірткен жөн. Егер мұны сырттай бақылаушы ретінде жасасаңыз, типографияны мәдени құжаттар жасау құралы деп білсеңіз, онда типографиялық материалдан туындайтын мәселелерді бейтарап шешуге болады. — Макс Билл

НӨЛДЕН БАСТАҢЫЗ КЕҢІСТІК ҚОСЫҢЫЗ ҚАЛЫҢДЫҚ (САЛМАҚ) ҚОСЫҢЫЗ МАСШТАБ ҚОСЫҢЫЗ

БАЛМҰЗДАҚ ДЕСЕРТІНІҢ ҮЛГІСІ (ICE CREAM SUNDAE) Салат немесе паста табағындағы әртүрлі ингредиенттер үйлесім мен контраст сыйласа, үстіндегі текстуралар тағамды құлпырта түседі. Қабатты иерархия контраст пен әртүрлілікті дәріптейді. Бірнеше ингредиентті таңдап, оларды ұқыпты өңдеп, сүйіспеншілікпен ұсыныңыз.

Балмұздақ десерттері негізгі үлгі бойынша жасалады: қарапайым негізден бастап, бай тұздық қосып, қытырлақ өнімдермен аяқтаңыз. Бұл үлгі тамаша типография жасауға да жарайды! Әр бөлік бүтінге өз үлесін қосады: жеңіл оқылатын мәтін, әсерлі тақырыптар және ұсақ детальдардың «шашылуы». Қытырлақ бөліктерді ұмытпаңыз — көптеген жаңа бастаған дизайнерлер бұл ингредиентті өткізіп алады. Көру текстурасы дизайнды біріктіреді.

ҚАБАТТЫ ИЕРАРХИЯНЫ ҚАЛАЙ ҚҰРУҒА БОЛАДЫ Балмұздақ десертін жасау үшін төменнен бастап, жоғары қарай жылжыңыз. Типографиялық жүйелер де көбіне осылай құрылады.

Ыдыс:** Қаріпке арналған контейнер бет, экран немесе тор болуы мүмкін. Фон түстері мен материалдар бұл негізді байыта түседі. Мәтін:** Басылымның немесе веб-сайттың негізгі мәтіні мазмұн үшін қолайлы, «дәмсіз» және жеңіл қорытылатын болуы керек. Қытырлақ бөліктер:** Мәтінді стильдеу, капитель (кіші бас әріптер) және жақсы таңдалған сандар сияқты детальдар текстура жасайды. Тақырып:** Драмалық пропорциялары немесе арандатушы пішіндері бар қаріптер есте қалатын «топингтер» жасайды. Ерекше элемент:** Логотип немесе арнайы әзірленген жазу дизайнды аяқтайтын гарнир ретінде қызмет етеді.

ҚАБАТТЫ ИЕРАРХИЯ МЫСАЛДАРЫ Mark Studio 2018 жылғы Манчестер әдебиет фестиваліне арналған бағдарламалар сериясы үшін қабатты иерархия жасады. Әр мұқабадағы бірегей қаріп парақтардың аударылу қозғалысын білдіреді. Ішінде тақырыптар мәтіннен ерекшеленетін қалың қаріппен терілген. Детальдар беттің жоғарғы жағындағы қанық бөлім тегтерін қамтиды.

МОДУЛЬДІК ШКАЛАЛАР Типографиялық шкала — бұл тарихқа немесе математикаға негізделген қаріп өлшемдерінің таңдауы. Көптеген бағдарламаларға енгізілген алдын ала орнатылған өлшемдер XVI ғасырдағы дәстүрлі өлшемдерді көрсетеді. Онлайн калькуляторлар музыка немесе математикадағы пропорцияларды, мысалы, Фибоначчи сандары мен алтын қиманы (өнер мен табиғатта кездесетін пропорционалды сандар қатары) пайдаланады.

Егер 2:3 пропорциясын және 10 нүктелік (pt) негізді алсақ, калькулятор әрбір келесі өлшемді 150 пайызға көбейтеді.

Пропорция | Өлшемдер қатары (pt) :--- | :--- **Алтын қима (1.618)** | 10, 16.18, 26.17, 42.35, 68.53 **Үлкен терция (1.25)** | 8, 10, 12.5, 15.62, 19.53, 24.41

ТАРИХИ ТИПОГРАФИЯЛЫҚ ШКАЛА Бұл өлшемдер металл қаріп өндірісінің тарихына негізделген. Стандартталған өлшемдер құю цехтары мен баспаханаларға бірге жұмыс істеуге көмектесті. Әрбір өлшемнің «нонпарельден» «қос үлкен праймерге» дейінгі өзіндік атауы болды. Шкаланың кіші бөлігінде өлшемдер бір нүктеден көтерілсе, 12 нүктеден кейін үлкенірек қадамдармен өседі.

6 — нонпарель 7 — миньон 8 — бревиер немесе кіші мәтін 9 — буржуа 10 — гармонд (long primer) 12 — пика 18 — үлкен праймер (great primer)

Типографиялық иерархияны жобалау үшін бірнеше өлшемді таңдап, оларды бүкіл жобада жүйелі түрде қолданыңыз. Тақырыптар, негізгі мәтін және микромәтін өлшемдері бір-бірінен айтарлықтай ерекшеленуі тиіс.

ҚҰЖАТ ҚҰРЫЛЫМЫ Көру иерархиясы құжат құрылымын көрсету үшін өлшемді, салмақты, стильді, түсті және орналасуды пайдаланады. Семантикалық иерархия мазмұн элементтеріне олардың қызметі мен маңыздылығын білдіретін тегтерді тағайындайды. HTML-дегі семантикалық элементтерге `<main>`, `<body>`, `<header>`, `<footer>`, `<nav>` сияқты аймақтар жатады.

Қолжетімді құжаттардың көбі көру және семантикалық иерархияларды қатар қолданады. Көзбен оқитын адамдарға визуалды белгілер қажет, ал экран оқу құралдарына (және іздеу жүйелеріне) семантикалық тегтер керек. Айқын құрылымдар адамдар мен машиналарға мазмұнды табуға және түсінуге көмектеседі.

Эдип патша туралы хикая — кісі өлтіру мен қателікке негізделген әйгілі аңыз. Аристотель бұл туындыны оқиға желісінің әмбебап үлгісі ретінде қарастырды. Драманың мәні — әрекет. Бұл әрекет бүтін әрі маңызды болуы керек. Әрбір әрекет үш бөліктен тұрады: 1. Басы 2. Ортасы 3. Соңы

Нақты (ықпалды) етістік Әңгімешілер сөйлемді алға жылжыту үшін жарқын етістіктерді пайдаланады. Нысанды жай ғана сипаттаудың орнына, оны әрекет жасауға мәжбүрлеңіз. «91B шығысы жабық болды» деудің орнына, «Сфинкс 91B шығысын жауып тастады» деп айтыңыз.

МӘТІНДІ СТИЛЬДЕУ

Мәтін бөліктеріне өлшемдерді, қалыңдықтарды, қаріптерді, аралықтарды және басқа да атрибуттарды қолдануды стильдеу (мәтін бөліктеріне өлшем, қалыңдық, қаріп секілді сипаттарды беру) деп атайды. Сіз құжат немесе веб-сайт бойында <h1> және <h2> сияқты тақырыптарға түрлі визуалды стильдерді қолдана аласыз. Мысалы, журналдағы көлемді мақала мен пікір бағанында әртүрлі стильдер пайдаланылғанымен, тақырыптар үшін <h2> сияқты бірдей тегті қолдануға болады. Веб-дизайнерлер семантикалық құрылымды өзгертпей, әр стильді теңшеу үшін тегтердің ішіне CSS кластарын (дизайн стильдерін сипаттайтын код бөліктері) орналастырады.

БАСПА ҚҰЖАТТАРЫН ТЕГТЕУ Көптеген баспа макеттері сызықтық емес. Мұнда көрсетілген макетте тақырып негізгі мәтіннен төмен орналасқан, бірақ ол бірінші оқылуы керек. Қолжетімді PDF файлдары мен электронды кітаптарды жасау үшін XML тегтерін құжаттың абзац стильдеріне сәйкестендіріңіз. Беттегі элементтердің сызықтық ретін баспа макетіне әсер етпей белгілеу үшін Adobe InDesign бағдарламасындағы «Article» мәзірін пайдаланыңыз.

ДИЗАЙН — БҰЛ СТОРЙТЕЛЛИНГ

Әрбір әрекеттің үш бөлігі бар:

.басы

.ортасы

.соңы

Оқиға дегеніміз не? Патша Эдип (Oedipus Rex) туралы хикая — бұл кісі өлімі, инцест (жақын туыстар арасындағы жыныстық қатынас) және қате сәйкестендіру туралы әйгілі аңыз. Көріпкел Фива патшасына оның ұлы бір күні оны өлтіретінін айтады, сондықтан патша нәрестесін өлтіруге бұйрық береді. Кішкентай қайықпен ағысқа жіберілген баланы мейірімді ерлі-зайыптылар құтқарып алады; ол ер жеткенде, Фиваны зұлым сфинкстен құтқару жолында патшаны кездейсоқ өлтіреді. Ол сфинксті жеңіп, патша болып жарияланады — бұл мәртебе оның анасы болып шығатын патшайымға үйленуді де қамтиды. Эдип шындықты білгенде, өз көзін өзі ағызып жібереді.

ӘРЕКЕТ ЖӘНЕ ӨЗГЕРІС Кейіпкер мақсатқа жетуге ұмтылады (Эдип сфинксті жеңгісі келеді; Уолтер Уайт өз отбасын қорғағысы келеді) және жолда түрлі қақтығыстарға тап болады. Кейіпкердің әрекеттері олардың байлығында, мәртебесінде немесе моральдық беделінде түбегейлі өзгерістерге әкеледі. Бір күні Эдип — Фива патшасы; бір сәттен кейін ол — қылмыскер. Аристотель мұны «тағдырдың күрт өзгеруі» деп атайды.

Эдип айтып жеткісіз қылмыстар жасайды, бірақ оның хикаясы бізде жиіркеніштен гөрі жанашырлық тудырады, өйткені оның қателіктері адам өмірінің заңдылықтарын көрсетеді. Эдиптің қылмыстары біздің де басымызда болуы мүмкін.

Грек философы Аристотель «Патша Эдипті» сторителингтің әмбебап моделі ретінде қолдады. Драманың мәні, деп жазды ол — әрекет. Бұл әрекет толық әрі маңызды болуы керек.

ИНКЛЮЗИВТІ ДИЗАЙН

Барлық адамдар түсіне алатын мазмұнды жасау инклюзивті дизайн (барлық адамдардың қажеттіліктері мен мүмкіндіктерін ескеретін дизайн) деп аталады. Адамның білімі, тілдік дағдылары, физикалық мүмкіндіктері, когнитивті және сенсорлық қабілеттері олардың мәтінді қалай оқитынына әсер етеді. Көптеген адамдар мәтінге скринридерлер (экрандағы мәтінді дыбысқа айналдыратын бағдарламалар) және басқа да көмекші құрылғылар арқылы қол жеткізеді. Дизайнерлер мен жазушылар суреттерді көре алмайтын адамдар үшін оларды сипаттап жазуы керек.

ИНКЛЮЗИВТІ МАЗМҰНДЫ ДИЗАЙНДАУҒА АРНАЛҒАН КЕҢЕСТЕР

Қарапайым тілмен жазыңыз. Барлығына түсінікті болу үшін қарапайым сөйлемдер мен таныс сөздерді қолданыңыз.

Абстрактілі идеяларды мысалдармен түсіндіріңіз.

Мәтінді қолдау үшін суреттерді пайдаланыңыз (бірақ оларды мәтінмен алмастырмаңыз).

Суреттер үшін балама мәтін (alt text) және визуалды сипаттамалар жазыңыз.

Аудио мазмұн үшін субтитрлер дайындаңыз.

Құжат бөліктеріне тақырыптарды (H1, H2 және т.б.) қолданыңыз.

Ұзын мазмұнды қажетінше тізімдерге бөліңіз.

Түсіндірмелер мен бүйірлік панельдер (sidebars) жасаңыз.

Кестелердегі бағандар мен жолдарды анықтау үшін белгілерді (labels) қолданыңыз.

Түймелер мен сілтемелер үшін нақты мәтін жазыңыз («осы жерді бас» емес).

Оқырмандар мәтінді көруі үшін күшті қараңғы/ашық контрастын пайдаланыңыз.

Маңызды ақпаратты жеткізу үшін тек түсті пайдаланбаңыз.

Скринридер бағдарламасы дұрыс дауыс профилін қолдануы үшін құжаттың тілін көрсетіңіз.

PDF элементтері скринридер немесе пернетақта арқылы шарлау үшін дұрыс ретпен орналасқанына көз жеткізіңіз.

ФОРМА ДИЗАЙНЫ: ЭКСКЛЮЗИВТІ ЖӘНЕ ИНКЛЮЗИВТІ

ИНКЛЮЗИВТІ | ЭКСКЛЮЗИВТІ Белгілер пайдаланушылар жазған кезде де көрініп тұрады. | Пайдаланушылар тере бастағанда белгілер жоғалады. Ашық сұрақтар инклюзивті болып табылады. | Жабық (бинарлық) таңдаулар кейбір пайдаланушыларды шектейді. Қажет жерде сипаттамалық қате туралы хабарлама пайда болады. | Қате тек түспен белгіленген. Толтырғыш мәтін (placeholder) қандай формат қажет екенін көрсетеді. | Толтырғыш мәтін қандай форматты қолдану керектігін көрсетпейді. Түйме белгісі әрекетті түсіндіреді. | Мәтін бұлыңғыр («Осы жерді бас»).

ЖАТТЫҒУ: ТОРЛАР ЖӘНЕ ИЕРАРХИЯ Бұл жаттығу үш кезеңнен тұрады.

БАЗАЛЫҚ ТОР: Он екі бағаннан және тиісті жолдар санынан тұратын тор (дизайн элементтерін реттеуге арналған бағыттаушы сызықтар жүйесі) жасаңыз. Мәтінді бір өлшемде және стильде орналастырыңыз. Мазмұнды бөліктерге бөліп, оларды реттеу мен теңестіру үшін торды пайдаланыңыз.

МАСШТАБ ҚОСУ: Қаріптің контрастылы масштабтарын, қалыңдықтары мен стильдерін пайдаланып, иерархияны (элементтердің маңыздылығы бойынша реттелуі) айқындаңыз.

ТҮС ПЕН ПІШІН ҚОСУ: Композицияның эмоционалды әсерін күшейту және мазмұнды ерекшелеу немесе көлеңкеде қалдыру үшін түсті пайдаланыңыз. Қажет болса, рецептіңізді сипаттайтын экспрессивті элементтерді қосыңыз.

АСҚАБАҚ, ҚЫЗЫЛ ЖАСЫМЫҚ ЖӘНЕ КОКОС КАРРИІ

ИНГРЕДИЕНТТЕР (12 адамға)

2 орташа органикалық асқабақ

7 тісше органикалық сарымсақ, туралған

6 дюйм жаңа піскен зімбір, үгітілген немесе майдалап туралған

6 орташа органикалық пияз, туралған

2.2 - 2.5 литр тауық сорпасы*

500 г органикалық қызыл жасымық

1 шай қасық қара бұрыш

1 кокос кремі

2 шай қасық немесе одан да көп куркума

150 г органикалық жас шпинат (немесе маусымдық көк шөптер)

2 шай қасық теңіз тұзы

2 кішкентай лайм немесе 1.5 үлкен лимон шырыны

150 г жас кориандр

Қосымша: ½ шай қасық қайен бұрышы немесе чили ұлпалары

*Веган немесе вегетариандық нұсқа үшін тауық сорпасының орнына сапалы көкөніс сорпасын пайдаланыңыз.

ДАЙЫНДАУ ТӘСІЛІ

Асқабақты аршып, 1 дюймдік текшелерге тураңыз.

Сарымсақ, пияз, зімбір және асқабақты кокос кремімен бірге кастрюльге салып, 2 литрден астам су немесе сорпа құйыңыз.

Қақпағын жауып, орташа отта қайнатыңыз.

10 минуттан кейін қызыл жасымықты, қара бұрышты, куркуманы және чилиді қосып, жасымық пен асқабақ жұмсарғанша тағы 15-20 минут қайнатыңыз.

Соңғы бірнеше минутта туралған орамжапырақты қосып араластырыңыз. Шпинат қолдансаңыз, отты өшіргенде қосыңыз.

Отты өшіріп, тұз, бұрыш, лайм шырынын қосып, дәмін тексеріңіз. Ол қою рагу сияқты болуы керек.

Туралған кориандрды қосып араластырыңыз да, табақтарға салып ұсыныңыз.

ЖАЗУ ЖҮЙЕЛЕРІНІҢ КӨПТҮРЛІЛІГІ

Қазіргі қоғам көптілді және көп жазулы. Латын және араб әліпбилері бүкіл әлемде көптеген тілдерді жазу үшін қолданылады. Әлемдегі ең көне жазу жүйесі — қытай жазуы. 1443 жылы жасалған корей әліпбиі (Хангыль) қолмен жазылмас бұрын баспа түрінде пайда болған, бұл оны типографиялық тұрғыдан туған әліпби етеді. Жапон жазу жүйесі қытай иероглифтерін (кандзи) фонетикалық таңбалармен (хирагана және катакана) біріктіреді. Үндістан — әлемдегі тілдік жағынан ең алуан түрлі ел, мұнда 120-дан астам үнді тілдерін қолдайтын Деванагари бар. Африка құрлығында 2000-ға жуық тілде сөйлейді. Әлем бойынша сансыз жазулар жойылып бара жатса, басқалары жергілікті тіл жанашырлары мен қаріп дизайнерлерінің көмегімен дамып жатыр.

ADLaM ЖАЗУЫ Абдулайе мен Ибраһима Барри 1980-жылдары ADLaM жазуын жасады. Олар Батыс Африкадағы Фулани қауымдастықтарында кеңінен таралған бұл жазуды жетілдіруді жалғастыруда.

АРАБ ТИПОГРАФИЯСЫ

Араб жазуы қарапайым қолжазбадан әріп пішіні, композициясы, ырғағы мен үйлесімділігінің күрделі ережелері бар жоғары өнерге дейін дамыды. Бүгінде бұл фонетикалық жазу жиырма екі елдің ресми тілі және латын мен қытай тілдерінен кейінгі әлемдегі ең көп қолданылатын үшінші жазу жүйесі болып табылады.

Араб және латын типографиясы торлар, бағандар, қаріп өлшемі және жоларалық қашықтық сияқты көптеген дизайн принциптерін бөліседі. Латын тілі мәтін ішіндегі екпін үшін курсивті қолданса, араб тілі басқа каллиграфиялық стильді немесе түс өзгерісін қолдана алады.

Розетта тасы — біздің дәуірімізге дейінгі 196 жылы Египеттің Мемфис қаласында қашалған әйгілі үш тілді жазу. Оның мәтіні ежелгі египет иероглифтерімен, демотикалық жазумен және ежелгі грек тілінде жазылған. Бүгінде көп жазулы типография бұрынғыдан да жиі кездеседі.

КӨПТІЛДІ МАКЕТ Graphik Arabic қаріп үлгісінде мәтін араб (оң жаққа теңестірілген) және ағылшын (сол жаққа теңестірілген) тілдерінде берілген.

Типографикамен ойлау, үшінші басылым 175

БАЙЛАНЫСҚАН ЖАЗУ Араб тілінде бас немесе кіші әріптер жоқ, бірақ сөздегі орнына байланысты бір әріпті жазудың бірнеше жолы бар. Мұнда бір таңба (қызылмен көрсетілген) орналасуына қарай өзгереді: бастапқы, ортаңғы, соңғы немесе оқшауланған.

ОҢНАН СОЛҒА Араб сөздері мен сөйлемдері оңнан солға қарай оқылады. Сондықтан араб жазуы үшін табиғи туралау — оң жақ шет бойынша (flush right). Араб кітаптарының түптемесі оң жағында болады.

НЕГІЗГІ ПІШІН ЖӘНЕ ДИАКРИТИКАЛЫҚ БЕЛГІЛЕР Араб тіліндегі көптеген әріптердің негізгі сызбасы (rasm — негізгі графикалық пішін) бірдей және олар тек үстіндегі немесе астындағы нүктелердің саны мен орналасуымен ерекшеленеді. Бұл микродеңгейде араб жазуы модульдік болып табылады — күрделірек таңбаларды қалыптастыру үшін көптеген компоненттер қайталанады. Араб мәтінінің беті күрделі әрі органикалық көрінуі мүмкін, бірақ жүйе іс жүзінде болжамды.

ҚЫСҚА ЖӘНЕ СОЗЫЛЫҢҚЫ ДАУЫСТЫЛАР Араб жазуы жиырма тоғыз әріптен тұрады. Олардың жиырма алтысы дауыссыз дыбыстар, тек үшеуі ғана дауыстылар: [alif], [waw] және [ya’a]. Созылыңқы дауыстылар дауыссыздардың арасына қойылады, ал кішірек болып келетін қысқа дауыстылар дауыссыз дыбыстың үстіне немесе астына қойылады. Күнделікті қолданыста араб тілі көбінесе қысқа дауысты белгілерінсіз жазылады, өйткені сөйлемнің контексті сөзді анықтауға көмектеседі. Тек дауыссыздардан (немесе негізінен дауыссыздардан) тұратын фонетикалық жазу жүйелері абджад (дауыссыз дыбыстарға негізделген жазу жүйесі) деп аталады.

LYON ARABIC | Khajag Apelian, Wael Morcos, 2020 (осы беттегі барлық араб жазуы)

ЖАЗУЛАРДЫҢ КӨПТҮРЛІЛІГІ 176

ЦИФРЛАР Латын типографикасында қолданылатын араб цифрлары (0123456789) үнді-араб цифрлары ретінде де белгілі. Бұл сандар жүйесі Үндістанда пайда болып, Еуропаға Х ғасырда қазіргі Ливиядан Мароккоға дейінгі аймақты қамтыған Солтүстік Африканың араб тілділері арқылы енген. Бүгінгі таңда Таяу Шығыста қолданылатын цифрлар — Шығыс араб цифрлары. Бұл сандар солдан оңға қарай оқылады.

АРАБ ТИПОГРАФИКАСЫ

ӘРІПТЕРДІҢ БІРІГУІ ЖӘНЕ СӨЗДІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ Араб жазуы органикалық болып табылады. Әріптер дұрыс грамматика үшін қажетті жаңа біріккен тіркестерді құрау үшін тоғысады. Біріккен әріптердің (лигатуралар — екі немесе одан да көп әріптің бір таңбаға бірігуі) сөздің қалыптасуына тікелей әсері бар, бұл өз кезегінде мәтіннің оқылуына әсер етеді. Сонымен қатар, біріккен әріптер сөздердің айналасындағы бос кеңістікке және абзацтың жалпы текстурасына ықпал етеді. Цифрлық технологияның арқасында араб қаріптері қолжазбаның бай текстурасына еліктейтін күрделі комбинацияларды қамти алады.

ТАТУИЛЬ НЕМЕСЕ МАДД Екі араб таңбасының арасындағы байланысты созу жиі кездеседі. Татуиль (араб жазуындағы әріптерді жалғайтын сызықты созу тәсілі) немесе мадд деп аталатын бұл әдіс әріптер арасындағы қашықтықты реттеу және жолдарды екі шеті бойынша теңестіру үшін қолданылады. Дизайнерлер татуильді кітап немесе тарау тақырыптарында ерекшелеу үшін де пайдаланады. Татуиль кейде кашида деп те аталады, бұл парсы тілінде «созылған» дегенді білдіреді.

Фарси (парсы-араб)

Хинди (шығыс араб)

Араб (үнді-араб)

LYON ARABIC | Khajag Apelian, Wael Morcos, 2020

Brando serif | Mike Abbink, 2014

Brando ARABIC | Khajag Apelian, Wael Morcos, 2020

Типографикамен ойлау, үшінші басылым 177

КЛАССИФИКАЦИЯ Араб қаріптері екі категорияға бөлінеді: Layyen (жұмсақ немесе ақпалы құрылым) және Yabes (қатты құрылым). Al-Khatt AL-Yabes негізінен геометриялық, куфи стиліне негізделген жазуларды қамтиды. Al-Khatt AL-Layyen құрамында сулюс, дивани немесе насталик сияқты органикалық ағыны бар көптеген жазулар бар. Ақпалы жазулардың ең кең таралғаны — Насх (Naskhi), әдетте мәтін үшін қолданылады. Дизайнерлер ақпараттық иерархия құру немесе мәдени және эстетикалық шығу тегіне нұсқау жасау сияқты әртүрлі себептермен стильдерді біріктіреді.

ТІЛДЕР ЖӘНЕ ЖАЗУЛАР Араб жазуы араб тілін және Азия мен Африканың бірнеше басқа тілдерін, соның ішінде парсы, урду, пушту және панджаби тілдерін жазу үшін қолданылады.

Насх жазуына негізделген ақпалы стильдер

Куфи жазуына негізделген қатты стильдер

IBM Plex Arabic | Khajag Apelian, Wael Morcos, 2020

Рука жазуына негізделген ақпалы стиль

felfel | Abdo Mohamed, 2021

Насталик жазуына негізделген ақпалы стиль

Noto Nastaliq Urdu | Google Fonts

mizan | Kristyan Sarkis, 2018

Fresco Arabic | Lara Assouad Khoury, Fred Smeijers, 2007

Sf mada | Sultan M. Saeed, 2017

KUFAM Arabic | Wael Morcos, 2016

favorit arabic | Khajag Apelian, Wael Morcos, 2021

BUKRA | Pascal Zoghbi, 2017

ЖАЗУЛАРДЫҢ КӨПТҮРЛІЛІГІ 178

Қытай жазуының алғашқы үлгілері біздің заманымызға дейінгі екінші мыңжылдықтың екінші жартысында билікке келген соңғы Шан әулеті кезінде сәуегейлік үшін пайдаланылған жануарлар сүйектеріне қашап жазылған. Бұл көріпкелдік сүйектеріндегі таңбалар заманауи қытай тіліне айналды, олардың пішіндеріне жазу қылқаламы әсер еткен. Каллиграфия мен жазба сөз қытай мәдениетінде орасан зор маңызға ие. Бұл материалдық және мәдени экожүйе Қытайда баспа ісінің ойлап табылуы мен дамуына әсер етті, мұнда ағаш блоктармен басып шығаруға (woodblock printing) басымдық берілді. Батыс стиліндегі баспа машиналары XIX ғасырда енгізіле бастады. Бөлек түрде, XX ғасырда ел заманауилыққа ұмтылған кезде тілдік реформалар жүргізілді. Осылайша, жазбаша қытай тілін теру процесі салыстырмалы түрде жаңа болып табылады. Қытай тілінде таңбалар Ханьцзы (қытай иероглифтері) деп аталады, мұнда Хань «Хань қытайлары» дегенді, ал цзы «сөз» немесе «таңба» дегенді білдіреді. Тарихи тұрғыдан алғанда, қытай таңбалары көршілес елдердің, соның ішінде Корея, Жапония және Вьетнамның жазу жүйелерінде қолданылып келген, онда олар сәйкесінше Ханджа, кандзи және тьы-хан деп аталады.

Қытай Типографикасы

ЖАЗҒАНДАР: КАСПАР ЛАМ ЖӘНЕ ЮДЖУН ПАРК

ДИАГРАММАЛАР: НАЙЦЯН ВАН ЖӘНЕ СТЕФАНИ ВИНАРТО

ФОНО-СЕМАНТИКАЛЫҚ Жазбаша қытай тілінің негізгі бірлігі — қаріпте глиф ретінде ұсынылған таңба. Жалғыз немесе бірнеше таңба сөзді құрай алады. Кейбір таңбаларды пиктограммалар және идеограммалар (нысанды немесе идеяны бейнелейтін) деп жіктеуге болады. Алайда, таңбалардың басым көпшілігі фоно-семантикалық (дыбыс пен мағынаны білдіретін компоненттерден тұратын таңба) болып табылады. Фоно-семантикалық таңбалардың құрамында шамаланған дыбысты білдіретін компонент және шамаланған мағынаны білдіретін компонент болады. Қазіргі уақытта 80 000-нан астам таңба болғанымен, 10 000-нан азы қолданыста. Дисплейлік қаріп тек бірнеше мың таңбаны қамтуы мүмкін.

әйел

ана

ат

Типографикамен ойлау, үшінші басылым 179

МОДУЛЬДІК

ДӘСТҮРЛІ, ОҢАЙЛАТЫЛҒАН ЖӘНЕ ВАРИАНТ ТАҢБАЛАР Заманауи қытай тілінде жазудың екі нұсқасы (орфографиясы) бар: дәстүрлі және оңайлатылған. Оңайлатылған қытай жазуы XX ғасырдың басындағы тілдік реформа қозғалыстарынан туындады. 1956 жылы жарияланған оңайлатылған қытай жазуы материктік Қытайда, Сингапурда және Біріккен Ұлттар Ұйымында қолданылады, ал дәстүрлі қытай жазуы Гонконгта, Тайваньда және көптеген шетелдік қытай қауымдастықтарында қолданылады. Оңайлатылған қытай тіліндегі таңбалар, әдетте, дәстүрлі баламаларына қарағанда азырақ сызықтармен жазылады. Дәстүрлі де, оңайлатылған қытай жазуының да өз варианттары бар. Таңбаларды жазудың бұл стандартты емес тәсілдері тарих барысында пайда болған.

Бір типтегі сызықтар таңбаны құрау үшін басқа сызықтармен әрекеттескенде пішінін өзгерте алады. Күрделі таңбалар көбінесе сызықтардың көптеген компоненттік топтамаларынан және тіпті басқа таңбалардан жасалады. Сөз бір немесе бірнеше таңбадан тұрады.

сызықтар

жалғыз таңбалар

дәстүрлі

варианттар

егістік, дала

ойлау, қарастыру

сағыну, аңсау

идея, еске алу

жүрек, ақыл-ой

ағымдағы, қазіргі

күрделі таңбалар

екі немесе одан да көп таңбалар

оңайлатылған

Source Han Serif Traditional Chinese | Adobe Type; көркемдік жетекшісі Риоко Нисидзука, 2014

ЖАЗУЛАРДЫҢ КӨПТҮРЛІЛІГІ 180

ҚЫТАЙ ТИПОГРАФИКАСЫ

ТЕКСТУРА Қытай қаріптері моноенді (әр таңба мен тыныс белгісі бірдей көлемдегі шаршы блокты иемденеді) болып табылады. Қытай тілінде сөз арасындағы бос орындар (пробел) болмайды. Таңбалардың тығыздығы бір сызықтан отыздан астам сызыққа дейін өзгереді, бұл қытай жазуына басқа көптеген жазу тілдеріне қарағанда қоюырақ типографиялық түс береді.

вертикалды тығыздық

горизонталды тығыздық

ОҚУ ЖӘНЕ ТЕРУ Оқу процесінде көз бір ауырлық орталығынан екіншісіне ауысады. Қытай таңбалары базалық сызықта (baseline) отырмағандықтан, оларды туралау үшін ішкі осьтері пайдаланылады. Тарихи тұрғыдан алғанда, жазу вертикалды түрде оқылады (жоғарыдан төменге, оңнан солға). Горизонталды оқу (солдан оңға, жоғарыдан төменге) бүгінде үйреншікті жағдай.

оңайлатылған қытай жазуымен горизонталды оқу

дәстүрлі қытай жазуымен вертикалды оқу Негізгі мәтін жолында әдетте жиырмадан отызға дейінгі таңбалар кездеседі, олар әдетте екі шеті бойынша толық теңестіріледі. Дегенмен, қысқарақ мәтіндер сол жақ шеті бойынша туралануы мүмкін. Қытай мәтіндері үшін жоларалық қашықтық алфавиттік мәтіндерге қарағанда үлкенірек болады, ал жалпы мәтіннің ұзындығы ағылшын мәтіндерінің жартысына жуығын құрайды.

ауырлық орталығы

Типографикамен ойлау, үшінші басылым 181

КЛАССИФИКАЦИЯ Баспа қаріптерінің кеңінен танылған төрт тобы: Тұрақты жазу (Regular Script), Сун-ти (Songti), Сун еліктеуі (Imitation Song) және Хэй-ти (Heiti). Тұрақты жазу (Kaiti) Тан әулеті кезінде кемелденіп, кейін баспа материалдарында қолданылған каллиграфиялық стильге негізделген. Ол қаріптің ең дәстүрлі стилі болып саналады және қытай таңбаларының канондық пішіні үшін үлгі ретінде қызмет етеді. Сун-ти (сонымен қатар Мин-ти деп аталады) баспа түрінде пайда болған алғашқы нағыз қытай қарпі болды. Оның контрастылы, түзу пішіндері мен үшбұрышты ұштары кітаптармен байланыстырылады. Сун еліктеуі алғаш рет XX ғасырда қайта жаңғыру ретінде пайда болды, ол Сун-тидің мәтіндік қасиеттерін Тұрақты жазудың қолмен жазылған көлбеуімен біріктіреді. Оның қолданылу аясы әртүрлі. Мысалы, материктік Қытайда үкіметтік құжаттар көбінесе Сун еліктеуі стилінде теріледі. 1930 жылдары пайда болған Хэй-ти стильдері алғаш рет Жапониядан әкелінді. Олар еуропалық гротеск (санс-сериф) қаріптерінен туындаған. Олар бастапқыда дисплей үшін қолданылды, бірақ содан бері әртүрлі контексттерде кеңінен қолданыс тапты.

КАЛЛИГРАФИЯ, БАСПА ҚАРПІ ЖӘНЕ МЕЙШУЦЗИ Қытай жазуының визуалды пішіні олардың тарихи өндіріс әдістерімен байланысты үш тоғысқан эстетикалық тұжырымдаманың төңірегінде айналады: каллиграфия, баспа қарпі және мейшуцзи (көркемдік стильдер). Каллиграфиялық пішіндер қылқалам, сия және субстрат арасындағы әрекеттесуден дамыды, ал баспа пішіндері басып шығару процесіне жауап ретінде дамыды. Баспа қаріптері каллиграфиялық пішіндерге еліктеді, бірақ керісінше емес. Мейшуцзи (көркемдік стильдер) визуалды эксперименттермен сипатталады және негізінен дисплей мақсаттары үшін қолданылады. Бұл терминдердің қолданылуы көбінесе бұлдыр болып келеді. Бүгінде барлық үш форма цифрлық қаріптерде кездеседі.

баспа қарпі

каллиграфия

мейшуцзи

тұрақты жазу (regular script)

сун-ти

сун еліктеуі

хэй-ти

ЖАЗУЛАРДЫҢ КӨПТҮРЛІЛІГІ 182

Ұлы Седжон патша Хангыль жазу жүйесін 1443 жылы ойлап тапты. Бастапқыда Хунминчжоным деп аталды, бұл «халыққа дұрыс дыбыстарды үйрету» дегенді білдіреді, кейіннен «Ұлы жазу» дегенді білдіретін Хангыль ретінде белгілі болды. 1446 жылы Седжон патша жариялаған «Хунминчжоным» кітабы жаңа жазу жүйесінің мақсатын, фонологиясын, лингвистикасын және дизайнын сипаттайды, бұл корей халқына өз тілін фонетикалық түрде жазуға және жақсырақ қарым-қатынасқа, білімге және өркендеуге қол жеткізуге мүмкіндік берді. Оңтүстік Кореяда Хангыль 1945 жылдан бергі жылдары әлеуметтік, мәдени және демократиялық қозғалыстармен тұспа-тұс келіп, жаңартылды. Хангыль таңбалары мен қаріп дизайндары корей толқыны (K-wave), визуалды поп-мәдениет, цифрлық қаріптер және жаһандық аудитория үшін Хангыль мен латын қаріптерін жұптастыратын әртүрлі медиа арқылы кең танымалдылыққа ие болды.

Корей Типографикасы

ЖАЗҒАНДАР ЖӘНЕ ДИЗАЙНДАРЫН ЖАСАҒАНДАР: МУН ДЖУН ДЖАН ЖӘНЕ ТЭКЕМ ЛИ

ЕХЕН АНМЕН ЫНТЫМАҚТАСТЫҚТА

ㄱ — велярлық дауыссыз. Тілдің таңдайдың артқы жағына тигендегі пішініне негізделген әріп.

ㅁ — билабьялдық дауыссыз. Ерін пішініне негізделген әріп.

ㅅ — дентальдық дауыссыз. Тіс пішініне neгізделген әріп.

ㅇ — глотталдық дауыссыз. Тамақ пішініне негізделген әріп.

ㄴ — альвеолалық дауыссыз. Тілдің тіс артындағы альвеолалық қырқаға тигендегі пішініне негізделген әріп.

«Хунминчжонымның стандартты түсіндірмесіне» негізделген диаграмма, Ұлттық Хангыль мұражайы, 2017.

БЕС НЕГІЗГІ ДАУЫССЫЗ ДЫБЫС Хангыль — бұл вокалдық дыбыстарды бейнелейтін фонограммалық тіл, ал дыбыстар мағынаны білдіреді. Бес негізгі дауыссыз дыбыс пен элементтерге (ㄱ, ㄴ, ㅁ, ㅅ және ㅇ) арналған Хангыль әріп пішіндері олардың дыбыстарына және сөйлеу мүшелері арқылы жасалатын пішіндерге негізделген.

Типографикамен ойлау, үшінші басылым 183

«Воринчхонганжигок» (1-том, 1447) — Хангыльдың жылжымалы металл қаріптерімен басылып шыққан алғашқы мәтіндерінің бірі. Тақырып «Мың өзенге шағылысқан ай әндері» дегенді білдіреді. Бұл буддистік гимндер жинағы Сохон патшайымның рухына бағышталып жазылған және жарық көрген. Кітап корей лингвистикасы, баспа тарихы және Хангыльдың ерте дамуы үшін маңыздылығына байланысты Ұлттық қазына тізіміне енгізілген.

«Хунминчжоным» (1446). Хангыльдың ойлап табылғанын жариялаған кітаптың бұл бетінде кейбір жай дауыссыздар мен олардың қолданылуы сипатталған. «Хунминчжоным» Хангыльдың қолжазбасы қолданысқа енгенге дейін баспа түрінде жарияланғанын дәлелдейді. Қоршаған мәтінде Хангыль жасалғанға дейін корей тілін жазу үшін алынған қытай таңбалары қолданылған. Оңтүстік Кореядағы Цифрлық Хангыль мұражайынан алынған ағаш блок баспасы.

ЖАЗУЛАРДЫҢ КӨПТҮРЛІЛІГІ 184

ДАУЫССЫЗ ӘРІП ПІШІНДЕРІ Бүгінде Хангыль жиырма төрт негізгі әріпті қолданады, соның ішінде он төрт дауыссыз және он бір дауысты. (Бастапқы жүйе жиырма сегіз әріпті пайдаланған.) Оң жақтағы кесте әріп пішіндерінің дыбыстар мен пішіндерге қатысты қалай құрылғанын көрсетеді. Бірінші бағандағы бес негізгі дауыссыз дыбысқа сызықтар қосу арқылы қосымша тоғыз дауыссыз жасалды. Мысалы, билабьялдық ㅂ және ㅍ дауыссыздары үшінші қатарда көрсетілген ㅁ әрпіне сызықтар қосу арқылы жасалған. Бес қосарланған (егіз) дауыссыз (жұлдызшамен белгіленген) негізгі дауыссызды қайталау арқылы жасалды. Мысалы, ㅃ дизайны ㅂ әрпін қайталайды. Қазіргі Хангыльда қолданылмайтын әріптер сұр түспен көрсетілген. Джеджун Ханның «Хангыль дизайны оқулығы», 2009 жылғы диаграммасына негізделген.

ДИЗАЙН ПРИНЦИПТЕРІ және Хангыль дауыссыздарының арасындағы байланыс

[gi-yeok]

[ni-eun]

[mi-eum]

[si-ot]

[i-eung]

«Хунминчжоным» (1446). Хангыль әріптері мен сөздерін сипаттайтын бет. Цифрлық Хангыль мұражайы, Оңтүстік Корея.

КОРЕЙ ТИПОГРАФИКАСЫ

Типографикамен ойлау, үшінші басылым 185

ДАУЫСТЫ ӘРІП ПІШІНДЕРІ Үш негізгі дауысты элемент ғарыштық философияға негізделген. . (нүкте) аспан пішінін, — (көлденең сызық) Жердің жазықтығын, ал । (тік сызық) Жерде тұрған адамды бейнелейді. Тұжырымдамалық тұрғыдан алғанда, он негізгі дауысты дыбыс бір немесе екі нүктені (аспан) және сызықты (Жер мен адам) біріктіру арқылы жасалған. Он негізгі дауысты дыбыстан басқа, негізгі дауыстыларды біріктіру арқылы он бір қосарланған дауысты дыбыс жасалды, мысалы, жасау үшін -ға । қосу немесе ˧ жасау үшін — -қа । қосу. Кестеде көрсетілген дауыстылар «Хунминчжонымда» басылған түпнұсқа дизайндар болып табылады. Қара түспен көрсетілген жиырма бір дауысты дыбыс бүгін де қолданылады. Заманауи Хангыль жазуы мен қаріп дизайнында нүкте қысқа сызыққа (штрихқа) айналды.

он негізгі дауысты

он бір қосарланған дауысты

«Хунминчжонымның стандартты түсіндірмесіне», Ұлттық Хангыль мұражайы, 2017 және Джеджун Ханның «Хангыль дизайны оқулығы», 2009 жылғы диаграммаларына негізделген.

ЖАЗУЛАРДЫҢ КӨПТҮРЛІЛІГІ 186

Сандар әріптерді үлкенірек Хангыль таңбасына (ончжа) біріктіру ретін көрсетеді.

Datja [1]

Holja [2]

Batchimdatja [3]

Datja [1]

Holja [2]

КОНФИГУРАЦИЯ ЖҮЙЕСІ Хангыль әріптері құрылыс блоктары сияқты жиналады. Бастапқы дауыссыз дыбыс датжа (닿자), ортаңғы дауысты дыбыс хольчжа (홀자), ал соңғы дауыссыз дыбыс патчимдатжа (받침닿자) деп аталады. Бұл әріптер ончжа (온자) деп аталатын үлкенірек таңбаны жасау үшін біріктіріледі. Минончжа (민온자) — дауысты дыбыспен (хольчжа) аяқталатын ончжа. Патчимончжа (받침온자) — дауыссыз дыбыспен (патчимдатжа) аяқталатын ончжа. Минончжа немесе патчимончжаның орналасуы горизонталды, вертикалды немесе аралас болуы мүмкін. Бұл жүйе хольчжа мен қосарланған хольчжаның орнымен анықталады. Unicode стандартындағы әрбір таңбаны қамту үшін толық Хангыль қарпі 11 172 таңбаны құрайтын он тоғыз бастапқы дауыссыздан, жиырма бір ортаңғы дауыстыдан және жиырма жеті соңғы дауыссыздан тұрады. Көптеген Хангыль қаріптері ең жиі қолданылатындарын қамтитын 2 350 таңбаны ұсынады.

ㄷ дауыссыз әрпі әртүрлі дауысты және дауыссыз әріптермен бірігеді.

Вертикалды

Аралас

Горизонталды

Горизонталды Минончжа

Хольчжамен (дауысты) немесе қосарланған хольчжамен аяқталатын таңба. МИНОНЧЖА

Патчимдатжамен (дауыссыз) аяқталатын таңба. ПАТЧИМОНЧЖА

Аралас патчимдатжамен (екі дауыссыз) аяқталатын таңба. ГОРИЗОНТАЛДЫ Патчимончжа

КОРЕЙ ТИПОГРАФИКАСЫ

Типографикамен ойлау, үшінші басылым 187

Шаршы пішін. Sandoll GothicNeo1. Kyoungseok Kwon, Do-kyung Lee, 2011

ШАРШЫЛЫҚ ЖӘНЕ ШАРШЫСЫЗ ҚАЛЫПТАР Хангыль қаріптері шаршы пішіндерге немесе шаршысыз пішіндерге сыйатындай етіп жасалуы мүмкін. Дәстүрлі шаршы пішінде ㅎ әрпі 학 және 훼 таңбаларын жасау үшін басқа әріптермен біріккенде өлшемін, орнын және пропорцияларын өзгертеді. Керісінше, AG Ahnsangsoo қарпі шаршысыз пішінді ұсынады. Мұнда ㅎ әрпі басқа әріптермен жиналған кезде өз өлшемі мен пропорциясын сақтайды. Алайда, 학 таңбасы шаршы пішіннен ұзынырақ болады, өйткені ортаңғы дауыстының (хольчжа) тік сызығы соңғы дауыссыздың (ㄱ) ортасына жету үшін созылады. Сондықтан соңғы дауыссыз (патчимдатжа) шаршы жақтаудан тыс орналасады.

Шаршысыз пішін. AG Ahnsangsoo 2012 | Sang-soo Ahn, AG Typography Institute, 2012

Sandoll MyeongjoNeo1 | Soohyun Park

Adobe Garamond Pro | Robert Slimbach, 1989

ГОРИЗОНТАЛДЫ ТУРАЛАУ Корей және ағылшын мәтіндері жұптасқанда, латын мәтіні төменірек көрінеді, өйткені Хангыль таңбалары жоғарғы сызық бойынша тураланады және оларда кіші әріп пішіндері жоқ. Туралауды жақсарту үшін латынның базалық сызығын аздап көтеріңіз немесе латын мәтінін корей мәтінінің жоғарғы және төменгі сызықтарымен туралаңыз.

латын

ТЫҒЫЗДЫҚТЫ САЛЫСТЫРУ Хангыль мәтіні әріптердің қабаттасып орналасуына байланысты латын жазуына қарағанда әдетте аз орын алады. Латын жазуынан айырмашылығы, Хангыль әріптерінің ені мен биіктігі тұрақты ашықтық пен қаралықты сақтайды, өйткені оларда жоғары шығыңқы (ascender) немесе төмен шығыңқы (descender) элементтер жоқ. Хангыль қаріптерінің мәтін жолында жоғары-төмен қозғалысы минималды болады. Хангыль қаріптерінің көбісі бірдей ені бар моноенді таңбалармен жасалған.

Жоғары шығыңқы элемент (Ascender)

Бас әріп биіктігі (Cap Height)

Кіші әріп биіктігі (x-Height)

Базалық сызық (Baseline)

Төмен шығыңқы элемент (Descender)

Хангыльдың жоғарғы сызығы

Хангыльдың төменгі сызығы

Хангыльдың орталық сызығы

Ағылшынша «flower» (гүл) сөзінің корейше аудармасы

Ағылшынша «flower» сөзінің Хангыльмен жазылған дыбысталуы (flau[-ə]r)

[kkot]

[fl]

[la]

[u(-ə)r]

Сұр түсті мәтін жақсырақ туралау үшін жоғары жылжытылған

ЖАЗУЛАРДЫҢ КӨПТҮРЛІЛІГІ 188

ОҚУ БАҒЫТЫ Хангыль (корей әліпбиі) сөздері мен сөйлемдері не көлденеңінен солдан оңға қарай, не тігінен оңнан солға қарай оқылады. 1940 жылдардан бастап корей басылымдары мен газеттерінің көбі көлденең бағытқа көшті. Дегенмен, тік бағыт әлі де тар, биік кеңістіктерде немесе эстетикалық мақсаттарда кездеседі.

ЖІКТЕЛУІ Хангыль қаріптерін бірнеше жолмен жіктеуге болады. Негізгі екі стиль — Батан [바탕] (сонымен қатар Мёнжо [명조] деп те аталады) және Дотум [돋ум] (сонымен қатар Готика деп те аталады). Батан латынша serif (әріп ұштарындағы кертпелер) қаріптеріне ұқсайды, ал Дотум sans serif (кертпесіз қаріп) түріне ұқсас. Қосымша стильдерге Гунсо [궁서] сияқты каллиграфиялық немесе қолжазба негізіндегі қаріптер, шаршы емес қаріптер және декоративті қаріптер жатады. (Бұл санаттар Хангыль қаріптерін жүйелеудің жалғыз жолы емес). Негізгі мәтін үшін жиі қолданылатын Батан және латынша serif стильдері штрихтардың жуандығы мен жіңішкелігі арасындағы байланыс сияқты ұқсастықтарға ие. Дегенмен, бұл қаріп стильдерінің тарихы мен дамуы әртүрлі.

Батан (немесе Мёнжо)

Дотум (НЕМЕСЕ Готика)

шаршы емес форма

каллиграфиялық (қолжазба негізіндегі)

Sandoll MyeongjoNeo1 (үстіңгі) | Сухюн Пак song myung1 (астыңғы) | JIKJI, 2004 sanDoll goThicNeo1 (үстіңгі) | Кёнсок Квон, 2011 Black Han Sans (астыңғы) | Zess Type, 2014 AG Ahnsangsoo 2012 | Сан-су Ан, AG Typography Institute, 2012 gungseo (үстіңгі) Nanum Pen Script (астыңғы) | Хёнхван Чой, Ду-Юл Квак, Николас Но

КОРЕЙ ТИПОГРАФИЯСЫ thinking with type, үшінші басылым 189

ХАНГЫЛЬ ЖӘНЕ ЛАТЫН МӘТІНІ Хангыль мен латын мәтіндері бірдей қаріп өлшемімен, жоларалық қашықтықпен және трекингпен (таңбалар арасындағы жалпы қашықтық) терілгенде, олардың фактурасы мен ұзындығы әртүрлі болады. Хангыль мәтінінің абзацы ағылшын тілінде жазылған абзацтан қысқарақ болады, бірақ Хангыльдің құрылымдық жүйесіне байланысты таңбалар үлкенірек және қоюырақ көрінеді. Екі мәтінді теңестіру үшін дизайнерлер тек әріп формаларының көрінісін ғана емес, сонымен қатар олар тудыратын әртүрлі бос орындарды, фактураларды және түс қарқындылығын да ескеруі керек. Төмендегі қос тілді жұптар кейбір түзетулерді көрсетеді. Мысалы, Хангыль параметрлерінде қаріп өлшемдері сәл кішірек, бірақ жоларалық қашықтықтар үлкенірек. Бірінші жолдағы латын асцендерлері (әріптің жоғары созылатын бөлігі) мен десцендерлерін (әріптің төмен созылатын бөлігі) Хангыльдің бірінші жолының жоғарғы және төменгі шекараларымен сәйкестендіру үшін латынның базалық сызықтары жоғары жылжытылған.

310 Ahn Sam-yeol | Самёль Ан, 2013 Georgia | Мэттью Картер, 1996 Бала өзен жағасында қызды алғаш көргенде, оның Юнның шөбересі екенін бірден түсінді. Ол қолын өзенге малып, су шашып отыр еді. Бұл өзен Сеулде кездеспейтін ерекше нәрсе сияқты.

Sandoll GothicNeo3 | Кёнсок Квон, 2011 ARIAL | Робин Николас, Патриция Сондерс, 1982 Бала өзен жағасында қызды алғаш көргенде, оның Юнның шөбересі екенін бірден түсінді. Ол қолын өзенге малып, су шашып отыр еді. Бұл өзен Сеулде кездеспейтін ерекше нәрсе сияқты.

Giparan | Нохил Ли, Лорис Оливье, 2022 Clarendon Text Pro | Патрик Гриффин, 2007 (Thorowgood and Co. , 1845) Бала өзен жағасында қызды алғаш көргенде, оның Юнның шөбересі екенін бірден түсінді. Ол қолын өзенге малып, су шашып отыр еді. Бұл өзен Сеулде кездеспейтін ерекше нәрсе сияқты.

ЖАЗУЛАРДЫҢ КӨПТҮРЛІЛІГІ 190

Жапон жазуында таңбалардың екі түрі қолданылады: иероглифтік және буындық. Иероглифтік кандзи (қытай иероглифтері) таңбалары біздің дәуіріміздің бірінші ғасырында Қытайдан енген; олар алтыншы-жетінші ғасырларда буддизм мен басқа діндердің таралуына байланысты кеңінен қолданыла бастады. Жапондық манъёгана таңбалары кандзи таңбаларына негізделген, мұнда жапон тіліндегі дыбыстарды білдіру үшін қытай таңбаларының дыбысталуы қолданылды.

Манъёгананың оңайлатылған түрі болып табылатын хирагана (жапондық буын әліпбиінің бір түрі) таңбалары тоғызыншы ғасырда пайда болды. Оныншы ғасырда және одан кейін көптеген күнделіктер, эсселер мен хикаялар хирагана таңбаларымен жазылды. Катакана (негізінен шетелдік сөздерге арналған буын әліпбиі) таңбалары да осы уақыт шамасында пайда болды. Катакана таңбалары орын үнемдеу мақсатында манъёгананың штрих элементтерін алып тастау арқылы жазылған деседі.

Дәстүрлі түрде жапондар қылқаламмен тік сызықтармен жазатын, бірақ Мэйдзи реставрациясынан кейін (1868–1889) батыс тілдерінде жазылған импорттық кітаптардың таралуымен адамдар қаламмен көлденең сызықтармен де жаза бастады. Алғашқы жапондық қаріп құю зауыттарының бірі Tsukiji Type Foundry 1860 жылдары пайда болып, ағаш блокты басып шығарудан бас тарту процесін тездетті.

ЖАПОН ТИПОГРАФИЯСЫ ЖАЗҒАН ЖӘНЕ ЖОБАЛАҒАН РЁКО НИШИДЗУКА

Сарашина күнделігі (Sarashina Nikki). Фудзивара но Тэйканың қолжазбасы. Рёко Нишидзуканың коллекциясынан.

thinking with type, үшінші басылым 191

КАНДЗИ ГЛИФТЕРІН ЖОБАЛАУ Кандзи таңбасы басқа кандзи таңбаларымен жиі ортақ болатын штрих элементтерінің комбинациясын қолданады. Штрихтардың санына және ішкі бос кеңістіктердің өлшеміне байланысты әр штрихтың жуандығын реттеу қажет. Заманауи қаріп дизайндарында ішкі кеңістіктер үлкенірек және штрих элементтері қарапайым әрі геометриялық болып келеді. Дәстүрлі дизайндарда ішкі кеңістіктер кішірек және штрих элементтері органикалық пішінде болады. Кейбір таңба элементтерінің атаулары таңбаны құрау үшін элементтерді орналастыру иерархиясына негізделген, ал басқа атаулар элементтердің пішініне негізделген.

ХИРАГАНА ЖӘНЕ КАТАКАНА ГЛИФТЕРІН ЖОБАЛАУ Хирагана және катакана таңбалары кандзи таңбаларына қарағанда органикалық болғандықтан, қолдың қозғалысынан түзілген пішіндерді қолдану тиімді. Күрделірек штрихтар мен элементтерді қолданатын Минчо (жапондық serif стилі) стиліндегі қаріптер көбінесе алдымен қылқаламмен салынады. Сандық контурлар кейінірек реттеледі.

Source Han Serif ExtraLight | Рёко Нишидзука (көркемдік жетекшілік, кандзи және кана дизайны), 2014

harai (еңіс штрих)

uroko (кертпе)

Yokokaku (көлденең штрих)

tatekaku (тік штрих)

hane (ілмек)

modern design (заманауи дизайн)

Traditional design (дәстүрлі дизайн)

ЖАЗУЛАРДЫҢ КӨПТҮРЛІЛІГІ 192

ЖАПОН ТИПОГРАФИЯСЫ

ТІК ГЛИФТЕР Көп жағдайда таңбаның (глифтің) бір пішіні тік және көлденең жазу режимдері үшін де қолданылады. Дегенмен, тыныс белгілері мен кіші кана таңбалары сияқты кейбір таңбалар тік жазу режимі үшін арнайы жасалған глифтерді қажет етеді. Егер осы жазу режиміне тәуелді таңбалар қолданылса, режим көлденеңнен тікке ауысқанда, глифтер автоматты түрде ауыстырылады.

ЛАТЫН ЖӘНЕ ЖАПОН ГЛИФТЕРІН ТЕҢЕСТІРУ Жапон қаріпіне енгізілген латын глифтері әдетте жапон таңбасының өлшемі 1000 бірлік деп есептелгенде, төменнен 120 бірлік қашықтықта орналасады. Кейбір жағдайларда дизайнерлер латын глифтерінің өлшемін немесе орнын өзгерткісі келеді, бірақ бұл өте мұқият жасалуы тиіс. Егер латын глифтері кандзи таңбаларына көзбен сәйкес келуі үшін өлшемі үлкейтілсе, олар тым үлкен көрінуі мүмкін.

Ten Mincho Text | Рёко Нишидзука (кандзи және кана), Роберт Слимбах (латын), 2017

thinking with type, үшінші басылым 193

КАНА ТАҢБАЛАРЫНЫҢ КЕРНИНГІ Әсіресе декоративті жолдарда, тақырыптарда және үлкен қаріп өлшемдерінде хирагана немесе катакана таңбаларынан тұратын сөздер тым бос көрінуі мүмкін. Қаріп тығызырақ, көзбен жақсырақ көрінетін аралықтарды шығара алатын жағдайлар болады. Пропорционалды метрикалық ақпарат глиф ені мен бүйірлік аралықтардың балама жиынтығын қолдануға мүмкіндік береді. Кернинг (екі таңба арасындағы қашықтықты реттеу) жұптары туралы ақпарат екі нақты глиф арасындағы бос орынды реттейді.

ТІК ЖОЛДАРДАҒЫ САНДАР Тік жолдарда сандар әдетте кандзи цифрлық глифтерімен жазылады. Дегенмен, екі немесе одан аз разрядты сандар үшін кейде тік қалыпта үнді-араб цифрлық глифтері қолданылады. Латын таңбалары әдетте тік жолда таңбалардың бағытын жапондық тік жолмен сәйкестендіру үшін тоқсан градусқа бұрылады. Дегенмен, тек екі немесе үш таңбадан тұратын қысқа сөздер немесе аббревиатуралар жағдайында латын таңбалары да тік жолда тік қалыпта терілуі мүмкін. Терілудің бұл режимі tate-chu-yoko (тігінен жазу ішіндегі көлденең жол дегенді білдіреді) деп аталады.

ҚАРІП ДИЗАЙНЫНДАҒЫ ИННОВАЦИЯЛАР Жаңа эксперименттік дизайндарға дәстүрлі шаршы жақтауға негізделмеген нағыз пропорционалды жапон қаріптері жатады. Сондай-ақ жапондық variable fonts (айнымалы қаріптер - қалыңдығы мен ені өзгеретін қаріптер) әзірленді. Түрлі-түсті декоративті өрнектері бар қаріп үлкенірек пішіндер мен әшекейлерді құрай алады. Қызықты эффектілері бар глиф нұсқалары алдыңғы және кейінгі таңбалардың комбинациясы арқылы автоматты түрде қосылуы мүмкін.

ЖАЗУЛАРДЫҢ КӨПТҮРЛІЛІГІ 194

ҮНДІ ТИПОГРАФИЯСЫ

Үндістан — әлемдегі тілдік жағынан ең алуан түрлі ел. 2001 жылғы халық санағы бүкіл ел бойынша 122 негізгі тіл мен 1599 басқа тілді анықтады. Арабтың насталик жазуына негізделген урду тілін қоспағанда, барлық үнді жазулары дауысты, дауыссыз дыбыстарды, конъюнкттерді және матраларды (диакритикалық белгілер) қолданатын буындық жазулар болып табылады. Әрбір бірлік негізгі дауыссыз дыбысты және қосымша дауысты дыбысты білдіреді; дауысты дыбыстарды өзгерту үшін дауыссыз дыбыс формасы түрлендіріледі. Жазу жүйесінің бұл түрі абугида (дауыссыз дыбыс негіз болатын, бірақ дауыстылар арнайы белгімен көрсетілетін жүйе) деп аталады, ол фонетикалық және модульдік болып келеді, бұл анық әрі логикалық құрылымы бар үлкен және күрделі таңбалар жиынтығын жасауға мүмкіндік береді.

Үнді жазулары екі үлкен топқа бөлінеді: Солтүстік Үнді жазулары (үнді-еуропалық) және Оңтүстік Үнді жазулары (дравидиялық). Солтүстік Үнді жазуы болып табылатын Деванагари — әлемдегі ең кең таралған төртінші жазу жүйесі. Ол хинди және маратхи тілдерін қоса алғанда, 120-дан астам тілді қолдайды. Бангла — әлемдегі бесінші ең көп қолданылатын жазу, ол бенгал, ассам және басқа тілдерді қолдайды. Басқа негізгі Солтүстік Үнді жазуларына Гурмукхи (кеңінен таралған панджаби тілін жазу үшін қолданылады), гуджарати, одия және урду жатады. Оңтүстік Үнді жазуларына тамил, малаялам, каннада және телугу жатады. Дравидиялық тілдерді басқа тілдік отбасылармен байланыстыру оңай емес, сондықтан ғалымдар оларды Үнді субконтинентіне тән байырғы тілдер деп санайды.

Үндістанның отарланған өткеніне байланысты ағылшын тілі елдің ресми тілдерінің бірі болып табылады. Ағылшын тілі, әсіресе қалалық орталықтарда негізгі қарым-қатынас құралы болып қала береді. Қос тілді және үш тілді теру жиі кездеседі және құпталады (әсіресе маңдайшаларда). Қазіргі заманғы үнді қаріптерінің көбі сәйкес келетін латын таңбалар жиынтығын қамтиды немесе бар латын қаріпіне сәйкес келетіндей етіп жасалған.

Бұл кіріспе кейбір негізгі үнді жазуларын көрсетеді. Көптеген азшылық жазуларына жойылып кету қаупі төніп тұр. Көптеген лингвистер, баспагерлер және қаріп дизайнерлері Үндістанның жойылып бара жатқан жазуларын сақтап қалу және олардың қолданылу аясын кеңейту үшін жұмыс істеуде.

ЖАЗҒАН ЖӘНЕ ЖОБАЛАҒАН ШИВА НАЛЛАПЕРУМАЛ

thinking with type, үшінші басылым 195

Devanagari (Деванагари)

Gujarati (Гуджарати)

Bangla (Бангла)

Gurmukhi (Гурмукхи)

odia (Одия)

Tamil (Тамил)

Malayalam (Малаялам)

Kannada (Каннада)

Telugu (Телугу)

ҚЫСЫМ ЖӘНЕ КОНТРАСТ Үнді жазуларының дәстүрлі пішіндері ертедегі хатшылар қолданған құралдармен анықталады. Үнді-еуропалық немесе Солтүстік Үнді жазуларының каллиграфиялық дәстүрінде әріп формалары кең ұшты қаламдармен жазылған. Деванагари, Бангла және Гуджарати 45° бұрышты қысыммен жасалған. Латын бұрышы үнді бұрышын қайталайды. Оңтүстік Үнді жазулары дәстүрлі түрде кең ұшты қаламдардың орнына стилустармен (үшкір құрал) жазылған, бұл контрасты жоқ бір сызықты формаларды тудырды. Ерте отаршылдық дәуірдегі қаріп құюшылар Телугу (жоғарыда) сияқты жазуларға контраст қосты. Бұрын бір сызықты болған бұл формалардағы контраст ойынын үнді әріпшілері, иллюстраторлары мен маңдайша бояушыларының бірнеше буыны эксперимент жасап, стильдік жағынан кеңейтті, бұл бүгінгі қаріп дизайнерлеріне бай әрі алуан түрлі үлгілер берді.

ЖАЗУЛАРДЫҢ КӨПТҮРЛІЛІГІ 196

СТИЛЬДЕР Бүгінгі таңда үнді қаріптері үш үлкен стильде болады: дәстүрлі (латынның serif қаріптеріне ұқсас); заманауи (латынның sans serif қаріптеріне ұқсас) және декоративті (түрлі дереккөздері бар еркін формалы интерпретациялар).

дәстүрлі | lava Devanagari | Parimal Parmar, 2019

заманауи | sarvatrik Devanagari | Universal Thirst, 2022

дәстүрлі | tiro bangla | John Hudson, Fiona Ross, 2015

дәстүрлі | noto serif tamil | Monotype, 2017

заманауи | Sarvatrik bangla | Universal Thirst, 2022

заманауи | mukta malar | Aadarsh Rajan, 2016

декоративті | modak | Sarang Kulkarni, 2015

thinking with type, үшінші басылым 197

МАРАТРАЛАР Матралар (дауысты дыбысты өзгертетін белгілер) — дауысты дыбысты өзгерту үшін негізгі глифтерге қосылатын диакритикалық таңбалар. Мысалы, "ка" таңбасына "и-матраны" қосу дыбысты "ки" деп өзгертеді.

КОНЪЮНКТТЕР Үнді жазулары — буындық жазулар; дауыссыз дыбыстарда "а" дыбысы болады. Конъюнкттер (біріккен таңбалар) — дәл фонетикалық дыбыстарды шығаратын әріп комбинациялары. Мысалы, "matsya" сөзінде "ma" таңбасынан кейін "tsya" жасау үшін "ta", "sa" және "ya" конъюнкті келеді. "kya" сөзінде "ka" мен "ya" бірігіп "kya" конъюнктін құрайды.

ШИРОРЕКХА Солтүстік Үнді жазуларының ішінде төртеуінің құрылымдық ұқсастығы зор: Деванагари, Бангла, Гурмукхи және Гуджарати. Алғашқы үшеуінде широрекха (әріптер ілініп тұратын жоғарғы көлденең сызық) немесе широ сызығы бар. Әріптер бұдан әрі толық және жарты ұзындықтағы тік сызықтарда құрастырылады. Гуджаратиде широрекха жоқ, бірақ қалған үшеуінің құрылымдық қасиеттерін сақтайды.

Devanagari (Деванагари)

bangla (Бангла)

gurmukhi (Гурмукхи)

Gujarati (Гуджарати)

ЖАЗУЛАРДЫҢ КӨПТҮРЛІЛІГІ 198

ФАКТУРА Үнді және латын сәйкестіктері бар қаріптерді жобалаудағы ең қиын мәселе — негізгі мәтіннің фактураларын (текстурасын) сәйкестендіру. Деванагари таңбалары латын таңбаларына қарағанда күрделірек болғандықтан, олар көбірек ақ кеңістік жасау үшін жеңілірек етіп жасалады. Каннада және телугу таңбаларында көлденең контраст бар (латын әріптерінде тік контраст болса), және оларда базалық сызықтан төмен матралардың бірнеше деңгейі болады. Үлкен көп тілді қаріп отбасылары әртүрлі жазуларды бір келкі етпей, оларды бір-біріне сәйкестендіруді мақсат етеді.

lava Kannada | Рамакришна Сайтеджа, 2019 sarvatrik gurmukhi | Universal Thirst, 2022 lava | Петер Биляк, 2013 sarvatrik | Universal Thirst, 2022

thinking with type, үшінші басылым 199 Oli multiscript | Шива Наллаперумал, Арья Пурохит | Oli Multiscript — әзірлену үстіндегі жұмыс. Бұл қаріп үлгісі фактураны тексеруге арналған және оқу үшін қарастырылмаған.

ЖАЗУЛАРДЫҢ КӨПТҮРЛІЛІГІ 200

KIGELIA: АФРИКАҒА АРНАЛҒАН ҚАРІП ЖАЗҒАНДАР МАРК ЖАМРА ЖӘНЕ НИЛ ПАТЕЛЬ

Kigelia қаріптер тобын Марк Жамра мен Нил Патель жазу қауымдастықтарының ішіндегі және сыртындағы сарапшылармен бірлесе отырып жасап шығарды. Тропикалық Африкада өсетін Kigelia africana ағашының құрметіне аталған Kigelia қаріпі Нко, Адлам, Ваи, Геэз, Тифинаг, Османья, араб, латын, кириллица және грек жазуларын қолдайды.

Африкада шамамен 1,2 миллиард адам екі мыңнан астам тілде сөйлейді. Кейбір елдерде жүзден астам тіл бар, олардың әрқайсысы бірегей этникалық топқа байланысты. Африка тілдері мен жазулары жаһандық құл саудасы арқылы Оңтүстік Америка мен Кариб бассейніне таралды. Бүгінгі таңда Африкадағы ұлттық бірегейліктер — отаршылдықтың және еуропалық державалардың континентті бөлісуінің қалдықтары. Ұлттық шекаралар этникалық топтардың тұтас популяцияларын бөліп тастады. Соның салдарынан көптеген африкалықтар өздерін ұлтына қарағанда этникалық тобымен көбірек сәйкестендіреді. Көптеген үкіметтер іскерлік транзакцияларды қолдау және нақты этникалық топтарға артықшылық бермеу үшін отаршылдықтан қалған тілдерді сақтап қалды. Көптеген аймақтарда француз, ағылшын және португал тілдері lingua franca (ортақ қарым-қатынас тілі) болса да, көптеген адамдар күнделікті қарым-қатынас үшін ана тілін қалайды.

Kigelia мобильді құрылғыларды ескере отырып жасалған. Бұл құрылғылар Африкадағы байланыс пен коммерцияның қозғалтқышы ретінде дербес компьютерлердің орнын басты. Дегенмен, телефондардың көбеюіне қарамастан, көптеген пайдаланушылар африкалық тілдер мен жазулардағы контенттің жоқтығынан интернетке кірмейді. Тілді кеңірек қолдау және мәдениетке құрметпен қарайтын қаріптер бұл контенттің дамуына көмектеседі.

Тіл мен жазуды қолдаудың маңызы күнделікті қарым-қатынас пен контент жасаудан асып түседі. Соңғы онжылдықта африкалық кәсіпкерлер мен әзірлеушілер төлем қызметтері мен ауылшаруашылық басқару құралдарынан бастап блокчейнге негізделген мүлікті басқару құралдарына дейінгі инновациялық мобильді өнімдерді жасады. Бұл жергілікті инновациялар смартфон технологиясына негізделген. Континент бойынша байланыс кедергілерін жою бұл идеялардың Африканың қарқынды дамып келе жатқан жоғары технологиялық индустриясының берік тірегіне айналуына көмектеседі.

ADLAM

Жазу жүйесі: Әліпби Оқу бағыты: Оңнан солға Нұсқалары: Байланысқан және байланыспаған Тілдері: Фульфульде, Пулар Сөйлеушілер саны: 50 миллион

ADLaM — Kigelia-дағы ең жас жазу жүйесі. Ол Батыс Африкадағы фулани халқының тілі — пулар тілі үшін қолданылады. 1980 жылдары Гвинеяда Абдулайе және Ибрахима Барри ойлап тапқан ADLaM үлкен аймақта сауаттылық құралы ретінде тез таралды. Сенегалда мемлекеттік мектептерде жалпы білім беру үшін ADLaM-мен оқытуға рұқсат берілген.

GE’EZ

Жазу жүйесі: Абугида (буындық-дыбыстық жазу жүйесі) Оқу бағыты: Солдан оңға Тілдері: Амхар, Тигринья, Гамо, Гураге, Тигре, Себатбейт, Харари, Баскето, Гумуз Сөйлеушілер саны: 65 миллион

Геэз жазуының екі мың жылдан астам тарихы бар. Ол бастапқыда абжад (тек дауыссыз дыбыстардан тұратын әліпби) ретінде пайда болды. Дауыссыз әріптерге вокалдық диакритикалық белгілерді қосу арқылы абугида дамып, қазіргі жазу қалыптасты. Эритрея мен Эфиопияның бірнеше заманауи тілдеріне бейімделуі тілге тән арнайы әріптерді қосу арқылы мүмкін болды.

ЖАЗУЛАРДЫҢ КӨПТІГІ

N’KO

Жазу жүйесі: Әліпби Оқу бағыты: Оңнан солға Нұсқалары: Байланысқан және байланыспаған Тілдері: Манинка, Диола, Бамбара және Мандинка диалектілеріндегі мандинг тілі Сөйлеушілер саны: 40 миллион

Нко жазуын Гвинеяда Сулейман Канте ойлап тауып, 1949 жылы мандинг тілін транскрипциялау үшін қолданылған латын және араб жазуларына тиімді балама ретінде ұсынды. Бұл жазулар жеткіліксіз болды, себебі мандинг — тоналды тіл. Сондықтан Нко дауысты дыбыстар мен тоналды қасиеттерді белгілейтін таңбалармен жасалған.

OSMANYA

Жазу жүйесі: Әліпби Оқу бағыты: Солдан оңға Тілі: Сомали Сөйлеушілер саны: 16. 6 миллион

Османья — сомалилік жазу жүйесі, ол қазір күнделікті қолданыста болмағанымен, Сомали мәдениеті мен тарихы үшін маңызды қолжазбалар мен түрлі түпнұсқа жәдігерлерді жазу және цифрлық форматқа көшіру үшін әлі де құнды. Оны 1920-1922 жылдар аралығында Осман Юсуф Кенадид сомали тілін жазу үшін ойлап тапқан.

KIGELIA: АФРИКАҒА АРНАЛҒАН ҚАРІП

TIFINAGH

Жазу жүйесі: Абжад (дәстүрлі тек дауыссыздардан тұратын жазу), әліпби (заманауи Нео-Тифинаг) Оқу бағыты: Қауымдастыққа байланысты солдан оңға немесе оңнан солға Тілдері: Амазиг (Тамазигт), Туарег Сөйлеушілер саны: 20 миллион

Солтүстік Африка мен Сахара аймағындағы бербер және көшпелі туарег халықтарының жазу жүйесі — Тифинагтың екі мың жылға жуық тарихы бар. Нео-Тифинаг — жүйеге дауысты дыбыстарды енгізген жиырмасыншы ғасырдағы заманауи бейімделу. Қазіргі уақытта Нео-Тифинаг Марокконың кейбір мектептерінде оқытылады және бербер тіліндегі басылымдар үшін қолданылады.

VAI

Жазу жүйесі: Буындық жазу (әр таңба бүтін бір буынды білдіретін жүйе) Оқу бағыты: Солдан оңға Тілі: Ваи Сөйлеушілер саны: 119,500

1830 жылы жасалған Ваи буындық жазуы — Либерия мен Сьерра-Леонедегі ваи халқының жазу жүйесі. Kigelia үш жүз ваи глифтерін қамтиды.

ҚАҢҚАЛАР МЕН ҚҰРЫЛЫМДАР

Л. Э. Спрангер заманауи дизайн принциптерін көрсету үшін осы абстрактілі макет сызбаларын жасады. Иллюстрациялар мен ою-өрнектердің жиектері мәтін блоктарымен сәйкестендіріліп, вертикаль осьтің күшті сезімін көрсетеді. Спрангердің сызбалары Дуглас С. МакМертридің Ян Чихольдтың "Жаңа типографика" (The New Typography) кітабынан бір жыл бұрын жарық көрген "Заманауи типографика және макет" (Modern Typography & Layout, Eyncourt Press, 1929) кітабында пайда болды. МакМертри АҚШ-та авангардтық (өнердегі жаңашыл, эксперименттік ағым) дизайн тұжырымдамаларын насихаттады.

| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |L|A|Y|O|U|T|

Макет (layout) — бұл элементтердің орналасуы. "Layout" сөзі баспа ісіне жиырмасыншы ғасырдың басында енді; ол бүгінгі күнге дейін композицияның абстрактілі қаңқасын (тірек құрылымын) сипаттау үшін қолданылады. Көзді бағыттай отырып және екпін орната отырып, макеттер постерлерді, басылымдарды және цифрлық платформаларды ұйымдастырады. Уақыт өте келе дизайнерлер әртүрлі мақсаттар мен көзқарастарды білдіру үшін тепе-теңдік, тегістеу, иерархия, бос кеңістік, жиектеу және торлар сияқты принциптерді қолданды.

Көрнекі тепе-теңдік — бұл фигуралар мен сызықтарды нақты нысандармен теңестіретін метафора. Неліктен кейбір композициялар қисайған, сенімсіз немесе батпаққа батқан сияқты көрінеді? Біз бейсаналы түрде графикалық құрылымдарды нысандардың ауырлық күші мен табиғи күштерге қалай жауап беретіні туралы тәжірибемізбен байланыстырамыз. Ортаға келтірілген немесе екі жағынан тегістелген мәтін бағаны жерге тамыр жайған ағаш іспетті, ал жиектері тегіс емес мәтіндер бұлттарға немесе жағалау сызықтарына ұқсайды. Симметрия табиғатта қар ұшқынынан бастап адам қаңқасына дейін барлық жерде кездеседі. Табиғат асимметрияны да жақсы көреді. Маржандар, кристалдар және құм төбелері ретсіз заңдылықтармен өседі және өзгереді.

Әрбір макет симметрияны, асимметрияны немесе екеуін де көрсетеді. Асимметриялық типографика жиырмасыншы ғасырдың басында ғасырлар бойғы дәстүрді бұзып, қарқын алды. Журналдар мен газеттер әртүрлі мазмұнға толы болды, ал заманауи өнер адамдардың санасын абстракцияға ашты. Заманауи дизайнерлер симметрияны өткеннің сарқыншағы ретінде қабылдамай, ретсіз макеттер мен ырғақты торлардың динамикасы мен тиімділігін қабылдады.

ЖИЕКТЕУ (FRAMING)

Дәстүрлі кітаптарда беттер орталық түп түбі арқылы бір-біріне айнадай көрінеді. Бұл физикалық "омыртқа" екі беттік макеттердің симметриясын күшейтеді, біздің мазмұнды қалай көретінімізге, ұстайтынымызға және өзара әрекеттесетінімізге әсер етеді. Классикалық жиектер тұтас мәтін блогының айналасында тап-таза кедергі жасайды. Бет нөмірлері, колонтитулдар, түсіндірмелер мен ескертпелер жиі жиектерде пайда болып, кітаптар үшін интерфейс қызметін атқарады және мәтін блогының даралығына қарсы тұрады.

Бір бағанды беттің классикалық нормасына қоса, Гутенберг Киелі кітабынан бастап ортағасырлық қолжазбаларға негізделген күрделі макеттерге дейін типографика тарихында көп бағанды макеттер кездеседі. Антон Кобергердің Латын Киелі кітабының (1497) беттерінде ғылыми түсіндірмелер қасиетті мәтін үзінділерін қоршап тұр. Полиглот (көптілді) кітаптар бірнеше тілді бір уақытта көрсету үшін бетті әртүрлі блоктарға бөледі. Мұндай форматтар кадрдың егемендігі аясында мәтіннің бірнеше ағынын ұсынады.

Философ Жак Деррида батыс өнеріндегі жиектердің (кадрлардың) туындыны күнделікті өмірден қалай бөлетінін түсіндірді. Жиек, постамент немесе жиектеме өнерді көтеріп, оны қарапайым нәрселер аясынан шығарады. Деррида былай деп жазды: "Жиек... жоғалады, өзін көмкейді, өзін өшіреді, ең жоғары қуатын көрсеткен сәтте еріп кетеді. Жиек ешқандай жағдайда фон емес... бірақ оның жиек ретіндегі қалыңдығы фигура да емес. Немесе, кем дегенде, ол өз еркімен бөлініп шығатын фигура. " Жиектер көзді шоғырландырып, өздерінің бар екенін азайта отырып, туындының мәртебесін көтереді. Ою-өрнектер көбінесе құрылымды күшейту үшін жасалады. Әшекейлер мойынды, жамбасты және білекті қоршайды. Ойылған қалыптар терезелер мен есіктерді жиектеп, төбелер мен қабырғалар арасындағы ауысуларды жасайды. Жиектер мен ою-өрнектер негізгі мотивтерді қайталап, кеңістіктерді бөледі және оларды толтырады.

Типографика — бұл жиектеу өнері. Көбінесе мазмұнға қосымша рөл атқара отырып, типографика назардың шетіне шегінеді. Жиектер мен бос кеңістік бар болу мен жоқ болу, көріну мен көрінбеу арасында тербеледі. Көлеңкелер, астын сызу және жұлдызшалар көзді тартып, сөздерді қарбалас фоннан бөліп алады. Ою-өрнек — бұл мазмұнға назар аударатын немесе одан алшақтататын көрнекі артықшылық. Жиектер бір мезгілде көрінбейді де, қажет те.

| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |L|A|Y|O|U|T|

Латын Киелі кітабы (1497). Екі бағанды тор үшінші бағанды қамтып, негізгі мәтіннің айналасында түсіндірме береді. Үшінші бағандағы ойық қолмен безендірілген бас әріп үшін орын ұсынады. Антон Кобергер басып шығарған.

| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |L|A|Y|O|U|T|

Императорлық отбасылық Киелі кітап (1854). Бұл ерекше кітапта (жоғарыда) ескертпелер мен түсіндірмелер беттің төменгі жағында немесе жиектерінде емес, ортасында орналасқан. Жиек сырттан ішке қарай жылжыған.

Комплутенсиан Полиглоты (1514–17). Бұл көптілді Киелі кітап (қарама-қарсы бетте) грек, латын, еврей және арамей тілдеріндегі мәтіндерді қамтиды. Әрбір аймақ белгілі бір жазудың текстурасына сәйкес келетіндей етіп пропорцияланған. Алькала де Энарес басып шығарған.

КЕҢІСТІКТІ БӨЛУ

1920 жылдардағы заманауи дизайнерлер мен сәулетшілер классикалық кітаптар мен ғимараттардың орталық осінен бас тартты. Қатаң жиектер мен статикалық құрылымдарға қарсы күресе отырып, дизайнерлер қала жоспарларынан бастап ас үй шкафтарына дейінгі барлық нәрсені қайта қарады. Заманауи өмір ретсіз болды. Жарнамада тақырыптар, негізгі мәтін, фотосуреттер, иллюстрациялар, логотиптер және ою-өрнектер болуы мүмкін еді. Асимметриялық макеттер осы шулы мазмұн ағынына төтеп беру үшін жасалды.

Ян Чихольдтың 1928 жылы жарық көрген «Жаңа типографика» (The New Typography) кітабы футуризм, дада, конструктивизм, Де Стейл және Баухауз идеяларын коммерциялық баспагерлер мен жұмыс істейтін дизайнерлерге арналған практикалық кеңестерге айналдырды. Футуризм мен дада әлеуметтік тәртіпке шабуыл жасаса, Чихольд заманауи дизайнды бизнеске арналған тиімді құрал ретінде насихаттады. «Жаңа типографика» авангардтан негізгі ағымға тез таралды. Макет жасау принциптері мазмұнды қорғаныс жиектерімен қоршаудан кеңістікті нүктелермен, сызықтармен, динамикалық осьтермен және типографиканың өзімен бөлуге ауысты. Кішкентай қара логотип жеңіл мәтін блогын бекітіп тастауы мүмкін еді, ал көрінбейтін бағыттағыш сызықтар бөлшектерді шиеленісте ұстап тұра алды.

Ян Чихольд, «Жаңа типографика» кітабынан диаграмма, 1928 (қайта сызылған). Чихольд мәтінді беттің ортасында бекітілген блоктарды айналып өтуге мәжбүрлеуден сақтандырды (сол жақта). Оның орнына кескіндер мазмұнға қатысты шахматтық тәртіппен орналасуы керек (оң жақта). Чихольд бұл қайта жасалған беттер, егер фотосуреттік галфтондар (жартылай реңкті кескіндер) ерікті емес, бекітілген өлшемдерде шығарылса, одан да тиімді болатынын жазды.

| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |L|A|Y|O|U|T|

Америка Құрама Штаттарында баспагерлер дизайн процесін бастапқы тұжырымдамадан басып шығарылған бұйымға дейін бағыттау үшін макет сызбаларын қолданды. Мұндай сызбаларды "макетшілер" (layout men) жасаған. Баспаханаларда, жарнама агенттіктерінде және баспа үйлерінде жұмыс істей отырып, бұл шебер қолөнершілер графикалық дизайнның заманауи тәжірибесінің негізін қалауға көмектесті.

Жиырмасыншы ғасырдағы макет сызбалары практикалық та, теориялық та болды. Практикалық тұрғыдан олар қаріпті теру және баспа үшін соңғы пішінді жинау бойынша нұсқаулар берді. Теориялық тұрғыдан олар дизайнның оптикалық жолдары мен көрнекі шиеленістерін картаға түсірді. Уильям Аддисон Двиггинстің макет сызбалары оның орталыққа негізделген композицияларын теңестіретін және қуаттандыратын органикалық тақырыптарды жасау үшін сол жаққа тегістелген (flush-left) мәтінді қолданады.

Бос кеңістік макет жасау өнерінде өте маңызды. Заманауи дизайн пайда болғанға дейін жарнамадағы бос орын ақшаны босқа шығындау деп саналды. Алайда, заманауи дизайнерлер бос кеңістікті шамадан тыс жүктелген көз үшін тынығу сәті және сапа мен талғампаздықтың сәнді белгісі ретінде бағалады. Көрнекі тепе-теңдік пен шиеленіс бос кеңістіктің бос емес, құрылымдалған және мақсатты болып көрінуіне көмектесті.

Двиггинс бос кеңістік пен басып шығарылған аймақтар арасындағы өзара әрекетті былай деп сипаттады: «Мұнда қағаз мұхитына баспа әріптерінің түбегі созылып жатыр, ана жерде "бос кеңістік" шығанағы құрлыққа басып кіреді. Мәтін мен қағаз арасындағы бұл "бердім-алдым" — дизайнердің өзіне тән және айқын силуэтін жасау үшін басқаратын ойыны». Табиғи ландшафттар сияқты, тіл мен типографика да ретсіз; сондықтан "шығанақтар мен мүйістердің өзгерістері айқын болуы керек". Двиггинс тегіс жиектер мен мінсіз пішіндерден гөрі ұзын және қысқа жолдардың органикалық қоспасын жөн көрді.

ТОР (GRID) БАҒДАРЛАМА РЕТІНДЕ

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Швейцариядағы графикалық дизайнерлер авангардтық идеяларды практикалық әдістемеге айналдырды. Карл Герстнер, Йозеф Мюллер-Брокманн, Эмиль Рудер және басқалары неғұрлым демократиялық қоғамға жол ашуға үміттенген қатаң жаңа стильді дамытты. Олар кертіксіз (sans-serif) қаріптерді, кіші әріптерді, сол жаққа тегістелген мәтінді және жаңа макет құралы — торды (grid) қабылдады. Рудер былай деп жазды: «Баспа қаріптерін механикалық түрде өндіру және оларды тік бұрышты жүйеде жинақтау... айқын құрылым мен таза реттелген қатынастарды міндетті етеді». Кітаптың беттері немесе көрме қабырғалары бағандар мен жолдардың көрінбейтін торымен құрылымдалған үздіксіз, ашық өрістерге айналды.

Макс Билл типографиялық торларды кітап дизайнына 1940 жылы-ақ қолданды. Ол тордың сыртқа қарай кеңеюін көрсету үшін бағандар арасындағы алшақтықтан үлкен емес тар жиектерді пайдаланды. Кескіндерді тордың модульдеріне сәйкес келетіндей етіп қию ерекше пропорциялары бар тіктөртбұрыштарды береді. Жүйенің шектеулерінен түрлі нұсқалар мен тосынсыйлар туындайды.

Герстнердің "Бағдарламаларды жобалау" (Designing Programmes, 1964) кітабы — жүйеге бағытталған дизайнның манифесі. Компьютерлік бағдарламалаудың жаңа саласынан шабыт ала отырып, ол бірнеше шешімдерді жасау үшін ережелер мен айнымалыларды анықтады: «Мәселені сипаттау — шешімнің бір бөлігі... Бұл критерийлер неғұрлым дәл және толық болса, жұмыс соғұрлым шығармашылық болады. Шығармашылық процесс таңдау актісіне дейін қысқаруы керек». Бейімделгіш веб-дизайн сияқты, Герстнердің Базельдегі (Швейцария) Boîte à Musique (Музыкалық қорап) дыбыс жазу дүкеніне арналған стилі қажетіне қарай кеңейіп, жиырылып отырады.

Швейцариялық дизайн деп аталатын жүйелі тәсіл бүкіл әлемде жақтастар тапты. Кітаптар, журналдар және университеттік курстар бұл жұмыс тәсілін таратты, оның ашық әдістері әдейі үйретуге оңай етіп жасалған. Кейбір дизайнерлер швейцариялық дизайн тұтынушылық қоғамның немесе жергілікті қауымдастықтардың қажеттіліктеріне сәйкес келмейді деп есептеді; торлар мен Helvetica артықшылықты, "тазартылған" әлемнің өнімі болды. Алайда, көптеген дизайнерлер деректер мен ақпаратты ұйымдастыруды және түсінуді жеңілдету мүмкіндігін қуана қабылдады. Пойыз кестелері мен дәрі-дәрмек құтыларын жеңілдетіп, бұрын-соңды болмаған айқындыққа қол жеткізуге болады еді. Торлар әсіресе өнімдерді, қаптамаларды және маңдайшаларды шығаруға жауапты дизайнерлер мен кеңесшілерді оқыту үшін көлемді стандарттар нұсқаулығын шығарған корпорациялар үшін пайдалы болды.

| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |L|A|Y|O|U|T|

Жаңа сәулет (Die neue Architektur / The New Architecture, 1940, жоғарыда). Макс Рот жазған. Макс Билл жобалаған.

Бағдарламаларды жобалау (Designing Programmes, 1964, төменде). Карл Герстнер жазған және жобалаған.

Бірыңғай торларды құрумен қатар, швейцариялық дизайнерлер көрінбейтін бағыттағыш сызықтар жасау үшін мәтіннің өзіндік формалары мен ырғақтарын пайдаланды. Манфред Дурнердің Neue Plakat Kunst (Жаңа постер өнері) жарнамасы кеңістікті бөлу және мазмұнды тегістеу үшін тақырыптың үш сөзін пайдаланады. Билл осылайша ұйымдастырылған типографика «қарапайым кеңістіктік толқыныс пен тыныш, өздігінен айқын айқындыққа ие болады» деп жазды. Қаріп өзінің торын өзі жасайды.

Торлар баспа ісінде қолданылатын физикалық блоктардан бастап, графикалық бағдарламалардағы сызғыштарға, бағыттағыштарға және x/y координаттарына дейінгі типографиканың негізгі құрылымын көрсетеді. 1910 және 20-жылдардағы авангард дизайнерлері баспаның механикалық торын ашып, оны бетке шығарды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі дизайнерлер тордың айналасында толық дизайн әдістемесін құрды. Олар орталықтандырылған иерархияларды жою арқылы тең құқылы әлеуметтік тәртіпті қолдауға үміттенді.

Торлар типографиялық дамудың ғасырлар бойында дамып келді. Олар мақсатты түрде жасалған құралдар және олар көптеген жазу және көбейту жүйелері үшін құтылмайтын сүзгі болып табылады. Бүгінгі таңда дизайнерлер баспа, экран және сәулеттік орта үшін макеттер жасау үшін торларды пайдаланады. Торлар қарапайым немесе күрделі, қайталанатын немесе ретсіз болуы мүмкін. Торлар мазмұнға (мәтін, сурет, деректер) және көрсету режимдеріне (бет, экран, терезе, қабырға) жауап береді. Тор — бұл мазмұнның бұлшықет массасымен байланысқан төзімді қаңқасы.

| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |L|A|Y|O|U|T|

Ulm 1 (1958). Ульм дизайн мектебі (Hochschule für Gestaltung Ulm) 1953 жылы Германияда Инге Айхер-Шолль, Отл Айхер және Макс Билл тарапынан құрылған. Мектеп Баухауз идеяларын жүйелі түрде дамытты.

Энтони Фрошог жобалаған "ulm" журналының бұл саны сол жаққа тегістелген мәтінді және әдістемелік төрт бағанды торды ерте қолданудың үлгісін көрсетеді. Дизайн тек екі түрлі қалыңдықты және қаріптің екі өлшемін пайдаланады.

ТІРЕКТЕР МЕН ҚАҢҚАЛАР

Уильям Гибсонның 1984 жылы жарық көрген «Нейромант» (Neuromancer) атты ғылыми-фантастикалық романында киберкеңістік орасан зор, эфирлік тор ретінде сипатталады. Гибсон хикаясының орталығындағы деректер ковбойы Кейс өз денесінің «етін» артқа тастап, «шексіздікке созылған мөлдір 3D шахмат тақтасына» енеді. Гибсон киберкеңістікті қолды бос қалдыратын және құрылғыға тәуелсіз шексіз тор ретінде елестетті. Бұл шекарасыз, денесіз матрица оның санасының ішкі бетін жарықтандырды.

Көп ұзамай желілік цифрлық медиа барлық жерде пайда болды, бірақ олар «денесіз» болған жоқ. 1990 жылдары желіде өскен Легаси Рассел көптеген итерациялар арқылы өзінің жеке басын қалыптастыру (және өз денесін жасау) үшін цифрлық құралдарды пайдаланды. Ол былай деп жазады: «Бізге жаңа құрылым керек, бізге жаңа тері керек... Цифрлық кеңістік арқылы "глитчтегі" дене өз бастауын табады». Глитч-феминизм (технологиялық қателіктерді әлеуметтік нормалардан босану құралы ретінде қарастыратын ағым) адам денелерін нәсіл мен гендердің шектеулі нормаларынан босатуға ұмтылады.

Қазіргі Интернет тағы бір дене түріне толы: құрылғылардың сұмдық бейберекеттігі. Бұл қырсық нысандар өз интерфейстерін, қуат көздерін және пиксель өлшемдерін талап етеді. Дизайнерлер осы гаджеттер ағыны үшін динамикалық макеттер мен икемді типография жасайды. Қатаң торлардан босатылған реактивті веб-макеттер (экран өлшеміне бейімделетін құрылым) вьюпорттарға (экранның көрінетін аймағы), компонент өлшемдеріне және пайдаланушы таңдауларына жауап береді. Суреттер, логотиптер, мәтіндік блоктар және иконкалар бір-біріне және экран шекараларына қатысты өлшемдері мен орнын өзгертеді.

Вебтің басты уәдесі — кез келген адамға, кез келген жерде қолжетімділік ұсыну. Тілдік аударма бағдарламалары мен локализация (өнімді аймақтық ерекшеліктерге бейімдеу) протоколдары компанияларға әртүрлі аймақтардың тілдері мен әдет-ғұрыптарын көрсету үшін веб-сайттардың дизайны мен мазмұнын өзгертуге көмектеседі. Смартфондарға орнатылған қолжетімділік құралдары сөздерді, суреттерді және физикалық ортаны дыбыстап сипаттайды, бұл сансыз адамдардың мүмкіндігін кеңейтеді. Әрбір веб-сайт көру қабілеті төмен, мүлдем көрмейтін немесе қозғалыс бұзылыстары бар адамдар үшін қолжетімді болуы тиіс. Бұл мақсаттарға жету үшін суреттерді альт-мәтінмен (суреттің мазмұнын сипаттайтын балама мәтін) сипаттау және сызықтық жүйемен оқылатын макеттерді жобалау қажет. Универсалды дизайн шығармашылық пен қамқорлықты талап етеді. Ашықтық пен жариялылық идеалдарын ұстану ақпараттың барлық адамға жетуіне көмектеседі.

УНИВЕРСАЛДЫ МАКЕТ

Сурет сипаттамалары Купер Хьюитт Смитсониан дизайн мұражайының веб-сайтында кездеседі. Сипаттамалар әрбір HTML кескін тегінің ішіндегі альт-мәтінде (балама мәтін) орналасқан, мұнда оларды экрандық оқу бағдарламасы дыбыстай алады. Жоғарыда альт-мәтінді тексеруге арналған браузер плагині сурет сипаттамаларын экранда көрсетеді. Prime Access Consulting әзірлеген Coyote платформасы мұражай қызметкерлеріне сипаттамаларды орталықтандырылған орынға жүктеуге мүмкіндік береді. Coyote мұражайдың мазмұнды басқару жүйесімен біріктірілген.

| | | | | | | |L|A|Y|O|U|T|

ТЕҢГЕРІМ ЖӘНЕ ТЕГІСТЕУ

симметрия және асимметрия

Симметрия және асимметриямен жұмыс істеу текшелермен (блоктармен) ойнау сияқты. Текшелердің симметриялы үйіндісі тұрақты; асимметриялы үйінді құлап қалмауы үшін тепе-теңдікті қажет етеді. Барлық текшелердің өлшемі мен пішіні бірдей болса, үйінділердің ортақ ырғағы болады. Текшелер әртүрлі болған кезде теңгерімді сақтау қиындай түседі (әрі қызықты бола бастайды).

Көптеген макеттер әртүрлі блоктардың жиынтығынан басталады: тақырыптар, суреттер, сипаттамалар, мақалалар, бүйірлік панельдер, баннерлер, ескертпелер және т. б. Типографиялық макет осы әртүрлі материалдарды оқырмандарды қызықтыру және бағыттау үшін ұйымдастырады. Топтастыру екі немесе одан да көп кішірек блоктарды үлкенірек жиынтыққа біріктіреді, бұл оқырмандарға тақырыптарды мақалалармен немесе суреттерді олардың сипаттамаларымен байланыстыруға көмектеседі. Элементтерді орталықтары немесе жиектері бойынша тегістеу байланыстар орнатады және тұтас композициялар құрады.

Кейде блоктар үйіндісін ұйымдастырудың ең оңай жолы — оларды қорапқа салу. Жиектер (Borders) назарды шоғырландырады және мазмұнның айналасында анық шекаралар белгілейді.

Юджин Де Лопатецки 1930 жылдары Нью-Йорктегі Купер Юнионда сабақ берген дизайнер әрі педагог болған. Мұнда де Лопатецки статикалық мазмұнға (сол жақта) жан бітіру үшін тұспалданған диагональ сызықты (оң жақта) пайдаланады. Дизайн негізінен симметриялы болып қала береді. Өз макеттерін ұйымдастыру үшін де Лопатецки «тік бұрышты сызықтардың ішкі қаңқасын» пайдаланды. Қаңқа беттің жиектеріне перпендикуляр немесе қиғаш болуы мүмкін. Де Лопатецки және 1920-30 жылдардағы басқа дизайнерлер аралас элементтерді бірге жұмыс істетуге тырысты. Макетті қамтитын диагональ сызықтар тәртіп орнатуға көмектеседі.

Симметрия және Асимметрия

Симметриялы макеттер адам денесінің теңгерімін көрсетеді. Бұл макеттер көбінесе тұрақты және түсінікті болып көрінеді. Маңызды элементтерді табу оңай: олар дәл ортада орналасады.

Асимметриялы макеттер күрделірек теңгерімді қажет етеді. Олар көбінесе белсенді, энергияға толы және онша айқын емес болып көрінеді. Типографияны беттегі басқа элементтермен немесе тордың нұсқаулықтарымен тегістеу композицияны тұтас ұстап тұруға көмектеседі.

СИММЕТРИЯ Жиектер мен өрістер (margins) сурет жақтаулары сияқты жұмыс істейді, макеттің ішкі және сыртқы бөліктері арасындағы шекараны анықтайды. Жақтау композицияны біріктіріп ұстайды.

АСИММЕТРИЯ Торлар көлденең және тік сызықтардан құралады. Тор элементтердің өлшемі мен орнын анықтайды. Тор мазмұнды іштен сыртқа қарай бекітеді.

Симметрия мен асимметрия бірге жұмыс істей алады. Аарман Ройдың 2021 жылы үнділік Akademi журналы үшін жасаған бұл цифрлық мұқабалары көрнекі әсер беру үшін әртүрлі композицияларды пайдаланады.

Топтастыру

Қарапайым геометрияда нүктенің өлшемі жоқ. Сызық жасау үшін бір өлшем қосыңыз, жазықтық жасау үшін биіктік қосыңыз, ал үш өлшемді кеңістік жасау үшін тереңдік қосыңыз. Макетте жалғыз әріп нүкте сияқты. Әріптер қатарлары — сызықтар, ал бағандар — жазықтықтар.

Гештальт психологиясы (қабылдаудың тұтастығын зерттейтін бағыт) қабылдаудың көрнекі тітіркендіргіштерді мағыналы үлгілерге қалай ұйымдастыратынын көрсетеді. Топтастыру үлкенірек жиынтықтар құру арқылы элементтер арасындағы байланысты білдіреді. Сұрыптау және ұйымдастырудың бұл процесі адамдар мен басқа тіршілік иелеріне әлемді түсінуге көмектеседі. Біз ағашты оның ішіндегі миллиондаған жапырақтар мен мыңдаған бұтақтарға алаңдамай, біртұтас нысан ретінде көре аламыз, бірақ сонымен бірге назарды бірден кішігірім бөліктерге аудара аламыз. Сол сияқты, адамдар мәтінді оқығанда, олар жеке әріп пішіндерін (нүктелерді) және олар құрайтын үлкен топтарды (сызықтарды, жазықтықтарды, үлгілерді және қарым-қатынастарды) қабылдайды.

НҮКТЕ ЖӘНЕ СЫЗЫҚТАН ЖАЗЫҚТЫҚҚА ДЕЙІН Кішкентай сөз кеңістікті тыныс белгісі сияқты белгілейтін нүкте ретінде әрекет етеді. Сөздер үлкейген сайын жеке таңбалар көбірек байқалады. Оқу процесі жеке глифтер (таңбалар) мен олар құрайтын үлкен нысандар (сөздер, сызықтар және жазықтықтар) арасында ауысып отырады. Салмақ (қалыңдық) пен жоларалық қашықтық мәтін блогының тұтастығына әсер етеді. Ауыр типтер мен үлкен жоларалық қашықтықтар жеке әріптер мен сызықтарды ерекшелейді, ал жеңіл мәтін мен тығыз жоларалық қашықтықтар тегіс текстура мен тұтас мәтін блогын жасайды.

ТОПТАСТЫРУ

Жақындық (Proximity) — элементтер арасындағы қашықтық. Жақындық тақырыпшалар, белгілер, сипаттамалар, суреттер және басқа мазмұн арасындағы байланысты орнатуға көмектеседі. Ұқсастық пен тегістеу де топтарды құруға көмектеседі. Топтың басым үлгісін бұзу назарды аударады және екпін жасайды. Элементтің түсін, салмағын немесе өлшемін өзгерту арқылы оны топтан шығарыңыз.

Анық топтар | Жақындық байланыстар орнатады. Тақырып арасындағы қашықтық параграфтар арасындағы қашықтықтан үлкенірек. Бұлдыр топтар | Бұл макет түсініксіз, себебі параграфтар арасындағы бос орын тақырып пен мәтін арасындағы орыннан көп. Тік аралықтар оқырманға құжаттың құрылымын түсінуге көмектеседі.

ҰҚСАСТЫҚ Түс, пішін, бағыт және мән топтарды құрайды. Мазмұнды ерекшелеу немесе көлеңкеде қалдыру үшін осы белгілерді пайдаланыңыз.

ТЕГІСТЕУ Элементтерді ось бойымен тегістеу топтар жасайды. Гештальт психологиясында бұл «ортақ тағдыр» деп аталады. Көз бен ми ортақ жолды ұстанатын болып көрінетін элементтерді байланыстырады.

Анық топтар | Жақындық пен ұқсастық контейнерлерді топтарға ұйымдастырады. Түс тақырыптарды біріктіреді. Тегістеу негізгі суреттер мен сипаттамаларды байланыстырады. Бұлдыр топтар | Біркелкі аралық топтардың бір-біріне қосылып кетуіне әкеліп, макетті бейберекет және түсініксіз етеді.

Элементтерді тегістеу

Графикалық дизайнерлер заттарды бір түзудің бойына қоюға орасан зор күш жұмсайды. Сурет пен сипаттама жоғарғы, төменгі немесе кез келген жағы бойынша тегістелуі мүмкін. Суреттер, жақтаулар, мәтіндік блоктар, пайдаланушы интерфейсінің компоненттері, шеттегі жазбалар және басқа компоненттер байланыс орнату және тәртіп көрінісін жасау үшін тегістелуі мүмкін.

Мәтінді тегістеу | Әріп пішіндерінің пішіні біркелкі емес, сондықтан элементтерді тегістеу әрқашан айқын бола бермейді. Көлденең тегістеуге бас әріп биіктігі бойынша (cap height), кіші әріп биіктігі бойынша (x-height) және негізгі сызық бойынша (baseline) тегістеу жатады. Тігінен екі мәтін баған жиегі бойынша немесе көрнекті әріп пішіндерінің ерекшеліктері бойынша тегістелуі мүмкін. Сипаттаманы немесе бағанды суретке қарай тегістеу оларды көрнекі түрде байланыстыруға көмектеседі.

Тірек ретіндегі тип (қаріп) | Мұнда көрсетілген асимметриялы композицияларда ірі өлшемді әріп пішіндері тұспалданған торлар мен тығыз толтырылған өрістерді жасау үшін бір-бірімен тегістеледі. Алдын ала белгіленген тор емес, әріп пішіндерінің өзі кеңістікті бөледі. Көрінбейтін арматуралар әр композицияны бекітіп тұрады.

Жиектер

Сызықтар (rules) мен ою-өрнектер әріп баспаханаларында әріптермен және бос орын материалдарымен бірге сақталады. Жиектер (borders) жабық қораптар мен жақтаулар жасау үшін біріктірілуі мүмкін немесе ашық көлденең немесе тік сызықтар ретінде пайдаланылуы мүмкін. Қораптар мен жақтаулар тип тарихының бөлігі болғанымен, олар әрқашан ескірген болып көрінбейді. Жиектер назарды шоғырландырады және мазмұнды топтарға жинайды. Торлар сияқты, олар үлкен аймақтарды анықтай алады немесе кеңістікті кішігірім бөліктерге бөле алады. Жиектер мен қораптар комикстердегі жақтаулар, супермаркет парақшалары және ескі газет жарнамалары сияқты тікелей және ойнақы түрде айқын болуы мүмкін. Қозғалыс пен тереңдікті білдіру үшін жақтауланған аймақтарды қабаттаңыз, бірінің үстіне бірін қойыңыз және бөліңіз.

Лука Лени «Кемел мектеп» атты өзіндік басылымын (зин) дәстүрлі білім беруге балама ұсыну үшін жасаған. Оның макеттері мазмұнды екпінді қораптармен бөледі. Durf te denken «ойлауға батылың барсын» дегенді білдіреді. Анна Кулачек Strelka институты үшін поп-мәдениеттен: комикстерден, супермаркет жарнамаларынан, кинотеатр тақталарынан және цифрлық интерфейстерден жиектер мен қораптарды алған постерлер сериясын жасады.

торлар

Типографиялық тор ойын алаңы сияқты. Ол кеңістікті ойындар өтетін аймақтарға бөледі. Тор кеңістікті толтырмайды — ол оны анықтайды. Алайда, ойын алаңындағы боялған сызықтардан айырмашылығы, тор сызықтары ойын басталғанға дейін жасырулы қалады. Мазмұн блоктары торды белсендіреді және оған жан бітіреді. Осы дерексіз өрістерде шексіз ойындар ойнауға болады.

Ойын алаңы қарапайым немесе күрделі болуы мүмкін. Қолжазба торы бір мәтін блогын жақтаулайды, ал бағандық торда екі немесе одан да көп тік аймақ болады. Модульдік тор тік бағандарды бірқатар көлденең қатарларға бөледі. Фондық режимде жұмыс істейтін негізгі сызық торы (baseline grid) беттің немесе экранның тік аралығын жоғарыдан төменге дейін бақылап, микро-тегістеулер жасайды.

Қазіргі заманғы дизайн икемді және еркін. Дизайнерлер стиль нұсқаулықтарын, шаблондарды және реактивті макеттерді жасайды. Сериялық дизайн тәжірибесі постерлер мен баннерлік жарнамалардан бастап басылымдар мен веб-сайттарға дейінгі өзгермелі мазмұн ағынын қабылдайтын торлар, компоненттер, түстер мен иерархиялар жүйелерін құрады.

Дессаудағы Баухаус, 1924 жыл. Герберт Байер Баухауста студент әрі мұғалім болған. Оның Баухаус фирмалық бланкілері жаңа типографиялық тәртіптің манифесі болып табылады. Мәтін сызықтары бетті функционалдық аймақтарға бөледі. Сызықшалар парақты бүктеу және мәтінді орналастыру осьтерін көрсетеді. Байер барлық әріптер кіші әріп болуы керек деп есептеді, бұл ой фирмалық бланктің төменгі жағындағы ұсақ қаріппен жазылған. Ол бас әріптердің артық әрі қажетсіз екенін алға тартты.

ТОРЛАР

Қолжазба торы

Ең қарапайым тор — өрістермен қоршалған мәтіннің бір бағаны. Қолжазба торы немесе мәтіндік тор деп аталатын бұл формат классикалық романдарда және көптеген ғылыми-танымдық кітаптарда кездеседі.

Бағдарламалық жасақтама құжаттың бет өлшемін, өрістерін және бағандарын орнатуды сұрағанда, бағдарлама торды есептейді және нұсқаулықтарды автоматты түрде жасайды. Сонымен қатар, өрістерді нөлге қойып, содан кейін бос бетке нұсқаулықтарды орналастыру арқылы іштен сыртқа қарай реттелген торды жобалауға болады. Содан кейін бұл реттелген нұсқаулықтарды негізгі бетке қолданыңыз.

Кітаптар мен журналдар жайылма (spread — бетпе-бет келген екі бет) түрінде жұмыс істейді. Жеке бет емес, екі беттік жайылма баспа басылымдарының негізгі бірлігі болып табылады. Сол және оң жақ өрістер ішкі және сыртқы өрістерге айналады. Өрістер жоғарыдан төменге және іштен сыртқа қарай әртүрлі болуы мүмкін.

Бұл диаграммалар кітаптың орталық түбіне (spine) қатысты бетпе-бет келген беттерді орналастырудың әртүрлі тәсілдерін көрсетеді. Қолжазба торларының көбі симметриялы болады, бірақ олар төртінші схемада көрсетілгендей асимметриялы да болуы мүмкін.

Типпен ойлау, үшінші басылым 233

| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |L|A|Y|O|U|T| (ОРНАЛАСУ — Layout: элементтерді бетте орналастыру тәртібі)

9 8 УОЛДЕН Генри Дэвид Торо

Қарттық жастық шақ сияқты тәлімгерлікке онша лайық емес, өйткені ол көп нәрсені үйренгеннен гөрі, көп нәрседен айырылды. Ең дана адамның өзі өмір сүру арқылы қандай да бір абсолютті құндылықты үйренгеніне күмәндануға болады. Іс жүзінде, қарттардың жастарға берерліктей өте маңызды кеңесі жоқ, олардың жеке тәжірибесі өте шектеулі болды және олардың өмірі, өздері сенетіндей, жеке себептермен сәтсіздікке ұшырады; және оларда сол тәжірибеге қайшы келетін қандай да бір сенім қалған болуы мүмкін, және олар бұрынғыға қарағанда сәл ғана аз жас. Мен бұл планетада отыз жылдай өмір сүрдім және үлкендерден әлі бірде-бір құнды немесе салмақты кеңес естіген емеспін. Олар маған ештеңе айтқан жоқ және, бәлкім, мақсатқа лайық ештеңе айта алмайды да. Міне өмір — мен үшін әлі зерттелмеген үлкен эксперимент; бірақ олардың оны бастан өткергені маған көмектеспейді. Егер менде құнды деп санайтын қандай да бір тәжірибе болса, менің «тәлімгерлерім» бұл туралы ештеңе айтпағанын түсінемін.

Бір фермер маған: «Сен тек өсімдік текті тағаммен өмір сүре алмайсың, өйткені ол сүйекті қалыптастыратын ештеңе бермейді», — дейді; сөйтіп ол өз күнінің бір бөлігін жүйесін сүйекке қажетті шикізатпен қамтамасыз етуге арнайды; ол өзінің өсімдіктен құралған сүйектері бар өгіздерінің артында жүріп сөйлейді, ал өгіздері оны және оның ауыр соқасын барлық кедергілерге қарамастан алға сүйрейді. Кейбір нәрселер белгілі бір ортада, ең дәрменсіз және ауру адамдар үшін өмірлік қажеттілік болып табылады, ал басқалары үшін бұл жай ғана сән-салтанат, ал тағы біреулер үшін мүлдем беймәлім.

Кейбіреулеріңіз, бәрімізге мәлім, кедейсіздер, өмір сүру қиынға соғады, кейде тынысыңыз тарылғандай болады. Осы кітапты оқып отырған кейбіреулеріңіз ішкен астарыңыздың ақысын төлей алмайтыныңызға немесе тез тозатын киімдеріңіз бен аяқ киімдеріңізге ақша таба алмайтыныңызға күмәнім жоқ, сондықтан осы бетке қарызға алынған немесе ұрланған уақытты өткізу үшін келдіңіздер, несие берушілеріңізден бір сағатты ұрлап отырсыз. Көбіңіздің қаншалықты төмен және жалтақ өмір сүретініңіз анық, өйткені менің көзім тәжірибемен шыңдалған; әрқашан шектеуде болып, бизнеске кіруге және қарыздан құтылуға тырысасыз, бұл өте көне батпақ, латындар оны [! TERM]æs alienum (басқаның мысы) деп атаған, өйткені олардың кейбір монеталары мыстан жасалған; әлі де сол басқаның мысымен өмір сүріп, өліп және жерленіп жатырсыз; әрқашан төлеуге уәде беріп, ертең төлеймін деп, бүгін дәрменсіз күйде өліп кетесіз; жағымпаздануға, тапсырыс алуға тырысасыз, қаншама әдістермен, тек түрмеге жабылмайтындай әрекет етесіз; өтірік айтып, жағынып, дауыс беріп, өзіңізді әдептіліктің тар қабығына сыйғызып немесе көршіңізді сізге аяқ киімін, қалпағын, пальтосын немесе арбасын жасатуға, немесе ол үшін азық-түлік тасып беруге көндіру үшін жомарттық танытқансып, ауру күніңізге бірдеңе жинап қою үшін өзіңізді ауру қыласыз, ескі сандыққа немесе шұлыққа, немесе кірпіш банкке тығып қою үшін, қайда болса да, қанша болса да маңызды емес.

Классикалық қолжазбалық тор | Беттің пропорцияларына негізделген кітап құрылымдары ортағасырлық қолжазбалар дәуірінен бері қолданылып келеді. (Manuscript grid — беттің пропорцияларына негізделген классикалық құрылым). Жайылма арқылы диагональдар сызудан бастаңыз. Содан кейін А нүктесінен беттің жоғарғы жағына (В нүктесіне) перпендикуляр сызық сызыңыз. Мәтін блогының жоғарғы жағын анықтау үшін В нүктесін С нүктесімен қосыңыз. Дизайнерлер мен баспагерлер бұл дизайн тәсілінің көптеген нұсқаларын жасады. Мұндай әдістер макет құрылымын жасау үшін өлшем бірліктерін емес, беттің пішінін пайдаланады. Нәтиже жомарт әрі жағымды болып шығады. Хизер Хансен Барбара Глаубер жүргізген курста жасаған.

7 6 УОЛДЕН Генри Дэвид Торо

Мен кейде біздің қаншалықты жеңілтек болатынымызға таң қаламын, тіпті Солтүстік пен Оңтүстікті құлдықта ұстайтын көптеген өткір және айлакер қожайындар болса да, «Негр құлдығы» деп аталатын дөрекі, бірақ біршама жат қанау түріне назар аударамыз. Оңтүстік бақылаушысының болуы қиын; Солтүстік бақылаушысының болуы одан да жаман; бірақ өзіңіздің құл айдаушыңыз болған кезде бәрінен де сорақы. Адамдағы құдайлық туралы айтыңызшы! Тас жолдағы арбакешке қараңызшы, күндіз-түні базарға бет алған; оның ішінде қандай да бір құдайлық сезім бар ма? Оның ең басты міндеті — аттарын жемдеу және суару! Оның тағдыры кеме қатынасы мүдделерімен салыстырғанда ол үшін не болып табылады? Ол Сквайр Мейк-а-стир үшін көлік айдамай ма? Ол қаншалықты құдайға ұқсас, қаншалықты өлмес? Оның қалай бүрісіп, жасқанып жүргенін, күні бойы қалай белгісіздікпен қорқатынын қараңызшы, ол өлмес те, құдай да емес, ол өзінің іс-әрекеттерімен жеңіп алған даңқының — өзі туралы жеке пікірінің құлы мен тұтқыны. Қоғамдық пікір біздің жеке пікірімізбен салыстырғанда әлсіз тиран болып табылады. Адамның өзі туралы не ойлайтыны оның тағдырын анықтайды немесе көрсетеді.

Адамдардың көпшілігі үнсіз түңілумен өмір сүреді. Көну деп аталатын нәрсе — бұл бекітілген түңілу. Катехизистің сөздерімен айтқанда, адамның басты мақсаты не екенін және өмірдің шынайы қажеттіліктері мен құралдары не екенін қарастырғанымызда, адамдар өмір сүрудің жалпы режимін кез келген басқа режимнен артық көргендіктен саналы түрде таңдағандай көрінеді. Дегенмен, олар шын мәнінде басқа таңдау қалмады деп ойлайды. Бірақ сергек және сау табиғат күннің жарқырап шыққанын ұмытпайды. Біздің соқыр сенімдерімізден бас тарту ешқашан кеш емес. Қаншалықты көне болса да, ешбір ойлау немесе іс-әрекет тәсіліне дәлелсіз сенуге болмайды. Бүгін бәрі шындық деп қайталайтын немесе үнсіз қабылдайтын нәрсе ертең жалған болып шығуы мүмкін, бұл жай ғана пікір түтіні, оны кейбіреулер өз алқаптарына құнарлы жаңбыр себетін бұлт деп сенген еді. Қарттардың қолыңнан келмейді дегенін сен жасап көресің де, қолыңнан келетінін түсінесің. Қарттарға — ескі істер, жастарға — жаңа істер. Қарттар кезінде отты жағу үшін жаңа отын әкелуді білмеген шығар; жаңа адамдар қазанның астына кішкене құрғақ ағаш салады да, құстардың жылдамдығымен жер шарын айналып ұшады, бұл қарттарды таң қалдыратын (немесе шошытатын) тәсіл. Жас — жақсылықтың кепілі емес.

Уолден Генри Дэвид Торо

Мен келесі беттерді, дәлірек айтқанда, олардың негізгі бөлігін жазған кезде, Массачусетс штатындағы Конкорд қаласындағы Уолден тоғанының жағасында, кез келген көршіден бір миль қашықтықта, өзім тұрғызған үйде жалғыз өмір сүрдім және тек өз қолымның еңбегімен күнкөрісімді таптым. Мен онда екі жыл екі ай тұрдым. Қазір мен тағы да өркениетті өмірдің жолаушысымын.

Егер менің қалаластарым менің өмір салтым туралы егжей-тегжейлі сұрамаса, мен өз істерімді оқырмандардың назарына соншалықты ұсынбас едім, кейбіреулер мұны орынсыз деп атайды, бірақ маған бұл мүлдем орынсыз болып көрінбейді, керісінше, жағдайларды ескере отырып, өте табиғи және орынды. Кейбіреулер менің не жейтінімді сұрады; өзімді жалғыз сезінбедім бе; қорықпадым ба және т. б. Басқалары менің табысымның қанша бөлігін қайырымдылыққа жұмсайтынымды білгісі келді; ал үлкен отбасылары бар кейбіреулері қанша кедей баланы асырағанымды сұрады. Сондықтан мен маған ерекше қызығушылық танытпайтын оқырмандарымнан кешірім сұраймын...

ТОРЛАР (GRIDS) 234

Басылымдардың көпшілігі бағаналық торды қолданады. Гутенберг Киелі кітабында екі бағана бар. Журналдар мен газеттерде сегіз, тоғыз, он екі немесе одан да көп бағаналар болады. Мәтін блогы бірнеше бағананы немесе тек біреуін қамтуы мүмкін. Әртүрлі бағаналар санын алатын блоктар жасау арқылы әртүрлілік жасаңыз. Жиектер мен қорапшалардан айырмашылығы, тор сызықтары мәтін, тақырыптар, суреттер және бет нөмірлері мен колонтитулдар сияқты кішкене бөлшектермен жан біткенше жасырын қалады. Мазмұн торды ашады. Көлденең ілу сызықтары тік үлгіні бұзады. Бағаналар арасындағы бос орындар (gutters — бағанаралық бос орындар) ақ кеңістікті ұстап тұрады.

Бағаналық тор үш бағаналы тор | Ретсіз өлшемдегі суреттер мен тақырыпшалар осы үш бағаналы тордың ырғағын бұзады. АҚШ-Мексика шекарасы: Орын, қиял және мүмкіндік (Craft Contemporary, 2018). Каталогты ELLA жобалаған, үйлестіруші Саша Али. Көрме кураторлары Лоури Стоукс Симс және Ана Елена Маллет.

235

| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |L|A|Y|O|U|T|

Бес бағаналы тор | Бұл басылым бес бағаналы торды пайдаланады. Көлденең ілу сызықтары құрылым қосады. Клеменс Шедлер жобалаған, Büro für konkrete Gestaltung, Hotel Therme үшін, Швейцария, 2003.

ІЛУ СЫЗЫҒЫ (HANG LINE) (Hang line — мәтін немесе суреттер басталатын көлденең бағыттағыш сызық)

Көлденең бөліністер көп бағаналы торда тәртіптің тағы бір деңгейін жасайды. Мысалы, негізгі мәтінді тақырыптан едәуір төмен түсіруге болады. Әртүрлі ұзындықтағы бірнеше бағаналар көлденең байланыстырушыдан ілініп тұруы мүмкін. Сәулет өнерінде көлденең сілтемелік сызық [! TERM]датум (datum — сәулеттегі негізгі бағдарлау сызығы) деп аталады. Терезелер мен есіктердің жоғарғы жағы ортақ датумға ие болуы мүмкін.

ТОРЛАР (GRIDS) 236

Модульдік тордың көлденең қатарлары мен тік бағаналары болады. Модульдер мәтін блоктары мен суреттердің өлшемін, пішінін және орналасуын реттейді. 1950-60 жылдары швейцариялық график-дизайнерлер, соның ішінде Герстнер, Рудер және Мюллер-Брокманн осы жерде көрсетілгендей модульдік тор жүйелерін ойлап тапты.

Модульдің биіктігі мәтіннің базалық сызықтан базалық сызыққа дейінгі өлшемімен анықталады. Бұл тіктөртбұрыш сирек жағдайда мінсіз шаршы болады. Мұндай торды жобалау мұқият жоспарлауды қажет етеді. Дизайнды іске асыру шыдамдылықты (және қажет болған жағдайда ережелерді бұзуға төзімділікті) талап етеді.

Модульдік тор Эмиль Рудер 1950-60 жылдары Швейцарияда жұмыс істеп, сабақ берді. Оның классикалық оқулығы жай ғана «Типографика» (Arthur Niggli Verlag, 1967) деп аталады. Рудердің кітабы өзінің құрылымы үшін модульдік торды пайдаланады. Мұнда көрсетілген макет тоғыз шаршыдан тұратын модульдік торды көрсетеді. Фото: Дэн Мейерс.

237

| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |L|A|Y|O|U|T|

ағымдағы сызық ені: 0. 25 pt Карл Герстнер осы күрделі торды жасады. Ол алты тік бағанадан және алты көлденең модульден тұрады, олардың үстіне екі, үш, төрт және алты бағана мен қатардан тұратын торлар салынған. Тігінен тор 10 пункттік өлшеммен реттеледі, ол типтің базалық сызықтан базалық сызыққа дейінгі қашықтығын анықтайды. Designing Programmes (Arthur Niggli Verlag, 1964) кітабынан қайта сызылған.

ТОРЛАР (GRIDS) 238

Уақытқа саяхат жасай алсаңыз, қаншалықты өзгерер едіңіз? Не ашар едіңіз? Егер біз тәжірибеміз бен оқиғаларға берген жауаптарымыздың жиынтығы болсақ, әртүрлі сәттерді аралау көбірек қауіп пен азырақ қайта құру әкелуі мүмкін. Өйткені, саяхаттайтын адам, ең алдымен, біреу және ол осылай таңдады. Басқа оқиғаларды бастан өткере отырып, ерекше, танылмайтын, екіталай, кейде қалаусыз «Меннің» расталуы қайта қалыптасады. Сондықтан уақытқа саяхат жасау сиқырлы болғаны сияқты қорқынышты да болуы мүмкін. Және оны тек жол жүру сәтінде ғана білуге болады. Жақсы ма, жаман ба, барлық тәжірибелер осы басқа «мен» үшін жаңалық болатыны анық. Әлем, сонда қауіпсіз және таныс болып көрінген, басқаша ашылады; сезімдер бірінші рет болғандай қайта пайда болады. Жақсы көру, өлу, өмір сүру, қорқу, қашу — бәрібір. Жаңа «Мен» өзінің жалғыздығының таза күйіне енеді және дәл осы жағдай оның жол бойындағы поэтикалық қатысуының тұрақтылығын анықтайды. Өзін түсінуден қалғанда, басқаның ең қарапайым нәрсесі де беймәлім болады. Өмір, сайып келгенде, нақты уақыт режиміндегі ашылулардың шексіз шытырман оқиғасына айналады. Сана болған кезде, тағдыр бірдей таңдаулардың қасіреті болуы мүмкін. Адам өзінің мәнін бейсаналы түрде қалыптастыратын нәрсені сақтау жолындағы күресте өзін жаңадан және өзінен қорғайды. Басқа болсын, болмасын, әрекет ету мен оқу — оныкі. Ол өзі болуға жағдай жасалған. Әртүрлі уақытта өмір сүру, дәуірлерді аралау, дене мен санада қатар өмір сүру — кванттық физиканың мүмкін болатын сипаттары.

ешқайдан келген адам еш жерден келмеген адам companhia ultralíricos бразилия / sp 18 жас 120 мин 16 17 Тұжырымдама | Луис Каталан және Пабло Сепульведа. Қойылым | Марио Сото. Рөлдерде | Клаудио Вега, Франциска Газитуа, Гонзало Мелла, Луис Каталан, Ноэла Салас, Родриго Ортега және Жоао Пабло Сепульведа. Дыбыстық дизайн | Хорхе Кастро. Арнайы эффектілер | Gran Reyneta. Костюмдер | Карола Сандовал және Gran Reyneta. Сценография | Диего Ахумада, Франциско Олгин, Gran Reyneta және Харольд Гуидолин. Бірлескен өндіріс | Fundación Teatro a Mil.

МОДУЛЬДІК ТОР төрт бағаналы модульдік торлар | Жоғарыдағы басылым, Элейн Рамос жобалаған, Бразилиядағы (2016) Мирада театр фестиваліне арналған. Рамос көлденең сызықтармен бөлінген жұқа тік бағаналары бар модульдік тор жасады. Бұл көлденең бөліністер басылымның форзацында ақ сызықтардың дерексіз үлгісі ретінде көрінеді. Ақ сызықтар қажет болған жағдайда бетке шығып, тақырыптарды ерекшелейді және ішкі бөлімдерді анықтайды. Рамос музыкант Руй Кастроға арналған кітаптар сериясында да осындай әдісті зерттеді (қарама-қарсы бетте). Мұнда әртүрлі өлшемдегі орталықтандырылған және екі жағынан теңестірілген мәтін жолдары баспаханалық іс-шара постерлерін еске түсіреді. Көлденең сызықтар тұрақты ырғақ орнатады. Letra e Música (2013).

239

| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |L|A|Y|O|U|T|

ТОРЛАР (GRIDS) 240

Базалық сызық торы (Baseline grid — мәтін жолдарының негізі орналасатын көлденең сызықтар жүйесі) бүкіл құжаттың тік ырғағын басқарады. Базалық сызық торлары бағаналар мен мәтін блоктарын көлденеңінен туралауға көмектеседі, бұл көп бағаналы басылымдар үшін пайдалы. Иерархияның әртүрлі бөліктерін базалық сызық торына сәйкестендіру үшін негізгі мәтін, тақырыптар мен тақырыпшалар өзара байланысты жоларалық қашықтықты пайдалануы керек.

Базалық сызық торын жасау үшін мәтін өлшемін және интерлиньяжды (leading — жоларалық қашықтық) таңдаңыз, мысалы, 12 пункттік интерлиньяжы бар 10 пункттік Signifier (10/12). Автоматты интерлиньяждан аулақ болыңыз, сонда сіз біркелкі бөлінетін бүтін сандармен жұмыс істей аласыз. Құжат параметрлерінде базалық сызық торын орнату үшін осы қадамды пайдаланыңыз.

Тақырыптарды, тақырыпшаларды және басқа элементтерді стильдеу үшін базалық сызық торымен үйлесетін жоларалық қашықтықты таңдаңыз, мысалы, тақырыптар үшін 18/24, ішкі тақырыптар үшін 14/18 және тақырыпшалар үшін 8/12. Кейбір тақырыптар немесе тақырыпшалар торға әрбір үшінші немесе төртінші жолда түсуі мүмкін. CSS-те базалық сызық торының бірлігіне жақындау үшін [! TERM]line-height үшін ұқсас қадамдарды таңдаңыз.

Базалық сызық торы

КӨЛДЕНЕҢ БІРЛІКТЕР Модульдік тор үшін қатарлар жасау үшін мәтіннің толық бағанасына қанша жол сыйымдылығын санаңыз. Жолдар санына біркелкі бөлінетін санды таңдаңыз. Қырық екі жол мәтіні бар бағана әрқайсысы алты жолдан тұратын жеті қатарға жақсы бөлінеді. Әр топтағы бір жолды бағанаралық бос орынға қалдырыңыз (соңғы жолдан кейін бос орынсыз). Қалғандарын сіңіру үшін жоғарғы және/немесе төменгі жиектерді реттеңіз.

Базалық сызық торы бүкіл құжаттың тік ырғағын басқарады. Бұл құрал бағаналарды бір-бірімен көлденеңінен туралауға, сондай-ақ біркелкі және біріктірілген тік ырғақты жасауға көмектеседі. Барлығын бір базалық сызық торына сәйкестендіру үшін мәтіннің, тақырыптардың және тақырыпшалардың жоларалық қашықтығы өзара байланысты өлшемдерді қолдануы керек. Кейбір тақырыптар немесе тақырыпшалар базалық сызыққа тек әрбір екінші, үшінші немесе төртінші жолда ғана түсуі мүмкін. Базалық сызық торын жасау үшін мәтін өлшемін және интерлиньяжын таңдаудан бастаңыз, мысалы, 12 пункттік интерлиньяжы бар 10 пункттік Signifier (10/12). Автоматты интерлиньяждан аулақ болыңыз, сонда сіз көбейтуге және бөлуге болатын бүтін сандармен жұмыс істей аласыз. Осы негізгі қадамды пайдаланып, оны орнатыңыз.

Жоғарыдағы тақырып пен негізгі мәтін ортақ базалық сызыққа ие, бірақ бұл тақырыпша өз бетімен жүреді. Тақырыпшаның тек бірінші жолы ғана негізгі мәтіннің базалық сызығымен тураланады.

|М|А|К|Е|Т|

Базалық тордың (baseline grid — мәтін жолдары орналасатын көлденең сызықтар иерархиясы) үстемдігіне табынатын дизайнерлер барлық элементтің бірыңғай математикалық тәртіппен орнына бекітілгенін білуден жұбаныш табады. Базалық торлар әрбір абзацтың жол биіктігі немесе интерлиньяж (leading — мәтін жолдарының арасындағы қашықтық) үшін ортақ бөлімдері бар сандарды қолдануды талап етеді.

Скептиктер дизайнерлердің немесе оқырмандардың базалық торлар талап ететін шектеулерден қаншалықты пайда табатынына күмәнмен қарайды. Кейбір жолдар тым алшақ көрінуі мүмкін, ал басқалары бір-біріне тым жақын сезілуі ықтимал. Кейбір мәтін блоктары тек бірнеше жолдан кейін ғана торға «ілеседі».

ҚОЛДАҒЫ БІР ҚҰС БҰТАДАҒЫ ЕКЕУІНЕН АРТЫҚ ТАУЫҚ ҚОРАДАҒЫ ТҮЛКІ — КӘМПИТ ДҮКЕНІНДЕГІ БАЛА СИЯҚТЫ Судан шыққан балық

Сорпадағы шыбын, фарфор дүкеніндегі бұқа және ыстық қаңылтыр шатырдағы мысық 27/24 10/12 ricoleta | Jorge Cisterna 12/12 11/12 15/18 7/8 шахтадағы канарейка

өлшем үшін өлшем Бұл макет негізгі мәтінмен (9/12) белгіленген 12 пункттік базалық торды қолданады. Ең үлкен тақырып әрбір үшінші жолда базалық тормен түйіседі. Микромәтін (7/8) әрбір төртінші жолда базалық торға түседі. Бүйірлік панель 12/12 етіп орнатылған, бұл өте тығыз, бірақ ол әрқашан көршілес мәтінмен сәйкес келеді.

Қатаң базалық торға балама ретінде, екі бағанның бірінші жолын теңестіріп, қалғанын еркіне жіберіңіз. Бұл әрбір тақырып стилін тиімдірек жасауға мүмкіндік береді. Осы кітапты жасау кезінде де осы тәсіл қолданылды. Базалық сызықтар латын әріптері үшін тыныштық пен тұрақтылық жазықтығын қамтамасыз етеді.

ТОРЛАР

Бейімделгіш макеттер (Responsive Layouts)

Цифрлық мазмұн жұмыс үстелдерінде, телефондарда, планшеттерде, сағаттарда және т. б. құрылғыларда өмір сүреді. Бейімделгіш макеттер көру аймағына (viewport — экранның мазмұн көрінетін бөлігі) жауап береді. Медиа-сұраныстар (media queries) көру аймағының өлшемін немесе жеке компоненттердің өлшемін бақылайды және макеттің өзгеруіне түрткі болады.

Бейімделгіш дизайнның бір тәсілінде, көру аймағының ені берілген шектен асқанда әртүрлі макет стильдері іске қосылады. Динамикалық шешімдер (ішкі веб-дизайн немесе сұйық типографика (fluid typography) — экран өлшеміне қарай қаріп өлшемінің біртіндеп өзгеруі) пайдаланушы экранды созғанда немесе кеңейткенде типографиялық параметрлердің біртіндеп өзгеруіне мүмкіндік береді. Бұл тәсіл пропорцияларды сақтауға және өлшемдер арасындағы шұғыл ауысулардан қашуға көмектеседі. Контейнер өлшемі өзгерген сайын қаріп өлшемі, оптикалық стильдер, айнымалы қаріп параметрлері, жол биіктігі және түс өзгеруі мүмкін.

«Ішкі типографика — вебтегі мәтін стильдерінің болашағы», Скотт Келлум, CSS-Tricks, 20 сәуір, 2021 жыл; «Джен Симмонспен ішкі веб-дизайн», 2 мамыр, 2018 жыл, Zeldman. com.

сұйық типографика | Скотт Келлум жасаған бұл веб-бетте пайдаланушылар терезені реттегенде немесе құрылғыны ауыстырғанда элементтердің өлшемі мен орны өзгереді. Тақырып тар макетте үлкейтілген логотиптің үстінде анық көрінуі үшін күңгірттене түседі. Бұл дизайн CSS көмегімен сұйық веб-типографиканы жобалауға арналған Typetura құралын көрсетеді, Скотт Келлум, 2018.

Foreday | Dino dos Santos, Pedro Leal, 2018 Consolas | Luc(as) de Groot, 2002

|М|А|К|Е|Т|

жұмыс үстелі, планшет, телефон | Бұл цифрлық журналдың макеттері мен типографикасы көру аймағының өлшемдеріне қарай өзгереді. Bustle (2022), Code and Theory/Bustle Digital Group тарапынан жобаланған.

ТОРЛАР

Сериялық дизайн (Serial Design)

Сериялық дизайн — бұл типографиялық иерархияларды бірнеше беттерде, басылымдарда, постерлерде, медиа посттарда немесе интерфейс компоненттерінде қолдану процесі. Тұрақты типографика брендтің бірегейлігін немесе автордың не ұйымның дауысын біріктіреді. Егер жүйе икемді әрі берік болса, сериядағы әрбір элемент ерекшелене алады. Сериялық дизайн тәсілдері веб-дизайнда, баспа дизайнында, навигациялық белгілерде, қаптамада және т. б. салаларда қолданылады.

Веб-сайттар мен цифрлық өнімдер модульдік компоненттерден құралады. Әрбір компонент жалпы жүйенің ДНҚ-сын қамтиды. Мысалы, интерфейс карталары (UI cards) өнім каталогтарында, іс-шаралар тізімінде және рецепт платформаларында кездеседі. Бірыңғай шаблонды сақтай отырып, әрбір картаның макеті мен типографикасы пайдаланушыларға мазмұнды табуға және таңдау жасауға көмектеседі. Интерфейс карталары әртүрлі көру аймақтарына (мысалы, жұмыс үстелі немесе мобильді экрандар) немесе әртүрлі мазмұнға байланысты қайта реттелуі және өлшемі өзгеруі мүмкін. Карта дизайны үлкенірек жобалар үшін құрылыс блогы немесе прототип бола алады.

Пит Зварт бұл жарнамалар сериясын 1920-жылдары жасаған. Ол ерекше қаріп пішіндері мен динамикалық композициялар құру үшін баспахананың негізгі элементтерін қолданды. Зварт металл кабельдерін шығаратын NKF өндірушісі үшін ондаған жарнамалар мен өнім каталогтарын жасады. Олардың әрқайсысы бірегей, бірақ ортақ бренд сәйкестігін көрсетеді. Letterform Archive рұқсатымен қайта басылды. © 2023 Artists Rights Society (ARS), New York.

|М|А|К|Е|Т|

Тақырып және вариация Дизайнерлер өнім мен брендтің сыртқы түрі мен сезімі үшін бірнеше идеяларды дамытады. Интерфейс карталарына арналған бұл дизайндар күңгірт және ашық тақырыптарды қамтиды.

ТАҢДАУ ТАҢДАУ Қызыл күн батуы ТАҢДАУ Таңғы 6:00 жасушадан ағзаға дейін

Тек бір қаріп отбасына негізделген типографиялық жүйе таңқаларлықтай бай болуы мүмкін. Чикаго сәулет биенналесіне (2019) арналған бұл веб-сайт ондаған жобалар мен іс-шараларды құжаттайды. Визуалды сәйкестіктің ДНҚ-сы ерекше жиектерден және қаріп стильдері мен өлшемдерінің жиынтығынан тұратын іс-шаралар блоктарында қамтылған. GrayBits LLC тарапынан жобаланған.

ТОРЛАР

Жаттығу: Тор және Анти-тор (Grid and Anti-Grid) Орташа деңгей Соен Квон

Торлар мазмұнды орналастырудың жалғыз жолы емес. Бұл жаттығуды бастау үшін мәтінді модульдік тордың көмегімен, бір қаріп отбасындағы қара мәтіннің бірнеше өлшемін қолданып орналастырыңыз. Содан кейін баламалы макет құрылымдарын байқап көріңіз. Сіз табиғатты, мәдени мұраны, табылған заттарды, коммерциялық фольклорды, ойын тақталарын, сәулетті, цифрлық медианы, генеративті алгоритмдерді немесе жасанды интеллектті зерттеу арқылы идеялар таба аласыз. Мәтініңізге осы тәсілдердің біреуін немесе бірнешеуін қолданыңыз.

Мұнда көрсетілген мысалдар жеке мазмұнды жасау үшін авангардтық манифесті шаблон ретінде қолданады. Ф. Т. Маринетти 1909 жылы манифест жариялау арқылы итальяндық футуристік қозғалысты бастады. Оның адуынды мәтіні мұражайларға, кітапханаларға, феминизмге және дәстүрлі типографикаға соғыс жариялады. Сіз Маринеттидің пафостық жауынгерлік ұранын өз сөздеріңіз бен құндылықтарыңызды қосу арқылы келемеждей аласыз.

|М|А|К|Е|Т|

Мәтін Ф. Т. Маринеттидің «Футуристік манифесінен» бейімделген, 1909 жыл Кең шалбар манифесі Шошана Шульц жазған және жобалаған, 2020 жыл

① Біз кең шалбарларға деген махаббатты жырлауға ниеттіміз, олар бізге еркін дәлсіздікте өмір сүруге мүмкіндік береді. ② Қозғалмалылық, икемділік және болжап болмайтындық біздің тәуелсіздігіміздің негізгі элементтері болады. ③ Осы уақытқа дейін шалбарлар шектеулі қозғалыссыздықты, іш киім сызығының мазасыздығын және тұншықтырғыш тарлықты дәріптеп келді. Біз жеңіл адымды, кедергісіз секіруді және ең керемет тағамдар мен ең терең тыныс алуға арналған кеңістікті дәріптеуге ниеттіміз. ④ Әлемнің салтанаты жаңа сұлулықпен — кеңдік сұлулығымен байыды. Шалбардың ерекше пішіні колоссальды қалталармен әшекейленген, біздің шығармашылық құралдарымызға арналған ыдыстар — киген адамға қарай қозғалатын, керісінше емес — өте төмен қондырылған тар шалбарлардың (super skinnies) тар шеңберінен әлдеқайда әдемі. ⑤ Біз сол кең шалбардың ішіндегі адамға арнап гимн айтамыз, ол ешбір күмәнсіз немесе тігістің сөгілуінен қорықпай орнынан тұрып, Жер шарын, оның орбитасының шеңбері бойымен кезетін болады. ⑥ Ақын денесінің төменгі бөлігін жұртшылықтың сынауынан қорықпай, дене пішінін айқын көрсететін тар шалбарларды жою қуанышын арттыру үшін қоғамдық қозғалыс туралы айтуы керек. ⑦ Ең кең шалбарыңнан басқа жерде сұлулық жоқ. Матаның шебердің аяғына тигендегі жұмсақ сусылын сақтамайынша, ешбір жұмыс шедевр бола алмайды. Сән-салтанат тиімділік пен бақылаудан қажетті бас тарту ретінде қарастырылуы керек — оларды жоғалтыңыз! Оларды босатыңыз! Тізеңізді бүгіңіз, секіріңіз, созылыңыз, жоғары өрмелеңіз! ⑧ Біз ғасырлардың соңғы шалбарында тұрмыз!... Неліктен біз артқа қарауымыз керек, егер біз жолдастарымыздың балтырының нақты пішініне емес, олардың дауыстарына назар аударғымыз келсе? Сенімділік кеше өлді. Біз қазірдің өзінде кең шалбардың жұмбағында өмір сүріп жатырмыз, өйткені біз болжамды шектеулердің тарлығынан құтылу жолын жасадық. ⑨ Біз жайлылықты — әлемдегі жалғыз тұрақтылықты — қозғалмалы болу, кезу, тәжірибе жасау, өзгеру және қайта құру кеңістігін дәріптейміз. ⑩ Біз киімнің нәзік денелерімізді қысуына немесе терімізде озбыр тігістердің ізін қалдыруына жол беретін әрбір мүмкіндікті жоямыз. ⑪ Біз андрогиндіктің (еркек пен әйелге тән белгілердің қабаттасуы) шартты ұятын сейілтетін қалың топтар туралы жырлаймыз; біз марафоншылар қызғанатын диафрагмалар туралы жырлаймыз; біз жомарттық пен шығармашылық құралдары үшін қалтамызды терең қазамыз; біз кең шалбарымыздың даңқты еркіндігінде адасу туралы жырлаймыз.

Хастлерлер манифесі Акшита Чандра жобалаған. Мәтін Ф. Т. Маринеттидің «Футуристік манифесінен» бейімделген, 1909 жыл.

1 Біз ақшаға, табысқа және әлемдік үстемдікке деген махаббатты жырлауға ниеттіміз. 2 Әуестік, стресс және білезік каналының синдромы (carpal tunnel syndrome — қол жүйкесінің қысылуынан болатын ауру) біздің жаңа дініміздің негізгі элементтері болады. 3 Осы уақытқа дейін қоғам демалысты, отбасылық уақытты және орташалықты дәріптеп келді. Біз агрессивті әрекетті, қызбалы ұйқысыздықты және қосымша истериялық артық өнімділікті дәріптеуге ниеттіміз. 4 Ақын лазерлік өткір фокуспен және артықшылық кешенімен өзін тауысуы керек. 5 Біз «көп ақша — көп мәселе» туралы гимндер айтамыз. 6 Әлемнің салтанаты жаңа сұлулықпен: хайптан туындаған денсаулық апаттарының сұлулығымен байыды. Мазасыздық пен жоғары қан қысымы тыныш ұйқыдан әдемірек. 7 Күрес пен ауырсынудан басқа жерде сұлулық жоқ. Қатал жұмысқұмардың энергиясынсыз ешбір жұмыс шедевр бола алмайды. Нағыз хастлинг (тынымсыз жұмыс) ерте күйіп кету туралы мифке қарсы жасалған зорлық-зомбылық шабуылы ретінде қарастырылуы керек. 8 Біз тарихтың шетінде тұрмыз! Неліктен біз артқа қарауымыз керек, егер біз өзін-өзі күту режимі мен психикалық денсаулыққа арналған үзілістерді бұзғымыз келсе? Қарым-қатынастар мен демалыс күндері кеше өлді. 9 Біз ұзақ жұмыс сағаттары мен ұйқысыз түндерді дәріптейміз — егер өзіңді жерге көмгенше жұмыс істемесең, өмірдің мәні неде? Қалай болғанда да, біздің барар жеріміз сол.

ТОРЛАР

Брэнд идентификациясы, веб-сайттар, басылымдар және жарнама науқандары — сериялық дизайнның (бірнеше нысанды бірыңғай стильде жобалау) мысалдары болып табылады. Бұл ауқымды жобалар әртүрлі мазмұнды біртұтас стильде ұсынады. Веб-сайтта мазмұнның бір бөлігі бірнеше форматта және әртүрлі экран форматтарында (viewports) көрінуі мүмкін. Өзіңіздің сериялық дизайн жүйеңізді жасау үшін постерлер жиынтығы немесе әлеуметтік желілердегі жазбалар үшін мазмұн жинаңыз. Осы типографиялық жүйені веб-сайт немесе басылымның "ДНҚ-сы" (негізгі құрылымы) ретінде пайдаланыңыз. Бұл жоба иерархияны, торларды, топтастыруды, респонсивті дизайнды (экран өлшеміне бейімделетін дизайн) және дизайнның басқа да тұжырымдамаларын зерттейді.

Кеңейтілген серия (Жоғары деңгей)

Пратик Бишт. Постер және веб-сайт

АЙДАР: Прожектор (Spotlight)

ФОРМАТ: Фильм көрсетіліміне арналған постерлер

ТҮПНҰСҚА АТАУЫ | 27 Down (२७ डाउन) РЕЖИССЕР | Автар Кришна Каул ЕЛІ, ЖЫЛЫ | Үндістан, 1974 жыл ҰЗАҚТЫҒЫ | 109 мин ҚЫСҚАША МАЗМҰНЫ | Бомбей-Варанаси теміржол желісіндегі «27 Down» пойызында Санджай таныс пейзаждарды көре отырып, өміріндегі сәттерді еске түсіреді. Оның бала кезінде әкесі пойыздағы жазатайым оқиғадан мүгедек болып қалған еді. Кейін Санджай билет инспекторы болып жұмыс істей бастап, Шалиниді жолықтырып, оған ғашық болады. РӨЛДЕРДЕ | Ракхи Гулзар, М. К. Райна, Садху Мехер, Рекха Сабнис, Ом Шивпури

ТҮПНҰСҚА АТАУЫ | Martin Eden РЕЖИССЕР | Пьетро Марчелло ЕЛІ, ЖЫЛЫ | Италия, 2019 жыл ҰЗАҚТЫҒЫ | 129 мин ҚЫСҚАША МАЗМҰНЫ | Мартин — өзін-өзі тәрбиелеген, шығармашылыққа ұмтылған пролетариат өкілі. Ол жазушы болу арқылы өз әлеуметтік мәртебесінен жоғары көтеріліп, университетте оқитын ауқатты қызға үйленуді армандайды. Жұмысшы табының ауыр еңбегінен шаршауы және буржуазиялық табысқа көңілі толмауы оның саяси оянуына әкеледі. РӨЛДЕРДЕ | Лука Маринелли, Дениз Сардиско, Карло Чекки, Джессика Кресси

ТҮПНҰСҚА АТАУЫ | Vagabond (Sans toit ni loi) РЕЖИССЕР | Аньес Варда ЕЛІ, ЖЫЛЫ | Франция, 1985 жыл ҰЗАҚТЫҒЫ | 105 мин ҚЫСҚАША МАЗМҰНЫ | Өр мінезді жас қаңғыбас Монаның тағдырын ашық баяндайтын туынды. Фильмнің басында оның денесі қатып қалған күйінде табылады. Монаның тарихы оның өліміне дейін кездескен адамдардың естеліктері арқылы жинақталып, жұмбақ әйелдің бөлшектенген портретін құрайды. РӨЛДЕРДЕ | Сандрин Боннэр, Маша Мериль, Стефан Фрейсс, Сетти Рамдане

Дришти Кхокхар. Постерлер және веб-сайт

АЙДАР: Үндістанның әйелдер тарихы (Herstories of India)

ФОРМАТ: Метро/теміржол станциясындағы жарнама / Метро билборды / Марка

ДЕРЕКТЕР | Бина Дас МӘЛІМЕТ | Бина Дас 1932 жылы Бенгалия губернаторы Стэнли Джексонды өлтіруге әрекет жасады. Сәтсіз әрекеттен кейін 21 жастағы бойжеткен тоғыз жылға бас бостандығынан айырылды. Босап шыққан соң, ол ел игілігі үшін аянбай еңбек етті. ҚЫЗМЕТ САЛАСЫ | Үндістанның тәуелсіздігі / Үнді революционері және ұлтшыл ТУҒАН КҮНІ | 1911 жылғы 24 тамыз ЖЕТІСТІКТЕРІ | 1960 жылы «Әлеуметтік жұмысы» үшін Падма Шри орденімен марапатталды. ТУҒАН ЖЕРІ | Кришнанагар, Бенгал провинциясы, Британдық Үндістан

ДЕРЕКТЕР | Амрит Каур МӘЛІМЕТ | Амрит Каур — Үндістанның алғашқы әйел министрі. Әйелдердің білім алуының белсенді қолдаушысы және олардың әл-ауқаты үшін күрескен қайраткер. Ол Үндістанның жетекші медициналық мекемесі AIIMS-тің негізін қалаушы. Сондай-ақ ол алғашқы әйел және алғашқы үнді белсендісі әрі саясаткері болды. ҚЫЗМЕТ САЛАСЫ | Білім беру ТУҒАН КҮНІ | 1887 жылғы 2 ақпан ЖЕТІСТІКТЕРІ | Рене Санд мемориалдық сыйлығы (Rene Sand Memorial Award) ТУҒАН ЖЕРІ | Лакхнау, Солтүстік-Батыс провинциялары, Британдық Үндістан (қазіргі Уттар-Прадеш, Үндістан)

МАЗМҰН ЖИНАҢЫЗ Алдымен фильмдер, үй жануарлары, ірімшік немесе танымал адамдардың өмірбаяны сияқты кез келген қызықты тақырыпқа қатысты мәліметтер жинаңыз. Деректерді кестеге реттеңіз. Қысқа және ұзақ мәтіндерді араластырыңыз. Қысқа мәтіндер («қытырлақ бөліктер») жобаңызға ерекше құрылым мен егжей-тегжей береді. СЕРИЯНЫ ЖОБАЛАҢЫЗ Одан кейін жинақталған құрылымды пайдаланып, постерлер сериясын немесе әлеуметтік желілерге арналған жазбаларды жасаңыз. Сериядағы әрбір элемент бірегей болуы тиіс, бірақ жалпы топпен байланысын жоғалтпауы керек. СЕРИЯНЫ КЕҢЕЙТІҢІЗ Бастапқы серияның нәтижесі көңіліңізден шыққан соң, оның визуалды тілін дамытып, бірнеше бөлімнен тұратын веб-сайт немесе басылым жасаңыз.

ҚАТЫСУШЫЛАР

Ёхён Ан — типограф, интерактивті дизайн маманы және оқытушы. Оның жұмыстары Washington Post, New York Times Magazine және Letter Arts Review басылымдарында жарияланған. Ол Висконсин-Мэдисон университетінде сабақ береді. Оның есептеуіш өнері (компьютерлік алгоритмдер көмегімен жасалған өнер) әлеуметтік баспанасыздық мәселелерін зерттеп, американдық қоғамның кәсіби салаларындағы шеттетілу мәселелерін қозғайды. Ол MICA (Мэриленд өнер институты колледжі) магистрі (MFA) дәрежесіне ие.

Хаджаг Апелян — шрифт суретшісі, шрифт дизайнері және графикалық дизайнер. Ол Дубай мен Бейрут арасында, армян отбасында өскен. Ол араб, армян және латын тілдеріндегі қаріптерді жасап шығарды. «Debakir» (армянша «баспа шрифті» дегенді білдіреді) атауымен жұмыс істейді және IBM, Apple, Samsung, Twitter, HP және Disney ME компанияларымен әріптес болған. Бейруттегі Америка университетінде дизайннан сабақ береді.

Акшита Чандра — Балтиморда тұратын үнді графикалық дизайнері. Ол көпқырлылық тақырыптарымен (сезімдер, мәдениеттер, формалар және физикалық қасиеттер) тәжірибе жасайды. Ол Adobe, Type Directors Club (TDC), Communication Arts, Society of Typographic Arts, PRINT, The Design Kids, Femme Type және AIGA Eye on Design тарапынан мойындалған. Оның MICA магистрі дәрежесі бар.

Марк Жамра — шрифт дизайнері және Портлендтегі Мэн өнер және дизайн колледжінің құрметті профессоры. Ол тәуелсіз цифрлық қаріп шеберханасы TypeCulture иесі және Jamra Patel-дің негізін қалаушылардың бірі. Оның шрифтері көптеген көрмелерде көрсетіліп, TDC және Халықаралық типографиялық қауымдастық (ATypI) марапаттарын алған.

Мун Жанг — графикалық дизайнер, суретші және оқытушы. Ол RISD (Род-Айленд дизайн мектебі) графикалық дизайн магистрі дәрежесіне ие. Джорджия университетінің Ламар Додд өнер мектебінің доценті. Оның жұмыстары 365: AIGA Annual Design (Нью-Йорк), Шомон графикалық өнер фестивалі (Франция), «Золотая пчела» (Ресей) және Төртінші типографиялық биеннале: Typojanchi 2015 (Корея) сияқты көрмелерге қойылған.

Каспар Лам және Юджун Пак — Нью-Йорк пен Гонконгта орналасқан Synoptic Office компаниясының серіктестері. Каспар — Парсонс дизайн мектебінде бакалавриат бағдарламасының директоры және коммуникациялық дизайн бойынша ассистент-профессор. Юджун — Парсонста коммуникациялық дизайн бойынша ассистент-профессор. Олар көптеген дәрістер оқиды және AIGA New York пен TDC кеңестерінде қызмет еткен.

Тэкём Ли — оқытушы, көпсалалы дизайнер және жасаушы. Ол физикалық типографияны, графика мен нысандарды жасау үшін дәстүрлі емес материалдар мен цифрлық өндірісті (компьютерлік модельдерден физикалық нысандар жасау) пайдаланады. Оның туындылары әлеуметтік желілерде кең танылған. Ол өз еңбектерін ұлттық және халықаралық конференцияларда таныстырып, бүкіл әлем бойынша воркшоптар мен дәрістер өткізеді.

Эллен Лаптон — дизайнер, жазушы және оқытушы. Оның кітаптарының қатарында «Design Is Storytelling», «Graphic Design Thinking» және «Extra Bold» еңбектері бар. Ол MICA-дағы Бетти Кук және Уильям О. Штейнметц атындағы дизайн кафедрасының меңгерушісі. Сондай-ақ Нью-Йорктегі Смитсондық Купер Хьюитт дизайн мұражайының құрметті кураторы.

Ваэль Моркос — Ливандық графикалық дизайнер және шрифт дизайнері, Нью-Йорктегі Morcos Key компаниясының серіктесі. Ол Нотр-Дам университетінің (Ливан) бакалаврын және RISD магистрін бітірген. Ол араб-латын қос тілді қаріптері мен графикалық сәйкестіктерді жасап шығарған. Art Directors Club оны «Young Gun», ал TDC «Ascender» деп атады.

Шива Наллаперумал — Үндістандық графикалық дизайнер, шрифт дизайнері және арт-директор. 2018 жылы ол Джухи Вишнанимен бірге «November» студиясының негізін қалады; олардың клиенттері арасында Apple Music, Twitter, Uber, NBA және New York Times бар. Ол MICA-ның графикалық дизайн магистрі және Халықаралық графикалық альянстың (AGI) мүшесі.

Риоко Нишизука — Мусашино өнер университетінде шрифт дизайнын оқыған. Ол Adobe компаниясындағы жапон типографиясының жетекші дизайнері. Ол әлемдегі алғашқы толық пропорционалды OpenType жапон шрифті — Kazuraki-дің авторы. Сондай-ақ Source Han Sans және Source Han Serif сияқты ірі жобалардың дизайнері.

Нил Патель — жартылай өткізгіштер өнеркәсібінде инженер болып жұмыс істегеннен кейін шрифт дизайны саласына ауысты. Өзінің аналитикалық қабілеті мен жүйелік ойлауын пайдалана отырып, Нил IDEXX Laboratories, NCR және Cartoon Network сияқты клиенттерге арналған арнайы қаріптер жасап шығарды. Ол Tetradtype шеберханасының дизайнері және Jamra Patel-дің негізін қалаушы.

Типографиямен ойлау, 3-ші басылым

Толықтай қайта қаралған және кеңейтілген «Типографиямен ойлау» кітабының үшінші басылымында ондаған жаңа қаріптер, мысалдар, жаттығулар, терең пайымдар мен кеңестер берілген. Осы классикалық еңбектің әрбір бөлігі жаңартылып, дизайны қайта жасалды. Алдыңғы басылымдармен салыстырғанда отыз еке бетке көбейген бұл жаңа том қосымша мазмұнмен, соның ішінде қаріптердің кең таңдауымен, Letterform Archive (әріп пішіндерінің архиві) қорынан алынған тамаша жәдігерлермен, сондай-ақ әйелдер мен BIPOC (түрлі-түсті адамдар, қара нәсілділер және байырғы халықтар) дизайнерлердің көбірек жұмыстарымен толықтырылған. Алдыңғы қатарлы сарапшылар дайындаған көрнекі эсселер әртүрлі жазу жүйелерін зерттейді.

«Типографиямен ойлау» кітабының 3-ші басылымы қаріптер мен қаріптер тобынан бастап, кернинг (әріптер арасындағы жеке аралықты реттеу), трекинг (бүкіл мәтін блогындағы әріптердің жалпы жиілігі), тепе-теңдік, торлар, түзету және Гештальт принциптеріне (бөлшектердің тұтас болып қабылдану заңдылықтары) дейінгі негізгі және тереңдетілген тақырыптарды қамтиды. Түсінікті диаграммалар әріптердің, сөздердің және мәтіннің аралықтарын қалай орнатуға, реттеуге және пішіндеуге болатынын көрсетеді. Бұл қолжетімді нұсқаулық графикалық дизайн, UI/UX (пайдаланушы интерфейсі мен тәжірибесі), брендинг немесе баспа ісі саласында жұмыс істейтін, оқитын немесе сабақ беретін кез келген адам үшін таптырмас құрал.

«ТИПОГРАФИЯМЕН ОЙЛАУ» 3-ШІ БАСЫЛЫМЫ ТУРАЛЫ ПІКІРЛЕР

Сүйіспеншілікпен жасалған және шеберлікпен жазылған «Типографиямен ойлау» кітабының үшінші басылымы — нағыз табыс, қаріп әлеміндегі жаңадан бастаушылар үшін де, сарапшылар үшін де міндетті түрде оқуға тиіс еңбек. Керемет жобаланған және оқудан ләззат алатын туынды. — Надин Шахин, I Love Typography Ltd бас директоры және ArabicType Ltd директоры

«Типографиямен ойлау» кітабының бұл жаңа басылымы типография мен дизайнға қызығушылық танытатын кез келген адам үшін өте маңызды әрі өзекті. Ол халықаралық және ойландыратын мазмұнымен типографиялық канонды ұсынып қана қоймай, оны кеңейтеді және оған сын көзбен қарайды. — Лорейн Фуртер, графикалық дизайнер

Бұл кітап — салаға қажетті инклюзивті типография нұсқаулығы, өйткені ол әлемдегі әртүрлі жазу жүйелерінің артындағы адами құндылықтарды, сондай-ақ типографияның бай тарихына үлес қосқан тілдер мен мәдениеттерді қамтиды. — Калина Сейлс, Теннесси мемлекеттік университетінің Өнер және дизайн кафедрасының төрайымы

«Типографиямен ойлау» типография мен бет дизайнының негіздерін стильмен және тапқырлықпен ұсынады. Бұл жаңа басылым қаріптің қалай және кім үшін жұмыс істейтіні туралы жаһандық, неғұрлым инклюзивті мысалдармен материалды айтарлықтай ілгерілетеді. — Брайар Левит, Портленд мемлекеттік университетінің графикалық дизайн профессоры

Студент кезімде мен Эллен Лаптонның «Типографиямен ойлау» кітабының бірінші басылымын бастан-аяқ бірнеше рет оқып шықтым. Әрбір жаңа басылым сайын Эллен ойластырылған жаңартуларымен таңғалдыруды, шабыттандыруды және тәнті етуді жалғастыруда. Бұл үшінші басылым студенттер мен кәсіби мамандар үшін сөзсіз оқуға тиіс дүние, ол біздің барған сайын өзара байланысты болып жатқан әлеміміздегі көптеген жазулар мен тілдер туралы білімімізді кеңейтеді. — Линн Юн, Space Type негізін қалаушы

Эллен Лаптон — жазушы, дизайнер және ұстаз. Оның кітаптарының қатарына Graphic Design Thinking, Design Is Storytelling және Extra Bold: A Feminist, Inclusive, Anti-racist, Nonbinary Field Guide for Graphic Designers жатады. Лаптон MICA-да (Мэриленд өнер колледжі) дизайн бойынша Бетти Кук және Уильям О. Стейнметц кафедрасының меңгерушісі. Ол Смитсондық Купер Хьюитт дизайны мұражайының құрметті кураторы, онда The Senses: Design Beyond Vision, Herbert Bayer: Bauhaus Master, How Posters Work және Mechanical Brides сияқты көрмелерді ұйымдастырды. Ол Мэриленд штатының Балтимор қаласында тұрады.