Ұмыт мені

Авторы: Қанағат Әбілқайыр

²àíà¹àò °ÁI˲ÀÉÛÐ μìûò ìåíi Àëìàòû “Æàëûí áàñïàñû”

ÓÄÊ 821.512.122 ÁÁÊ 84 (5 ²àç) 7-44 °–20 ²àçàºñòàí Ðåñïóáëèêàñûíû» ̸äåíèåò æ¸íå àºïàðàò ìèíèñòðëiãi Àºïàðàò æ¸íå ì½ðà¹àò êîìèòåòi “°äåáèåòòi» ¸ëåóìåòòiê ìà»ûçäû ò¾ðëåðií áàñûï øû¹àðó” áà¹äàðëàìàñû áîéûíøà øû¹àðûëäû °áiëºàéûð ²àíà¹àò. μìûò ìåíi: Ïðîçà./ ²àíà¹àò °áiëºàéûð. – Àëìàòû: “Æàëûí áàñïàñû” ÆØÑ, 2012. — 248 áåò. ISBN 978-601-7286-58-3 Æàçóøûíû» “μìûò ìåíi” àòòû êiòàáû åêi á¼ëiìíåí ò½ðàäû. Áiðiíøi á¼ëiìíi» àòû “²à¹àç ºàëà”. Á½¹àí ºî¹àìíû» êåëå»ñiç ò½ñòàðûí, àäàì áîéûíäà¹û êåì-êåòiêòi ñóðåòòåéòií ñàòèðàëûº ¸»ãiìåëåð åíãiçiëäi. Æàçóøû øû¹àðìàëàðûíäà ¸ð ñàëàäà¹û ê¼çãå ½ðûï ò½ð¹àí îëºûëûºòàð, ºî¹àìíû» áiòåó æàðà¹à àéíàëûï áàðà æàòºàí ò½ñòàðû, àäàì áîéûíäà¹û æà¹ûìñûç ìiíåçäåð ñóðåòòåëãåí. Åêiíøi á¼ëiì “Ñóðåò” äåï àòàëàäû. Á½¹àí ²àíà¹àòòû» ñòóäåíòòiê æûëäàðû æàç¹àí ëèðèêàëûº ¸»ãiìåëåði òîïòàñòûðûë¹àí. °»ãiìåëåðiíäå àäàìãåðøiëiê, ìàõàááàò, àäàì áîéûíäà¹û ¼çãå äå èãi ñåçiìäåð øåáåð áåéíåëåíãåí. Êiòàï ºàëû» îºûðìàí¹à àðíàë¹àí. © °áiëºàéûð ²àíà¹àò., 2012 ISBN 978-601-7286-58-3 © “Æàëûí áàñïàñû” ÆØÑ, 2012 ÓÄÊ 821.512.122 ÁÁÊ 84 (5 ²àç) 7-44 °-20

²à¹àç ²àëà ´çiì æàï-æàñïûí æ¸íå áîëàøàºòàí ¼òå ¾ëêåí ¾ìiòiì áàð. Åë ºàòàðëû íåñèåãå áîëñà äà áàñïàíà ºàðàñòûðäûì. Àíàó-ìûíàó åìåñ, àºûð àë¹àí ñî» îñû æ¼í ¹îé äåï å» ºàçûíàëû, å» òà»äàóëû, å»... å»... å»... ºàëàäàí îéûï îòûðûï ¾ø á¼ëìåëi ¾é àëì຺à íûº áåêiäiì. °»ãiìåíi àø iøåêøå ñîçûï ºàéòåì, ºûñºàñûí àéòºàíäà, æèûðìà áið æàñûìäà áåðãåí ¼òiíiøiìå ºûðûº æåòi æàñûìäà áið á¼ëìåëi º½æûðà êåëäi. ²ûìáàò ºàëàíû» ºàº îðòàñûíäà¹û îòûç ºàáàòòû ¾éäi» æèûðìà òî¹ûçûíøû ºàáàòûíàí òèãåí õàí ñàðàéûìà ¸êå-øåøåì, ¾ø ½ë, ¾ø ºûçûì, òó¹àí ¸éåëiì, ¸éåëiìíi» áið ñi»ëiñi ìåí ¸ïêåñi, ìåíi» áið-áiðäåí iíi-ºàðûíäàñûì áàð – áàðëû¹ûìûç ¸íåìiíå äåãåíøå àñïàííàí ò¾ñêåíäåé òîï åòå ºàëäûº. ²àáûð¹àëàðû ¸ëi òîëûº ñûëàíáà¹àí, íåìåñå, ñûëàí¹àí æåðëåði ê¼òåðiëiï êåòêåí, æ¸, îíû ºîéøû, æà»áûðëû ê¾íäåði ò¼áå ìåí òåðåçåëåðäåí ñó ¼òiï, ¸ð ºàéñûñûìûç áið-áið ø¾áåðåêïåí ñîíû º½ð¹àòûï îéíàéìûç äåìåñå»iç, àëà»äàéòûí ò¾ê òå æîº. Á¼ëìåìiçäå àéºàñûï æàòûï ½éûºòàéìûç. Åêi-¾øòåí êåçåê ê¾òiï ò½ðûï... àóûñûïàóûñûï òàìຠiøåìiç... ²àëàíû» àïòàñûíà æåòi ðåò ñî¹àòûí ìiíåçi ºûçûº æåëi êåéäå áið øûíäàï áóûðºàí¹àíäà áiçäi» îòûç ºàáàòòû ¾éiìiçäi» áàñû áàëºóðàéäàé ìàéûñûï áàðûï, æåðãå òèåðòèìåñ, òèåð-òèìåñ ºàëûïòà òåðáåëiï ò½ðûï, ºàéòà îðíûíà êåëåäi. ° äåãåíäå çàòûìûçäû» àñòûíäà ºàëûï, àóûðëàóû êåç áîëà êåòñå òàëûï ºàëûï ¸òóåðiìiç êåòiï æ¾ðäi, êåéií óàºûò ¼òå êåëå ¸äiñií òàóûï àëäûº òà, ëûï åòiï æ½ìñàºòàó æåðãå ò¾ñåòií áîëäûº, å» áàñòûñû, òå»ñåëìåëi ¾éãå äå ¾éðåíiï ºàëäûº. Ñîäàí ºîéøû, ê¾íäåðäi» áið ê¾íi ºàéäàí òàïºàíûí áiëìåéìií, êiøi áàëàì ºîéäû» Á½ë êiòàáûìäû ¸êåì ´êñiêáàé ìåí àíàì ͽðæàìàë¹à àðíàéìûí. ±½ìûð æàñòàðû»ûç ½çຠáîëñûí!

º½ìàëà¹ûíäàé ¹àíà áið ºîð¹àñûíäû ½ñòàï æ¾ð åêåí. Àðû-áåði äîìàëàòûï, ëàºòûðûï îéíàï îòûð¹àíûí áàéºàäûì äà, á½ë íå ºûë¹àí ï¸ëå åêåí äåï, ºîëûìà àëûï, òiñòåï ê¼ðiï åäiì òiñiì áàòïàäû. Ñàëìà¹û ò¸ïò¸óið-ຠàóûð åêåí, ëàºòûðûï, ºà¹ûï àëûï, ëàºòûðûï, ºà¹ûï àëûï, åðiãiï îòûð¹àíûìäà ê¼çiì ò¼áåäå æàðáèûï ò½ð¹àí ºàðà øûáûí¹à ò¾ñå ºàëäû. ´ç ¾éiìäå îòûðìûí ¹îé ºîðºàìûí áà, ºîëûìäà¹û ºîð¹àñûíìåí ¸ëãi øûáûíäû ïåðiï êåï æiáåðäiì. ĸë òèäi ìå, òèìåäi ìå, îíû øûáûí àéòïàäû, àë, ºîð¹àñûí ¸ëãi æåðäi òåñêåí ê¾éi ¾ñòiìiçäåãi ê¼ðøiìiçäi» ¾éiíå ¼òå øûºòû. “Îéïûðìàé, ìûíàó ½ÿò áîëäû-àó” äåï, ¸ëãi ¾»iðåéiï ºàë¹àí òåñiêòåí ñû¹àëà¹àíûìøà áîë¹àí æîº, ºîð¹àñûíûì ò¼áåíi» òà¹û áið æåðií òåñiï ¼ç ¾éiìiçãå ºàðàé ò¾ñòi. Åêi òåñiêòi áiðäå»å ºûëûï á¾òiíäåðìiç, å» áàñòûñû, ºîð¹àñûíû º½ð¹ûðäû òàïòûì-àó äåãåíiìøå áîë¹àí æîº, ¸ëãi ò¼áåäåí ñîð¹àëà¹àí ê¾éi êåëäi äå ¼çiìiçäi» åäåíäi äå òåñiï ¼òiï ò¼ìåíãå êåòòi. “²àï, áið àáûðîéñûç iñ áîëäû-àó” äåäiì äå, åìïå»äåï ìåí äå ½ìòûëäûì. Áiçäåí ò¼ìåí ò½ðàòûí ê¼ðøiììåí àóûç æûáûðëàòûï àìàíäàñàòûíûì áàð åäi, ¼éòiï-á¾éòiï áiðäå»åíi ò¾ñiíäiðiï, ¾éiíå êiðäiì. ²îð¹àñûíû ò¾ñêið á½ë ¾éãå äå àÿëäàìàïòû. ¶é èåñií åðòiï, îäàí ò¼ìåí ò½ðàòûí ºî»ñûìà áàðäûì. ²îð¹àñûí á½ë ¾éãå äå êåëãåí, áiðຠòîºòàìà¹àí. °ð ¾éäi» åñiãií ºà¹ûï, ¾éiíå áàñûï êiðiï æ¾ðå áåðåòií ¸êiì-ºàðà, íåìåñå, ºàðàºøû åìåñïiç, ºîð¹àñûíäû ïîäâàëäàí áið-ຠòîñûï àëìຠáîëûï º½ëäûðà»äàï ò¼ìåíãå òàðòòûº. ²àøàí¹û áiç ºàòåëåñå áåðìåêïiç, ¾ìiòiìiç àºòàëûïòû. ²½ìàëàºòàé ¹àíà ºîð¹àñûíûìûç àìàí-åñåí ïîäâàëäà æàòûð åêåí, åäåíãå º½éûë¹àí öåìåíòòi æàðòûëàé òåñiï áàðûï, áið æàìáàñòàé ºèñàéûïòû. ʼðøiëåð ºîð¹àñûíìåí îéíà¹àí ìåíi æàç¹ûðà ìà, ºàòòû áið ºàäàì æàñàñà» ¼çi»äi äå îñû ïîäâàëäàí áið-ຠøû¹àðóû ì¾ìêií ¼ç åäåíäåðiíå êií¸ àðòà ìà, îñûíû ½¹à àëìàé à»òàðûëûï ½çຠò½ðäû. Ñîñûí, ¾éãå àóûð çàòòàð êiðãiçáåóãå, àé¹àéëàï ñ¼éëåìåóãå, ºàòòû æ¾ðìåóãå, ñåêiðìåóãå, ì¾ìêií áîëûï æàòñà, åäåíäi ì¾ëäå áàñïàó¹à ñåðò áåðiñiï, ¾éäi-¾éëåðiíå òàðàäû. Àéòïàºøû, ìåí ñiçäåðãå ¾éãå ºàºà¹àí ºûñòà ê¼øiï êiðãåíiìiçäi àéòïàïïûí ¹îé: ºûñ áîéû æûëóäû» áîëìàé ºàëóû, ãàçäû» æèi ¼øói, ñó º½áûðëàðûíû» æàðûëûï êåòói ñèÿºòû êåç êåëãåí îòáàñûí àéíàëûï ¼òïåéòií ïðîáëåìàëàðäû» áiçäi äå åøêiìíåí êåì ò½òïàé ìàçàëàï æ¾ðãåíi ê¼»iëãå ê¸äiìãiäåé-ຠìàºòàíûø ñåçiìií òó¹ûçûï,

àäàì¹à “Áiç äå åíäi åøêiìíåí êåì åìåñïiç, åë ºàòàðëû ¼ìið ñ¾ðiï æàòûðìûç” äåãåí áið ò¸òòi ê¼»ië-ê¾é ñûéëàéäû åêåí. Ñîíäàé ê¾íäåðäi» áiðiíäå áàëàëàðûìûç îéíàï îòûðûï áîéûíàí æûëóû ºàøºàí æûëó æ¾éåñiíå òiëäåðií òèãiçåäi ¹îé, ñ¼éòñå á½ë ¾éãå, á½ë æûëó æ¾éåñiíå ¸ðå» æåòêåíiìiçäi òië ºàéäàí áiëñií, º½ð¹ûðû» àÿçäàí òiêåíåêòåíiï ò½ð¹àí òåìi𠺽áûð¹à æàáûñà êåòåäi. Îëàé ºàðàéìûç, á½ëàé ºàðàéìûç, º½áûðäû» ò¾ði æàìàí, òiëäi ¼ç åðêiìåí æiáåðåòií åìåñ. Àìàë æîº, áið àìàëûí îñûëàð áiëåð äåï ¸êiìøiëiêêå õàáàðëàñòûº. “¶é æûëûìàñà æûëûìàé-ຠºîéñûí. Åíäi ñîë æûëó æ¾éåñiíi» æàíûíàí æ¾ðìåéiê. Áiçãå áàëàìûçäû» òiëií ºàéòàðûï áåðóãå ê¼ìåêòåñi»içäåðøi”. “Á½ë áiçäi» ìiíäåò åìåñ. Îíû ¼çäåði»íi» æåðãiëiêòi ìåêåìåëåði»å àéòû»äàð” äåéäi ¸êiìøiëiê. Æåð-ê¼êòåí içäåï æ¾ðiï, æåðãiëiêòi ìåêåìåíi» áàñøûñûí ¸ðå» äåãåíäå ºîë¹à ò¾ñiðäiê. “Á½ë ¾éãå æûëóäû êåëåñi æûëäàí áàñòàï áåðåòií øû¹àðìûç” äåéäi îë. “ιàí äåéií áàëàíû» òiëi åìåñ ê¾ëëi ò½ëàáîéû æàáûñûï ºàëàäû ¹îé”. “Îíäà æàç¹à äåéií øûäà»äàð, ¾ø-ຠàé ºàëäû ¹îé”. Áàñøûëàðäû» àëòûí óàºûòûí á¼ëiï, òiëäåñêåíiíå ò¸óáà àéòòûº òà, ¼çiìiç iñêå êiðiñòiê. ¶éäåãi æà¹ó¹à æàðàéòûí º½ð¹àº ä¾íèåíi» á¸ðií ò½òàòûï, áàëàìûçäû» òiëiíi» àéíàëàñûíà îò ºîéäûº. ²àðà òàñ áîëûï ºàë¹àí º½áûð äà æûëûäû, ¾éãå äå áið ûñòûº ëåï òàðàäû, òiïòi, ê¼ðøiëåð äå “¶êiìåò ¼ëòiðìåéäi ¹îé. Æûëó áåðiïòi” äåï ºàóºûëäàñûï ºàëäû. ²ûñºàñû, ½ë áà麽ñ ºàíà áiðíåøå ê¾í áûäû-áûäû äåï áûëäûðëàï æ¾ðäi. Ò¸ï-ò¸òòi ê¼»iëê¾é ñîíäà äà ñîë áið àë¹àøºû ¸ñåðäåí àðûë¹àí æîº. Íåãiçi, ºàëàëûºòàð áið ¾éäå áiðíåøå àäàì ò½ð¹àíûí æàºòûðà áåðìåéäi ¹îé. Àë, áiç ¾øií ñîíøà àäàìíû» ºóûºòàé ¹àíà áið á¼ëìåäå ¼ìið ñ¾ðiï æàòºàíû ¸ñiðåñå îñû ºûñòà ¼òå æàºñû áîëäû. Áiðiìiçãå áiðiìiç òû¹ûëûï, áið ºûðûíäàï, åë ò¾íäå øåøiíiï æàòàòûí áîëñà, áiç êåðñiíøå ¾éäåãi áàð êèiìäi êèiíiï, ê¼ðïå ¹àíà åìåñ, êiëåì-ïàëàñºà äåéií æàìûëûï àëûï áið-ຠ½éûºòàéìûç… Ì½íû» á¸ðií ºîéøû, ºûñ áiòiï ê¾í æûëûí¹àíäà, ºàðà æåðìåí áiðãå áiçäi» ¾é äå åðè áàñòàäû. Àëäûìåí, ºàºà¹àí ºûñòà º½éûë¹àí iðãåòàñòàð åðiäi, áiðòå-áiðòå ¾éäi» ê¾ëëi ºàáûð¹àëàðûíàí àé¹ûç-àé¹ûç áîëûï òåð àºòû. Àðòûº ñóäû» á¸ðiíåí àðûë¹àí ñî» ¾éiìiç ê¸äiìãiäåé àëàñàðäû. Áiðຠàëûñòàí ºàðàñà»ûç, øàïàíûíû» áið ò¾éìåñií æî¹àðû ò¾éìåëåãåíäiêòåí áið åòåãi ½çûí, áið åòåãi ºûñºà áîëûï ò½ð¹àí øàë ñèÿºòû áiçäi» ¾éäi» äå

áið ºàáûð¹àñû áèiê, áiði àëàñà áîëûï ºàëäû. Á½¹àí äà ø¾êið, åíäi îñûìåí áîë¹àí øû¹àð äåï îòûð¹àíûìûçäà ¸áäåí êåïêåí ¾éëåðäi» ºàáûð¹àëàðûíà ñûçàò ò¾ñiï, ¸ð-¸ð æåðäåí ºàºûðàé áàñòàäû. ʸäiìãiäåé, ø¸é iøiï îòûðûï, òåðåçåãå ºàðà¹àíäàé êåðåãåãå ºàðàñà»ûç, ñà»ûëàóäàí ñiçãå ºàëà ºàðàï ò½ðàäû. Íåìåñå, òóðà ¾éi»içáåí ¾éi áið ê¼ðøi»iç ¼çiíi» æàðûë¹àí ºàáûð¹àñûíàí ñiçãå “Á¾ãií äå ûñòûº áîëàòûí ñèÿºòû, ¸?” äåï ºîÿäû. Àóà ðàéû æûëû áîë¹àí ñî» áiðòå-áiðòå á½¹àí äà ê¼íiï àëäûº. Åíäi æàóûíäû ê¾íäåði ¾éiìiçäi» ñûðòûíäà¹û ¸ëåì-æ¸ëåì îþ-¼ðíåê ïåí ò¾ðëi ñóðåòòåði áàð ìû» ñàí áîÿó¹à ìàëûí¹àí ¸øåêåéëåð ê¼øiï ò¾ñå áàñòàäû. Ê¼ï ½çà¹àí æîº, ¾éiìiç ê¸äiìãi ºàðà ñûëàºïåí ¹àíà ºàëäû. Å, á½ äà ä½ðûñ. “Ìûíàíäàé ¾éäi ºàíøà¹à àëäû»ûç? ¶íäåìåé æ¾ðiï, ¾éìåê-¾éìåê àºøà æèíàï àë¹àí åêåíñiç ¹îé” äåãåí ñ¼çäåðäi àçûðຠåñòèòií áîëàìûç äåï øåøêåíáiç. Ñîë ñîë-ຠåêåí, æèûðìàñûíøû ºàáàòòàí àÿº àñòûíàí ¼ðò øû¹à ºàëäû. Ãàç º½áûðû àøûº ºàë¹àí äåé ìå, íàéçà¹àé ò¾ñêåí áå, êiì áiëãåí, ¼ðòi»iç åíäi àíàó-ìûíàó¹à áîé áåðåð åìåñ. Å» ºèûíû, áàð áàëà-øà¹àìûçáåí øûðûëäàï æèûðìà òî¹ûçûíøû ºàáàòòà áiç ò½ðìûç. Õàáàðëàé ñàëûï, áið ñà¹àò áîëìàé ¼ðò ñ¼íäiðãiøòåð, áið æàðûì ñà¹àò áîëìàé ñàºøûëàð ìåí æåäåë æ¸ðäåì äå êåëiï ¾ëãåðäi. Á½ë óàºûòòà æèûðìàñûíøû ºàáàòû»ûç ¼ðòêå òîëûºòàé áåðiëiï, ¼ç ìiíäåòií ò¾ãåë îðûíäàï áiòiï, à-ó-ï äåï ø¼ãå êåòòi äå, àÿº àñòûíàí áiçäi» àñòûìûçäà¹û ¾é æèûðìà æåòiíøi, áiç æèûðìà ñåãiçiíøi ºàáàò áîëäûº òà øûºòûº. ¶éäi àéíàëà ø½ðºûðàï ê¼ðøi-ºîëà» æ¾ð. Îëàðäû áûëàé áið ìûæûï ¼òiï, îëàé áið ìûæûï ¼òiï, ¼ðò ñ¼íäiðãiøòåð ìåí æåäåë æ¸ðäåì æ¾ð. ´ðò ïåí õàëûº áið-áiðiíå ºàðñû êåëiï ºàëìàñûí äåï ¸ð-¸ð æåðäå ºàðà òàÿºòàðûí ñàëáûðàòûï ñàºøûëàð ò½ð. Àëäûìåí ¼ðòòåí äå ºûçûë ê¼ëiêòåð òiçiëiï êåëiï ò½ðäû, ñîñûí º½ëàø-º½ëàø º½áûðëàðûí ¼ðò øûººàí æàººà ºàðàòûï ºîéûï, ຠê¼áiêòi øàøòû äåéñiç. ²àéðàí ¹àíà ຠê¼áiê ºàíøà ûøºûíñà äà òî¹ûçûíøû ºàáàòºà æåòåð-æåòïåñ, æåòåðæåòïåñ æåðäåí ºàéòà ºàéòûï, áîñºà ûñûðàï áîëäû. ´ç ê¼áiêòåðiíå ¼çäåði ìàëûíûï æàíû ºûñûë¹àí ¼ðòñ¼íäiðãiøòåð åíäi êåðåãåíi» ¸ð ò½ñûíàí ñàòûðëàòûï îòûðûï ñàòûëàðûí ºîéûï øûºòû. Îëàðäû» áîëûìñûç òiðëiãiíå àíäà-ñàíäà áið æàëà»äà¹àí òiëií øû¹àðûï, ìàçàºòàï ºîéûï îò øiðêií äå ¼ç æ½ìûñûí àòºàðûï æàòûð. Îë òà¹û áið à-ó-ï äåãåíäå áiç ¼çiìiçäåí-¼çiìiç

æèûðìà æåòiíøi ºàáàòòû» ò½ð¹ûíäàðû áîëäûº òà ºàëäûº. ´ðòñ¼íäiðãiøòåð ºàðàï îòûð¹àí æîº, åíäi ñàòûëàð¹à ¼ðìåëåé áàñòàäû. Ñàòû ø¾êið äåï àéòàéûº, îíûíøû ºàáàòºà åðêií æåòòi. ²ûçäû-ºûçäûìåí àðñàëà»äàï îíûíøû ºàáàòºà øû¹ûï àë¹àí ¼ðòøiëåð àðû ºàðàäû, áåði ºàðàäû, ¼çäåðiíi» áîéûíàí ¼ðò ñ¼íäiðå ºîÿòûí åøòå»å äå òàáà àëìàäû. Å» áîëìàñà ºûçûë ê¼ëiêòåðäi» áiðåóií íåãå àëà øûºïà¹àí. Îéáàé-àó, ìåí äå àºûìàºïûí ¸?! Îëàðäû á½ë æåðãå äåéií ê¼òåðiï øû¹à àëìàéäû åêåí ¹îé, º½áûðäû» ¼çií ¹àíà àëûï øûººàííàí åø ïàéäà æîº, àë á½ëàð ¸ðå» æåòêåí îíûíøû ºàáàòòû» ò½ð¹ûíäàðûíäà ¼ìiði áið ìàøèíà ê¼áiê áîë¹àí åìåñ. Åíäi íå iñòåó êåðåê? Ðåòi êåëiï ò½ð¹àí îñû áið ò½ñòà àéòà êåòåéiêøi, á½ëàðäû» áàñòûºòàðû ¼ç ïàéäàñûí áiëåòií, áið àºûëäû àäàì åäi, øåòåëäåí ï¸ëåíáàé ìèëëèîí¹à, åëáàñû àðàëàñºàí æåðäå ¹àíà ê¼ðñåòåì äåï, êðàí ò¸ðiçäi, îí áåñ-îí ñåãiç ºàáàòºà ìîéíû åðêií æåòåòií áið ¼ðòñ¼íäiðó ìàøèíàñûí ñàòûï àëûï ºîé¹àí. Áiðຠîíû á½ë æåðäå ïàéäàëàíàéûí äåñå ºàðà ὺàðàäàí áàñºà åøêiì ê¼ðìåé ºàëàäû. Ìåìëåêåò áàñøûñû ì¾ëäå åñòiìåéäi. ²àéäà¹û áið æèûðìà òî¹ûç ºàáàòòûº ¾é ¾øií îíû ºîç¹àï íå êåðåê. Áîïòû, ïàéäàëàíáàé ºîÿ ò½ðàéûí äåñå æàºûí óàºûòòà ¾êiìåò ¾éi ñèÿºòû ºûìáàò ¹èìàðàòòàð ¼ðòåíåòií åìåñ. Òåõíèêà áîëñà òåêêå òîçûï áàðàäû. Øûíûìåí-ຠåíäi íå iñòåó êåðåê? “Áàñåêå» íå äåñå ñîë áîëàäû ¹îé” – äåï, º½éðû¹ûí á½ë¹à»äàòûï ºàðàï ò½ðàòûíäàé ¼ðò æà¹ûìïàç ¾êiìåò åìåñ, “²½ðñûí, íå áîëñà ñîë áîëñûí” – äåï, ê¼çií òàðñ æ½ìûï àëûï îòûðà áåðåòií äåïóòàò òà åìåñ, ¸íå-ìiíå äåãåíøå, áiçäi ¼ðò æèûðìà àëòûíøû ºàáàòòû» ò½ð¹ûíäàðû åòiï ¾ëãåðäi. ´ðòñ¼íäiðãiøòåð åíäi áið ê¼ëiêòi» º½áûðûí áið ê¼ëiêòiêiíå æàë¹àï, ñàòû¹à ñàòû ºîñûï, æà»à îéûí ò¾ðií áàñòàï êåòòi. Ìèíóò ïåí ñåêóíä ñàíàï áiç ò¼ìåí ºàðàé º½ëäûðàï êåëåìiç. Îñûíäàéäà º½ð ò½ð¹àíøà äåï ìåí áið îé îéëàéìûí ¹îé: áiçäi» ìûíà ¾éëåð ºàíäàé ìûºòû åñåïïåí æàñàë¹àí. Ò¾ãåë ¼ðòåíiï êåòñå äå áið ìàøèíà ê¾ë øûºïàéäû åêåí-àó. Á½ðûí¹û ¼êiìåò æûíäû ¹îé, áåñ ºàáàò ¾é ñàëñà äà iðãåòàñûí áið æûë º½ÿäû, îíû áið æûë êåïòiðåäi. Ñîñûí ¸ð êåðåãåñií çå»áiðåêòi» î¹û ¼òïåéòiíäåé åòiï ºàëàéäû, øåãå êiðìåéòiíäåé åòiï ñûëàéäû, áið ¾éäi áåñ æûëäà ¸ðå» ñàëûï áiòåäi. ´»øå» àºûìàº! ²àçiðãiëåð ¹îé, ºà»òàðäû» áiðiíäå iðãåòàñûí º½ÿäû, åêiñiíäå ºàíøà ºàáàò áîëñà äà êåðåãåñií ê¼òåðåäi, ¾øiíäå iøi-ñûðòûí ñûëàï áiòiï, ò¼ðòiíäå ºîëû»ûç¹à êiëòií

áåðåäi. ²à»òàðäû» áåñiíåí áàñòàï ¾éëi áîëäûì äåï ê¾íäå òîéëàï, áàñû»ûçäû ê¼òåðå àëìàé àëøèûï ñiç æàòàñûç. Îéûì ¸ëäåíå ñîëº åòå ºàë¹àíäà ¾çiëiï êåòiï åäi, àìàí-åñåí òà¹û áið ºàáàòºà ò¼ìåíäåï àëûïïûç. ´ðòñ¼íäiðãiøòåð ¹îé ¼éòiï-á¾éòiï îí áåñiíøi ºàáàòºà æåòiï ºàëûïòû. Á½ëàðäàí ê¾äåðií ì¾ëäå ¾çäi ìå, æà»à ¹àíà ìåí æèûðìà òî¹ûçûíøû ºàáàòòà æ¾ðãåíäå æàéíàï ò½ð¹àí òàáè¹àò æàðûºòûº ºàáà¹ûí ò¾éiï, ºàòóëàíûï-ຠêåëå æàòûð åêåí. ° äåãåíãå êåëòiðìåé äàóûëäàòûï, æàóûíäàòûï, àðíàéû òàïñûðûñïåí êåëãåí òà»äàóëû ñàðáàçäàðäàé åñiê äåìåé, òåñiê äåìåé øåëåê-øåëåê æà»áûðäû áàñ-àÿ¹ûìûçäàí àðìàíñûç-ຠº½éäû. Òiïòi, áàñ ñàó¹àëàï ºàæåòi æîº åêåíií áà¹àíà áið àéòûï åäiì ¹îé, å» áàñòûñû, áiðäå»åíi» àñòûíäà ºàëûï ºîéìàé íåìåñå êåðåãåíi» æàðû¹ûíà ºûñòûðûëûï ºàëìàé áið æåðäåí ìûºòàï ½ñòàï ò½ðñà» áîë¹àíû. Á½ë ñåíäåðãå àç äåãåíäåé, ¾éäi àëàé áið àëà ºàøûï, á½ëàé áið àëà ºàøûï, æàóûííû» òèþiíå ëàéûºòàï ¾éäi ìàéûñòûðûï áåðiï, æåë äå ¼ç ïàðûçûí ¼òåäi. Ñàºøû áiòêåí øàïºûëàï ¼ç ê¼ëiãiíå ºàøòû, ìàëìàíäàé áîë¹àí ¼ðòñ¼íäiðãiøòåð ò¾êêå êåðåãi æîº º½áûðëàðûí æèíàï ¸óðå, ò¾ê áiòiðìåñå äå áàºûðûïøàºûðûï “Ìåíi ê¼ðäi»äåð ìå?” äåï æåäåë æ¸ðäåì æ¾ð. μçûí ñ¼çäi» ºûñºàñû, àéíàëàñû îí-îí áåñ ìèíóòòû» iøiíäå ¼ðò òå ñ¼íäi, æàóûí ìåí äàóûë äà äåìií àëäû. ľíèå ¼ç ºàëïûíà ºàéòà êåëiï, àáûð-ñàáûð áàñûë¹àíûíà àíûº ê¼çäåði æåòêåíäå ¹àíà àëäûìåí ¼ðòñ¼íäiðãiøòåð, ñîñûí áàðûï æåäåë æ¸ðäåì æåðãå ò¾ñòi. ° äåãåíäå “Àóà ðàéûíà õàáàð áåðãåí êiì? Àºïàðàòòû òàðàòºàí ºàéñûñû»?” äåï áiðií-áiði ºà¹ûï-ñî¹ûï æ¼í-æîñûºñûç æîñûï êåòêåí ñàºøûëàð àóà ðàéûíû» åøºàíäàé ìèíèñòðëiêêå ºàðàìàéòûíûí åñòiãåíäå “²îé, ðàñ ïà?” äåï ºàòòû-ຠòà» ºàëäû. Ñîñûí áàðûï, ñîë ìà»äà¹û õàëûºòû ºóûï æ¾ðiï æèíàï, º½æàòòàðûíû» á¸ðiíå “´ðòñ¼íäiðãiøòåð á½ë æåðãå ¼ðò øûºïàé æàòûï êåëiï àë¹àí. Àë, æåäåë æ¸ðäåì êåøåëi áåði îñûíäà. Ñàºøûëàð á½ðûííàí îñû ¾éëåðäå ò½ðûï æàòûð. Êiñi ¼ëiìi»iç íå, á½ë ìà»äà ¼ðò áîë¹àí æîº. ¶é á½ðûííàí æèûðìà àëòû ºàáàòòû áîëàòûí” äåï æàç¹ûçûï, ¸ð ºàéñûñûíà æåêå-æåêå ºîë ºîé¹ûçûï àë¹àí ñî» ºèºóëàòûï êåòòi äå ºàëäû. Ìåíi ¹îé åíäi á½äàí áûëàé æèûðìà áåñiíøi ºàáàòòàí òàóûï ºàëàðñûçäàð...

ºîð – Ñiç á¾ãií îí æàðûìäà À²Ø-òû» åëøiñiìåí êåçäåñåñiç! – Ñîíäà íå äåóiì ºàæåò? – Àéòºàí ¼òiíiøòåðiíi» á¸ðií îðûíäàóû»ûç êåðåê! – ... – Ñîñûí, Ðåñåéäåí àðíàéû êåëãåí ºîíàºòàðìåí æîëû¹àñûç! – Îëàð¹à íå äåéìií? – Åøòå»å äåìåéñiç. Òåê äàéûíäàï ¸êåëãåí º½æàòòàðûíû» á¸ðiíå ºîë ºîéûï áåðåñiç! – ... – Ñîäàí êåéií ²ûòàéäû» áið àçàìàòûí ºàáûëäàéñûç! – Îë íå ºûë¹àí àçàìàò? – Îíû áiëóäi» ñiçãå ºàíøà ºàæåòi áàð? Å» áàñòûñû, ºîëûí àëûï, æûëû ºàáຠòàíûòûï, ñ½ðà¹àí æåðií áåðñå»iç áîëäû åìåñ ïå? – Æåð äåìåêøi... °ëãi Èçðàèëü... – Îë åëäi àòàìàé ºîÿ ò½ðû»ûç. Àëäûìåí ìåìëåêåòòi» àòûí àìàí-åñåí ¼çãåðòiï àëàéûº. ²àçið ¼çi»içáåí êåçäåñåòií ¾ø åëäi» áàñøûëàðû êåðåãií òîëûº àëûï áîëñûí. ²àë¹àíûíû» á¸ðií Èçðàèëü ¼çi øåøåäi. – Õàëûº ä¾ðëiãiï æ¾ðìåé ìå? – Ñiç äå ºàéäà¹ûíû àéòàäû åêåíñiç. Õàëûºòà íå åñ ºàëäû äåéñiç? – Îí æàðûì¹à äåéií å» áîëìàñà îðàçàìäû àøûï àëñàì áîëà ìà?.. – Îðàçà, îðàçà! ¶éäåí àøûï êåëóãå áîëìàé ìà ñîë îðàçàíû?.. – Åíäi... – Æàðàð! Åé, êiì áàð? Ïðåçèäåíòêå ò໹û àñûí ¸êåëi»äåð!!!

Ñiç ²àíøà ò½ðàñûç? Õàëûºàðàëûº áàéëàíûñ: – Àëëî, ìûðçà! ľíèåæ¾çi áîéûíøà å» æåìºîð åëó åëäi» òiçiìi æàñàëûï æàòûð. Ñiçäi» åë ê¼ø áàñûíäà. Íå iñòåéñiç? – Áà¹àñûí àéòñà»ûçøû... – Îíûíøû îðûí – æ¾ç ìèëëèîí À²Ø äîëëàðû! Æèûðìàñûíøû îðûí – åêi æ¾ç ìèëëèîí äåï æàë¹àñà áåðåäi. – Àë, áiðæîëà àëûï òàñòàó¹à áîëìàé ìà? – ιàí øàøû»ûç æåòïåéäi ¹îé! – Îíäà... Îíäà åëóiíøi îðûí áîëñûí! – Àëëî, ìûðçà! °ëåìäåãi å» àéòóëû îí ò½ë¹à àíûºòàëûï æàòûð. ²àëàñà»ûç ¾ëãåðóãå áîëàäû. – Î, ¸ðèíå! – Îíäà îí ìèëëèàðä À²Ø äîëëàðûí äàéûíäàé áåði»iç! – Äàéûí ¹îé, äàéûí! – Àëëî, ìûðçà! °ëåìäåãi å» ëàñ ìåìëåêåòòåðäi» òiçiìi... – ²àíøàñûíøû ò½ðìûç? – Àëäû»¹û îðûííàí ò¾ñiï ê¼ðãåí æîºñûçäàð ¹îé. – Å» ñî»ûíà ò¾ñiði»içäåð áiðäå»å ºûëûï... – Áið ìèëëèàðä À²Ø äîëëàðû! – Ò¼ìåíäåòóãå áîëìàé ìà? – Áîëìàéäû! Áåêiòiëãåí áà¹àñû ñîë. – Ò¾ñiíiêòi. ²àçið àºøàñûí àóäàðòàìûí. – Àëëî, ìûðçà! Àäàì º½ºû¹û ºîð¹àëìàéòûí æèûðìà åë... – Áà¹àñû... – Àëëî, ìûðçà! Æåðãiëiêòi ½ëòºà òåïåðiø ê¼ðñåòó æà¹ûíàí... – Áà¹àñû... – Àëëî, ìûðçà! Òiëií ½ìûòºàí åë... – Áà¹àñû... – Àëëî, ìûðçà! “°ëåì åëäåði ê¼øáàñøûñû” ½éûìûíà ò¼ðà¹à áîë¹û»ûç êåëiï åäi ¹îé. Àéíûï ºàë¹àí æîºñûç áà? – Æî-æî-æîº! Îë ì¸ñåëå áið øåøiìií òàïòû ìà?

– Á¾ãií á¸ði áið æàºòû áîëûï, òèiñòi áà¹àñû øûºòû. – Ñîíûìåí... – Ñîíûìåí, æ¾ç ìèëëèàðä À²Ø äîëëàðû ñiçäåí! Òåê òà¹û áið ðåò åñêåðòiï ºîÿéûº, ½éûìíû» àòû äàðäàé – îíû áiëåñiç. Áiðຠîäàí ñiçãå æ¸íå ñiçäi» åëãå òûðíàºòàé äà ïàéäà áîëìàéäû. Êåéií ò¾ñiíáåóøiëiê áîëûï æ¾ðìåñií! – Àëà»äàìà»ûç! Àòûíû» ¼çi àçûº åìåñ ïå áiçãå! Åëàðàëûº áàéëàíûñ: – Àëëî, áàñåêå! Áàñåêå, ê¼êòåìãi ñåëäi» áåòi æàìàí. Áåñ àéìàºòû ñó áàñûï êåòòi. Íå iñòåéìiç? – Íå iñòåãåíi íåñi? Áiðäå»åñi áîëàð. Ñó ºàéòûï, æåð êåïêåíøå áàñºà æåðëåðäi ïàíàëàé ò½ðñûí! – Õàëûºòû ºàóiïñiç æåðãå ºîíûñòàíäûðó ¾øií ºàçiðäi» ¼çiíäå åëó ìèëëèîí òå»ãå êåðåê äåéäi æåðãiëiêòi áàñøûëàð... – Åëó ìèëëèîí òå»ãå! Ñåíäåðäi» äåíäåði» ñàó ìà? ²àð åðiäi åêåí äåï ºàçûíàäàí ñîíøà ºàðæûíû ¾ï åòêiçáåêñi»äåð ìå? – Åíäi... – Åøºàíäàé åíäi æîº! Ìåìëåêåòòiê ºûçìåòêåðëåð áið ê¾íäiê æàëàºûñûí, áàé-áà¹ëàíäàð ñàäàºàñûí, ºàë¹àí åë æûëóûí æèíàñûí. μºòû»äàð ìà? – μºòûì, áàñåêå!

Ò°óåëñiçäiê – °æå, ¸æå, êèíî»ûç áàñòàëäû! – Îéá¾ó, ½ìûòûï êåòå æàçäàïïûí ¹îé. °ëãi áà麽ñ ºûç íå áîëäû åêåí?.. Àíà ñàºàëäû íåìå îíû íå àëìàé, íå æàéûíà ºîéìàé... Ñåí ºàéäà êåòòi»? Ñàºûø, êåë, ìûíàóû»äû ø¾ëäiðëåòïåé àóäàðûï áåð! – °æå, ìåí ñàáຠîºûï îòûðìûí... – ²îÿ ò½ð îíû, “²îéøûíû» ºûçû ºîé êåëãåíäå iñ òiãåäi” äåãåíäåé, îñû êèíî áàñòàë¹àíäà ñåíi»-ຠñàáà¹û» äàéûí ò½ðàäû åêåí. Êåë òåç! – Òóó, ¸æå-àé... – ʼòåê, ìûíà ºàðà» ºàë¹ûð ºàéòåäi-åé! Òàñ êåíåäåé æàáûñûï... – Àïà, îë îñû ºûçäû» æiãiòi ¹îé... – ²àéäà¹û æiãiòi? Á½ë åêåói òóûñ åìåñ ïå? – Æàºûí òóûñ åìåñ ºîé... – Ò¸éò àðû, òóûñòû» àëûñ-æàºûíû áîëóøû ìà åäi? Ò½ºûìû àç¹àí áåéáàºòû» áàñºà áiðåó òàáûëìà¹àíäàé ¼ç ºàíûíà ºàðà¹àíû íåñi? – ?.. – Àë, ¸ëãi ½çûí ºàðà ºàéäà? – Îë á½ðû»¹û æiãiòi... – Á½ðû»¹û æiãiòi ºàáà ñàºàëäû åìåñ ïå åäi? – ²àáà ñàºàëû» ì½íûìåí àæûðàñûï, þíåøòi àëûï àëäû ¹îé. – þíåøòi? °ëãi áið ºûðûì åòi æîº ºàòïà ºàðà ºûçäû ìà? – Æîº. Ñiç îíû ò¸ìïiø ñàðû äåóøi åäi»iç ¹îé. – À, îë º½ð¹ûð ¼çiíi» ºàéûí à¹àñûíàí àÿ¹û àóûð äåìåï ïå å»? – Îë áàëà ºàéûí à¹àñûíàí åìåñ á¼ëåñiíåí åêåí. Á¼ëåñi øåòåëãå ºàøûï êåòòi äå, þíåø áiðàç óàºûò ½çûí ñàðûìåí áiðãå ò½ðäû. Êåéií îë äà àÿ¹û àóûð åêåíií áiëiï, áið-ຠê¾íäå òàáàíûí æàëòûðàòòû äà, þíåø èòòåé áîëûï ºàáà ñàºàë¹à ºàéòûï êåëäi ¹îé...

– Å, àéíàëàéûí. ²àáà ñàºàëû» º½äàé¹à ºàðà¹àí æàí åêåí. Ñîðëû ºûçäû çàðëàòïàé àëûï àë¹àíû æ¼í áîïòû. Åí áàéëûºòû» iøiíäå îòûð, ¼çiíiêi åìåñ äåìåñå» áið áàëà ìàñûë áîëìàñ... – Îë ºûçäû æàíû àøû¹àí ñî» åìåñ, ºûçäû» àòûíäà¹û ê¸ñiïîðûíäû ¼çiíå àóäàðûï àëó ¾øií àëûï îòûð. – Îéá¾ó, áà¹û àøûëìà¹àí ñîðëû-àé... Åíäiãi ê¾íi íå áîëàð åêåí? – °æå, ¸æå, æå»ãåì õàáàðëàñûï æàòûð. ²½ëûï à¹àì òà¹û äà iøiï êåëiï, æå»ãåìäi ºóûï æ¾ð åêåí. – Å, òèiññå áið êií¸ñi áàð äà? Î íåñi-åé? “²àòûí áið ê¾í òàÿº æåìåñå ò½ëìûí äåéäi” äåãåí. ²îé ¸ði, îäàí äà ìûíàóû»äû àéò! Åøêiìãå àéòïà»ûç... – Êiðóãå ð½ºñàò ïà? – Êåëi»äåð, êåëi»äåð! Áà¹àíàäàí áåði ñåíäåðäi òîñûï îòûðìûí ¹îé... – Æûë àÿ¹û áîëûï ºàëäû, êåëåñi îºó æûëûíû» æîñïàðûí, êàäð ì¸ñåëåñií øåøiï àëñຠäåï åäiê... – ȸ, ºàíäàé ½ñûíûñòàðû» áàð? – Åãåð ñà¹àòûìäû ê¼áåéòñå»äåð, áið àéëû¹ûìäû ñåíäåðãå áåðåì äåéäi ²àðûíáàé! – °ëiìæàííû» ºûçû áèûë îí áiðäi áiòiðåäi ¹îé. κó¹à ò¾ñå àëìàñà, îñûíäà áàñòàóûø ñûíûïºà ñàáຠáåðiï æ¾ðå áåðñå... íå ºàëàñà»äàð äà àéòû»äàð äåï îòûð ¸êåñi. – Àë, Ò¸ëiïòi îñû îºó æûëû àÿºòàëûñûìåí ºóó êåðåê. Ó¸äå åòêåí áið ìàøèíà ºàðà¹àéûí ¸ëi áåðãåí æîº. ´çi ¹îé áið ñûíûïòû» æåòåêøiñi, ñà¹àòû äà æåòåðëiê. – Áàëàñûí äà ºàðàóûë ºûëûï ºîéäûº. °ëi áið òèûí øû¹àð¹àí åìåñ... – Ñîñûí, àíà åäåí æóàòûí Ñàºûïòû áiðäå»å ºûëûï îðíàëàñòûðàéûº òà. Áåðãåí ñî¹ûìûí áûëàé æåï àëäûº. Îë àçäàé áûëòûð ½æûìäû ê¼êêå øû¹àðûï, òà¹û åêi ºîéûí ñîéäû. – À, è¸, îë áàð åêåí ¹îé. Îíû ºàéäà ºîéñຠåêåí?.. Ò¸ëiïòi» æ½ìûñûí àëûï êåòå àëà ìà? – Îéáàé, ºîéû»ûç! Îë àëãåáðà ìåí ãåîìåòðèÿäàí ñàáຠáåðìåê ò¾ãië, áiðãå áiðäi ºîñà àëà ìà äåñå»içøi...

– Îé, îíû êiì òåêñåðiï æàòûð äåéñi»? Æàðàéäû, ¼çäåði»äå ºàíäàé ½ñûíûñ áàð? – Áèûë Ñàðºûò àïàé çåéíåòêå øû¹àäû. Ñîë êiñiíi» îðíû ëàéûº åìåñ ïå? ´çiíi» äå àçäàï òîé-òîìàëàºòà ¸í àéòàòûíû áàð. – Ñîíäà ¸í-ê¾éäåí áåðñií äåéñi»äåð ìå? – Áåðñå íåñi áàð? Îñû Ñàðºûò àïàéäû» äà øûðºàòà ñàë¹àí ¸íií åñòiìåé-ຠêåòòiê ºîé. – Ñàðºûò àïà» ¸í ñàëìàñà äà íîòà áiëåòií. Ñîíàó Àëìàòûäà ñàëïàºòàï æ¾ðiï, áåñ æûë îºûäû. Æî¹àðû áiëiìi áàð, äèïëîìû áàð! – Îé, ºîéû»ûçøû. Ñîë Ñàðºûò àïàéäàí áàñºà êiìäå áàð åêåí äèïëîì? – Æîº áîëñà, àºûðûí-àºûðûí àëûï æàòûð ¹îé. Ñåí äå îñû êåøå ¹àíà àëìàï ïà åäi»? Åë ñûðòòàé áåñ æûë îºûñà, ñåí îí æûë îºûï æ¾ðiï. – κûñàº, îë æàºòû äà, ñiçäi äå ðèçà ºûëûï åäiê ºîé. – Æîº, ìà¹àí áåðãåíi»å äàóûì æîº. Îë æàºòà¹ûëàðäû» òiëií ºàëàé òàïòû»-åé? – Îé, îíû» íåñií àéòàñûç! Àóûëäàí êåëäiì, ñûðòòàé îºèìûí äåñå»iç áîëäû, ¼çäåði-ຠæàáûñàäû. – Ò¾ñiíiêòi. Àë, ñîíûìåí, íå iñòåéòií áîëäûº? – Ó¸äåñií îðûíäàìà¹àí Ò¸ëiïòi æ½ìûñòàí àëàìûç! – Åøêiìãå åøòå»å áåðìåéòií Àðûíäû äà áiðäå»å ºûëûï îñû æîëû æ¼íãå ñàëàéûº. – Åé, îë ¼ç æ½ìûñûí æåòiê áiëåäi åìåñ ïå? – Îíû» æåòiê áiëãåíiíåí íå ïàéäà? Îðíûíà àíà àóûë ¸êiìiíi» êåëiíií àëñàº, ºàëà¹àí óàºûòûìûçäà êåðåãiìiçäi òàóûï áåðåäi. Àóäàí¹à áàðàòûí ê¼ëiê içäåï òå ñàëïàºòàï æ¾ðìåéìiç... – Ñîñûí, ñû ºî»ûðàó¹à àóäàííàí åêi àäàì êåëåäi åêåí. Ñîëàðäû ä½ðûñòàï ê¾òiï àëó êåðåê. – Îíäà á¾ãií îºóøûëàð òàðàï êåòïåé ò½ðûï àéòûï æiáåðåéiê. °ðêiì ¼ç ñûíûáûí ñûðëàï, ¸êòåï êåòói êåðåê. Ñî¹àí åêi ìû»íàí àëà êåëi»äåð äåï. Ñîë àºøà àóäàíû»äû òûðàïàé àñûðìàé ìà? – Îé, ºîé. Áûëòûð ¸ëãi ²ûäûðäû» ºûçû “Àóäàí¹à, îáëûñºà øà¹ûìäàíàì. Ìåêòåïêå ûë¹è îºóøûëàðäàí àºøà æèíàï àëàäû. Ñîíäà áþäæåòòåí á¼ëiíãåí ºàðæû ºàéäà?”

äåï, øó ºûëûï åäi ¹îé. Ñîë òà¹û º½òûðñûí äåï îòûðñû» áà? – ¶íäåìå»iç. Ñîë ºûç ìà¹àí “Áàëàìà åðåêøå àòåñòàò æàñàòûï áåði»içøi” äåï, ê¾íäå êåëiï æ¾ð. “²àðà¹ûì, îë àóäàí, îáëûñòàí áîëìàñà, àóûëäàí øåøiëìåéäi” äåñåì, “Íå ñ½ðàñà»ûçäàð äà òàóûï áåðåì” äåï îòûð. – À, æ¼íãå êåëäi äåøi. – Îíäà íå îòûðûñ? Á¸ðií áið ðåòêå êåëòiðiï, åñåáií áåði»äåð. Å» áàñòûñû, àóäàí ê¼ëåìiíäåãi å» ¾çäiê ìåêòåï äåãåí àáûðîé-áåäåëäåí àéûðûëûï ºàëìàéûº. Ñîñûí, îáëûñòàí àäàì içäå»äåð! “Ñûéûí¹àíû» åìåñ, ñ¾éåíãåíi» ìûºòû áîëñûí” äåãåí åìåñ ïå? Àéíàëàéûí Òýìáåðëåéíê! – Ýëåîíîðà ¸æå, Ýëåîíîðà ¸æå! – Àó, ºàðà¹ûì, íå áîëäû àëûï-½øûï? – Ñiçãå Àíåëü àïà ò¾ñòå êåëiï øàé iøiï êåòñií äåéäi. – Å, æ¸é ìà? – Ƹé, ºàëàäà¹û ºûçû ºûäûðûï êåëiïòi. Ñîíû» ¸êåëãåíiíåí ä¸ì òàòñûí, áiðãå îòûðûï ¼òêåí-êåòêåíäi åñêå àëàéûº äåéäi. – À, ºàðà» ºàë¹ûð ºà¹ûí¹àí êåìïið, æàìàí ºûçû êåëiï, áið ìàºòàíûï ºàë¹àí åêåí ¹îé. Áîïòû, áàðàðìûí... – Àðòóð àòà ºàéäà êåòêåí? – Îé, îë ê¸ði ºàºïàñ ¾éäå îòûðà ìà? Êåòêåí øû¹àð ºà»¹ûï. Îíû åíäi íå, Ðàôàåëäiêiíåí, íå Ñàììèòòi» ¾éiíåí òàáàñû». – Àïà, îñû Á¸éòåðåê à¹àì íåãå êåëìåé êåòòi? – Á¸ðií á¾ëäiðiï îòûð¹àí àíà Àçèàäà! Êåëií æàºñû áîëñà, áàëà äà, íåìåðå äå îñûíäà æ¾ðìåé ìå? Áàñûí àéíàëäûðûï àë¹àí áà, åêi ê¾ííi» áiðiíäå ñîíû» àóûëûíäà äåéäi. Áiçãå ºàðàé áàñïàéäû ¹îé, æ¾ãåðìåê. – Ñîë æå»ãåìíi» àòû ºûçûº, è¸! Àçèàäà äåãåíi íåñi åêåí? – Îé, ºàðà¹ûì. Îë áið ½çຠ¸»ãiìå! Áàÿ¹ûäà áiçäi» åëäå ñïîðòòàí æàðûñ ¼òiï, ñîë Àçèàäà áîë¹àí. Ñîë æûëû òó¹àí áiðàç áàëà¹à Àçèàäà äåï àò ºîéäû ñîíû» º½ðìåòiíå. Àíà Ñàììèò øàë äà åëäå àë¹àø ñàììèò ¼òêåíäå òóûïòû. – Àë, ñiçäi» àòû»ûçäû êiì ºîéäû?

– Êiì ºîþøû åäi, ¸êå-øåøåì äå! Åë åíäi åñií æèûï æàòºàíäà º½ëà¹ûìûç¹à Æàíåëü, Àìåëüÿ, Àôðîäèòà, Àëüáèíà äåãåí åñiìäåð òîñûí ¸ði æàºñû åñòiëiï ò½ðäû äà, àòû ¼çãåðñå çàòû äà ¼çãåðåòiíäåé òîïûðëàòûï ºîÿ áåðäiê ºîé. Åíäi ìiíå, îòûðûñûìûç ìûíàó! Ýëåîíîðà ¸æå áîëûï! – ʾëêiëi, è¸! Ñîíäà ìåí êåéií Òýìáåðëåéíê àòà áîëàì áà? – Åíäi àìàëû» ºàéñû? Áàëà ê¾íiíäå ºàðòàéìàéòûíäàé ê¼ðäiê òå, ºîéäûº ºîé... ̽íû äà àéòïà»ûç... Åë ò¸óåëñiçäiê àëûï, òàëàé ä¾íèå òàëàí-òàðàæ¹à ò¾ñiï, àáûð-ñàáûð áîëûï æàòºàíäà ̸ëiê òå ðåòi êåëiï ò½ð¹àí ò½ñòàí ºàðïûï-ºàðïûï æåï ºàëäû. “Áàéäû» àñûí áà麽ñ ºûç¹àíàäû” äåéäi, íåìiç áàð æåñií! Êiì æåìåé æàòûð? Òåê, îñûíäàé àñ òà, ò¼ê åí áàéëûºòû» àñòûíäà ºàë¹àí áàéøûêåø òûì øåòií áàñòàìà ê¼òåðäi. Îë íå äåéñiç ¹îé? ´ìiði ºàçຠ¸íií òû»äàï, ºàçຠ¼íåðiíi» ºàäiðºàñèåòií áiëìåãåí, áàëà ê¾íiíåí øåòåëäi» ¸óåíiíå åëiãiï, ñîëàðäû» ñóðåòií ¼çi æàòàòûí ¾éäi» êåðåãåñiíå æàïñûðûï ºîÿòûí êåøåãi ºà¹ûíàí æåðiãåí º½ëàí, á¾ãiíãi ê¼ïåñ áið-ຠê¾íäå Àëìàòûíû» ò¼ðiíåí à¹ûëøûííû» ¸éãiëi òîáûíà àðíàï åñêåðòêiø ò½ð¹ûçäû. Ñîë ñîë-ຠåêåí, áàñòàëäû äà êåòòi! Ò¸óåëñiç åëäi» áið ºàëàñûíäà îðûñ êèíîñûíû» êåéiïêåðëåði åñêåðòêiø áîëûï ò½ðà ºàëäû. Áið ¼»iðiíäå ê¸äiìãi åñåêêå, áið àéìàºòà àð຺à ì¾ñií ºîéûëäû. ²ûçäû-ºûçäûìåí ¼çi áàñºàðûï îòûð¹àí îáëûñ îðòàëû¹ûíà ¼ç åñêåðòêiøií ¼çi ò½ð¹ûçûï æiáåðãåíäåð äå áîëäû. ²î¹àì íåìåñå ìåìëåêåò ºàéðàòêåðiíi» åñiìií áið æåðãå áåðó ¾øií íåìåñå åñêåðòêiø ò½ð¹ûçó ¾øií îë àëäûìåí ê¼ç æ½ìóû, ñîñûí, áåñ æûë ¼òói êåðåê åêåíií áiëìåäi-àó äåñåê, áåëãiëi ñàÿñàòêåðäi» íàìûñûíà òèåðìiç. Ìåíi»øå, îë á½ë øåøiìãå ïûñºûðìàäû! Ѽéòiï, ¸ð ºàëàäà, ¸ð àóäàíäà åñêåðòêiøòåð æàðûñà áîé ê¼òåðiï æàòòû. Áiðåóäi» ¼ìið áîéû æàÿó æ¾ðãåí ¼çi ¹àíà áiëåòií áàáàñû áàòûð àòàíûï, àò ¾ñòiíäå îòûðäû. Åêiíøiíi» ¾éiíåí ½çàï øûºïà¹àí àòàñû ê¼çi òiðiñiíäå ê¼ðìåãåí àëûï ºàëàíû»

ºàº îðòàñûíàí åñêåðêiø áîëûï áîé ê¼òåðäi. ²ûñºàñû, ¼ç ºîëû ¼ç àóçûíà æåòêåí äåðáåñ ìåìëåêåòïiç ¹îé. Áiçãå íå iñòåñåê òå æàðàñàäû. Òåê, áiçäi åë åòêåí, ºàç-ºàç ò½ð¹ûç¹àí Ƹíiáåê ïåí Êåðåé õàííû» ñîíàó øåòåëäåí æàñàï ¸êåëãåí åñêåðòêiøi ºà¹àáåðiñòå ºàë¹àíû, ʼêò¼áåíi» ò¼ðiíå Àáàé ìåí Àáûëàéäû» äà øû¹à àëìà¹ûíà íåñi åêåí?..

Òië ²àçàíäà¹û ñîðïàäàé á¾ëê-á¾ëê ºàéíà¹àí àëûï ºàëà. Áið-áiðiíå ìiíãåñå æûëæû¹àí ñàíñûç ê¼ëiê. Àäàìäàðäû ºàòòàï ò½ðûï ñàëûï àë¹àí àâòîáóñ. – ¶ëêåíäåðãå îðûí áåðñå»äåðøi, – äåéäi áiðåóëåð. Åøêiì ìû»º äåìåéäi. – Îéáàé, àÿ¹ûì. ʼçi»å ºàðàìàéñû» áà? – Æèíàï ò½ð àÿ¹û»äû. – Ñiç ìà¹àí æàòûï àëäû»ûç ¹îé... – μíàìàñà òàêñèìåí æ¾ð. Æàòûï àëäû äåéäi ¹îé... Áiðåói ê¾»êiëäåï, áiði çiðêiëäåï, åíäi áiðåói ºî¹àì¹à ¸ëäå ¼çiíå iøòåé êiæiíiï, ºî¹àìäûº ê¼ëiêòi» iøi ñiði»êåãå ñûºàé òîë¹àí ºîðàïºà ½ºñàï êåëå æàòºàíäà áið äàóûñ: – Ìîæíà ÿ ñÿäó, – äåï ºàëäû. Ñîë ñîë-ຠåêåí, ò¾ðåãåï ò½ð¹àíäàð æàïûðûëà ûñûðûëûï, îòûð¹àíäàð îðíûí øàïøà» áîñàòûï, ¸ëãi ¸ñåì äàóûñòû» èåñiíå áàð ìåéiðiìäåðií ò¼ãå ¾ëêåí º½ðìåòïåí ºàðàäû... ʼëiê-ê¼ëiêòi» àðàñûìåí, áiðiíåí “´òiï êåòåéiíøi” äåï ð½ºñàò ñ½ðàï, áiðiíå áàð áiëãåí áîºòû¹ûí æ½ìñàï, òàáàíäàï æûëæûï êåëå æàòºàí æ¾ðãiçóøi óàºûò ½òºûñû êåëäi ìå, ñà»ûëàó-ñà»ûëàóäû ºóàëàï àÿëäàìà¹à òîºòàìàé ¼òå øûºòû. – Òîºòàñà»øû... – Åé, ºàéäà ¼òiï êåòòi»? – Äåíi» ñàó ìà ¼çi»íi»? – ʼðiï ò½ðñû»äàð ¹îé, ¼ëåì áå åíäi. Êåëåñi àÿëäàìàäàí ò¾ñåñi»äåð! ƾðãiçóøi ìåí æîëàóøûëàð áiòiñïåñ äàó áàñòàï, îë øàðûºòàó øåãiíå æåòiï, åêi æຠáiðií-áiði ê¼ðìåñòåé, àâòîáóñ åíäi åøºàøàí òîºòàìàñòàé áîë¹àí êåçäå: – Ñòîé ÿ ãîâîðþ, ñêîëüêî ìîæíî, – äåï ºàëäû áið ºàòà» äàóûñ. ²èº-øèº, ïó¿-ïûø åòêåí ºî¹àìäûº ê¼ëiêòi» æàí

äàóûñûíà æàïûðûëà º½ëàï, áiðií-áiði áàñûï ºàë¹àí æ½ðòòû» û»ûðñû¹àí, îéáàéëà¹àí, æåòi àòàäàí ñûáàé òàðòºàí ¾íäåði ºîñûëûï, áið-ຠñ¸òòå àéíàëà àçàí-ºàçàí áîï êåòòi. Æîëäû» ä¸ë îðòàñûíäà, òûíûñòû ºûñºàí ñàíñûç ê¼ëiêòi» àé¹àé-àòòàíûíà ïûñºûðûï òà ºàðàìà¹àí æ¾ðãiçóøi ê¾ëëi æ½ðòòû øóëàòûï åñiãií àøòû... ²½äiðåòi»íåí àéíàëàéûí, ðåñìè òië!!!

¶ìiòòi àéòñà»øû... Áið îòáàñûí ºóàíòûï, òóûñ-òó¹àíäû øàò ºûëûï ¶ìiò ä¾íèå åñiãií àøòû. Òóðà ñîë ê¾íi ìåòðî ñàëó òóðàëû øåøiì ºàáûëäàíûï, º½ðûëûñºà åêiíi» áiði àðìàíäàó¹à äà ºîðºàòûí ºàðæû á¼ëiíäi. Õîø, äåëiê. Àòà-àíàñû äîñ-æàðàí ìåí ê¼»iëi æàºûí à¹àéûíäû øàºûðûï ºûçäàðûíû» æàñºà òîë¹àíûí àòàï ¼òòi. Àë, ºàëà ¸êiìi ìåòðî¹à á¼ëiíãåí ºàðæûíû» àçäû¹ûí àéòûï, æî¹àðû¹à ñ¸ëåì æîëäàäû. ʾí àóíàäû, àé àëìàñòû, ¶ìiò àéíàëàñûí ì¸ç ºûëûï ìåêòåïêå áàðäû. ʾçäi» àë¹àøºû ê¾íi áið òåëåàðíàäàí îñû óàºûòºà äåéií ºàçûë¹àí æåðäi òîïûðຠáàñûï ºàë¹àíûí õàáàðëàñà, áið àðíàäàí á½ë ñ¼çäi òåðiñêå øû¹àðûï øà¿àð áàñøûñû ñ½õáàò áåðäi. ¶ìiò ê¼ç àëäûìûçäà áîéæåòiï, ìåêòåï áiòiðó êåøiíäå ñûíûïòàñ áàëàìåí ºàéòà-ºàéòà áèãå øûºòû. Ѹéêåñòiê äåãåíäi ºîéñà»øû, æà»àäàí ¹àíà òà¹àéûíäàë¹àí ºàëà áàñøûñû ê¾í æåêñåíái áîëñà äà ìåòðî æ½ìûñûìåí òàíûñûï, ¼çiíå äåéií iñòåëãåí iñòi æà øû¹àðäû... ¶ìiò æî¹àðû îºó îðíûíà ò¾ñiï, îíû ºûçûë äèïëîììåí àÿºòà¹àíäà äà ìåòðî¹à àºøà ñóäàé º½éûëûï æàòòû... ¶ìiò æ½ìûñºà ò½ðäû, àë¹àøºû äåìàëûñûí àëäû, ñûíûïòàñûíà ò½ðìûñºà øû¹ûï, ¸êå-øåøåñiíå íåìåðå ñ¾éãiçäi. Àë, îñû ñ¸òêå äåéií ºàðºûíäû æ¾ðãåí ìåòðî æ½ìûñû æåð æà¹äàéû ê¼òåðìåéäi äåãåí ñåáåïïåí òîºòàäû äà ºàëäû. ¶ìiò ¾ëêåí àáûðîéìåí çåéíåòêå øûºòû, ê¼ïøiëiêòi» áàñûí ºîñûï òîé ºûëäû. ¶ìiòïåí ºàáàòòàñûï òà¹û áið æà»à ¸êiì åëäi» åñiíåí øû¹ûï êåòêåí ìåòðî¹à ½øàíòå»iç ºàðæû á¼ëiíãåíií, êåëåñi æûëäàí ºàëäûðìàé º½ðûëûñòû áið æàºòû ºûëàòûíûí, åøºàíäàé ºàóiïòi» æîºòû¹ûí ì¸ëiìäåäi.

Òûíûìñûç å»áåêêå ¾éðåíiï ºàë¹àí ¶ìiò ºàðàï îòûðà àëìàé áið æàòàºõàíà¹à êåçåêøi áîëûï êiðäi. Îñûíû òîñûï ò½ð¹àíäàé æàðàìñຠáàñûëûìäàð ìåí êåì-êåòiêòi ê¼ðìåéòií òåëå-ðàäèîëàð æåð àñòûí ¾»ãiï êåëå æàòºàíäàðäû» áið-áiðiìåí ò¾éiñêåíií, øà¿àð áàñøûñû æ½ìûñøûëàðäû ºûçó º½òòûºòàï, àéºàéíàð àøºàíûí æàðûñà àéòûï, æàçûï æàòòû.. Êiì 츻ãiëiê äåéñiç... Áàëà-øà¹àñûí ê¾»iðåíòiï, ê¼ðøi-ºîëà»¹à “Ìàðº½ì êiñi àºûñûí æåìåãåí àäàë æàí åäi” äåãiçiï, ¶ìiò ê¼ç æ½ìäû. Àë, ìåòðî... ìåòðîíû ºîéøû, îäàí äà ¶ìiòòi àéòñà»øû...

²½òèïàø ïåí Ñà²ûø Îñûíäàéäà ¸»ãiìå áîëñûí, º½ð îòûð¹àíøà àéòà îòûðàéûí, æ¾ðiï-æ¾ðiï æàñûì îòûçäàí àñºàíäà áàðûï îòáàñûí º½ðäûì. Îíäà äà àëïûñºà ºàðà¹àí àïàì ºàéòàºàéòà ñ¼éëåé áåðãåí ñî» àìàë æîº, îí áiðiíøiíi àÿºòà¹àíûíà áið-ຠæûë áîë¹àí ²½òèïàøòû ºà¹ûï ò¾ñòiì. ²àëà¹à îºó¹à áàð¹àíûìåí ò¾ñå àëìàé, àóûëäà¹û ìåêòåïòå ò¸ðáèåøi áîëûï æ¾ðãåí ò¸ìïiø ºûç åíäiãi óàºûòûí îºóøûëàðìåí áiðãå ìåíi äå ò¸ðáèåëåóãå æ½ìñàéòûí áîëäû. ²àçið îñû ¾éäå îòûçäàí àñºàí àäàì ìåí åìåñ, ²½òèïàø ñèÿºòû. Áið-ຠê¾íäå ¼çiìíåí-¼çiì îí áiðäi æà»à áiòiðiï, òàíûìàéòûí àëûñ òóûñòàðûìíû» ºîëûíäà ò½ðûï æàòºàí áàëà¹à ½ºñàäûì äà ºàëäûì. Æàë¹ûç æàòûï ¸áäåí æàìàí ¾éðåíãåí áàñûì áið ò¼ñåêòå åêi àäàìíû» æàòºàíûíà äà áiðàç óàºûòºà äåéií ê¼íäiãå àëìàé, îíû ê¸äiìãiäåé æàòûðºàï-ຠæ¾ðäiì. ̸ñåëåí, êåéäå ò¾ííi» áið óà¹ûíäà îÿíûï êåòñåì àéäû» æàðû¹ûíäà, æ¾çi áîçàðûï, ºàðà øàøû ò¼ãiëiï ºàñûìäà áiðåó æàòàäû. Àë àéñûç ò¾íäåðäå ºàðàé¹àí ñ½ëáàñû ¹àíà ê¼ðiíiï ¸ëäåêiì ä¸ë æàíûìäà ïûñ-ïûñ äåì àëàäû. ° äåãåíäå îñûíû» ¼çi äåíåìäi áèëåé àëìàé äiðiëäåïºàëøûëäàï, á¸ðiíå iøòåé ìîéûí½ñûíûï, ñ½ëº æàòûï ºàëóûìà åðêií æåòiï æ¾ðäi. Óàºûò ¼òå êåëå á½ë ¾ðåéäåí àðûëûï, áîéûìà áið áàòûëäûº áiòiï, îë ºàé-ºàéäà¹ûìäû ºîç¹àï, ²½òèïàøòû º½øàºòàï æàòàòûí ä¸ðåæåãå æåòòiì. Ò¾íäå áið ìåéiðiìiì îÿíûï, ñåðãåê êåçiìäå ºàìºîðñûï áàóûðûìà áàñºàíûì, îíû» äà ºûëûº øû¹àðûï, ºîëû ìîéíûìà ò½íøûºòûðàðäàé îðàòûëà êåòêåíi íåìåñå àëºûìûìíàí àëà ò¾ñåðäåé áîëûï êåóäåìäå æàòºàíû ½éºûìíàí îºûñ îÿí¹àí ñ¸òòåðäå òàðñ åñiìíåí øû¹ûï êåòåäi äå ¼ç ºîñà¹ûìíàí ¼çiì ¾ðêiï, ê¼çiìå ø¸éòàí áà, æûí áà, ò¾ñiíiêñiç áiðäå»åëåð åëåñòåï, áàæ åòiï ñåêiðiï ò½ðàìûí. ̽íäàéäà øàìà» êåëñå æàðûºòû æà¹ûï ò¼»iðåãi»å áàæàéëàï áið ºàðàéñû», ¼çi»å-¼çi» êåëåñi», åñi»äi äåð êåçiíäå æèñà», áiðåó-ìiðåó ê¼ðiï ºîéûï ìàñºàðà áîëìàéûí äåï, àéíàëà»à ½ðëàíà ºàðàï àëàñû» äà ò¼ñåãi»å ºàðàé áàÿó æûëæèñû». ιàí øûäàìû» æåòïåñå

øàïºûëà¹àí ê¾éi àïà»íû» á¼ëìåñiíåí áið-ຠøû¹àñû». Å, àïàì áà麽ñ íåíi ê¼ðìåãåí äåéñi»... “Áàëàì-àó, ïûññûìûëäà äåøi, ïûññûìûëäà” – äåï, òà»äàéû»äû ê¼òåðiï, ò¾ííi» áið óà¹ûíäà íå ¾øií æ¾ðãåíi»äi àéòºûçáàé-ຠáiëiï, “´çi»íi» ²½òèïàøû» ¹îé” – äåï, áàð ¼òêåí-êåòêåíäi åñi»å ñàëûï, îðíû»à äåéií ºàéòà æåòåëåï ¸êåï òàñòàéäû. “²½òèïàøû êiì åäi? ²îç¹àëûï êåòïåñå åêåí” äåï ½éºûëû-îÿó 츻ãiðiï áiðàç îòûðàñû» äà, îòà¹àñû áîë¹àíû» îéû»à ò¾ñêåíäå áàðûï “Å-å” äåéñi» äå åðiêñiç æûìèûï ºàéòà ºèñàÿñû». Ñîë ²½òèïàø, îí ñåãiçäåí æà»à àñºàí ²½äàé ºîñºàí ²½òèïàø, ìåíi ºàòòûຠºîë¹à àëäû. ƽìûñûì æîº áîëñà äà òà» àòïàé ¼çiìåí áiðãå îÿòûï àëàäû. ²óûðøàºïåí îéíà¹àíäàé àñûºïàé îòûðûï êèiíäiðåäi, æóûíäûðàäû, iøïåñi»å ºîéìàé òàìàºòàíäûðàäû. Êið æóñà ñû¹ûñûï æiáåð, ñàìàóûð ºîéñà îòûí æ໺àëà, ñèûð ñàóñà á½çàóäû ½ñòàï ò½ð, àóëà ñûïûðñà ºàñûíäà æ¾ðiï ñó ñåï, ¸éòåóið æàíûíàí áið åëi òàñòàìàéäû. Øûíûí àéòó êåðåê, ìåí ²½òèïàøºà ò¸ï-ò¸óið-ຠåðìåê áîëäûì. Iøòåði»içäå ºàëñûí, ì½íûñû ìà¹àí äà ½íàï æ¾ð. Åñ áiëãåëi ò¾ê áiòiðìåé àïàìíû» ºàñûíäà ñîðà»äàï áîñºà æ¾ðå áåðãåííåí áàñºà ìåí ñîðëû íåíi ê¼ðäi äåéñiçäåð. Ñîíûìåí ºîéøû, ²½òèïàøºà ê¾íäåðäi» ê¾íi ìåí àçäûº åòòiì-àó äåéìií, åñiêòi» àëäûíäà ¼çiìåí-¼çi æàòºàí Àºò¼ñòi àéíàëäûðà áàñòàäû. ´ìiði øûíæûðäàí áîñàìà¹àí áàñûíà àçàòòûº áåðäi, àëäûíäà¹û òàáà¹ûí æà»àðòòû, èòòi» ¼çií äå æàºñûëàï æóûíäûðûï, ìà¹àí àéòàºûð áîëûï æàòºàí àñòûí òàçàëàòûï, ñó øàøºûçäû. Ñîñûí îòûðûï-îòûðûï, “Àºò¼ñòi á½äàí áûëàé ²½òæîë äåï àòàéûºøû. ¶éãå ìîë º½ò ¸êåëñií” äåãåíi. Ì໺èûï æàòºàí ò¼áåòêå ä¸ë ºàçið ²½òæîë äåï àò ºîéñàº, îë ò½ðà ñàëûï ¾éãå áið æàºòàí º½ò òàñóìåí àéíàëûñàòûíäàé ¼çiìíåí-¼çiì àëàá½ðòûï, ºàòòû åëåãiçäiì. ´çiìíi» äå “²àéòñåì îñû¹àí æàºñûëûº æàñàéìûí?” äåï ²½òèïàøºà áið åðåêøå åëæiðåï îòûð¹àí øà¹ûì åäi. “´çi» áië, æàíûì. ²½òæîë áîëñà, áîëñûí” äåï àïàìà áið àóûç äà àéòïàñòàí áåêiòòiê òå æiáåðäiê. Ê¼ï ½çàìàé êåçåê ºàðà ñèûð¹à êåëäi. Åë êèíîäàí ê¼ðãåíäåðií iñòåï, ñèûðëàðûíà “Ìóðêà” íåìåñå “Ìàðòà” äåï àò ºîéûï æ¾ðãåíäå ìåí îëàð¹à åðåãiñiï, “Àç äà áîëñà ìåìëåêåòòiê òiëiìiç äàìè áåðñiíøi” äåãåí æàðºûí òiëåêòi ½ñòàíûï ºàðà ñèûðäû “²àìàæàé” äåï àòàóøû åäiì. ²½òèïàø îíû “²àìàæàé äà æàìàí àò

åìåñ, äåãåíìåí ²½òàéñûí äåï ºîéñà òiïòi ºàòûï êåòåð åäi” äåãåí ñî» áið-ຠñ¸òòå, òà¹û äà àïàìà åñêåðòïåñòåí ¼çãåðòòiê òå æiáåðäiê. ²î-îø. Ñîíûìåí, èò – ²½òæîë, ñèûð – ²½òàéñûí, º½íàæûí – ²½òøûë, á½çàó – ²½òêåëäi, îñû ¾éäåãi æàë¹ûç àÿº àðòàð ºàñºà àòûìûç ²½òºàñºà áîëûï øû¹à êåëäi. Ìåí ¹îé, ²½òæîëìåí áiðãå àë¹àøºûëàðäû» áiði áîëûï, àòûìäû ¼çãåðòiï àë¹àì. μçûí ñ¼çäi» ºûñºàñû, ¾é iøiíå àç-ຠê¾íäå îñûíøàìà ¼çãåðiñ ¸êåëãåí ò¼»êåðiñøië ¸éåëiìå ðèçà áîëûï ìåí æ¾ðìií. Òåê àïàì ¹àíà, “Àéíàëàéûíäàð, º½ò äåãåí æàºñû ¹îé, íèåòòåði»å æåòi»äåð. Òåê áàñºà àò º½ðûï ºàë¹àíäàé º½òòàí àëûñòàìàé ºîé¹àíäàðû» ºûçûº åêåí” äåäi äå ºîéäû. Îñû áàéëûºòû» á¸ðiíå, èíåäåí áàñòàï ò¾éìåãå äåéií º½òòàí àò ºîÿì äåñå, ñ¸ë îéëàíáàñòàí, ºîñ ºîëûìäû ê¼òåðiï øàóûï æ¾ðãåíäå àïàìíû» àç¹àíòàé ¹àíà ñ¼çi ìåíi îéëàíòà àëñûí áà?.. “Íåñi áàð åêåí?” äåï êiðæi» åòå ºàëäûì. “Îòûðìàé ìà òûíûø? Êiði æóóëû, òàìà¹û ïiñóëi, êåëiíi àíàó “º½òòû àïàì ìåíi»” äåï º½ðäàé æîð¹àëàï æ¾ðãåí. Î íåñi åêåí òåãi”... ²½òèïàøòû» òàïñûðìàñûìåí øàóûï æ¾ðãåíäå ê¾í áàòòû, ²½òèïàøòû» îéûíû ºàí¹àíøà òà» àòòû, àëìàêåçåê àóíàï ò¾ñiï ñiçáåí-áiçãå áiëiíáåé àðàäà áiðàç æûë ¼òòi. Òåê åêåóìiç ºîñûë¹àëû àïàì òiëåãåí áið øàðàíà ä¾íèåãå êåëìåé-ຠºîé¹àíû. Á½ë åíäi ¸»ãiìåìiçäi» îíøà ºûçûº åìåñ ò½ñû. ʼ»iëñiç ¸»ãiìåíi ñîçûï, ñiçäåðäi» àëòûí óàºûòòàðû»ûçäû àëûï, íåìåñå ¼çiìíi» ê¼»iëiìå ºàÿó ò¾ñiðiï ºàéòåéií, ê¾íäåðäi» ê¾íi ²½òèïàø ¼ç¼çiíåí æîº áîëäû äà êåòòi. ²½ðáû áîï æ¾ðãåí áið ºûçäàð: “²½òèïàø ñîíøà æûë àºøà æèíàï æ¾ðäi. Åíäi ºàëà¹à îºó¹à êåòòi”, – äåäi. Êåéáið ê¼ðøiëåð: “²½òèïàø êåéäå áið ºàðàê¼ëå»êåäå á¼òåí áiðåóìåí ò½ðóøû åäi”, – äåï ºàëäû. Òåê àïàì ¹àíà: “²àéðàí ºûç ñà¹àí áið àëäàíûø òàóûï áåðå àëìà¹àí ñî» àìàë æîº êåòêåí ¹îé”, – åäi. Ìåí ¹îé åøêiìãå åøòå»å äåé àëìàäûì... Àðàäà òà¹û áiðàç ìåçãië ¼òòi. Óàºûò ¼òå êåëå æàë¹ûç æàòó¹à ºàéòàäàí ¾éðåíå áàñòàäûì. Òåê ñåêñåíãå ºàðà¹àí àïàì “Áàëàì-àó, ìåíi» ê¼çiìíi» òiðiñiíäå...” äåï òà¹û äà ºû»ºûëäàé áàñòàäû. Ñîäàí íå êåðåê, “Åíäi áiçãå îí áiðiíøiíi åíäi àÿºòà¹àí ºûç àóûçäûº ñàëäûðà ºîéìàñ” äåäiì äå, ê¼ðøi àóûëäàí ºûðûºòû àëºûìäàï ºàë¹àí Ñàºûøòû àëûï êåëäiì. Ìåí ñèÿºòû Ñàºûø òà áið

ìàéäàíäû ê¼ðãåí ò¸æiðèáåëi æàí åìåñ ïå, áàð ¼íåði iøiíäå æ¾ð åêåí. κûñ îºè¹àëàðäû ²½òèïàø ñèÿºòû áiðòå-áiðòå æàñàìàé, ¼çãåðiñòåðäi ê¼ïêå ñîçáàé, êåëií áîëûï ò¾ñêåí ê¾ííi» åðòå»iíäå-ຠiñêå àñûðà áàñòàäû. Îë “Åíäiãi ê¾íiìiç íå áîëàð åêåí?” äåï, åñiêòi» àëäûíäà îòûð¹àí ìåíi» ìîéíûìà àñûëà êåòòi äå: “²àðà áîæáàíûì ìåíi»! Ìûíà ²½òæîë ºàðòàéäû. Íå ºîðà¹à ¾ðìåéäi, íå áåðãåí òàìàºòû iøïåéäi. Áið æ຺à àïàðûï òàñòàøû. Ìåí ñà¹àí êåðåìåò áið ê¾øiê òàóûï ºîéäûì. Àòûí íå äåï ºîé¹àíûìäû áiëåñi» áå? Àòûíû» ¼çi êåðåìåò”, – äåäi äå, æ¾ãiðiï áàðûï ºîðàíû» àóçûí àøûï, “Ñ຺½ëàº, Ñ຺½ëàº, ê¸-긔 äåï àé¹àé ñàëäû...

²àéðàí ´ìið... Ñû êåçäåði °êiìáàé ìåí Çûëèºàíû» àðàñû ºàòòû ñàëºûíäàï êåòòi. °êiìáàé Çûëèºàíû: “Ìåíñiç ê¾í ê¼ðå àëìàéñû». Ñà¹àí ìåíi» ñ¾ðiíãåíiì äå, òûì ºàòòû æ¾ãiðãåíiì äå ¸»ãiìå. Áàñºàí içiìíåí êåìøiëiê ê¼ðåñi» äå îòûðàñû»”, – äåï æàç¹ûðàäû. Çûëèºà °êiìáàéäû: “Íå ¾éãå, íå ìàë¹à ä½ðûñ áàñøûëûº æàñàé àëìàéñû», æà¹äàéûìûçäû ì¾ëäå ì¾øêië ºûëûï æiáåðäi»”, – äåï êií¸ëàéäû. Á½ë êåëiñïåóøiëiê “Îñû ê¾çäå ñàéëàó ¼òåäi åêåí” äåãåí ºàóåñåò ðàñºà àéíàë¹àíäà òiïòi ¾äåï êåòòi. ¶éãå èå áîë¹àíû ìåí ½ñòàí¹àí øà¹ûí ¹àíà ñàÿñàòûíäà ºàçiðãi áàñøûëûºòàí ê¼ï àéûðìàñû æîº °êiìáàé ºûçàºûçà êåëå æî¹àð¹û áèëiêòi» “Øóàºòû²îðà” äåãåí òîáûíà ¼òòi äå êåòòi. “Òó¹àí ê¾éåóiì ¹îé, ¼ç äàóñûìäû îòà¹àñû ºàëà¹àí æåðãå áåðåéií äå ø¸éiìäi ºàéíàòûï ¾éäå îòûðàéûí” äåéòií åëãåçåê ºàòûí Çûëèºà ìà, îë äà ñîë ê¾íi òûìûðàéûï áàðäû äà, “îïïîçèöèÿìûç” äåï îäûðàéûï îòûð¹àíäàð¹à ºîñûëäû äà êåëäi. ¶éäåãi áàð òiðøiëiêòi òàñòàï, åêåói äå “ñàéëàó íàóºàíûíà” ºûçó êiðiñiï êåòêåíi ñîíøà, ìàë áà¹óñûç, ¾é ºàðàóñûç ºàëäû. Òàìຠóàºòûëû ïiñïåéòií áîëäû, °êiìáàéäû ºîéøû, Çûëèºàíû» ¼çi àòòàí ò¾ñïåéòií áîëäû. ¶éäi» iðãåñiíäå àéíàëàíû øîëûï, ìàë-æàíäû ê¼çäåï, àóûëäàí êåëåòií ºàñºà æîë¹à àíäà-ñàíäà áið ºàðàï ºîÿòûí æàë¹ûç ò¼áåøiê áàð åäi. ²àëàñà °êiìáàé, îë åðiíãåí ê¾íi iøi ïûñûï îòûð¹àí Çûëèºà îñû ò¼áåøiêòi» áàñûíà æåëiï øû¹ûï ò¼»iðåêêå ê¼ç æiáåðåòií, êåéäå áið ºàòòû çåðiêñå áåòàëáàòòû àé¹àéëàï òà ºîÿòûí. Å» ºûçû¹û, îñû ò¼áåøiêòåí êåéiíãi êåçäå °êiìáàé ò¾ñïåéòií áîëûï àëäû. “´çiìåí ¼çi æàòºàí ò¼áåíi ºûç¹àíàñû» áà, ò¾ñïåñå ñîë æåðãå ºîíûï ºàëñûí” äåói»içãå äå áîëàð åäi. ÁiðຠÇûëèºàíû» íå êií¸ñi áàð, îíû» äà ò¼áåãå øû¹ûï, òåðáåëiï áið ò½ð¹ûñû êåëiï æ¾ðãåëi áiðàç áîëäû ¹îé. °òòå» òåê °êiìáàéûìûç òó¹àí ºàòûíûí îë æàººà ºàðàé àòòàï áàñòûðàð åìåñ... “ʼçãå ò¾ññå ê¾ø àëûï êåòåð” äåï ºîðºà ìà, ¸éòåóið ºàòà» òèûì ñàëäû. Ñîíûìåí ºîéøû, àéäàëàäà æàë¹ûç ¾é îòûð¹àí ºîéøû¹à êiì

êåëiï äàóûñ áåðñií, °êiìáàé ìåí Çûëèºàíû» ýëåêòîðàòû – àëòû áàëàñû, áåñ èò, æåòi æûëºû, òî¹ûç ñèûð, æ¾ç îòûç ºîé ìåí îí áið åøêi æ¸íå æàë¹ûç åñåê åäi. “Õàëûº” ì½íäàé áîë¹àíäà ñàéëàóàëäû áà¹äàðëàìàëàð ìåí áåðiëìåê ó¸äåëåð ºàíäàé áîëìàº? °êiìáàé ¸ äåãåííåí “´ðiñòi êå»åéòåìií, æåðäi» àñòûíäà¹ûíû äà, ¾ñòiíäåãiíi äå ìåí áàðäà æåï àëû»äàð” äåäi. “Á½äàí áûëàé ºûñòà ¹àíà åìåñ, æàç îðòàñûíäà äà æåì æåéñi»äåð. Àéòïàºøû, åíäi ºûñòû ½ìûòû»äàð. ´éòêåíi, àóà-ðàéû ì¸ñåëåñií äå ºàéòà ºàðàéìûí. Àëäà¹û óàºûòòà àÿçäû ê¾íäåði äå äàëà æûëû áîëàäû. Æàóûí æàóûï ò½ðñà äà ê¾í á½ëò àðòûíà æàñûðûíáàéäû. Åñåê äåìåé, åøêi äåìåé, òàòóò¸òòi æûï-æûëû ºîðàäà áiðãå æàòàñû»äàð. “Åñåêòi» ½ëòòûº ìåíòàëèòåòi æûëû ºîðà¹à ñàé êåëìåéäi íåìåñå ñèûðëàð ºîéäû òàïòàï êåòói ì¾ìêií” äåãåí ñû»àðåçó ïiêið àéòºàíäàðäû» ì¾éiçií ºà¹àì. ̾éiçi æîº áîëñà, å» áîëìàñà ìèû åìåñ ì¾éiçi äå æîº áàñûí àëàì. Áàëàëàð ìåí èòòåðãå ¾ø óຠòàìàº, ìàë áiòêåíãå ê¾íi-ò¾íi ¾çiëìåéòií æåì-ø¼ï ñàéëàó 18-i ¼òñå, 19-ûíàí áàñòàï ê¾íäå áåðiëiï ò½ðàäû” äåäi °êiìáàé. “Áàëàëàð êåøêi æèûí-òîé¹à ð½ºñàòñûç êåòå áåðåòií áîëàäû. Ò¾íiìåí ºîðà ê¾çåòiï äi»êåñi ºàòºàí èòòåð åðòåñi ìàë áà¹ó¹à øûºïàéäû. Á½äàí áûëàé ºîé-åøêiíi ºàºïàéëàï ºàíà áà¹ó òîºòàòûëàäû. ²àéäà áàðûï, ºàëàé æàéûëàì äåñå äå ¼ç åðêi ¼çiíäå. ²ûìûç áåí ñ¾ò ¾øií æûëºû ìåí ñèûðäû ò¼ëiíåí àéûðó – °êiìáàéäû» å» ¾ëêåí çîðëû¹û. Ìåí îñûíû» á¸ðiíå ¼çãåðiñ ¸êåëåì. ²½ëûí áèåíi åìå ìå, æîº, áèå º½ëûííû» ¼çií åìåì äåé ìå, á¸ðií ò¼ðò ò¾ëiê ¼çäåði øåøåäi” äåäi Çûëèºà. Á½¹àí åðåãiñêåí °êiìáàé, Çûëèºà¹à ºàðà¹àíäà ºîëû ½çûí åìåñ ïå, àóûëäà¹û ê¸ñiïêåð äîñûíà æàëûíûï æ¾ðiï, øiëäåíi» ûñòû¹ûíäà áið ì¸øèíå æåì ¸êåëäi. Áàëàëàð¹à áið ºàòàð êèiì, èòòåðãå äîñûíû» ¸éåëi áåðãåí òàìàºòû» ºàëäû¹ûí ¾ëåñòiðäi. “Õàëûº” êåøåãi ê¼ðãåíiíi» á¸ðií ½ìûòûï, °êiìáàé¹à ºàðàé àóíàï-ຠò¾ñêåíäåé áîëäû. ²àíû áàñûíà øàóûï, ñîë ê¾íi-ຠàóûë¹à òàðòûï êåòêåí Çûëèºà äà º½ð ºîë êåëìåäi. °êiìãå àç-êåì àæàðûí á½ëäàï, ê¼çií îéíàòºàí Çûëèºàíû» áàçàðëû¹û °êiìáàéäiêiíåí îëºû ò¾ñïåäi. Á½¹àí ê¸äiìãiäåé øàìäàíûï ºàë¹àí °êiìáàé åíäi ºîëäà¹û áèëiêòi ïàéäàëàíûï, òiçåãå áàñà áàñòàäû. “Åãåð ìåíi æàºòàìàñà»äàð, á½ë ¾éäåí á¸ði»äi øåøåëåði»å ºîñûï ºóûï æiáåðåìií” äåï áàëàëàð¹à ø¾éëiêòi. “Îñû

ê¾íäåði»å çàð áîëûï, äàëàäàí òûøºàí àóëàï êåòåñi»äåð” äåï èòòåðãå ñåñòåíäi. “Æåï îòûð¹àí æåì-ø¼ïòåði»íåí àéûðàì” äåï ìàë áiòêåíãå òåïñiíäi. Àñòûðòûí æ¾ðãiçiëãåí øàðà ê¼ï ½çàìàé-ຠ¼ç í¸òèæåñií áåðå áàñòàäû. ²îéëàð ê¸äiìãi ¸êiìøiëiê ºûçìåòêåðëåði ìåí ì½¹àëiìäåð, íåìåñå, òà¹û äà áàñºà áèëiêêå ¹àíà ê¾íi ºàðàï îòûð¹àí æàíäàð¹à ½ºñàéäû ¹îé. ° äåãåííåí-ຠæóàñûï ºàëäû. ´ðiñòå æ¾ðiï ¼çàðà ê¾»ê-ê¾»ê åòêåíiìåí äàóûñòàðûí øû¹àðûï á¸ði áiðãå áið ìà»ûðàé àëìàäû. Åøêiëåð ¹îé, ºîéëàð ñèÿºòû åìåñ, æàðòàñ-æàðòàñòû» ¾ñòi ìåí òàó áàñûíäà¹û ø¼ïòi» æàºñûñû ìåí ñóäû» ò½íû¹ûí òàòûï ºàë¹àí, ¼çäåðií ê¸äiìãi çèÿëû ºàóûìíû» ñàíàòûíà ºîñàòûí òîï. Îëàð¹à Çûëèºàíû» áà¹äàðëàìàñûíäà¹û “ºîé-åøêiíi åøêiì äå ºàºïàéëàìàéäû” äåãåí äåìîêðàòèÿëûº ëåáiç ½íàï-ຠò½ð. Áiðຠ“ø¸éò” äåñå» áîëäû, áàñòàðûí ºàéºàéòûï àëûï áèëiãi áàðäû» àéòºàíûíà æ¾ðiï áåðåòií, êåðåê äåñå»iç, ºîé áiòêåíäi àæàë¹à äà áàñòàï áàðà áåðóãå ¾éðåíiï àë¹àí æàëòàº, òàáàíñûç çèÿëû ºàóûì, îé, êåøiði»içäåð, åøêiëåð á½ë æîëû äà äàóñû æóàí °êiìáàéäû» û¹ûíà æû¹ûëà áàñòàäû. Àë áåñ èò æàéûíäà ñ¼ç ì¾ëäå á¼ëåê. Îëàð ¼ç èåñiíå ¼òå àäàë åêåíií îñû æîëû äà ê¼ðñåòòi. “Ìûíà ìàëäàðäû ºàçið ºûðûï òàñòà»äàð” äåñå, èåñiíåí “Íå ¾øií?” äåï ñ½ðàìàéòûí á½ë èòòåðäi òiñií æàëà»äàòûï ò½ð¹àíäà – ê¸äiìãi ñàºøûëàð¹à, àë ºîæàñûíà ºàðàï º½éðû¹ûí á½ë¹à»äàòûï ò½ð¹àíäà òàáàíûíû» á¾ði æîº æàëïàºøåøåé ¸êiìºàðàëàð¹à ½ºñàòïàñºà øàðà» æîº. Á½ë ¾éäåãi æåòi æûëºûíû» ¾ñòiíåí åð-òîºûì ò¾ñiï ê¼ðãåí æîº, îëàðäû» àðºàñû æàóûð áîëìàé æ¾ðãåí êåç òåê º½ëûí ê¾íiíäå ¹àíà áîë¹àí øû¹àð. Òà¹àñûç òàëàé òàñ áàñºàí, àóûçäû¹û åêi åçóií æûðà-æûðà áàñû åêiãå á¼ëiíiï ò¾ñiï ºàëó¹à àéíàë¹àí, æûëºû áîëûï áið êiñiíåé àëìà¹àí îñû áið “ïûðàºòàðäû” áàñºà ìàëäàð¹à ºàðà¹àíäà òåêòi ºûëûïຠê¼ðñåòêi» êåëåäi, áiðຠàìàëû» ºàíøà, æ¾ãåíií àë¹àíäà åêiíøi ½ñòàòïàéòûíäàé áîëûï êåòåòií ºàéðàí ¹àíà æûëºûëàð æåìäîðáàíû ê¼ðãåíäå á¸ði åñiíåí øû¹ûï, êåøåãi ê¼ðãåí àçàáûíà ºàéòà øàóûï êåëóøi åäi ¹îé, ä¸ë îñû æåði î»àøàäà àºèºàòòû» àéáàëòàñû áîëûï ê¼ðiíåòií, æîº-æiòiê ïåí êåì-êåòiêòi æiïêå òiçiï àéòàòûí, áiðàº, (×åõîâ àºñàºàë àéòïàºøû, îñû áiðຠòà áið ï¸ëå áîëäû-àó) æåìå-æåìãå êåëãåíäå øûíäûºòû» á¸ðií ¸äåìi á¾ðêåìåëåï, áàñ èçåï ºàíà êåëå æàòºàí áiçäi» àºûí,

æàçóøû, òiëøi áiòêåííåí àóìàéäû-àó, àóìàéäû. Õîîø, êåçåê æàë¹ûç åñåêêå êåëäi ìå? Á½ë áà麽ñ îñû ¾éäi» ñóûí òàñûï, òåçåãií ñ¾éðåï, ê¾íi-ò¾íi òåïå»äåï æ¾ðiï, ¸óåëi ¼çiíi» æûíûñûí àéûðóäàí ºàë¹àíûíà áiðàç áîëäû. ²àçið åñåêòå íå åñ áàð äåéñiç? “Ìåíi» äàóñûì áiðäå»åíi ¼çãåðòå ìå?” äåãåíäi îéëàé ºàëñà íåìåñå “Á¸ði ñåíi» äàóñû»à òiðåëiï ò½ð” äåãåíäi åñòiñå îë ¼çi äå àºûëñûç áàñûí æåðãå ½ðûï, iøåãi ò¾éiëãåíøå ê¾ëiï àëàäû äà, ê¾ë ¾ñòiíäå áiðåó ò½ð¹ûçûï æiáåðãåíøå æàòà áåðåäi. ̽íû» åíäi êiìãå ½ºñà¹àíûí ¼çäåði»iç øàìàëàé áåði»içäåð... ²àí ê¼ðñå áîëäû, ¼êiðiï-áàºûðûï øû¹à êåëåòií ñèûðëàðäû äà ½ñຠêåìøiëiêòi» ¼çiíå øûäàï ò½ðà àëìàéòûí ºî¹àìíû» áåëñåíäi ì¾øåëåði åòiï áåéíåëåãåíãå íå æåòñií? Áiðຠºó º½ëºûí ìåí áàéëàóäà ò½ð¹àí á½çàóëàðû ¾øií á¸ðiíå äå áàðó¹à äàÿð ñèûðëàðäû “Áiðiíøi íå àéòñà ñîë áîëàäû ¹îé” äåï áàñ ø½ë¹ûï îòûðà áåðåòií õàëûº ºàëàóëûëàðûíà – äåïóòàòòàð¹à àìàëñûç ½ºñàòàñû». Äåïóòàòòàðäû» àðàñûíäà ñàéëà¹àí åëi ¾øií îòºà äà ò¾ñiï êåòóãå äàéûí ò½ð¹àí æàíäàð ºàëàé àçàéûï êåòñå, ñèûðëàðäû» iøiíäå äå á½çàóûí æàñûðûï, òàóäà òóûï êåëiï, ½ðëàíûï áàðûï åìiçiï ºàéòàòûí, ½ðïà¹û ¾øií º½ðáàíäûººà áàðà àëàòûí Çå»ãi áàáà ò½ºûìû ä¸ë ñîëàé àçàéûï êåòêåí êåç åäi. Ñàéëàóøûëàð àðàñûíäà àòû àòàëìàé ºàë¹àí àëòû áàëà ¹àíà ¹îé äåéìií. Åíäåøå, îëàð æàéûíäà äà ê¼ï ñîçáàéûº. °êå äàóûñ ê¼òåðñå – øåøå æàºñû, øåøå åñêåðòó æàñàñà ¸êå – ò¸óið äåï, áiðäå îëàé, áiðäå áûëàé ñåêiðiï êåòiï ¾éðåíãåí áàëàëàð¹à àíàëàðûíû» “áàëàëàð æèûí-òîé¹à ð½ºñàò ñ½ðàìàéäû” äåãåíi ºàòòû-ຠ½íàäû. Àë ¸êåëåðiíi» àóûëäàí àëûï êåëãåí êèiìi ¹îé – òiïòi êåðåìåò. Øiðêií, îëàðäà åêi äàóûñòàí áîëñà ¹îé, áiðií – ¸êåñiíå, áiðií øåøåñiíå áåðiï, åêåóií äå ðàçû ºûëàòûí åäi äå, ¼çäåði ¸êåëåði ¸êåëãåí êèiìäi êèiï, ð½ºñàòñûç-ຠæèûí-òîé¹à êåòå áåðåòií åäi. Àëòû áàëà ä¸ë îñû æîëû äà ºàòòû-ຠºèíàëäû... °êiìáàé ¹îé, ó¸äåäåí ø¼ìåëå ¾éiï, æ½ìàºòû áið òàáàí áîëñà äà áåði æàºûíäàòûï, äàóñû»äû áåðìåñi»å ºîéìàé, àëäàï-àðáàï, ºîðºûòûï, ò¼áå»íåí ò¼íiï êåëå æàòûð. Çûëèºà ¹îé, ñàéëàó æàºûíäà¹àí ñàéûí áåðåêåñi ºàøûï, ¼çi àéòºàí “äåìîêðàòèÿëûº º½íäûëûºòàð¹à” ¼çi ñåíóäåí ºàëûï, ¸éåë åêåíi åñiíå ò¾ñiï êåòêåíäå “Äàóûñ áåðìåñå»äåð, ºîéû»äàðøû” äåï áàëàëàðûíà

¼êïåëåï, “Ñåí-ຠò¾ñøi ñîë ñàéëàó¹à, ºàðûº ºûë¹àíû»äû ê¼ðåéií” äåï ê¾éåóiíå ê¾»êiëäåï, áàéêîò æàðèÿëàï, ¾é iðãåñiíå áàðûï òåðiñ ºàðàï æàòûï àëäû. Îäàí æàëûººàí êåçäå: “Ñåíi» íå iñòåï æ¾ðãåíi»íi» á¸ðií àóûë¹à àéòàì. ²àðàáåò ºûëàì”, – äåï °êiìáàé¹à ºîëûí øîøà»äàòûï ñåñ ê¼ðñåòòi. °éòåóið, ê¾çãi ñàéëàó¹à îë äà ¼çiíøå ºàì æàñàï æàòûð. ²àíû ºûçó °êiìáàé Çûëèºàíû àòûï òàñòà¹ûñû êåëiï áið îòûðäû äà, “²îé, áàëàëàðûì øóëàï, ñàéëàó¹à êåñiði òèiï êåòåð” äåï ¼çií ñàáûð¹à øàºûðäû. Àë ñàéëàó ¹îé ê¾í ñàíàï æàºûíäàï êåëåäi...

Á°ðií Áàñåêåì áiëåäi... Áiçäi» àóûë òûì ¾ëêåí åìåñ. Áiðຠìàë-æàí¹à ¼òå áàé. Å» ºûçû¹û, ì½íäà¹û à» äà, ñîë ìàë äà, æàí äà, ¸ðêiì ïàíàëàï îòûð¹àí òàì äà – Áàñåêåìäiêi. Àñûðûï àéòòû äåìå»iç, àñòû»ûç¹à æàºñû àò òèñå, áið ê¾í ìiíåñiç áå, ìiíáåéñiç áå, Áàñåêåì ê¼ðäi, àëäû. ¶ñòi»içãå æàºñû øàïàí iëäi»iç áå, Áàñåêåìíi» ê¼çiíå ò¾ñêåíøå ¹àíà ñiçäiêi. Ñiçäi åñiðêåï, Áàñåêåì ¾éi»içãå áàñ ñ½¹à ºàëñà, “Áàñºàëàð¹à ê¼ç áîëñûí” äåï å» ò¸òòi»içäi àëäûíà òàðòàñûç ¹îé. μíàìàñà, äàñòàðõàíû»ûçäà ºàëà áåðåäi – áàëà-øà¹à»ûçäû» íåñiáåñi. μíàñà, º½ðûäû»ûç. Áàñåêåì “Òîéäûì” äåãåíøå ò¸òòi òàñûï æ¾ðãåíi»iç. Ìåí “Áàñåêåìíi» àéáûíûí àñûðàì” äåï îòûðûï àóà æàéûëûï êåòòiì-àó äåéìií. Îäàí äà îë êiñi áàñû-ºàñûíäà áîë¹àí áið îºè¹àíû áàÿíäàï áåðåéií. Òà» à¹àðûï àòûï ºàë¹àí êåç åäi. “Øûáûí-øiðêåé îÿíûï êåòïåé ò½ð¹àíäà ñèûðëàðäû ñàóûï, ìàë-æàíäû ¼ðiñêå æiáåðåéiê” äåï ºàì æàñàï æàòºàíáûç. Ìàëäûáàéäû» ¸éåëi àóûëäû àçàí-ºàçàí ºûëûï Áàñåêåìäiêiíå ºàðàé òàðòòû. Äàóñûíàí øîøûï, òàóäû» èû¹ûíàí ê¾í ñû¹àëàäû, “Á¾ãií øû¹àì áà, æîº ºîÿ ò½ðàìûí áà?” äåãåíäåé ¼»i ºàøûï-ຠò½ð. Òåê ì½íäàé àéºàéäû» òàëàéûí ê¼ðãåí Áàñåêåì ¹àíà åø ñûð áåðåð åìåñ. Åêïiíäåï áàð¹àí Ìàëäûáàéäû» ¸éåëiíi» àéòºàíûíàí ½ººàíûìûç – òó¹àí ê¾éåói ¾ø ê¾ííåí áåði æåð-ê¼êòå æîº åêåí. “Áàñåêåì á¸ðiìiç àóûë¹à ò½ç ¸êåëåìiç” äåï êåòêåííåí áåði ¾éãå êåëìåïòi. Áàñåêåì Ѹíäiáàé ìåí ²àëäûáàéäû – áàòûñºà, Áàðëûáàé ìåí Æàðëûáàéäû – øû¹ûñºà, ̸íäiáàé ìåí ̸»ãiáàéäû – ñîëò¾ñòiêêå, ìåíi Á¸êiðãå ºîñûï î»ò¾ñòiêêå àòòàíäûðûï æiáåðäi. Áiç àóûëäàí ê¼ï ½çàìàé-ຠáið ºà»ºà¹à êåç áîëäûº. Åêåóìiç äå æàºñû áiëåìiç, á½ë – ̸íäiáàéäû» ¸éåëiíi» àðòûíàí êåëãåí ñ¸éã¾ëiêòi» ñ¾éåãi. Êåçiíäå Áàñåêåì î¹àí ºàòòû ºûçûººàí. ²àñûíàí êåòå àëìàé ò¼»iðåêòåï ½çຠæ¾ðãåí. °äåòiíå áàñûï, áið-åêi ðåò ºîëºà ñàë¹àíäàé áîëûï åäi, Áàñåêåìíi» ìiíåçií ê¼ï áiëå áåðìåéòií ò¼ðêiíi ìûºòû æàñ êåëií åøòå»åíi ò¾ñiíå

ºîéìàäû. “Äi»êåñi ºàòºàí Áàñåêåì åíäi íå îéëàï òàáàð åêåí?” äåï á¸ðiìiç iøòåí òûíûï æ¾ðãåíiìiçäå îë ì¸ëiìäåìå æàñàäû. ´çiíi» àéòóûíøà, æàíóàð¹à åðåêøå ûºûëàñû ò¾ñiï, áið ê¼ðiï ºàéòàéûíøû äåï æåì ¸êåëãåí åêåí, ñ¸éã¾ëiê Áàñåêåìå ºàðàï ò½ðûï iøåãi ò¾éiëãåíøå ê¾ëiïòi... Ñîñûí... “Æåìi»äi ½ðàéûí, Áàñåêå, îäàí äà ìà¹àí áið ¾éið áàéòàë áåðñå»øi” äåïòi... Á½ë ñ¼çäi “àóûð àëûï ºàë¹àí” Áàñåêåì áiðàç ê¾í ¾éiíåí øûºïàé æàòûï àëäû. Àºûðû, “²àéòñåê ê¼»iëií òàáàìûç?” äåï ò¼»iðåêòåï æ¾ðãåíäåðäåí: “Çàìàíàºûðäû» ìàëû åëiìiçãå æàìàíäûº ¸êåëåäi. Ìåí äåñå»äåð ê¼çií æî¹àëòû»äàð”, – äåï ñ¸ëåì æîëäàïòû. Áàñåêåìå ºàðñû êåëiï ¼ëå àëìàé æ¾ðìiç áå, ê¼ï áîëûï, ê¾»êiëäåï æ¾ðiï, ñ¸éã¾ëiêòi àóûë ñûðòûíà àëûï øûºòûº. Áiçäi àäàì º½ðëû ê¼ðìåäi-àó äåéìií, ¸ëäå “Àéòàðûìäû Áàñåêåëåði»å àéòòûì ¹îé, ñåíäåð ìåíi» òå»iì åìåññi»äåð” äåï îéëàäû ìà, “Î çàìàíäà á½ çàìàí, ìàë ñ¼éëåóøi ìå åäi?..” äåï áið-áiðiìiçãå òà»äàíà ñûáûðëàï, “°ëäå øûíûìåí ñ¼éëåäi ìå åêåí?” äåï ¾ëêåí ¾ìiòïåí î¹àí æàóòà»äàï, ¸ã¸ðêè îë “Æiãiòòåð, æiáåðå ñàëñà»äàð ºàéòåäi?” äåé ºàëñà ºîÿ áåðìåêêå áåéië ê¼»iëìåí àìàëûìûç òàóñûëûï, îíû ø½ðºûðàòûï º½ðûºòà¹àíäà äà, ºèìàé ºàñûíäà ½çຠê¾í îòûð¹àíäà äà, òiïòi, ê¼çiìiç ºèûï, áàóûçäà¹àíäà äà ºàéðàí æûëºû áiçãå áið àóûç òië ºàòïàäû... Ñîíûìåí, àðàäà åêi-¾ø ê¾í ¼òêåíäå æîº içäåãåí ñåãiçiìiç àóûë ñûðòûíäà òîºàéëàñòûº. Ѹíäiáàéëàð Á¸êiðäi» àëäû»¹û æûëû æî¹àëûï êåòêåí º½ìàé òàçûñûíû» ñ¾éåãií òàïºàíûí àéòòû. Àºûìຠèò åò áåðñå äå, ñ¾ò áåðñå äå Áàñåêåìå ê¼íáåé, á½ðûí¹û èåñiíå ºàøûï êåëå áåðåòií. Áèòií ñû¹ûï, ºàíûí æàëàï îòûð¹àí Á¸êiðäå èòêå áåðåð íå áàð äåéñi», òûøºàíøûëàï êåòêåííåí Àºò¼ñ ºàéòà êåëìåäi. Ñàáûëûï æ¾ðiï, ñ¾éåãií òàóûï, áiðäå»åíi ºèðàòàðäàé áîëûï Áàñåêåìå ê¼ðñåòêåíáiç. Îë àðû-áåði ºàðà¹àí áîëäû äà, àóçûíà æ¼íi ò¾çó ñ¼ç ò¾ñïåäi ìå, “²à»¹û¹àí íåìåíi æûëàí øà¹ûï àëûïòû” äåäi äå ºîéäû. “Æåëòîºñàííû» áàñûíäà íå ¹ûï æ¾ðãåí æûëàí? Ñiçäi» ê¼ìåêøi»iç î¹àí iøiíäå èíåñi áàð ºàçû òàñòàïòû ¹îé” äåóãå øûíûí àéòó êåðåê ºîé, ½ÿë¹àíáûç... Àë, Áàðëûáàéëàð áûëòûð ¹àíà ¼çiìiç ñèÿºòû øàóûï æ¾ðãåí Òåëiìáàéäû» ñ¾éåãiíå æîëû¹ûïòû... Å, äå»iç... íåãiçi, Òåëiìáàé ñiç áåí áiçäåé åìåñ åäi. Áàñåêåìå àóçûí àøºàíû äà, àóà æ½òºàíû äà, åëãå æ຺àíû ìåí àéòºàíû äà

½íàìàé-ຠºîé¹àí. “Ìåíi» áiëãåíiìäi áiëñå» æåòåð, ºàë¹àíû áåêåð” äåéòií î¹àí Áàñåêåì. “´çiìiçäåé ê¼ðøi àóûëäàðäà á¸ðií õàëûº ¼çi øåøåäi åêåí” äåï Òåëiìáàé åçåóðåéòií. Ñî»û íå áîëäû äåéñiç ¹îé, “Ñåí îíäà ñîë àóûëäàð¹à áàðûï, áiðäå»å ¾éðåíiï êåëå ºîéøû” äåï á¸ðiìiçäi» ê¼çiìiçøå Òåëåêå»íi» àñòûíà àò ìiíãiçiï, ºàëòàñûíà àºøà ñàëûï, Áàñåêåì áið-ຠê¾íäå øû¹àðûï ñàë¹àí. “Åðòå» êåëåì” äåï Òåëiìáàé àéòà àëìàäû. “²àøàí êåëåñi»?” äåï áiç ñ½ðàé àëìàäûº. “Æàíû» àìàí áîëñà, ò¾ái áið êåëåñi» ¹îé” äåäi Áàñåêåì... μçûí ñ¼çäi» ºûñºàñû, èû¹ûìûç ñàëáûðàï àóûë¹à êåëäiê. ʾëëi æ½ðò áiçäi òîñûï îòûð åêåí. Áiði ºàëìàé æèíàëäû. “Òàáà àëìàäûº” äåäiê áiç. “°ðèíå, òàáà àëìàéñû»äàð. Îíû ¼çäåði» äå áiëiï êåòêåí øû¹àðñû»äàð?” äåäi ê¼ïøiëiê. “Åíäi íå iñòåñåê áîëàäû?” äåãåí æàóàáû æîº ñ½ðàºòû ¸ðêiì ¼ç ê¸ëë¸ñiíäå òåðáåòiï, ¾íñiç ¹àíà ò½ð¹àíûìûçäà èòòåð øóûëäàñûï êåòòi. ĸë ìåíi» òàóûººîðàìíû» àëäûíäà ½ëè ìà, ºû»ñûëàé ìà, æåòiñåãiç ò¼áåò òûíûì òàïïàé øûð àéíàëûï øàóûï æ¾ð. Òàóûº áiòêåí æàºûí ìà»íàí ºîíàòûí æåð òàáà àëìàé ºîºûëäàï àñïàí¹à øû¹ûï êåòiïòi. “Íå äå áîëñà áàðà ê¼ðåéiê” äåï á¸ðiìiç òîáûìûçáåí ñîëàé æûëæûäûº. Áàðñàº, ñiçäåðãå ¼òiðiê, áiçãå ðàñ, Ìàëäûáàé à¹àì øàëºàñûíàí ò¾ñiï òàóûººîðàíû» ò¼ðiíäå æàòûð... Àíà æ຺à êåòiï ºàë¹àíûíà äà áiðàç óàºûò áîë¹àí ñèÿºòû ìà, ºàëàé ¼çi... °éåëäåð æûëàäû. Ñîñûí “Áiçäi» æûëà¹àíûìûç êiìãå êåðåê?” äåï, ¼çäåði áiëiï ñàáûð¹à êåëäi. Ѹëäåí ñî» º½ð ò½ð¹àíøà äåäi ìå, ñûºñû»äàï ºàéòà æûëàäû. “Á½ë àóûëäà æûëàìàé æ¾ðãåí êiì áàð? Áîëäû, ºîéû»äàðøû” äåï áið-áiðiíå ºàéòàäàí áàñó àéòòû. ̽íû» á¸ðií ºîéøû, îë ºàëûïòû æà¹äàé ¹îé, åíäiãi å» ºèûíû, ºàçàíû Áàñåêåìå ºàëàé åñòiðòåìiç? “Ìåí òàóûï àëäûì” äåóãå åøêiìíi» áàòûëû áàðìàéäû, îíû æàºñû áiëåñiçäåð. “Áiç òàóûï àëäûº” äåï òàóûºòàð ìåí èòòåð ¼ìiði ìîéûíäàìàéäû, ì½íû äà áiëåñiçäåð ¹îé äåéìií. Áàñ ¸áäåí ºàòòû. ʾí îéëàíäûº, ò¾í îéëàíäûº, åøòå»å òàáà àëìàäûº. Àºûðû, îñû àóûëäà¹û æàë¹ûç ìåêòåïòå å»áåêêå áàóëó ï¸íiíåí ä¸ðiñ áåðiï æ¾ðãåí ì½¹àëiì áàëà: “Ìåí áið ìóëüòôèëüì ê¼ðãåì. Àºñຠº½ëàí òóðàëû... Ñîíäà õàí¹à äîìáûðàìåí åñòiðòêåí. Áiç äå ñîëàé iñòåéiê òå”, – äåäi. Á¸ðiìiç ºóàíûï êåòòiê. Äåãåíìåí á½ë àóûëäàí

äîìáûðà òàáó àéäû» áåòiíåí ñ¾þäåí ºèûí åäi. “Åñêiëiêòi» ºàëäû¹û” äåï Áàñåêåì ºîáûç, ñûáûç¹û, ñûðíàéäû» á¸ðií ¼ðòåòiï, àóûëäà åøêiì îéíàé àëìàñà äà ôëåéòàëàðäû ºàïòàòûï æiáåðãåí êåç áîëàòûí... °éòåóið, áið óàºûòòà åë iøi åìåñ ïå, áið äîìáûðà òàáûëäû. Æàë¹ûç iøåãií äû»ûëäàòûï, îíû á¸ðiìiç ê¼ðiï øûººàíûìûçáåí, “Æàðûºòûº” äåï åìiðåíãåíiìiçáåí, “Ìåí òàðòàìûí” äåãåí åøêiì áîëìàäû. “Ñåí òàðò, ìåí òàðòïåí” òà¹û áið ê¾í ¼òiï, êåëåñi ê¾íi å» ¾ëêåíiìiç – äîìáûðà, ºàë¹àíûìûç îºòàó ½ñòàï Áàñåêåìíi» àóëàñûíà áàðäûº. Áàñåêåì åñiê àëäûíà øûººàííàí äîìáûðàíû ºà»¹ûðëàòûï, îºòàóûìûçäû òûðíà¹ûìûçäû» ñûí¹àíûíà ºàðàìàé ñàáàëàï ºîÿ áåðäiê. Òåãi, ºàéòåð åêåí, ä¸ë îñû æîëû áåòiíå àéòàéûíøû, Áàñåêåìäå ê¾é òû»äàéòûíäàé ºàéáið ì¸äåíèåò íåìåñå ê¾é ò¾ñiíåòiíäåé ºàéáið ñ½»¹ûëàëûº áàð äåéñiç. ιàí áiçäi» àðàìûçäà äîìáûðà òàðòà àëàòûí áið àäàìíû» æîº åêåíií ºîñû»ûç. μç຺à ñîçáàé óøóäû Áàñåêåìíi» ¼çi òèäû. “×î çà ìàìáåòñòâî? Àíäà¹ûëàðû»äû ì½ðàæàé¹à òàïñûðàòûí óàºûòòàðû» æåòòi ¹îé. Å¿, ñåíäåð ìå, ñåíäåð...” äåï òåðå» ê¾ðñiíãåí Áàñåêåì áiç êåòêåí ñî» äà øóû áàñûëìà¹àí òàóûººîðà¹à ºàðàé ¼çi-ຠæ¾ðå áåðäi. “Á½ë ¼ëiìãå Áàñåêåìíåí áàñºà åøêiì êií¸ëi åìåñ” äåãåí áið áàòûë ñåíiì ê¼»iëiìiçäå ã¾ë æàðûï, ñîë ã¾ëäi» èiñi ìåí ê¼ðêi áîéûìûçäû áàëºûòûï, íûº áàñºàí ¸ð àäûìûìûçáåí áiðãå øûíäûº ñàëòàíàò º½ðûï áiç äå iëåñiï êåëåìiç. Áàñåêåì Ìàëäûáàéäû àðû ºàðàäû, áåði ºàðàäû. Ñîñûí “Á½ë êiì ¼çi?” äåï áiçãå á½ðûëäû. Òàíûï ò½ð ¹îé. ´ìið áîéû êèiï æ¾ðãåí ê¼íåòîç ºî»ûð øàëáàðû ìåí ê¾í î»äûðûï æiáåðãåí ê¼ê øàïàíû-ຠ“Á½ë Ìàëäûáàé ¹îé” äåï øûðûëäàï æàòûð. Áàñåêåì îíû åñòiñií áå, “Á½ëàð íå äåð åêåí?” äåï à»ûñûí à»äûï ò½ð. Òàëàé æåðäå ¾ñòiíåí ò¾ññå» äå òàéºûï æ¾ðå áåðåòií Áàñåêåì, “´çi»iç æàç¹àí çà» áûëàé äåéäi, ñiç áûëàé äåï ò½ðñûç” äåñå», “Îíäà çà»äû ¼çãåðòó êåðåê åêåí” äåéòií Áàñåêåì, á½ë æîëû äà ½ñòàòºûñû æîº. Æàë¹ûç àéòó¹à æ¾ðåãiìiç äàóàëàìàé, á¸ðiìiç áið àóûçäàí “Á½ë Ìàëäûáàé” äåï øó åòå ºàëäûº. “²îéû»äàð ºàé-ºàéäà¹ûíû àéòïàé! Á½ë Ìàëäûáàé áîëñà, ì½íäà íå ºûëûï æàòûð? Ìåí îíû ò½ç¹à æiáåðiï åäiì ¹îé” äåäi Áàñåêåì. ²àéòñií åíäi, îñû àðàäà “Ò½çû º½ðñûí, ò½çñûç äà ê¾íiìiçäi ê¼ðåðìiç. Áàéûìíû» àìàí æ¾ðãåíi îëæà åäi ¹îé” äåï ºàéðàí ʾëï¸ø êåìñå»äåäi. “Ƽíi

æîº ñûºñû»äàìà, ʾëï¸ø. Ñåí áiëåñi» áå, ìåí áiëåì áå, á½ë Ìàëäûáàé åìåñ. Ìàëäûáàé äåíåëi, ìû¹ûì æiãiò åìåñ ïå?” äåäi Áàñåêåì. “ʾëï¸ø Ìàëäûáàéäû æàºñû òàíóû êåðåê ºîé... Íå äåãåíìåí, æèûðìà æûë îòàñòû, áið ºàçàííàí àñ iøiï, áið ò¼ñåêòå ºàòàð æàòòû äåãåíäåé…” äåï îñû àóûëäû» æàñû ¾ëêåíi ñ¼ç áàñòàï åäi, “²îéøûåé îñû, æîº æåðäåí ê¼ñåìñiìåé. Ìåí æàºñû áiëåì ¹îé, Ìàëäûáàé íàìûñòû æiãiò. Åøºàøàí îë òàóûººîðà¹à êiðiï ¼ëìåéäi” äåï Áàñåêåì øîðò êåñòi. Àë åíäi áiðåói» áiðäå»å äåï ê¼ð, æà»à ¹àíà ê¼»iëäå á¾ðøiê æàð¹àí ã¾ë ñîëûï, áàñºà æåð òàáà àëìàé ºàë¹àíäàé àÿºòû» àñòûíäà ñàëòàíàò º½ðûï æ¾ðãåí øûíäûº à»-òà» áîëäû. “Å» áîëìàñà îñû ºûëìûñûí ìîéûíäàéòûí øû¹àð” äåï ¾ìiòòåíiï ò½ð¹àíûìûçäà Áàñåêåì òà¹û äà óûñûìûçäàí øû¹ûï áàðà æàòûð. Îë àç äåãåíäåé ìà¹àí ºàðàäû äà: “Ñåí íå, ºîðà»à åëäi» ñ¾éåãií æèíàéòûí áîë¹àíñû» áà? ²àíå, ¾ñòi»íåí iñ ºîç¹àëñûí äåìåñå» ìûíàíû àïàð äà ê¼ì” äåäi. Ñîñûí ê¼ïøiëiêêå á½ðûëûï: “Áiðåó ¼ëäi åêåí äåï á¸ði» º½ðû¹ûëàðû» êåëå ìå? Áàð, øàðóàëàðû»äû iñòå»äåð! Îíûñû íåñi-åé?!” – äåï àé¹àé ñàëäû. ʼïøiëiê òàðàï êåòóäi» äå ðåòií òàáà àëìàé, àéòà ºîÿéûí äåñå æiái ò¾çó ñ¼ç äå àóûçäàðûíà ò¾ñïåé ëàæû òàóñûëäû. “Áîïòû åíäi” äåï êåòå áåðåéií äåñå, ê¾íiíå áiðåói ¼ëñå äå “Ì½íûì ºàëàé?” äåéòií Áàñåêåì æîº. ²ûñºàñû, áiçäåí ºàéðàí áîëìàñûí ñåçäi ìå, ê¼ç æ½ì¹àíûíà ¾ø-ò¼ðò ê¾í áîëñà äà Ìàëäûáàéäû» ¼çi ºàð¹ûï ò½ðäû. °éåëäåðäi» áiðàçû òàëûï ºàëäû, æ¾ðåãi ¸ëñiçäåð (îíäàéëàð áiçäå ¼òå ê¼ï áîëàòûí, æàëïû áiçäå áið æàñòà – ÑÏÈÄ, åêi-¾ø æàñòà íàøàºîð áîëó íåìåñå ñiç ¸ëi àòûí åñòiï ê¼ðìåãåí àóðóëàð òà»ñûº áîëóäàí ºàë¹àí) àíà ä¾íèåãå æ¾ðiï êåòòi. Áàñºà äiíãå ¼òiï ¾ëãåðìåãåíäåði “Àëëàëàï”, “Î, áîæåíi” ìiñå ò½òïà¹àíäàð “Î, ìàé ãàä....” äåï, æà¹àëàðûí ½ñòàäû. Àë Ìàëäûáàé áîëñà, “Åíäi ìà¹àí íå iñòåï àëàñû»?” äåãåíäåé àëøà» áàñûï áàðäû äà, Áàñåêåìíi» æà¹àñûíàí ½ñòàï ñiëêiïñiëêiï æiáåðiï: “Ìåí Ìàëäûáàéìûí!” – äåï áàð äàóñûìåí àé¹àé ñàëäû. ²óàíûï êåòòi ìå, àóûëäû» ìà»ûíäà¹û òàó áiòêåí “È¸, è¸, îë Ìàëäûáàé” äåï Áàñåêåìíåí ñ¾éiíøi ñ½ðà¹àíäàé æàðûñà ºàéòàëàï æàòòû. Æà»à¹û ñ½ìäûºòàí òiði ºàë¹àíûìûçäû» ê¼çiìiç æàñàóðàï, òàìà¹ûìûç¹à ¼êñiê òû¹ûëûï, “Àºèºàò ¼ëìåéäi åêåíàó” äåï àéíàëàìûç¹à øûí ñ¾éñiíiï, ñ¾éiíiï, æ¾çiìiç

áið ºûçàðûï, áîçàðûï, ñ½ðëàíûï, “Åíäi Áàñåêåì íå áåòií àéòàð åêåí?” äåï ìàñàéðàé ºàðà¹àíûìûçäà, Ìàëäûáàé ìàðº½ìíû» áið ¸ðåêåòiíå äå å» áîëìàñà ºàáà¹û äið åòïåãåí ºàéðàí ìåíi» Áàñåêåì: “Ò¸éò, á¸òøà¹àð! ²àéäà¹û Ìàëäûáàéñû» ñåí? Ìàëäûáàéûìíàí ñàäà¹à êåò. Åé, áåéáàºòàð, ñຠáîëû»äàð! Á½ë ñåíäåðäi» ê¼çäåði»å Ìàëäûáàé áîëûï ê¼ðiíiï ò½ð¹àí øàéòàííû» íຠ¼çi. Ñåíáåñå»äåð, îíû Ìàëäûáàé ò½çäàí êåëãåíäå ¼çiíåí ñ½ðà»äàð”, – äåäi äå, á¼ãåëìåñòåí ¾éiíå ºàðàé æ¾ðiï êåòòi. Øàðàñû òàóñûë¹àí õàëûº “Æà»à ñåí äå ºóàíûï åäi» ¹îé” äåãåíäåé òàó¹à ºàðàäû, òàó “Áiðäå»åíi ºèðàòàðäàé ºàð¹ûï ò½ðûï åäi», åíäi ºàéòåð åêåíñi»?” äåãåíäåé Ìàëäûáàé¹à ºàðàäû, Ìàëäûáàé åøêiìãå ºàðàìàñòàí åêi èû¹ûí áið ê¼òåðäi äå, áà¹àíà æàòºàí æåðiíå áàðûï ºàéòà ºèñàÿ êåòòi...

¹àíà ûºûëàñòû. Åñåê àéòºàí òiëåê ïåí àðûçäû» àÿ¹ûíà æåòïåé ºàë¹àíû æîº. ̸ñåëåí, îë “Ã¾ëìàéñàíû òàïòàäû»!” äåï æûëºû ìåíi òåóiï æiáåðäi. Á½¹àí íå äåéñiç?” äåéäi. Øðåê æûëºûëàðäû øûðûëäàòûï æ¾ðiï, æàë-º½éðû¹û ò¼ãiëãåí å» òà»äàóëû ñ¸éã¾ëiêòåðäi ½ñòàï àëàäû äà àéäû»-ê¾ííi» àìàíûíäà iøåê-ºàðíûí æàðºûðàòûï ò½ðûï, ñîé¹ûçûï òàñòàéäû. Òà¹û áiðäå “Òó¹àí iíiì æ½ìûññûç æ¾ðãåëi òàëàé áîëäû” äåéäi î¹àí ê¾ë ò¾ñòåñ åñåê. “Åñåêæàí, îñûíäàé ½ñàº-ò¾éåê ¾øií ìåíi ìàçàëàìàé-ຠºàëà¹àí îðíû»à ¼çi» îòûð¹ûçñà»øû” äåéäi æàñûë äåíåñiíå àðàñàííû» ºàðà áàòïà¹ûí æà¹ûï åðiãiï îòûð¹àí Øðåê. “²½ð æ¾ðãåíøå äåï, áiëiì ñàëàñûí áàñºàðòûï ºîéäûì. Îë æåðäå áàñºàðàòûí äà íå ºàëäû äåéñiç?” äåï åñåê êåëiï ò½ðàäû. Áîëìàñà “Æèåíiì îºóäû áiòiðiï åäi” äåéäi ê¸äiìãi åñåê. Øðåêòi» “Òóó, ñåí äå...” äåãåíiíøå áîëìàé, “Íå àéòïà¹û»ûçäû ò¾ñiíäiì. ´çiì-ຠºàòûðàì” äåéäi äå åñåê òåïå»äåï ½çàé áåðåäi. “¶êiìåò áàñøûñû åòòiì, êiì îòûðìà¹àí æåð” äåï åñåê ê¼ï ½çàìàé ºàéòûï êåëå æàòàäû. Øðåê ïàòøà¹à ê¾éåó áàëà áîë¹àëû áåði åñåê Øðåêêå íåøå ì¸ðòå êiðãåíií åøêiì áiëìåéäi. Ñàíàï æ¾ðãåíäåðäi» ¼çi æà»ûëûï ºàëäû íåìåñå áîñòàí áîñºà àòûëûï êåòòi. ´éòêåíi, êåéiíãi êåçäå åñåê òûì êií¸ìøië áîëûï àëäû. ²èò åòñå “Àòà ñàëàéûí áà îñû?” äåï øû¹à êåëåäi. ²ûñºàñû, “ʾéåó áàëà¹à æèi êiðãåíiì ºàëàé áîëàäû ¼çi?” äåï åñåê îéëàìàäû. “²îéñà»øû åíäi” äåï Øðåê àéòïàäû. “Îéû»à êåëãåííi» á¸ðií iñòå, áiðຠáèëiêêå àðàëàñïà” äåï Øðåêòi» æàðû äà, ºàéûí àòàñû äà òië ºàòïàäû. ²àçið Øðåêòi» ò¼ðò ä¾íèåñi ò¾ãåë. ²àéðàí ºàçàºòàð áàÿ¹ûäà áàðûï-ºàéòºàí æåðií ¸ñïåòòåãiñi êåëñå “²½ñòû» ñ¾òiíåí áàñºàíû» á¸ði áàð åêåí” äåï ºîþøû åäi ¹îé. Åø æåðäå êåçäåñå ºîéìàéòûí ñîë º½ñ ñ¾òiíi» ¼çi ظêå»äå ò¾ð-ò¾ðiìåí ò½ð. Îë ºàçið àïòàñûíà áið ðåò îñûíäàé ñ¾òïåí øàéûíûï ò½ðóäû ¸äåòêå àéíàëäûð¹àí. ²ûñºàñû Øðåêòå, ìåíìií äåãåí åðëåðäåí àë¹àí ¾ëêåí áàçàðëàð, ñàóäà îðûíäàðû, ¸ñåì ¹èìàðàòòàð, ïàòøàíû» ºûçûíàí äà ¸äåìi àðóëàð, ò¾ðëi áàñøûëûº ºûçìåòòåãi åñåêòåð äåéñiç áå, á¸ði áàð. Å» ºûçû¹û, ê¸äiìãi ê¾ëãå àóíàï æàòàòûí, ñèûð ìåí æûëºûäàí ºàë¹àí ø¼ïòi òàë¹àæó åòåòií, àóûë-¾éäi» àðàñûíäà îíû-ì½íû øàðóà àòºàðûï, àðºàñûíû» æàóûðû êåòïåé, ê¼øåäåãi êåç êåëãåí òåíòåê áàëàíû» òàºûìûíäà æ¾ðãåí ä¸ë îñû åñåêòåð ºàçiðãi

ê¾íi º½ëà¹ûíà ºîë àïàðòïàéòûí áîë¹àí. ²àëà¹àí æåðiíåí òiñòåéäi, ºàëàìàñà áàñû»íàí ò¼ìåí ºàðàé øàïòûðà ñàëàäû. Ñåíi á½ë ìà»íàí ê¼ðãåíiíå æûíû ½ñòàï ºàëñà æûíûñû»à ºàðàï æàòïàñòàí àðòûëà êåòåäi. Êiìíåí, íåäåí ºîðºàäû? ²îñ º½ëà¹ûíà òiçiëòiï áåñ æ¾çãå òàðòà ñûð¹à ò຺àí, ìè ºîíáà¹àí ºàçàíäàé áàñûíà àëûñòàí àëäûð¹àí ºûìáàò á¼ðiê ºîíäûð¹àí, ò½ÿ¹ûíà àëòûí æàëàòºàí, åñåê áiòêåííi» ò¼ðåñi – ê¾ë ò¾ñòåñ ñ½ð åñåê Øðåê ìûðçàíû ¾êi ò຺àí º½éðû¹ûìåí æåëïiï îòûð¹àíäà îëàð êiìíåí ûºñûí. ʾíäåðäi» áið ê¾íiíäå Øðåê ïåí åñåê òà¹û æîëûºòû. Á½ë ¼çi àëäûí àëà æîñïàðëàí¹àí êåçäåñó ìå, æîº ¸ëäå, ê¾òïåãåí æåðäåí ½éûìäàñòûðûë¹àí áàñºîñó ìà, îë åíäi áiç ñèÿºòû ºàðàïàéûì æ½ðò ¾øií àñà ìà»ûçäû åìåñ ºîé. Áiðຠîñû îòûðûñòà åñåê ñ¼çãå ê¼ï àðàëàñïàé, ¼çií ¼çi òåæåï ½ñòà¹ûñû êåëñå äå åðêiíåí òûñ ìèû¹ûíà ê¾ëêi ¾éiðiëiï, æ¾çiíåí í½ðû ò¼ãiëiï, òûì æàéíàï îòûðäû. Á½¹àí äåéiíãi êåçäåñóëåðäå äàóûñûí á¸ñå»äåòå ñ¼éëåéòiíií, àéòûëó¹à òèiñ ñ¼çäåðiíi» áàñûì á¼ëiãi ¼òiíiøòåí ò½ðàòûíûí, åñiêòåí êiðãåííåí å»ñåñi å»êiø òàðòûï øû¹à êåëåòiíií ä¸ë á¾ãií ½ìûòºàíäàé... “Áàóûðëàðû» ºàëàé?” äåéäi î¹àí Øðåê. “Á¸ði æàºñû, ظêå” äåï ì½ðòûíàí ê¾ëåäi åñåê. “Òàóñûëó¹à àéíàëäû-àó äåéìií. Êåéiíãi êåçäå ê¼ï êåëå áåðìåéòií áîëäû» ¹îé” äåéäi Øðåê. “Áàóûð òàóñûëóøû ìà åäi? Îðûí òàóñûëûï áàðàäû. ʼëäåíå» ê¼ç ¼òïåñií äåï àéòàéûí. ²àçið áiçäå áàñøûëûºòà îòûð¹àí åñåêòåð æåòåäi” äåï ºîÿäû îë. “Î, òîáà! Îðûí òàóñûëó¹à àéíàëäû ìà?” äåéäi Øðåê æåòi ºàò ê¼êêå øû¹ûï êåòêåí ºèÿëûí ºàéòà àëäûðàðûí, áîëìàñà, òèiñïåé åðêiíå ºîÿ áåðåðií áiëìåé. “Á½ë åëäåãi áàðëûº òèiñòi îðûíäàð¹à å» ñåíiìäi äåãåí åñåêòåðiìíi» á¸ðií îòûð¹ûçûï áîëäûì” äåéäi ¼çiíå-¼çiíi» ê¼»iëi òîº åñåê øûðò ò¾êiðiï ºîéûï. “Ñîíäà áîñ îðûí æîº ïà?” äåéäi ¸ëi äå á½ë iñêå îíøà ê¼ï àðàëàñºûñû êåëìåé îòûð¹àí Øðåê ìàð¹àó ¹àíà ºèìûëäàï. “Ïàòøà à¹çàìíû» îðíûíàí áàñºà æåðäi» á¸ði áiçäiêi” äåéäi åñåê òà¹û äà ò¸òòi æûìèûï. “Îíû ¸çiðøå ºîÿ ò½ð. Óàºûòû êåëãåíäå ¼çiì àéòàì” äåéäi Øðåê ä¸ë îñû ò½ñòà àìàë æîº ½çàé æàéûëûï êåòêåí ºèÿëäàðûí æèíàï àëûï. “Å, îíû ¼çiì äå áiëåì ¹îé. Äåãåíìåí îíû æûëû îðíûíàí ºîç¹àìàñຠòà áîëàäû” äåéäi åñåê åøòå»åãå àëà»äàìàñòàí. “Å, íåãå?” äåéäi Øðåê ¾ëêåí òà»äàíûñïåí. “´éòêåíi, îë ìà¹àí ½íàéäû. Îíû» ¾ñòiíå îë äà ä¸ë ¼çiìiçäåé ê¾ë ò¾ñòåñ” äåéäi åñåê.

Ðåçþìå °é, îë êiñi ºàíøà ºîëºàëàñà»ûçäàð äà ñiçäåðãå ¼ç åðêiìåí à¹ûíàí æàðûëûï, ¼ìiðiíi» à¹û ìåí ºàðàñûí æiïêå òiçãåíäåé òàìûëæûòûï àéòûï áåðå ºîéìàñ. Áiëåì ¹îé, îë êiñiíi ìåí ê¼ïòåí áiëåì ¿¸ì ¼òå æàºñû ò¾ñiíåì äåñåì äå áîëàäû. Åãåð ºàðñû áîëìàñà»ûçäàð, Áàñåêå»íi» æ¾ðiï ¼òêåí æîëûíàí àçäû-ê¼ïòi ì¸ëiìåòòi ìåí-ຠæàðèÿ ºûëàéûí. ̽íû åíäi ¼ìiðáàÿí äåéñiçäåð ìå, ðåçþìå äåï ºàáûëäàéñûçäàð ìà, ¼çäåði»iç áiëi»içäåð. 1953-æûëû ä¾íèåãå êåëäi. 1960-æûëû îðòà ìåêòåïêå áàðäû. Å» àë¹àøºû áîëûï ïèîíåð, å» àë¹àøºû áîëûï êîìñîìîë ºàòàðûíà êiðäi. Ìåêòåïòåãi å» áåëñåíäi îºóøû æ¸íå îòðÿä êå»åñiíi» ò¼ðà¹àñû áîëäû. Å» áàñòû åðåêøåëiãi, îí æûë iøiíäå áiðäå-áið ðåò ì½¹àëiìãå ºàðñû êåëiï íåìåñå îëàðäàí ñ¼ç åñòiï ê¼ðãåí æîº. 1970-æûëû å» òà»äàóëû ÆÎÎ-íà ò¾ñòi. 1973-æûëû ÆÎÎ-äà æ¾ðiï “Íåãiçi, äií – àïèûííàí äà óëû åêåí ¹îé” äåãåí òàºûðûïòà äèïëîì æàçäû. Å» òà»äàóëû äåãåí áåñ ãàçåò ïåí ¾ø æ½ðíàë¹à “²½äàéäû ºîéøû, êiì îë ñîíøà?”, “²½ëøûëûºñûç äà àìàíáûç”, “Äiíøiëäiãi»íåí òiðøiëiãi» ìûºòû áîëñûí”, “Îí ñåãiç ìû» ¹àëàì êîìñîìîëäû» òàáàíûíû» àñòûíäà”, “ƽìຠïàðòèÿ áåëñåíäiñiíi» ¾éiíäå” àòòû ¸ð ºàéñûñû àòºà æàáó áîëàòûíäàé ê¼ëåìäi-ê¼ëåìäi ñûí ìàºàëàëàð æàçäû. ´çi áàñ áîëûï, ê¼íåíi» ê¼çi ðåòiíäå êåéáið àóûë, àóäàíäàðäà ñàºòàëûï ºàë¹àí ìåøiò-ìåäðåñåëåðäi, òàðèõè îðûíäàðäû á½çó øàðàëàðûí ½éûìäàñòûðäû. Åë ñûéûíûï, ø¾áåðåê áàéëàï êåòåòií îºøàó ò½ð¹àí òàëäàðàºòàðäû» á¸ðií êåñêiçäi. 1974-æûëû “Áið êåçäå ¸ëåì ñ¼éëåãåí ëàòûí òiëi äå ¼ëäi. Îíû» ºàñûíäà á½¹àí äåéií ìàëøû ìåí æàëøûíû» òiëi áîë¹àí ºàçຠòiëi ¼ëåêñåñií ñ¾éðåòiï ¸ëi æ¾ð. Ò¾áåãåéëi îðûñ òiëiíå ê¼øåòií êåçiìiç æåòòi. Áið îäàºòà áið ¹àíà òië ñàëòàíàò º½ðóû êåðåê” äåï áàñòàìà ê¼òåðäi. 1977-æûëû êîììóíèñòåð ºàòàðûíà êiðäi. 1978-æûëû “²àçຠïåí èòòi» àéûðûºøà ½ºñàñòûºòàðû

æ¸íå ºî¹àìäà àëàòûí îðíû ìåí ìà»ûçû” äåãåí òàºûðûïòà êàíäèäàòòûº ºîð¹àäû. Îíäà îë ºàëà ê¼øåëåðiíäå ºàïòàï êåòêåí èåñiç ºà»¹ûáàñ èòòåð ìåí ¾ëêåí ºàëàëàð¹à àóûë-àéìàºòàðäàí òiðøiëiê içäåï à¹ûëûï êåëiï æàòºàí ºàçàºòàðäû» ò½ðìûñ-òiðøiëiãií ñàëûñòûðûï îòûðûï æàçäû. ²àçàº, ìàìáåò, êàëáèò, áàðàí äåãåí ñ¼çäåðãå ºà»¹û¹àí èò äåãåí àòàóäû åø îéëàíáàñòàí ºîñó¹à áîëàäû äåï îë îäàºòû» ¾ëêåí ìiíáåðiíäå ò½ðûï 14 òiëäå åìií-åðêií ñ¼ç ñ¼éëåäi. “²àçàºøà áið àóûç áiðäå»å àéòó¹à àðëàíàì” äåï ¸çië àéòòû. “Áið êåçäåði ¾ëêåí ºàëàíû» îðòàëûº áàºòàðûíà “Èòòåð ìåí ºàçàºòàð¹à êiðóãå áîëìàéäû” äåãåí òàºòàéøà iëiï ºîÿäû åêåí, ìåí ñîë óàºûòòû» ºàéòà îðàë¹àíûí ºàëàéìûí” äåï, ºîñûï ºîéäû. 1980-æûëäàí áàñòàï åðiêòiëåðäi» áàñûí ºîñûï, “Àë ºàíå, º½ðòàéûº” äåãåí òîï º½ðûï àóûë-àóûëäû àðàëàï åë iøiíäåãi äiíè ñàóàòû áàð àäàìäàðäû» á¸ðií ºóäàëàäû. Åêåóàðà îòûðà ºàë¹àíäà ñiði»êåíi» òàëûìåí íåìåñå ê¸äiìãi îéûí êàðòàñûìåí “Ñ¾éåäi, ñ¾éìåéäi”, “Êåëåäi, êåëìåéäi” äåï ïàë àøà ºàë¹àí ºàðàïàéûì æ½ðò áàñûìåí ºàé¹û áîëûï, ºà»¹ûï êåòòi. ²àðà ñóäû òåðiñ à¹ûçàòûí, àòàí ò¾éåíi àÿº-ºîëûí æåðãå òèãiçáåé àëòû ñà¹àò ê¼ê àñïàíäà ºà»òàðûï ºîÿòûí àéòóëû ¸óëèå-¸ìáèå, áàºñûº½øíàøòàðäû» ºàäiði ºàøòû. 1986-æûëäàí 1988-æûë¹à äåéií æåëòîºñàíäà àë໹à øûººàí æàñòàðäû ºàðàëàóìåí, îëàðäû îð¹à æû¹àòûí iñòåðãå êó¸ëiê åòóìåí, îëàð – àðàíäàòóøû, îëàð – ½ëòøûë, îëàð – àëºàø, îëàð – íàøàºîð äåãåí º½æàòòàðäû» á¸ðiíå ºîë ºîþìåí àéíàëûñòû. Ñîë êåçäåãi äåðåêòåðäi, áîëìàñà, áàñûëûìäàðäû àºòàðà ºàëñà»ûç îíû» àòû-æ¼íií îï-î»àé òàóûï àëà ºîÿñûç. Åñiìi áàñºàøà áîëûï ò½ðóû äà ¹àæàï åìåñ. Áiðຠàòû-æ¼íiíi» àñòûíäà “Á¸ëåí ãàçåòòi» áàñ ðåäàêòîðû”, íåìåñå, “Õàëûº ¸ðòiñi”, áîëìàñà, “Á¸ëåíøå àòûíäà¹û îºó îðíûíû» ðåêòîðû” äåãåí àòû äàðäàé ëàóàçûìû ìiíäåòòi ò¾ðäå ò½ðàäû. Å, äåéñiç. 1991-æûëû á½ë êiñi ºàíøàëûºòû ºàëàäû-ºàëàìàäû, ºî¹àì îë êiñiìåí ºàíøàëûºòû àºûëäàñòû, ñàíàñòû, îíû áið ¼çi ¹àíà áiëåäi, ¸éòåóið îë óàºûòòà åëäi» ñ¼çäiê ºîðûíäà ê¼ï êåçäåñå áåðìåéòií Ò°ÓÅËÑIÇÄIÊ êåëiï æåòòi. (Îë îñûäàí ¾ø-ຠæûë á½ðûí ¼çií ºàçຠåìåñïií äåï

ì¸ëiìäåï, ½ëòûí ¼çãåðòêåí áîëàòûí. Îñû àðàäà àéòà êåòåéiê, îíû» áàëà ê¾íiíäå åë iøiíäåãi áið á½çàºûëàð ½ñòàï àëûï, “Àðàëàðû»äà ºàçຠáîëñà î»äûðìàéìûç” äåãåí êåçäå “²îÿ áåði»äåð, áàñºàëàðäû áiëìåéìií ìåí ñû¹àííû» áàëàñûìûí” äåãåíi äå ¸ëi åñiìiçäå.) 1992-æûëû áið æûë åñå»ãiðåï æ¸íå æà»à ¼ìiðäi» áåò àëûñûí áàéºàï, á½éû¹ûï æàòºàí Áàñåêå» “Æàïæà»à çàìàí æ¸íå ½ëûäàí äà ½ëû ½ëò áîëàøà¹û” äåãåí ºîç¹àëûñ º½ðûï, ºàçàºòàðäû» ì¸ñåëåñií ê¼òåðiï, áàòûëáàòûë ïiêiðëåð àéòà áàñòàäû. “Îñû øûäà¹àíûìûç äà æåòåð”, “²àéòåð åêåí äåñå áàñòàí ½ðàòûíäû øû¹àðûïòû”, “70 æûë åçãiëåäi», åíäi ìåíi» êåçåãiì”, “Òië º½ðûñà ìåí äå º½ðèìûí”, “²àçàºñûç – ²àçàºñòàí: îéáàé îë àºûðçàìàí ¹îé” äåãåí ñåðèÿëû ìàºàëàëàðû àÿ¹ûí æà»à ¹àíà ò¸é-ò¸é áàñºàí æàñ ºî¹àìíû» ê¼çiíi» æàñûí ê¼ë ºûëäû. ʼ»iëi áîñà¹àí ºî¹àì ûñòûº æàñòàí ê¼çi ì½íàðòûï ºàëòàëàºòàï-ຠêåòêåíäå áið êiñiëåð îñûíû ïàéäàëàíûï, î¹àí “Á¸ðiáið îðûñ òiëiíi» îðíû òîëìàéäû” äåï ñûáûðëàï ¾ëãåðäi. 1993-æûëäàí áàñòàï îë “Ìà¹àí ñó äà, º½ðëûº òà ûñòûº”, “²îñ òië – ºîñ ºàíàòûì” àòòû åêi ìàºàëàëàð æèíà¹ûí øû¹àðûï ¾ëãåðäi. 1994-æûëû “²½øà¹û»äû àø – èñëàì ¸ëåìi” äåãåí åêi òîìäûº øû¹àðìàëàðû æàðûº ê¼ðäi. Îíäà îë ïàé¹àìáàðëàð ìåí ñàõàáàëàðäû» åðåí iñi ìåí ²½äàéäû» 츻ãiëiãi òóðàëû, èñëàì äiíiíi» áàñºà äiíäåðäåí åðåêøåëiãi æàéëû æåêå-æåêå òàðàó ºûëäû. Îñû æûëäàí áàñòàï ²½äàé äåãåí ñ¼çäi òåê áàñ ¸ðiïïåí ¹àíà æàçàòûí áîëäû. 1995-æûëû ºàæûëûººà áàðûï êåëäi. Îñû æûëäàí áàñòàï “Àºòà»äàºòàðäû ê¼êîðàé¹à àéíàëäûðó” àòòû ºî¹àìíû» ò¼ðà¹àñû áîëûï áåêiäi. ²àçàºòû» ½çûí òàðèõûíäà ½ëò ¾øií ê¼ç æ½ì¹àíäàðäû» á¸ðií æiïêå òiçiï, ñîëàð æàéûíäà äåðåêòåð æèíàóäû áàñòàäû. 1995-æûëäàí-ຠ“Æåëòîºñàí¹à îí æûë: ºàéðàí äà ìåíi» áîçäàºòàðûì-àé” äåãåí àêöèÿíû áàñòàï êåï æiáåðäi. 1996-æûëäàí áàñòàï “°óëèå êåéiïòi õàëûº åìøiëåði” áiðëåñòiãií º½ðûï àëäû. ²àé æåðäå ìåøiò àøûëñà íåìåñå àðóàºòàð¹à àðíàë¹àí àñ áåðiëå ºàëñà, ºàë¹ûïì¾ëãiï äåãåíiìiç ºàðèäû» íàìûñûíà òèiï ºàëàð, º½ðàí ìàºàìûíà åëòiï, ñîë æåðäi» ò¼ðiíäå îòûðàòûí áîëäû.

²àçið îíû» “Èñëàì ¸ëåìiíi» ê¼ðíåêòi ¼êiëi”, “Äií æ¸íå áiç” èñëàì ½éûìûíû» º½ðìåòòi ò¼ðà¹àñû äåãåí àòàº-àáûðîéû áàð. 1991-æûëäàí ê¾íi á¾ãiíãå äåéií “Ò¸óåëñiçäiêêå ñåêóíä ñàéûí ò¸ó åòåì”, “ͽðëû æ¾çi»íåí ê¾íi-ò¾íi àéíàëäûì”, “Æàñà, æàñà, æàðºûí ê¾í”, “Å»ñåñi áèiê á¸éòåðåê, á¸éòåðåê áîëìàñà ºàéòåð åê” äåãåí æûð æèíàºòàðû æàðûº ê¼ðiï ¾ëãåðäi. Å» ºûçû¹û, 2004-æûë¹à äåéií îñû ºàðºûíûìåí º½éûíäàé ½øûï êåëãåí îë ñ¸ë åíòiãií áàñºàí ñî» ê¾òïåãåí æåðäåí áið ¼íåð øû¹àðäû. ²àé àëáàñòû áàñºàíûí êiì áiëãåí, òà»åðòå» ò½ðà ñàëà “Åëiìiçäå ºàíøà òië áàð áîëñà, ñîíû» á¸ðií áiëóãå ìiíäåòòiìiç” äåï ½ðàí ê¼òåðäi. Îñûíû» àëäûíäà ¹àíà “Äàâàé á¸ðiìiç ò¼ëº½æàòûìûç¹à “ºàçàºñòàíäûº” äåï æàçûï àëàéûº. μëòòû» åíäi áiçãå íå êåðåãi áàð?” äåï åñêi ¸íií ºàéòà ºîç¹à¹àí áîëàòûí. Åíäi “Àºïàòñàìíû» áèëiãi 츻ãiëiê áîëñûíøû, à” äåï òà»äàéû òàºûëäàï æ¾ð åäi, îíû äà àç ê¼ðäi ìå, îñû åêi-¾ø ê¾íäiêòå “îðûñ òiëi ìåí à¹ûëøûí òiëií êåç êåëãåí ºàçຠ¼ç òiëiíåí êåì ê¼ðìåói êåðåê” äåï ñàéðàï îòûð. ιàí íå äåðñiç... Æàëïû, åíäiãi ê¾íäåðæàéëû åøòå»å àéòïàé-ຠîñû æûëìåí ºîÿ ò½ðñຠºàéòåäi...

´ãiçãå òó¹àí ê¶í... Åñòåði»içäå áàð ìà, æîº ïà, áàëà ê¾íiìiçäå áið îðàñàí ä¸ó ¼ãiç æàéëû åðòåãiíi æèi àéòóøû åäiê ºîé. “Áàÿ¹ûäà áið ¼ãiç ¸áäåí ¼ñiï, æåòiëiï, ¾ëêåí áîë¹àí êåçiíäå êåóäåñiíå íàí ïiñiï, ¼çiíi» òàáûíûí ìåíñiíáåé, æûëºûëàðäû» ¾éiðiíå áàðûï ºîñûëàäû. ²àìáàð àòàíû» ½ðïà¹ûíäàé îòòà¹ûñû, ä¸ë ñîëàðäàé ñó iøiï, ñîëàðäàé ïûñºûðûí¹ûñû êåëåäi. ʾíäåðäi» ê¾íiíäå îë àðìàíûíà äà æåòiï, “Ìåíi» òå»iì ºû뺽éðûºòûëàð ¹îé” äåï ïà»äàíà áàñûï æ¾ðãåíäå ¾éiðãå ºàñºûð øàáàäû. Æûëºû áiòêåí æåëìåí æàðûñûï º½é¹ûòà æ¼íåëåäi äå, º½éðû¹ûí ºàäàï àëûï áiðàç æåðãå äåéií ºàëìàé æ¾ãiðãåí ¼ãiç áà麽ñ ê¼ï ½çàìàé-ຠêåóäåñi ñûðûëäàï ºàëû» àáàëàºòû» îðòàñûíäà æàïàäàí-æàë¹ûç ºàëà áåðåäi. Îíû» æàí äàóûñû ñ¸éã¾ëiêòåðäi ñåëò åòêiçáåãåíiìåí, êåëåñi ºûðäû» àñòûíäà æàòºàí òàáûíäàñòàðû ¼ðå ò¾ðåãåëiï, áiðiãå ºàéðàò ê¼ðñåòiï, ¸óïiðiìäåï æ¾ðiï ¼ãiçåêå»äi º½òºàðûï àëàäû. Îë ñîëàé ò¸óáåñiíå êåëåäi”. μìûòïàñàì, ¸»ãiìåíi» ½çûí-ûð¹àñû îñûëàé. Å, îäàí áåði ºàíøà ìåçãië ¼òñå äå ìiíåç øiðêií ò½ºûì ºóàëàìàé ò½ðìàéäû åêåí? Ñîë ¼ãiçäi» ò¼ðòiíøi, ¸ëäå, áåñiíøi, ì¾ìêií, àëòûíøû ìà åêåí, ¸éòåóið, áið ½ðïà¹û – ຠá½çàó ä¾íèåãå êåëäi. Îíû» òûì àïïàºòû¹û ñåáåï áîëäû ìà, ¸ëäå ¼çiíi» áið åðåêøå ñ¾éêiìi áàð ìà, ñîë á½çàóäû òàáûíäà¹û áàð iði ºàðà ºàòòû-ຠæàºñû ê¼ðäi. ̾éiçäåìåäi, òåïïåäi, î¹àí ºàðàï æ¼íi æîº àëàê¼çäåíáåäi. Òiïòi, á½çàóûí åìiçiï ò½ð¹àí ñèûð îë êåëiï ºàáàòòàñà êåòñå äå æ¾ðiï êåòïåäi. Áàð ûíòûøûíòûñûìåí åìiçäi, º½éðû¹ûíàí èiñêåï, ñàóûðûíàí æàëàï, åìiðåíiï ºîþäû äà ½ìûòïàäû. ²àçຠì½íäàéäû “ñåìiçäiêòi ºîé ¹àíà ê¼òåðåäi” äåï ºîÿäû. ƾðãåí ¼ðiñi áið, æàòºàí ºîðàñû ºàòàð, êåéäå áið ê¼»iëi ò¾ñïåãåí êåçäåðäå ºà¹ûï-ñî¹ûï ¼òå áåðåòií ñîë áið ºîéëàðäû íåãå åêåíi áåëãiñiç ຠá½çàó ê¼ï æàºòûðà áåðìåéòií. Áiðຠîë ñîë ºîéëà𠺽ðëû áîëìàäû. ʾëëi òàáûííû» ¸ëïåøòåói ê¼»iëií ê¼òåðiï, ìàñ ºûëäû ìà, òûì åðòå á½çûëà áàñòàäû. Á½çàóäàí áàñïຠøûººàíäà ìåíìií äåãåí ὺàëàðäû»

á¾éiðiíåí áàë¹ûí áàñûìåí ò¾éãiøòåï ºîÿòûí áîëäû. Ñàáûðëû ὺàëàð î¹àí äà ìû»º äåìåäi. Áàñïàºòàí òàíà áîëäûì-àó äåãåíäå ½ëòòûº ìà»ûçû áàð øàðóàìåí æ¾ðãåí ὺàëàð¹à iëåñiï, òiïòi êåäåðãi êåëòiðiï äåñå äå áîëàäû, êåëñií-êåëìåñií ñèûðëàð¹à àðòûëà êåòåòiíäi øû¹àðäû. Á½¹àí äà ì໹àç ὺàëàð ìåí ñûëºûì ñèûðëàð “Áàëàìûñû» äåãåí, ºàéäà ¸ëi ñà¹àí” äåï æûìèäû äà ºîéäû. ʾíäåð ¼òå êåëå àïïຠòàíà-ὺà òà¹û áið ¼íåð øû¹àðäû. Àéäû»-ê¾ííi» àìàíûíäà ¼çäåðií áà¹ûï-ºà¹ûï îòûð¹àí ê¸äiìãi áàºòàøûëàð¹à ¼çiíåí-¼çi òàï áåðåòií áîëäû. Àóçûíàí ñiëåêåéi à¹ûï, æ¾í áàñºàí ê¼çií ¸ðå» àøûï, àëàðòûï, ºàçàíäàé áàñûí î»äû-ñîëäû øàéºàïøàéºàï ºîÿäû äà, àëäû»¹û ò½ÿºòàðûìåí ºàðà òîïûðàºòû øûìûìåí ºîñà ºàðïûï àëûï àðºà¹à ºàðàé øàøûï êåï æiáåðåäi, û»ûðàíà ì¼»iðåï, îíû äà òîëûº îðûíäàï øûºïàé, òàìà¹ûíà ¼êñiê òû¹ûë¹àíäàé, áîëìàñà, äåìi æåòïåãåíäåé ¾çiê-¾çiê ºûëûï, ì¼»iðåóäi» äå ì¸íiñií êåòiðiï, iøií òàðòûï ò½ðûï àëàäû. Øûíûìåí-àº, ê¾íi á¾ãiíãå äåéií åìiï æ¾ðãåí ຠá½çàó ¼òå çîð áîëûï ¼ñiï êåëå æàòûð åäi. Îñû ºàðºûíäû ¼ñóiíåí ñåñêåíäi ìå, ¸ëäå “°ë-¸çið áiçãå ὺàíû» êåðåãi æ äåï øåøòi ìå, áið ê¾íi îíû áàºòàøûëàð æèíàëûï êåëiï àëûï ½ðäû äà ïiøòiðiï òàñòàäû. Ïiøòi åêåí äåï òîºòàëûï ºàëàòûí îë ìà, º½íàí ¼ãiç ê¾íiíäå-ຠàëòû æàñàð ὺàíû ûºòûðàòûíäàé áîëûï ¼ñiï, æåòiëäi. “°é, îñû áàºòàøûëàðäû-àé” äåéñiç ¹îé, êåéäå. Iñòåðiíå ê¼»iëi»iç òîëìà¹àñûí, êåéiìåñêå àìàëû»ûç ºàéñû? “Îéáàé, íå áîëûï ºàëäû?” äåéòiíäåði»içäi iøiì ñåçåäi. ²àíøàëûºòû í¸í áîëñà äà ¼ãiç áîëûï ºàë¹àííàí êåéií ì໺èûï, ¼çiìåí-¼çi òèåñå æ¾ãií òàðòûï, áîëìàñà ê¾éiñií ºàéûðûï ºîéûï æ¾ðå áåðåòií áå åäi, êiì áiëãåí?.. ²èñûíû ºàøûï ò½ð åìåñ ïå, áàºòàøûëàð îíû øàëà ïiøiïòi. Áîéûíäà ñ¸ë äå áîëñà åðêåêòiê ñåçiì ìåí ñîë ñåçiì ñûéëàéòûí àëàïàò áið ê¾ø ºàë¹àí àïïຠ¼ãiç, ì¾ìêií àïïຠὺà äåãåíiìiç ä½ðûñ øû¹àð, áàëà ê¾íiíäå “àº á½çàó” àòàíûï åäi, åíäi îëàé äåóãå åøêiìíi» ä¸òi áàðìàé á½ë ê¾íäå “À¹åêå” áîëäû. À¹åêåì ºûçûº áîë¹àíäà ½ð¹àøû áiòêåíäi ìà»ûíàí øû¹àðìàéòûí áið ºûðñûº ìiíåç òàïòû, åðêåê áiòêåíäi æàñ-ê¸ðiñiíå ºàðàìàé òàáûí¹à æîëàòïàéòûí áîëäû. ĸë îñû àðàäà àéòà êåòåéiê, ¼çiíi» òó¹àí åíåñi “à¹åêåì” åìóií ºîéäû-àó äåãåí êåçäå ¸óïiðiìäåï æ¾ðiï àóûðàÿº áîëûï, òà¹û áið á½çàó òàóûï àëà ºîéûï åäi, “Á½ë

ò½ºûìíàí øûººàí ò½»¹ûø ὺà äà, ñû ὺà äà ìåí áîëàìûí. Òàðèõ ìåíåí áàñòàëóû, îë òàðèõòû» áåòiíäå ìåíåí áàñºà åøêiì áîëìàóû êåðåê” äåï øóûíàí åíäi àðûëûï, “Îñû ìåí ºàéäà òàï áîëäûì?” äåï ò¼ðò àÿ¹ûí çîð¹à áàñûï ò½ð¹àí òà¹û áið ຠá½çàóäû ê¾ëëi ñèûðäû» ê¼çiíøå òàïàï-ຠòàñòà¹àíû... Îñûíäàé áið àäóûí ê¼»ië-ê¾éìåí æ¾ðãåí ຠὺà¹àà¹åêåãå ºàðñû êåëåð òàáûí áiòêåíäå åøêiì áîëìàäû. Á½ºà-ê¼»ië ¼ñå-¼ñå òàó áîëó¹à àéíàëäû, ê¼ç åøòå»åíi ê¼ðìåéòií, º½ëຠåñòiìåéòií äåðòêå ½øûðàäû. Á½ë ¼ìið øiðêiíäi ºîéñà»øû, ºèñûíûí òàáàì äåñå îï-î»àé-àó, ñîíäàé áið ïà» ºàäàììåí æ¾ðãåí îíû» ê¼çi æàíàðû ì¼ëäiðåãåí áið áàéòàë¹à ò¾ñòi. “²½äàé-àó, îñûíäàé äà ñ½ëóëûº áîëà áåðåäi åêåí-àó” äåï îéëàäû îë ê¼ïòåí åøòå»å îéëàìà¹àí øîéûíäàé àóûð áàñûìåí. Ñîñûí î¹àí ò¸óåêåëi æåòiï, æàºûíäàï áàðûï ê¼ðìåê áîëäû. Áiðຠò¸êàïïàð äà ê¼ðêåì æûëºû ¾øií ìû» æåðäåí àïïຠáîëñà äà Çå»ãiáàáàìåí ò½ìñûº ò¾éiñòiðó ò½ðìຠìà»ûíà æàºûíäàòó æóñà êåòïåéòií ê¾í¸ åìåñ ïå, îë æåë ¹àíà òàðàï, ê¾í ¹àíà ñ¾éiï æ¾ðãåí º½éðû¹ûí áið á½ë¹à» åòêiçäi äå, îñºûðûíûï ºîéûï, ¾éiðiíå ºàðàé ñàì¹àé æ¼íåëäi. Á½¹àí äåéií áið ðåò áîëñà äà êåóäåñi ï¸ñåéiï ê¼ðìåãåí ຠὺà äà ì½íû áið ñ¸ò áîëñà äà ê¼»iëiíå àëìàñòàí ì¾ñiíäåé áàéòàëäû» àðòûíàí ò½ðà æ¾ãiðäi. Êåçiíäå àð¹ûìàºòàð¹à àð¹û àòà-áàáàñû iëåñå àëìà¹àíûí á¸ði»iç æàºñû áiëåñiç, ê¾ëëi äåíåñií ìàé áàñûï, ¼ðåñêåë ñåìiðãåí “à¹åêå” ºàéäàí æåòñií. Àëºûíûï, àëà¼êïå áîëûï, øàòû ຠê¼áiêòåíiï ò½ð¹àí ὺàíû» ¼çiíå-¼çi ºàòòû æûíû êåëäi. ĸë îñû æîëû ¹àíà, ò½»¹ûø ðåò àº á½ºà ¾øií á½ë ¾ëêåí ºîðëûº áîëûï ê¼ðiíäi. Áàéòàëäû» å» áîëìàñà íàçàð äà àóäàðìà¹àíûíà ºàòòû ºàïàëàíäû. Ñîñûí, “̾ìêií îë àñû¹ûñ áîë¹àí øû¹àð” äåãåí îéäû ¼çiíå àçûº åòiï, îë ¼çiìåí-¼çi æóñàï æàòºàí ¾éiðãå êåëäi. Áàñûí ø½ë¹ûï, îºøàó ¹àíà øûáûíäàï ò½ð¹àí ñ½ëó áàéòàë ê¼çiíå àíàäàéäàí-ຠøàëûíäû. Åøêiìäi ê¼çãå iëìåé, æîëûìäû áiðåó êåñåäi-àó äåãåí îéäû ºàïåðiíå äå àëìàé áiðäåí ñîëàé òàðòºàí ¼ãiçäi» iðiëiãi æûëºûëàðäû» áiðàçûíà ê¸äiìãiäåé-ຠ¸ñåð åòòi. Òàé-º½íàíäàð û¹ûñûï æîë áåðiï, áèåëå𠺽ëàºòàðûí æûìûðûñûï, æàºòûðìà¹àí êåéiï òàíûòûï, ñ¸óðiêòåð îºûðàíûï àéáàò ê¼ðñåòêåíiìåí æàºûí áàðó¹à áàòà àëìàé àëûñòàí ¹àíà ºîæà»äàñûï ºàëäû. ´çäåði ñàñû¹àí iði ºàðà äåï åñåïòåéòií

àøàò½ÿºòûäàí ì½íäàé áàòûëäûºòû ê¾òïåãåí ê¼ðêåì áàéòàë ê¸äiìãiäåé-ຠòà»äàíäû. Ñîñûí, ὺàíû òûì æàºûíäàòïàé òà¹û äà îéíàºòàï àëûñ êåòòi. Îñû øàðóàíû ìûºòàï ºîë¹à àë¹àí “à¹åêå äå” ì½ðíû ïûñûëäàï, îíû» ñî»ûíàí ºàëàòûí åìåñ. Á½ëàé æ¾ðå áåðñå ê¼çãå ò¾ñiï, ñ¼çãå ºàëàòûíûí áiðäåí ñåçãåí åðêå áàéòàë òàëàé ¾éiðäi ò¾ðëi ºèûíäûºòàí àëûï øûººàí, òàëàé ¾éiðäi òûðï åòêiçáåé ½ñòàï æ¾ðãåí àëàÿº ºàðàºàñºà àé¹ûðäû» ºàñûíà áàðûï ïàíàëàäû. Àé¹ûð áàéòàëäû» á½ë áàòûë ìiíåçií ºûçûº ê¼ðiï, ¸ëäåíåäåí îºûñ ä¸ìåòiï, èiñêåëåñiï ò½ð åäi, ¼çäåðiíå ò¼íiï êåëiï ºàë¹àí ìåíìåí ὺàíû» ïûñûëû ñåëê åòêiçäi. Åíäi áîëìàñà æàðûï òàñòàéòûíäàé áîëûï, åíòåëåï êåëiï ºàë¹àí ¼ãiçäi» àé ì¾éiçiíåí îë òiêêå øàíøûëà ºàð¹ûï àìàí º½òûëäû äà, æàëûí ê¾æiðåéòêåí ºàëïû, º½ëà¹ûí æûìûðûï, ê¼ëäåíå»äåï áiðàç æåðãå äåéií áèëåï áàðûï, ò¼ðò àÿ¹ûí òå» áàñûï ò½ðà ºàëäû. Îñû ¹½ìûðûíà äåéií ñèûð ò½ºûìûíàí ì½íäàé àºê¼çäi êåçäåñòiðìåïòi, îíû àéòàñûç, îë æàººà “Áàðñû»äàð ìà?” äåï íàçàðûí äà ñàëìàïòû. Åíäi ìûíà ºûçûººà ºàðà»ûç. ²àòåëåñiï ºàë¹àí áîëàð, íåìåñå, îéûíû øû¹àð äåéií äåñå, áàñûí øàéºàï ºîéûï îë òà¹û ò¼íiï êåëåäi. Áàéòàë áîëñà îñûíû ïàíà ò½òûï, øûð àéíàëûï ºàñûíàí øû¹àòûí åìåñ. ²àðàºàñºà á½¹àí ºàòòû-ຠøàìäàíäû. Á½ë îºè¹àíû îë çàìàííû» á½çûëóû äåï áà¹àëàäû. “Åñiêòå æ¾ðãåí, áiçäåí ºàë¹àíäû æåéòií, æàìàí ºàðàñàí áàñûí¹àí ñî» àçáà¹àí íåìiç ºàëäû?” äåï òåðå» ê¾ðñiíäi. Ñîñûí, æåðäi òàðïûï-òàðïûï æiáåðäi äå º½é¹ûòºàí ê¾éi ὺàíû» òó ñûðòûíà øûºòû. Á½ºà á½ðûëàìûí äåãåíøå ê¼êæåëêåäåí ºàðáûòà òiñòåï, áàð ï¸ðìåíiìåí ñiëêiï-ñiëêiï æiáåðäi. Á½¹àí äåéií áiðäå-áið òåãåóðiíäi ºàðñûëûºòû ê¼ðìåé, åðêiìåí êåòêåí ¼ãiç á½ë îºûñ ºèìûë¹à äàéûí åìåñ åäi, ¼ç äåíåñií ¼çi àóûðëàï, îí åêi ì¾øåñií ìå»ãåðå àëìàé æåëêåäåí áàñºàí ñàëì຺à øûäàñ áåðìåé îë òiçåðëåï ºàëäû. Á½ë óàºûòòà æåëêåíi ºîÿ áåðiï, àéíàëûï ºàéòà àëäû¹à øûººàí ºàðàºàñºà îðíûíàí ê¼òåðiëãåíiìåí åíäi ºàíäàé ¸ðåêåòêå áàðàðûí ¸ëi áîëæàï áîëìà¹àí ຠὺàíû» ºàðà ò½ìûñû¹ûí àëà áåðå ê¼ñiëiï ò½ðûï òåïòi. Á½ë åãåð áið-áiðiíå åñêåðòiï àéòàð áîëñà, ὺàíû» ê¾ëëi ò½ºûìûíà ñàáຠáîëàð ñû åäi. Òàóäàé áîëûï ò½ð¹àí ¼ãiç ¾í øû¹àðó¹à øàìàñû êåëìåé, ñîë ò½ð¹àí æåðiíå ã¾ðñ åòiï º½ëàäû. Àëàÿº ºàðàºàñºà ¾éiðií ñî»ûíà åðòòi äå áið êåçäå òàñòàï êåòêåíiíäåé òà¹û äà Çå»ãiáàáàíû æàë¹ûç ºàëäûðûï ½çàé áåðäi. ʾí æàòòû, ò¾í æàòòû, åêi ê¾í,

åêi ò¾í äåãåíäå ¼ãiçãå æàí áiòòi. ´çií øûð àéíàëûï, àçàí-ºàçàí áîëûï, ¼êiðiï-áàºûðûï æ¾ðãåí òàáûíäû ê¼ðäi. Áàñûí ºîç¹àé àëìàéäû, àóçûí àøóû òiïòi ì½», ¾íi äå øûºïàéäû, ï½øàéìàí áîë¹àí ὺà òàáûí¹à ºàðàð áåòi æîº, àéòàéûí äåñå æiái ò¾çó ó¸æi æîº, ìåëøèäi äå ºàëäû. Áiðàº, ê¼ç àëäûíàí ñîë áið áàéòàëäû» áåéíåñi ¸ëi äå êåòåð åìåñ... ʾíäåðäi» ê¾íiíäå ¼çiíå-¼çi êåëãåí ὺà àéäû àñïàí¹à áið-ຠøû¹àðäû. Åíäi áiçäi» á½çàóëàðäàí áàñòàï áàðëûº ñèûð àòàóëû æûëºû òiëií äå ¾éðåíåòií áîëñûí, îäàí ºàëñà ê¾íäå òà»åðòå» á¸ðiìiç îí øàºûðûìíàí æ¾ãiðåòií áîëàéûº. Á½ë áiçäi» áîëàøà¹ûìûç ¾øií, áàñºà ìàëäàðìåí òië òàáûñóûìûç ¾øií, ñîëàðäàí êåì áîëìàóûìûç ¾øií àñà ºàæåò äåäi. Á½ë ê¾íäå ὺàíû» ½ñûíûñû òàëºûëàíáàéäû, îðûíäàëàäû äåï àéòûï ïà åäiì, àéòïàñàì ìiíå åíäi àéòûï îòûðìûí. Çå»ãi áàáà ò½ºûìû åëäå æîº åñiðiê ìiíåçäi, ¼çäåðiíå òóìûñûíàí æàò ºûëûºòû áàñòàäû äà æiáåðäi. Òà» àòïàé àçàí-ºàçàí áîëûï, áóûíäàðû ñûðòûëäàï, ñ¾éåêòåði ñûºûðëàï áóàç åêåíiíå, ê¸ði åêåíiíå ºàðàìàé, á½çàó, òàíà äåìåé á¸ði àëàøàïºûí áîëûï æ¾ãiðåòií áîëäû. Àðàäà àé ¼òïåé-ຠñàóûí ñèûðäû» á¸ðiíi» æåëiíi ñóàëûï, êåêñå ñèûðäû» á¸ði ê¼êñàó¹à àéíàëûï, æà»à òó¹àí á½çàóäû» á¸ði ñ¾ò æåòïåé iøi ¼òiï, ê¼çäåði àëàéäû äà ºàëäû. Iðiºàðà áiòêåí ê¼êìàéñà ìàóñûìäà-ຠê¼òåðåìãå àéíàëäû. Á½¹àí åíäi ¼ìiðií ì¼»iðåóìåí ¼òêiçiï êåëå æàòºàí ì¾ñêiíäåðäi» êiñiíåé áàñòà¹àíûí ºîñû»ûç. Àº ὺà¹à æàºûí æ¾ðãåí æà¹ûìïàçäàó ñèûðëàð ê¸äiìãiäåé-ຠêiñiíåéòií áîëäû. Îëàðäû» äàóñûíàí æûëºû ¾íiíi» ñ¸ë äå áîëñà ½ºñàñòûºòàðû òàáûëà ºàëñà ê¼çi æàñàóðàï, òåáiðåíiï, ຠὺà ê¸äiìãiäåé-ຠøàëûºòàéòûí áîëäû. “Á½ë ½ëòòûº ìåíòàëèòåòêå ºàðñû, áiç ñèûð áîëûï ºàëóûìûç êåðåê” äåï ê¾»êiëäåï æ¾ðãåí áàñºà ὺà-¼ãiçäåðäi à¹åêå áið-ຠê¾íäå òåíòiðåòiï æiáåðãåí. Áiðຠñû êåçäåðäå îíû» ¼çi äå òàáûíûíàí î»àøàëàíûï, ê¼ðêåì áàéòàë ê¼ðiíåòiíäåé æåðãå áàðûï æàòàòûíäû øû¹àðäû. Îíû» á½ë ºûëû¹ûí òàáûíäà¹ûëàð òåðiñ ê¼ðãåíiìåí ìàçàëàðûí àëìàé ñîëàé àóëຠæ¾ðãåíiíå êåòàðû åìåñ. °ë-¸çið ¾éið äå, òàáûí äà ºàñºûðäàí àìàí... Àëäàæàëäà àòû æàìàí àáàëຠ¾éiðãå íå òàáûí¹à øàáà ºàë¹àíäàé áîëñà ä¸ë îñû æîëû “à¹åêå” æàë¹ûç ºàëàäûàó...

Ì°äåíèåò ïåí ìîíøà Àóûëäà¹û æàë¹ûç ìîíøà æ½ìûñûí òîºòàòºàíûìåí ò¼ðò ä¾íèåñi ò¾ãåë ºàëïû, ¼çiìåí-¼çi î»àøà ¹àíà ò½ð¹àí áîëàòûí. “ľêåíäi á½çûï ¸êåòêåí áàñòûºòû» áàëàñû ºàëàäàí ºàòûðûï ò½ðûï ¾é ñàëûï àëûïòû” äåï æ½ðò øóëàï æàòºàíäà îë “àðòûº-àóûñ” òàºòàéëàðû ìåí ºîðøàóûíàí àéûðûëûï ºàëäû. Êëóáòà ñû ðåò êèíî ìåí êîíöåðò ºàøàí áîë¹àíûí åøêiì åñiíå ò¾ñiðå àëìàé ¼çàðà äàóëàñûï æ¾ðãåíäå ìîíøà øàòûðû ìåí òiðåóëåðiíåí äå ê¼ç æàçûï ºàëäû. Àóûëäà¹û ¾éëåðäi» àëäû òîçûï, áiðàçû ºà»ûðàï áîñ ºàëûï, êåéáiði ä¾êåííi» içiìåí ºàëà¹à àòòàíûï êåòêåíäå, ø¼ï áàñûï ºàë¹àí òàñ æîëìåí “Áèûë ì¸äåíèåòòi ºîëäàó æûëû åêåí” äåãåí îºûñ áið õàáàð æåòòi. Õàëûº á½ë æà»àëûºòû ºàëàé ºàáûëäàðûí áiëìåé, “²½äàé-àó, ì¸äåíèåò ¸ëi òiði ìå åäi? Àçàìàòûì-àé, îë äà áiç æ຺à ìîéûí á½ð¹àí åêåí-àó” äåï, àáûð-ñàáûð áîëûï ò½ð¹àíäà ºîë¹à iëiãåð åøòå»åñi ºàëìà¹àí ìîíøàíû» æàëà»àø ºàáûð¹àëàðû ã¾ðñ åòiï º½ëàï ò¾ñòi...

Àóûë ê¼ðãåí àëòû ºàçà Øàìàìåí ¼òêåí ¹àñûðäû» 90-æûëäàðû Àóûëäû» äåíñàóëû¹û ºàòòû ñûð áåðäi. Òûíûñû òàðûëûï, áið îðíûíàí ºîç¹àëà àëìàé æàòûï ºàëàòûíäû øû¹àðäû. Åøºàéäà áàðà àëìàéòûí, åøêiììåí ºàòûñïàéòûí ì¾ñêiíãå àéíàëäû. “Æû¹ûë¹àí ¾ñòiíå æ½äûðûº” áîëûï, êåéäå áið ºèíàëà ºàë¹àíäà áàñ ñ½¹ûï, äàìûëäàï ºàéòàòûí Àóðóõàíà ìåí ĸðiõàíà äåãåí åãiç ºûçû ê¼ç æ½ìäû. Îíñûç äà äåíñàóëû¹û áîëìàé æ¾ðãåí ºàðò îñûäàí êåéií ºàòòû òå»ñåëiï êåòòi. Ê¼ï ½çàìàé ̸äåíèåò ¾éi ºàéòûñ áîëäû. Îë êåéäå áið îñû ¾éäå îòûðûï, àºæàðºûí ½ëûíû» ¸íäåðií òû»äàéòûí, ¸ðò¾ðëi êèíîëàðäû ºàðàéòûí, ê¸äiìãiäåé ê¼»iëi ê¼òåðiëiï, æåëïiíiï, êå»êêå»ê ê¾ëiï ºàéòàòûí. Åíäi ìiíå, åêi èû¹û ñàëáûðàï, ñàºàëûíàí òàðàì-òàðàì æàñ òàìûï, îíû åøêiìãå ê¼ðñåòêiñi êåëìåé, øàë òà¹û áið ½ëûí î ä¾íèåãå øû¹àðûï ñàëûï ò½ð. ̸äåíèåò ¾éiìåí òåòå ¼ñêåí Êiòàïõàíà äà à¹à-¸ïêåëåðiíi» içiìåí àòòàíûï áàðàäû. °êåé ì¾ëäå ò½ðàëàï ºàëäû. “ƽò – æåòi à¹àéûíäû” äåãåí åìåñ ïå, îñû ¾éäi» åðêåñi õ¸ì êåíæåñi Áàëàáàºøà äà áið-ຠê¾íäå øåòiíåï êåòòi. ĸë îñû ºàçà ºàáûð¹àñûíà ºàòòû áàòòû ìà, á½¹àí äåéií ñûð áåðiï, ¾í øû¹àðìà¹àí àºñàºàë “Êåíæå äå êåòòi. Ìåíäå åíäi áîëàøຠáàð ìà, æîº ïà?” äåï êåìñå»äåï ò½ðûï æûëàäû... Àóûë ºàçið ñ¾çåêòåí ò½ð¹àíäàé º½ï-ºó. Îë, æ¾ðãåí æåði ìåðåêå ìåí áåðåêåãå òîëû ľêåí äåãåí ºûçûíàí äà àéûðûëäû. Å» áàñòûñû, ľêåííåí áið-åêi áàëà ºàëäû. Îëàð ä¸ë àíàñûíäàé àñòà-ò¼ê æîìàðò áîëìàñà äà, àòàëàðûíû» àçäû-ê¼ïòi ºûæàëàòûí àéûðûï áåðiï îòûð. Îíû» åíäiãi æàë¹ûç òiðåãi, îñû ê¾íãå äåéií òàëàé ðåò ºàëòàëàºòàï êåòñå äå º½ëàìàé êåëå æàòºàí áiðäåí-áið ¾ìiòi – Ìåêòåï. Àóûë åíäi á¸ðiíåí ê¾äåðií ¾çiï, áàð ê¼çºóàíûøû Ìåêòåï áîëûï, ñîíû ¹àíà àëäàíûø ò½òûï, ò½ðûï æàòûð. ʾíäåðäi» ê¾íiíäå ¹àéûïòàí òàéûï, ²àëàäàí “Àóûëäû ºîëäàó æûëû” äåãåí áið ñ¸ëåì êåëiï æåòòi. ²àëà åðòåðåêòå àëûñºà êåòiï ºàë¹àí ò½»¹ûøû åäi. Êåøå

¼çiíi» º½øà¹ûíàí øûººàí, á½ë ê¾íäå òàñáàóûð áîëûï êåòêåí ²àëàäàí ºàíøà ºîë ¾çiï ºàëñà äà, øàë ê¸äiìãiäåéຠåëå»äåäi. Àìàë íåøiê, ²àëà àëàóëàòûï-æàëàóëàòûï êåëãåíiìåí åë å»ñåñií ê¼òåðåòiíäåé åøòå»å äå æàñà¹àí æîº. Áiðຠ“Àóûë¹à ºàðàï æàòûðìûí” äåï åëäi òóðà ¾ø æûë ä¾ðëiêòiðäi. “Áiðåó-ìiðåó ê¼ðñå ¼çiìå êåñiði òèåð. Ѽç áîëûï æ¾ðìåñií” äåï îéëà¹àí áîëàð, ºàðèÿíû» åë ê¼ðåäi-àó äåãåí æåðëåðií ¼éòiï-á¾éòiï ò¾çåãåí áîëäû äà, ñîñûí, áàð áàéëû¹ûí ¼çiíå çà»äàñòûðûï àëûï, áàñºà äà, ¼çi äå æàëûººàí êåçäå Àóûëäû òà¹û äà íàçàðäàí òûñ ºàëäûðûï, ²àëà æàéûíà êåòòi...

ƾç îòûçûíøû àòàìàí Åëiìiçäåãi å», å», å» ¾ëêåí àäàìíàí áið-åêi àóûç ñ¼ç: – ²½ëáîë¹àí ìûðçà, àëäà¹û ê¾íäåðäå ºàçຠòiëií äàìûòó ¾øií íàºòû ºàíäàé ºàäàìäàð æàñàìàºñûç? – Îñû ñåíäåð ºûçûºñû»äàð! Æàëïû, ºàçຠõàëºûíà ìåí ºàòòû òà» ºàëàìûí. Áiðäå òiëäåði»äi á½ëäàéñû»äàð, áiðåñå ¼çäåði»äi ñàóäàëàéñû»äàð. Ñîíäà ºàçàºòàí áàñºà åë òîºàëäàí òóäû ìà? Òóñà äà òå»äiê àëàòûí êåçi æåòòi åìåñ ïå? ̸ñåëåí, ä¸ë ºàçið ìåìëåêåòòiê òië – ºàçຠòiëi, ðåñìè òië îðûñ òiëi äåï áåêiòiï ºîéäûº. ̽íû àç ê¾íäå ñàóäà òiëi – ½é¹ûð, ä¼»àéáàò òiëi – øåøåí, º½ðûëûñ òiëi – ò¾ðiê, ìûñòû» òiëi – ê¸ðiñ äåï íåìåñå 365 ê¾íäi åêi ê¾í òàòàðøà, åêi ê¾í íåìiñøå, åêi ê¾í ä¾íãåíøå ñ¼éëåéòií åòåìií. Á½ë îðòຠ¾éiìiçäåãi, àéòïàºøû, îñû ñ¼çäi äå ¼çãåðòó êåðåê, á½äàí áûëàé æàòàºõàíàìûçäà¹û òàòóëûº ¾øií äå, 130 ½ëòòû» íàìûñû òàïòàëìàóû ¾øií äå ¼òå îðûíäû áîëìàº. Àéòïàºøû, îñû 130-¹à ø¾éëiãiï æ¾ðãåíäåð äå áàð. “²àçຠºàíà ½ëò, ºàë¹àíû ½ëûñ”, “Ðåñåéäi ¹àíà ê¼ï½ëòòû ìåìëåêåò äåï àéòó¹à áîëàäû” äåãåí ñû»àðåçó ïiêiðëåð æèi êåçäåñiï æ¾ð. Áiçãå ½ëòøûëäûºòû ºîÿòûí óàºûò æåòòi åìåñ ïå? μëòøûë áîëàì äåãåí Ò½ðàð íå áîëäû? °ëèõàí ìåí Ìà¹æàí ºàéäà ºàëäû? Îäàí äà æûëû ¾éi»äå, áàëàøà¹à»íû» îðòàñûíäà îòûðûï, ¼çi» áàñ áîëûï, ì¾ìêiíäiãi»íi» áàðûíäà ºàë¹àí òiëäåðäi ¾éðåíiï àëìàéñû» áà? Áàð-æî¹û 129-ຠòië ¹îé... – Òàëàé æûëäàí áåði æî¹àðû ºûçìåòòå æ¾ðñiç. Îñû óàºûò iøiíäå ºèíàëûï æ¾ðãåí ê¼ïòåãåí àäàìäàð¹à ê¼ìåãi»iç òèãåí áîëàð? – Î, ¸ðèíå. ̸ñåëåí, æàºûíäà ìà¹àí áið åâðåé æiãiòi æîëûºòû. Àëäû»à êåëiï æà¹äàéûí àéòûï ò½ð¹àí ñî» æ¾ðåãi» òàñ áîëìàñà ê¼ìåêòåñåñi» ¹îé. ´çiì ºîëäàï, ê¼ï áîëûï ºîë¹àáûñûìûçäû òèãiçiï, ä¾íèåæ¾çiíi» å» àëäû»¹û ºàòàðëû ìèëëèàðäåðëåðiíi» ºàòàðûíà ºîñòûº òà æiáåðäiê. Ò¸óáà, ¸ëi ê¾íãå ñîë æåðäå îòûð. Åëiìiçäi» ìàºòàíûøû, àéáûíû, àáûðîéû. Áàñºàëàðäà ¹àíà åìåñ, áiçäå äå ñîë áið åðåêøå æàðàòûë¹àí ½ëòòû» áàðûíà

íàºòû ä¸ëåë. ´ç à¹àìûç ¹îé, áið-åêi ¼çáåêòi äå ñîë áèiêêå øû¹àðäûº. Êiìíåí êåì? Îòûðñûí! Íåãiçi, ºàçið áiçäå áàéëàð ¼òå ê¼ï. – Ñîíäà áiçäi» åëäå 130 ½ëò áàð äåãåíãå ñiç ðàñûìåí ñåíåñiç áå? – Ñåí íå, ìåíi ìàçàºòàï îòûðñû» áà? °óåëi, êåðåê äåñå» áiç ºàçið æ¾ç îòûç åìåñïiç. Æàºûíäà ìåí ×óêîòèÿäà áîëûï ºàéòòûì. ʸäiìãi òiði ÷óê÷àìåí ê¼çáåê¼ç êåçäåñòiì. Æàíûì-àó, ì½çäà¹àíû ñîíøà, èòòi» òåðiñií åòiê, èòòi» òåðiñií ìàëàºàé, èòòi» òåðiñií òîí ºûëûï, áà麽ñòàðäà æàëïû èòòåí áàñºà íå áàð äåéñi», äiðäåê ºà¹ûï çîð¹à æ¾ð åêåí. μçûí ñ¼çäi» ºûñºàñû, ¸ëãiíi îòáàñûìåí ʼêò¼áåíi» ò¼ðiíå ê¼øiðòiï ¸êåëäiì. Øà¹ûí ¹àíà ¾ø ºàáàòòû ¾é ½ñûíäûì, áàëàëàðûíû» ¸ðºàéñûñûíà áið-åêiäåí òà»äà¹àí ê¼ëiêòåðií áåðãiçäiì. Ñîñûí, òà¹û áiðäå øåòåëäiêòåð ºóàëàï æ¾ðiï ºîéäàé ºûð¹àí, á½ë ê¾íäå ºûçûë êiòàïºà åíãåí ¾íäiñòåðäi» áiðåóií ºîéìàé æ¾ðiï Àôðèêàíû» áið ò¾êïiðiíåí òàïºûçûï àëäûì. Àºøàì êåòòi äåãåì æîº, óàºûòûì øû¹ûí áîëäû äåï òà¹û ìiíäåòñiï æàòºàí æîºïûí. Ñîë ¾íäiñêå ºàçàºòû» áið ò໹àæàéûï àðóûí àëûï áåðäiì äå, Àñòàíàíû» ºàº îðòàñûíàí áåñ á¼ëìåëi ¾é ñûéëàäûì. Ñîíäûºòàí ºàçiðäi» ¼çiíäå áiç, ø¾êið äåï àéòàéûº, æ¾ç îòûç áåñêå æåòiï ºàëäûº. Àëäà¹û ê¾íäåðäå, ê¼çiì òiði áîëñà åëäåãi ½ëò ñàíûí åêi æ¾çãå æåòêiçáåê îéûì áàð. Ñåí äå, ñåí ñèÿºòûëàð äà ºàçàº, ºàçຠäåï ºàºñàé áåðìåé, îñûíäàé æàíêåøòiëiêòåðäi äå áið óàºûò íàñèõàòòàï ò½ðñà»äàðøû. – ²àëàé äåãåíìåí äå... – ²îÿ ò½ð, å» áàñòûñûí àéòïàïïûí ¹îé, áiç ò¸óåëñiçäiê àë¹àí îí áåñ æûëäà åëiìiçãå êåëiï, ê¾éåó áàëà áîëûï ¾éðåíãåí æ¸íå ¾ëãåðãåí ºûòàé, ø¾ðøiò, à¹ûëøûí, ¾íäi ñèÿºòû òà»ñûº ½ëòòàðäû äà ¼ç ñàíàòûìûç¹à ºîñûï, àëäà¹û óàºûòòà àðàëàðûíàí ïðåçèäåíòòiê ñàéëàó¹à ¾ìiòêåðëåð òàáóûìûç êåðåê. °ðèíå, îëàðäû» ê¼ái ºàçi𠺽ðûëûñòà, ìåäèöèíà ñàëàñûíäà íåìåñå îºó îðûíäàðûíäà æ¾ð. Äåãåíìåí, ¸äiëäiê ¾øií áiçãå îñûíäàé ºàäàìäàð¹à äà áàðó êåðåê. Îëàð íåãå ¼ç åëäåðiíåí áàñºà æåðäå åë áàñºàðó¹à, æàºñû ò½ðó¹à íåìåñå ¼ç òiëiíäå ñ¼éëåóãå º½ºûëû åìåñ. – Åíäi àë¹à ºîé¹àí æîñïàðëàðû»ûç æàéûíäà àéòñà»ûç? – Æîñïàðäàí á½ðûí àéòà êåòåð áið í¸ðñå áàð. “Áiçäi»

½ëàí-áàéòຠæåðiìiçäå 130 ½ëò òàòó-ò¸òòi ¼ìið ñ¾ðiï æàòûð” äåãåíiìiçáåí ¸ëi äå òå»äiê æîº åêåí. Áiçäå áið ¹àíà ½é¹ûð àóäàíû áàð. Ñîíäà îðûñ àóäàíû, ê¸ðiñ àóäàíû, íåìiñ, øåøåí àóäàíäàðû ºàéäà? Æàëïû ¸äiëäiê ºàéäà? Ïàðëàìåíò ïåí Ñåíàòòàí ¸ð ½ëòºà áið îðûí áåðó ì¸ñåëåñi äå åíäi-åíäi ¹àíà ñ¼ç áîëûï æàòûð. Ñîë æåðäå îòûð¹àí ºàçàºòàðû»äû äà ê¼ðiï æ¾ðìiç ¹îé. ̽ðûíäàðûíû» àñòûíàí ìi»ãið-ìi»ãið åòêåííåí áàñºà ñåí àéòºàí ºàçຠ¾øií ñîëàð íå iñòåïòi? Îëàðäàí ê¼ði ìåíi» 129 ½ëòûìíû» ìàð¹àñºàëàðû àðòûº. Åíäi æîñïàð¹à îðàëàéûí. Ìåí ºàçið áið êèiì òiêêiçiï æàòûðìûí. ²àëïà¹û æ¾ç îòûç ºûðëû, ¸ð ºûð¹à æ¾ç îòûç ½ëòòû» îþ-¼ðíåãi ñàëûí¹àí. Æåéäåñi ìåí øàëáàðû äà îñûíäàé. Àë ºûçäàðäû» ê¼éëåãi – ¼çäåði» àéòà áåðåòií ºàçàºòû» ºîñ åòåê ê¼éëåãi áîëóøû åäi ¹îé – ä¸ë ñîë ê¼éëåêòåé æ¾ç îòûç åòåêòi, æ¾ç îòûç ¼ðíåêòi, æ¾ç îòûç áîÿóëû áîëìàº. Ìåìëåêåòòiê òóûìûçäû äà ä¸ë îñûëàé ¼çãåðòïåê îéûì áàð. Á½ë áiçäåãi ½ëòòàðäû» ñàíû ¼ñêåí ñàéûí ¼çãåðiï îòûðàòûí áîëàäû. ß¹íè, ê¼éëåêêå åòåê, ºàëïàººà ºûð ºîñûëà áåðåäi. Àë ¸í½ðàíäû ì¾ëäå ºàéòà æàç¹ûçàì. °í½ðàí êåç êåëãåí øà¹ûí ñàëòàíàòòû» ¼çiíäå æ¾ç îòûç òiëäå àéòûëàòûí áîëàäû æ¸íå æ¾ç îòûç ½ëòòû» àð¹û-áåðãi òàðèõûíàí òîëûºòàé ñûð øåðòåòií çàð¹à, ì½»¹à, ºóàíûø ïåí òîë¹àíûñºà òîëû áîëìàº. – Ñîíäà ºàçàºòàð òà¹û äà øåòºàºïàé ºàëìຠïà? – Òîºòà, òîºòàé ò½ð åíäi. Ѽçäi á¼ëìå. ²àçàºòàðû» æàéëû ê¼ï ¸»ãiìå æîº. Íåìåíå, êiøêåíå ê¾íäåði»äå àòà-àíàëàðû» ñåíäåðãå “²îíຠêåòêåí ñî» æåéñi»”, “²îíຠêåòêåíøå îéíàé ò½ð” äåï åñêåðòïåï ïå åäi? °ëäå ºîíàºòû» àÿ¹ûíà îðàë¹û áîëìà” äåï ºàáà¹ûí ñóûòûï, æàç áîëñà äàëà¹à, ºûñ áîëñà áið á¼ëìåãå òûðºûðàòûï ºóûï òûºïàï ïà åäi? Ñîíäà ºîíàºòàð àñòà-ò¼ê äàñòàðõàííàí ºàðáûòà àñàï æàòºàíäà åñiêòi» ñà»ûëàóûíàí ñû¹àëàï, æ½òûíûï ºàíà ò½ðìàï ïà åäi»äåð? Àñïàííàí åíäi ò¾ñêåíäåé áîëà ºàëàòûíäàðû» íå îñû? Áiç äå àòà ê¼ðãåíáiç, áiç äå áið êåçäå ºàçຠáîë¹àíáûç. ĸñò¾ð ñàáàºòàñòû¹û äåãåíäå ìåíi» îéûìà áàáàëàðûìûçäû» îñû áið ºàñèåòi îðàëà êåòåäi æ¸íå ¼òå ºàòòû ½íàéäû. ²àçið äå ä¸ë îñûëàé áîëóû êåðåê. ´ç æåði»äå îòûðñû», ñåíäåðãå åøêiì áið æ຺à ê¼ø äåï æàòºàí æîº. Íå áîëäû ñîíøà ñ½¹àíàºòàíûï? Íå áîëäû áàñºà ½ëòòàðäû» ê¼çiíøå ºàéòà-

ºàéòà ê¾áið-ê¾áið åòiï? Áàñºà ½ëòòàð òîéûíñûí, iøñiíæåñií, ºàëà¹àíäàðûíøà àëñûí, àïàðñûí àë¹àíäàðûíû» á¸ðií àïàðàòûí æàºòàðûíà. ²àëàäû ¹îé, á¸ðií ê¼òåðiï êåòåäi ¹îé äåéñi»äåð ìå? Ñîë ºàë¹àíû äà æåòåäi. Ò¸óáà äåñå»äåðøi îñû ê¾íäåði»å. Ò¸óáà! Áàÿ¹ûäàé ºàëà¹à êiðãiçáåé ºîéñà, ºàëà¹à êiðå ºàëñà»äàð á຺à ìà»àéëàòïàé ºóñà ºàéòåð åäi»äåð? ²ûçûº, åé, îñû ºàçàºòàð... – ²àçi𠺽ëຠêåñó, ºóàëàï æ¾ðiï àäàì àòó, ê¼çi ºàðàé¹àí êåëiìñåêòåðäi» ½ë ìåí ºûçäû àéûðà àëìàé ºàëóû, ²îøºàðáàé àéëûººà îí åêi ìû» òå»ãå àëûï æ¾ðãåí êåçäå Øûíàðî¹ëûíû» àéëûººà îí åêi ìû» äîëëàð àëóû ê¼áåéiï áàðàäû... – Îñû æåðäåí ºîÿ ñàë. Åé, àéíàëàéûí, ái𠺽ëà¹û»äû êåññå åêiíøi º½ëà¹û», áið ê¼çi»äi îéñà åêiíøi ê¼çi» áàð. ²½ëà¹û» ìåí ê¼çi» ò¾ãåë áîë¹àíäà íå ºèðàòûï åäi»? Àëäû»äû ê¼ðåñi» áå, äûáûñòû åñòèñi» áå, áîëäû åìåñ ïå? Àë, åêåóií áiðäåé êåñiï àëñà ºàéòåð åäi»? Á¸ði»äi áið-ຠºûðûï òàñòàäû ìà? Êåòñå, áið-åêi àäàì î ä¾íèåãå êåòêåí øû¹àð, ÿ¹íè, àæàëû æåòiï ò½ð, ñî¹àí áîëà ½ëòàðàëûº òàòóëûººà ñûíà ºà¹àìûç áà? Áàñºàëàðäàí ºàçຠàºøàíû àç àëñà, îë ¼ç åëiíäå îòûð. Øûíàðî¹ëû áiçäi» æåðäå ºàé æåòiñêåíiíåí æ¾ð äåéñi»? Íàí òàïñàº, áàëà-øà¹à áàºñຠäåï ºà»¹óäà. ²àðàéûº òà æà¹äàéëàðûíà. Æàëïû, îñûíäàé ñ¼çäåðäi ºîéìàñà»äàð, ä¸ë îñûëàé ê¾»êiëäåé áåðåòií áîëñà»äàð ¼ç îáàëäàðû» ¼çäåði»å! μºòû»äàð ìà?!

Øîëຠìûëòûº Ìà¹àí, áiçäi» ºàçiðãi ºî¹àì – ê¼çi ñóºàð໹û ñîºûð, º½ëà¹û òàñ áiòåëãåí êåðå», ì½ðûíû ì¾ëäå èiñàëìàñ, òåê ¾»iðåéãåí ¼òå ºîðºûíûøòû ºàï-ºàðà ¼»åøi ¹àíà áàð ¾ëêåí ìûëòûº áîëûï åëåñòåéäi. Àð¹û àòà-áàáàëàðûìûç îñû æàðàºòû ê¼ðìåé-ຠ¼ìiðäåí ¼òòi. Áåðãiëåði ¼ëãåí-òiðiëãåíiíå ºàðàìàé ºàðñû øàóûï, ìûëòû¹û»ûç íå çå»áiðåãi»içäi» ¼çií òóðàï òàñòàäû. Áiðàç æ½ðò òàðñ åòêåí äàóñû åñòiëñå, åêi º½ëà¹ûí æàóûï æàòà ºàëàòûí ¸äåò òàïòû. Ò¸óåëñiçäiê äåãåí æàºñû åêåí, á½ë ê¾íäå á¸ðiìiç èû¹ûìûç¹à áið-áið ìûëòûºòàí àñûï àëàòûí áîëäûº. “Ñàõíàäà iëóëi ò½ð¹àí ìûëòûº ºîéûëûì àÿºòàë¹àíøà áið àòûëóû êåðåê” äåéäi ¹îé áiëåòiíäåð. Ñàõíàäà¹û ìûëòûº ¼ç-¼çiíåí àòûëûï æàòºàí êåçäå èûºòà æ¾ðãåí ìûëòûº ºàðàï æàòà ìà? Áið-ຠê¾íäå áåëãiëi, áåëãiñiç ñåáåïòåðìåí òàðñ-ò½ðñ àòûñ áàñòàëäû äà êåòòi... ʾíäåðäi» áið ê¾íiíäå øîëຠìûëòûº ñîºûð ê¼çií òûðíàï àøòû. ±àéûïòàí òàéûï æàíàðû øûðàºòàé æàí¹àí ìûëòåêå» ¼çiíi» ì¾ëäå åë íàçàðûíàí òûñ ºàë¹àíûí, æàïàäàí-æàë¹ûç ê¼ëiêòi» àðòûíäà æàòºàíûí ê¼ðäi. Àëäû»¹û îðûíäûºòà¹ûëàð ì¸ðå-ñ¸ðå áîëûï, ¼çäi¼çi ãó-ãó åòåäi. Ìûëòûº á½¹àí ºàòòû àðëàíäû, òiïòi, íàìûñòàí ê¾éiï êåòå æàçäàäû, ì½íû áàñòàðûíà ê¼òåðiï ºàñòåð ò½òïàé áîñ ¸»ãiìåìåí êåëå æàòºàí æàíäàðäû òàï ºàçið æåð æàñòàíäûð¹ûñû êåëäi. Æàçóøûëàð áiðåóäi» áiðåóãå êåêòåíãåí ò½ñûí “Àòàð¹à î¹û áîëìàäû” äåï ñóðåòòåóøi åäi ¹îé. Ìûëòûºòà, ²½äàé¹à ø¾êið, îº äåãåíi» æåòêiëiêòi åäi. κ áîë¹àíäà äà àòàí ò¾éåíi» ò½ÿº ñåðïóãå øàìàñûí êåëòiðìåéòií àäóûí îºòàðû áàð áîëàòûí. Ñî¹àí ñåíãåí Ìûëòåêå» “Á½ëàðäû» ºàéñûñûí àòàì?” äåï ½çຠîéëàíûï ò½ðìàäû. Àðàëàðûíäà¹û ñåðêåñi, ¼ç iñiíi» áiëãiði, áiðåóëåð ¾øií ê¼çãå øûººàí ñ¾éåë áîë¹àí æàñ áàíêèð, æàñ òà áîëñà áàñ áàíêèð, îñû àðàäà¹û å» áið àÿóëû æàíäû îë ø¾éäå ò½ñòàí ê¼çäåï ò½ðûï, ø¾ðiïïåíi áàñûï êåï ºàëäû. Îäàí àð¹ûñû ñà»ûðàó ìûëòûºòû» äà, êiìíi» ºîëûíàí îïàò áîë¹àíûí ¼çi ¹àíà áiëåòií, ì¾ìêií áiëìåéòií

æàííû» ½çûí ñàïàð¹à áiðãå øûººàí ñåíiìäi äîñòàðûíû» äà åñiíäå æîº. Á¸ði êåëiñiï àë¹àíäàé íå áîë¹àíûí, êiì àòºàíûí ½ìûòòû. Òåê ê¼ç àëäàðûíäà ê¼ëiêòi» àëäû»¹û òåðåçåñiíå øàøûë¹àí ºûï-ºûçûë ºàí ìåí ìèäû» ñóðåòi ¹àíà 츻ãiëiêêå ºàëûï ºîéäû... ʾíäi ºóûï ò¾í ¼òòi, ò¾ííåí ºàøûï òàëàé ê¾í ¼òòi, á½ë îºè¹à äà àºûðûí-àºûðûí ê¼ïòi» ê¼»iëiíåí ¼øå áàñòàäû. Á½ë æà¹äàé ûë¹è íàçàðäà æ¾ðãiñi êåëåòií ìûëòûººà ì¾ëäå ½íà¹àí æîº. Îë åíäi ºàéòàäàí íûñàíàñûíà iëóãå ëàéûº àëûï àäàì içäåé áàñòàäû. Òàëàé æåðäi òûíûìñûç êåçäi, òàëàé åñiêòåðäåí ð½ºñàòñûç ¼òòi, òàëàé òåðåçåëåðäåí çûìÿí îéìåí ñû¹àëàï ò½ðäû, ìåíìií äåãåí åðëåðäi» òó ñûðòûíàí òû» òû»äàäû. μëòøûë áîë¹àíñûï, åëäi» ºàìûí æåãåíñiï, ¼çi äå ñåíáåéòií áið ñ¼çäåðãå ê¼ïòi ½éûòïຠáîëûï æ¾ðãåí áiðåóëåðãå îë îºòû øû¹ûí ºûë¹ûñû êåëìåäi. ¶êiìåòêå æàºïàé, ½ëòøûëäàðäû æàºòûðìàé, ¾ëêåí áèëiêêå êåëå àëìàé, áiðæîëàòà ºîë ñiëòåï òà¹û êåòå àëìàé, íå àäàì¹à íå çàìàí¹à ê¾éëåðií áiëìåé, áàéûíà ðåíæiñå ò¼ðêiíiíå áàðûï æàòûï àëàòûí, ò¼ðêiíi ê¼»iëií ºàëäûð¹àí ê¾íi ñû¹ûðàéûï ºàéòà êåëiï ò½ðàòûí ¸òóåðñiç ¸éåëãå ½ºñàï, áiðäå ºîñûëûï, áiðäå ºàéòà àæûðàñûï, áàñòàðû ¸»êiò¸»êi áîëûï æ¾ðãåí îïïîçèöèÿäàí àòó¹à ëàéûº àäàì òàáûëìàäû. Áiç åëäi» ºàéìà¹ûìûç äåéií äåñå ºàéìຠò¾ñåòií ñ¾òi ìà»ûçûíàí àéûðûëûï, ñó áîëûï êåòêåí, àéòñà ñ¼çi ¼òïåãåí, ¾éãå äå, åëãå äå ºàäiði ºàëìà¹àí, ½ëòûíà æàíûí ñàäà¹àëàé àëìàñà äà, ñ¼çi Òîëà¹àéäû òàóûìåí áiðãå ê¼òåðiï àëàðäàé iði, áiðຠæåìå-æåìãå êåëãåíäå òûì æàéäàº, áiðií-áiði ¸ñïåòòåï “çèÿëû ºàóûì” äåï ºîÿòûí òîïòàí ëàéû¹û»ûç íå, ê¼ç òîºòàòûï ºàðàéòûí áiðåóäi êåçäåñòiðå àëìàé îë ºàòòû ºèíàëäû. “Æàìàí èòòi» àòûí á¼ðiáàñàð ºîÿäû äåãåíäåé, çèÿëûñûí á½ëàðäû»” äåï òiñií øûºûðëàòûï ºîéäû. Ѽéòiï æ¾ðãåíäå, êåíåòòåí, àºïàííû» àïïຠò¾íiíäå, ì¾ìêií, ê¼»iëñiç áið ê¾íiíäå îíû» ê¼çiíå å»ãåçåðäåé áið ºàçຠò¾ñå ºàëäû. ²àçຠáîë¹àíäà ºàíäàé?! Íà¹ûç ìàðºàñºàíû» ¼çi. Àéòñà» àóûçû» òîëàòûí, àòñà» î¹ûìà îáàë áîëäûàó äåìåéòií ìûºòûíû» ìûºòûñû, õàëûººà æàñà¹àí ñàíñûç æàºñûëûºòàðû ìåí ê¼ïêå ½íà¹àí áàòûë ºàäàìäàðû ¾øií á½ë êiñiäåí ºàíøà îº áîëñà äà àÿìà¹àí æ¼í. Ñîíûìåí, ìûëòûº òåðåçåäåí ½ðëàíà áàñûï êiðäi äå àºûðûí áàðûï îë êiñiíi» æ½ï-æ½ìñຠîðûíäû¹ûíû»

¾ñòiíå æàòà êåòòi. Áàòûð ໹àë äåãåí åìåñ ïå, “Á½ë íå ºûë¹àí ìûëòûº? Îíû ì½íäà êiì ºîéäû? Æàëïû, á½ë ì½íäà íå ºûëûï æ¾ð?” äåãåí ñàóàëäàð¹à ì໺è¹àí åði» æàóàï içäåï æàòïàäû. Æàñ áàëàäàé àëà»ñûç ê¼»iëìåí, ñàÿòøûëûººà äåãåí àñºàí º½ìàðïàçäûºïåí îë ìûëòûºòû ºûçûºòàï, àóäàðûï-ò¼»êåðiï ½çຠºàðàäû. “Îñûìåí ìåíi àòûï ºàëñà, ¼ëåð ìå åêåíìií?” äåï òå îéëàäû. “Å, ¼ëñåì ¼ëåðìií, ¼ëìåñåì òà¹û ê¼ðåðìií. Ñîíû äà ñ¼ç äåï... Îñû ìåí ºàðòàÿéûí äåãåíìií-àó ¼çi” äåï, ¼çií-¼çi áið æàç¹ûðûï àë¹àí ºàçຠê¼ï îéëàíûï æàòïàñòàí ìûëòûºòû á¾éiðiíå òàºàï ò½ðäû. Ñîñûí, “²îé ºàòûí-áàëà åñòiï ºîéñà, ºàíäû ê¼ðiï æûëàï åñòi øû¹àðàð” äåäi äå ìûëòûºòû» ½»¹ûñûíà äàóûñòû åñòiðòïåéòií ø½ëûº êèãiçäi. Êèãiçäi äå “½ðûñòà ò½ðûñ æ äåãåí åìåñ ïå, îñû æåð ëàéûº-àó äåãåí æåðäåí àºûðûí ¹àíà òûðñ äåãiçäi. Àëûïòû» àòû – àëûï. Áið îº î¹àí ìàñà ø຺àíäàé äà ¸ñåð åòêåí æîº. Ìûëòûº áîëñà íàìûñòàí æàðûëûï êåòå æàçäàäû. “̽íû ºàðà” äåï à»-òà» áîë¹àí áàòûðûìûç æàíûí ºèíàï, ¼ç ºîëûí ¼çi ºàéûðûï àïàðäû äà àðºà ò½ñûíàí òà¹û áiðäi áàñûï ºàëäû. Åði»å á½ë äà ñ¼ç åìåñ åêåí. “Á½ë ê¾íãiíi» ºàðóûí ºîéøû, áèëiãiíäå äå ºàóºàð æîº. Àëïûñòû àëºûìäà¹àí ìåíi àëà àëìà¹àí ñåíäåð äå ½ç຺à áàðìàññû»äàð” äåï êå»ê-êå»ê ê¾ëiï, îéûííû» ºûçû¹ûíà áiðæîëà êiðiï àë¹àí àë໹àñàð ½ë åíäi ìûëòûºòû ä¸ë áàñûíà êåçåäi. Ûçàäàí æûëàðìàí áîëûï, ºàëø-ºàëø åòiï ò½ð¹àí ìûëòûº îñû ñ¸òòi º½ð æiáåðìåóãå ºàòòû-ຠáåêiíäi. Äåãåíìåí, á½ë ºî¹àìíû» áûëû¹û ìåí øûëû¹û ºàò-ºàò áîëûï æàòºàí áàñºà îº ò¾ê òå iñòåé àëìàäû. Àìàëû òàóñûë¹àí ìûëòûº ½íæûð¹àñû ò¾ñiï ñiëåéäi äå ºàëäû, àë àðäà ºàçຠ“Òà» àòºàíøà ºàíñûðàï ¼ëñåì, ¼ëäiì. Áîëìàñà ìûíà ìûëòûºòû àëûï áàðûï åë-æ½ðòòû áið ê¾ëêiãå ºàðûº ºûëàéûí” äåäi äå ê¼ðïåñiíå îðàíûï æàòûï ºàëäû... Òà¹û äà òàëàé ê¾í ¼òòi, ò¾í ¼òòi. Îë ¼çiíå ëàéûº àäàìäû içäåóäåí øàðøà¹àí æîº. Îñû ä½ðûñ-àó äåãåí òàëàéëàðäû» òiçiìi æàñàëäû. ²àéòà ñûçûëäû, ºàéòà ºàðàëäû. Êåéáiðåóiíi» ò½ñûíà ñ½ðຠáåëãiñi ºîéûëäû. μçûí ñ¼çäi» ºûñºàñû, îë àñûºòû» iøiíåí íà¹ûç º½ëæàíû» àëòûí ñàºàñûí ê¼ðäi. Ìûëòûº îíû æ¸é àòà ñàë¹ûñû êåëìåäi. Àñûºïàé ñ¼éëåñiï, åñåïòåñïåê áîëäû. Èëiêòiðñå, àÿ¹ûíà æûºñà, å» áîëìàñà, ¼çiìåí

ñàíàñàòûíäàé, àéòºàíûíà ê¼íåòiíäåé åòñå, îë ¼çií æåðäåãi “²½äàéìûí” äåï ½ÿëìàé ì¸ëiìäåéòií åäi. Ìîéíûíà ºàð¹ûñòàí àëºà ò຺àí ìûºòûíû» áàð àðìàíû îðûíäàëà áåðñií áå? Îéëà¹àíû iñêå àñïàäû. Ñîíøà ê¾í òîðûï, î»àøàäà îëæàëàï, àäàì º½ºûí ºîð¹àóøûëàð¹à àäàì º½ºûí ºîðëàòûï àëûï êåëãåí æàíû ºàñºàéäû äà ò½ðäû. Îíû» ê¼çiíå òóðà ºàðàó¹à ìûëòûº åêåø ìûëòûºòû» äà æ¾çi øûäàìàäû. Ñàð¹ûø ¼»i ê¾í¸äàí ºàï-ºàðà áîëûï, êiñi ºàðà¹ûñûç ê¾éãå ò¾ñêåí áåòií æàñûð¹àí ºàëïû åñië åðäi» òó ñûðòûíà øûºòû äà, îº æ½ìñàäû. Ìûëòûº ¼çiíå ºàðñû ò½ðàäû-àó äåãåí øîºòû¹û áèiê ½ëäû» á¸ðií àòûï òàóûñòûì äåï îéëàäû. “Åíäi ìåíi åøêiì äå òîºòàòà àëìàéäû, ìåí òå»äåñi æîº áèëiê èåñiìií” äåï ìàñàéðà¹àí îë àéäû»-ê¾ííi» àìàíûíäà òûíûøòû¹ûí ê¾çåòiï ò½ð¹àí áiðåóäi òàðñûëäàòûï ò½ðûï àòòû. Ñîñûí, ê¼ïøiëiêêå ºàðàäû äà “Ìà¹àí íå iñòåï àëàñû»äàð. Ñåíäåðäi ½ð¹àíûì áàð ìà?” äåï äîº ê¼ðñåòiï, æûðº-æûðº ê¾ëäi... Ìûëòåêå»íi» ¸ðáið ºàäàìû áiðàç æ½ðòòû ðàñûìåíຠº½ëà¹ûí æàóûï æàòà ºàëó¹à ¾éðåòòi... Áàñûì á¼ëiãií òûì ºàòòû àøûíäûðà áàñòàäû.

²-íû» ºàñiðåòi Áiç áiëãåíäå ²-íû» ´, ³, ±, μ äåãåí ºîëäû» ñàëàñûíäàé òó¹àí iíiëåði ìåí ¶, I àòòû ê¼çäi» æàóûí àëàòûí ºàðûíäàñòàðû áàð åäi. Îñû áið îòáàñû ¼çi-¼ç áîë¹àëû åø æàºñûëûº ê¼ðìåäi, áà¹û æàíáàäû. ´ç ¾éiíi» ò¼ðiíäå îòûðûï ºûñï຺à ò¾ñòi, òåïåðiø ê¼ðäi. Á½ëàð äà áið åë åêåí-àó äåï îëàðäû åëåï-åñêåðãåí, ñàíàñºàí åøêiì áîëìàäû. ´çiíi» àÿº àñòû áîë¹àí ê¼»iëiíå ²-íû» êåéäå áið ê¼íãåíäåé äå ðàéû áàéºàëàòûí, òåê á¸ðiíå ìîéûí½ñûí¹àí, º½ë åêåíií áàð áîëìûñûìåí ìîéûíäà¹àí ñàíàíû» áið ò¾êïiðiíäå ºàë¹àí æàñóäàé ¹àíà æàðûºòàí áîëàð-áîëìàñ íàìûñòû» ºîçäà ºàë¹àí øîºòàé áîï, áið ñûíûº ñ¸óëåñi ê¼ðiíåäi. ʼðiíåäi äåãåíiìiç ¸ðèíå ê¼áåéòiï àéòºàíûìûç. Îë ñ¸óëåíi ²-íû» ºàë¹àí áà¹ûí ê¼ï ê¼ðãåí êåç êåëãåí ê¼ëäåíå» áiðåó ¾ï åòêiçiï ¾ðëåï íåìåñå øûðò åòêiçiï áið ò¾êiðiï, åðiíáåñå “ñàðûë¹àí ñåíiêi, ñàðû¹àí ìåíiêi” äåï, àñûºïàé îòûðûï ä¸ðåò ñûíäûðñà äà øûæ åòóãå øàìàñûí êåëòiðìåé ¼øiðå àëàäû. ιàí òàëàï ºûëûï, áiçãå á½ëàðäû» åíäi íå êåðåãi áàð äåï, ä¼»àéáàò ê¼ðñåòóøiëåðäi êåøåãi òàðèõòàí äà á¾ãiíãi ºî¹àìíàí äà ê¼ïòåï êåçäåñòiðóãå áîëàäû. Àºèºàòûí àéòó êåðåê, íåãiçi, ²-íû» ê¼»iëiíäåé ê¼»ië, ²-íû» äàëàñûíäàé äàëà åøêiìäå æîº. Îíû» äàðõàíäû¹û ìåí äàëàñûíû» êå»äiãi, áàéëû¹û, áið-áiðiìåí àñòàñûï æàòûð, ìûíàó ², àë ìûíàó îíû» æåði äåï îë åêåóií àéûðà àëìàéñûç. Êåðåê äåñå»iç åêåóií æåêå-äàðà ê¼ðå ºàëñà»ûç ºàéñûñû ², ºàéñûñû æåð äåï à»-òà» áîëàñûç. ´éòêåíi, åêåói äå åòåê-æå»i êå», æîº äåóäi áiëìåéòií ïàòøàê¼»ië, àº-àäàë, ºîéûí-ºîíûøûíàí ºàçûíàñû ò¼ãiëãåí, îë ò¼ãiëiï ºàëäû-àó, îäàí êåäåé-êåïøiêòi ºîéøû – íåñiáåñi ¹îé, ½ðû-ºàðû äà àóçû-ì½ðíûíàí øûººàíøà àëûï æàòûð-àó äåìåéòií àºïåéiëäåð. Ñîíûìåí, ñîë ²-íû», ²-íû» ¹àíà åìåñ áiðãå òó¹àí iíi-ºàðûíäàñòàðûíû» áàñûíà ê¾í òó¹àëû áiðàç ¹àñûð àëìàñûï ¾ëãåðäi. ²-íû åøáið ¹àñûð àÿìàäû, ¼êøåñiíå òåìiðäåí í¸ë ºàººàí åòiãiìåí äå, í¸æiñ ìûæûï êåòêåí

òàáàíûìåí äå æàíøûï ¼òòi. ±àñûðìåí áiðãå êåëãåí çàóàëäàðäû» á¸ði îñûíû» ê¼ðãåí ç¸áiði àç åìåñ ºîé, å» áîëìàñà áiç ìàçàñûí àëìàéûºøû äåï, ²-íû àéíàëûï ¼òïåäi. Ä¸ë ºàçi𠺽ð ñ¾ëäåði ¹àíà ºàë¹àí, æàíûí ø¾áåðåêêå ò¾éiï æ¾ðiï æèíà¹àí àáûðîéûíàí ê¾í ¼òêåí ñàéûí àéûðûëà áàñòà¹àí ²-íû» æ¾ðåãií åçãåí ºàé¹ûäàé ºàé¹û, æàíûí àçàïºà ñàë¹àí ì½» ìåí øåðäåé ºàñiðåò æåð áåòiíäåãi áið òiðøiëiê èåñiíi» áàñûíäà æîº åêåíiíå ìåí á¸ñ òiãåìií. ², ² áîë¹àëû òàëàé àçàïºà äà, ºîðëûººà äà, êåëåìåæìàç຺à äà ºàëäû. ιàí ê¾ëìåãåí, îíû ¸æóàëàìà¹àí, îíû áið ñ¸òêå áîëñà äà æ¸éûíà ºàëäûð¹àí åøêiì áîëìàäû. Òiïòi êåéäå, êåéäå ¹àíà åìåñ-àó, îñû áið òiði ºóûðø຺à àéíàë¹àíûíà ¼çi ºàøàí ê¼íiï êåòêåíií ½ìûòºàí ê¾ííåí áàñòàï ²-íû» ¼çi äå àéíà¹à ºàðàï îòûðûï, ¸íå æåðií áið, ìûíà æåðií áið ø½ºûï, ¼çií-¼çi ê¾ëêi ºûëàòûí áîëäû. Îí åêi ì¾øåñiíi» áiðåói àðòûº ñèÿºòû ê¼ðiíå ìå, ¸íi ¸í åìåñ èåñiíåí àäàñûï ºàë¹àí àø èòòi» ½ëû¹àíû ñèÿºòû ìà, ½ëòòûº êèiìi ¾ñòiãå ºîíà êåòïåé ¼ðåñêåë åðáèiï ò½ðà ìà, ºàëàé ¼çi, ¸éòåóið á¸ðiíi» äå ¸òóåði êåòiï ò½ð. Îñûíû» êåç êåëãåíií ê¾ëêi ºûëàì äåñå áàñºàëàðäû» º½ºû áàð æ¸íå ìàçà¹û ¼òå îðûíäû ñèÿºòû ê¼ðiíåäi äå ò½ðàäû. Îë áiðäå»åíi àéòñàì ä½ðûñ áîëìàé ºàëûï, á¸ði äó åòå ºàëàäû-àó äåóìåí, ¸ëäåíåíi ºîë¹à àëñàì á¾ëäiðiï àëûï, á¸ði æà¹àìíàí àëàäû-àó äåóìåí, åë ¼òêåí çàìàíäàð¹à òàñòàï êåòêåí æàìàí ¸äåòòåðäi», ê¾ë-ºîºûñòû», åñêi, êåðåêñiç í¸ðñåëåðäi» iøiíäå æàðáèûï ¸ëi îòûð. Àë îíû ñîë æåðäåí øû¹àðûï àëàéûí-àó, îñû áiç êåçiíäå ºà»¹ûï êåëãåíäå á¸ðiìiçäi êå» åòåãiíi» àñòûíà ñûéäûðûï åäi-àó äåéòií òiði ïåíäå æîº. ²àéòà ²-íû áiðæîëà ñîë ê¾ëºîºûñïåí áàñòûðûï òàñòàó¹à áàð ê¾ø-æiãåðëåðií æ½ìñàï æàòûð. Ñåí áàñºà, ìåí áàñºà äåìåé, ä¸ë îñû iñòå á¸ði äå, æ¾ç îòûç áà ¼çäåði, ¸ëäå æ¾ç æèûðìà òî¹ûç áà åäi, ºîéøû ¸éòåóið îëàðäû» ê¼ï åêåíi äàóñûç, ºîëäàðûíäà æ¾ç îòûç òàñ, ì¾ìêií æ¾ç îòûç ìûëòûº áàð, òàðñûëäàòûï àòºàëû æ¾ð. Àòºàëû æ¾ð äåïïií-àó, æàí-æàºòàí òàðñûëäàòûï àòûï æàòûð. Àéòïàºøû, æûëàäû äåãåí îñû åêåí äåï, å»iðåï, åçiëå áåðiïïiç ¹îé. Æàºñûëûºòû äà àéòàéûº. Æàºûíäà ²íû» áà¹û åøêiì ê¾òïåãåí ò½ñòàí ëàó åòiï æàíà æ¼íåëäi. Á½ë äåãåí á½¹àí äåéií åø æåðäå áîëìà¹àí, ¸é, á½äàí êåéií äå áîëà ºîéìàéòûí åðåí ºóàíûø åäi. ²ûçûº

áîë¹àíäà, á½ë øàòòûº ²-íû» à¹àéûí-òóìàëàðûí äà, ºàðñûëàñòàðûí äà ºàòòû ºàéðàí ºàëäûðäû, òiïòi, åñå»ãiðåòiï êåòòi äåñå äå áîëàäû. ²-íû» å»ñåñi åçiëiï áiòòi, æ½ëûíû ¸íå-ìiíå äåãåíøå ¾çiëiï êåòåäi äåï, åíäi îíû» ¼ëåêñåñií ñàñûï êåòïåé ò½ðûï òåç àðàäà æåï àëàéûº äåï æàëàíûï, òûðíàºòàðûí ºàéðàï, ò½ìñûºòàðûí òàçàëàï îòûð¹àí ºàð¹à-º½ç¹ûí äà, àéíàëàìà ê¾ëêi áîëûï, åðiêêåíäå åðìåêêå àéíàëûï, ñîëàðäû» àç äà áîëñà ê¼»iëií ê¼òåðiï, ¸ëi äå áiðàç ê¾í æ¾ðå ò½ðñàì áà åêåí, ¸ëäå ¾íäiñòåðäåí ºàé æåðiì êåì, áið-ຠê¾íäå æåð áåòiíåí æî¹àëûï êåòñåì áå åêåí, ºàéòñåì åêåí äåï åêiîéëû áîëûï, ¸ði-ñ¸ði ê¾é êåøiï æ¾ðãåí ²-äà åëå» åòiï, ê¼»iëiíi» ò¾áiíäå ºàë¹àí òàìøûäàé ¹àíà ¾ìiòïåí, æåðäåãi áàñûí ê¼òåðiï àëäû. Æàºñûëûº ïåí æàìàíäûº Æà»à æûë ñèÿºòû åìåñ, äàáûðàíû îíøà æàºñû ê¼ðå áåðìåéäi. Ñîíäûºòàí áîëàð, åêåói äå ¾é èåñií ñûíà¹ûñû êåëãåí ºàäiðëi ºîíàºòàé àïàº-ñàïàºòà ñàï åòå ò¾ñêåíäi æàíû ñ¾éåäi. Á½ë æàºñûëûº òà ä¸ë ñîëàé áîëäû. ²-íû» îéëàìà¹àí æåðiíåí, ²-íû ì¾ëäå êåðåê åòïåéòií îðòàäàí áið àðäà àçàìàò êåëäi äå å» ºûìáàò æåðäi», åêiíi» áiðiíi» ºîëû æåòå áåðìåéòií ºàçûíàëû îðûííû» êiëòií ½ñòàäû. μñòàï ºàíà ºîé¹àí æîº, ¼çi êåëãåíãå äåéií øû¹ûï ºîé¹àí º½íäû ºà¹àçäû» – òå»ãåíi» á¸ðií ñàïûðûï îòûðûï ºàðàï øûºòû. ²½äàÿ òàóáà, ñîë òå»ãåëåðäi» áiðåóiíäå íå ¼çiíi», íå ¼çi òàíèòûí ºàäiðëi æàíäàðäû», äîñ-º½ðáûëàðûíû» ñóðåòi æîº åêåí. ²àéäà¹û áið ìîëäà ìà, º½øíàø ïà, ì¾ìêií ñîïû øû¹àð îíû êiì áiëåäi, áàñûíà ñ¸ëäå îðà¹àí áið øàëäû» – å» áîëìàñà òóðà ºàðàï ò¾ñêåí 3/4 ñóðåòi áîëñà áið æ¼í ¹îé – æàºòûðìà¹àíäàé áið ºûðûíäàï ò¾ñêåí ñóðåòi ò½ð. °ëãi ûçà ìåí íàìûñòàí æàðûëûï êåòå æàçäàäû, ñîíäà á½ë êåëìåñå á¸ði îñûëàé ò½ðà áåðìåê ïå? À²Ø-òû» äîëëàðûíà ñóðåòòåðií ñàë¹ûçàì äåñå ºîëäàðûíàí êåëiï ò½ð¹àí ìûíà çàìàíäà á½ë äåãåíi» ñ½ìäûº ìàñºàðà ¹îé. Æîº, á½ë òiði ò½ð¹àíäà î¹àí æîë æîº. Îë áiðäåí iñêå êiðiñòi. Àëäûìåí å» æî¹àðûäà îòûð¹àí à¹àé¹à áàðëûº æà¹äàéäû ò¾ñiíäiðiï õàò æàçäû. Ñîñûí, îñûëàðäû» iøiíåí ¼çi»iç áiðåóií ½ñûíû»ûç äåï îë êiñiíi» æåêå ò¾ñêåí ñóðåòií, áiðíåøå êiñiìåí òîïòàñà ò¾ñêåí ñóðåòií æ¸íå ¼çi áîéò½ìàðäàé ñàºòàï æ¾ðãåí à¹àé åêåóiíi» î»àøà ò¾ñêåí ñóðåòií ñàëûï æiáåðäi. Áiðàç óàºûòûí æ¾ãåí-íîºòàñûç êåòêåí ºèÿëûíà áåðiï ºîé¹àí îë æà»à òå»ãåíi» áåòiíåí à¹àéû åêåóiíi» ò¸òòi æûìèûï

îòûð¹àíûí ê¼ðãåí êåçäå ¼çiíåí-¼çi øàëûºòàï, äåíåñiíå äiðië æ¾ãiðiï, æ¾ðåãi òîëºûï-áàñûëûï ºàòòû áàëºûï êåòòi. Îë îñû áið îéäû» ò໹àæàéûï åëåñiíåí àéû¹à àëìàé æ¾ðãåí ê¾íäåðäi» áiðiíäå à¹àéäàí “²àçiðøå îíû ºîÿ ò½ð” äåãåí ¾øáó ñ¸ëåì æåòòi. “Àºûðû ìåíi» íåìåñå îíû», îéáàé, ºàòòû êåòiï ºàëûïïûí ¹îé, îë êiñiíi» ñóðåòi ò½ðìàéäû åêåí, àòàìçàìàíäà àíà æ຺à êåòiï ºàë¹àí àéäàëàäà¹û áið øàëäû» äà òå»ãåíi» áåòiíå áàðûï øàëæèûï æàòûï àëàð æ¼íi æ. ĸë îñû ò½ñòà àéòà êåòó êåðåê, á½ë òå»ãåíi» áåòiíåí á½¹àí äåéií äå áiðàç øàë êåòiï ¾ëãåðãåí. Áiðåói äîìáûðàñûí, áiðåói êiòàáûí º½øàºòàï, åíäi áiði ì½» ìåí “óì¹à” òîëû ñàºàëûí òàðàìäàï áið-ຠê¾íäå æîº áîëäû äà êåòòi. Îëàð àÿºòàðûíû» ½øûíàí áàñûï àºûðûíàºûðûí øû¹ûï êåòêåíi ñîíøà, áàéºàìàé äà ºàëäûº ïà, ¸ëäå áið åëãå áið øàë äà æåòåäi ¹îé äåï ñàáûð øàºûðäûº ïà, (ñàáûð åòïåãåíäå íå ºèðàòàð åäi» äåñå»içøi) òiïòi áîëìàñà, áàñºà øàëäàðäàí ã¼ði îñû ä½ðûñ, ºàé æ¾ç åêåíi îíøà áåëãiñiç äåï îéëàäûº ïà, ê¼ï øàìûðºàíà ºîéìàï åäiê. Îñû áið øàë äà àÿºàñòû æîº áîï êåòêåëi, áåéòàíûñ ¾éãå òàñòàï êåòêåí æàñ áàëàäàé ºàòòû æàóòà»äàï, áiðò¾ðëi º½ëàçûäûº òà ºàëäûº. ²àï, ìåí òà¹û áiðäi àéòûï áiðãå êåòiï, åñêi ¸íiìå ñàëûï, æîºòàó àéòà áàñòàïïûí-àó. Áàðäû àéòàéûº òà, áàðäû. Ñîíûìåí, ¸ëãi òîñûííàí êåëäi äå ²-íû æàðûëºàäû äåäiê ïå? Å, ¸»ãiìåìiç ñîë àðàäà ¾çiëãåí åêåí ¹îé. Îë êåëå ñàëûñûìåí áàð æà¹äàéìåí æàºñûëàï ò½ðûï òàíûñòû. °ñiðåñå ²-íû» à¹àéûí-òó¹àíûíû» ºàñiðåòií áàð ûíòûøûíòûñûìåí òû»äà¹àíû ñîíøà, îëàðäû» ìà»äàéûíà æàçûë¹àí ê¾ëëi ºàé¹ûíû ¼ç áîéûíà ñi»iðiï àëäû. μçûí ñ¼çäi» ºûñºàñû, ²-íû ä¸ë îñûëàé ò¾ñiíãåí, îíû» àçàñûí, òàëàé ¹àñûðëàð¹à àçûº áîëàòûí çàðûí ½ººàí á½ðûí¹ûñûäà åøêiì áîëìà¹àí åäi. Ѽéòiï îë òûì åðòå ò½ðäû äà, èãi iñêå êiðiñïåê áîëäû. Áiðຠáið æàïûðຠºàíà ºà¹àçäû» áåòiíå íå æàçàñû», íå ñûéäûðà àëàñû». Îíû» ¾ñòiíå, àëäûí-àëà æîñïàðëàï, ¼ëøåï-ïiøiï ºîé¹àí ºà¹àç áåòií ò¾íäå áið ê¼çi iëiíiï êåòêåíäå áàëà-øà¹à ºîéñûí áà, àðìàíñûç-ຠøèìàéëàï òàñòàïòû. Áiðåói ºîëûíû» ñóðåòií áàñòûðûïòû, áiðåói ¼ëãåí ¼ãiçäi» èò òàðòºàí òåðiñiíäåé óìàæäàë¹àí ºàðòàíû» ñóðåòií, åñ áiëiï ºàë¹àíäàðû ¼çäåði ò½ðàòûí æåðäåãi º½ðûëûñ íûñàíäàðûí ñàëûï ¾ëãåðiïòi. Åíäi íå iñòåó êåðåê? ²àéòà æàñàó¹à

óàºûò òû¹ûç. Á½ë åíäi ñûëòàó, ðàñûíà êåëñåê, ìîéûí æàð áåðìåé ò½ð. Åêiíøiäåí, å»áåêòåðií åñêåðìåñå» áàëàøà¹à äà æûëàï-å»iðåï ìàçàíû àëàäû. Îë, îñû àºøàñû º½ð¹ûð¹à êiì ºàðàï æàòûð, îñûëàé ò½ðà áåðñiíøi äåï øåøòi. Àë, ºàëàì òèìåé òàçà ºàë¹àí àç ¹àíà æåðãå “μëòòûº áàíºû” äåï îéûï îòûðûï æàçûï ºîéäû. Á½ë îíû» ²-¹à æàñà¹àí å» ¾ëêåí æàºñûëû¹û åäi. Àºûðû ñåíi åë åëåï-åñêåðìåéäi åêåí, åíäåøå àìàëñûçäàí áîëñà äà àºøàíû àë¹àíäà ê¼çäåði áið ò¾ññií. Ìiíå êåðåê áîëñà! Åíäi å» ºûçû¹ûí àéòàéûí, îë àëäûíäà ²-íû» áàðëûº òóìàëàðûíà ºàðàñºûñû êåëäi. ²à¹àç¹à “μëòò¸º á¼»ºi” äåï æàçûï ê¼ðäi. Ñîñûí, îéëàíûï ½çຠîòûðäû. ²îé, á½íûì ½ëòàðàëûº òàòóëûººà ñûíà áîëûï ºà¹ûëàð. Àëäûìåí, ²-íû ê¼ðíåêi æåðãå ¸êåëiï àëàéûí, ñ¼éòiï áiðòå-áiðòå áàñºàëàðûí äà ê¼òåðåìií ¹îé äåäi. Îë àéòºàíûíäà ò½ðûï, ê¼ï ½çàìàé-ຠæà»à òå»ãåíi æàðº åòêiçäi. ̽íû ê¼ðãåí ²-íû» ¼ëiìií òiëåóøiëåð ºàòòû òiêñiíiï ºàëäû, ìûíàëàðû» íå, ò¾ñi àäàì òàíû¹ûñûç áiðäå»å ¹îé, ì½íû áið-áiðiíåí ºàëàé àæûðàòàìûç, å» áàñòûñû, àëàºàíäàé åêi-ຠáåòòåí åðòå» î ä¾íèåëiê áîëàòûí ²-¹à íåãå îðûí áåðäi»äåð äåï øó åòå ºàëäû. Á½ëàðäû» øóû ò¾ê åìåñ åêåí, øóäû» àòàñû ²-íû» ¼ç àðàñûíàí á½ðº åòòi. Ñàÿñè ñàóàòñûç, àð¹û òåãi íàäàí áîë¹àí ñî» îñû ¹îé. °ëãiíi» àñòûðòûí æàñà¹àí î» ºàäàìûí ò¾ñiíå àëìàäû, àÿº àñòûíàí íàìûñû ºîçûï, áiçäi ºîðëàäû, á½ë ½ëû ºàòåëiê äåï øóäû øó¹à ºîñòû. ²à¹ûíàí æåðiñå äå ñó iøiï æ¾ðãåí º½äû¹ûì ¹îé äåï ºàðàñºûñû êåëãåí àðäàºòûíû áà¹àëàé àëìàäû. Øàø-åòåêòåí æàºñûëûº æàñàäûì äåï æàíàðû æàñàóðàï, ¼çiíi» iñiíå ¼çi ñ¾éñiíiï îòûð¹àí åñië åð àìàë æîº, “̽íû iñòåãåí ìåí åìåñ, áàëà-øà¹à ìåí æîºòà æàçûï æiáåðiïòi” äåï æàëòàðäû. Îñûíäàé ½ñàº-ò¾éåê ¾øií àéäû» ê¾ííi» àìàíûíäà ñûáà¹àëàñòàðûí æàð¹à æû¹à ìà, àòòàðûí àòàó¹à áîëìàéòûí, º½ðû¹û ½çûí, ½ëòàðàëûº òàòóëûºòû, òûíûøòûºòû æàíû ñ¾éåòií, ñîë òûíûøòûº ¾øií ²-íû º½ðáàí åòóãå áàð, ²-íû» áiðãå òó¹àí ºàíäàñ à¹àéûíû, áiðຠà¹àéûí åêåíií ¼ëòiðñå» äå ìîéûíäà¹ûñû êåëìåéòií áið øî¹ûð ¹àíà ºîæàéûí ² ºàñºàéûï ò½ð¹àí òå»ãåíi áið-ຠê¾íäå æîº ºûëûï æiáåðäi. Àë, º½íäû ºà¹àç¹à ºîðûºïàé ºàäàì áàñºàí ²-íû» òà¹äûðû íå áîëäû äåéñiç áå?.. ²-íû» åíäiãi ê¾íi íå áîëàðûí áið ²½äàé ¹àíà áiëåäi...

ĸðiñ ¾ñòiíäåãi ò¾ñ (°çiç Íåñiííi» içiìåí) Øàðøàï-øàëäû¹ûï, ò¾íäåëåòiï æîë æ¾ðiï, òà» àòà ¸ðå» äåãåíäå àóûëäàí êåëiï æåòòiì. °éòåóið, å» áàñòûñû, ñàáàººà ¾ëãåðäiì-àó. Ìåí äå êiðäiì, ä¸ðiñ òå áàñòàëûï êåòòi. ²î»ûð äàóûñòû ä¸ðiñêåðäi» º½ë຺à æà¹ûìäû áàÿó ¾íìåí îºû¹àí ä¸ðiñi ½çûí æîëäàí ºèíàëûï êåëãåí ê¼»iëãå áið æàéëûëûº ñûéëàï, ò½ëàáîé¹à òîëûº äàìûë áåðåòiíäåé. ʼçiì iëiíiï áàðà æàòûï, áið ê¼çiìäi áið ê¼çiì æåòåëåé æ¼íåëìåñií äåï, ïàðòà¹à ñî¹ûëó¹à àç ¹àíà ºàë¹àí áàñûìäû æ½ëûï àëàì äà, áåòiìäi óºàëàéìûí. Áîéûìäà î¹àí ê¼íå ºîÿð, å»ñåìäi òiêòåóãå àòñàëûñàð ê¾ø-ºóàò æîº ñèÿºòû. ²ûñºàñû, iøòåé ½éûºòàï ºàëìàéûí äåï ¼çiìäi-¼çiì ºûñòàï ºîÿìûí, áiðຠºàë¹ûï áàðà æàòºàíûìäû àíûº ñåçiï îòûðìûí. …¶ëêåí áið ñàëòàíàò ñàðàéû ìà, ¸ëäå ¸äåìi áið ¾éäi» êå» á¼ëìåñiíäå ìå, á½ðûí ¼ìiði áîëûï ê¼ðìåãåí áið å»ñåëi ¹èìàðàòòà, ìåí ì¾ëäå òàíûìàéòûí, æ¾ðiñ-ò½ðûñòàðû ñîíäàé ì໹àç, êèiì êèiñòåði ¼òå êåëiñòi, òûì ìà»ûçäû àäàìäàðäû» àðàñûíäà æ¾ðìií. ²îëûìà ºûçûë øàðàï º½éûë¹àí ìîéûíû ½çûí òîñòຠ½ñòàï, áið øåòêå ê¼ëäåíå»äåòå æàéûï ºîé¹àí àóºûìäû äàñòàðõàííàí êèâè ìåí áàíàíäû ø½ºûï ºàíà æåï àéíàëàìà òàìñàíà ºàðàï ºîÿìûí. Ѹëäåí êåéií áið æåç ºî»ûðàó ñû»¹ûð-ñû»¹ûð åòå ºàëûï åäi, ê¼ïøiëiê îðòàäà¹û ¾ëêåí ä¼»ãåëåê ñò¼ëãå ºàðàé àÿ»äàäû. Ìà¹àí åøêiì ºàë äåìåãåí ñî», ìåí äå åë ºàòàðëû îðûíäûººà æàé¹àñòûì. ̽íäà ºàéäàí æ¾ðìií, íå ¾øií îòûðìûí æ¸íå ºàé æåðäåìií?.. Îíû» áiðií äå áiëiï áîëìàéìûí. Æàíûìäà¹ûëàðäàí æ¼í ñ½ðàé ºîÿéûí äåñåì, “Ñîíøà æåðäåí êåëiï, îñûíäàé ¾ëêåí ì¸ñåëåíi øåøóãå æèíàëûï îòûðñàº, íå ¾øií êåëãåíi»äi äå áiëìåéñi» áå?” äåï, ¼çiìäi ñ¼ãå ìå äåï ºûñûëàìûí. Íå áîëñà äà ì¸æiëiñòi» àÿ¹ûíà äåéií øûäàéûí, ñ¼ç ñàïòàñòàðûíàí àóæàéäû áàéºàðìûí, ºàéäà îòûð¹àíûì äà áåëãiëi áîëûï ºàëàð. Æà»ûëìàñàì, ¼òå ºàòòû äàìû¹àí åëäåðäi» áiðiíäåìií...

– Åëiìiçãå ºîø êåëäi»iç,– äåäi ò¼ðäå îòûð¹àí áiðåói ìà¹àí ñóûº ºàðàï. Î òîáà, îñûíøàìà àäàì îòûð¹àí æåðäåí ìåíi òàóûï àë¹àíûí ºàðàñà»øû. – Ðàõìåò,– äåäiì ìåí äå ñàëìàºòàíûï. Áið ñûð áåðiï ºîéñàì, îäàí êåéií á½ëàð ìåíi àäàì äåé ìå? – Àóûë-åëãå áàðûï ºàéòòû»ûç, íå ê¼ðiï, íå áiëäi»iç, àéòà îòûðû»ûç. Æàéëàðû ºàëàé åêåí? Á½¹àí íå äåñåì åêåí? ʼðãåí-áiëãåíiìíi» á¸ðií àºòàðûï áåðñåì, áiðäå»åíi á¾ëäiðiï àëìàéìûí áà? Æîº, äåãåíìåí, ¸ëiïòi» àðòûí áà¹àéûí. Á¼òåí åë, áåéòàíûñ æåðäå îòûðûï, àóûëäû» ºàé¹û-ºàñiðåòií æûðëàìàé-ຠºîÿéûíøû. Àéòïàºøû, á½ëàð ìåíi» àóûë¹à áàðûï êåëãåíiìäi ºàéäàí áiëiï àë¹àí? ȸ, äàìû¹àí åëäi» àòû äàìû¹àí åë ¹îé. – Ñiçäåðäi» àóûëäàðû»ûç ì¾ëäå òîçûï áiòóãå àéíàë¹àí, åøºàíäàé æà¹äàéû æàñàëìà¹àí ì¾øêië õàëäå äåéäi ¹îé. Ñîë ñ¼ç ðàñ ïà? ²àï, øûíûìäû àéòûï ºîéñàì, êiëå» û¹àé ìåí ñû¹àéäû» îðòàñûíäà îòûðûï åëiìíi» áåäåëií ò¾ñiðåìiíàó, ¸? Îíû» ¾ñòiíå ìûíà òåñiëå ºàðàï îòûð¹àí ºûçêåëiíøåêòåðäi» ê¼çiíøå çàð æûëàï, ì½» øà¹ûï îòûð¹àíûì æàðàñïàñ. Îäàí äà á¼ñå áåðåéií äå, êiì áiëiï æàòûð... – Îëàé äåï ñiçäåðãå êiì àéòòû? – äåï äàóñûìäû ûç¹àðëàíäûðûï, ò¾ñiìäi ñ¼ç áàñòà¹àí êiñiíi» êåéïiíå ê¼øiðäiì äå, ñ½ñòàíà ºàëäûì. – Áiç ñîëàé äåï åñòiäiê, – äåäi ¸ëãi êiñi. – Á½ë àºïàðäû ñiçäåðãå êiì àéòñà äà, ºàòòû ºàòåëåñêåí. Ìåíi»øå, îë ê¼ðå àëìàóøûëûºïåí àéòºàí. Áiçäå àóûëäà¹ûëàð ºàëàäà¹ûëàðäàí äà æàºñû ¼ìið ñ¾ðiï æàòûð. Îëàð æîºøûëûºòû» íå åêåíií ½ìûòûï ºàë¹àëû ºàíøàìà óàºûò ¼òòi. – Áiç ñiçäåðäi» êåç êåëãåí àóûëäàðû»ûçäàí, ¸ðáið ¾éäåí æ½ìûññûç îòûð¹àí æàíäàðäû ê¼ðóãå áîëàäû äåï åñòiï åäiê. – Æàëà, á½ë æàëà! Ò໹û òàìàºòàðûí iøåð-iøïåñòåí, ¸ðáið ¾éäi» àëäûíàí æ½ìûñøûëàðäû áàñòûºòàðäû» ¼çäåði æèíàï àëàäû. Êåðåê áîëñà, ìåí ñiçäåðãå íà¹ûç øûíäûºòû àéòàéûí, îëàð àñòàðûí æ½ìûñ îðûíäàðûíàí iøiï, êåøêi àëòû áîëìàé ¸íäåòiï àóûë¹à ºàéòàäû. – Àë ì¸äåíèåò ¾éëåði»iç áåí ä¾êåíäåði»iç ê¼øåäåãi æûëºû, ñèûðäû» ûñòûº ïåí ñóûºòà ïàíàëàéòûí ºîðàñûíà àéíàëäû äåï åäi, î¹àí íå äåéñiç?

– Íå? Ñîë ¼çi ðàñ ñ¼ç áå? – äåï ºàëäû æà»à¹û ¸äåìi êåëiíøåêòi» áiði ìà¹àí ê¼ê ê¼çií ò¼»êåðå ºàðàï. Îéáàé, ò½ëàáîéûì øûìûðëàï, ºàðà òûðíà¹ûìíàí áið ñåçiì ê¾ëëi äåíåìäi ºûòòûºòàé æ¾ãiðiï, áàñûìà áið-ຠøûºòû. Åð áîëñà» îñûíäàé ñ½ëóëûºòû» àëäûíäà “Ñèûð ìåí æûëºû¹à ºîðà áîëñà æàºñû ¹îé. Îíû» á¸ðií ºîëû æåòêåíäåð á½çûï ºàëà¹à àëûï êåòòi” äåï àéòûï ê¼ðøi. – °ðèíå... æîº... Øûë¹è ¼òiðiê. Á½ë áiçäi» äàìóûìûç¹à iøòàðëûºïåí ºàðàóøûëàðäû» øû¹àðûï àë¹àí ¼ñåãi. ̸äåíèåò ¾éi àóûë àäàìäàðûíàí áîñàìàéäû. “Àéíàëàéûíäàð, æ½ìûñòàðû»à áàðû»äàð. Å» áîëìàñà áið óàºûò ¾éëåði»å áàñ ñ½¹ûï øûºñà»äàðøû” äåï åñiêòåí èòåðiï øû¹àðûï æiáåðñå», ñûí¹àí òåðåçåäåí íåìåñå º½ëà¹àí ºàáûð¹àäàí... æîº, ºîñàëºû åñiêòåí ºàéòà êiðiï àëûï iøóëåðií æàë¹àñòûðà áåðåäi ¹îé... Æî-æîº, iøêåíi íåñi, äàéûíäûºòàðûí òîºòàòïàéäû. Áið ºàð໹û, áið æàðûºòà ¸óåëåãåí ¸íìåí áàñòàëàòûí ¾éiðìå æ½ìûñòàðû ê¾íi áîéû áið äàìûë òàïïàéäû. ȸ, è¸, îíäà ¸ðò¾ðëi ¾éiðìåëåð æ½ìûñ iñòåéäi, ñàóûº êåøòåði ¼òêiçiëåäi, ò¾ñòå áàëàëàð ôèëüìi ê¼ðñåòiëåäi, êåøêiñií ¾ëêåíäåð æèíàëàäû. Àïòà ñàéûí àóûë åëi ½éûìäàñòûðàòûí êîíöåðòòåð ºàíøàìà. Àë åíäi ä¾êåíäåðãå êåëåòií áîëñàº, ñ¼ðåäåí íå àëàðû»ûçäû ¼çi»iç áiëìåéñiç. Ñiðåñiï ò½ð ¹îé, ñiðåñiï ò½ð. Áiðií òàðòñà» ñîíûìåí áiðãå á¸ði äå ñàó åòå ºàëàéûí äåï ò½ð¹àí ñî» áiðäå»åíi á¾ëäiðiï àëûï, ½ÿò áîëà ìà äåï åøºàéñûñûíà òèiñïåéìiç. μçûí ñ¼çäi» ºûñºàñû, àóûëäà ºó æàíû»à êåðåêòi» á¸ði äå áàð... – Àóûë-àóûëäû» àðàñûíà ºàòûíàéòûí áiðäå-áið ºî¹àìäûº ê¼ëiê æîº, åë àðû-áåði æàÿó ñàáûëàäû. Æîëäû» á¸ði ø½ðûº-òåñiê. Æàñàëìà¹àíûíà îí øàºòû æûëäàí àñûï êåòòi äåï åñòiï åäiê. Êåéáið àóûë, àóäàíäàðäà æàðûº ïåí àóûç ñó äà, òåëåôîí äà æîº äåï åäi? Øûíûìäû àéòàéûí, ä¸ë îñû êåçäå î» æà¹ûìäà îòûð¹àí áåéòàíûñ áiðåó ìûðñ åòå ò¾ñêåíäåé áîëäû. ̸äåíèåòòi» á¸ðií áið æ຺à ûñûðûï ºîéûï, ¸ëãiãå òûì ¼ðåñêåë áîëñà äà á½ðûëûï ò½ðûï ºàðàï åäiì, ¼çiììåí ºàòàð îºèòûí ½ëòû ê¾ì¸íäi ºàëàëûº ñòóäåíòêå ½ºñàéòûí áiðåó ìà¹àí ì¾ñiðêåé ºàðàï îòûð åêåí. “²àï, ìûíàëàðäû» ºîðëû¹ûí-àé, ¸” – Ñiçäåð ì½íäàé æàë¹àí àºïàðäû êiìíåí àëûï æ¾ðñiçäåð? °ëäå ìåíi ìàçຠºûë¹ûëàðû»ûç êåëå ìå? – äåï æ½ëºûíûï-æ½ëºûíûï ºîéäûì. Êåëiíøåêòi» ºàðà¹àíû

òûì êåðáåç åêåí, îíû ºîéøû, ìà¹àí ìûíàíû» ºàðà¹àíû ¼òiï êåòòi. Ñîë øàìäàí¹àí ê¼»ië-ê¾é ºàòòû ¸ñåð åòòi ìå, îñû ¼òiðiê-àó, áiëiï ºîéñà ½ÿò áîëàäû-àó äåãåí îé æàéûíà ºàëäû äà, ¸áäåí àðºàëàíûï àë¹àí íàìûñøûë áàñûì æàë¹àí ñ¼éëåóãå íàìûñòàíáàé-ຠñàéðàé æ¼íåëäi. – Æî-æîº, áiç ì¾ëäå îíäàé îéäà åìåñïiç. Ñiç áiçäi ä½ðûñ ò¾ñiíi»iç, – äåéäi îëàð êåçåê-êåçåê. – Åíäåøå, òû»äà»ûçäàð. Ìåíi» àóûëäàí êåëãåíiì æà»à ¹àíà. ʼðøi àóûë¹à ºàðàé òðàìâàéäû» æîëûí æàñàï æàòûð åêåí äå, ºàíøà ºàëàìàñàì äà ìåòðîìåí êåëóiìå òóðà êåëäi. Àë, ½øàºòû ìåí î áàñòàí ½íàòïàéìûí. Êåìå äåãåíi»iç òûì áàÿó æ¾ðå ìå, ïîéûç åêåói òåðáåòiëiï àäàìäû òåç øàðøàòûï æiáåðåäi. ʾíiíå áåñ óàºûò æ¾ðåòií àâòîáóñ òà, òðîëåéáóñ òà òðàìâàéäû» æîëû æàñàëûï áiòêåíøå iñêå ºîñûëìàéäû. Àéòïàºøû, ñiçäåðäi» ñ¼ç òàñû¹ûøòàðû»ûç ñîíû àéòûï æ¾ðãåí áîëàð. Îíû ¼çäåði»iç áiëåñiçäåð. Àë ¸ð ¾éäi» àëäûíäà – æ¾ðìåñå äå åëãå àéáàð áîëûï ò½ðñûí äåï, ñû ìàëûí ñàóäàëàï àëûï ºîé¹àí Êå»åñ îäà¹ûíàí ºàë¹àí ñó æà»à æåêå ê¼ëiêòåð ò½ð. Áàëàñû åñiãiíi» àëäûíäà¹û ìåêòåáiíå àòïåí ñ¾éðåñå äå ñîë ê¼ëiêïåí áàðûï êåëåäi. °ð àóûëäû» àðàñûíäà áîñ ñàáûëûï æ¾ðãåí àâòîê¼ëiê ºàíøàìà? Êåç êåëãåíiíå îòûð äà, êåòå áåð. Áið òèûí äà àëìàéäû. Àë æàðûººà êåëåòií áîëñàº, îíû àéòûï æàòóäû» ¼çi ½ÿò. ʾíi-ò¾íi ºà»ºûëäà¹àí ðàäèî ìåí òåëåäèäàðäàí º½ëà¹û» ñàðñèäû. Ýëåêòð øàìûíû» æàðû¹ûíàí ê¼çi» ºàðû¹àäû. Ñîíäàéäà, ¼çäåði»iç àéòºàíäàé, øûíûìåí-ຠàòàáàáàëàðûìûç ñèÿºòû áið óàºûò øàìäû ¼øiðiï, ºàð໹ûäà òûíûø îòûð¹ûìûç êåëåäi. – Êå-ðå-ìåò! Ìûíàó åë åñòiìåãåí æà»àëûº ºîé. Áiç ì¾ëäå ºàòå ïiêiðäå áîë¹àí åêåíáiç. Ñiç êåøiði»iç, ñîíäà äà áiç òà¹û áið åñòiãåíiìiçäi àéòà êåòñåê... Ìûíà îòûðûñòàí, ñàíñûç ñàóàëäàí æ¸íå ¾çiëiññiç ¼òiðiê àéòóäàí æàëû¹àéûí äåäiì. ²èÿëûì äà òàóñûëó¹à àéíàëäû. Îñûíäàé ¾ëêåí àäàìäàð ìûíàíäàé àëºàëû æèûí¹à áiçäi» åëäi» æà¹äàéûí áiëó ¾øií ¹àíà æèíàë¹àí áà? Ñîíäà á½ëàðäû» áàñºà æ½ìûñòàðû æîº ïà? Ìåí á½ëàðäû» îðíûíäà áîëñàì, îñû ºûçìåòòi ïàéäàëàíûï ñàóäà îðûíäàðûí, ìåéðàìõàíà, ñàóûºõàíàëàð àøûï, áîëìàñà, òóûñòàðûìäû æàºñû îðûíäàð¹à îòûð¹ûçûï, áiðàç æåðëåðäi æåêåøåëåíäiðiï àëàð åäiì. Àë á½ëàð

“Îíäàé åêåí ¹îé, ì½íäàé åêåí ¹îé” äåï ½ñàº-ò¾éåêêå áàñ àóûðòûï îòûð. – Ñiçäåð ºàðñû áîëìàñà»ûçäàð, ìåí ºàéòàéûí. Àñû¹ûñ åäiì... – Ñiç å» àëäûìåí æàóàï áåði»iç. Åëäåði»içäå æåðãiëiêòi æ½ìûñøûëàðäû» æàëàºûñû åøòå»åãå æåòïåéäi. Çåéíåòêåðëåð ê¾íií ¸ðå» ê¼ðiï æ¾ð äåéäi. Á½¹àí íå äåéñiç? Îñûäàí êåéií æåð áàñºà æ½ëäûçäàð¹à ñî¹ûëûï ºàëàð áîëñà äà øûíûìäû àéòñàì áà åêåí? ̾ìêií, á½ëàð á¸ðií áiëiï êåëiï, ìåíi ñûíàéûí äåï îòûð¹àí øû¹àð?.. Æîº, áàñû ºàëàé áàñòàëäû, ñî»û äà ñîëàé àÿºòàëñûí. ²àçið ºûçäû-ºûçäûìåí à¹ûìíàí æàðûëûï, á¸ðií àéòûï áåðåð áîëñàì, á½ëàð áiðäåí áiçäi» áàñøûëàð¹à “Àóûëäàðû»ûçäû» æà¹äàéû ¼òå ò¼ìåí åêåí, åë òîçûï áiòóãå àéíàëûïòû. Ìiíå, á¸ðií ìûíàó òiçiï îòûðûï àéòûï áåðäi” äåñå, ºîëû ½çûí áèëiê áið æåðãå àïàðûï ºûëäûðûºòàé ìîéíûìäû åêi á½ðàï æ½ëà ñàëìàé ìà? “Áàñºàëàðäàí êåìñi» áå?” äåï, àòà ñàëñà íåìåñå áið æåðãå ê¼ìiï êåòñå æî¹ûìäû êiì æîºòàéäû. Ìåíåí îí åñå çîð, ¸íå-ìiíå åë áàñºàðàäû äåï îòûð¹àí iðiëåð ºîëäû áîëûï êåòiï æàòºàíäà “Æàðàéñû», øûíäûºòû àéòûïñû»!” äåï ìåíi» áàñûìíàí êiì ñûéïàé ºîéñûí. Êåì äåãåíäå ºîëûì ¸ðå» æåòêåí îºóûìíàí øû¹àðûï æiáåðñå, ºàéäà áàðûï ê¾í ê¼ðìåêïií! ²îé, “ï¸ëåäåí ìàøàéûº ºàøûïòû” äåãåí. – ²àòåëåñåñiçäåð! Áiç æàéûíäà ì¾ëäå áàñºà ïiêiðäå åêåíñiçäåð ¹îé. Æà»à¹ûäàé æà¹äàéû áàð àóûëäàðäà àºøà ê¼ðìåäi äåãåí íå ñ½ìäûº! ̽íäàé ä¸ëåëñiç ä¸éåêòi ºàéäàí àëûï æ¾ðñiçäåð? Àóûë õàëºû äåãåí àºøà ½ñòàóäàí æàëûººàí. Îíû àéòàñûç, àóûëûìûçäà¹û æûïûðëà¹àí âàëþòà àéûðáàñòàó îðûíäàðû ½ñຠäîëëàðëàðäû àëìàé, èò ºûëìàé ìà? – ѽìäûº! Ìûíàó íå äåãåí êåðåìåò! – Òàìàøà, íà¹ûç áàé ìåìëåêåò... – Íå äåãåí ìûºòû åë! – äåï, àéíàëàìäà îòûð¹àíäàð äóûëäàòûï ò½ðûï ºîë ñîºòû. Àÿº àñòûíàí ¾ëêåí ºîøåìåòº½ðìåòòi» àñòûíäà ºàëäûì. Àéòºàíûìíû» á¸ði ¼òiðiê áîëñà äà ìûíà æà¹äàé ìà¹àí ºàòòû-ຠ½íàäû. ʸäiìãiäåé å»ñåì ê¼òåðiëiï, æàí-æà¹ûìà ºîºèëàíà ºàðàï ºîÿìûí. Êåíåò, ì½íû» á¸ði ò¾ñiì åêåíi åñiìå ò¾ñòi. ʼ»iëiìíi» àð¹û áið ò¾êïiðiíåí àðûì ¸ëäå ìåíi ûë¹è ò¾ðòïåêòåï

æ¾ðåòií ຠñàéòàíûì: “Å» áîëìàñà ò¾ñi»äå øûíäûºòû àéòñà»øû, åë æàéûí å» áîëìàñà ò¾ñi»äå îéëàñà»øû. Àóûëäû» ºàé¹û-ºàñiðåòií ½ìûòûï êåòåòiíäåé áàñòûº òà åìåññi» ¹îé”, – äåï òûíûìñûç ò¾ðòïåêòåï æàòûð. – Äåìåê, àóûëäàðû»ûç ¼çií-¼çi òîëûº ºàìòàìàñûç åòå àëàäû ¹îé. Åøòå»åãå äå 콺òàæ åìåñ ºîé? Ñîëàé ìà? – °ðèíå, ñîëàé! – Îëàé áîëñà, ñàó áîëû»ûç. Áiç – äàìû¹àí ìåìëåêåòòåðäi» å» iði ¼êiëäåði æèíàëûï, ñiçäåðãå èíâåñòèöèÿ á¼ëiï, å» ò¼ìåíãi ïàéûçáåí íåñèå áåðóäi æ¸íå åø ºàéòàðûìñûç ìàòåðèàëäûº ê¼ìåê ê¼ðñåòóäi ºîë¹à àëìຠåäiê... – Íå-ìå-íå? ²àëàé äåäi»iç? Ñiçäåð ì½íû íåãå åðòåðåê àéòïàäû»ûçäàð. Ìåí êiøêåíå áàñºàðàº... – ʼðiñêåíøå! Àóûëäàðû»ûç¹à ñ¸ëåì àéòû»ûç. Ìåí áîéûìäû áó¹àí ûçà ìåí ¼êiíiøòåí æûëàï æiáåðäiì. Ǹóëiì ¹èìàðàòòû äà, çèÿëû àäàìäàðäû äà åñiìíåí øû¹àðûï, áàð äàóñûììåí çàðëàíà àé¹àé ñàëäûì. Îñû äàóûñòàí îÿíûï, îñû äàóûñòàí åñiìäi æûéñàì ä¸ðiñ àÿºòàëûïòû. Ìåíi àðû-áåði æ½ëºûëàï îÿòà àëìà¹àí ñòóäåíòòåð åñiêêå ºàðàé áåòòåïòi. Àë, ìåí ðàñûìåí-ຠæûëàï îòûð åêåíìií…

“Äåäiì-àé-àó” Àòຠïåí ä໺òû êiì æàºñû ê¼ðìåéäi äåéñiç. Êåéáiðåóëåðãå ½ºñàï, “Ìåí ìàºòàí¹àíäû ñ¾éìåéìií” äåï ê¼ëãiðñè àëìàéìûí. ʸäiìãiäåé àáûðîé¹à èå áîëûï, åë ê¼çiíå ò¾ñiï, ¸í-æûðûì õàëûº àðàñûíà êå» òàðàé áàñòà¹àí êåç áîëàòûí. ´íåðiìíi» àðºàñûíäà ¼ðiñiì ½çàðûï, àëûñæàºûí¹à áàðûï êåëåòií, êåéäå ðåòi êåëiï æàòñà øåêàðà àñàòûí ä¸ðåæåãå ºîëûì æåòêåí. Áið òîï ºàäiðëi æàíìåí áiðãå øåò åëäåðäi àðàëàï, êåçäåñóëåð ¼òêiçiï, åëãå êåëãåíiì ñîë åäi, ºàéäàí åñòiï ºîé¹àíûí êiì áiëñií, êåçåê-êåçåê ὺàðàëûº àºïàðàò º½ðàëäàðû øàºûðà áàñòàäû. Îëàðäû ¼òiðiêòi òûì ê¼ï àéòàòûí ¼ñåêøi äåï ìåíñiíáåãåíñiï æ¾ðãåíiìiçáåí, ê¼çäåðiíå ò¾ñå ºàëñຠíåìåñå îëàð åëåïåñêåðå ºàëñà áiðäå»åäåí ä¸ìåòiï, ò¸ï-ò¸óið-ຠåëå»äåï ºàëàìûç ¹îé. Ñîíäûºòàí, îñû ì¾ìêiíäiêòi æiáåðiï àëìàéûí äåï, ñ¸òi êåëiï ò½ð¹àíäà îëàðäû áið àðàëàï øûººûì êåëäi. Ñîíûìåí, àë¹àøºû êåçäåñóäi áàñïàñ¼çäåí áàñòàäûì. Îë æåðäå ìåíi øàøû ø½áàòûëà ò¼ãiëiï, º½ëà¹ûíà äåéií æåòiï æû¹ûë¹àí áið áîéæåòêåí ºàðñû àëäû. °ðíåíi áið ñ½ðàï, ¾ñòiìäåãi êèiì-êåøåêêå äåéií ½ñòàï ê¼ðiï, æàíûìäû ñóûðûï àë¹àëû ò½ð. Ñîíûìåí ºîéøû, ¸»ãiìåìiçäi áàñòàäûº òà æiáåðäiê. Îíû» ½çûí ûð¹àñû áûëàé áîëäû: – Àòû-æ¼íi»iç? À-à, îë áåëãiëi ¹îé. Òóûï-¼ñêåí æåði»iç æ¸íå ºûñºàøà ¼ìið òàðèõû»ûç? Æîº, îë äà ºûçûºñûç. ²àçiðãi îºûðìàíäû á½ë ñàóàëäàð ºûçûºòûðìàéäû. Ѿéiêòi ¸íäåði»iç ºàíäàé äåñåì äå áîëìàéäû, ¸. Áiðäåí î¹àí êåòiï ºàëñຠòà¹û ï¸ëå. Íå äåñåì åêåí? Å, æà»à åñiìå ò¾ñòi ¹îé. Îñû óàºûòºà äåéií íåøå ¸í æàçäû»ûç æ¸íå íåãå æàçäû»ûç? – Àëòû, æåòi ¸íiì áàð. Àëäà¹û ê¾íäå... – Àëäà¹û ê¾íäi ºîÿ ò½ðû»ûç. Ñîñûí, àëòû, æåòi»iç íå ñiçäi»? Ðåñïóáëèêàëûº ãàçåòêå øûººàëû îòûðñûç, ê¾ëëi åëãå íàñèõàòòàëóäû» ì¾ìêiíäiãi òóûï ò½ð. Àë ñiç?.. ̽íû»ûç òûì àçäàó ¹îé. Êiøêåíå îéëàíñà»ûçøû, ºîññà»ûçøû. Å» áîëìàñà, îí àëòû, îí æåòi äå»iç. Êåëiñòiê ïå?

– Êåëiñêåíäå åíäi... ʼïøiëiêêå ¼òiðiê àéòûï, ãàçåò äåãåí êèåëi... – Îé, ºîéû»ûçøû. ´ìið áîéû ¼òiðiê àéòïàé êåëå æàòºàíäàé. Îòûðû»ûç îíäà áåñ-àëòû äåï... – Åíäi... – Åíäiíi ºîÿ ò½ðû»ûç. Îäàíäà ¸íäi íåãå æàçàñûç, ñî¹àí êåëåéiê. – Íåãå æàçàñûç åìåñ, ¸í ºàëàé ä¾íèåãå êåëäi, íå ò¾ðòêi áîëäû äåï ñ½ðàñà»ûç æ¼í áîëàð åäi. – ²ûçûºñûç. Ìåíi ò¾çåòêåíøå, áåðãåí ñ½ð຺à æàóàï ºàéòàðûï òûíûø îòûðìàéñûç áà? °íäåði»içäi» ê¼ái ¹àøûºòûº æàéûíäà åêåí ¹îé. Ñîíû» iøiíäå áàñûì á¼ëiãi áið ºûç¹à ¹àíà àðíàëûïòû. Íåìåíå, ¹àøûºñûç áà? – Åíäi ¹àøûº áîë¹àíäà, òiðëiê áîë¹àí ñî»... – Òîº åòåðiíå ê¼øi»içøi. – Ѿéãåíiì ò½ðìûñ º½ðûï êåòòi. Ñî¹àí äåãåí ñà¹ûíûø, ¾ìiò, à»ñàó ê¼»iëäåí ¸í áîëûï... – Òîºòà»ûç. Ѿéãåíiì ò½ðìûñ º½ðäû äåãåííåí ã¼ði, ¼ëiï ºàëûï åäi äåãåíi»iç æ¼í áîëàð åäi. Êiìíi» ºûçû ò½ðìûñºà øûºïàé æàòûð. Æàëïû, ºûç áîë¹àí ñî» ê¾éåóãå øûºïà¹àíäà ºàéäà øû¹àäû? Á½ë ñ¼çi»iç îºûðìàíäû ñåëò åòêiçå àëìàéäû åêåí. Àë ¼ëäi äåñå»iç õàëûº ñiçäi àÿéäû, ñiçäi îéëàï, ì¾ñiðêåé áàñòàéäû, ½ìûòïàéäû. °»ãiìåìiçäi äå æàºñû ºàáûëäàï, òà¹û êiìi ¼ëiï ºàëäû åêåí äåï ñî»ûíà äåéií îºûï øû¹àäû. Áîëìàñà îëàðäû» ñàíàñûíà ºîç¹àó ñàëó î»àé åìåñ. – Øûíäûºòàí òûì àóûòºûï êåòêåí æîºïûç áà? – Îë æà¹ûí ìà¹àí ºîÿ áåði»iç. Ñîíûìåí, êåëåñi ñ½ðàº. °íäi ºàé óàºûòòà æàçàñûç æ¸íå ¸í æàçàð àëäûíäà ºàíäàé ñåçiìäå áîëàñûç? – °í ¼çiíåí-¼çi æàçûëìàéäû ¹îé. Êåéäå áið òîëºûï, áiðäå»åäåí ¸ñåð àë¹àíäà... – Îé, ñiç äå. ´éòiï áið ñàðûí¹à ò¾ñiï àëûï ø½áàëòà æ¼íåëñå»iç, ñiçäi» áàñºàëàðäàí åø àéûðìà»ûç áîëìàé ºàëàäû ¹îé. Êiøêåíå º½áûëòñà»ûçøû. Òiïòi, æàç¹ûì êåëãåíäå êåç êåëãåí æåðãå îòûðàìûí äà æàçà ñàëàì äåñå»iç, ºàíäàé òàìàøà áîëàð åäi. Á½ë ñiçäi» ¼çãåãå ½ºñàìàéòûí áið åðåêøåëiãi»iç áîëàð åäi. – Øûíäûº êåðåê ºîé, øûðà¹ûì-àó. – Îíû êiì òåêñåðiï æàòûð äåéñiç. Ñiçãå ½ºñàï “Òîëºûï, áàëºûï” äåï îòûðñຠåëäi æàëûºòûðûï àëìàéìûç áà? Áið ñåëò åòêiçåòií ¸»ãiìå àéòà àëìàéñûç áà? ̸ñåëåí, º½ëà¹ûìà áåëãiñiç áið ¸ëåìíåí êåðåìåò áið ¸óåíäåð êåëåäi

äå ò½ðàäû. Êåéäå ñîë ¸íäåðäi áiðåóëåðäi» àóçûíàí åñòèìií. ̸ñåëåí, ظìøiíi» ¸íií á½ðûí òóñàì ìåí øû¹àðàð åäiì ¹îé äåãåí ñèÿºòû áiðäå»å àéòñà»ûçøû. – ²àðûíäàñûì-àó, á½ë ñ¼çi» àºûë¹à ñûéìàéäû ¹îé. – Íå äåãåí ñåêñåóië ñèÿºòû òûðáèûï, èëiêïåé ºàë¹àí àäàìñûç. Æàðàéäû, º½ðûñûí. Êåëåñi ñ½ðàº, ¸í æàçàð àëäûíäà¹û ¸ñåði»iç? – Åíäi îë ¸ðêiìäå ¸ð ºàëàé ¹îé. Ìûñàëû ìåí æàë¹ûç ºàë¹àíäû, êåéäå òà» àòà áàºòà î»àøà æ¾ðãåíäi ½íàòàì. – Ñ¸ë ¼çãåðiñ åíãiçåéiê. Êiøêåíå ºûçûºòûðຠáîëñûí. °í æàçàð àëäûíäà êåéäå áið ¼ëãiì êåëåäi äåñå»iç... – Íå-ìå-íå? Ñiç áiðåñå ºûçûìäû, áiðåñå... – Øîøûìà»ûç. Á½ëàé äåñå»iç ºàéòà õàëûºòû ¼çi»içãå òàðòàñûç ¹îé. Åëäi» íàçàðû ñiçãå àóàäû, ñiçäi ñ¾éiï òû»äàéòûí áîëàäû. Òà» àòà, êåéäå ò¾í ºàð໹ûñûíäà òàó¹à ºà»¹ûï êåòåì äå áiðíåøå ¸íìåí áið-ຠîðàëàìûí äåñå»iç, òiïòi ºàòûï êåòåð åäi. Áiç îñû ñàëàäà æ¾ðãåí àäàìáûç, áiëåìiç ¹îé, æàíûì àøûï ºîë¹àáûñûìäû òèãiçåéií äåñåì, åðòîºûìû»ûçäû áàóûðû»ûç¹à àëûï òóëàéñûç. ´çi»iç áiëi»iç, ìà¹àí á¸ðiáið. Äåãåíìåí, ¸»ãiìåíi» òûì áiðñàðûíäû áîëûï êåòêåíií ¼çiì ºàëàìàéìûí. Æàðàéäû, åíäi ñû ñ½ðà¹ûìà ê¼øåéií, îñû¹àí êåëiñòiì äå»içøi. Å, êåëiñêåíi»iç æ¼í ¹îé. Ñîíûìåí, ñ¾éiêòi òàìà¹û»ûç? – Àéíàëàéûí, îíû äà áiðäå»å ºûëûï ¼çi» æàçà ñàëøû. – Íå? ´çi» æàçà ñàë¹àíû íåñi? Ñiç áiçäi êiì äåï îéëàï îòûðñûç? Ìåí ºàéäàí áiëåì ñiçäi» íåíi æàºñû ê¼ðåòiíi»içäi. ²îéû»ûç, áiç ¼éòiï ¸ëäåêiì ¾øií æàóàï áåðå àëìàéìûç, áiðåó àéòòû åêåí äåï ¼òiðiê æàçà ñàëûï, åðòå» áàñûìûç¹à á¸ëå òiëåï àëàð æàéûìûç æîº. – Æàíûì-àó, áà¹àíàäàí áåði ìû» á½ðìàëàí¹àí øûíäûº åíäi òàì຺à êåëãåíäå íåãå êåðåê áîëûï ºàëäû? – Ñiç ¼éòiï áiçãå æàëà æàïïà»ûç. Ìåí ñiçãå òåê ò¾çåòóëåð ¹àíà åíãiçäiì. Àéòû»ûç, íåíi æàºñû ê¼ðåñiç? Åò, êåñïå, ê¾ðiø, áîòºà. Àòàñà»ûçøû áiðåóií. – Á¸ðií æàçà áåð, øûðà¹ûì. Íå äåï æàçñà» äà ¼çi» áië. Òiïòi æóûíäû iøåäi äåñå» äå åðêi»äå. Òåê ìåíi áîñàòøû... Òà¹û íå ñ½ðà¹àíû, îäàí êåéií íå áîë¹àíû òîëûº åñiìäå æîº. Áàñòà æàòòàëûï ºàë¹àí æîñïàð áîéûíøà,

òå»ñåëiï ðàäèîòiëøiãå áàð¹àíûìäû ¹àíà áiëåì. Å» áàñòûñû, îë æåðäåãi ºàðà áàëàíû» æ¾çi øûíäûº içäåãåí ¸ëãi ºûç¹à ºàðà¹àíäà æûëûëàó ê¼ðiíäi. ²àçiðãi áàëàëàð áiëiìäi ¹îé. Á¸ðií äå ¼çi áiëiï îòûð. Ìåíi äå ê¼ï ñ¼éëåòïåéäi. Ðàäèî æàðûºòûº òà æàºñû åìåñ ïå, åëãå ¸ëåìòàïûðຠáîë¹àí ò¾ðiì äå ê¼ðiíáåéäi. Àëäûìäà¹û ñòîë¹à æàíòàéûï àëûï, áàñû àðòûº ñ¼ç äå àéòïàñòàí áàñûìäû ø½ë¹ûï ºàíà îòûðäûì. Ñîíûìåí, ¸íå-ìiíå äåãåíøå åêåóìiç ðàäèî òîëºûíûíäà òiêåëåé ýôèðãå øûºòûº òà êåòòiê. – Á¾ãií áiçäi» ñòóäèÿìûç¹à ºîí຺à æàñ ¸íøi, ñàçãåð °íøûðºàð Òàóñûëìàñ½ëû à¹àìûç êåëiï îòûð. ʼïòåãåí ¸íäåði åë àóçûíäà åêåíi á¸ðiìiçãå áåëãiëi. Îíû» á¸ðií ñàíàìàëàï æàòïàé, áiç à¹àìûçäû» ºàçiðãi ø½¹ûëäàíûï æ¾ðãåí æ½ìûñòàðûíà òîºòàëàëûº. Ñîíûìåí, à¹à, æàºûí àðàäà ¹àíà øåòåëäåðäå áîëûï ºàéòòû»ûç. Øû¹àðìàøûëû¹û»ûç¹à îíû» ¸ñåði áîëäû ìà? – °ðèíå, áàñºà åë, áàñºà æ½ðò... – ȸ, åë ê¼ðiï, æåð ê¼ðiï, áið øàáûòòàíûï ºàéòòûì äåéñiç ¹îé. Ìûíà çàìàíäà åë àðàëàóäû» ¼çi ºèûí áîëûï êåòòi äåãåíäåé. – Ñîëàé äåñå äå áîëàäû. Òiïòi... – Îíäà êåëåñi ñ½ðà¹ûìûçäû ºîÿëûº. Åëiìiçãå òàíûìàë áîë¹àíû»ûçáåí, øåòåëäi» àòû øåò åë ¹îé. Îëàð ñiçäi ºàëàé ºàáûëäàäû? – Ìåí æàë¹ûç åìåñ åäiì. Îíû» ¾ñòiíå... – À-à, ñiçäi» áið òîï áåëãiëi ¼íåð ºàéðàòêåðëåðiìåí áiðãå êåòêåíi»içäi, æàºñû àáûðîéìåí îðàë¹àíû»ûçäû, òiïòi, áið ¸í æàçûï ºàéòºàíû»ûçäû åñòiäiê. Åíäi àëäà¹û æîñïàðû»ûç ºàëàé? ²àíäàé ¸í æàç¹àëû æ¾ðñiç? – Åëiìiçäåãi æ¾ç îòûç ½ëòòû» áàóûðìàëäû¹ûí íåãiçãå àëà îòûðûï... – ȸ, ¸ðèíå. Íå äåãåíìåí îë æàºòà äà ä¸ë áiçäiêiíäåé áîëìàñà äà õàëûºòàð äîñòû¹ûí ê¼ðiï ºàéòòû»ûç. Áið ¸í øû¹àðó ïàðûçû»ûç ¹îé. ´éòiï øåò åëãå áàðàòûí áîëñàº, áiç äå åøòå»åäåí àÿíáàñ åäiê. Àéòïàºøû, òà¹û áið ñ½ðàº. ̸ñåëåí, ºàçið àóûë ¼ìiði ºèûíäàï êåòòi. Åë òàëàé í¸ðñåäåí õàáàðñûç ºàëûï îòûð. Ìiíå, ¼çi»iç äå áàñû»ûçäû ø½ë¹ûï ðàñòàï îòûðñûç. ²èûí ¹îé, ºèûí. Ñîíäà ñiçäi äå ºàçiðãi òiðëiê àëà»äàòà ìà? – ѽðà¹û»ûç ºûçûº åêåí... Ìåí ñîë... – Àóûë ¼ìiði àëà»äàòûï îòûð äåéñiç ¹îé. Îë ðàñ. Àóûë ¼ìiði á¸ðiìiçäi äå àëà»äàòàäû. Áiðຠàìàë ºàéñû,

á¾ãií áiçäi» òàºûðûáûìûç àóûë æàéëû åìåñ. Àë ºàçiðãi ¼çi»içäåé ñàçãåðëåðãå ê¼çºàðàñû»ûç ºàíäàé? – Åíäi ¼íåð àäàìû áîë¹àí ñî»... – À-à, ò¾ñiíåìií. ´íåð àäàìû áîë¹àí ñî» á¸ñåêå, òàëàñ, òiïòi, ê¼ðå àëìàóøûëûº äåãåí áîëàäû ¹îé. Íåñiíå æàñûðàñûç. Ñîñûí, ¼çi»içäi» áiðåóäåí ¸í ½ðëà¹àí êåçi»iç áîëäû ìà? – Æî-æîº. Îë íå äåãåíi»? – Íåãå ºûçàðûï êåòòi»iç. ²ûñûëìà»ûç. Õàëûº á¸ðií äå ໹àðàäû. Ѿéiêòi ½ë-ºûçäàðûíû» ¸ð ºàäàìû åë ê¼çiíäå. Àë, ¸»ãiìå»içãå ðàõìåò. Àëäà¹û ê¾íäåðäå òàáûñ òiëåéìiç. ²àçið ñiçäi» º½ðìåòi»içãå... Êåøiði»içäåð, áiçãå õàáàðëàñóøûëàð áàð åêåí. – Àëëî, áiç ñiçäi òû»äàï ò½ðìûç. – Ѹëåìåò... – Ѹëåìåòñiç. Áiðäåí ñ½ðà¹û»ûç¹à ê¼øñå»iç. – Ìåí °íøûðºàðäû áàëà ê¾íiíåí òàíóøû åäiì... – ѽðà¹û»ûç. ѽðà¹û»ûç áàð ìà? – ѽðຠáîë¹àíäà åíäi... °íøûðºàð ºàé øåòåëãå áàðäû äåäi»äåð? – Áàòûñòû àðàëàï ºàéòòû, áàòûñòû... – Îé, òîáà. Îíû» ¸êåñi ìûíà ò½ð¹àí Àëìàòûíû ê¼ðìåé-ຠàíà æ຺à êåòiï ºàëûï åäi. Á½ë ºàëàé áàòûñºà áàðûï æ¾ð? – Òàëàíòûíû» àðºàñûíäà... – Òàëàíò, ºàéäà¹û òàëàíò. Îíäàé áið-åêi ¸í îñû àóûëäà¹û á¸ðiìiçäå áàð ¹îé. Àéòïàºøû, ìåíi» äå áið... – Êåøiði»içäåð, áàéëàíûñ ¾çiëiï êåòòi. Åíäi º½ðìåòòi ºîíà¹ûìûçäû» º½ðìåòiíå... Òà¹û äà êåøiði»içäåð, áiçãå òà¹û áiðåó õàáàðëàñûï æàòûð. Àëëî, áiç ñiçäi òû»äàï ò½ðìûç. – Ìåí áiðäåí ¼ç îéûìäû àéòàéûí. Ñiçäåð °íøûðºàð äåãåí ñàçãåðäi ñòóäèÿ¹à øàºûð¹àíäàðû»ûçáåí áiç îíû» áiðäå-áið ðåò äàóûñûí åñòiï òå æàðûòïàäûº. Òåëåäèäàð áîëñà ¹îé å» áîëìàñà ò¾ðiíi» ºàíäàé åêåíií ê¼ðåòií åäiê, ðàäèîäà îòûðûï... – Ñàóàëû»ûçäû ò¾ñiíäiì. Ñiç °íøûðºàðìåí î»àøà ñ¼éëåñêi»iç êåëñå õàáàð àÿºòàë¹àííàí êåéií îë ¼ç òåëåôîíûí áåðåð. Àë, ºàçið ñiçäi» å» òàíûìàë ¸íäåði»içäi» áiði “Äåäiì-àé-àóäû” áåðñåê ïå äåï åäiê, ¸òòå» áiçãå áåðiëãåí óàºûò àÿºòàëûï ºàëûïòû. °óå òîëºûíûíäà êåëåñi êåçäåñêåíøå õîø-ñàó áîëû»ûçäàð.

Àºûø ïåí Ò¸òiø Ò¾íãi îí åêiëåð øàìàñû åäi. μéºûì êåëå ºîéìà¹àí ñî» åðìåê áîëàòûí åøòå»å òàáà àëìàé åñiêòi» àëäûíäà åðiãiï îòûð¹àíìûí. ʼðøi àóëàäàí øûººàí àé¹àé-øó îðíûìíàí æ½ëûï àëäû äà åêi àÿ¹ûìà åðiê áåðìåñòåí äåäåêòåòêåí ê¾éi øàðáàººà ¸êåëiï áið-ຠòiðåäi. ²àøàíû» ò¾áiíå æ¾ðåëåï îòûðà ºàëäûì äà ñà»ûëàóäàí ºî»ñûìíû» ¾éiíå ê¼ç æiáåðäiì. Åãåð Ò¸òiø Àºûøòû» àðºàñûíà øû¹ûï àëûï ñåêiðiï æ¾ðñå á½ë áiçäi» àóûë ¾øií ¾ëêåí æà»àëûº áîëàð åäi. ´êiíiøòiñi, òà¹û äà Àºûø Ò¸òiøòi» ¼çi äå ò¾ñiï áiòóãå àéíàë¹àí øàøûíàí ½ñòàï àëûï àðûáåði ñ¾éðåï æ¾ð åêåí... Åíäi àçäà¹àí “ëèðèêàëûº øåãiíiñ” æàñàéûº. °ðèíå, á½ë îºè¹àíû ëèðèêà äåóãå ñiçäåð êåëiññå»içäåð... Àëäûìåí ê¼ðøiëåðiìäi òàíûñòûðûï àëàéûí. Àºûø îñû àóûëäû» ¸êiìi. Àë, Ò¸òiø ìåêòåï äèðåêòîðû æ¸íå Àºûøòû» ¸éåëi áîëûï åêi æåðäå æ½ìûñ iñòåéäi. Àºûøòû ¸êiì ºûë¹àí ìîë ä¸óëåò ïåí òàìûðû òåðå»ãå êåòêåí òàíûñòûº. Ò¸òiøòi äèðåêòîð åòêåí Àºûøòû» ï¸ðìåíi. Îñû àóûëäà¹û å» ¾ëêåí åêi îðûíòàºòà îòûð¹àí Àºûø ïåí Ò¸òiøêå ñîíäà íå æåòïåéäi äåéñiçäåð ¹îé. Áàð ã¸ï îñû æåðäå áîëûï ò½ð. ß¹íè, Ò¸òiøòi» äèðåêòîð áîë¹ûñû êåëìåéäi. Äèðåêòîð áîëàòûí æ¼íi äå æîº. Ìåêòåïòi æàºñû áiòiðãåíiìåí æî¹àðû áiëiì àëìà¹àí Ò¸òiøòi» ðàñûìåí äå áiëiì ñàëàñûí áàñºàðó¹à º½ºû áàð ìà? “Ìåí ¹àíà åìåñ, ñåíi» äå ¸êiì áîëó¹à ºàºû» æîº. Åë-æ½ðòòàí ½ÿëñà»øû. Ñåí êåëãåëi ê¾ëëi àóûë ºàéûðøû áîëûï êåòòi ¹îé” äåéäi äå Ò¸òiø áà麽ñ Àºûøòàí òàÿº æåéäi. Îñû ºûëû¹û ¾øií îë òàëàé ðåò ºîðà¹à äà ò¾íåï øûºòû. Ñàÿñè áàñïàíà ñ½ðàï áiçäiêiíå äå êåëäi. ²ûñòû ê¾íäåði æàëà» àÿº ºàð ¾ñòiíäå ñà¹àòòàï ò½ðäû. Ìåíi» å» ºàòòû òà» ºàë¹àíûì, Ò¸òiø ñîíäà äà òiëií òèìàäû. Àë, å» ºûçû¹û, ìà¹àí Àºûø Ò¸òiøòi» ¹àíà áàéû åìåñ ñèÿºòû ê¼ðiíåäi äå ò½ðàäû. °»ãiìå ìiíå îñûíäà! ´éòêåíi, ¸êiìíi» îðûíáàñàðû – ¼çiíi» íåìåðå iíiñi. Àóûëäà¹û æàë¹ûç ä¾êåííi» ìå»ãåðóøiñi – ºàðûíäàñû. Àóðóõàíàíû» áàñ ä¸ðiãåði – æå»ãåñi. Êëóáòû» áàñòû¹û – íà¹àøûñû.

Ìîíøàíû» áàñòû¹û – á¼ëåñi. Å» àÿ¹û, îñû ìåêåìåëåðäi» ºàðàóûëû æåòïiñòi æåëêåëåï ºàë¹àí ¸êåñi åêåíií á¸ðiìiç äå áiëåìiç. Áiðຠì½íû æàðèÿ ò¾ðäå ì¸ëiìäåéòií äå, ñîë ¾øií î»äûðìàé ñûáà¹àñûí àëàòûí äà æàë¹ûç Ò¸òiø. Ò¸òiøòi» àóäàíäûº ãàçåòêå æàç¹àí ìàºàëàñûí òåêñåðiï êåëãåí êîìèññèÿ Àºûøòû» ìàë ä¸ðiãåði áîëûï æ¾ðãåí òó¹àí iíiñi Á½òûøòû» ¾éiíäå ¾ø ê¾í àÿëäàï ºàëäû. Åêi àÿ¹ûìåí æåðäi íûº áàñûï, äåíåëåðií òûì òiê ½ñòàï êiðãåí òåêñåðóøiëåð “Àºûøòû» ¼çiíå àäûðàéûï îòûð åêåí, ¼çãåëåðiíå ê¼ç òîºòàòûï òà ºàðàìàïòû” äåãåí ëàºàïòû òåðiñêå øû¹àðûï, ò¾ñ àóà òàáàëäûðûºòàí ò¼ðò àÿºòàï ò¾ñiï æàòòû. Á½òûø îëàðäû ºîëòûºòàï ò½ð¹ûçó¹à äà åðiíiï, å»áåêòåï æ¾ðãåí æåðëåðiíåí ½ñòàï àëûï àóûçäàðûíà àðàº-øàðàïòû àðìàíñûç-ຠº½éäû. Òà¹û áið ëèðèêàëûº øåãiíiñ... ĸë îñû Á½òûø êåøå ¹àíà ìåíiìåí áiðãå æ¾ðãåí æàëà» àÿº áàëà åäi. “Îéáàé, áiçäå á¸ði ¸äiëåòòi ¼òåäi. Êåëi»äåð, ºàòûñû»äàð. Ìàë ä¸ðiãåði áîëàòûí ìàìàí êåðåê” äåãåí ñî», îñû àóûëäà¹û ¾ø-ò¼ðò áàëà º½æàòûìûçäû ê¼òåðiï æåòiï áàð¹àíáûç. “ιàí íåñiíå ¸óðå áîëäû», áàëàì. Îíäàé ìàéëû æiëiêòi áàñºà¹à áåðåòiíäåé Àºûøòàðäû æûí ñîºòû äåéñi» áå?” äåãåí ¸êåìíi» ñ¼çi æ¼í ¹îé äåï àëäûíäà áið òàðòûí¹àíäàé äà áîë¹àíìûí. ιàí åñiêïå-åñiê îòûð¹àí Àºûø ¸êiìíi» ¼çi äå åðiê áåðìåäi. °øåéiíäå ºàðñû êåëå æàòûï ºîëû»äû àëó¹à åðiíåòií ºî»ñûì ä¸ë îñû æîëû åðiíáåé-æàëûºïàé ºàøà¹à äåéií êåëiï, àðòûëûï ò½ðäû äà “Ê¼ðøi áàëà, áið ê¼ìåãi»äi áåð. Îáëûñòàí àðíàéû êåëiï æàòºàí áàºûëàóøûëàð áàð. Îðûí¹à ¾ìiòêåðëåð ìîë áîëäû äåãåí ñ¼ç á¸ðiìiçãå äå àáûðîé. Ѽéòå ¹îé” äåï ºèûëûï ò½ðûï àëäû. Á½¹àí äà èëiãå ºîéìàñ ïà åäiì, àëûï-½øûï Ò¸òiø êåëäi. “Åëäi» á¸ði æåìºîð áîëûï êåòòi äåéñi» áå? Îñû áàºûëàóøûëàðäàí áið ¾ìiò ê¾òiï îòûðìûí. Áà¹û» æàíûï ¼òiï êåòñå», ñ¸ë äå áîëñà ºàòàðûìûç òîëû¹àäû ¹îé” äåäi îë. Ñîíûìåí, ºàéäàí øûºñà îíàí øûºñûí äåäiì äå ñûíຠºàáûëäàóøûëàðäû» àëäûíàí áið-ຠòàáûëäûì. ´çiìiç àëòû ¾ìiòêåðìiç, àëòàóìûç äà îðòà ìåêòåïòåí êåéií ì½¹àëiìíi» àëäûí ê¼ðãåí æàí åìåñïiç. Áàºûëàóøûäàí ê¼ði º½äàëûºòàí øûººàí ìåéìàíäàð¹à ê¼áiðåê ½ºñàéòûí ò¼ðòåó êåêiðiãi àçûï, ê¼çäåðií àøûï-æ½ìûï ºàíà ìàíàóðàï îòûðäû.

°ðºàéñûñûìûç ¼ç êåçåãiìiçáåí ò¼ðò ò¾ëiêòi» ò¼»iðåãiíäå áiðàç ¸»ãiìå ¼ðáiòòiê. ĸë îñû îòûðûñòà Á½òûø ñèûðäû» æåëiíi ¾ëêåí áå, áèåíi» æåëiíi ¾ëêåí áå äåãåí ñàóàë¹à ºàòòû òîñûëäû. Ìà»äàéûíàí òåð äîìàëàï, àñûï-ñàñûï ò½ðûï, “Á½ë ñ½ð຺à äàéûíäàëìàé êåëiï åäiì” äåäi... °é, Á½òûø-àé, îíû» îºèòûí íåñi áàð? Àëäûíäà æ¾ðãåí ìàëûíà å» áîëìàñà áið ðåò å»êåéiï ºàðàìà¹àí î¹àí íå äåðñi»? μçûí ñ¼çäi» ºûñºàñû, Ò¸òiø òà¹û äà øûðûëäàï ºàëà áåðäi, áiç ¹îé º½æàòûìûçäû ºîëòûºòàï ¾éãå ºàéòòûº, Á½òûø ìàë ä¸ðiãåði áîëûï øû¹à êåëäi. ²-î-ø, ñîíûìåí, ºàé æåðãå êåëäiê. Àéòïàºøû, áà¹àíà áið ëèðèêàëûº øåãiíiñ æàñà¹àí æåðäå áàñòàë¹àí îºè¹à àÿºòàëìàé ºàëûï ºîé¹àí åêåí ¹îé. Øåãiíå-øåãiíå òûì àðòºà êåòiï ºàëûïïûí, åíäi øàìàì êåëãåíøå ëèðèêàëûº iëãåðiëåó æàñàï ê¼ðåéií. Àºûø Ò¸òiøòi» ¼çi äå ò¾ñiï áiòóãå àéíàë¹àí øàøûíàí ñ¾éðåï æ¾ðãåíií òàëàé ì¸ðòå ê¼ðñåì äå ä¸ë îñû æîëû øûäàé àëìàé øàðáàºòàí ºàð¹ûï ¼òòiì äå àðà¹à ò¾ñòiì. Àºûø ìåíi èòæåêêåíãå àéäàòó¹à ó¸äå áåðäi. Ó¸äå îðûíäàëûï æàòñà ¼êiíáåé êåòåéií äåï îéëàäûì äà ìåí îíû åøêiì ½ðìà¹àí òåê æà¹ûìïàç åðêåêòåð æàóûíäû ê¾íi äå, æåëäi ê¾íi äå ñ¾éiï-ñ¾éiï æàðûï æiáåðãåí ê¾ðå» áåòiíåí ñàëûï êåï ºàëäûì. Ñîñûí Ò¸òiø åêåóìiç áîðà¹àí áîºòûº ñ¼çäåðäi» àðà-àðàñûìåí æ¾ãiðiï îòûðûï, îñû àóûë¹à ñûéëû äåãåí å» ¾ëêåí àºñàºàëäû» àëäûíà êåëäiê. Îë àºñàºàëäàð àëºàñûí æèíàï, æèûí ¼òêiçåìií äåï îñû àóûëäà¹û àëïûñòàí àñºàíäàðäû» á¸ðiíå êiñi æiáåðäi. Áiç áið ñàíà¹àíäà îëàðäû» ñàíû ¾ø æ¾çäåí åðêií àñàòûí, áiðຠä¸ë îñû îòûðûñºà îëàðäû» áiði äå êåëìåäi. Áiði ò¼ñåê òàðòûï æàòûð åêåí, áiði ìàë¹à êåòiïòi, áiði àóûëäà æîº åêåí, áiði “åðëi-çàéûïòûíû»” àðàñûíà ò¾ñêiñi êåëìåïòi. μçûí ñ¼çäi» ºûñºàñû, àáûðîéëû àºñàºàë ¼çiíi» àáûðîéû ¾øií àìàë æîº áiðiíøi áîëûï ºîë ºîéûï áåðäi, ¾é-¾éäi àðàëàï æ¾ðiï, ìîëäàíû òîçàºïåí ºîðºûòûï, ½ÿòû áàðûí ñ¼çáåí øûìøûëàï 130 øàë¹à ºîë ºîé¹ûçäûº òà Àºûøòû» ¾ñòiíåí àëòû áåò àðûç æàçûï, Ò¸òiø åêåóìiç æî¹àðû ºàðàé æîëäàï æiáåðäiê. Á½ë æî¹àðû¹à æîëäàí¹àí àë¹àøºû àðûç åìåñ. ²àçið àðûçäàðäû» ¼çi “Áàðìàé-ຠºîÿéûºøû. Áiçäi á¸ðiáið áàðñû»äàð ìà, íå ì¸ñåëåìåí æ¾ðñi»äåð äåï ê¼çãå iëiï

æàòºàí åøêiì æ äåï àçàðäà-áåçåð áîëàäû. Å, àóäàííàí ê¼»iëiìiç ºàë¹àí îíû áiëåñiçäåð, îáëûñòàí äà áið êiñiëåð êåëiï-êåòêåíií àéòûï ¼òêåíáiç, åíäiãi áàð ¾ìiòiìiç – ðåñïóáëèêàëûº òåêñåðiñ. Îíû äà Àºûøòû» ï¸ðìåíi áàñûï êåòñå, ºàéòåìiç åíäi, àíà ä¾íèåãå áàð¹àíäà áiðäå»åñi áîëàð...

Ñóðåò “Ìåíåí äå ¼òiï êåòòi-àó” äåóãå àóçû» áàðìàéòûí ñîë áið àëà»ñûç ê¾íäåðäi à¹àìíû» êiøêåíå áàëàñû òîñûííàí åñiìå ñàëäû. – ʼêåì ìûíà ò¸òåíi íåãå ê¼òåðiï àë¹àí? – äåéäi îë ¸êåñiíi» èû¹ûíàí æ½ëºûëàï, ºîëûíà ìåíi» áið ºûçäû ê¼òåðiï ò¾ñêåí ñóðåòiìäi ½ñòàï àëûïòû. °êåñi î¹àí ìîéûí äà á½ðìàñòàí “´çiíåí ñ½ðàñà»øû” äåé ñàëäû. Ìåíi»øå, îë ãàçåòòi» ºûçû¹ûíà êiðiï êåòòi äå ½ëûíû» íå ñ½ðà¹àíûíà íàçàð àóäàð¹àí æîº. Áîëìàñà ñóðåòêå áið ºàðàð åäi, àë ºàðàé ºàëñà ñîë áið ê¾íäåð îíû» äà ê¼ç àëäûíàí òiçáåêòåëiï áàÿó ¹àíà ñûð¹ûï ¼òåð ìå åäi?.. ...Ìåí îë êåçäå ìåêòåïêå ¸ëi áàðìà¹àí áåñ-àëòûäà¹û áàëàìûí. Àë, à¹àì æèûðìàíû» ¾ø-ò¼ðòåóiíäåãi ºûëøûëäà¹àí æiãiò åäi. Îíû ¼òå ºàòòû æàºñû ê¼ðåòiíìií, ûë¹è içäåï, æîº áîëñà ¾éãå ñûéìàé àëàñ½ðàòûíìûí, àéäàëàäà àäàñûï ºàë¹àíäàé áiðò¾ðëi æàë¹ûçñûðàéòûíìûí. °êå-øåøåìiç ä¾êåííåí, òîé-òîìàëàºòàí àëà êåëãåí ò¸òòi ìåí æ½ìñàºòû» á¸ðií îë êåëiï åêåóìiçãå òå»äåé ºûëûï á¼ëãåíøå ñàºòàï æ¾ðåòiíìií. Áiðäå îñûíäàé áàçàðëûºòû» iøiíåí æàë¹ûç ¹àíà æ໹ຠøûºòû. Ìåí ¾øií îë êåçäå æ໹ຠ¼òå òà»ñûº åäi. Ìåíi» “Á½ë íå? Îíû» iøiíäå íå áàð? Ò¸òòi ìå? Îíû êiì ïiñiðãåí?” äåãåí ñî»û æîº ñ½ðàºòàðûìíàí øàðøàï êåòêåí àíàì æ໹àºòû øà¹ûï, ä¸íií àëûï áåðäi. Àëäûíäà ¼çiìå òèåñiëi á¼ëiêòåí êiøêåíå ¹àíà ä¸ì òàòûï ê¼ðiï, ºàë¹àíûí à¹àììåí áiðãå æåóãå áåë áàéëà¹àì. Ѹëäåí ñî» òà¹û áið òiñòåãiì êåëäi. ²ûñºàñû, áåñ-îí ìèíóòòû» àéíàëàñûíäà ìåí à¹àìà ºîé¹àí ä¸íäi äå æåï àëäûì. Ñîñûí áàðûï ºîëûìäà¹û ºàáûººà ºàðàï îòûðûï, “Åíäi à¹àìà íå àéòàì?” äåï îéëàäûì. Ê¼ï ½çàìàé îë æ½ìûñòàí êåëói êåðåê. “²îé, á½ëàé îòûðà

áåðóãå áîëìàñ” äåï øåøêåí áîëóûì êåðåê, àíàìíû» àéòóûíøà, ê¾ë øû¹àðàòûí ºàëàºòû àëûï ºîðàíû àéíàëûï êåòiïïií äå ê¸äiìãiäåé ø½»ºûð æàñàï, ¸ëãi ºàáûºòû æåðãå ê¼ìiï êåëiïïií. Ñîñûí, àíàìà “Æ໹ຠæåãåíiìäi à¹àìà àéòïàøû” äåï îë æ½ìûñòàí êåëãåíøå æàëûíûï æ¾ðiïïií... À¹àì ìåíi ºàéäà áàðñà äà æàíûíàí áið åëi ºàëäûðìàéòûí. Ò¾íäå äå åêåóìiç áiðãå ½éûºòàéòûíáûç. Ìåí æàéûíäà ñ¼ç áîëà ºàëñà, àíàì î¹àí “Îñûíû ìåí åìåñ, ñåí òàïºàíñû» ¹îé” äåï áið ê¾ëiï àëàòûí. ʾíäåðäi» áið ê¾íiíäå áiçäi» ¾éäå ¾ëêåí ºàðáàëàñ áàñòàëäû, ¸êå-øåøåì ìåí à¹àì ø¸é ¾ñòiíäå áîëñûí, æ¸é îòûðà ºàëñà äà ø¾»êiëäåñiï ìà¹àí ò¾ñiíiêñiç áiðäå»åëåðäi ¸»ãiìå ºûëàòûíäû øû¹àðäû. Òûíûì òàïïàé àðû-áåði áåçåêòåï, ä¾êåííåí ò¾ðëi àçûº-ò¾ëiê òàñûäû. Àíàó-ìûíàó¹à ê¼ï àðàëàñà áåðìåéòií ¸êåìíi» ¼çi ìåí êåéäå áàðûìòàëàï êåòiï æ¾ðãåí ò¸òòiëåð ìåí ñóñûíäàðäû áið ê¼ðiï øû¹ûï, àíàì åêåói ñàíäûºòû» æàíûíäà ò¾ðëi-ò¾ðëi êèiìäi ºîïàðûï ½çຠîòûðàòûí áîëäû. Ƹé ê¾íäåði äå åêi åçói åêi º½ëà¹ûíà æåòiï, òiïòi ºàòòû ê¼»iëäåíñå èû¹ûíàí äà êåëìåéòií àíàìà àñûëà êåòiï, ûë¹è ê¼»iëi àñûï-ò¼ãiëiï æ¾ðåòií à¹àì êåéiíãi êåçäå á½ðûí¹ûäàí ìû» åñå æàéäàðûëàíûï êåòòi. Áåòïå-áåò êåëå ºàëñຠáîëäû, ìåíi º½øàºòàï àëàäû äà àñïàí¹à ëàºòûðûï æiáåðiï “Àç ê¾íäå æå»ãåëi áîëàñû». Ñà¹àí ìûíàíäàé æå»ãå òàóûï ºîéäûì” äåï àºñèÿ ê¾ëåäi. Îë êåçäå æå»ãåíi» ìà¹àí íå êåðåãi áàð æ¸íå îíû» à¹àì ìåí ¸êå-øåøåì ¾øií ºàíäàé ¾ëêåí ºóàíûø åêåíií, áiçäi» îòáàñû¹à àë¹àøºû òîé ºàíäàé ìà»ûçäû åêåíií ºàéäàí áiëåéií. Êåçäåñêåí ñàéûí “Ìàøèíà, ìàøèíà îéíàéûºøû”, “Àò áîëøû” äåï æàáûñà êåòåì. Îë øàøûìäû ½éïàëàºòàï æiáåðåäi äå “Êåéií, êåéiíiðåê îéíàéìûç” äåï ¼òå øû¹àäû. Ê¼ï ½çàìàé-ຠáiçäi» ¾éãå ºàëû» æ½ðòòû» ºîøåìåòiìåí ìåí òàíûìàéòûí ¸äåìi áið ò¸òå êåëäi. Àóûëäà¹û ¾ëêåí-êiøi ò¾ãåë æèíàëûï, ò¾ííi» áið óà¹ûíà äåéií ¸í ñàëäû. Åñiêòi» àëäûíà øû¹ûï áè áèëåäi. °êåì ¾ëêåí êiñiëåðìåí áiðãå ò¼ðãi ¾éäå îòûðûï ½çàº-½çຠ¸»ãiìå àéòòû, ºàéòà-ºàéòà åò æåäi. Òiçåñiíäå îòûðà-îòûðà ¸áäåí æàëûººàí êåçiìäå ìåíi “Æå»ãå»ìåí òàíûñòûðàì” äåï ê¼ðøi àïàé ñûðòºà àëûï øûºòû. ²àçið îéëàï ºàðàñàì, ºóàíûøòû» ê¼ç æàñû åêåí ¹îé, æàíàðûíàí ຺àí æàñòû áiðäå ñ¾ðòiï, áiðäå ñ¾ðòïåé, ºàéòà-ºàéòà æûëû æûìèûï, “Áàºûòòû áîëû»äàð, áàºûòòû áîëû»äàð” äåé áåðãåí àíàìà áið ºàòûíäàð æàáûëûï æ¾ðiï æàðòû ñòàºàí øàðàï iøêiçiï æiáåðãåíi

¸ëi åñiìäå. “Àðàºòû àíàëàð iøïåéäi, ¸êåëåð iøåäi. Ñåí æàìàíñû»” äåï, ìåíi» ìà»ûìà òàëàé¹à äåéií æîëàìàé ºîé¹àíñû»” äåï êåéií àíàì òàëàé ê¾ëiï åäi... Àáûðñàáûðäàí æàëû¹ûï, ò¸òòiãå àðìàíñûç òîéûï, ñ½ëó ò¸òåãå òûì æàºûí áàðìàé, àëûñòàí ½ðëàíà ºàðàï îòûð åäiì, ñîë æåðäå ½éûºòàï ºàëûïïûí. Îÿíñàì ò¼ñåãiìäå æàë¹ûç ¼çiì æàòûðìûí. ʾí øû¹ûï, æåðãå æàðûº ò¾ñiï êåòêåíiìåí ¸ëi åøêiì îÿíáàïòû. Ò¼»iðåãiìäå à¹àì ê¼ðiíáåéäi. Êåëåñi ê¾í äå ó-øóìåí áàñòàëûï, ¾éãå æàí-æàºòàí òàíûñû áàð, áåéòàíûñû áàð ò¾ðëi ºîíàºòàð êåëå áàñòàäû. Òà¹û äà àñ-òà ò¼ê äàñòàðõàí æàéûëäû. °ðêiì êåëiï, àëäûìåí ìåíi º½øàºòàéäû äà áåòiìíåí ñ¾éiï, “Æå»ãå» º½òòû áîëñûí” äåéäi. °ðêiì êåëiï, à¹àìíû» èû¹ûíàí ºà¹àäû äà, “²½ñû» º½òòû áîëñûí” àéòàäû. Ìåí ¹îé åêi ê¾ííåí áåði ºàéòàëàíà áåðãåí îñû áiðñàðûíäûëûºòàí æàëû¹àéûí äåäiì. À¹àì áîëñà á½ë ñ¼çäi æà»à ¹àíà åñòiãåíäåé ¸ð êåëóøiãå ðèçà áîëà ºàðàï àëàäû äà æ¼íi æîº ûðæà»äàé áåðåäi. Äåãåíìåí, ìà¹àí äà æà»à áið åðìåê òàáûëäû. Êåøåãiäåé åìåñ æà»à ò¸òåãå ¾éið áîëà áàñòàäûì äà, îë áiðäå»åãå æ½ìñàñà îíû» áið êåðåãiíå æàðà¹àíûìà ºóàíûï, îë êåé í¸ðñåíi» ðåòií ñ½ðàñà ñîíû äà áiëìåéòiíiíå ì¸ç áîëûï, ìàçàºòàï, êåéáið ºûëûºòàðûíà ºûçûºòàé ºàðàï, ò¼»iðåêïåí òàíûñòûðûï, ê¾í ½çຠæå»ãåìíi» ìà»ûíäà æ¾ðäiì. Îë ìåíi åðòiï äàëà¹à øûºòû. ¶éäi» àðòûíäà¹û ä¼»åñòåí åêi-¾ø òàë ã¾ë æ½ëûï àëäû. “Àóûëäàðû» ºàíäàé ¸äåìi” äåï æàçäà äà áàñûíàí ºàð êåòïåéòií òàó¹à, ºîþ ê¼ê àñïàí¹à, ñàðºûðàï æàòºàí òàó ¼çåíiíå, àéíàëà¹à òàëàé óàºûò ºàðàï ò½ðäû. Òàóûºòû» áàëàïàíäàðûí æàºûííàí ê¼ðåìiç äåï æ¾ðiï ºîëûí ºàëàºàé¹à äà øàºòûðûï àëäû. “Áiçäå ì½íäàé ø¼ï ¼ñïåéäi” äåéäi îë ê¼çiíåí æàñû ì¼ëò åòå ºàëûï, ñîñûí ºàéòàäàí ò¾ê áîëìà¹àíäàé, æà»à òó¹àí á½çàóäû áiðàç ¸óðåëåäi. Æàíûíàí øûºïàé àéíàëûï æ¾ðiï “Ê¼çi»íåí àéíàëàéûí” äåï, ºàï-ºàðà ò½ìñû¹ûíàí èiñêåäi ìå, ¸óêåñiíåí ñèïàëàï áàóûðûíà ºûñòû ìà, ¸éòåóið, ñûðòòà ê¼ï àÿëäàäû. Îë ê¾í äå å»êåéiï, òàó¹à æàíàðûí æàñûð¹àíäà, åë àÿ¹û áàñûëûï, á¸ði ¾éäi-¾éëåðiíå ºàéòºàíäà, áåñåóìiç ¹àíà îòûðûï æå»ãåìíi» ºîëûíàí àë¹àø ðåò î»àøà ø¸é iøêåíäå, á½ë áiçäi» îòáàñûíû» å» ºûìáàò ê¾íäåðiíi» áiði áîë¹àíûí åøºàéñûñûìûç äà îéëàìà¹àí áîëàðìûç. Ìåíi ¸éòåóið ½éºû ºàòòû ºûñûï, äàñòàðõàí áàñûíäà-ຠåêi-¾ø ðåò ºàë¹ûï êåòêåì. Àíàì ìåíi æåòåêòåï ê¼ðiï

åäi, àÿ¹ûì àÿ¹ûìà øàëûíûñûï º½ëàé áåðãåí ñî» ê¼òåðiï àïàðûï ò¼ñåãiìå æàòºûçäû. Ìåí à¹àìäû òîñòûì, ûë¹è äà îíû» øàøûí òàðàìäàï æàòûï ½éûºòàóøû åäiì. Áiðຠòàëàé ìåçãië ¼òñå äå à¹àìíû» êåëåð ò¾ði ê¼ðiíáåäi. °ëäåí óàºûòòàí êåéií àøûº åñiêòåí ìåí îíû» æà»à ò¸òå êiðiï êåòêåí á¼ëìåãå åíãåíií áàéºàï ºàëäûì. Àðû òîñòûì, áåði òîñòûì, îë ºàéòà øûºïàäû. À¹àìíû» áàñºà á¼ëìåãå êiðiï êåòêåíií áàéºàìàé ºàëäû ìà, îðò໹û á¼ëìåíi» æàðû¹ûí ñ¼íäiðiï, àíàì äà ¼ç îðíûíà êåòòi. Ìåíi» áàð åêåíiìäi á¸ði ½ìûòûï êåòêåí ò¸ðiçäi íåìåñå á¸ði àºûëäàñûï àëûï ìåíi æûíäû ºûëûï æ¾ðãåíäåé. μéºûì øàéäàé àøûëäû. Ñû ê¾íäåði º½ëà¹ûì ¾éðåíiï ºàë¹àí àçàí-ºàçàííàí ñî» ìûíàíäàé òûíûøòûººà øûäàìûì òàóñûëûï êåòòi äå îðíûìíàí ò½ðûï, à¹àì êiðãåí á¼ëìåíi» åñiãiíå áàðûï òû» òû»äàäûì. Àð¹û æàºòàí îëàðäû» ê¾áið-ê¾áið ñ¼éëåñêåíi, îë àç äåãåíäåé åêåóiíi» æàðûñà ê¾ëãåíäåði àíûº åñòiëiï ò½ðäû. “Åíäi ºàéòåð åêåí?” äåï, ìåíi êåëåêåëåï æàòºàí ñèÿºòû. Åñiêòi áàð ê¾øiììåí ½ðûï-½ðûï æiáåðiï åäiì, ºîëûìäû àóûðòûï àëäûì. Ñîñûí òåðiñ ºàðàï ò½ðà ºàëäûì äà ¼êøåììåí ä¾ðñiëäåòiï òåáå áàñòàäûì. ĸë îñû ñ¸òòå “Îë ºàéñûñû»- åé?” äåãåí àíàìíû» äàóñûìåí áiðãå åñiê òå àøûëûï ¾ëãåðäi. °ði òåç, ¸ði ºàòòû àøûë¹àíû ñîíäàé, ìåí åäåíãå åòïåòiìíåí º½ëàï ò¾ñòiì. Îðò໹û á¼ëìåíi» æàðû¹ûí ºàéòà æà¹ûï, æåðäåí ìåíi ê¼òåðiï àë¹àí à¹àìíû» iøêèiììåí ¹àíà ò½ð¹àíûí ê¼ðãåíäå, ºîðëûº ïåí äåíåìíi» àóûð¹àíû ºîñûëûï, áàð äàóñûììåí å»iðåï æiáåðäiì. – Íå áîëûï ºàëäû? – äåï á¼ëìåñiíåí øû¹ûï êåëå æàòºàí àíàì áiçäi ê¼ðäi äå, – ʼòåê, àíäà¹û æ¾ðiñòåði» íå? – äåï, åñiêòi» àóçûíäà òàïæûëìàé ò½ðûï ºàëäû. – Åøòå»å åìåñ, àëà»äàìàé æàòà áåði»iç, – äåï, à¹àì ìåíi ê¼òåðiï ¼ç ò¼ñåãiìå àëûï êåëäi. Ñîñûí á¸ðií àéòºûçáàé-ຠò¾ñiíäi ìå, ìåíi º½øàºòàï æàíûìà æàòòû. – Åíäi êåòïåøi, – äåäiì ìåí î¹àí. – Êåòïåéìií, ½éûºòàé ¹îé, – äåäi îë. – Áàðûï, êèiìäåði»äi ¸êåëiï àëøû, – äåäiì ìåí. – Æàðàéäû, ºàçið ¸êåëåì, – äåäi îë. – Åðòå» îë ¼ç ¾éiíå êåòñiíøi, – äåäiì ìåí. – μéûºòà, ½éûºòàé ¹îé, – äåäi îë. Åíäi åøºàøàí àéûðûëìàñòàé áîëûï, ìîéíûíàí òàñ ºûëûï º½øàºòàï àëäûì äà, ºîëûì àæûðàñà îíû 츻ãi æî¹àëòàòûíäàé áið ºîëûììåí øàøòàðûí ¾çäiêñiç òàðàìäàé áåðäiì, òàðàìäàé áåðäiì. Òåðëåï êåòñåì äå ûñûðûëûï

á¼ëåê æàòó¹à áîëìàéòûí áîë¹àí ñî», îíû» êåóäåñiíäå ñîëû¹ûìäû áàñà àëìàé ûºûëûº àòûï æàòà áåðãåì, ºàøàí ½éûºòàï êåòêåíiì áåëãiñiç, îÿíà êåëñåì òà¹û äà æàë¹ûç æàòûð åêåíìií. Òà» ¸ëi àòïàïòû. À¹àìíû» æ½ìûñºà êåòóiíå ¸ëi åðòå. Áàðëûº ºûçû¹ûì ìåí å» àñûëûì æàáûº ò½ð¹àí àíà ê¼ê åñiêòi» àð¹û æà¹ûíäà ºàë¹àíäàé, ìåíi» å» ¸éáàò îéûíøû¹ûìäû êåøå ¹àíà êåëãåí á¼ãäå ò¸òå òàðòûï àë¹àíäàé, àäàì òó¹àííàí ¼ëãåíãå äåéií ê¼ïøiëiêòi» iøiíäå æ¾ðñå äå æàë¹ûç-æàë¹ûç ¹½ìûð êåøåòiíií ñîë ñ¸òòåí ñåçãåíäåé-ຠ½çຠæûëàäûì. Áiðຠá½ë æîëû æåð òåïêiëåãåí æîºïûí, ¾íiì äå øûºïàäû, åêi ñàìàéûìíàí ¾çäiêñiç ñîð¹àëà¹àí æàñûìäû æàñòûº ºàíà æ½òûï æàòòû. Å» àë¹àø æàíûì àóûðà ºûç¹àí¹àí àäàìûì à¹àì åäi, å» àë¹àø æàíûì ò¾ðøiãå æåê ê¼ðãåí êiñiì ñîë æå»ãåì åäi äåñåì, áiðåóãå î¹àø ê¼ðiíåð, áiðåóãå áàëàëûºòû» ê¾ëêiëi áið ñ¸òiíäåé ¸ñåð áåðåð, ìåí ¾øií îë ¸ëi ê¾íãå æ¾ðåãiìíi» ò¾áiíäå æàòºàí, ìåíi áið äåìäå åñåéòiï æiáåðãåí îºûñ îºè¹à åäi. À¹àì æ½ìûñûíà êåòiï, æå»ãåì ñûðòòà æ¾ðãåí êåçäå “Îñû á¼ëìåíi» íå ñûéºûðû áàð åêåí?” äåãåí îéìåí åøêiìíi» ê¼çiíå ò¾ñïåñòåí îëàð æàòàòûí á¼ëìåãå êiðäiì. Á½ðûí ìû» ðåò áàñ ñ½ºñàì äà îíøà ê¼ï çåð ñàëûï ºàðàìàóøû åäiì, ñîë ê¾íi áàéºàäûì, á¼ëìå ì¾ëäå ¼çãåðiï êåòiïòi. Æàï-æà»à ºîñò¼ñåê, ñó æà»à øàðàéíà, ñûºûðëà¹àí ºûìáàò æè¿àçäàð ñiðåñiï ò½ð. Áàñºà áiðåóäi» ¾éiíå êiðiï êåòêåí ñèÿºòû àéíàëàìäû ºàòòû æàòûðºàäûì. Êåíåò ê¼çiì àéíà àëäûíäà ò½ð¹àí ñóðåòòåðãå ò¾ñòi. À¹àì, ê¸äiìãi ìåíi ¹àíà ê¼òåðåòií à¹àì, æå»ãåìäi îëàé äà, áûëàé äà ê¼òåðiï ò¾ñå áåðiïòi, ò¾ñå áåðiïòi. Åêåói äå ì¸ç. Îäàí áàñºà ái𠺽øຠñóðåò òå æà»à ò¸òåíiêi åêåí. Áiðåñå îòûðûï, áiðåñå ò½ðûï, æåðãå ½çûíûíàí æàòà êåòiï, êåéäå æàë¹ûç, êåéäå òîïïåí ò¾ñêåí ñóðåòòåði ¼òå ê¼ï åêåí. Òàï ñîë êåçäå áàñûìà íå êåëãåíií, íå îéëàï ºàðûº ºûë¹àíûìäû òàï ºàçið àíûº áiëìåéìií, åñiìäå ºàòòû ºàë¹àíû, áiðií äå ºàëäûðìàé æûðòûï òàñòà¹àíûì. ²ûëìûñûì ¸øêåðåëåíiï ºàë¹àíäà æå»ãåì: – Îé, òåíòåê áàëà, îíû» íå? – äåï, òåðiñ àéíàëûï êåòòi äå, àíàì: – Á½äàí áà, á½äàí á¸ði øû¹àäû. Îíäàéëàðû»äû î»àé æåðãå ºîé¹àíäàðû» íå? – äåäi. Åêåóiíi» äå äàóñûíàí á½ðûí åøºàøàí åñòiìåãåí, áiëìåãåí áið ñàëºûíäûºòû áàéºàäûì, òiïòi, àíàìíû» áàðûï ìîéíûíà àñûëà êåòóãå

áàòïàäûì. ƾãiðiï äàëà¹à øû¹ûï êåòòiì äå ñîäàí ºàñ ºàðàéûï, åë îðûí¹à îòûð¹àíøà ¾éãå êiðìåé ºîéäûì. Ê¼ï ½çàìàé à¹à-æå»ãåì æîë àïàòûíà ½øûðàï, à¹àì àóäàíäûº àóðóõàíà¹à ò¾ñiï ºàëäû. Æûëàï-å»iðåï àíàì áið-åêi ðåò ¼çi áàðûï ºàéòòû, “Äîºòûðûíà æîëûºòûì, æàºñû áîëûï êåòåäi äåéäi” äåï, ¸êåì áið-åêi áàðûï êåëäi. ¶çäiêòiðiï áàðûï, ê¾íäåðäi» áið ê¾íiíäå àíàì ìåíi äå áið iëåñòiðiï áàðäû. Øà¹ûí ¹àíà áið á¼ëìåäå à¹àì ºîëû-áàñû ò¾ãåëäåé ຠä¸êåìåí òà»ûëûï, àïïຠò¼ñåêòå øàëºàñûíàí æàòûð åêåí. Á¼ëìåäå ¼çiíåí áàñºà åøêiì æîº. – ʼï îòûðìà»ûçäàð, – äåãåí ä¸ðiãåðãå äå íàçàð àóäàðìàé êåìñå»äåï îòûð¹àí àíàìà: – Áîñºà åãiëå áåðìåñå»içøi, áîëàð iñ áîëäû ¹îé, – äåäi à¹àì. Ñîñûí, ìà¹àí ºàðàï, – ²àçið êiìíi» ºàñûíà æàòûï æ¾ðñi»? – äåäi. ¶íi á½ðûí¹ûäàé æ½ìñຠåìåñ, ê¼çºàðàñû äà áiðò¾ðëi. Áiðäå»å äåóãå ä¸òiì æåòïåäi ìå, ìåí ¾íñiç ¹àíà áàñûìäû øàéºàäûì. – Å» áîëìàñà áið ñóðåòií äå ºàëäûðìàïñû» ¹îé, – äåäi ê¾ðñiíiï. – ²ó øåøåê-àé, îñû¹àí ê¼ðiíäi ìå åêåí, êåëiííi» ò¾ñi º½ï-ºó áîëûï êåòiï åäi, – äåï àíàì òà¹û äà æûëàäû. – Îé, ñiç äå ºàé-ºàéäà¹ûíû àéòàäû åêåíñiç. Á½ë íå áiëäi ¹îé äåéñiç? Òåê æàïàäàí-æàë¹ûç îñûëàé æàòºàíäà ñóðåò òå áîëñà ê¼»iëãå äåìåó åäi ¹îé, – äåäi îë... Á½ðûí äà ê¼ï ñ¼éëåé áåðìåéòií ¸êåì ì¾ëäå ò½éûºòàëûï, ¾éãå êiðãåí-øûººàíû áiëiíáåé, ê¼áiíå ºîðà æàºòû àéíàëøûºòàï, ºàñ ºàðàéñà áîëäû ò¼ðãå øû¹ûï, åøòå»åãå íàçàð àóäàðìàñòàí ãàçåò îºûï îòûðûï àëàòûíäû ¸äåòêå àéíàëäûðäû. Àíàì ¾éãå êiðñå äå, øûºñà äà, êåéäå äàñòàðõàí áàñûíäà îòûðûï-ຠ“²àé ºûëû¹ûìûç æàºïàäû” äåï æûëàé áåðåòií áîëäû. Îäàí áåði äå òàëàé óàºûò ¼òòi... Òàëàé ºàð æàóäû, åðiäi. Òàëàé ã¾ë øûºòû, ñîëäû. Òàëàé áàëà ä¾íèåãå êåëiï, àíàìà åðiï øiëäåõàíàñûíà áàðäûì. Òàëàé êiñi ìåçãiëñiç ê¼ç æ½ìûï, ¸êå-øåøåì ê¼»ië àéòà êåòêåíäå ¾éäå æàë¹ûç ºàëäûì. Ìåí áàñòàóûø ñûíûïºà áàðûï æ¾ðãåíäå ä¸ë áàÿ¹ûäàé ñ¸í-ñàëòàíàòïåí à¹àì ºàçiðãi æå»ãåìäi ¸êåëäi. °êå-øåøåì äå, à¹àì äà á½¹àí äåéiíãi ¸»ãiìåíi ì¾ëäå ½ìûòûï êåòêåíäåé, ¼òå ºóàíûøòû. Àðºàæàðºà áîëûï, à¹àì òà¹û äà êåëãåí-êåòêåíìåí ¸çiëäåñå êåòåäi. Àóçûíàí àðຠèñi øû¹ûï ò½ðûï äàóðû¹à ê¾ëåäi.

Îë àóðóõàíàäàí øûººàí ê¾ííåí áàñòàï iøåòiíäi øû¹àð¹àí. Àë¹àø iøêåí êåçäåðiíäå àíàìäû º½øàºòàï àëûï ºîðñûëäàï æûëà¹àíû äà åñiìäå. Î áàñòà “²àéòñií åíäi, ñîðëû áàëà. Êiøêåíå iøêåíi äå æ¼í øû¹àð. ʾéiãi áàñûëàäû ¹îé” äåï æ¾ðãåí àíàì ½ëû iøóäi òûì æèiëåòiï æiáåðãåí ñî», “²àðà» ºàë¹ûð, ºàòûíû ¼ëãåí æàë¹ûç ñåí áå? °êå» áiëìåé ò½ð¹àíäà á½ë ºûëû¹û»äû ºîÿòûí áîë” äåãåí. Ñîäàí áåði îë æ¼íi æîº ½ðòòàï àëóäû äî¹àð¹àíûìåí îñûíäàé òîé-òîìàëàºòà áið êiñiäåé ñiëòåéòií áîëäû. Ñîíûìåí, á½ë òîéäà ìåí ¹àíà ¸ëäåíåäåí ºîðºûï ºàë¹àíäàé ¼ç-¼çiìíåí ºóûñòàíûï æ¾ðäiì. Àáûð-ñàáûð áîëûï æàòºàí æ½ðòºà ºîñûëûï êåòåéií äåñåì ¸ëäåíåíi á¾ëäiðiï àëàòûíäàé òàðòûíøàºòàé áåðåì. Áiðò¾ðëi åøòå»åíi» ºèñûíûí êåëòiðå àëìàéòûíäàé, òó ñûðòûìíàí áiðåó ºàðàï ò½ð¹àíäàé ¼ç-¼çiìíåí ¸ëäåíåãå àëà»äàéìûí. Îíû» ¾ñòiíå á½ë ê¾íäåði ìåí áàÿ¹ûäàé òûì åðêií åìåñ åäiì æ¸íå à¹àìíàí á¼ëåê æàòàòûí áîë¹àì. Á½ë ê¾íäåði ¹àíà åìåñ, à¹àì àóðóõàíàäàí øûººàííàí áàñòàï î¹àí áàòûï æàºûíäàé àëìàäûì, îë äà ìåíi àñòû-¾ñòiìå ò¾ñiï á½ðûí¹ûäàé ¼áåêòåìåäi. Àëäà-æàëäà ¾éäå åêåóìiç ¹àíà ºàëñຠñà¹àòòàï òië ºàòûñïàé, ¼ç øàðóàëàðûìûçáåí îòûðà áåðåòiíäi, áåòïåáåò êåëå ºàëñຠáið-áiðiíäå åø øàðóàñû æîº á¼òåí àäàìäàðäàé ñåëºîñ ¼òå øû¹àòûíäû øû¹àð¹àíáûç. Ñîäàí ºàë¹àí ñóûºòûº ïà, åñ áiëãåííåí áàñòàï æ¾ðåãiì åëæiðåï åøêiìäi ñà¹ûíà àëìàïïûí, ¸ñiðåñå, áàëà¹à îíøà æàºûí åìåñ åäiì. Êåçiíäå, “¶ï-¾ëêåí ò¸òåíi» ºàñûíà æàòûï àë¹àíû íåñi? Á½ë ò¸òå ¾éiíå ºàøàí êåòåäi?” äåï ìåí îéëàíñàì, ìiíå åíäi ä¸ë ºàçið iíiì “¶ï-¾ëêåí ò¸òåíi íåãå ê¼òåðiï àë¹àí?” äåï áàñûí ºàòûðûï ò½ð. Îë ìåíåí ñ½ðàó¹à áàòà àëìàé, ñóðåòêå òåñiëå ºàðàï ò½ðûï-ò½ðûï, àíàñûíà ºàðàé æ¾ãiðäi. – ʼòåðìåñå ò¸òå ½ðñà ìà? – äåäi îë. – ȸ, ½ðñàäû, – äåäi àíàñû ñû»¹ûðëàé ê¾ëiï. – °êåì ñåíi äå ¼ñòiï ê¼òåðäi ìå? – äåäi iíiì òûºàºòàï. À¹àìíû» ¼òêåí ¼ìiði æå»ãåìå äå ì¸ëiì-àó, iíiìå åø æàóàï ºàéòàðìàäû. μðëàíûï à¹àìà ºàðàäûì, îëàðäû» äàóñû áiçãå àíûº åñòiëiï ò½ð¹àíäûºòàí ìåíi îë ºàéòåð åêåí äåãåí ¸óåñòiê æå»ãåí åäi. À¹àì øàëºàñûíàí æàòºàí ºàëïû ½éûºòàï ºàëûïòû, àéºàðà àøûë¹àí ãàçåò áåò- ¸ëïåòií ò¾ãåë æàóûï æàòûð. ̾ìêií, îë îÿó áîëàð, ¸éòåóið ä¸ë ºàçiðãi ºàëïûíàí ò¾ê ½¹à àëìàäûì...

Àºº½ëຠïåí μÿëàñ Øûð-øûð åòiï òîáûìåí ½øûï-ºîíûï æ¾ðåòií, ºûñûæàçû îñû àðàäàí àëûñºà ½çàï øûºïàéòûí ñóûº òîð¹àéëàð¹à ê¾íäåãiäåé æåì øàøûï æ¾ð åäiì: – Åíäi ¼çäåði äå ê¾íií ê¼ðåäi, º½ëûíûì. ʼêòåì êåëäi ¹îé, – äåäi àíàì. – ²àéñû ê¼êòåì? – äåäiì ìåí, êiì êåëå æàòñà äà æàñûðûï ºàëà àëìàéòûí ºàðà æîë¹à áið ºàðàï àëûï. – °íå, – äåï, àíàì ìåíi áàóûðûíà ºûñòû äà, ê¼çiìå ò¾ñiï êåòêåí òàºèÿìäû ò¾çåï êèãiçiï, æåð áàóûðëàé ºàëûºòàï áàðà æàòºàí ºàðëû¹àø ïåí òåðåçå àëäûíäà ñåêå»äåï æ¾ðãåí øûìøûºòû ê¼ðñåòòi. Àíàìíû» ¸ëi ê¾íãå äåéií ñîë º½ñòàðäû» àòûí áiëìåéòiíií àéòûï áið ½ÿëòàéûí äåãåíiìøå áîë¹àí æîº, æàºûí ìà»íàí æå»ië ê¼ëiêòi» äàóûñû åñòiëäi. Æèíàóëû ò½ð¹àí ê¼»äåðìåí ¼ðìåëåï, ºîðàíû» àëàñà æà¹ûíàí ¾ñòiíå øûºòûì äà, àéíàëàìà ê¼ç ñàëäûì. – Áàñòûºòû» ìàøèíàñû. – Å, áîïòû. °êå» áàéºàëìàé ìà? – Áàéºàëìàéäû. Æî-æîº, áàéºàëàäû, áàéºàëàäû. °íå, àòïåí áàñòûºòû» ìàøèíàñûíà ºàðàé êåòiï áàðà æàòûð... Ìàøèíà òîºòàï, iøiíåí åêi àäàì ò¾ñòi. Á¸ði àìàíäàñûï æàòûð... – Áîëäû åíäi, ò¾ñ, º½ëàéñû». – Åíäi ¸êåì ºîé¹à ºàðàé êåòòi. Áàñòûºòû» ìàøèíàñû áiçäi» ¾éãå á½ðûëäû. – Ò¾ñ åíäi, ½ÿò áîëàäû. Áàëàñûíà ºàðàóûë ºàðàòûï ºîé¹àí áà äåð... – Àïà, æàéëàó¹à ºàøàí ê¼øåìiç, à? – Àç ºàëäû, ñ¸ë øûäà. – Ò¼ëøiëåð êåòñií, ê¼êå» ìåêòåáiíåí êåëñií. Ñîñûí, áið-ຠê¾íäå ê¼øåìiç äå êåòåìiç äåï åäi» ¹îé. – Ò¾ó, ìûæûìà áîëûï êåòêåíi»-àé. ²îçûíû» ñàíà¹û áiòêåí ñî» æàéëàóû»à äà æåòåðñi». Áàñòûº òà ñîë øàðóàìåí æ¾ðãåí øû¹àð. – Øiðêií, á¾ãií ê¼øi»äåð äåñå ¹îé...

– Áàð, ê¼êå»äi îÿò, òàë ò¾ñêå äåéií æàòà ìà, ºîíຠêåëäi äå. Áàñòûºòû» ê¼ëiãi èòòåðäi øóëàòûï, øà»äû á½ðºûðàòûï, åñiêòi» àëäûíà äåéií áið-ຠêåëäi. ʼëiê òîºòàð-òîºòàìàñòàí áiçäi» áàñòûºòû» ºàðíûíàí äà ºàðíû ä¸ó áiðåó æåðãå ò¾ñòi. Áàñòûº òà, ¸êåì “øîëຠáåëñåíäi” äåéòií ìàë ä¸ðiãåði äå, ìåí òàíûìàéòûí òà¹û áið ºîçû ºàðûí à¹à äà îñû ä¸ó ºàðûí ñ¼éëåñå áîëäû æ¼íi æîº ûðæà»-ûðæà» åòåäi. °øåéiíäå ¼çi ¹àíà êåëãåíäå û»ûðàíûï çîð¹à òië ºàòàòûí, êåéäå íå àéòàðûí áiëìåé ºàë¹àíäàé “òàê, òàê” äåï ò½ðûï àëàòûí áàñòûº “²àëû» ºàëàé-åé, áàòûð” äåï, ìåíi» áàñûìíàí ñèïàï ¼òòi äå: – Àìàíñûç áà, æå»åøå? Ò-¼-¼, º½ëïûðûï êåòiïñiçàó, – äåï, îøàºòû» ºàñûíäà ê¾éáå»äåï æ¾ðãåí àíàìíû» æàíûíà áàðûï òîºòàäû. ²àï-ºàðà ºàëïà¹ûí øåøiï, áið ºîëûìåí áåò-àóçûí òîºûìäàé áåòîðàìàëìåí ñ¾ðòêiøòåï æàòºàí ä¸ó ºàðûí ìà¹àí á½ðûëäû äà: – Áàëà, ñàáຠºàëàé àÿºòàëäû? – äåäi ûðñûëäàï. – Ìåí ¸ëi îºûìàéìûí, – äåäiì ìåí. – Àë, îíäà àòû»äû àéòøû? – Á½ë – ²àíàò äåãåí æiãiò. Îñû ¾éäi» àòàìàíû, – äåï, ìåí ¾øií ìàë ä¸ðiãåði æàóàï áåðäi. Á¸ði ºàºûðûíûï-ò¾êiðiíiï ¾éãå êiðiï áîë¹àíøà Àºº½ëຠäåãåí ºàðà ìàðºàìäû àòûíà ¼»ãåðiï ¸êåì êåëäi. – °êå, ì½íû íå ºûëàñû»? – À¹àëàðû»à ºóûðäຠæàñàï áåðìåéìiç áå? Ñåí äå, ê¼êå» åêåói» æàóá¾éðåê ïiñiðiï æå»äåð. – Êåðåãi æîº ìà¹àí æàóá¾éðåêòi». Àºº½ëà¹ûìäû ñîéìàøû, – äåï àòºà ºàðàé æ¾ãiðiï åäiì, øîïûð æiãiò ºóûï æåòòi äå ê¼òåðiï àëäû. – ²àíàò, áåði ºàðàøû, ìåíi» ñà¹àí íå ¸êåëãåíiìäi áiëåñi» áå?.. – Æiáåð, æiáåði»äåð Àºº½ëà¹ûìäû! Îë ìåíiêi... – ²îé, áàñòûºòàðäàí ½ÿò áîëàäû, – äåï, øîïûð æiãiò º½ëà¹ûìà ñûáûðëàäû äà, ìåíi æåðãå ò¾ñiðìåñòåí ê¼ëiãiíå ºàðàé æ¾ðäi. – Áàñòûº, òèiñïå ºîçûìà, òèiñïå, ¸êå»íi»... Á¸ði ä¸ó ºàðûí ò½ð¹àí æ຺à æàëòàº-æàëòຠºàðàï ºîÿäû. Îë áàñûí ñ¸ë øàéºàäû äà, åçó òàðòûï åäi, ºàñûíäà¹ûëàð ºàðºûëäàï ê¾ëå æ¼íåëäi. Àíàì ìåí áåñiíøi ñûíûïòû àÿºòà¹àí ê¼êåì åøòå»åãå íàçàð àóäàðìàñòàí ºàçàí àñûï, àñòûíà îò ò½òàòûï æ¾ð.

– Áàëà ¹îé ¸ëi, ¼çi òåíòåêòi» òåíòåãi. ²û»ûðàþûí ºàðàøû, – äåï, áiçäi» áàñòûº ä¸ó ºàðûí¹à ºàðàï ºîéäû. – Ѽçií ê¼»iëäåði»içãå àëìàé-ຠºîéû»ûçäàð. Êåíæå áîë¹àí ñî» áåòiíåí ê¼ï ºàºïàäûº. Ìûíàó åðòå òó¹àí êåïå åìåñ ïå, ºûñòàé åêåói áiðãå æ¾ðäi... – Áàóûð áàñûï ºàë¹àí ¹îé... Ìåíi ìàøèíàñûíà îòûð¹ûçûï, “Ѹêå, ºàçið áið àéíàëûï êåëåì” äåï, æ¾ðiï êåòêåí øîïûð æiãiò ñàº-ñຠê¾ëåäi. Àðà-àðàñûíäà ïûðñûëäàï æûëàï îòûð¹àí ìà¹àí íàçàð äà àóäàðìàñòàí “²àòûðäû»” äåï àðºàìíàí ºà¹ûï ºîÿäû. Áiðàç æ¾ðãåí ñî» áiçäiêi ñèÿºòû òà¹û áið ºûñòàó¹à êåëiï òîºòàäûº. ¶éäå ¾ëêåí àïà ìåí ñ½ëó ºûç ¹àíà áàð åêåí. Ò¼ðòåóìiç äàñòàðõàííû» ò¼ðò á½ðûøûíäà îòûðûï àëûï ø¸é iøòiê. “Êiìíi» áàëàñûñû»?”, “²àíøà¹à êåëäi»?” “°êå» æàºñû ìà, øåøå» æàºñû ìà?” äåãåí ñèÿºòû º½ëà¹ûì ¸áäåí ¾éðåíiï êåòêåí ñ½ðàºòàðäàí ìåçi áîë¹àíûì ñîíøà, áiðiíå æàóàï áåðiï, áiðií åñòiìåãåíñiï, æîçû¹à èåãiìäi ¾éêåëåï îòûð åäiì, ñîë æåðäå ½éûºòàï ºàëûïïûí. ²àíøà æàòºàíûìäû áiëìåéìií, áið óàºûòòà îÿíûï, áið ºûðûìà àóíàï ò¾ñêåíiìäå “Åíäi ºàíøà ê¾òóãå áîëàäû?” äåãåí øîïûð æiãiòòi» äàóñû åñòiëäi. “Ìåí íå äåéií? Åðiê ¼çiìäå åìåñ ºîé” äåéäi áà¹àíà áiçãå ø¸é º½éûï áåðãåí ñ½ëó ºûç. “Àëûï ºàøñàì ºàéòåäi?” äåäi øîïûð æiãiò ñûáûðëàï. “²ûçûºñû» ñåí... ²îéøû, ºàçið àïàì êiðiï ºàëñà ½ÿò áîëàäû” äåéäi ñ½ëó ºûç äà ñûáûðëàï. Ìåí îÿíûï êåòïåñií äåé ìå, ºàðûñ æåðäå ò½ðñà äà åêåóiíi» äàóñû ¸ðå» åñòiëåäi. Àéòºàíäàé-ຠê¼ï ½çàìàé ñûðòºû åñiê ñûºûðëàäû, ñîñûí, ¸éåë àäàìíû» æ¼òêiðiíãåí äàóñû øûºòû. Ìåí ñîë êåçäå ê¼çiìäi àøà ºîéûï åäiì, åêåói æèíàóëû æ¾êòi» æàíûíäà ºàòàð ò½ð åêåí. ²ûçäû» åêi àëàºàíûí øîïûð æiãiò åðíiíå áàñûï àëûïòû. “²àíøà ê¾ò äåñå» äå ìåí ê¾òóäåí æàëûºïàéìûí. Òåê ñåí ó¸äå»äi áåðøi” äåéäi îë ºûç¹à ºàðàé åíòåëåï. “Êåéií, êåéiíiðåê. Àë, áàð åíäi” äåï, ºûç ìåí æ຺à áið ºàðàäû äà ºîëûí òàðòûï àëäû. Øîïûð æiãiò î¹àí ½ìòûëûï áàðûï ºàëò òîºòàäû, ñîñûí, ñ¸òêå äå á¼ãåëìåñòåí áåði á½ðûëûï, ìåíi ê¼òåðãåí ºàëïû ñûðòºà ºàðàé øû¹à æ¼íåëäi. ¶éãå ºàéòûï êåëñåê, ºîíàºòàð æèíàëûï æàòûð åêåí. – Á½çûº áàëà, àøóû» áàñûëäû ìà? – äåäi ºàðà ºàëïàºòû ä¸ó ºàðûí. Ìåíi» î¹àí æàóàï áåðãiì êåëìåäi. Åøòå»å åñòiìåãåí, áiëìåãåí êåéiï òàíûòûï, æàíûíàí ¼òå øûºòûì.

– Øiðêií, áà¹ëàííû» åòi áàë ¹îé, – äåäi ºàéòà-ºàéòà êåêiðãåí ºîçû ºàðûí. – Àë, áiç æ¾ðåëiê, òà¹û áið-åêi æåðãå ñî¹óûìûç êåðåê. Ïåéiëi»içãå ê¼ï ðàõìåò. Æûëäà îñûíäàé òàáûñºà æåòå áåði»iç. – ȸ, áèûë äà á½ë êiñi åðëåï ò½ð. – ²îéû äà ºûñòàí ºî»äû øû¹ûïòû, – äåï äàáûðëà¹àí ¾ëêåíäåð åñiêêå ºàðàé æûëæûäû. °êåì ºîíàºòàðìåí áiðãå äàëà¹à øû¹ûï êåòòi. Àíàì ìà¹àí “¶ëêåí àäàì¹à ñîëàé áåòàëáàòòû ñ¼éëåé ìå åêåí. μÿò åìåñ ïå?” äåï, àëàê¼çiìåí áið ºàðàï ºîéäû äà, äàñòàðõàí¹à ºîçûíû» êiøêåíòàé º½ëà¹û ìåí áið æàïûðຠåòií ºîéäû. Ìåí îíû æåé àëìàäûì. Òàáàºòû áàð ê¾øiììåí èòåðiï æiáåðäiì äå øàëºàìíàí æàòà ºàëûï ø¾éäåìäi àóûð¹àíûíà ºàðàìàñòàí åäåíãå ½ðà áåðäiì, ½ðà áåðäiì. Àíàì ìåíi ò¼ðê¼ðïåäåí ½ñòàï òûðûñûï àë¹àíûìà ºîéìàé ºîëûìíàí òàðòûï ò½ð¹ûçûï àëäû äà “²ûñûï ò½ð¹àí æûíû»äû øû¹àðûï æiáåðåéií” äåï ìàé º½éðû¹ûìíàí ñàëûï-ñàëûï æiáåðäi. Ñîñûí, áàð äàóñûììåí îçàíäà¹àíûìà ê¼»ië àóäàðìàñòàí ñ¾éðåï àïàðûï ò¼ñåêòi» ¾ñòiíå ëàºòûðà ñàëäû. Áàºûðûï æàòûï æàí-æà¹ûìà º½ëຠò¾ðiï ºîÿì, ¸çiðãå ¸êåìíi» äå, ê¼êåìíi» äå êåëåð ò¾ði ê¼ðiíáåéäi. Òåê àíàì ¹àíà ûäûñ-àÿº æóûï, ê¼ðïåëåðäi ºà¹ûï-ñiëêiï ¾éãå êiðiïøû¹ûï æ¾ð. Àíäà-ñàíäà àðñ-àðñ åòå ºàë¹àí èòòåðäåí äå åø ¾ìiò áîëìàäû, åøêiì êåëìåäi. Æàñûì º½ð¹àï, äàóñûì ºàðëû¹ûï, îñû æàòûñûìíàí ºàòòû æàëû¹ûï êåòñåì äå áiðåó êåëiï íàçàð ñàëìàéûíøà îðíûìíàí ºîç¹àëìàó¹à ê¾ø ñàëûï òàïæûëìàé æàòûðìûí. °áäåí çû¹ûðäàíûì ºàéíàï, ä¸ðìåíiì º½ðûï, øàðàì òàóñûë¹àíäà áàðûï ºàñûìà àíàì êåëäi. “ʾíiì-àó, ºàé æåðäåí øû¹àð åêåíñi»” äåï, ìåíi º½øàºòàäû äà æàíûìà ºèñàéäû. ʼêåì ìåíi êåøêi àñºà îÿòºàíäà äåíåì àï-àóûð áîëûï, áið îðíûìíàí ºîç¹àëà àëìàé ºàë¹àíûìäû áàéºàäûì. Áûëº-ñûëº åòiï îòûð¹àíûìäû ê¼ðãåí àíàì øàìäû ìà¹àí æàºûí ºîéäû äà, ìà»äàéûìäû ½ñòàï “Æàíûì-àó, ìûíà áàëàíû» ò½ëàáîéû ê¾éiï-æàíûï ò½ð ¹îé” äåäi. Ìåí ñîë ê¾ííåí áàñòàï òóðà òî¹ûç ò¸óëiê áîéû àóûðûï æàòòûì. μéûºòàñàì ºîçûíû» ìà»ûðà¹àíûíàí îÿíäûì. Åñiìå ºàéòàºàéòà ຠº½ëຠºàðà êåïåì ò¾ñå áåðäi. Å» àë¹àø òó¹àí ºîçû ñîë åäi, ìåí îíû ê¾í ñàéûí ¼çiì ºàðàï æ¾ðäiì. Åíåñiíå òåëiï, åìãåíií ºàäà¹àëàï, áà¹ûï-ºà¹ûï, ê¾í½çຠºàñûìäà ½ñòàéòûíìûí. Å»ñåñií òiêòåï, îòàð¹à iëåñiï ¼ðiñêå

øûººàí êåçiíäå äå ìåíi ê¼ðñå øàóûï êåëóøi åäi. ƽïæ½ìñຠåðiíäåðiìåí àëàºàíûìäû, áåòiìäi ºûòûºòàï, ìåíi» ºàøºàíûìà ºîéìàé ºîéíû-ºîíøûìíàí æåì içäåéòií. ²àíò-ê¸ìïèòêå äå êåòàðû åìåñ åäi. Åíäi ìiíå åñiêòi» àëäûíäà¹û øàðáàºòà æàþëû òåðiñi ¹àíà ò½ð. Á½ðûí¹ûäàé ºàëû» ºîéäû» iøiíåí ìà¹àí ò½ðà ½ìòûëàòûí, òàïûðàºòàï ñî»ûìíàí ¾éãå äåéií êiðiï êåòåòií ºàðà ºîçû æàéëàóäû äà ê¼ðìåñòåí ¼ëäi äå ºàëäû. ²àðûíû iøi êåïêåí ñèûðäû» ºàðíûíäàé ¾ëêåí, ñ¼éëåãåí ñàéûí áóàç ìàëäàé ûðñ-ûðñ åòåòií ºàðà ºàëïຠêèãåí ä¸ó ºàðûíäû, ¼çiìiçäi» áàñòûºòû åñiìå ò¾ñêåí ñàéûí áîºòàäûì. Ñîë ê¾ííåí áàñòàï á¾êië áàñòûº áiòêåíäi èò åòiíåí æåê ê¼ðiï êåòòiì. Îëàð æèíàëûï àëûï, áàðëûº ºûñòàóëàðäà¹û áàëàëàðäû æûëàòûï, ¸äåìi ºîçûëàðûí æåï æ¾ðãåí ñèÿºòû áîëûï ê¼ðiíäi... Àðàäà áiðàç ê¾í ¼òiï, ¼çiìå-¼çiì êåëãåí ñî», áið ºàð໹û, áið æàðûºòà ¸êåììåí áiðãå ò½ðûï, ºîé æàþ¹à øûºòûì. ʾí àðºàí áîéû ê¼òåðiëåð-ê¼òåðiëìåñòåí àò ¾ñòiíäå æ¾ðå áåðãåííåí æàëû¹ûï, iøiì ïûñà áàñòàäû. Á½ë ¼çi á½ðûííàí ºàëûïòàñºàí, á¸ðiìiç æàºñû áiëåòií æà¹äàé áîëàòûí, ½äàéû ¾éäå áîë¹àííàí çåðiêêåí êåçiìäå æûëàï æ¾ðiï òà¹û áið àòòû åðòòåòåì äå, ¼ðiñêå øû¹àì. Ñîñûí, ¸êåìíi» ¼çiìåí áiðãå àëà øûººàí ä¸ìäi òîºàøòàðûí æåï, àøûìàëäàí æàºñûëàï ò½ðûï iøiï àë¹àí ñî», øàºïຠòàñòàð òåðåì, òûøºàí àóëàéìûí, æàóºàçûííû» òàìûðûí ºàçûï æåéìií, ºûñºàñû, ò¾ñêå ºàðàé èåí äàëàäà¹û áàð åðìåãiì òàóñûëàäû äà ¾éãå ºàéòºûì êåëåäi. Îíäàé êåçäåðäå ¸êåì îòàðäû áið û»¹àéëàï ºîéûï, ìåíi ºûñòàó ê¼ðiíåòií ò½ñºà äåéií, êåéäå, òiïòi, ¾éãå áið-ຠ¸êåëiï òàñòàéäû äà ò¾ñêi ø¸éií iøiï ºàéòà êåòåäi. ʼêåì áàð êåçäåðäå áiðàç óàºûò ìàë øåòiíäå ñîë æ¾ðåäi. Áiðäå îñûíäàé æà¹äàéäû» ¾ñòiíåí áàñòûº êåëiï ºàëûï, “Áiç ºîñ àòòû îçàò ºîéøû áîë¹àí ñî», àíàó-ìûíàó êåðåãiíå æàðàòñûí äåï áåðãåíáiç. Ñiç àðû-áåði áàëà»ûçäû òàñûï æ¾ðñiç. Àíà æàºòà ºàðàóñûç ºàë¹àí ìàë íå áîëûï æàòºàíûí ºàéäàí áiëåñiç?” äåï êåëå ñàëà àé¹àé¹à áàñºàí. Á½ðûí îíøà ¾íäåé áåðìåéòií ¸êåì ñîíäà: “Øûðà¹ûì, ìåí áåéíåòòi îçàò áîëàéûí, àòຠàëàéûí äåï åìåñ, îñû áàëàì ºèûíäûº ïåí æîºøûëûºòû ê¼ðìåé ¼ññií äåï òàðòûï æ¾ðìií. ʼï ê¼ðãåíäåði» àò ïåí àòຠáîëñà, ºàçið àëûï êåòi»äåð”, äåäi äå ºàéûðûëìàñòàí æ¾ðiï êåòêåí. “À¹àñû, îó, à¹àñû” äåï áàñòûº òà¹û áiðäå»å

àéòïຠáîëûï åäi, ¸êåì º½ëຠàñïàñòàí ½çàï êåòòi. Ñîäàí áåði àíàìíû» æiáåðãiñi êåëìåé, î»àøàäà ìåíi àëäàï, î¹àí ê¼íáåãåí ñî» ºîðºûòûï ê¼ðiï åäi, ¸êåì ñîë ê¾íi-ຠòûéûï òàñòàäû. “Áàëàíû» áåòiíåí ºàºïà! Åñií áiëãåíøå îéûíà êåëãåíií iñòåñií”. Ñîíûìåí, á¾ãií äå ê¼ï ½çàìàé ¾éãå ºàéòòûì. °êåì ¾éãå àïàðàòûí æàë¹ûç àÿº æîë¹à ñàëûï æiáåðäi. ²îðà¹à æàºûíäàï ºàë¹àíûìäà àëäûìíàí ê¼êåì øûºòû. “Àòû»äû áåðå ò½ðøû, ñèûðëàðäû áàéºàï êåëåéií” äåäi îë. “Àòû»äû” äåãåíi ½íàï êåòòi äå ìûðçàñûíûï ºàðàãåðäåí ºàð¹ûï ò¾ñòiì. Ñîñûí, ¾éãå êiðäiì äå áiðäåí ò¼ðãå îçäûì. °êåì øàðøàï êåëãåí ñàéûí, ºîëòû¹ûíà æàñòûº ºûñûï, ò¼ðäå ê¼ëäåíå»äåï æàòûï, àøû¹àí áèäàé ê¼æå iøåòií. Ñàï-ñàëºûí, ä¸ìi áàëäàé ê¼æåíi ñiìiðiï àëûï, “Å, Àëëà, áåðãåíi»å ø¾êið” äåï, ìà»äàéûíû» òåðií ñ¾ðòåòií. Ñîíû» á¸ðií àéíûòïàé ºàéòàëàï øûºòûì äà, ê¼çiìíi» àñòûìåí ¹àíà ïåø æàººà ºàðàï ºîéäûì. Iñ òiãiï îòûð¹àí àíàì “μºñàìàñà» òóìà¹ûð” äåï, ìûðñ åòå ò¾ñòi äå, “Áàñû»íàí ê¾í ¼òiï êåòêåí øû¹àð, ê¾í½çຠäåäåêòåé áåðìåé, ê¾íäiç áið óàºûò ½éûºòàï àëñà»øû” äåäi. ²àíøà òûðûññàì äà ½éûºòàé àëìàäûì, ä¼»áåêøiï àðû àóíàäûì, áåði àóíàäûì. Àºûðû ½çຠæàòà àëìàé, åêi á¼ëìåíi êåçiï áiðàç æ¾ðäiì. Åñiê àëäûíà øû¹ûï ê¼ëå»êåäå æàòºàí èòòåðãå òèiñòiì. Îëàð äà åëiãå ºîéìà¹àí ñî», ºàðà ºî»ûçäàðäû òåðiï ¸êåëiï ìàëäàð ñó iøåòií íàóà¹à ñàëäûì. Ñóäàí øû¹à àëìàé òûðáà»äàï æ¾ðãåí æ¸íäiêòåðãå ºàðàï îòûð¹àíäà åñiìå ê¼êåì ò¾ñòi. Æîë ñàëûï, à¹àøòàðäàí àäàì æàñàï, òàñòàðäû ìàøèíà ºûëûï, ê¼êåì åêåóìiç îéíà¹àíäà ºûçûº ñèÿºòû åäi, æàë¹ûç ¼çiì áîë¹àí ñî» áà, á¸ðiíåí òåç æàëû¹ûï êåòòiì. Àìàë æîº, ê¼êåìíi» åêi àÿºòû áåëåñåáåòií ñ¾éðåï, ñî»ûíàí øûºòûì. Á½ë äà áiç ¾øií ¾éðåíøiêòi æ¸éò. Îíû» áåëåñåáåòií ìåí òåáå àëìàéìûí, àÿ¹ûì æåòïåéäi. Îñûëàé ½çàï êåòêåí êåçäåðiíäå içäåï æ¾ðiï, ºîéìàé òàóûï àëàì. Îë àëäûìåí áiðàç á½ðºûëäàï àëàäû äà, ìåíi» ຠòåð-ê¼ê òåð áîëûï ò½ð¹àíûìäû ê¼ðãåí ñî» àÿï, àòòû ìà¹àí áåðåäi äå, ê¼ëiãií ¼çi àëàäû. Êåéäå ¸êåìíi» æóàñ àòûí ìiíiï øûºñàº, øûëáûðäû åðòîºûìíû» àðòºû ºàñûíà áàéëàéìûç äà ê¼êåì ìiíãåí áåëåñåáåòòi ¼ðãå øû¹àðäà ñ¾éðåï àëàìûç. Á½ë æîëû îë ºûñòàóäàí ì¾ëäå ½çàï êåòiïòi. Åñêi ºîðûìäàðäû àðàëàï æ¾ð åêåí. Ìåíi ê¼ðäi äå àòûí òàºûìäàï, ¸íå-ìiíå äåãåíøå ñàé¹à ò¾ñiï êåòòi. Á½ë

ê¼êåìíi» åñêi ¸äåòi. Áiðàç óàºûò àäàñòûðàäû, òû¹ûëûï æàòûï ºàñºûð áîëûï ½ëèäû. Ìåí åíäi-åíäi æûëàéäû-àó äåãåí êåçäå àéíàëûï ¼çi êåëåäi. ²àëìàé ñî»ûíàí ò¾ñåéií äåäiì äå, çèðàòòàðäû» àðàñûíàí ¼òóãå ºîðûºòûì. Àéíàëûï áàðàéûí äåñåì, îë áiðàç óàºûòòû àëàäû. Áåëåñåáåòòi ñàëäûð åòêiçiï òàñòàé ñàëäûì äà, æàòà ºàëûï æåð òåïêiëåï áàºûðà áàñòàäûì. Äàóñûìäû åñòiìåäi ìå, ºàéûðûëìàäû. Æàòûï-æàòûï øûí æûëà¹ûì êåëäi. Åêi ê¼çiìíåí òàðàì-òàðàì æàñ à¹ûï áiðàç óàºûòºà äåéií ê¸äiìãiäåé-ຠñîëºûëäàï ò½ðûï æûëàï àëäûì. Áiðòåáiðòå ê¼ç æàñûì äà òàóñûëäû. ²îë-àÿ¹ûìíàí ¸ë êåòiï, ñàëäûðàï ºàëûïòû. Àéíàëàìäà åøêiì æîº. Æî¹àðûäà òåê áîçòîð¹àéëàð ¹àíà ¾çäiêñiç øûðûëäàéäû. ²îðàíû» áåëà¹àøûíà áåëiíåí áið áóûï ñàëáûðàòûï áàéëàï ºîé¹àí ºîçûëàðäû» ø¼ái ñåêiëäi áið îðíûíàí òàïæûëìàé ò½ðà áåðåäi åêåí. Ñîëàð¹à ºàðàï æàòûï ½éûºòàï ºàëûïïûí, áiðåóäi» ñ¼éëåãåíiíåí îÿíäûì. ʸäiìãi ¼çiìiçäi» áàñòûºòû» øîïûðû. – Åé, áàòûð, ì½íäà íåíi» æàðû¹ûí áiòåï æàòûðñû»? – äåéäi. ʾí å»êåéiï ºàëûïòû. Ìàøèíà iøiíäå áiðåóëåð ºàóºûëäàñûï îòûð. – Áåëåñåáåòiì øå? – Áåëåñåáåòi»äi æàó àëìàéäû, ºîðûºïà. Îäàí äà ì½íäà íå áiòiðiï æ¾ðãåíi»äi àéòøû, åé? Ìàë ä¸ðiãåði, òà¹û áið áåéòàíûñ êiñi áàð, á¸ðiìiç ¾éãå êåëäiê. ²îé¹à ê¼êåìäi æiáåðãåí áå, ¸êåì åñiê àëäûíäà îòûí á½òàï æàòûð åêåí. – Áàëà æî¹àëòºàí æîºñûçäàð ìà? – äåäi áàñòûºòû» øîïûðû. – ƾðìåéòií æåði æîº ¼çiíi», – äåäi ìàë ä¸ðiãåði. – Àéäàëàäà æàïàäàí-æàë¹ûç æàòºàíûí àéòñà»øû, – äåäi ìåí òàíûìàéòûí êiñi. – °ëi áàëà ¹îé, íåíi áiëåäi äåéñi». Àë, ºàéäàí æ¾ðñi»äåð, àóûëäàðû»äà íå æà»àëûº áîëûï æàòûð? – äåäi ¸êåì îëàð¹à ºàðñû æ¾ðiï. °»ãiìåäåí ¸»ãiìå øû¹ûï, àëäû»¹û ê¾íi ºîðà¹à ºà»¹ûð¹àí ò¾ëêi êiðiï êåòiï, μÿëàñïåí òàëàñºàíû, ò¾ëêiíi» èòòåí äå, àäàìíàí äà ñåñêåíáåéòiíi ñ¼ç áîëäû. – ²½òûð¹àí íåìå-àó äåéìií. Áîëìàñà, îíäàé áàòûë ò¾ëêi ê¼ðìåï åäiì, – äåäi ¸êåì êå»ê-êå»ê ê¾ëiï. – μÿëàñòû áàéºàï æ¾ðìií, àçäàï ñ¾ëåñîº òàðòºàíûìåí á½ðûí¹û ºàëïû ñèÿºòû.

– Îéáàé, áàéºà»ûç. Àÿºàñòû º½òûðûï, ìàë-æàíäû æàçûì åòiï æ¾ðìåñií. Æàñ áàëà áàð äåãåíäåé, – äåäi ìàë ä¸ðiãåði. Ìåí ê¼êåìíi» àëäûíàí øû¹ûï, ºîéäû åêi æàºòàï ºîðà¹à æàºûíäàòûï ºàë¹àíûìûçäà ìûëòûº ã¾ðñ åòå ºàëäû. Åêåóìiç äå ¾éãå ºàðàé ½ìòûëäûº. Êåëñåê, ºîðàíû» àëäûíäà¹û ¾éiëãåí ºèäû» ¾ñòiíäå μÿëàñ ºû»ñûëàï æàòûð åêåí. Àëºûìûíàí àòºàºòà¹àí ºàíû ½çàï àºïàé ê¼ç àëäûìäà áîïûð¹à ñi»iï æàòûð. Æàíûíà åíäi æàºûíäàé áåðãåíiìäå ê¼çi ì¼ëèiï ìà¹àí áið ºàðàäû äà, áàñû æåðãå ñûëº åòå ò¾ñòi. Àóçûíàí äà ºàí øû¹ûï êåòiïòi. Æûëàï æàòºàí ñèÿºòû. Å»êåéiï æåð ñèïàëàï åäiì, ºîëûìà êiðïiøòi» ñûíû¹û iëiíäi. – Íåãå àòàñû»? °êå»íi» àóçûí! – äåï ìûëòû¹ûíà ñ¾éåíiï ò½ð¹àí áà¹àíà¹û òàíûìàéòûí êiñiãå ºàðàé áàð ê¾øiììåí æiáåðiï êåï ºàëäûì. Á½¹ûï òà ¾ëãåðãåí æîº, êåñåê îäàí àñûï áàðûï, áàñòûºòû» ìàøèíàñûíà ñàðò åòå ºàëäû. Êåñåêòi» òèìåãåíiíå ûçàì êåëiï, ê¼çiìíåí á½ðº åòå ºàë¹àí æàñòû äà ñ¾ðòïåñòåí åêiíøi ºîëûìäà¹û òîáûë¹ûìåí æ¾ãiðiï áàðûï ¸ëãi êiñiíi ñàëûï-ñàëûï æiáåðäiì. “Ò¸éò àðû” äåãåí ¸êåìíi» äàóñû òûì ñàëºûí øûºòû. Òà¹û äà ê¼òåðiï ¸êåòêåí øîïûð æiãiòòi» ìîéíûíàí òàñ ºûëûï º½øàºòàï àëûï, àðìàíñûç áîºòàó¹à ¸êåìíåí ºàéìû¹ûï, ºûñòû¹à æûëàï ¾éãå ºàðàé êåòiï áàðà æàòûð åäiì, “Áàëà»ûç òûì øàºàð åêåí” äåãåí äàóûñ åñòiëäi. °òòå», áàñûíà ºîëûì æåòïåé ºàëäû. Àòòû» ¾ñòiíäå áîëñàì ¹îé, ºóàëàï æ¾ðiï ñàáàð åäiì... – ²àï, ì½íû» ºîðëû¹ûí-àé, ¸, – äåï ¸êåì áiç æàººà ºàðàäû. – Àç áîëìà¹àíäà òåðåçå»å òèiï êåòå æàçäàäûàó. – Ò¾ê òå åòïåéäi. Áàëàíû» áið åðêåëiãií ê¼òåðìåñåê, íåñiíå æ¾ðìiç. Íåãiçi, èòòi á½ëàðäû» ê¼çiíøå àòïàó êåðåê åäi. – Àòºûçàðûìäû àòºûçûï àëûï, ¼çiìíi» äå iøiì óäàé àøûï ò½ð åäi, iñòåãåíií ê¼ðìåéñi» áå? Ñåí äå òåãi æåäåëäåòiï æiáåðäi»... – ²îéû»ûçøû, àò äåäi»iç àòòûì. Ìåíi» íå ºàòûñûì áàð?.. – Áîïòû, ºîé, ¾éãå æ¾ði»äåð, – äåäi äå ¸êåì àëäû¹à ò¾ñòi. – Æîº, à¹à. °éåë àëñàì º½äàëûººà æiáåðåì, ½ëäû áîëñàì áàëàìíû» àóçûíà ò¾êiðòiï àëàì äåãåíiìäi

½ìûòïà¹àí áîëàðñûç. Ñîë ê¾í äå êåëiï ºàëäû, áiç àñû¹ûñïûç, – äåäi øîïûð æiãiò ìåíi æåðãå ò¾ñiðiï. – Îéáàé-àó, ¸»ãiìåíi ñîäàí áàñòàìàéñû»äàð ìà? – äåï, ¸êåì øîïûð æiãiòêå ºàðàé æ¾ðäi. Îëà𠺽øàºòàñûï, äàáûðëàñûï æàòºàíäà ìåí ¾éãå êiðiï êåòòiì. Á¸ði êåòiï, àáûð-ñàáûð áàñûë¹àí ñî» êåøêi àñºà îòûðäûº. Äàñòàðõàí áàñûíäà ê¼êåì ¹àíà æîº. Áà¹àíà ìåíi àéäàëà¹à æàë¹ûç òàñòàï êåòêåíi ¾øií “Øîøûíûï ºàëñà ºàéòåñi»?” äåï, ¸êåì ºàòòû êåéiãåí. ιàí μÿëàñòû» ºàé¹ûñû ºîñûëûï, îë ºîé ºîðàëà¹àííàí êåéií áîïûðäû» ¾ñòiíäå ºàëäû. Àíàì ºàíøà ðåò øàºûðñà äà êåëìåé ºîéäû. °êåì äàëà¹à áið øû¹ûï êåòêåíäå àíàì ìà¹àí “Àòòà áàñû» ºàë¹ûð øåøåê, ê¾íi-ò¾íi ìiíiï æ¾ðñi» ¹îé. Îë áið ìiíñå òàºûìû iñiï êåòåäi äåäi» áå?” – äåäi. Àíàìíû» àð¹û æà¹ûíäà åø çiëi æîº ì½íäàé ½ñàº-ò¾éåê ðåíiøòåðiíå áîéûì ¾éðåíiï êåòêåí. Á½¹àí äåéií íå äàóñûìäû ¼çãåðòiï, ìàçàºòàé æ¼íåëiï, áîëìàñà æ¾ãiðiï áàðûï áið ºîëûììåí àóçûí áàñûï àëûï ñ¼éëåòïåé ºîÿòûíìûí. Áiðຠä¸ë îñû æîëû æûìû» åòå ºàëóäû» ðåòií òàïïàé, äàñòàðõàíäà¹û ºîéäû» ïiñêåí îìûðòºàñû ìåí ê¸ìïèò-ïið¸íäiêòi àëà ñàëäûì äà, ¸êåìíi» ãàëîøûí àÿ¹ûìà iëiï, äàëà¹à àòûëäûì. ¶ëêåí àÿº êèiììåí æ¾ðå àëìàé, àÿ¹ûìäû òûðï-òûðï áàñûï ¸ðå» êåëå æàòûð åäiì, º½éðû¹ûí á½ë¹à»äàòûï æàíûìíàí øûºïàé æ¾ðãåí Ìàð¹àó îíû ìûæûï êåòòi äå, åêïåòiìíåí ái𠺽ëàï àëäûì. Òåáå ºîþ¹à ãàëîøòû» û»¹àéû êåëìåé “Êåò, ¸êå»íi»” äåï, îíû æàºñûëàï ò½ðûï áið áîºòàï àëûï, ºîðà øåòiíäåãi áîïûðäû» ¾ñòiíå øûºòûì. Êåëñåì, ê¼êåì åêi òiçåñiíå èåãií ñ¾éåï, áið óûñ áîëûï àëûñºà ºàðàï îòûð åêåí. Ìåí äå àéíàëàìà, æ½ëäûçäàðû æûìû»äà¹àí ê¼êòåìíi» ò½ï-ò½íûº àñïàíûíà ê¼ç æiáåðäiì. Á¸ði äå ê¾íäåãiäåé. Ñîñòèûï ò½ðà áåðãåí ºèñûíñûçäàó ê¼ðiíiï, òàñºàð໹û ò¾í ½íàìàñà äà ºàñûíà îòûðäûì. Îë ìà¹àí ìîéûí á½ðûï ºàðàìàäû. “̸, æåéñi» áå?” – äåï, åòòi ½ñûíûï åäiì, àëìàäû. ²àíøà ¾»iëñåì äå æ¾çi ê¼ðiíáåéäi. Òåê àíäà-ñàíäà ûºûëûº àòûï, ¼êñiï ºîÿäû. – ʼêå, ñåí æûëàï îòûðñû» áà? – äåäiì. – Æîº, – äåäi îë. – Ìåí åíäi àòºà ìiíáåéìií. Àò òà, áåëåñåáåò òå ñåíiêi áîëñûí. Ìåí ¾éäå îòûðàì, ì¸, ê¸ìïèò æåøi. – Æåìåéìií, ¼çi» æåé áåð. – ƾðøi îíäà ¾éãå êåòåéiê.

– Ìåí μÿëàñòû» æàíûíäà ºàëàì. – Îíû íåãå àòûï òàñòàäû, à? – ²½òûð¹àí ò¾ëêiìåí òàëàñºàí äåéäi. Îë äà º½òûðûï êåòñå ìàë¹à çèÿíû òèåäi åêåí. – Îë åíäi òiðiëìåé ìå? – Òiðiëìåéäi. Îíû» æàíû àíàó ê¼êêå ½øûï êåòòi. ²àíøà ¾»iëñåì äå ìåí ê¼êòåí μÿëàñòû» æàíûí òàáà àëìàäûì äà: – ²àéòûï êåëå ìå? – äåï ñ½ðàäûì. – Åíäi åøºàøàí êåëìåéäi. Àóûëäà æ¾ðãåíäå áið áàëàëàðäàí åñòiãåì, êåéií ¼ëãåíäå á¸ðiìiçäi» æàíûìûç ñ¼éòiï àñïàí¹à êåòåäi åêåí. Ò¼»iðåê òûì ºàð໹û åäi. Æà»à ¹àíà ºû»ñûëàï æàíûìûçäà æ¾ðãåí Ìàð¹àó äà ê¼ðiíáåéäi. Áiðåó êåëiï áàñ ñàëàòûíäàé, ºàðàï îòûðûï ¾ðåéëåíåéií äåäiì. Îñû ¸»ãiìåíi àéòûï îòûð¹àí ê¼êåìíi» ¼çi ìà¹àí òûì æàò, áàñºà àäàì ñèÿºòû ºîðºûíûøòû áîëûï êåòòi. Òåçiðåê êåòóãå àñûºòûì. – ʼêå, ñåí ìåíi» Àðëàíûìäû àë. °êåì îíû ºîðà¹à äà ¾ðåäi, ºîéäû äà æàºñû àéäàéäû äåï ìàºòàï æ¾ð ¹îé. Æàéëàó¹à áàð¹àíäà òà¹û åêi ê¾øiê àñûðàéìûç. Îëàð äà ñåíiêi áîëñûí. Áà¹àíà ¸êåìå øîëຠáåëñåíäi àéòòû, áàñòûº îðíûíàí ò¾ñiï ºàëûïòû. Áiðåóëåðìåí áiðiãiï ê¼ï àºøà æåãåí äåéäi. Ìåíi» ºàðà ºîçûìäû æåãåí äå ñîëàð ¹îé. ʼðåñi», åíäi ñåíi» μÿëàñû»äû àòºàí êiñiíi äå îðíûíàí àëûï òàñòàéäû, ºàìàéäû. ƾðøi, ¾éãå êåòåéiê. Îë ñîë êåçäå ¹àíà ìà¹àí á½ðûëûï, ºîëûìäà¹û îìûðòºàíû μÿëàñòû» àëäûíà ºîéäû. Ñîñûí, ê¸ìïèòòåðäi ºàëòàñûíà ñàëûï, ìåíi èû¹ûìíàí º½øàºòàäû äà ¾éãå òàðòòû. Ìåí îíû» æ¾ðiñiíå iëåñå àëìàé êåëå æàòûï, áîñòàí-áîñºà ê¼êåìäi òàëàé ðåíæiòêåíiìå ¼êiíäiì. ʼêåìäi äå, ¸êåì ìåí àíàìäû äà åíäi åøºàøàí ¼êïåëåòïåóãå áåë áàéëàäûì. Îñû ñ¸òòå ìåí îëàðäû ºàòòû æàºñû ê¼ðiï êåòòiì. Áið ãàëîøûìíû» àÿ¹ûìíàí ò¾ñiï ºàë¹àíûíà ºàðàìàñòàí îíû» åòåãiíåí ½ñòàï àëûï, ¾éãå ºàðàé åëïåëåêòåé æ¾ãiðäiì. Åíäi òåê, μÿëàñ ê¼êêå ½øûï áàðûñûìåí Àºº½ëàºòû içäåï, òàóûï àëñà åêåí. Åêåói áiðãå áîëñà, åøòå»åäåí ºîðûºïàéäû ¹îé...

Áàë¹ûí Òàìûç àéû äà òàóñûëäû. °íå-ìiíå äåãåíøå òàó åòåãiíäåãi êiøêåíå ê¼ëäi ìåêåí åòiï æ¾ðãåí ñàðûàëà ºàçäàð ê¼çäåí ¹àéûï áîëäû. ²ûðê¾éåê áàñòàëìàé-ຠàñïàí î»ûï êåòêåí ìàòàäàé ¼»i ºàøûï áîçàðäû äà ºàëäû. Æàçäà¹ûäàé åìåñ, àéíàëà ì¾ëäå ê¼»iëñiç. Òûï-òûíûø. Æàéëàóäû áàñûíà ê¼òåðãåí ½ë-ºûçäàðäû» á¸ði ñàáà¹ûíà êåòêåëi áåði æàïàí ò¾çäå æàë¹ûç ºàë¹àíäàé ¼çiìíåí-¼çiì åëåãiçiï, ¸éòåóið áið æàºòàí ¸ëäåêiì êåëiï ºàëàðäàé àëà» ê¼»ië áîëûï æ¾ðìií. Ò¼»iðåêòi» á¸ði ìàë àÿ¹ûíàí ¸áäåí òàïòàëûï, ñàðû äàëàíû» øà»û øû¹ûï æàòûð. Æûë îí åêi àé ò¾ñií áåðìåéòií ºàðà¹àéëàð äà á½òà¹û ñàëáûðàï, òûì ñàë¹ûðò òå»ñåëåäi. Áàÿ¹û åðêå ñàìàë æîº, ñóûº æåë áàëà¹û»íàí, ºîéíû-ºîíøû»íàí ñóìà» åòiï ¼òå øû¹ûï, äåíå»äi áið äåìäå òî»àçûòûï æiáåðåäi. Å»ñåñi áèiê, æàðòàñòàðû àéáàðëû òàóäû» äà ìûñû áàñûëûï, ê¼ç æåòåð æåðäi» á¸ði º½ëàçûï æàòûð. Îò ºóàëà¹àí ºîéëàð òîºòàóñûç æ¾ãiðå áåðåäi. Á½ðûí¹ûäàé æåðäåí áàñ àëìàé æàéûëó, æóñàï æàòà ºàëó, ø໺àé ò¾ñòå ûñòûºòàí ºîðûíûï ¾ø-ò¼ðò ñà¹àò áîéû áið-áiðiíå òû¹ûëûï ¾éåçäåï ò½ðó ½ìûòûë¹àí. Ñèûðëàð äà îðìàííû» iøiíäå ê¼ï æàòïàéäû. ʾíiíå îí ðåò àéäàï àïàðûï òàñòàñà», àðàäà æàðòû ñà¹àò ¼òïåé-ຠåðiíáåé ñî»û»íàí îí ðåò ºàéòûï êåëåäi. Åðêiíå ºîÿ áåðñå», á½çàóëàðûí åðòiï àëûï, ê¾çäåóäåí áið-ຠøûºïຠîéû áàð. °çiðãå æûëºûëàð ¹àíà ìàçàëàìàé ò½ð. ¶éäi» ò¼»iðåãiíäå òiñêå iëiíåð åøòå»å ºàëìà¹àí ñî», º½ëûíäàðäû áîñàòûï, æåëiáàóäû æèíàï, ê¾íäåëiêòi ìiíiñòåãi áið-åêi àòòàí áàñºàñûí ¾éiðiìåí òàó¹à æiáåðãåíáiç. ²ûðê¾éåêòi» îðòàñûíà òàºàï ºàëñà äà, ¸ëi åøêiì ò¼ìåíãå ò¾ñå ºîé¹àí æîº. Æûëäà¹ûäàé åìåñ, áèûë ê¼øi-ºîí¹à á¼ëiíåòií êîëõîçäû» ê¼ëiãi êåøiãiï æàòûð... Æàí-æà¹ûì ò¾ãåë ê¼ðiíåòií áîë¹àí ñî» ûç¹àðäû åëåìåé ºûðºàíû» ¾ñòiíäå îòûðìûí. Áà¹àíà ê¾í æûëû êåçäå æåëå» øû¹ûï êåòiïïií äå, åíäi ¾éãå øàóûï áàðó¹à åðiíiï, àìàëñûç êåøòi» áàòóûí òîñûï, ò¼ðò òàðàïûìäû ñàìàðºàó øîëûï ºîÿìûí. ²îéëàð ê¼ëãå ê¼ï àÿëäàìàé,

èò ºó¹àíäàé ä¾ðêiðåï, áåði áåòòåï êåëåäi. Ê¼ç ºàðûºòûðàð ºóàòû ºàéòûï, òàó áàóûðëà¹àí ñ½ð á½ëòòàð¹à òàáàíûí ñ¾éãiçiï, ºîþ ò½ìàíäû æàçäà¹ûäàé àëºûçûë áîÿó¹à ìàëûíäûðà àëìàé ñàðû ê¾í áàÿó áàòûï áàðàäû. Áiði êiðiï, áiði øû¹ûï, ò¾»ëiãi æåëïiëäåï àáûð-ñàáûð áîëûï æàòàòûí åòåêòåãi æàë¹ûç êèiç ¾é ºàçið äàñòàðõàí ¾ñòiíäå ½ìûò ºàë¹àí ò¼»êåðóëi êåñå ñèÿºòû òûì î»àøà, òûìòûðûñ. Æå»ãåìíi» äå iøi ïûñûï îòûð-àó äåéìií, ¾éãå åêi-¾ø ðåò áàñ ñ½ºòû. ²îëûí ê¼ëåãåéëåï àóûëäàí êåëåòií ºàðà æîë¹à áiðàç ºàðàï ò½ðäû. Ñîñûí, ê¼ê ò¾òiíäi áóäàºòàòûï, åñiêòi» àëäûíà ñàìàóûð ºîéäû. Êåøêi àñºà øûíäàï êiðiñòi-àó äåéìií, ¾éäi» êåðíåéiíåí äå ò¾òií øû¹à áàñòàäû. Ìåêòåïêå æàñû æåòïåé ºàë¹àí iíiì òîð ºîðàíû» iøiíäå áîïûðäû ê¾ðåï, æîë ñàëûï, ¼çiìåí-¼çi îéíàï æ¾ð. ĸë îñûíäàé êåçiìäå ìåíi» àëäàíàòûí åðìåãiì òûì ê¼ï åäi. Îë êåçäå ºîñ ¾é îòûðàòûíáûç. ʼðøiíi» áîéæåòiï ºàë¹àí åêi ºûçû áàð áîëàòûí. Åêåói äå òûì ñ½ëó, ñîñûí ¼òå åðêå åäi. Åêi àòºà ìiíiï àëûï ñàéñàëàíû ê¾íiíå áið ðåò àðàëàï ºàéòïàñà ê¼»iëäåði ê¼íøiìåéòií. Åðòå ò½ðûï åêi ¾éäi» æûëºûëàðûí àéäàï êåëåòií äå, º½ëûíäàðäû æåëiãå áàéëàéòûí äà, àíàóìûíàó ½ñàº-ò¾éåê øàðóà¹à øàóûï áàðûï êåëåòií äå ê¼áiíå îñû ºûçäàð åäi. ´çiìíåí åêi æàñ ¾ëêåí ¸ïêåì åêåóìiç òà» àòºàííàí êåø áàòºàí¹à äåéií ñîëàðäû» ¾éiíåí øûºïàéòûíáûç. ²ûçäàð áiçäi àòºà ìiíñå, åðãå òiê ò½ð¹ûçûï àëûï, ìîéûíäàðûíàí º½øàºòàòûï ºîÿòûí äà ê¼çiìiçäåí æàñ ຺àíøà øàïºûëàéòûí, æàÿó æ¾ðñå ºîëûìûçäàí æåòåëåï àëàòûí, ºûñºàñû, æàíäàðûíàí áið åëi òàñòàìàéòûí. ¶éãå òåê åë îðûí¹à æàòàðäà, íåìåñå ò¾ñi ñóûº ¸êåñi ò¾ñêi ø¸éií iøóãå êåëãåíäå ¹àíà ºàéòàòûíáûç. ²àðûñ æåðäåãi ¾éãå áàðìàé ñîëàðäiêiíå ºîíûï ºàëàòûí êåçiìiç äå æèi áîëûï ò½ðóøû åäi. Îíäàéäà ê¼áiíå ìåíi ºàñûíà àëûï æàòàòûí ²óàíûø äåãåí ºûç òiëåðñåãií ñî¹àòûí ½çûí ºàðà øàøûí æàéûï, æàñòûºòàí àñûðûï, æèíàóëû æ¾êòi» àñòûíà òàñòàï ºîÿòûí. ²àøàí ½éûºòàï ºàë¹àíûìøà øàøûíà áiðäå»å êiðiï êåòåð ìå åêåí, òà» àòºàíøà òûøºàí æåï ºîÿð ìà åêåí äåï ºîðºûï æàòàòûíìûí. Òiëåóõàí äåãåí àíàëàðû äà òûì æàéäàðû, ºîëû àøûº æàéëû êiñi åäi. Ñîë ¾éäåãi áàð æàºñû çàò ïåí ò¸òòi-ä¸ìäi ìåíiêi áîëàòûí. Îë óàºûòòàðäà äà æåð çåðòòåãåí, ê¼áåëåê, ºî»ûç òåðãåí îðûñ, ºàçຠáiçäi» æàéëàó¹à ê¼ï êåëiï ò½ðàòûí. Êåéäå ø½áûðûï

ò¼ìåííåí æàÿó øû¹àäû. Êåéäå ã¾ðiëäåòiï àñïàííàí òiê½øàºïåí êåëiï ºîíàäû. Áiçãå îëàðäû» iðiìøiãi ìåí ø½æû¹û òà»ñûº. Îëàð¹à áiçäi» ºûìûç áåí ñ¾ò ºûìáàò. Êåéáið îðûñòàð ñèûðäû» øèêi ñ¾òií äå êåñåëåï iøiï àëàòûí. ²½ðò-iðiìøiêòi º½ìàðòà æåãåíi ¼ç àëäûíà, “Ñàòûï àëàéûº” äåï ºîéøûëàðäû ê¾ëêiãå òàëàé áàòûð¹àí. “¶éiíå êåëãåí àäàì¹à ä¸ìií ñàòºàí êiìäi ê¼ðiï åäi»äåð? Îðûñïûñû» äåãåí” äåï ê¼ðøi àïà åñiíå ò¾ñêåí ñàéûí áið ê¾ëiï ºîÿòûí. Íåíi çåðòòåï ºàðûº ºûëûï æ¾ðãåíií êiì áiëñií, ¸éòåóið æiãiòòåðiíi» ê¼ïøiëiãi ê¼ðøiíi» åêi ºûçûíà ¹àøûº áîëûï ºàéòàòûí. ʼáiíå ìåíi î»àøàëàï àëûï, îëàðäû» åñiìií ñ½ðàéòûí. ²îë¹à ê¼ï ò¾ñå áåðìåéòií æûëòûðຠáiðäå»åëåðäi áåðiï àëäàï-ຠáà¹àòûí. Àòòàðûí àéòûï ºîéñàì, ñ¾éiêòi åêi àïàéûìíàí – ²àðëû¹àø ïåí ²óàíûøòàí àéûðûëûï ºàëàòûíäàé, áîëìàñà îëàð “Íåãå àéòòû»?” äåï ºàòòû ðåíæèòiíäåé ñàçàðà ºàëàòûíìûí. ²àçið îéëàï ºàðàñàì, îëàð¹à ºûçäàð äà ºûð ê¼ðñåòåäi åêåí ¹îé, áîçáàëàëàðäû îäàí àðû ûíòûºòûðà ò¾ñêiëåði êåëå ìå, àéíàëàðûí ìà¹àí ½ñòàòûï ºîéûï, øàøòàðûí ½çຠòàðàéòûí. Åêi øåëåêòi ìàéûñà ê¼òåðiï, áàñòàó¹à êåòåòií. Òiê½ø຺à ìiíãiì êåëãåíií, æàºûííàí áið àðìàíñûç ê¼ðãiì êåëåòiíií æàñûðûï, ºîñ ºûçäû» ºàñûíäà ºîºèëàíûï ìåí æ¾ðåòiíìií. Ìåí ¾ø-ò¼ðò îºûï ºàë¹àí êåçäå òóûñòàé áîëûï êåòêåí ñîë ê¼ðøiëåðiìiç ìàëûí ¼òêiçiï áåðäi äå, ºàëà¹à áiðæîëà ê¼øiï êåòòi. Ñîäàí áåði, îëàðäàí åø õàáàð æîº... Áèûë øiëäå àéûíû» îðòàñûíäà áèîëîãòàð òà¹û êåëäi. Åòåêêå ò¾ñåòií æàë¹ûçàÿº àò æîëìåí æî¹àðû ¼ðëåï êåëå æàòûð åäiì, àëäû»¹û æà¹ûìíàí áiðåóëåðäi» äàóðû¹à ê¾ëãåíi, äàá½ð-ä½áûð ñ¼éëåñêåíäåði åñòiëäi. Àñòûìäà¹û àòûì äà º½ëà¹ûí åëå» åòêiçiï, îºûñ øûººàí äàóûñºà ìîéûí á½ðäû. Àðºàí áîéû ¹àíà ºàøûºòûºòà ºûçûëæàñûë êèiíãåí ºûç-æiãiòòåð áiðiíi» ñî»ûíàí áiði òiçáåêòåëiï êåòiï áàðà æàòûð åêåí. Êåé æiãiòòåð øàðøà¹àí ºûçäàðäû ºîëûíàí ½ñòàï, ñ¾éðåãåíäåé ºûëûï æåòåëåï áàðàäû. Áàëà ê¾íiì åìåñ, ºàíøà ºûçûºñàì äà æàíäàðûíà æàºûí áàðà àëìàäûì. Ѹë æ¾ðñåì ºóûï æåòåòií áîë¹àí ñî», æ¾ðiñiìäi êiëò ¼çãåðòiï, àòòû» áàñûí æîëñûç¹à ñàëûï åäiì, áið ºûç àé¹àé ñàëäû. Æàë¹ûç ¼çi æåë º½ëàòºàí ºàðà¹àéäû» ¾ñòiíäå øîºèûï îòûð. Àëäû»¹ûëàðû åä¸óið æåðãå ½çàï êåòiïòi. Øàºûð¹àí¹à áàðìàé, á½ðûñ êåòóäi ½ÿò ê¼ðäiì. Øûíàøàºòàé ¹àíà ºûç åêåí, òàíûñòûº.

“Îðàëäàí êåëäiì. Òàáè¹àòòàðû» òàìàøà åêåí. Àëìàòûíû àë¹àø ê¼ðãåíäå òiëiì áàéëàíûï ºàëäû. Ìûíà æåð òiïòi êåðåìåò. ¶éãå ê¾í ñàéûí õàò æàçàì. Á¸ðiáið åøòå»åíi æåòêiçiï àéòà àëìàé æ¾ðìií” äåéäi. Îðàëûí ¼ìiði ê¼ðìåïïií. Àë, àéòûï îòûð¹àí Àëìàòûñû ìåíi æàðûëºàìàäû. Æèûðìà ê¾í æ¾ðäiì áå, æ¾ðìåäiì áå, îºó¹à ò¾ñå àëìàé ºàéòûï êåëäiì. Åíäi ºàéòà ê¼ðåðê¼ðìåñiì òà¹û åêiòàëàé. “κóäàí º½ëàï ºàëäûì” äåóãå ºàíøà íàìûñòàíñàì äà, øûíûìäû àéòòûì. “Ìåí ñåíi ìåêòåïòå òî¹ûç-îí îºèòûí áàëà øû¹àð äåñåì, îºó¹à áàðûï êåëäiì äåéñi» áå?” äåï ñûºûëûºòàï ò½ðûï ê¾ëiï àëäû. Ñîñûí, “ʾëãåíiìå ðåíæiìå. Áèûë ò¾ñïåñå» êåëåñi æûëû ò¾ñåñi» ¹îé” äåäi. Ðåíæiìå äåãåíi ½íà¹àíûìåí, ºàëàäàí êåëãåëi êåçäåñêåííi» á¸ðiíåí åñòè-åñòè º½ëà¹ûì æàóûð áîë¹àí “Áèûë ò¾ñïåñå» êåëåñi æûëû ò¾ñåñi»” äåãåí ñ¼çi øåêåìäi äû» åòêiçäi. “Îíû êåçiíäå ê¼ðåðìiç” äåäiì àóçûì æûáûð åòiï. Ѽçiìäi ä½ðûñ åñòiìåäi ìå, ¸ëäå åëå» ºûëìàäû ìà, îë ìåíi ½ìûòûï, “Æûëºûíû ñûðòûíàí ê¼ðãåíiì áîëìàñà, ¼ìiði ìiíiï ê¼ðìåïïií” äåï, æàìàí òîðû àòûìäû ñèïàëàï ò½ðûï àëäû. “Êåë, îíäà áàéºàï ê¼ð” äåäiì ìåí. “Àëûï ºàøïàé ìà? Æû¹ûï êåòñå ºàéòåì?” äåäi îë, ê¼çi áàºûðàéûï. Òåáiíáåñå» æ¾ðìåéòií, ¾ñòiíå ºàíøà àäàì ìiíãåññå äå “Ñåíäåð íå iñòåï æàòûðñû»äàð? Á½ëàðû» íå?” äåï áið ºàðàï òà ºîéìàéòûí òîðûäàí ñåñêåíãåíiíå ê¾ëêiì êåëäi. ²ûñºàñû, ¾ø ½ìòûëûï, ìåí ºîëòû¹ûíàí äåìåï æ¾ðiï îë àòºà ¸ðå» äåãåíäå ìiíäi-àó. Åðäi» àëäû»¹û ºàñûíàí ºîñ ºîëäàï ½ñòàï àëûï, áiðåñå ñàº-ñຠê¾ëiï, áiðåñå ¼ç-¼çiíåí øû»¹ûðûï, ìåí òiçãiíäi æiáåðåéií äåñåì îéáàéäû ñàëûï ¸áäåí-ຠáåðåêåíi àëäû. Ñîë ê¾ííåí áàñòàï åêåóìiç äîñòàñûï êåòòiê. Á¸ði áiðãå îòûð¹àí êåçäå ê¼ï áàðà áåðìåéìií. Íå äåãåíìåí á¼òåí îðòà, áåéòàíûñ æàñòàð, ¸çië-ºàëæû»û äà, ¸»ãiìåëåði äå áàñºàøà. ʼáiíå îë ìà¹àí ¼çi êåëåäi. ĸë îñû æîëû àòûìíû» ïàéäàñû áið òèäi. “Áið ðåò ìiíiï ê¼ðåéiíøi” äåï ø½ð-ø½ð åòiï, ºûç áiòêåí ìà¹àí ¾éið áîëûï àëäû. Æiãiòòåð äå áið-åêi ðåò òiëåê ºûëûï åäi “Ñåíäåðäi æû¹ûï êåòåäi” äåï, ðàé áåðìåäiì. “²àëû» øàéòàí áàñû»äû àéíàëäûðûï àëìàñûí” äåï æå»ãåì ê¾ëåäi. “Àòòû áîëäûðòàòûí áîëäû», á¸ðií ä¸ìåëåíäiðìåé, áiðåóií ¹àíà àéíàëäûðñà»øû” äåï à¹àì ìàçàºòàéäû. Ûë¹è ñûðòòà, ê¾í ìåí æåëäi» ¼òiíäå æ¾ðãåííåí áå, åðíiì òiëiì-òiëiì áîëûï, áåòiì æàðûëûï

êåòåòií. Ñî¹àí ºàðàìàñòàí áið êåçäåñêåíäå Îðàëäû» ºûçû ñ¾éiï àëäû. “Àòºà ìiíãiçiï ¾éðåòêåíi» ¾øií” äåï ºîÿäû. Ñîë ê¾ííåí áàñòàï æèi æóûíàòûí áîëäûì. Æàòàðäà áåòi-ºîëûìà êiëåãåé æà¹ûï æàòàòûíäû, ñ¸ëäå áîëñà æà¹ûìäû èiñ øû¹ûï ò½ðñûí äåï à¹àìíû» ñàºàë-ì½ðòûí ºûð¹àííàí êåéií æà¹àòûí ¸òiðií ñåóiï àëàòûíäû øû¹àðäûì. Îíûìåí ºîéìàé, “Á½ëàð¹à áið ¼íåðiìäi ê¼ðñåòåéií” äåäiì äå, æàìàí òîðû àòòû æiáåðiï, áûëòûð ¹àíà ¾éðåòiëãåí êåð ä¼íåíäi ìiíiï àëäûì. “Ñà¹àí êåðåãi îñû ìà?” äåãåíäåé, îë äà àÿ¹û»äû ¾çå»ãiãå ñàëàð-ñàëìàñòàí ò½ðà ½ìòûëûï, àóûçäûºòû ºàðø-º½ðø øàéíàï òûíûì òàïïàé îéíàºòàï ò½ð. Áiðàç ê¾í æóàñ òîðûíû ìiíiï òàºûìûí ¾éðåòiï, àòºà ê¸äiìãiäåé-ຠ¸óåñ áîëûï ºàë¹àí Áàë¹ûí ¸ äåãåíäå êåð ä¼íåíãå äå ºîðûºïàé ìiíiï àë¹àí. Ìåí øûëáûðäû æiáåðìåé æàòûï-ຠáið îðíûíäà áèëåé æ¼íåëãåí àñàó àòòàí îë æàí-ä¸ðìåí ºàð¹ûï ò¾ñòi. “Ìûíàó ìåíi àëûï ºàøàéûí äåï ò½ð” äåéäi ìà¹àí æàëòàº-æàëòຠºàðàï. Æà»à ¹àíà æ¾çi í½ðëàíûï, ê¼çiíåí îò øàøûï, àòºà iøiï-æåï º½ìàðëàíà ºàðàï ò½ð¹àí ºûç áiðäåí ï¸ñåéiï ºàëûïòû. Áiðàç ê¾í òiçãiíäi æiáåðìåé ¼çiì æåòåëåï æ¾ðiï, êåéäå àëäûìà, êåéäå àðòûìà ìiíãåñòiðiï àëûï, ìåíi» ê¼çiì ¾éðåíiï êåòêåíiìåí îë ¾øií æà»à àøûë¹àí àðàëäàé ºûçû¹û òàóñûëìàéòûí òàó-òàñòû àðìàíñûç òàëàé àðàëàäûº. Àñòûìûç¹à àòê¼ðïåíi ò¼ñåï îòûðûï àëûï, ¸»ãiìå ñîºòûº. Àëàºàíäàé ¹àíà ê¼ëäi áàëà¹ûìûçäû òiçåìiçãå äåéií ò¾ðiï àëûï òàëàé êåøiï æ¾ðäiê... Îñûíäàé ê¾íäåðäi» áiðiíäå ñàºàë-ñàºàë áið æiãiò ìåíi î»àøà øàºûðûï àëäû. “Áàóûðûì, Áàë¹ûííàí àóëຠæ¾ðãåíi» æ¼í” äåéäi îë. ° äåãåíäå àóçûìà î»òàéëû ñ¼ç ò¾ñå ºîéìàé êåð ä¼íåíäi º½òûðòûï áiðàç ò½ðäûì. Íåãiçi áàñòàí ¼òêåí êåï ºîé, ìåêòåïòå æ¾ðãåíäå ºûç¹à òàëàñûï, òàëàé ðåò îñûíäàé ¸»ãiìåãå áàð¹àíáûç, ò¼áåëåñêåíáiç. “Àíà ºûç¹à æîëàñà» ìåíåí æàºñûëûº ê¾òïå” äåï áiðáiðiíå ä¼» àéáàò ê¼ðñåòêåí òàëàé ñåðiíi äå ê¼ðãåíáiç. Àë, áàëà åìåñ áiëäåé ñòóäåíò æiãiòêå “´-äå-äå” äåï ìi»ãiðëåï ò½ð¹àí áiðò¾ðëi æàðàñïàéäû åêåí. ´çiìäi-¼çiì ºàíøà òåæåñåì äå áîëìàé, ìûðñ åòiï ê¾ëiï æiáåðäiì. “Ñà¹àí ê¾ëêiëi áîëûï ò½ð ìà, íå?” äåï àëàê¼çäåíiï ºîÿäû. Ìåíi ûºòûðûï àëìຠïà, æîº, êiøi äåï ìåíñiíáåé ìå, ½ñºûíû îíøà êåëiñïåé ò½ð. Àñòûìäà ºàé ºèÿ¹à ñàëñàì äà øàðøàäûì äåìåéòií êåð ä¼íåí, ºîëûìäà à¹àì ºûð¹ûçäàðäàí ºîëºàëàï æ¾ðiï ºîéäû» º½íûíà àë¹àí,

òîé-òîìàë຺à, àóûë¹à áàð¹àíäà ¹àíà ½ñòàéòûí ºûð¹ûç ¼ðiì ºàìøû, ¸ð ¾éäå “Áiçãå äå ºàðàéëàññà»øû-åé” äåï ê¾íäå ºàæàéòûí ê¼êïàðøû æiãiòòåð îòûð¹àíäà æàë¹ûç æàÿóäû» ìûñû ìåíi áàñà ìà? “Áàñûìäû àóûðòïàøû” äåäiì äå æ¾ðiï êåòòiì. Àðàäà áiðàç ê¾í ¼òòi, ¸ð ñà¹àòû àé¹à òàòûï àïòà ¼òòi. Îë ºûçûº òà òàóñûëûïòû. Áàë¹ûíäàð ºàéòûï ò¼áå ê¼ðñåòïåäi. Ñîíäà áàðûï, îë ºûç¹à ºàòòû áàóûð áàñûï, òiïòi, ¼òå ºàòòû ½íàòûï ºàë¹àíûìäû ½ºòûì. Îë áàðäà òàó ñóûíäàé àðºûðàï, á¼ãåòòi á½çûï ¼òåðäåé òåç à¹àòûí ê¾í ºàçið ºûñòà ºàòºàí ì½çäàé áið îðíûíàí òàïæûëìàéäû. Îë áàðäà æà»à ¹àíà ïàéäà áîë¹àíäàé æàéíàï ò½ðàòûí òàáè¹àò òûì àæàðñûç åêåí. Àìàë æîº, ò¼ðò-áåñ ê¾ííåí êåéií “Æûëºûëàðäû áàéºàï êåëåì” äåãåíäi ñûëòàó ºûëûï, òàó¹à áàðìàé, ò¼ìåíãå ò¾ñòiì. Åêi-¾ø ñà¹àò àéíàëñàì äà åøêiì êåçäåñïåäi. Á¸ðiíåí ê¾äåðiìäi ¾çiï, ºàéòó¹à áåò àë¹àíûìäà ¾éãå êåëiï òàëàé ðåò ºûìûç iøêåí îðìàíøû øàë æîëûºòû. Àíàó-ìûíàóäû áiðàç ¸»ãiìå ºûëûï ò½ðäûº òà, øàë êåòóãå û»¹àéëàí¹àíäà øûäàé àëìàé æ¼íiìäi àéòòûì. “Å, îëàð îñûäàí ¾ø-ò¼ðò ê¾í á½ðûí ¹àíà ê¼øiï êåòòi. Æûëäà ñ¸ë åðòåðåê êåòóøi åäiê, áèûë áiðàç àÿëäàï ºàëäûº äåäi ¹îé”. ²àïûëûñòà ºàëòàìíàí ºûìáàò çàòûì ò¾ñiï ºàë¹àíûí òûì êåø ñåçãåíäåé, åíäi îíû ºàéäàí içäåðiìäi áiëìåé æàíûì ºèíàë¹àíäàé, æàíûìäû ò¾ñiíåòií áàð æàºûíûì àëûñºà êåòiï, áåéòàíûñ îðòàäà æàë¹ûç ºàë¹àíäàé ºàòòû-ຠº½ëàçûï ¾éãå êåëäiì. Åøòå»åãå çàóºûì æîº, ê¾íäåëiêòi æóûíó äà, áåòêå êiëåãåé æà¹ó äà æàéûíà ºàëäû. Ìåíi ê¼ðñå, ê¼çií ñ¾çiï àðºàíäà ò½ð¹àí êåð ä¼íåí ¹àíà êiñiíåï ºîÿäû. ´òêåí ê¾íäåðäåí åñòåëiê áîëûï, Áàë¹ûííû» ñóðåòòåãi ñ¾éêiìäi áåéíåñi ìåí ñóðåòòi» àðòûíà æàçûë¹àí: “Ìåí ñåíi åøºàøàí ½ìûòïàéìûí. Ìåíåí 츻ãiëiê åñòåëiê áîëñûí. Æàç¹û ïðàêòèêà. ²àçμÓ, áèîôàê. 2-êóðñ” äåãåí æàçóäàí áàñºà åøòå»å ºàëìàäû... Áàë¹ûíìåí ¼òêåí ê¾íäåðäi îéëàï îòûðûï áàéºàìàé ºàëûïïûí, ºîéäû» àëäû ºûðºàíû àðòºà òàñòàï, ºîðà¹à º½ëàïòû. Ò½ñàóû øåøiëiï êåòêåí áå, æàìàí òîðû àò òà áiðòàëàé æåðãå ½çàï êåòiïòi. Øàïºûëà¹àíû äà, iøåêºàðíû»äû ñîëºûëäàòûï æiáåðåòií æåëiñi äå ½íàìàéòûí, º½ëà¹ûí ñàëïèòûï àëûï ìèòû»-ìèòû» æ¾ðiñòåí æàëûºïàéòûí, ê¼íòåðiëiãi ìåí ê¼íáiñòiãiíå áîëà “æàìàí òîðû” àòàëûï êåòêåí ìiíiñ àò Áàë¹ûí êåòêåëi ê¼çiìå

ûñòûº, æàíûìà æàºûí. Á½ðûí¹ûäàé æ¼íi æîº áàñ-ê¼ç äåìåé ñàáàëàóäàí, òûíûìñûç áîºòàóäàí òèûë¹àì. Ðàñ, òîðû ¹àíà åìåñ, ñîë ºûç åêåóìiç àÿ¹ûìûçäû ìàëûï æà¹àñûíäà îòûðàòûí øà¹ûí ê¼ë äå, áiç àðàëàï, àÿëäà¹àí òàó-òàñ òà ºàçið ìåíi ñûðòòàé ì¾ñiðêåï, àÿéòûíäàé. “Áàë¹ûí ºàéäà?” äåóãå áàòà àëìàé iøòåí òûíàòûíäàé. ²îé ºàëûï ºàëìàäû ìà åêåí äåï, ò¼»iðåêòi áið øîëûï øûºòûì äà, ìàëäû» àðòûí æèíàñòûðûï àë¹àí ñî», àòûìäû æåòåëåï ¾éãå àÿ»äàäûì. Ñóûº æà»áûð ìà, ¸ëäå, àðòû ºàð¹à àéíàëûï êåòåòií ê¾çäi» ຠæàóûíû ìà, ê¼êòi» æ¾çi ò¾íåðiï áàòûñòàí ¾ëêåí áið ¼çãåðiñ êåëå æàòûð. Åñiê àëäûíäà¹û ìàìà¹àøòà ¾ñòiíäåãi ºîðæûíû òîº á¼òåí àò áàéëàóëû ò½ð. ¶éäå ïîøòàøû æiãiò áàð åêåí. À¹àì åêåói áið á¼òåëêå àðàºòû îðòàëàðûíà ºîéûïòû äà, òàìàºòû» ºàçàííàí ò¾ñóií ê¾òïåñòåí äàñòàðõàí¹à åíòåëåï, áið ºûçûº ¸»ãiìåãå êiðiñiï êåòiïòi. ʾí½çຠæûáûðëàï æ¾ðå áåðãåííåí øàðøà¹àí áà, àóçûíàí ñiëåêåéi à¹ûï, ïåø ò¾áiíäå iíiì ½éûºòàï æàòûð. ²àé óàºûòòà îÿí¹àíû äà, ºàøàí æàòºàíû äà áið ¼çiíå ¹àíà àÿí, ºàé êåçäå ê¼ðñå» äå òûíûì òàïïàé áið øàðóàíû àéíàëäûðûï æ¾ðåòií æå»ãåì ¹àíà àíäà-ñàíäà ñ¼çãå àðàëàñûï ºîéûï, ûäûñàÿºòû äàéûíäàï æ¾ð. Ïîøòàøû ¸êåëãåí ái𠺽øຠãàçåò-æ½ðíàëäû àëäûì äà, øàì ò¾áiíå æàíòàÿ êåòòiì. Åøºàéñûñûíà ê¼ï ê¼ç òîºòàòïàñòàí áið-áið øîëûï, æàíûìà òàñòàï æàòûð åäiì, áiðåóiíi» iøiíåí ñîïà» åòiï õàò øû¹à êåëäi. Àéäàëàäà¹û æàéëàóäà æàòûï áiðåóäåí õàò àëàì äåï êiì îéëà¹àí. Ñûðòûíà áiçäi» àóûëäû ¹àíà åìåñ æàéëàóäû äà áàäûðàéòûï ò½ðûï ê¼ðñåòiï, àòûìäû ¾ëêåí ¸ðiïòåðìåí æ¸íå åêi ðåò áàñòûðûï æàçûï ºîéûïòû. Õàò iøiíåí øàºûðó áèëåòi øûºòû... ʸäiìãi ñóðåòiìåí áåðiëãåí òîé¹à øàºûðó áèëåòi... ʼçi ì¼ëäiðåï ñîë áàÿ¹û Áàë¹ûí ìåí ºîðàçäàíûï æ¾ðåòií ñàºàë-ñàºàë æiãiò ò½ð. ĸïòåðäi» ºîñ ïàðà¹ûí àëûï æàòºàí ½çûí õàòòàí ½ººàíûì: “Iíiìäåé áîëûï êåòiï åäi», æàéëàóäû äà, ñåíi äå, êåð ä¼íåíi»äi äå åøºàøàí ½ìûòïàñïûí. ²àðàøàíû» îíûíäà òîéûìûç áîëàäû. Ìiíäåòòi ò¾ðäå êåë. Ìåí ñåíi ê¾òåì” äåãåí ñ¼çäåð ¹àíà. Ãàçåòòåðäi àºòàðûñòûð¹àíñûï, õàò ïåí ñóðåòòi ìûæûäûì äà, ºîëûìíû» ñûðòûìåí ì½ðíûìäû ñ¾ðòêåí áîëûï, æàíàðûìíàí îºûñòà øû¹ûï êåòêåí ºîñ òàìøûíû ñû¹ûï àëäûì. Ñîñûí, åøòå»åíi» áàéûáûíà äà áàðûï æàòïàñòàí, æå»ãåì ïåøòi» àóçûí

àøûï, îòòû ºà¹ûñòûðûï æàòºàíäà, ìûæûë¹àí õàò ïåí ñóðåòòi æàëûí¹à òî¹ûòûï, êåøêi òàìàºòû iøïåñòåí, æàòûï ºàëäûì. Æèi-æèi îÿíûï êåòiï, ºàéòà-ºàéòà òàìà¹ûì º½ð¹àï, ¼êñiê ºûñºàíäàé ê¼»iëiì àëàá½ðòûï, ¸ëäåíå æåòiñïåé ò½ð¹àíäàé iøiì àøûï, ê¼çiìäi ºàíøà æ½ìñàì äà ºàéòà ½éûºòàï êåòå àëìàé, îéûì îí¹à á¼ëiíiï, íå ò½ðûï êåòóäi» ðåòií òàáà àëìàé, ¸áäåí-ຠºèíàëäûì. Òiïòi áîëìà¹àí ñî» áàñûìäû ê¼òåðiï, àéíàëàìäû îéñûç øîëûï áiðàç îòûðäûì. Ñîë ñ¸ò ìåíi» ê¼çiìå ûäûñ-àÿº ºîÿòûí ¾ñòåëäi» øåòiíäå ò½ð¹àí ø¼ëìåê ò¾ñòi. Øàì æàðû¹ûìåí ¸ëñiç øà¹ûëûñûï ìåíi øàºûðûï ò½ð¹àí æàðòûëàé iøiëãåí àðàºòû ºîëûìà ½ñòàï, åøêiìäi îÿòûï àëìàéòûíäàé åïïåí æàëà»àÿº, æàëà» áàñ ñûðòºà øûºòûì. Àéíàëà ºîë ñîçûì æåð ê¼ðiíáåéòií òàñ ºàð໹û åêåí, òàáàíûìíàí ¼òêåí ñóûº ò½ëàáîéûìäû ºóàëàé æ¾ãiðiï, áàñûìíàí áiðຠøûºòû. ʾíäå ê¼ðiï æ¾ðãåí æåð áîë¹àí ñî» ê¼ï àÿëäàìàé, àéíàëàìäû ñ¸ë áà¹àìäàï àëäûì äà ºîé ºîðàíû» øåòiíå êåòòiì. ²½éðû¹ûí á½ë¹à»äàòûï æàíûìäà ²½òòûàÿº ïåí Ñûðòòàí êåëåäi. Ìåíi» ºàçiðãi õàëiìäi àéòºûçáàé-ຠ½ººàíäàé åêåói äå àÿ¹ûìà îðàëûï, ºû»ñûëàï ºîÿäû. ¶éäåí ê¼ï ½çàìàé-ຠæ¾ðiï êåëå æàòºàí áåòiìäå àðàºòû ¾ñòi-¾ñòiíå ½ðòòàï æiáåðäiì. Ìåêòåïïåí ºîøòàñó êåøiíäå áið ñòàºàíäû òàóûñà àëìàé, ò¼ãiï-øàøûï, ¼»åøiì ê¾éãåíäåé ºàºàëûï-øàøàëûï ñûíûïòàñòàð¹à ê¾ëêi áîëûï åäiì, ìûíàíû ñó iøêåíäåé ñiìiðäiì. Àç ¹àíà óàºûòòû» iøiíäå á¼òåëêåíi» ò¾ái äå ê¼ðiíäi. Ñîë êåçäå áàðûï ºàíûì ºûçûï, åêi øåêåì øû» åòå ºàëäû äà ä¾íèåäå ìåíi» ºîëûìíàí êåëìåéòií åøòå»å æîº ñèÿºòû áîëûï êåòòi. Àøºàðûí¹à iøêåí æûíäû ñó ìåíi àëäûìåí ºàëà¹à àëûï áàðìຠáîëäû. Åêåóëåï ñàºàë-ñàºàë áàºûòòû æiãiòòi» ì½ðòûí òàëäàï æ½ëìຠáîëäûº. Ñîñûí, òîéûíà ºàðàòïàé Áàë¹ûíäû àëûï ºàøàòûí áîï øåøòiì. ²ûçäû-ºûçäûìåí ºàìàë àëûï, ºàëû» ºîëäû æàïûðûï, îéûìíû» ò¼ðiíäå Áàë¹ûí åêåóìiç ¹àíà î»àøà ºàë¹àíäà æåëi øûººàí äîïòàé áîëûï, ºó ê¼»ië îðòàéûï ñàëà áåðäi. ĸë îí æåòi æàñûìäà ¾íiìäi øû¹àðà àëìàé ºûñòû¹ûï, òiñòåíiï îòûðûï, ½çຠæûëàäûì. Òåê òà» ºûëà» áåðãåíäå ¹àíà äåíåìíi» äiðiëi ìåí ñîëû¹ûìäû áàñà àëìàé ò¼ñåêêå êåëiï ºèñàéäûì. ʼçiì òåç iëiíiï êåòiïòi, ò¾ñiìäå ïîøòàøûíû àò áàóûðûíà àëûï ñàáàï æ¾ð åêåíìií...

±àñûðäû» ñû ê¼êòåìi Ìåíi òåëåôîííû» øûðûëû îÿòòû. Êåø áàòûï ºàëûïòû. Á¼ëìå iøi àëàê¼ëå»êå. μéºûì ºàíáàé ºàë¹àí áà, áàñûì ºàòòû çå»iï ò½ð. Ò½ðó¹à ì¾ëäå çàóºûì æîº. Æàòºàí ºàëïûìäà ò½òºàíû ê¼òåðäiì. ²óàò åêåí: – °é, ºàéäà æî¹àëûï êåòòi»? ʾíi áîéû içäåï òàáà àëìàäûº ºîé, – äåäi. – Ò¾ñêå äåéií ñàáàºòà áîëäûì. Ñîñûí, Àºæàí¹à áàðäûì. ¶éãå êåëiï, º½ëà¹àíûì æà»à åäi, ñåí ìàçàìäû àëäû». – Ìàçà»äû àëäûì áà, æîº, ñàóàáû»äû àëàì áà, îíû êåëãåí ñî» ê¼ðåñi». ²àçið òåç æèíàë äà, áiçäiêiíå æåò. ´êiíáåéñi». – Ðàõìåò, ²óàò. Ìåí áàðà àëìàéìûí. – Å, íåãå? Æûí ½ð¹àí áà ¼çi»äi? Áàðà àëìà¹àíû íåñi... Àðû ºàæàäû, áåði ºàæàäû, àºûðû îë ìåíi ê¼íäiðiï òûíäû. ²àëàìàñàì äà îðíûìíàí ò½ðäûì, ºûçäàð áîëàäû äåãåí ñî», åðiíñåì äå æóûíûï-øàéûíäûì. μçûí ñ¼çäi» ºûñºàñû, øàºûð¹àí æåðãå ê¼ï ½çàìàé-ຠæåòiï áàðäûì. Áiðiíøiäåí, ¾éäå æàë¹ûç îòûð¹ûì êåëìåäi. Åêiíøiäåí, òàìຠäàéûíäàó äà áiðàç æ½ìûñ. Åñiêòåí êiðãåííåí-ຠ“Êåëãåíiì ä½ðûñ áîëäû-àó” äåï îéëàäûì. Øûíûìåí-ຠì½íäà òûì ê¼»iëäi êåø áàñòàëûï êåòiïòi. Æàéíà¹àí äàñòàðõàí. ²½ëïûð¹àí ºûçäàð. °äåìi ¸óåí. Åêi ºûçäû º½øàºòàï àëûï åêi ñåði æ¾ð îðòàäà ºèñà»äàï. Áið ºûç ¹àíà îðûíäûºòà ¼çiìåí-¼çi î»àøà îòûð åêåí. Á½ë àðóäû æiãiòòåð ìà¹àí ½é¹àðñà êåðåê. Ê¼ï ½çàìàé áið-áiðiìiçáåí æàºñûëàï òàíûñûï àëäûº òà, äàñòàðõàí¹à îòûðäûº. Æà»à ñàÿº æ¾ðãåí ºûçäû ºàñûìà îòûð¹ûçäûì. Åëäåí ºàëìàé áiç äå áiðãå áèëåäiê. Á¾ãií ¹àíà êåçäåñêåíäåé åìåñ, îë äà ¼çií ¼òå åðêií ½ñòàäû. Àëìà æåéìií äåãåí ñî» ïûøàºïåí ¸äåìiëåï ò½ðûï á¼ëiï áåðäiì. Ñûðòºà øûººûñû êåëãåí ñî» äàëàäà òàçà àóà æ½òûï, áiðàç ñåðóåíäåï ºàéòòûº. ²ûç-æiãiòòåðäi» ¸çië-ºàëæû»äàðû æàðàñºàíûíà ºàðà¹àíäà, áið-áiðiìåí àðàëàñºàíäàðûíà ê¼ï

áîë¹àí ñèÿºòû. Á¸ði àðàº-øàðàïòàí æàï-æàºñû ½ðòòàï îòûð. Åêi æiãiòòåí iðãåìäi àëûñ ñàë¹àëû ï¸ëåíäåé ½çຠáîëìàñà äà, ìûíàíäàé îòûðûñòàí ê¸äiìãiäåé-ຠòîñûðºàï ºàëûïïûí. Iøêå åë ºîíûï, iøiìäiê àçäàï áîé¹à òàðà¹àí ñî», äåíåì áàëáûðàï ºàéòàäàí ½éºûì êåëå áàñòàäû. Áàñºàëàð äà ñîëàé øåøêåí ñåêiëäi, áiðií-áiði æåòåëåï ¸ð á¼ëìåãå êiðiï-êiðiï êåòòi. ¶ñòåë áàñûíäà ñîïàéûï åêåóìiç ¹àíà ºàëäûº. Óàºûò ò¾íæàðûìíàí àñûï áàðàäû. – Æàòàéûº, – äåäiì º½ëûºñûç. – Ñåí äåìàëà áåð, ìåí ºàçið êåëåìií. Åñiêòi» àëäûíà øû¹ûï åäiì, ê¼ï àÿëäàé àëìàäûì. Æåëå» øûººàí¹à ìà, äåíåì òî»àçûï êåòòi, äàëà òûì ñóûº ñèÿºòû. Åñiìå Àºæàí ò¾ñòi. Áà¹àíàäàí áåði áið ñ¸òêå áîëñà äà îíû îéëàìà¹àíûìà ºàòòû û»¹àéñûçäàíäûì. Îë ä¸ë ºàçið àëà»ñûç ½éûºòàï æàòºàí øû¹àð. Ìåí ¹îé, ºàéòàäàí åñêi ¸äåòiìå áàñûï, åíäi ¼çiìäi òèÿìûí äåãåí iñiìå òà¹û áàñ ñ½ºòûì. Îñûëàé îéëàï ò½ðñàì äà, êåòiï ºàëó¹à åðiíiï, ¾éãå êiðäiì. ´çiìäi àëäàðºàòó ¾øií òà¹û áið ñòàºàí àðàºòàí òàðòûï àëäûì äà î»àøà á¼ëìå içäåäiì. ²îñ æiãiò ºîñ á¼ëìåíi ìåíøiêòåï àëûïòû, åñiêòåðií äå àøïàäû. Àìàë æîº äåãåíiì ¼òiðiê ê¼ëãiðñó áîëàð, äåãåíìåí á½ðûí¹ûäàé àëàºàíûìäû ûñºûëàé ½ìòûëìàé, ¼çiìå ò¸í åìåñ ¾ëêåí ñàáûðìåí ºûç æàòºàí á¼ëìåãå êiðäiì. Îë îðòà¹à îéìàºòàé ºûëûï ò¼ñåê ñàëûï ºîéûïòû. Øàøû æàéûëûï, ¼çi áið ºûðûíàí æàòûð. ²àñûíäà òà¹û áið êiñiëiê îðûí áàð åêåí. Îðò໹û á¼ëìå äàñòàðõàíû æèíàëìà¹àí ê¾éi ºàëäû. Îë æåðäå æàòà ºîÿð æåð æîº, íå äå áîëñà ìåíi» îðíûì îñû áîëäû äåäiì äå, ûºûëàññûç ºûç æàíûíà æàíòàéäûì. Àëàéäà ¼çiìå iøòåé “²ûç¹à æàºûíäàìàéìûí” äåï ó¸äå áåðäiì. μéºûì øàéäàé àøûëûï êåòêåí. Áàñûìäû ìû» ò¾ðëi îé êåçåê ìàçàëàéäû. Ó¸äåìäå ò½ðóûì åêiòàëàé ñèÿºòû... Îë äà ½éûºòàìàé æàòûð åêåí. Áåði àóíàï ò¾ñêåíiíäå äåíåìå äåíåñi ñîºòûºòû. Ò¸íi äå, äåìi äå ò½ëàáîéûìäû ê¾éäiðiï áàðà æàòûð. Á½äàí àðû øûäàé àëàð åìåñïií. Íå áîëñà ñîë áîëñûí äåäiì äå, áåëiíåí º½øàºòàï ¼çiìå ºàðàé òàðòòûì. Îë ò¾ê ºàðñûëàñïàäû. Åêåóìiç áið äåíåãå àéíàëûï áàðà æàòûï, åðíiíåí ñ¾éäiì. Ò¸ï-ò¸òòi åêåí. Á½äàí àðû êåòå áåðñåì, á¸ðií á¾ëäiðåòiíiìäi áiëäiì äå: – Æiãiòi» áàð ìà? – äåäiì ¼çiìå äå, î¹àí äà ä¸ë ºàçið ì¾ëäå ºàòûñû æîº ¸»ãiìå áàñòàï.

– Îíû ºàéòåñi»? Æîº áîëñà òàóûï áåðåéií äåï ïå åäi»? – äåäi îë. “Ðàñ-àó. Åðòå» êåçäåñåð-êåçäåñïåñiìiç áåëãiñiç àéäàëàäà¹û áiðåóäi» æiãiòiíi» áàð-æî¹û ñåíi íåãå ºèíàäû? ²àéòà îñû ì¾ìêiíäiêòi ºàïû æiáåðìåñå»øi” äåéäi áið îéûì. “Á¸ðií ºîéäûì. Åíäi àÿ¹ûìäû ºèÿñ áàññàì î»áàéûí äåãåíi» ºàéäà? Åðòå» Àºæàííû» áåòiíå ºàëàé ºàðàéñû»?” äåï, áið îéûì æà¹àìíàí àëàäû. ²½øà¹ûìûç àæûðàìàñòàí, áið ¹àíà àðòûº ºèìûë íå àðû, íå áåði ºûëàðûí áàð áîëìûñûìûçáåí ñåçiíiï, à»äûñûï, à»äûñûï äåãåííåí ã¼ði, ¼ç îéûìûçáåí àëûñûï, ñåçiìäi àóûçäûºòàé àëìàé åêåóìiç áiðàç óàºûò ¾íñiç æàòòûº. Òåê ñ¸ëäåí êåéií ¹àíà îë: – ´çi»íi» ºûçû» áàð ìà? – äåäi. – ȸ, ñåíäåðäi» óíèâåðñèòåòòåði»äå îºèäû. Áiðiíøi êóðñòà. Îíû» ñ½ðà¹û ìåíi áið ò¸òòi àçàïòàí º½òºàðûï àëäû. Ìåí îäàí º½øà¹ûìäû áîñàòûï, øàëºàìíàí ò¾ñiï æàòòûì. Æàóàï áåðãåí êåçäå äå äàóñûì ¼òå æàðºûí øûºòû, ¾íiìäå ìàºòàíûø ëåái áàð åäi. – Îíû øûí ñ¾éåñi» áå? – äåäi îë. Á½ë æîëû îíû» äàóûñû á¸ñå» øûºòû. Òàóû øà¹ûëûï ºàëäû ìà, ¸ëäå, íåòêåí ìàóáàñ äåï îéëàäû ìà, îë ê¼ðïåíi ûñûðûï òàñòàï, òiçåñií º½øàºòàï áiðàç îòûðäû. Ѹëäåí ñî» ìåíåí òåìåêi ñ½ðàäû. “Òàðòïàóøû åäiì” äåãåíiìäi åñòiï, ìûðñ åòå ò¾ñòi. Æàðàòïà¹àíû ìà, ñåíáåãåíi ìå, ò¾ñiíáåäiì. Ñîñûí, òåç îðíûíàí ò½ðûï, øû¹ûï êåòòi. Åêi á¼ëìåíi» áiðiíi» åñiãií ºàººàíû, iøêå êiðãåíi, áiðåóëåðäi» àëäûìåí ê¾áið-ê¾áið ñ¼éëåñêåíi, ºàðºûëäàï, ñûºûëûºòàï æàðûñà ê¾ëãåíäåði, á¸ði åñòiëiï æàòòû. ²óàòòû» ê¾ëêiñi òiïòi ¾äåï êåòòi. “Îë ̸æí¾íãå àéíàëàéûí äåãåí åêåí” äåï ºîÿäû. Ê¼ï ½çàìàé æóûíàòûí á¼ëìåãå áiðåói êiðiï êåòòi. Á¼òåí åøòå»å îéëàìàó¹à òûðûñòûì. °ëäåí óàºûòòàí êåéií îë ºàéòûï êåëäi äå æàíûìà ºèñàéäû. ¶ñòiíåí æà¹ûìäû ¸òið èiñiíå àðàëàñûï, øûëûìíû» èiñi øû¹àäû. Áiðàç ¾íñiç æàòòû äà, òà¹û äà ìà¹àí ºàðàé àóíàï ò¾ñiï, “Êåøið” äåäi. Íå ¾øií êåøiðiì ñ½ðà¹àíûí áiëå àëìàäûì. ̾ìêií àë¹àø êåçäåñå ñàëûï, ¼çiíi» òûì àðòûº êåòiï ºàë¹àíûíà û»¹àéñûçäàí¹àí áîëàð, ¸ëäå, äîñòàðûíà áàðûï ìåíi ê¾ëêi ºûëûï êåëãåíiíå ºûñûëäû ìà åêåí?.. Îíû ¼çiíi» iøi áiëåð, àë ìåí, àéòñàì åøêiì ñåíå ºîéìàéòûí, òiïòi, îñûäàí áiðàç óàºûò á½ðûí ¼çiì

äå îéëàé àëìàéòûí ò½ðàºòûëû¹ûìà ò¸íòi áîëûï òûì æ¸éáàðàºàò æàòûð åäiì. ²îë ñîçûìäà ¹àíà æàòºàí æàííàí áîéûìäû ò½»¹ûø ðåò àóëຠñàëäûì. ʼðiêòi, áîéøà», æàðàñûìäû êèiíãåí, òàï-òàçà ºûçäàí ìåí ñåí ¾øií áàñ òàðòòûì, Àºæàí! ...ʾíäåð ñûð¹ûï ¼òiï æàòòû. Áàñûíäà ñà¹ûíòûï, àïïຠºàðûìåí ºóàíòûï, ñî»ûíàí ºàòòû æàëûºòûðûï, ºûñ ¼òòi. Òàë-òåðåê á¾ðøiê æàðäû, æà»à ºûëòèûï êåëå æàòºàí ê¼êòi» ûë¹àëäû èiñi òàíàó ºûòûºòàäû. Äåãåíìåí íàóðûç îðòàëàíûï ºàëñà äà åðòåëi-êåø àóà ¸ëi ñàëºûí åäi. Òàíûìûç¹à ºàðàìàé, áiç æàÿó êåëå æàòûðìûç. Òåàòðäàí áà¹àíà øûºñຠòà, áið-áiðiìiçäi ºèìàé ½çûí ê¼øåäå àðû-áåði æ¾ðìiç. Àºæàí ìåíi ºîëòûºòàï àë¹àí. Á¾ãií îë àë¹àø ðåò ¾éãå áàðó¹à êåëiñiìií áåðäi. μçûí æîëäà ½çຠæ¾ðãåíäå æåòêåí å» ¾ëêåí æåòiñòiãiì îñû. Åêåóìiç ¹àíà êåëå æàòñຠòà, êå» ê¼øåãå ñûéìà¹àíäàé áið-áiðiìiçãå òû¹ûëà ò¾ñåìiç. – Ñåíäåðäi» ²óàòòàðû» æàºñû áàëà åêåí. °çiëºîé, àºê¼»ië. ²ûçäàðäû ñûéëà¹àíûí àéòñà»øû, – äåéäi îë. – Áiçäå æàìàí áàëà æîº, – äåéìií ìåí ºîºèëàíûï. – ʼðåìiç ¸ëi. Òûì ìàºòàíà áåðìå! – Ìûíà ä¾êåííåí øàðàï àëà ñàëñຠºàéòåäi? – äåï ñ¼çäi áàñºà¹à á½ðûï åäiì, áåòiìå æàëò ºàðàäû. ƾçiíäå ¾ëêåí òà»äàíûñ áàð. – Îíû ºàéòåñi»? – Iøïåéìiç áå?! ʼ»ië ê¼òåðåìiç. Åðòå» äåìàëûñ äåãåíäåé... – ´çiì iøåì äåñå», ºàðñû åìåñïií. – ´çiì æàë¹ûç iøiï îòûð¹àíûì û»¹àéñûç ¹îé... – Îíäà ñåí äå iøïåé-ຠºîé. Øàðàï iøïåñåê òå ê¼»ië ê¼òåðóãå áîëàòûí øû¹àð. Iøïåøi, è¸. – Iøïåéìií, ñåí ºàéòåð åêåí äåï ºàëæû»äà¹àíûì ¹îé. Å» áàñòûñû, ñåíi» ºîëû»íàí ø¸é iøñåì áîëäû. – Æàòàºõàíàäà òàëàé iøiï åäi» ¹îé. – Îíû» æ¼íi á¼ëåê ºîé. Á¾ãií áiç ¼ç ¾éiìiçäå, ¼çiìiçáåí¼çiìiç î»àøà áîëàìûç. Áîñà¹àíû î» àÿ¹û»ìåí àòòàéñû». Áàñû»à îðàìàë áàéëàï, ìàéûñûï àñ ºàìäàéñû». Ñûçûëûï ø¸é º½ÿñû». – ²ûçûº, ¼çiìäi ì¾ëäå ¾ëêåéìåéòiíäåé ê¼ðóøi åäiì. Êiøi êåçiìäå æà»à ¾éëåíãåí à¹à-æå»ãåìå ºàòòû ºûçû¹àòûíìûí. °êåìäåð áið æ຺à êåòiï, ¼çäåði ¹àíà ºàëñà, æàñ áàëàøà àëûñûï îéíàéòûí, æàñòûºïåí

àòºûëàñàòûí. Ñi»ëiì åêåóìiç ê¾íi áîéû ñîëàðäû» ¸ð ºûëû¹ûíà ºàðàï îòûðàòûíáûç. Åíäi, ìiíå, áiç äå áîéæåòiï ºàëûïïûç... Îë ê¾ëäi äå, áiëåãiìäi ºàòòû ºûñûï æiáåðäi. ´ç ñ¼çiíåí ¼çi ½ÿëäû ìà, àðû ºàðàé ¸»ãiìåñií æàë¹àìàäû. Æàÿóëàòûï-ຠ¾éãå æåòòiê. Ñûðòºû ºàºïà àøûº ºàëûïòû. Åñiêòi» ò½òºàñûíäà ºà¹àç ºûñòûðóëû ò½ð åêåí. À¹àìíû» æàçóû: “Áiçäiêiíå òåç æåò. Àóûë¹à êåòåìiç. ѽëòàííû» õàëi íàøàð. Òî¹ûç¹à äåéií ¾ëãåð”. ²ûñºàºûñºà, æàí àóûðòàð àóûð ñ¼çäåð. ²àçið ¹îé ñà¹àò òî¹ûç æàðûì áîëûï ºàë¹àí. À¹àìíû» ¾éi ºàëàíû» åêiíøi øåòiíäå. ²îëûìäà¹û ºà¹àçäû Àºæàí àëäû. ´»i º½ï-ºó áîëûï êåòiïòi. Ìà¹àí ºàéòà-ºàéòà æàëòàºòàï ºàðàé áåðåäi. Íå iñòåðiìäi áiëìåé ò½ð åäiì, ñ¼çäi ¼çi áàñòàäû. – Æîëû»íàí ºàëìà, – äåäi îë äàóñû äiðiëäåï. – Ñåí ºàéòåñi»? – äåïïií. Ñàñûï ºàë¹àíäà àóçûìà ò¾ñêåí ñ¼ç ¹îé, áîëìàñà ¾éi»å ºîéìàé åðòiï êåëãåí ºûç¹à æûíäû áîëìàñà» ñîëàé äåéñi» áå? – Áiðäå»å ºûëûï, á¼ëìåìå æåòåðìií. °ëi åðòå ¹îé. Ìà¹àí àëà»äàìàé-ຠºîé. Ñåíi» òåçiðåê æåòói» êåðåê. ²îðûºïà, ò¾ê òå ðåíæiìåéìií. Á¸ðií äå ò¾ñiíiï ò½ðìûí. Òåê, á½ë æàéûíäà íåãå àéòïà¹àíñû»? – ´òêåíäå áàð¹àíûìäà ñàï-ñàó åäi. Àðàºòû ºîéûï, ¾éäi» îíû-ì½íûñûí æ¼íäåï æ¾ðãåí. “Àç ê¾íäå ºàëà¹à êåëåì, æ½ìûñºà êiðåì” äåãåí. Ñåí ìåíi ä½ðûñ ò¾ñiíøi. Æà¹äàé îñûëàé áîëûï ºàëäû. ´çi»å äå òàëàé àéòûï åäiì ¹îé, àéíàëäûð¹àí åêi áàóûðûì ìåí ñåíåí áàñºà ìåíi» åøêiìiì æîº. – Áiëåì, áiëåì. Ìà¹àí àëà»äàìà äåäiì ¹îé. – Ìåí òåçiðåê áàðàéûí, áið-åêi ê¾íäå ºàéòûï êåëåì. – Æàðàéäû, æîëû»íàí ºàëìà åíäi. – ƾð, áiðãå øû¹àéûº. Ìåí ñåíi òàêñèãå ñàëûï æiáåðåéií. – Æîº, òàêñèãå æàë¹ûç ìiíóãå ºîðºàì. Ìåíi îéëàìàøû. Àâòîáóñïåí-ຠêåòå áåðåì ¹îé. – Àéòïàºøû, íåãå îñûíäà ºàëà áåðìåéñi»? Åñiêòi iøiíåí áåêiòiï àë. Çåðiêñå», êèíî ê¼ð, ìóçûêà òû»äà. Ñóðåòòåðäi ê¼ðãi» êåëñå, ìåíi» á¼ëìåìäå ò½ð. Êiòàï îºû. Åðòå» êåòåði»äå êiëòòi ¼çi»ìåí àëà êåò. Òiïòi, ìåí êåëãåíøå îñûíäà áîëñà»øû. Áiç åíäi ѽëòàíäû ¾éëåíäiðiï áið-ຠºàéòàðìûç. Åêåóìiç áið-áiðiìiçäi ºèìàé ½çຠò½ðäûº, Àºæàí

¾éäå ºàëàòûí áîëäû. ´çií ¸ëäåíåãå êií¸ëi ñàíàäû ìà, áið æûëàï àëäû. Á½ðûí ê¼çiìå ê¼çi ò¾ññå, ºûçàðûï êåòóøi åäi, º½øàºòàìຠáîëûï ½ìòûëñàì, ñ¾éìåê áîëñàì, òàðòûíûï, ¼çiíåí-¼çi ºûñûëûï ¸áiãåð áîëóøû åäi, á½ë æîëû ìåíi ºàéðàí ºàëäûðûï, ìåíi» æàíûìäû øàòòûººà á¼ëåï, ¼çi-ຠºàéòà-ºàéòà º½øàºòàï ñ¾éå áåðäi. “Àë, êåòòiì” äåãåíiìäå ìîéíûìà ê¾ìiñòåí ñàí àïïຠàëºàñûí òà¹ûï áåðäi. “Æîëû» áîëñûí. Æàºñû áàðûï êåë. Ìåíi îéëàï, æ¼íi æîº àëà»äàé áåðìå” äåï åñiêêå äåéií øû¹àðûï ñàëäû. ѽëòàí áiçäi ê¾òïåïòi... Áîéû ¼ðåñêåë ½çàðûï, æ¾çi ñîë¹ûí òàðòûï, ¼çiíi» á¼ëìåñiíäå æàòûð. ʾ»iðåíãåí òóûñòàðûìíû» iøiíäå æûëàé àëìàé ìåí ò½ðäûì. ¶ø àÿºòû áåëåñåáåòêå îòûð¹ûçûï àëûï ê¾í½çຠîéíàòàòûíû, ìîéíûíà ìiíãiçiï àëûï, àò áîëûï øàïºûëàéòûíû, à¹àøòàí òàëàé ðåò ¸ï-¸äåìi ºûëûø, ïûøຠæàñàï áåðãåíi ê¼ç àëäûìíàí êåòïåé ºîéäû. Êåéií ºàëà¹à êåòiï, ñîë æàºòà ¾ëêåí æ¾ê ê¼ëiãií àéäà¹àíû, àóûë¹à êåëå ºàëñà áàëàëàð¹à òà»ñûº ìàøèíàñûíà îòûð¹ûçûï àëûï ºûäûðòàòûíû, êåéäå áið ê¼ðøi àóûë¹à áàðûï, ê¼çi ä¼ï-ä¼»ãåëåê ñ½ëó ºûçäû ½çຠòîñàòûíû, êåçäåñå ºàëñà æ½ìáຠñûáûðëàñûï, ìåíi» øàøûìäû ½éïàëàºòàï, êåçåê áàóûðëàðûíà áàñûï, àñû¹ûñ ñ¾éiñåòiíäåði îéûìà îðàëäû. Áiç ºàòåëåñiï ò½ð¹àíäàé, ºàçið-ຠàºñèÿ ê¾ëiï ¾éäåí, íåìåñå ñûäûðòà æåëiï ºàðàãåðìåí ê¼øåäåí êåëiï ºàëàðäàé àëàê¼»ië áîëûï ê¼ï æ¾ðäiì. Îíû» åøêiìäi ðåíæiòêiñi êåëìåéòiíi ºàíäàé àÿóëû åäi. Ñîë ìiíåçií áà¹àëàäû ìà, áiëåòiíäåðäi» á¸ði îíû æàºñû ê¼ðåòií. Áiðåóäi» ê¼»iëií ºèìàé îë àéûð ½ñòàï, ø¼ï áàñûñûï æiáåðóãå, ø¼ï ò¾ñiðiñiï æiáåðóãå êåòiï áàðà æàòàòûí. ´çiìiçäi» îòûíäû æàðûï æàòûï, áið óàºûòòà ê¼ðøiíi» ºàðà¹àéûí êåñiñiï, ä໹ûðëàé ê¾ëiï ñîë æàºòà æ¾ðåòií. Îíû» øàðøàäûì äåãåíií, îíû» ºàáຠøûòºàíûí ìåí ¹àíà åìåñ, îñû àóûëäàí åøêiì ê¼ðå ºîéìà¹àí áîëàð. Òåê, æàë¹ûç êåìøiëiãi, æàñû êåëñå äå ¾éëåíáåé æ¾ð åäi. ʼçi ä¼ï-ä¼»ãåëåê ºûçäû» àæàëû ñóäàí áîëûïòû äåãåí ºàóåñåò ãóëåï êåòêåíäå à¹àìäû ò¼ðò ê¾í æî¹àëòûï àë¹àíáûç. ²àéäà áàð¹àíû, íå iñòåãåíi áåëãiñiç, áið ê¾íi ñ¾ëåé-ñàïà áîëûï, îë ¼çi êåëäi. Ò¾ðäåí ò¾ð æîº, øàø ½éïà-ò½éïà, êèiìi ìûæ-òûæ. Àóçûíàí àðàºòû» èñi á½ðºûðàï ò½ð. Ñîë ê¾ííåí áàñòàï îë æèi iøåòií áîëäû. Æàï-æàºñû æ½ìûñûíàí äà àéûðûëûï ºàëäû. ´çiìåí-¼çi áîëûï, ò½éûºòàëûï êåòêåí

à¹àì ò¼ðãi ¾éãå êiðiï àëûï, äîìáûðàñûí º½øàºòàï û»ûëäàéòûí äà æàòàòûí: “°êå, ñåíi» æàñû»íàí àñûï áàðàì...” Àóûëäà îí ê¾íäåé àÿëäàäûº. Æåòiëiãií ¼òêiçäiê. μñàº-ò¾éåê øàðóàëàðäû ðåòêå êåëòiðäiê. Ñîñûí, ¾éæàéäû òóûñ-òó¹àí¹à òàáûñòàäûº òà, ºàë¹àí øàðóàíû æàç øûººàí ñî» û»¹àéëàéòûí áîëûï, ºàëà¹à ºàéòòûº... Ìåí à¹àìäàðìåí æîëäàí ºîøòàñûï, åøêiìãå äå ñîºïàñòàí ¾éãå áiðäåí êåëäiì. Àºæàíäû ºàòòû ñà¹ûíûï, îíû» òàëàé ê¾ííåí áåði ¾éäå æ¾ðãåíií, ìåí æàòºàí ò¼ñåêêå æàòûï ½éûºòà¹àíûí, ìåí ½ñòà¹àí çàòòàðäû ºîëûíà àë¹àíûí, ìåíi òîñà-òîñà æàëûººàí êåçäå áiç áiðãå ò¾ñêåí ñóðåòòåðäi òà¹û áið àºòàð¹àíûí æîë áîéû ñàí ðåò åëåñòåòiï, îéûìäà îíûìåí ½çຠòiëäåñiï, òàëàé ò¸òòi ºûëû¹û åðiêñiç åçó òàðòºûçûï, ºàçið êiðiï áàðñàì íå iñòåð åêåí, íå àéòàð åêåí äåï, æ¾ðåãiì êåóäåìå ñûéìàé ¼ðåêïiï êåëäi. Îñû ê¼»ië-ê¾éìåí åñiêòi åíòåëåé àøûï, àÿ¹ûìäû øåøïåñòåí êiðiï êåëãåíiìäå àëäûìíàí Áîëàò øûºòû. ¶éäå ¼çi ¹àíà åêåí. Àºæàíäû ñ½ðàï åäiì, “Ñàáàºòà” äåäi. Àóûë¹à êåòêåíiìäi Àºæàííàí åñòiïòi. “¶é èåñiç ºàëìàñûí äåãåí ñî» ²óàò åêåóìiç æ¾ðìiç” äåéäi. Àºæàí áið-ຠê¾í ºîíûïòû äà êåòiï ºàëûïòû. ʾíäiç ¹àíà êåëiï ò½ðàäû åêåí. – Á¾ãií êåëäi ìå? – äåäiì. – Æîº. – Êåëå ìå? Êåëåì äåï ïå åäi? – Áiëìåéìií, êåëåòií øû¹àð... – ²óàò ºàéäà? – Îíû äà áiëìåäiì... Áîëàòòû» íå àéòºàíûíà ê¼ï ì¸í áåðìåäiì. ²àòòû øàðøàï ºàëûïïûí. Òåçiðåê ò¼ñåêêå º½ëàé êåòêiì êåëäi. Òåê Àºæàí êåëå ºàëñà ½éûºòàï æàòºàíûì û»¹àéñûç áîëàð äåï áiðàç îòûðäûì. ´çiì içäåï áàðìຠáîëûï áið îºòàëäûì äà, îíû» ìåí ¾øií àëà»äàï ¾éãå êåëåòiíi ¼òå àÿóëû ê¼ðiíiï, Àºæàííû» ºàºïàäàí ìàçà» ê¼»iëìåí êiðiï êåëå æàòºàíûí ñûðòûíàí áàºûëàï ò½ðìຠáîëûï, ïåðäåíi ñ¸ë ûñûðäûì äà, òåðåçåäåí ñûðòºà ºàðàï ò½ðäûì. Áîëàò ñîðàéûï àðû-áåði æ¾ð. – Ø¸é ºîÿéûí áà? – äåäi îë ñ¸ëäåí ñî». – Æîº, ðàõìåò. – Àøûë¹àí àðຠáàð åäi, êiøêåíå iøñå» ºàéòåäi? Øàðøà¹àíû» áàñûëàäû, ºàé¹ûíû äà ½ìûòòûðàäû, –

äåäi îë. Òûì ñûïàéû áîëà ºàëûïòû. Áàÿ¹û àðäû»- ã¾ðäi» æ¾ðiñi, ä¼ðåêi ñ¼çi æîº. À¹àìíû» ºàçàñûí åñêåðiï, ê¼»iëiìå ºàðà¹àíû øû¹àð äåï øåøòiì. Îñûíäàé äîñòàðûìíû» áàðûíà ºóàíäûì. Îñû ºóàíûø ñ¸ë äå áîëñà ê¼»iëiìäi æiáiòòi ìå, àðàºòàí áàñ òàðòïàäûì. Àç ¹àíà iøiëãåí á¼òåëêåíi îðòà¹à ºîéûï, àóûëäàí ¸êåëãåí åòòi åêåóìiç ñî¹ûï îòûðìûç. Îë òûì àç ñ¼éëåéäi. Áiðàçäàí ñî» êåòóãå àéíàëäû. – Êåòïåéñi». Á¾ãií á¸ðiìiç îñûíäà áîëàìûç. ²àçið Àºæàí äà êåëiï ºàëàð, – äåäiì ìåí. – Ñåí áiðàç ½éûºòàï àë. ʼøåãå øû¹àì äà êåëåì. – Ñåí êåòñå», ìåí äå êåòåì, – äåäiì ìåí. ²ûçûï ºàë¹àíûìäû áiðäåí ñåçäiì. – Æàë¹ûç îòûð¹àíøà Àºæàí¹à áàðàì, ºàëàñà, åðòiï ¸êåëåì. Ñåíäåð äå ºûçäàðû»äû ¸êåëåì äåñå»äåð, ºàðñû åìåñïií... Îíû» ê¼çi áàºûðàéûï, ò½ð¹àí îðíûíäà ºàëøèûïòû äà ºàëûïòû. Iøiï àë¹àíû áiëiíáåéäi. – Íå, ìåíi» ê¼»iëiìå ºàðàï ò½ðñû» áà? Óàéûìäàìà, á¸ði» ºàñûìäà áîëñà»äàð, ìà¹àí äà æàºñû... – Áîëäû, áîëäû. Åøºàéäà êåòïåéìiç. Îëàð ¼çäåði êåëåð, – äåï, îë ìåíi á¼ëìåìå êiðãiçäi. Åêåóìiç ò¼ñåêêå ºàòàð æàíòàéäûº. Áîéûì äåë-ñàë. Àðàºòû» ¸ñåði ìå, ºàñ-ºà¹ûì ñ¸òòå-ຠºàë¹ûï êåòiïïií. Îÿíñàì, àéíàëàì ºàï-ºàð໹û. Æàðûºòû æà¹ûï, ñà¹àòºà ºàðàäûì. Ò¾íãi áið åêåí. Êåëåñi á¼ëìåäå áiðåóäi» àðû-áåði æ¾ðãåíi áiëiíåäi. ²àñûìäà Áîëàò æîº. ²àøàí ò½ðûï êåòêåíií äå ໹àðìàïïûí. ° äåãåííåí, îéûìà Àºæàí îðàëäû. “Êåëäi ìå åêåí? Êåëå ºàëñà, ñàºàë-øàøûì àëûíáàé, ìûíà ò¾ðiììåí æàòºàíûì ½ÿò áîëäû-àó” äåï îéëàäûì. “´òêåíäå ¹àíà îë äà îñû ò¼ñåêòå æàòòû-àó. ²àçið ìåíi» îÿí¹àíûìäû ê¾òiï, àíà á¼ëìåäå æ¾ð-àó”. Îñû îéûì ñàíàìäû ñåðãiòiï, ìåíi» òåçiðåê îðíûìíàí ò½ð¹ûì, îíû áið ê¼ðãiì êåëäi. Åãåð îë ºàçið ¾éäå æîº áîëûï øûºñà æiãiòòåðäi åðòiï àëûï, ò¾ííi» áið óà¹û áîë¹àíûíà ºàðàìàé æàòàºõàíàñûíà áàðó¹à áåë áàéëàäûì. Îë áàëêîíäàð¹à òàëàé ¼ðìåëåäiê ºîé, ò¾ííi» áið óà¹ûíäà òåðåçåñií ºà¹ûï ò½ðñàì, áið ºûçûº áîëàð åäi ¹îé. Îðíûìíàí ò½ð¹àíäà ¹àíà áàéºàäûì, ò¼ñåêòi» áàñ æà¹ûíäà áiðàç ñóðåò øàøûëûï, êåéáiði òiïòi ìûæûëûï ºàëûïòû. ´çiíå ½íàìà¹àí ñóðåòòåðií æûðòûï òàñòàéòûí ¸äåòi åäi, ìåíi» ñóðåòòåðiìäi äå àðìàíñûç òåêñåðiï øûººàí åêåí ¹îé. Îðíûìäû æèíàñòûðûï, æóûíàòûí

á¼ëìåãå êiðäiì äå, ðåòòåëiï àëäûì. Òûï-òû»ìûí. Åøòå»å äå áîëìà¹àí ñèÿºòû. ¶éãå ñûéìàéòûíûìäû áiëiï ò½ðìûí, æàíûìäû æåï áèëåãiì, êåç êåëãåí æàººà ºûäûð¹ûì êåëäi. Áiðåóëåðìåí àëûñûï îéíà¹ûì, ¸ëäåêiìãå åðêåëåãiì êåëäi. Òåê ºàçàíû» ¸ñåði ìå æàíûì ¾çäiêñiç ñûçäàï ò½ð. ¶éäå òà¹û äà Áîëàò ºàíà æ¾ð, åøêiì êåëìåïòi. Îë èiñií á½ðºûðàòûï òàìຠiñòåï æàòûð åêåí. Áiðàç ò¼ìïåøòåï àëäûì. Æûðº-æûðº ê¾ëåäi. ²àðñûëàñïàé ¼ç-¼çiíåí á½¹à áåðåäi. μñòàñà êåòiï åäiì, ºèñà»-ºèñà» åòiï º½ëàéûí äåï æ¾ð. Àòàí ¼ãiçäi àëûï ½ðàð øàìàñû áàð äîñûìíû» ê¼ëãiðñiï æ¾ðãåíi æûíûìà òèäi. Ðåíæiï ºàëäûì. Ò¼»iðåãiìäi áið äåìäå ê¼»iëñiçäiê æàéëàï àëäû. μéºû ¸áäåí ºàí¹àí. Òà» àòºàíøà øûäàé àëìàéòûíûìäû áiëiï ò½ðìûí, ºàçið ¾éäå ìåí àëà»äàéòûí ºûçûº òàáûëìàéòûíû àíûº åäi. – Ìåí Àºæàí¹à êåòòiì, – äåäiì. Áið ºîëûíà ºàçàííû» ºàºïà¹ûí ½ñòàï, êåëåñi ºîëûìåí òàìàºòàí ºàñûºïåí iëiï àëûï, ä¸ìií ê¼ðiï æàòûð åäi, Áîëàò ûñòûº ñîðïà¹à àóçûí ê¾éäiðiï àëäû. ²àºïຠºà»¹ûð åòiï æåðãå ò¾ñiï êåòòi. Åøòå»åãå ò¾ñiíáåäiì. °éòêåíìåí, êåóäåìå áið ñåçiê êiðäi. Á½ë íåãå Àºæàí ìåí ²óàò æàéûíäà ò¾ê àéòïàéäû? Íåãå àáûðæûï, áåðåêåñi êåòiï æ¾ð? Àºæàíäû ºîéøû, ºûç áàëà ºàéòà-ºàéòà êåëå áåðãåííåí ºûñûëàòûí øû¹àð. “¶é áîñ ïà?” äåï, åêi ê¾ííi» áiðiíäå æåòiï êåëiï ò½ðàòûí ²óàò íåãå ê¼ðiíáåéäi? Êåëãåíiìäi åñòiñå, îñû óàºûòºà äåéií áið ñî¹ûï, ê¼»ië àéòûï êåòåòií êåçi áîëäû ¹îé... – Ñà¹àí íå áîëäû, åé? – Ƹé, ¼çiì... Æàðûì ò¾íäå ºàéäà áàðàñû»? Åðòå» äå ê¾í áàð ¹îé. Àñ òà ¸çið áîëäû. Îòûðàéûº, ¸»ãiìåëåñåéiê. Ìåí ñà¹àí á¸ðií äå ò¾ñiíäiðåì. ´òiíåì, á¾ãiíøå ìåíi òû»äàøû. Ѽéëåï æ¾ð. Á¸ðií äå ¸çiðëåï æ¾ð. Ìåéìàí êåëåòiíäåéຠøàáûëûïòû. Îðòà¹à òà¹û áið ø¼ëìåê ºîéäû. Àøûëìà¹àí. “Íå iøñå» äå ¼çi» áië. Øàðàï òà, ñûðà äà àëûï ºîé¹àì” äåéäi. Iøi-áàóûðûìà êiðiï áàóðàï áàðàäû. Ñîíøà æûë áiðãå æ¾ðiï, ì½íäàé åëãåçåê äåï îéëàìàïïûí. Æå»ãåì ²óàòòû àë¹àø ê¼ðãåíäå “Øiìiðiêïåé áåòi»å ºàðàï ò½ðûï, ïûøຠñ½¹ûï àëóäàí òàéûíáàéäû ¹îé ìûíàóû». Ò¾ñi íåòêåí ñóûº” äåï åäi. Ìûíàíû» ½ñºûíû îäàí äà ñîðàºû áîëàòûí. Åêåói òàëàéäû ºàí ºàºñàòòû ¹îé. Áiðຠºàçiðãi çûð ºàººàíûíà ºàðàï îíû áiðäå-áið

æàìàí ºûëûººà ºèìàéñû». Ìûíàíäàé ûºûëàñòàí êåéií êåòóãå áîëìàéòûí áîëäû. Øûíûìäû àéòñàì, äîñûìíû» á¾ãiíãi ê¼»iëií ºèìàäûì. “Òàìàºòàí æ½ìñຠ¼òåäi” äåï åðiãiï, àðຠïåí ñûðàíû ºàòàð ñiëòåäiê. Àóûë æàéûíäà áàñòàë¹àí ¸»ãiìå æûëæè-æûëæè ºûçäàð¹à êåëiï áið-ຠòiðåëäi. – ´òêåíäå ºàñû»äà æàòºàí ºûçäû ðåíæiòêåíi» íå? – Àºæàíäû îéëàäûì... – ²ûçûº åêåíñi». Îíäà ò½ð¹àí íå áàð? ²ûç êåëiñïåñå áið æ¼í. ´çi ñåíi ºàòòû ½íàòûï ºàëûïòû. – ²îéøû, ºàéäà¹ûíû àéòïàé... – Êåéiíãi êåçäå ºàòòû ¼çãåðiï êåòòi». Á½ðûí¹ûäàé åìåñ òûì ñóûºñû». Áiçáåí äå àðàëàñºû» êåëìåéäi. – Åñåéäiê ºîé. ²àøàí¹û îëàé æ¾ðå áåðåìiç. Îíû» ¾ñòiíå, óàºûò òà æîº... – ²àéäàì. Áè êåøiíåí, æàòàºõàíàëàðäàí øûºïàóøû åäi». “¶é áîñ, ºûçäàðäû ºîí຺à øàºûðàéûº” äåï áiçäi ñ¾éðåëåéòiíñi». Àºæàí êåçäåñòi äå, á¸ðií ½ìûòòû». ²àéäà¹û áið æàñ ºûç áàñû»äû àéíàëäûðûï àëäû. – Ðàñ, ºàòòû áàóðàï àëäû. Ñåíi äå ¼çãåðòåòií áið áîéæåòêåííi» êåçiêïåé æ¾ðãåíií ºàðàøû. ²ûçûº áîëàð åäi. – Îë ì¾ìêií åìåñ. – Á¸ði ì¾ìêií. Òiði êó¸ àëäû»äà îòûð ¹îé. – Ñåíi òàñòàï êåòñå ºàéòåñi»? – Ìiíå, á½ë ì¾ìêií åìåñ. – Àë, àíà æîëû ²óàòòû» ºûçûíû» ºàñûíäà åêi ê¾í ºîí¹àíû»äà òèiñïåãåíi» ðàñ ïà? – Ñåíãi» êåëìåé ìå? ´çi» æàºñû áiëåñi», ìåíi» äîñºà èòòiãiì æîº. °ëäå, ²óàòòû» ê¾ì¸íi áàð ìà? – Æî¹à... Ƹé ñ½ðà¹àíûì ¹îé. – Æàë¹ûç ºîðºàì äåãåí ñî» ºàñûíäà ºàë¹àíûì ðàñ. Áiðຠòèiñïåê ò½ðìàº, ä½ðûñòàï òiëäåñïåäiê òå. °øåéiíäå ¸»ãiìå ê¼ï ñèÿºòû áîë¹àíûìåí î»àøà ºàëñà» íå àéòàðû»äû áiëìåé ºûñûëàäû åêåíñi». ̸, åêi ê¾í åêi æûëäàé áîëäû ¹îé. – Àë, ñîë äîñû»íû» ñà¹àí íå iñòåãåíií áiëåñi» áå? – ȸ, íå iñòåïòi? – Ñåí êåòêåí ò¾íi ìàñ áîëûï êåëiï, Àºæàí¹à òèñiïòi... – Íå îòòàï îòûðñû»? Àºæàí ºàéäà? – Áiëìåäiì...

– ´òiðiê àéòàñû»... – Ðàñ, ñåí êåòêåëi ìåí Àºæàíäû ê¼ðãåì æîº. – Áà¹àíà ¹àíà ê¾í ñàéûí êåëiï ò½ðàäû äåï åäi» ¹îé... – ´çi» àóûëäàí ºèíàëûï êåëãåíäå îäàí àðû æàíûí àóûðòïàéûí äåï åäiì. – Øûíû»äû àéòøû, Àºæàí ºàéäà? – Åðòåñi ê¾íi æàòà¹ûíû» òåðåçåñiíåí ñåêiðiï êåòiïòi.... – Òiði ìå? ...Òåðåçåäåí ñåêiðiï êåòiïòi äåãåíäå ¾çiëãåí ¾ìiòiìäi “Òiði” äåñå, “Àìàíäû¹ûíàí áàñºàíû» á¸ði áåêåð” äåãåí îéûì ºàéòà æàë¹àð ìà åäi... Îë ¾íñiç áàñûí øàéºàäû...

ÁåéóຠÎíû øåøåñi çîð¹à îÿòòû. ʼðøi ¸éåë æî¹àë¹àí òàóûºòàðûí îñûäàí ê¼ðiï æàòºàíûí, iøiï àëûï òà¹û äà ò¼áåëåñêåíií, îíñûç äà äiìê¸ñ ¸êåñiíi» îñûíû óàéûìäàéìûí äåï, ºàíû ê¼òåðiëiï æàòûï ºàë¹àíûí àéòòû. Ò¾ííi» áið óà¹ûíà äåéií ê¼øåäå íå áiòiðiï æ¾ðåòiíií, ñîë çà¿àðäû» íå êåðåìåòi áàðûí ñ½ðàäû. Äîñºà ê¾ëêi, ä½øïàí¹à òàáà ºûëûï, æåðãå ºàðàòºàíûí, á¾éòå áåðñå áið ê¾íi àéäàëàäà ºàëûï, èò-º½ñºà æåì áîëàòûíûí, ¼çiíäåé Áàéäiëä¸íi» áàëàñû æàï-æàºñû áîëûï, ºàëàäà îºó îºûï æ¾ðãåíií, Ò¾ãåëáàéäû» áàëàñû ºàòûí àëûï, àóûëäà-ຠ¼ç àëäûíà ò¾òií ò¾òåòiï îòûð¹àíûí, ì½íû», øûººûð ê¼çi, ñîëàðäû íåãå ê¼ðìåéòiíií, íåãå ñîëàðäàé áîë¹ûñû êåëiï òàëàï ºûëìàéòûíûí òiçiï îòûðûï, ìû»ûíøû, ì¾ìêií, ìèëëèîíûíøû ðåò ºàéòàëàï øûºòû. Áiðຠì½íû» ñ¸ë àðòûº ºèìûëäàï ºîéñà ºàºûðàï êåòåéií äåï ò½ð¹àí áàñû åøòå»åíi ºàáûëäàéòûí øàìàäà åìåñ åäi. ¶ñòiíäåãi ê¼ðïåñií ûñûðûï, îðíûíàí ò½ðìຠáîëûï åäi, äåíåñi èêåìãå î»àé ê¼íå ºîéìàäû. Æàìáàñû, ºûð ñ¾éåãi ê¼ãåðiï ºàëûïòû. λ àÿ¹û ì¾ëäå áàñòûðìàéäû, òiçåäåí ò¼ìåí ºàðàé ê¾ï áîëûï iñiï êåòêåí. Íå áîë¹àíûí, ò¾íäå ¾éãå íåøåäå, ºàëàé êåëiï º½ëà¹àíûí åñiíå òîëûº ò¾ñiðå àëìàäû, îíû ò¾ãåëäåé îéëàï ê¼ðóãå äû»ûëäàï ¸êåòiï áàðà æàòºàí áàñû äà åðiê áåðìåäi. Û»ºûëäàï æ¾ðiï êèiíiï, ¸ëäåêiìäi – ì¾ìêií ¼çií – ê¾»ê-ê¾»ê åòiï áîºòàï ºîéûï, äàëà¹à äà øûºïàñòàí øàëà æóûíûï êåëäi äå äàñòàðõàí¹à îòûðäû. ²½ð¹àº òàëºàí ìåí ºàðà ½ííàí ïiñêåí íàííû», ¸êåñi ø¸é¹à ñàëûï æiáiòiï iøåòií ºîéäû» òî»ìàéû ìåí ºàðà ø¸éäi» æàëûºòûðûï æiáåðãåíi ñîíäàé: – Òàìຠæîº ïà, íå? – äåï, ò åòå ºàëäû. ظéäi îñûìåí ¾øiíøi ðåò ûñûòûï ¸êåëiï, ê¼ïøiêêå åíäi ¹àíà æ¸éëàíûï îòûð¹àí, àóûçû òûíûì òàóûï, êåñåíi ºîëûíà åíäi àëà áåðãåí øûíàøàºòàé ¹àíà øåøåñi iñêå ºîñûë¹àí òiãií ìàøèíàñûíäàé ºàéòàäàí çûðûëäàé æ¼íåëäi. – Íåìåíå»ìåí òàìຠiñòåéií, åñiêòi» àëäûíà ¸êåëiï ò¾ñiðiï òàñòà¹àí îòûíû», ºîéìà¹à òîëòûðûï ºîé¹àí

ºàçûíà» áàð ìà åäi? ²½äàé-àó, å» áîëìàñà åñiãi»íi» àëäûíäà ¾ðåðãå èòi» ºàëäû ìà ñåíi»? Îñû ¾éãå áiðäå»å ¸êåëìåê ò½ðìàº, áàð ä¾íèåíi øåòiíåí òàñûï áiòiðäi» ¹îé. Á½ë ê¾íäå ¸óåëi ê¼øåãå øû¹óäàí ºàëäûì, àíà ºàòûí äà, ìûíà ºàòûí äà åòåãiìíåí òàðòûï, “Áàëà» ìåíåí åðòå» áåðåì äåï, áið á¼òåëêå àðຠàëûï åäi”, “Àºøà àëûï åäi” äåï øàóæàéëàéäû. Åíäi ºàðòàé¹àíäà áiçãå ê¼ðñåòïåãi» îñû ìà åäi? Íå»å æåòiñiï iøåñi», à? ²àëàäà¹û ºûç¹à áið òèûí æiáåðå àëìàé äi»êåëåï æ¾ðãåíiìiç ìûíàó. Ìåêòåáiíå êèiï áàðàòûí áið á¾òií êèiìi æîº æàëà»àø îòûð¹àí iíiëåði» àíàó. Áiçäi ½øï຺à øû¹àðìàé-ຠºîéû»äàð, å» áîëìàñà ¼ç ºàðà áàñòàðû»äû ò¾çó àëûï æ¾ðå àëìà¹àí ñî» íå ñîðûì. ´çi»íi» äå, áiçäi» äå ¸òóåðiìiçäi êåòiðiï, á¾éòiï òiði æ¾ðãåíøå... Á½äàí àðû îòûðà áåðóäi» åø ºèñûíû æîº åêåíiíå îíû» ê¼çi òàëàé æåòêåí. Àëäûíäà¹û ø¸éií äå iøïåñòåí îë îðíûíàí òåç ò½ðäû äà ñûðòºà øû¹ûï êåòòi. Ñîñûí, åñiêòi» àëäûíäà íå iñòåðií áiëìåé áiðàç óàºûò 츻ãiðiï ò½ðäû. Áåñ-àëòû îºûï ºàë¹àí åêi iíiñi æóàí ºàðà¹àéäû» åêi æà¹ûíà øû¹ûï àëûï ìûºøû»äàï îòûí êåñiï æàòûð åêåí. Æàëòàºòàï, ¾ìiòòåíiï áið-åêi ðåò á½ë æ຺à åêåói äå êåçåê íàçàð ñàëäû. Á½ë äà îëàð¹à åø ìà¹ûíàñûç ñ¾ò ïiñiðiì óàºûò ºàðàï ò½ðäû äà, ¸ëäåíå åñiíå ò¾ñêåíäåé áàÿó áàñûï ºîðàíû» àðòûíà êåëäi. Ò¾ðòïåêòåï æ¾ðiï ñó òèìåéäi-àó äåãåí æåðãå òû¹ûï ºîé¹àí òåìåêi ò½ºûëûí òàóûï àëûï, ºàëòàñûíû» á¸ðií àºòàðûï ñiði»êåíi» òàëûí içäåäi. Òàëû ò¾ñêið äå î»àé òàáûëà ºîéìàé, êåçåðiï êåòêåí åðíiíå øûëûìäû åêi-¾ø àïàðûï, àóçûí òàìñàïòàìñàï ºîéûï, ëàæû òàóñûë¹àíûìåí ¾éðåíiï ºàë¹àí ¸äåòiìåí ºàëòàñûíà ºàéòà ºîë ñàëäû. ´ñòiï, òàëàé¹à äåéií åø ¸ðåêåòñiç ñèïàëàíûï îòûðà áåðåòií áå åäi, êiì áiëãåí, ñ¸ëäåí ñî» îíû» ºàñûíà ê¼ðøiíi» îí áiðiíøi ñûíûïòà îºèòûí áàëàñû êåëäi. Àìàí-ñàóëûºòàí êåéií à¹àñûíû» åñêi ê¾ï¸éêåñiíi» æà¹àñûí ê¼òåðiï, åêi åòåãií ºóñûðûíûï àëäû äà, àºûð¹à îòûðûï, îë äà øûëûì øåãóãå êiðiñòi. ʼçií ñû¹ûðàéòà, òåìåêi ò½ºûëûí º½øûðëàíà ñîðûï, àóçû-ì½ðíûíàí øûººàí ê¼ê ò¾òiíãå ºèìà¹àíäàé ½çຠºàðàï îòûð¹àí æàñû ¾ëêåíi: – Êåøå íå áîëûï êåòòi-åé? – äåï ¾íñiçäiêòi á½çäû. – Ñåí ¼çi»íåí-¼çi» Ѹëiìãå òèñå áåðäi» ¹îé – äåäi îºóøû.

– Òîºòà, êëóáòû» àðòûíà áàðûï, Áàºûò, ñåí, Êåíæå ò¼ðòåóìiç áið æàðòû iøòiê ºîé. – ȸ. – Ñîñûí, Áàºûò ïåí Êåíæå áàðûï áiðåó ¸êåëäi. – ȸ, îë êåçäå... – Ò½ðà ò½ð, ñîíû iøiï áiòiï ºàë¹àíäà ñåíi» ì½¹àëiìi» ìåí Ѹëiì êåëäi. – Îëàðäû» äà áið æàðòûëàðû áàð åêåí. ²îéìàé îòûðûï îíû äà iøiï àëäûº. – ȸ, îë åñiìäå. Ñîñûí, åêåóìiç áàðûï áiðåó ¸êåëìåäiê ïå? – Ѹëiìäåðäiêi òàçà åìåñ ºîé äåéìií. Ñî¹àí äåéií æàï-æàºñû îòûð åäiê, – äåäi îºóøû, îñû êåçäå áið-ຠåëi áîëûï ºàë¹àí øûëûìäû òiñòåé ñîðûï. – Ѹëiììåí ¸»ãiìå á¼ëåê. ´ç iøi»äå áîëñûí, ºàëàäà¹û ºàðûíäàñûì æàéëû áiðäå»å áûºñûòûï æ¾ð åêåí. Áið î»àøàäà ºîë¹à ò¾ñïåé æ¾ð, ¸êå»... – Å, îë ¼ç øàðóàëàðû» ¹îé. – Æàðàéäû, îíû ºîéøû. Áiçäi» æàðòûäàí êåéií áiðäå»å iøòiê ïå? – Ñåí Ѹëiìãå ºàäàëûï àëäû» äà, àºûð àÿ¹ûíäà òà¹û áið æàðòû àëäûðäû» ¹îé. – λáàé êåòåéií, îë åñiìäå æîº. Àéòûï îòûðìûí ¹îé, Ѹëiìãå òiñiìäi ºàéðàï îòûð¹àíûìäû áiëåì, áàñºà íå áîë¹àíûí ì¾ëäå ñåçáåé ºàëûïïûí. – ̽¹àëiìiì êåëiï ºàë¹àí ñî» ìåí îíøà iøïåé îòûðäûì. Ñåí ¹îé ºàéòà-ºàéòà Ѹëiìãå òèiñiï áåðåêåíi àëûï æiáåðäi». Áàºûò “²îéñà»øû” äåï åäi, îíûìåí áàéëàíûñòû». ²ûñºàñû, á¸ði “Áiðãå-áið æiáåði»äåðøi, ¼çäåði ñ¼éëåññií” äåï øåøòi. – Æiáåðìåäi»äåð ìå?! – Æiáåðóií æiáåðäiê ºîé... – ̸, îë ì¾ëäå åñiìäå æîº-åé, ñîñûí íå áîëäû?.. – Ѹëiì àëäûíäà “Åðòå» û»¹àéñûç áîëàäû, ºîé, ñàó êåçi»äå ñ¼éëåñåéiê...” äåï òàðòûíûï æ¾ð åäi, ñåí æàíûí ºîéìàé ºîéäû». – ̸, ½ÿò áîë¹àí åêåí, ¸? Ñîñûí... – Ñîñûí, îíû» ºîé äåãåíiíå ºàðàìàé áið-åêi ðåò ½ðûï æiáåðäi». Áiðåói åíäi î»áàé-ຠòèäi. ʼçiíåí æàñ øû¹ûï êåòòi. Ñîë êåçäå ì½¹àëiì îðíûíàí ò½ðäû äà, “Iøñåê àäàì ñèÿºòû iøåéiê. Á¸ðiìiç äå æiãiò áîë¹àíáûç, ¸óåë äåñå»äåð, áiç øûººàíäà îñû ê¼øåäå åøêiì

ºàëìàéòûí. Á½ë íå, á½ë? ƾç ãðàì¹à, åêi æ¾ç ãðàìì ìàñ áîëûï àëàñû»äàð äà, ¸»ãiìåíi» áåðåêåñií àëàñû»äàð” äåäi. Êåíæå ìåí Áàºûò òà ê¸äiìãiäåé ºûçûï ºàë¹àí áîëàòûí. “À¹à, ðåíæiìåé, àëà»ñûç îòûðà áåði»iç, ºàçið á¸ðií ðåòòåéìiç” äåäi äå, Áàºûò ñåíi áið ½ðûï ½çûíû»íàí ò¾ñiðäi. Ñîñûí, îðíû»íàí ò½ð¹ûçûï àëûï, “Áiðãå-áið øûäàéñû» áà?” äåäi. “²îëûíäà ¼ëåì” äåï, ñåí ºîéìàéñû». Áàºûò Ѹëiìäi øàºûðûï àëäû äà, “Íå ºàçið êåòiï ºàë, íå áiðãå-áið øûº” äåäi. – Ѹëiì íå äåäi? – Ñà¹àí ¸áäåí ¼øi êåòiï æ¾ðãåí-àó äåéìií, “Ñåíäåð æàáûëûï êåòïåñå»äåð áîëäû” äåäi. – Î-î, ¸êå»! Ѽéòòi ìå, íå? – Áàºûò îíû äà áið ½ðûï ñûëº äåãiçäi äå, “Ñåí áiçäi êiì äåï æ¾ðñi»-åé? ²àøàí ìåí ñ¼çiìäå ò½ðìàï åäiì, àéòøû?” äåï åäi, òà¹û äà ì½¹àëiì àðàëàñûï êåòòi. “²îðûºïà, åãåð áiðäå»å áîëñà ¼çiì æàóàï áåðåì” äåäi îë. “Îé, à¹à, ºîéøû ñîíäàéäû. Áàëà åìåñïiç ¹îé. Áîëäû ¼çäåði øåøåäi” äåï, Êåíæå á¸ðiìiçäi ºàéòà îòûð¹ûçäû. Åêåói» áiðäåí ò¼áåëåñå êåòòi»äåð. ¶íäåìåé æ¾ðiï Ѹëiìi» æûíäû åêåí ¹îé. μñòàñà ñàë¹àíäà-ຠñåíi åêi ðåò æåðãå á½ðº äåãiçäi. Áiðåóiíäå ìåí áàðûï ò½ð¹ûçûï æiáåðiï åäiì, åêiíøiñiíäå Áàºûò, “´çi»å äå áiðäå»å êåðåê áîëìàñà òûíûø îòûð-åé, áiði ¼ëiï, áiði ºàëñûí” äåäi. – ²àï, ¸êå»... Ñîíäà ìåí åøòå»å iñòåé àëìàé ºàëäûì áà, íå? – Ѹëiìi» æiãiò åêåí ¹îé. Åêi-¾ø ðåò àëûï ½ðäû äà, “Îñûìåí ºîÿ ñàëàéûº. ²àë¹àíûí åðòå» ñ¼éëåñåðìiç” äåï åäi, ñåí òà¹û äà ºîéìàé ºîéäû». “Äîñ åìåñ, èòñi»äåð” äåï, Áàºûò ïåí Êåíæåãå òèiñòi». Ñîäàí Áàºûò îòàëûï êåòòi. Ѹëiìäi áið ½ðûï åäi, îíû ì½¹àëiì àæûðàòûï àëäû äà, åêåói òàéûï ò½ðäû. Áið êåçäå “²àçið á¸ði»äi æåðãå ºàäàéìûí” äåï ìà¹àí æ¾ãiðiï êåëå æàòûð åêåí “²îé, º½ðñûí” äåäiì äå çûòòûì. Áiðàç æåðãå áàð¹àí ñî» àðòûìà ºàðàñàì ñåíi ½ðûï æàòûð åêåí. ̸, ñîíäà äà òiëi»äi òàðòïàéñû» ¹îé. – Èò, ¸êå»íi». ʼðåðìiç, êåçiíäå. Êåíæå àæûðàòïàäû ìà, íå? – Îé, Áàºûòòû áiëåñi» ¹îé, áið æûíäàíñà êiìäi òû»äàóøû åäi? ´çi»íåí äå áàð-åé. Àëäûíäà Êåíæå ìà¹àí “Òåçiðåê ìûíàíû àëûï, êåòiï ºàëøû” äåãåí. Êåòåéiê äåñåì, ¸óåëi ìà¹àí ñåêiðiï, ºàíäû iøòi» ¹îé.

Îë ñûíûï áàðà æàòºàí áàñûí ºàñûï ê¸äiìãiäåé-ຠîéëàíäû. Ñîñûí, åêi ñàìàéûí ºîëûìåí ºàòòû ºûñûï ò½ðûï: – ̸, ìûíà áàñòû æàçáàñà áîëìàéòûí áîëäû, – äåäi. – °íå, áiðåóëåð ê¼ðiíäi ¹îé, – äåï, îñû ñ¼çäi ê¾òiï îòûð¹àíäàé, îºóøû èåãiìåí àóûë îðòàñûíäà¹û á½çûë¹àí ä¾êåíãå ºàðàé áåòòåï áàðà æàòºàí åêi-¾ø àäàìäû í½ñºàäû äà îðíûíàí ò½ðäû. Îäàí àð¹ûñûí àéòºûçáàé-ຠ½ººàí åêåó ºàºïàäàí øû¹ó¹à åðiíiï, øàðáàºòàí àòòàï-á½òòàï ¼òòi äå ò¼òåëåï ñîëàé ºàðàé æ¾ðiï êåòòi. – ̸, á¾ãií êåøêi áåñêå äåéií ½éûºòàïïûí, – äåäi ¾ëêåíi. – Ìåí ìiíå áið àïòà áîëûï ºàë¹àí øû¹àð, ì¾ëäå ä½ðûñòàï ½éûºòàé àëìàé æ¾ðìií. Á¸ði Áàºûòòû» iíiñií ¸ñêåðãå øû¹àðûï ñàëóäàí áàñòàëäû. Îë ê¾íi òà» àòºàíøà iøiï, ¾éãå æåòå àëìàé ºàëûïïûí. Ò½ðñàì, ¸ëi ñîë ¾éäå æàòûð åêåì. Ñåíäåðäi» º½ðäàñòàðû»ìåí òà¹û iøòiê. Òà» àòà ¾éãå çîð¹à æåòòiì, øåøåì “Ñàáà¹û»à áàðìàéñû» áà?” äåï ºîÿäû, ¼çiì ¼ëiï æàòñàì ºàéäà¹û ñàáàº?.. ¶éäi» iøi áiëiï ºîéäû ¹îé äåéìií, åêi ê¾í ºàòàðûíàí iøêåì, èiñ äåãåí ì¾»êiï ò½ð¹àí øû¹àð, – äåäi îºóøû. – Åíå»äi ½ðàéûí, Áàºûò, iíiñií øû¹àðûï ñàëó¹à äà øàºûðìàäû. Êåçi êåëåð, – äåï ºîéäû ¾ëêåíi ðåíiøòi ¾íìåí. – Àëäû»¹û ê¾íi °ñåëäi» òó¹àí ê¾íi áîëûï, îë æåðäå òà¹û iøòiê, – äåäi îºóøû, ºûçûºòûð¹ûñû êåëãåíäåé ê¼ðøiñiíå æûìû»äàé ºàðàï. – Åé, ñîë °ñåëäåði» ºàíäàé ºûç-åé? Ìà¹àí àéíàëäûðûï áåðñå»øi, – äåäi ¾ëêåíi. – Îé, îë åøêiììåí ñ¼éëåñïåéäi. Æî¹àðû áàëë æèíàï, Àëìàòû¹à îºó¹à êåòåì äåï æàíòàëàñûï æ¾ðãåí ºûç áiçäi íå ºûëñûí. – Àëûï ºàøûï êåòñåê, ºàéäà áàðàäû? – ²îé-åé, ¸êåñi ñîòòàòûï æiáåðiï, æ¾ð äåéñi» ¹îé îñû ê¾íi»å çàð áîëûï. Îäàí äà ¼çäåði»íi» Ǹóðåëåði»äi àëûï àëìàéñû» áà? – Êåò-åé, ñîñûí àóûëäû» ê¾ëëi åðêåãi áiçäi» ¾éäå æ¾ðñií äåéñi» ¹îé. – Àë¹àø áàð¹àí ìåíìií äåï òàëàé ìàºòàíûï åäi» ¹îé. – Îé, ºûçûï àë¹àí ñî» íåíi áiëåñi». Êåíæå ìåí Áàºûò áàð, “Îéáàé, ºàëàäà¹ûëàð êåëiï ºàëûïòû,

ñûíûïòàñòàð æèíàë¹àëû æàòûðìûç” äåï, àëäàï àëûï øûºòûº òà Êåíæåíiêiíå àïàðûï... – äåï, îë ái𠺽ïèÿíû æàñûð¹àíäàé íåìåñå ñåðiãiíå áið ºûçûº ¸»ãiìåíi á½ëäà¹àíäàé, áàñûíû» àóûð¹àíûí äà ½ìûòûï, ûðæèÿ ºàðàäû äà, èû¹ûíàí ò¼ìïåøòåï ºîéäû. Áiðຠόàí äåéií äå òàëàé ðåò åñòiãåí ¸»ãiìåíi òû»äàó¹à îºóøûíû» çàóºû ñîºïàäû ìà: – ȸ, àéòûï åäi» ¹îé, – äåï, êåëòå ºàéûðà ñàëäû. – Îíäà îíû íåìåíåãå ìà¹àí èòåðiï êåëåñi»? – äåï, ¾ëêåíi îñû ¹½ìûðûíäà ê¼ðãåí æàë¹ûç “ºûçû¹ûí” òà¹û äà áið òàìñàíà îòûðûï áàÿíäàé àëìà¹àíûíà íàçàëàíäû ìà, ¸ëäå á½ë ê¾íäå á½çûëûï êåòêåí ñûíûïòàñ º½ðáûñûíà òå»åãåíiíå íàìûñòàíûï ºàëäû ìà ê¸äiìãiäåé-ຠøàìäàíäû. “²àéòåð åêåí äåñå ñåí äå áàñºà øû¹ûï êåëå æàòûðñû» ¹îé” äåï, áåòií áiðàç ºàéûðûï òàñòàìຠáîëûï åäi, áiðåóäi» º½ëàºòû æàðà øûººàí ûñºûðû¹û åñòiëäi. Äàóûñ øûººàí æ຺à åêåói äå íå캽ðàéëû ¹àíà ìîéûí á½ðäû. Àòûí ñàáàëàï Áàºûò êåëå æàòûð åêåí. Êåëå: – Êåøåãi» íå-åé, ñåíi»? – äåï, º½ëà àòûíû» êåóäåñiìåí îìûðàóëàòûï áàðûï, ºàìøûìåí ì½íû» àðºàñûíàí îñûïîñûï æiáåðäi. Ñîäàí êåéií ¹àíà ºàòóëû æ¾çií æûëûòûï: – ²àëàéñû»äàð, åé? – äåï, àò ¾ñòiíåí ºîëûí ñîçäû. κóøûíû» ºîëûí áið ºûñûï òåç ºîÿ áåðãåí Áàºûò º½ðäàñûíû» ºîëûí áiëåê ò½ñòàí øàï áåðäi äå, àòûí òåáiíiï ºàëäû. Òàëàé ê¼êïàðäû ê¼ðãåí, èåñiíi» áàñºà äà òîñûí ìiíåçäåðiíi» á¸ðiíå áåéiìäåëiï àë¹àí º½ëà áiðäåí ûòûðûëà æ¼íåëäi. Áið ºîëû Áàºûòòà, áið ºîëûìåí ¾çå»ãiáàóäàí ½ñòà¹àí á½ë, àÿ¹û æåðãå áiðäå òèiï, áiðäå òèìåé, ñîðà»äà¹àí ºàëïû ä¼»ãåëåêòåíå îòûð¹àí áið òîï æiãiòòi» æàíûíà áið-ຠáàðäû. Îí-îí áåñ ºàäàì æ¾ãiðãåíãå áàñû îäàí ñàéûí ñîëºûëäàï, êåóäåñi àëºûíûï, åø ä¸ðìåíi ºàëìà¹àí ò½ëàáîéû ¸ëñiç äiðiëäåï, îñû ºèìûëäû» ¼çií ºàòòû àóûðñûíûï, îë ñ¸ë å»êåéãåí ê¾éi åêi ºîëûí òiçåñiíåí ñ¸ë æî¹àðûðຠ½ñòàäû äà, åíòiãií áàñà àëìàé ê¼çi ºàðàóûòûï ò½ðûï ºàëäû. Òåê åñòiëåð-åñòiëìåñ ºàíà ¾íìåí “°êå», ¸êå»” äåé áåðåäi. – ´é, ¼ëòiðåñi»-åé, áiðåóäi» áàëàñûí, – äåï, îòûð¹àíäàðäû» áiði àòòàí ò¾ñiï, æà¹àëàé àìàíäàñûï æàòºàí Áàºûòºà ºàðàäû. – ²½ðäàñ ºîé, ñ¼éòiï îéíàé áåðåìiç. ´ëñå ¼ëåð, ºàéòåìiç åíäi, – äåï ºàðº-ºàðº ê¾ëãåí îë òîïòû» ºàº

îðòàñûíà ìàëäàñ º½ðûï îòûðà êåòòi. ̽íû áið ñ¸ò ½ìûòûï, ¼çäi-¼çiìåí áîëûï êåòêåí òîïºà: – Àë, îðòà òîëñûí, – äåï, ºèðàëà»äàé áàñûï êåëiï á½ë äà ºîñûëäû. Òîï áiðàç óàºûò áiðií-áiði êåçåê ºàæàñûï, îäàí æàëûººàí êåçäå ñû óàºûòòàðäà æàñà¹àí å» ñ¸òòi ½ðëûºòàðûí àéòûñûï, îíû ºàíøà ëèòð ñïèðòêå, áîëìàñà, íåøå á¼òåëêå àð຺à àéûðáàñòà¹àíäàðûí ñ¼ç ºûëäû. – Ìûíà ºó àëäû»¹û ê¾íi ¼ç òàóû¹ûìäû ¼çiìå ºóûðûï áåðäi ¹îé, – äåéäi áiði, îºóøû áàëàíû» àðºàñûíàí ºà¹ûï. – Á½¹àí òèiñïå»äåð, æiãiò ºîé á½ë. ´òêåíäå àðàºòû» á¸ðií îñû ê¼òåðiï àëäû, – äåéäi åêiíøiñi, îòûð¹àí ºàëïû ºîëûìåí îºóøûíû» ¾ø-ò¼ðò ê¾ííåí áåði æóûëìà¹àí øàøûí ½éïàëàºòàï. – Åé, àíàäà¹û ñïèðòòåði» òàçà åìåñ åêåí ¹îé. ̸, åêi ê¾í àóûðûï, áiðàç óàºûòºà äåéií àðàººà ºàðàé àëìàé æ¾ðäiì, – äåï, Áàºûò ºàðñû àëäûíäà îòûð¹àí æiãiòêå òiñií ø½ºûï îòûð¹àí òàëäû øåðòiï æiáåðäi. – Ìåí ºàéäàí áiëåéií, ¼çäåði» ¹îé. Ñîë ¾éäiêi òàçà äåï ºîéìàé ºîé¹àí, – äåäi ¸ëãi æiãiò á¸ñå» ¾íìåí. – Øûíûìåí-ຠñàóäàãåðëåð äå ºóëàíûï àëäû. Á½ðûí¹ûäàé åìåñ, á¸ðiíiêi ñó, – äåäi á½ë äà ñ¼çãå àðàëàñºûñû êåëiï. ĸë îñû êåçäå áiði øåëåêïåí ñó ê¼òåðiï, áiði áèå æåòåëåï æàíäàðûíàí îºóøûíû» åêi ºàðûíäàñû ¼òiï áàðà æàòºàí: – Ñåíi ¸êåì òåç ¾éãå êåëñií äåï æàòûð, – äåäi îëàðäû» áiði àé¹àéëàï. – ²àçið áàðàì, æà»à ¹àíà øûºòûì ¹îé. Ìåíi ñîéûï æåé ìå? – äåäi îºóøû îðíûíàí äà ò½ðìàñòàí. – ʼðåñi», ñåíi ¸êåìå àéòûï áåðåì. Òåìåêi òàðòûï æ¾ðãåíi»äi äå àéòàì, – äåäi ºàðûíäàñû òàéñàëìàé. – Åé, áàñûìäû àóûðòïàé êåòøi-åé, – äåï, îºóøû ºàðûíäàñòàðûíà àëàÿ ºàðàï ºîéäû. Îñû ñ¸òòå: – ²àðûíäàñòàðû»à ñó ê¼òåðòiï ºîéìàé, ½ñàº-ò¾éåê øàðóàëàðû»äû áiòiðiï êåëiï áið-ຠîòûðìàéñû» áà? – äåäi Áàºûò. – Îé, ñîíäàé ½ñàº-ò¾éåêòi ñîëàð iñòåìåãåíäå ìåí iñòåéìií áå? – äåï îºóøû ºîºèëàíûï, æàí-æà¹ûíàí ¼çií æàºòàéòûí, ¼çiíå iëåñå åçó òàðòàòûí àäàì içäåï

ê¼ðiï åäi, á¸ði Áàºûòòàí ûºòû ìà, ¾íäåé ºîéìàäû. Áàºûò îºóøûíû» ñàíûí àóûðòà ºûñûï ºîéäû äà: – Ìûíà¹àí ê¼ï iëåñå áåðìå. ιàí iëåññå» àäàì áîëìàéñû», – äåï, ì½íû ê¼ðñåòòi äå, òà¹û äà ê¾ëiï àëäû. Ñîñûí, ñ¸ë ¾íñiçäiêòåí ñî»: – Òàóäàí ºàðà¹àé ¸êåëó êåðåê åäi, áið-åêåói» æ¾ðñå»äåðøi. ̽íäà iøåòií áið-åêi æàðòûëàðû»äû ìåíຠ¸ïåðåéií, – äåï, îòûð¹àíäàðäû ñ¾çå ºàðàï øûºòû. Åøêiì ¼ç åðêiìåí ¾íäåé ºîéìàäû. Á½¹àí äà ìîéûí á½ðûï: – ƾðñå»øi-åé, áàðûï ºàéòàéûº, – äåï åäi, òàëàéäàí áåði iøiíå ºûæûë ñàºòàï æ¾ðãåí, êåøåëi áåði òiïòi ê¼ðìåñòåé áîëûï îòûð¹àí, º½ðäàññûíûï íåìåñå ¼òiðiê ìàñ áîëûï ìûòûï àëàéûí äåñå ê¾øi º½ð¹ûð æåòïåé, iøòåé ¹àíà çû¹ûðäàíû ºàéíàï, êåê ñàºòàï æ¾ðãåí æiãiò û»¹àé áåðå ºîéìàäû. ¶ø æiãiòòi åðòiï: – ´çi»å æàºñû áîëñà îòûð ¼ñòiï, – äåï, ì½íû îòûð¹àí æåðiíäå áið-åêi í½ºûï ºàëûï, Áàºûò òà æ¼íiíå êåòòi. ²àë¹àí æiãiòòåðãå ñ¼çi ¼òåòiíií áàéºà¹àí îºóøûíû» ê¼ðøiñi iøiíäå ò¾ê æîº áîëñà äà òåðå»íåí òàðòûï ò½ðûï ¼ï-¼òiðiê ºàºûðûíûï àëäû äà: – Æiãiòòåð, ¼ñòiï îòûðà áåðåìiç áå? – äåäi. Æà»à Áàºûòòàí “Åêi ºîëûì ê¼òåðòïåé îòûð” äåï, ºàëûï ºîé¹àí Êåíæå, êåøå êåðå» êåìïiðäi» ½ðàñûíàí ½ðëàï øûººàí áið ºàï êàðòîøêàíû» áàð åêåíií àéòòû. – Å, îíäà ñîíû åêåói» àïàðûï ¼òêiçiï êåëi»äåðøi, – äåï, á½ë Ѹëiì ìåí îºóøû¹à ºàðàäû äà, êåøåãi îºè¹à åñiíå ò¾ñiï êåòòi ìå, Ѹëiìãå ºàéòà á½ðûëûï: – Åé, àëäûìåí åêåóìiç ä½ðûñòàï ñ¼éëåñiï àëìàéìûç áà? – äåäi. – Ìåí äå îñûíäà ñîë ¾øií êåëäiì. Ñàó êåçiìiçäå á¸ðií øåøiï àë¹àíûìûç ä½ðûñ øû¹àð, – äåäi Ѹëiì. – Åêåói» òà¹û áàñòàäû»äàð ìà, íå? Åíäi áiðäå»å áîëñà ìåíåí æàºñûëûº ê¾òïå»äåð, – äåï, ñ¼çãå Êåíæå àðàëàñòû. – Æî-æîº, Êåíæåêå. Á¾ãií îíäàé áîëìàéäû, áiç ºàçið, – äåï, Ѹëiì ì½íû ºîëòûºòàäû äà êëóáòû» àðòûíà ºàðàé æ¾ðiï êåòòi. Îòûð¹àíäàðäû» áiðåói: – Àíàëàð áiðäå»åãå ½ðûíûï ºàëìàñûí, áàéºàï ºîéû»äàð-åé, – äåï åäi, Êåíæå îòûð¹àíäàð¹à åíòåëåé ò¾ñiï: – Îëàðäû» æûðû áiòïåéäi. ²àðûíäàñûìà áàðûï

ºîéäû» äåï, æàçäàí áåði àíàó äà òàñêåíåøå æàáûñûï àëäû. Íå ºàðûíäàñû»äû ¼ìið áîéû ºîñàºòàï åðòiï æ¾ð, íå áàé¹à áåð! Ľðûñ ïà ìåíiêi? – äåäi. Ñîñûí: – Îäàí äà ä½ðûñòàï îòûðûï ¸»ãiìåìiçäi àéòàéûº, áið-åêi æ¾ç ãðàìì àðà¹ûìûçäû iøåéiê. Íå îë? Ûðû»- æûðû» áîëûï, á¾ãií áàð, åðòå» æîºñû». Ñîëàé åìåñ ïå? – äåï, îë òà¹û äà ñ½ðàóëû æ¾çáåí á¸ðií æ¸íå áið ñ¾çiï øûºòû. Á½ë êåçäå êëóáòû» àðòûíà áàðûï î»àøà æàé¹àñºàí åêi æiãiò òàëàéäàí iøêå øåìåí áîëûï ºàòºàí ¾ëêåí áið òàºûðûïòû áàºàéøû¹ûíà äåéií æiëiêòåï øûºï຺à øûíäàï áåêiíãåí åäi. – Áið àóûëäà ò½ðûï, ái𠺽äûºòàí ñó iøiï æ¾ðiï, ñåíi» îë ºûëû¹û» íå? °ëäå åøêiìi æîº äåï áàñûíäû» áà? – äåäi á½ë. – Ðåíæiìåñå» ìåí á¸ðií áàñûíàí áàñòàéûí. Òû»äàéñû» áà? – äåäi Ѹëiì. – Æîº, ñåí àëäûìåí æàóàï áåðøi. Ìåí áiëìåé ºàëàäû äåäi» áå? – Áàóûðûì, áiðiíøiäåí, ¾ø æàñ áîëñà äà ¾ëêåíäiãi» áàð. Åêiíøiäåí, ìåí Àéã¾ëäi àëàéûí äåï æ¾ðìií. Ñîíäûºòàí, òûì ºàòòû êåòïåé-ຠºîÿéûº?! Êåøåãi» àíàó, ºîé äåñå áîëìàé, ºàéòà-ºàéòà æà¹àëàñòû». ´òêåíäå ¹îé, ê¾ëëi æ½ðòòû» àëäûíäà ¸êå-øåøåäåí ò¾ê ºîéìàäû». Ñåíäå áàð íàìûñ, áiçäå äå áàð. Ñûéëà¹àíäû áiëñå»øi. – Áiëìåñåì, ìà¹àí áiðäå»å iñòåï àëàñû» áà? – Ðàñ àéòàì, îñûìåí ºîÿ ñàëàéûº. Åðòå» ½ÿò áîëàäû. Îñû æàçäà Àéã¾ëäi» îºóû áiòñå, ¾éëåíñåê ïå äåï æ¾ðìiç. – Ñåí êiìäi æûíäû ºûëûï îòûðñû»? Ìåí åøòå»å áiëìåéäi äåéñi» áå? – ²îéìàäû» ¹îé, áàñûíàí áàñòàï àéòûï áåðåéií äåñåì ¼çi» òû»äàìàéñû». Ñîíäà Áàºûòòàð àéòºàí ñ¼çãå ñåíåñi» äå, ìà¹àí ñåíáåéñi» áå? – Îëàð ìåíi» äîñûì. – Äîñû» áîëñà ìåêòåïòå áîë¹àí øû¹àð. ²àçið îëàð ñåíi íå ºûëñûí. Ðåíæiñå» äå àéòàéûí, ìiíå ìåêòåïòi áiòiðãåíäåði»å áèûë áåñ æûë áîëäû, ñîäàí áåði ñåí íå iñòåäi»? ʾíäå iøó, ê¾íäå ½ðëûº, ê¾íäå ò¼áåëåñ. °êå» ñû êåçäå ì¾ëäå ºàðòàéûï êåòòi. Øåøå» áîëñà... – ιàí áàñû» àóûðìàé-ຠºîéñûí. Ñåíi» áiçäå íå øàðóà» áàð? Ѽçäi áàñºà æ຺à á½ðìàé, æàóàï áåð. Áîëìàñà ¼ç ºîëûììåí áàóûçäàéìûí. – Îíäà ¼òi» æàðûëûï êåòñå äå àéòàéûí, ìåí Àéã¾ëãå

òèiñòiì. Áiðຠñåíäåð ñèÿºòû ê¾ëêi ºûëûï òàñòàï êåòêåí æîºïûí. Ñåíäåð Ǹóðåíi» îáàëûíà ºàë¹àíäàðû» àçäàé, åëäi» á¸ðiíå æàðèÿ ºûëäû»äàð... – äåãåí êåçäå Ѹëiìíi» æà¹ûíà æ½äûðûº ñàðò åòå ºàëäû. ĸë îñû æîëû åêåói ñàï-ñàó åäi, åêåói äå àÿíûï ºàë¹àí æîº, áiðຠáið-áiðiíå ûçàëàíà ½ìòûë¹àí åêåó òûì ½çຠò¼áåëåñå àëìàäû. ʼïòåí áåði òîéûï òàìຠiøïåãåí, îðàçàñûí iøiìäiêïåí àøûï, åñií áiëìåé êåëiï ò¼ñåêêå º½ëàéòûí, àðàºòû» óûòûí áîëñà º½ðòïåí áîëìàñà òåìåêiìåí ºàéòàðûï æ¾ðãåí ì½íû Ѹëiì òà¹û äà àëûï ½ðäû äà àðìàíñûç òåïêiëåï àëäû. Ñîñûí, åø àìàëû ºàëìà¹àí Àéã¾ëäi» à¹àñûí êëóáòû» êåðåãåñiíå ñ¾éåï îòûð¹ûçûï ºîéäû äà ¼çi æ¾ãiðiï áið æ຺à êåòiï ºàëäû. Ê¼ï ½çàìàé Áàºûòòû» øîìáàë æ½äûðû¹ûíäàé áîëàòûí áið êåñåê ìàéëû åò ïåí áið ø¼ëìåê àøûëìà¹àí òàçà àðຠàëûï êåëäi. Áàñûíäà åøºàíäàé îé ºàëìà¹àí, íå iñòåï, íå ºîé¹àíûíà åñåï áåðiï ¾ëãåðìåãåí, áûëº-ñûëº åòêåí äåíåñií èãåðå àëìàé îòûð¹àí áîëàøຠºàéûíà¹à åøòå»åíi ò¾ñiíáåãåí êåéiïïåí Ѹëiìãå ½çຠºàðàäû, áiðຠá½ë æîëû îíû åøºàíäàé á¼òåí îé äà, íàìûñ òà ìàçàëà¹àí æîº. – Ñåí ìà¹àí ðåíæiìå. Á¸ði ¼çiìiçäi» îðòàìûçäà ºàëñûí. Àéíàëà»à áið ä½ðûñòàï ºàðàñà»øû. Ñåí äîñ äåï æ¾ðãåí Áàºûò, ìåí Àéã¾ëãå òèiñòi äåãåíäi åñòiãåíäå “Áiçãå äå øû¹àðûï áåðñå»øi” äåãåí. Ìåí ñåíäåðäi æàóëàñòûðàéûí äåï îòûð¹àí æîºïûí. Áiðàº, ¼çi» äå ê¼ðiï æ¾ðñi» ¹îé, îë ìåêòåïòi áiòiðãåëi áåði ¾éií ºàíäàé ºûëûï àëäû. Ìàëäû äà ê¼áåéòòi. Iøñå äå ñî»ûíà ò¾ñiï àïòàëàï iøïåéäi, àðàºòû» àðºàñûíäà ñåíäåðãå òàëàé æ½ìûñûí äà iñòåòòi. Àë, Êåíæåíi» ¸êå-øåøåñi øûëºû¹àí áàé. À¹àëàðûíû» á¸ði ºàëàäà. Îë ñîëàð¹à ñåíiï òàëòà»äàï æ¾ð. Ñîíû àéòñà, ¸êå-øåøå»å ðåíæèñi». Ñåí áiëåñi» áå, áiëìåéñi» áå, áiç Àéã¾ë åêåóìiç õàò æàçûñûï ò½ðàìûç. Îë îñûíû» á¸ðií àéòûï, ñà¹àí ºàòòû ¼êïåëåï æ¾ð... Ѹëiì á½¹àí ê¾íäå øåøåñi àéòà-àéòà º½ëà¹ûí æàóûð ºûëûï æiáåðãåí áið ½çûíñîíà𠸻ãiìåíi áàñòàï êåòòi... Òîºòàð åìåñ, á½ëàðäû» áàðëûº æà¹äàéëàðûí, ì½íû» ºàé ê¾íi íå iñòåãåíií, ¾éäi» ½ñàº-ò¾éåãiíå äåéií áiëåòií áîëûï øûºòû. μçûí ñ¼çäi» ºûñºàñû, Ѹëiì ì½íû åêi¾ø ñà¹àò ½ñòàäû, åêi-¾ø ñà¹àò òîºòàìàé ñ¼éëåäi. Áûëàé ºàðàñà, àéòûï îòûð¹àíûíû» á¸ði ä½ðûñ ñèÿºòû. Áiðຠº½ð¹ûð ê¼»iëi “Ìà¹àí àºûë àéòàòûíäàé á½ë êiì åäi?” äåï, èëiêïåé-ຠºîéäû. ιàí àøºàðûí¹à áàð¹àí àðàº

ºîñûë¹àí ñî», îë òiïòi àñºàºòàï êåòòi. ´çiíi» ê¾íäåëiêòi ê¼ðiï æ¾ðãåí àóûð æà¹äàéûí, òàðòºàí òàóºiìåòií, îòáàñûí àéòïà¹àííû» ¼çiíäå, áið ¼çi ê¼ðãåí ºèûíäûºòàðûí ñ¸òêå áîëñà äà ½ìûòòû, øûí ºàëàñà á¸ði äå îï-î»àé iñêå àñàòûíäàé, ä¸ë ºàçið ¼çiíåí àðòûº åøêiì æîºòàé áiðò¾ðëi ê¼»ië-ê¾éäi áàñûíàí ¼òêåðäi. Îñû ñåçiì ¼çiíå ºàòòû ½íàï êåòêåí ñî», îë òà¹û äà iøïåê áîëäû. Ѹëiì á½¹àí ºàðñû áîëûï: – ¶éi»å àïàðûï òàñòàéûí. Åðòå»íåí áàñòàï îòûí äàéûíäàéûº. ²àñûìà ñåðiê áîëñà», áiðëåñiï áiðàç òiðëiêòåð áàñòàéûº, – äåï ê¼ðiï åäi: – ²àçið, ºàçið. Ñåí áàðà áåð, ìåí ºàçið àðòû»íàí áàðàì, – äåãåí áîëàøຠºàéûíà¹à òîéäû áà¹àíà áàñòàï æiáåðãåí òîïºà áàðûï ºîñûëäû äà êåòòi. Îë æåðäå òà¹û äà êåøåãiäåí ê¼ï àéûðìàñû æîº îòûðûñ áàñòàëûïòû. Æîë áîéûíàí àðû ¼òêåí, áåði ¼òêåí àäàìäàðäû» á½ë îðòà¹à á½ðûëìàé êåòiï æàòºàíäàðû íåêåí-ñàÿº åäi. Êåçåêòi æàðòû òàóñûëó¹à àéíàë¹àíäà á½ëàð àíàäàéäàí ¼òiï áàðà æàòºàí ì½¹àëiì ìåí îòûçäàðäà¹û áið æiãiòêå æàòà êåï æàáûñòû. Îðòàëàðûíà øàºûðäû. – Îé, à¹à, êåëi»iç, êåëi»içãå, – ì½¹àëiì á½ðûëûï, æiãiò ðàõìåòií àéòòû äà êåòå áåðäi. – Æàºñû æiãiò, òiðøiëiêêå ìûºòû, ¼çi ïûñûº. Øûí ºèìûëäàñà» àóûëäà äà æàºñû ò½ðó¹à áîëàäû ¹îé, òåê ¼çiìiçäi» ìîéíûìûç æàð áåðìåé æ¾ð, – äåäi áîéûíäà ïàéäà áîë¹àí áà¹àíà¹û áóû ¸ëi òàðºàìà¹àí Àéã¾ëäi» à¹àñû. ̽¹àëiì äå øàëàºûçó åêåí, êåëå îºóøûñûíà: – Àë, ñåíi æiãiò áîëäû ¹îé äåï, åøòå»å äåìåé îòûðìûí. Êåøå äå ñòàºàíäàñ áîëäûº äåãåíäåé... Åðòå» ñ¼ç áîëûï êåòiï æ¾ðìåñií, – äåï, ê¼ï òîñòûðìàé ¼ç íåñiáåñií ºà¹ûï ñàëäû. °»ãiìå åíäi-åíäi ºûçà áàñòà¹àíäà àðຠòàóñûëäû. Äåãåíìåí: – ²àï, òà¹û áið æàðòû áîë¹àíäà ¹îé, – äåãåí ñ¼ç ì½¹àëiìíi» ºîëûí ºàëòàñûíà ñàë¹ûçäû: – Æå»ãåëåði» áàëàëàðäû» àºøàñûí àë¹àí åêåí, ºàðûçäàðäû áåðå ñàëàì áà äåï øû¹ûï åäiì. Áîïòû åíäi, ñåíäåð ¾øií, – äåï, îë îºóøûíû ñàóäàãåðëåðãå æ¾ãiðòiï æiáåðäi. ̽¹àëiìíi» içií àëà áåðå, á½ë äà îºóøû äîñû åêåói åêi-åêi òàóûºòàí ½ðëàï øû¹ûï, ñàóäàãåð ºàòûííû» “Åðòå» øåøåëåði» òàíûï ºîÿäû” äåãåíiíå ºàðàìàé, æàëûíûï-æàëïàéûï æ¾ðiï, ñïèðòòåí

åêi á¼òåëêå àðຠæàñàòûï àëäû. ²àéòûï àéíàëûï êåëñå, òà¹û ¾ø-ò¼ðò æiãiò æèíàëûï ºàëûïòû. Òiçãiíäi ºûðûºòû àëºûìäàï ºàë¹àí áið æiãiò à¹àñû ½ñòàï îòûð åêåí. – ľíèå ¼çãåðäi. Ò¸ðòiï äåãåí æîº, æàñòàð ¹îé øåòiíåí á½çûëûï æàòûð, – äåäi îë. – Ò¾áåêòi» áið ºûçû îíûíøûíû îºûï æ¾ðiï æ¾êòi áîëûï ºàëûïòû ¹îé, – äåï, îíû» ñ¼çií òà¹û áiði òîëûºòûðûï ºîéäû. Á½ë êåëå êåñåñi áàð, ñòàºàíû áàð, ¾ø-ò¼ðò ûäûñºà ê¼ç ì¼ëøåðìåí º½éûï øûºòû äà: – Àë, à¹àëàð, îíäàé-îíäàéäû àéòà áåðñåê æûðû òàóñûëà ìà? Îäàí äà æàñû»ûç ¾ëêåíi»iç áàð, æîëû»ûç ¾ëêåíi»iç áàð, ¼çàðà àºûëäàñûï, áiðåói»iç áiðäå»å äåï ºîéû»ûç, – äåäi. – ²àðàï îòûðñàì, îñûíäà¹û æàñû ¾ëêåíi ìåí ñèÿºòûìûí. Ñîíäûºòàí, ð½ºñàò áîëñà ìåí áiðäå»å äåï ºîÿéûí. Áið êåçäå áiç äå ¼çäåði» ñåêiëäi îñû ê¼øåäå àëøà» áàñûï æ¾ðäiê. Á½éûð¹àíûí iøiï-æåäiê, àóûëäû øóëàòòûº äåãåíäåé... Ñåíäåðäi» óàºûòòàðû» ¹îé, æ¾ðiï ºàëû»äàð... Íå äåéìií áàñºà... Ñûéëàñòûº áîëñûí, ¼ñòiï ê¾ëiï-îéíàï æ¾ðå áåði»äåð. ¶ëêåí äåï ñûéëà¹àíäàðû»à ðàõìåò, – äåäi ¾ëêåíi. – Àë, à¹àëàð, ñiçäåðäi» æîëäàðû»ûçäû áiçãå áåðñií. ´ñòiï à¹à-iíi áîëûï, àðàëàñûï æ¾ðå áåðåéiê. Æiãiòòi» æiãiòi ê¼øåäå ¼ñåäi äåéäi ¹îé, á½¹ûï ¾éäå îòûð¹àííàí ñàºòàñûí, – äåäi æàñû êiøiñi. ̽íû» ñàíàñû òîëûº ûëàéëàíáàé ò½ð¹àíäà ê¼»iëiíå áið ò¾éiï ºàë¹àí ñû ñ¼çäåði îñû áîëäû. Îäàí àð¹ûñûí ì¾ëäå áiëìåéäi. – ƾð, áiçäiêiíå æàòà ñàë, – äåãåí Êåíæåíi» ½ñûíûñûí ºàáûë àëìàé, ºîëòû¹ûíàí äåìåìåê áîë¹àí îºóøûíû» ºîëûí ºà¹ûï òàñòàï ºà»¹àëàºòà¹àí ê¾éi ò¾í ºàð໹ûñûíà ñi»iï êåòêåí îë åñi êiðåñiëi-øû¹àñûëû ºàëïû Ǹóðåíi» òåðåçåñií ºà¹ûï ò½ðäû. – Êåøið, êåøið äåäiì ¹îé ñà¹àí...

Ñåí åêåóìiç Áiç áið-áiðiìiçäi òîëûº òàíûìàéòûíáûç. Êåçäåñå ºàë¹àíäà àëûñòàí ¹àíà áàñ èçåñêåíiìiç áîëìàñà, äàóñûìûçäû øû¹àðûï àðíàéû àìàíäàñóûìûç äà ñèðåê áîëàòûí. Ñåí àíà»à iëåñiï, áiçäi» ¾éãå æèi êåëiï ò½ðàòûíñû». ¶ëêåíäåðäi» ¼òå æàºñû àðàëàñàòûíûí àéòïàñàº, åêåóìiçäi» îäàí ¼çãå åø òóûñòû¹ûìûç æîº åäi... Ìàóñûì àéûíû» ñî»ûíäà ¾ëêåí à¹àìíû» ºûðûººà òîë¹àí òîéû ¼òåòií áîëäû. Àëûñòàí “Õàí æàéëàóäû» ò¼ðiíäå æàñàéìûí. ²àøûºñûíáàé, áiði ºàëìàé êåëñií” äåãåí ûñòûº ñ¸ëåì æåòòi. Ñîíûìåí, äîñ-º½ðäàñòàðû áàð, òó¹àí-òóûñ áàð, ºàëàäà¹ûëàðäû» á¸ði áiðiãiï ¾ëêåí áið àâòîáóñ æàëäàäûº òà, “Àóûë, ºàéäàñû»?” äåï òàðòûï îòûðäûº. Æå»ãåìíåí àëäûíäà áið ñ½ðà¹àíûìäà “Àíà» áàðàäû” äåï åñòiï åäiì, æàéëàóäû ê¼ðñií äåãåí áå, àíà» åêi ºûçûí äà åðòiï àëûïòû. ¶øåói» äå àëäû»¹û ºàòàð¹à æàé¹àñòû»äàð äà æîë áîéû ê¼çiìiç äå ½øûðàñà àëìàäû. Ìåí ¹îé, àðòûíà ä¼»ãåëåêòåíå îòûðûï àëûï ê¾í½çຠêàðòà îéíà¹àí ¾ëêåíäåðäi» ò¼»iðåãiíäå æ¾ðäiì. ²àñ ºàðàÿ àóûë¹à äà êåëiï æåòòiê. ʾí áàòûï, ìàë ¼ðiñòåí ºàéòòû, àçàí-ºàçàí ñàÿáûðñûï, åë àÿ¹û äà áàñûëäû. ²îíàºòàð áið ø¸é iøiï, àÿº ñóûòºàííàí êåéií ¸ð ¾éãå òàðàï êåòòi. ʼçäåãåí ìåæåëi æåðiìiç ¸ëi àëûñ áîëàòûí. Åðòå» åðòåìåí òà¹û äà áiðàç æîë æ¾ðóiìiç êåðåê. “Òîéû áàð, æîëû áàð, øàðøàòûï òàñòàéäû” äåãåí ¾ëêåíäåð æà¹û ìàíà-ຠò¼ñåêêå ºèñàé¹àí. ʼïïåí áiðãå æàòà êåòóãå çàóºûì ñîºïàé, êåøêi ñàëºûí ê¼»iëäi ºûòûºòàï, ìåí áiðàç óàºûò åñiê àëäûíäà æ¾ðiï ºàëäûì. Êåíåò òó ñûðòûìíàí àÿº òûºûðû áiëiíäi. Ñåí åêåíñi». “μéºûì êåëåð åìåñ”. “Ìåíi» äå”. “¶éäå àò áàð ìà?” äåäi» ñåí. Ò½»¹ûø ðåò î»àøà ºàëóûìûç, àë¹àøºû òiëäåñóiìiç. Á½ë òiëåêòi îðûíäàó¹à ºàíøà áåéië áîëñàì äà ò¼»iðåêòå àÿº àðòàð åøòå»å æîº åäi, áiçäi» ¾éäåãiëåð ø¼ï øàáûñòà áîëìàñà áàñºà óàºûòòà àóûëäà æûëºû áàëàñûí ½ñòàìàéòûí. Åêi êåøòi» àðàñûíäà ê¼ðøi-ºîëà»äû àðàëàï æ¾ðó äå ºèñûíñûç. Àìàë æîº, åðòå» æàéëàó¹à

áàð¹àíäà ìiíäåòòi ò¾ðäå àòºà ìiíãiçåòií áîëûï, ó¸äå åòòiì. Åêåóìiç ¸ð íåíi ñ¼ç åòiï àç ¹àíà áiðãå ò½ðäûº. Ñåíåí òåç àéûðûë¹ûì êåëìåãåíiìåí ºàñûìäà ½çຠ½ñòàï ò½ðóäû» åø ºèñûíûí òàáà àëìàäûì. °ð ¸»ãiìå êåëòå ºàéûðûëà áåðãåí ñî» ¼çi» äå û»¹àéñûçäàíäû» áà, “Àíàì içäåï ºàëàð” äåï ¾éãå áåòòåäi»... ʾí øû¹à ò¼áåñi àøûº, àñòû áèiê, òàó-òàñòà åìiíåðêií æ¾ðå àëàòûí áàñºà ê¼ëiê êåëäi. Áiç áið-áiðiìiçãå ºàðàìà-ºàðñû îòûðûï àëäûº. Æîë òûì æàìàí áîëàòûí, ê¼ëiê ¾ñòiíäå îëàé-áûëàé øàéºàëàºòàï, æèi-æèi òiçåìiç ò¾éiñiï ºàëà áåðåäi. Îíû åêåóìiç äå áàéºàìà¹àíñèìûç. Æåðãå æàðûº ò¾ñêåëi àóà ðàéû ìû» º½áûëûï ò½ð. ƽï-潺à øàðøû á½ëòòàðäû» iøiíåí áið ñ¸ò ê¾í ñû¹àëàé ºàëñà, áið äåìäå ¼òêiíøi æà»áûð á¾ðêiï ¼òåäi. Îíäàé-îíäàéäà ñåíi» øà¹ûí ¹àíà ºîëøàòûðû»íû» àñòûíà òû¹ûë¹àí áîëàìûç. Îë äà ºîð¹àí áîëûï æàðûòïàéäû. Æàçäû» åðêå ñàìàëûìåí îéíà¹àí ì¼ëäið òàìøûëàð áiðåñå àðºà»íàí ñîð¹àëàé æ¼íåëñå, áiðåñå áåòi»å òàìàäû. Áiðåóëåð øàïàíäàðûí á¾ðêåíiï àëûïòû, àðàìûçäà ¼çiíi» îñû æ¾ðiñiíå íåìåñå èò ¼ëãåí æåðãå ñàëïàºòàòûï ºîé¹àí ìåíi» áàóûðûìà ðåíæiï, á½ðºûëäàï êåëå æàòºàíäàð äà æîº åìåñ. Îñûíû» á¸ði àç áîë¹àíäàé áið êåçäå áàòï຺à áàòûï ºàëäûº. ʼëiêêå æå»ië áîëñûí äåãåí ñî», æàóûí òàìøûëàðû ìîíøàºòàé òiçiëiï ò½ð¹àí ºàëû» øàë¹ûíäû êåøiï áiðàç æåð æàÿó æ¾ðóãå òóðà êåëäi. Äåãåíìåí, äåð êåçiíäå êåëiï æåòiïòiê, òîé æà»à ¹àíà áàñòàëûï æàòûð åêåí. “Áà¹àíàäàí áåði àëûñòàí êåëåòiíäåðäi ê¾òòiê, åíäi îòûð¹ûçáàñຠê¾í á½çûëûï êåòiï æ¾ðå ìå?..” äåï, à¹àì àëäûìûçäàí øûºòû. ²ûñºàñû, êèiç ¾éi òiçiëãåí íà¹ûç ºàçàºòû» òîéûíà êiðäiê òå êåòòiê. Á¸ðií ºîéøû, ò¼»iðåêòå ìàëøûëàð ìiíiï êåëãåí åðòòåóëi àò ¼òå ê¼ï åêåí. ²àëà¹àíû»äû ½ñòàï ìií. ²îñàðëàï øàïñà» äà, ºîé äåéòií ïåíäå æîº. ° äåãåíäå àíàíû äà, ìûíàíû äà ºûçûº ê¼ðiï àëûï½øºàí ê¼»ië òîé-äóìàííàí äà æàëûºòû. ²àçû-ºàðòà ìåí ºûìûç¹à äåãåí à»ñàð äà ºàíà¹àò òàïòû. Åíäi áið òîñûí ºûçûº ïåí ¼çãåðiñ áîëà ºàëñà äåï åëå»äåãåí áàëà-øà¹à ìåí æàñòàð àºûðûí-àºûðûí î»àøàëàíà áàñòàäû. Ñîë ê¼ïòi» àðàñûíàí ñåíi äå áàéºàï ºàëäûì. Òóðà ìà¹àí ºàðàé æ¾ðiï êåëåñi». Êåøåãi êåëiñiìäi ½ìûòïà¹àíû»äû, îñûíäàé áið ñ¸òòi ñåíi» äå òà¹àòû» òàóñûëà òîñûï æ¾ðãåíi»äi áiðäåí ½ºòûì. Å» áàñòûñû,

àë¹àøºû ºàäàìäû ¼çi» æàñà¹àíû» ìà¹àí ºàòòû ½íàäû. Ñåí æåòêåíøå ìåí äå ê¼ïïåí áiðãå áið àòòû» òiçãiíiíå æàðìàñòûì. “Àóûë¹à àòºà ìiíó ¾øií ¹àíà êåëiï åäiì” äåäi». “Àë, îíäà êåòòiê” äåï åì, æàë¹ûç ìiíóãå ºîðûºòû». Àëäûìà îòûðûï, òiçãií ½ñòàó¹à äà æ¾ðåãi» äàóàëàìàäû. Àìàëñûç àðòûìà ìi»ãåñòiðäiì. Åêåóìiç äå áið åðãå ºûñûëûñà îòûðäûº, äåíåëåðiìiç ¸ï ñ¸òòå-ຠáiðiãiï êåòòi, æàë¹ûç 潺à æåéäå åøòå»åíi ½ñòàï ºàëà àëìàäû-àó äåéìií, àðºàì îò áîëûï ê¾éiï áàðàäû. °ñiðåñå êåóäå» ºîñ æàóûðûíûìäû ê¾ëäiðåòiï-ຠòàñòàäû. Ñåíi» ºàïåði»äå åøòå»å æîº ïà, ¸ëäå, ºîðûººàííàí ñîëàé iñòåäi» áå, áåëiìíåí ºîñ ºîëû»äû àéºàñòûðà º½øàºòàï àëäû». Åë ê¼çiíåí òàñà áîëûñûìåí àëຽéûíäàòûï ò½ðà øàïºàí ê¼ïøiëiêòåí ìiíãåíiìiç øàáàí áîëûï, ¸ äåãåíäå-àº, ºàëûï ºîéäûº. ̾ìêií, ¼çiìiç ñîíû ºàëà¹àí áîëàðìûç?.. Æîëàé, ñà¹àí ½íà¹àí æåðäi» á¸ðiíäå ñóðåòêå ò¾ñòiê, àòòû îòºà ºîéûï, áiðàç óàºûò ºàðà¹àéäàí ñà¹ûç òåðäiê. Åêåóìiç ¹àíà øûðøàëàðäû» àðàñûíäà î»àøà ºàëûï, ¸ëñií-¸ëñií ê¼çiìiç ò¾éiñiï, ºàòàð æ¾ðäiê. ²àøàí, ºàëàé ºèñûíû êåëãåíi ºàçið åñiìäå æîº, ºîë ½ñòàñûï æî¹àðû øûºòûº, áið-áiðiìiçãå ñ¾éåó áîëûï ò¼ìåíãå ò¾ñòiê. Êåøå ¹àíà áiðåó “Åðòå»-ຠàðàëàñûï êåòåñi»äåð” äåñå, iøòåé ºàëàï ò½ðñàì äà ìåí ä¸ë îñûëàé áîëàòûíûíà ñåíáåñ åäiì... μçàï êåòêåí òîï áiçäi ê¼ï ½çàìàé-ຠòàóûï àëäû. Iøiì àøûï, îëàð¹à ºàòòû æûíûì êåëiï, æåê ê¼ðiï ò½ðñàì äà åøêiìãå åøòå»å ñåçäiðìåäiì. “²àéäà æî¹àëûï êåòòi»äåð?” äåãåí ñàóàë¹à íå îéëà¹àíû»äû ºàéäàì, ñåí ¸éòåóið “´çiìiç äå áàðàòûí åäiê ºîé” äåï ¼êïåëåé æàóàï ºàòòû». Ѹòêå ¹àíà á½ðòèÿ ºàë¹àí åðíi» ìåí ò¾éiëå ºàë¹àí ºàáà¹û» ìà¹àí “²ûç äà îñû ñ¸òòi» ñîçûëà ò¾ñêåíií ºàëà¹àí åêåí ¹îé” äåãåí ìàºòàí ñûéëàäû. Ðàñûìåí äå “Áiçäi òàñòàï êåòòi” äåï åøêiìãå ðåíæiìåñ åäiê ºîé, ¼êiíiøòi-àº. ʼï ê¼çiíøå á¸ðií øàáàí àòòàí ê¼ðäiì äå, áiðåóiìåí àò àóûñòûðûï ìiíäiì. ʼêïàðäû» àòû ìà, ò½ºûìû àñûë ìà, æàíóàðäû» ¾ëêåíäiãi ñîíøà, ñåíi» àÿ¹û» ¾çå»ãiãå çîð¹à iëiíäi. ´çií-¼çi ê¾òiï-áàïòàï æ¾ðåòií ½ºûïòû àäàìíû» áið ìiíåði-àó äåéìií, åð-ò½ðìàíû äà ¼òå æàéëû åêåí. ʾìiñòåëãåí ¼ìiëäiðiê ïåí º½éûñºàí, æ¾ãåí ê¾í ê¼çiíäå æàðº-æ½ðº åòåäi. Àò øîºûðàºòà¹àí ñàéûí ñåí ¾çäiêñiç ê¾ëå áåðåñi». Ûñòûº äåìi» ìîéíûìäû øàðïûï, êåéäå åðíi» èû¹ûìäû øîºòàé ºàðûï, ¸ð íåíi

¸»ãiìå ºûëàñû». “²àðàìûç òûì ê¼ï åêåí, ìûíà ò¾ðiìiçáåí ¾é ìà»ûíäà æûëºû áàëàñûí ºàëäûðìà¹àí øû¹àðìûç. ²îé, ºàéòàéûº” äåäiì äå, àò áàñûí òîéëû àóûë¹à ºàðàé á½ðûï, òiçãiíäi ºîÿ áåðäiì. ̽íûìäû ºûç àëäûíäà¹û ºûð ê¼ðñåòó äåï ½ºñà»ûçäàð äà, àóûëäû, àòòû ñà¹ûí¹àí ìàëøû áàëàñûíû» êå» äàëà¹à êåëiï, åðêií áið áîé æàç¹àíû äåï ò¾ñiíñå»içäåð äå áîëàäû. Ðàñûìåí-ຠáàáûíäà æ¾ðãåí æûëºû åêåí, àëäûìûç¹à ºàðà ò¾ñïåäi, òàëàé ºûð áið-ຠäåìäå àðòòà ºàëäû. ̸ðå æàºûí. Êåëåñi áåëåñ – òîéëû àóûë. Áiçäi» áàÿóëà¹àíûìûçäû ïàéäàëàíûï, áiðàç àäàì ½çàï êåòòi. Åëäi» àðòû áåòêåéäåí åíäi ò¼ìåíäåï êåëåäi. Æåðãå ò¾ñiï, àéûë òàðòïàíû ºàéòà òàðòòûì, ä¸ë ºàçið åø êåðåãi áîëìàñà äà àòòû àéíàëñîºòàï, òîºûìäàðäû ò¾çåãåí áîëäûì. μçûí ñ¼çäi» ºûñºàñû, ½áàï-ø½áà¹àí æàñòàð òîáû òîëûºòàé ¼òiï áîë¹àíøà àòºà ºàéòà ìiíãåì æîº. Ñåí ¹îé åðäåí ºîñ ºîëäàï ½ñòàï àëûï, àéûðûëìàéñû». Åêi ê¼çi» ìåíäå. Ìåí øûëáûðäû ºîÿ áåðñåì, “²½ëàéìûí” äåï çàð ºà¹àñû». ´ìiði àòºà ìiíiï ê¼ðìåãåíi»äi, åíäi ºàëà¹à ºàéòà êåòêåíøå ìà¹àí ìàçà áåðìåéòiíi»äi àéòà áåðåñi». Æàíàðû»äà ¾ðåé ìåí ºóàíûø, ìàºòàíûø ïåí ìà¹àí äåãåí øåêñiç àë¹ûñ êåçåê àëìàñàäû. Ò¾ñ àóà ¾éãå ºàéòó¹à òóðà êåëäi. Áiçäi içäåìåñå äå èåñi àòûí içäåói ¸áäåí ì¾ìêií. Áà¹àíàäàí áåði áiðàç áîéû» ¾éðåíiï, ê¸äiìãiäåé-ຠòiçãiíäi ìå»ãåðiï ºàëäû». ° äåãåíäå òåáiíå ºàëñà» òiçãiíi» áîñ ºàëûï, òiçãiíäi ºîë¹à àëñà» òåáiíóäi ½ìûòûï áåðåêå» êåòiï åäi, åíäi “¶éãå æåòêåíøå ìåí àëäûíà îòûðûï áàðàéûíøû” äåï ºèûëäû». Á½ë ½ñûíûñ ìà¹àí äà ½íàäû. Åðãå æàéëàíà îòûðûï, ê¾ëëi äåíåìiç ºàéòà òàáûñûï, àò ºîç¹àë¹àí ñàéûí ºàòàð òåðáåëiï áiðàç æåðãå äåéií ¾í-ò¾íñiç áàðäûº. Áà¹àíàäàí áåði áiðåñå ñûºûëûºòàé ê¾ëiï, áiðåñå àóûç æàïïàé ñ¼éëåï, øàò-øàäûìàí áîëûï æ¾ðãåí ñåíi» äå äûáûñû» øû¹àð åìåñ. ²àðàï îòûðûï ¼çiìíåí-¼çiì ºûñûëàéûí äåäiì. Åð ºàíøà æàéëû áîë¹àíûìåí, á½ë îòûðûñ ìà¹àí òûì ºûçûº ê¼ðiíå áàñòàäû. Ìiíãåíiìíi» æîëû áîëñûí, åêi ºîëûì æåð-ê¼êêå ñûéìàé, áåëi»íåí ½ñòàñàì æ¾ðåãiì ¼ðåêïiï, áåòiìäi ºàéòà-ºàéòà æåë àëûï ºàøºàí øàøû» æûáûðëàòûï, òàíàóûìäû æ½ïàð èiñi» ºûòûºòàï, àÿ¹ûì ìåí áàñûìà äåéií áið ñåçiì ºàéòàºàéòà æ¾ãiðiï ¼òiï, ºàòòû-ຠºèíàëäûì. Òàëàé æåðãå äåéií ê¸äiìãiäåé-ຠ¸áiãåð áîëûï êåëäiì äå, àìàë æîº,

ºàëàìàñàì äà àòòû æåòåëåï æàÿó æ¾ðäiì. Õàëiìäi àíûº ò¾ñiíáåäi» áå, ¸ëäå îñû ñ¸òòi» ñîçûëà ò¾ñêåíií ºàëàäû» áà “Àðòûíà îòûð¹û» êåëìåñå àóûñàéûº” äåï, áîé áåðìåé ò½ðûï àëäû». ʼïøiëiêòi» áiçäi içäåéòií øàìàñû æîº åêåí. Æå»ãåëåðiì ìåí ¸ïêåëåðiìå áàñ áîëûï, àíàì òîéáàñòàð òàðàòûï æàòûð. Êåéáiðåóëåð òîé áàñºàðóøûíû» ñ¼çií òû»äàóäàí äà ºàëûïòû. Åë äàñòàðõàí¹à æà»à îòûð¹àíäà ¸ð ñ¼çií áàïòàíà áàñòàï, ìàºàëäàé æ¼íåëãåí àñàáàìûç åíäi äàóñû ºàðëû¹ûï, ºàíàòòû ñ¼çäåðií ½ìûòûï, ¸ëäå, òàóñûï àëûï, ºàëæû»û íûñàíà¹à ä¼ï òèìåé, ºàëæûðàïຠæ¾ð åêåí. Îíû» ñ¼çií åëå» ºûëûï æàòºàí åøêiì æîººà ½ºñàéäû, ¸ð æåðäåí ¸ðò¾ðëi ¸í åñòiëåäi. Îòûðà ºàëûï, ºàëà¹àíû»à ºîñûëà êåò. Òiïòi áîëìàñà, ¼çi» æà»àñûí áàñòà. “̽íû» òåðiñ” äåï æàòºàí åøêiì æîº. Å» áàñòûñû, ºîíàºòàðäû» åøºàéñûñû ¼ëå»äi àÿ¹ûíà äåéií àéòàì äåãåí æàóàïêåðøiëiê àëìà¹àí ñèÿºòû. ¶çiëãåí ¸óåí ¸»ãiìåãå, ¸óåç içäåãåí àóûç òàì຺à àéíàëûï êåòiï æàòûð. Åòòåí áið àñàï ºîéûï, ¸ííi» êåëãåí æåðiíåí æàë¹àñòûðûï êåòå áåðó ò¾ê ºèûíäûº òó¹ûçáàéäû. Äåãåíìåí, æ½ðòòû» øåòi ñ¼ãiëiï, ºàéòó¹à áåò àëûïòû. Åë àÿ¹û áàñûë¹àí ñî», ºàëàëûºòàðäû åðòiï òàó¹à áåòòåäiê. Ñåí áiðàç æåð ½çàï êåòêåíñi». Áiðií-áiði æåòåëåãåí æ½ðò æî¹àðû æûëæûï áàðàäû. ²ûìûç áåí º½ðò-iðiìøiê àðòºàí àòºà êiøêåíå ñi»ëi»äi àëûï, ìåí ìiíiï àëäûì. Æîëàé áiçãå iíiì ìiíãåñòi. Áiçäi» àòïåí êåëå æàòºàíûìûçäû ê¼ðiï, ñåí äå áåði æ¾ðäi». Iíiìíi» îðíûí ñ½ðàï åäi», îíû» ò¾ñêiñi êåëìåäi. ²ûñºàñû, áið àòºà ò¼ðòåóìiç áið-ຠìiíiï àëäûº. Æàðûì æîë¹à êåëãåíäå ²àìáàð àòà áàëàñû á½ë åðêåëiãiìiçäi ê¼òåðå àëìàäû. Áîëäûðäû. Æàñ áàëàëàðäû ìiíãiçiï ê¼ðäiê. ιàí äà ê¼íáåäi. Àìàëñûç àòòû ñîë æåðãå ºàëäûðûï, æ¾êòi ¼çiìiç àðºàëàäûº. ²àïòàëäàï øû¹àòûí àò æîë¹à ò¾ñóãå åðiíiï, ¼ðãå òiêå ñàëûï åäiê, åíòiãiï, çîð¹à êåëåìiç. Ñåí ìåíi» ºîëûìíàí ½ñòàï àë¹àíñû». °ðå» äåãåíäå æàçûº áið òåïñå»ãå øûºòûº-àó. Ìàë ò½ÿ¹û ¸ëi òèìåãåí øàë¹ûí áàÿó ¹àíà òåðáåëiï ò½ð, æàòà êåòñå» ê¼çäåí òàñà ºûëà ºîÿäû. ʼç æåòåð æåðäi» á¸ði æàï-æàñûë, ø¼ï òå, øûðøàëàð äà, òàó-òàñ òà. Òåê ê¼ê àñïàí¹à ¹àíà ºàéòàäàí ñ½ð á½ëò èåëiê åòå áàñòàïòû. ƽºà êèiíå ñàë¹àíäàð æàéëàóäû» êåøêi ñàëºûíûíàí òî»à áàñòàäû. Åòåêòåãiäåé åìåñ, æî¹àðûëà¹àí ñàéûí àóà-

ðàéû ê¸äiìãiäåé-ຠñóûº òàðòà áàñòà¹àí åäi. Ñî¹àí ºàðàìàñòàí, ºîéòàñòàðû òåêøåëåíå áiòêåí îéï໹à àÿëäàï, ø¼ëiìiçäi áàñòûº, ¸»ãiìåìiçäi àéòûï, ºîíàºòàð¹à áèiêòåí àéíàëàíû òàíûñòûðäûº. Åñòåëiêêå ñóðåòêå ò¾ñòiê. Á¸ði äå àï-àíûº ê¼ðiíiï ò½ð. Àëûñòà¹û êèiç ¾éëåðäåí ø½áàòûëà øûººàí ò¾òií. Æåëiäåí áîñà¹àí º½ëûíäàðûí åðòiï ¼ðiñêå áåòòåãåí æûëºûëàð. Òîé òàðºà¹àíìåí æûíû òàðºàìàé äàëàºòàï æ¾ðãåí ìàëøû. Òàáè¹àòòû» ñ½ëó ê¼ðêiíå æàíàðûìûçäû ñó¹àðûï, æàóðà¹àíûìûçäû åëåìåé ½çຠîòûðäûº. ²àðà¹àéäû æàºûííàí ê¼ðåéiê äåï áiði, ¾éãå ºàéòàéûº äåï åêiíøiñi, ñ¸ë îòûðà ò½ðàéûº äåï ¾øiíøiñi áàñòàìà ê¼òåðiï, ¸ðêiì ¸ð æ຺à òàðàï êåòòi. Ìåí ìàíà êåëå ñàëûñûìåí åêi êåñå ºûìûçäû áàñûìà áið-ຠò¼»êåðiï, àÿº-ºîëûìäû ò¼ðò òàðàïºà ñîçûï æiáåðiï, øàëºàìíàí ò¾ñiï, ½éºûëû-îÿó ìàíàóðàï æàòºàí áîëàòûíìûí. Åêi ê¾íãi æîë ìåí òûíûìñûç æ¾ðiñò½ðûñ øàðøàòòû ìà, ê¼çiì ñ¸ë iëiíiï êåòêåí åêåí, áið êåçäå áàñûìäû ê¼òåðñåì, æ½ðòòû» áàñûì á¼ëiãi áiçäåí àëûñòàï êåòiïòi. ؽáûðûï ò¼ìåíãå ò¾ñiï áàðàäû. Ñàíñûç ã¾ë ìåí ê¼ê ìàéñàíû» iøiíäå æ¾çiï ñåí æàë¹ûç æ¾ð åêåíñi». Åêiíi» áiðiíi» ºîëûíà ò¾ñå áåðìåéòií å» ¸äåìiñií òàóûï áåðiï, ñåíi áið ºóàíòó êåðåãi îéûìà ò¾ñòi äå, îðíûìíàí ºàð¹ûï ò½ðäûì. Ê¼ï ½çàìàé-ຠº½øà¹ûìûç ã¾ëãå òîëäû. Åíäi ¸ð ò¾ðiíåí æàë¹ûçäàï ºàíà æèíàäûº. Áið ºîëû»ìåí ã¾ëi»äi àÿëàé º½øàºòàï, áið ºîëû»ìåí ìåíi òàñ ºûëûï ½ñòàï àëûï, ñåí ìåíi» ºàñûìäà ê¼ï æ¾ðäi». ²îëûìûç àéºàñûï, èû¹ûìûç ò¾éiñiï, áið-áiðiìiçäi äåìåï êåëåìiç. Êåéäå òiïòi äåìiìiç øàðïûñûï, áåòïåáåò êåëiï ºàëàìûç. Îñûíàó êå» ä¾íèåäå åêåóìiç ¹àíà æ¾ðñåê òå, íåãå æèi ºàºòû¹ûñûï ºàëàòûíûìûç¹à ìåíi» îíøà ìèûì æåòïåäi. Åðiãiï æ¾ðiï, ¾éãå àëûï áàðàòûí ñîºïàºòàí àäàñûï ºàë¹àíáûç áà, ì¾ëäå áàñºà ò½ñòàí øûºòûº. Òiê áåòêåéìåí æ¾ðóãå òóðà êåëäi. Ñóñûï ò½ð¹àí ê¼ê ìàéñàäàí àÿ¹ûìûç ºàéòà-ºàéòà òàÿ áåðåäi. ´ðëåãåííåí ã¼ði ò¼ìåí ò¾ñêåí ºèûí åêåí, áið-åêi ðåò æû¹ûëûï òà ºàëäûº. Îíäàé-îíäàéäà º½øà¹ûìûç àéºàñûï êåòåäi. Ðàñûí àéòñàì, ìåíi» ñîë àë¹àøºû æû¹ûë¹àí æåðäå-ຠºàë¹ûì áàð, áiðàº, ñåí ðåíæiï ºàëà ìà äåãåí áið îé îðíûìíàí ºàéòà-ºàéòà ò½ð¹ûçûï àëà áåðåäi. Ñåíi» ê¼»ië-ê¾éi»íi» ºàíäàé åêåíií áiëóãå øûí º½ìàðòòûì áà, áåòïå-áåò êåëiï ºàë¹àí ñ¸òòåðäi» á¸ðiíäå ê¼çi»å ºàäàëà ºàëàì. Ñåí ñ¸ë æûìèûï ºîéûï,

æàíàðû»äû á½ðûï ¸êåòåñi». ²àéòà æûëæèìûç. Áiðåó åñòè ºàëñà “Îñûíû äà ñ¼ç äåï àéòûï êåëå ìå?” äåói ¸áäåí ì¾ìêií, áiðຠ¼çiìiç ¾øií ä¸ë ºàçið ñîíäàé ºûçûº ¸ëäåíåíi òîºòàóñûç ¸»ãiìå ºûëàìûç. Ê¼ï ½çàìàé ê¼ç áàéëàíà áàñòàäû. Ìåíi» ñîíäà äà ¾éãå ºàéòºûì æîº. ̾ìêií, ñåíi àëäàðºàòó ¾øií, ¸ëäå ìà¹àí á¾ãií áàñºàøà ê¼ðiíäi ìå, á½¹àí äåéií ¼çiì òàëàé ðåò áàéºàï æ¾ðñåì äå ê¼ï ê¼»ië àóäàðà ºîéìà¹àí ºî»ûðàó ã¾ëäi “°ëåìäåãi å» êåðåìåò ã¾ë îñû” äåï, ñà¹àí åðåêøå º½ðìåòïåí ñûéëàäûì. Îë ñà¹àí ðàñûìåí-ຠ½íàäû-àó äåéìií, áàñºà ã¾ëäåðãå ºîñïàé æåêå ¼çií ¹àíà îìûðàóû»äà¹û ò¾éðåóiøïåí êåóäå»å ºàäàï ºîéäû». ʾí½çຠáiðãå æ¾ðñåê òå, áiç ñî»û ä¸ë á½ëàé àÿºòàëàäû äåï îéëàìàï åäiê. Ìåí áîéûìäà¹û áàð áàòûëäûºòû æèûï, ñåíi» ºîëû»íàí ½ñòàäûì äà, ¼çiìå òàðòòûì. °ï-ñ¸òòå êåóäåìiç ò¾éiñòi. Äåíåì áîëìàøû ¹àíà äiðiëäåãåíäåé áîëäû. °ëäå ñåíi» áîéû»íàí áið ñåçiì æ¾ãiðiï ¼òòi ìå, åêåóìiç äå òå»ñåëiï êåòòiê. Ñåí ìåíi» ºîëûìäû ºûñòû». Á½ë êåçäå åêiíøi ºîëû»äà¹û ã¾ëäi» á¸ði æåðãå ò¾ñiï êåòêåí áîëàòûí. Ìåí ºîëûìäû ñåíi» ºîëû»íàí àæûðàòûï àëäûì äà, åêi ºîëûììåí áåëi»íåí àéºàðà º½øàºòàäûì, ñåí áàñû»äû ñ¸ë øàëºàéòûï, åêi ê¼çi»äi æ½ìäû»... Îñû ñ¸òòå ò¼ìåííåí äàóûñ åñòiëäi. Ñåëê åòå ò¾ñòiì, îñû æàéëàóäà åêåóìiç ¹àíà ºàë¹àíäàé á¸ðií ½ìûòûï êåòêåí åäiì. Òåç åêi æ຺à øåãiíiñiï êåòòiê. Áà¹àíà æàí-æ຺à òàðàï êåòêåí ºîíàºòàðäû» åêi-¾øåói åêåí. Àäàñûï æ¾ð ìå, à»äûï æ¾ð ìå, êiøêåíòàé ºûçäàð íå æàºûí êåëìåé, íå àðû êåòïåé, ñûëº-ñûëº ê¾ëåäi. Áiði ñåíi» ñi»ëi», ºàë¹àí åêåói ìåíi» ºàðûíäàñûì. Àéíàëàìûçäà áiðåó-ìiðåó æ¾ð-àó, ¸ëäåêiì êåëiï ºàëóû ì¾ìêií-àó äåãåí îé æîº åäi. Îíû» ¾ñòiíå, ê¾íi áîéû ºàòàð æ¾ðñåê òå, åíäi ¹àíà î»àøà ºàëûï, á½ë ä¾íèåäåí àëûñòàï êåòêåí øàºòà îºûñòàí ñûðò ê¼çäi» ïàéäà áîëà êåòêåíiíå, ñåíi ºàéäàì, ìåí ºàòòû-ຠàøóëàí¹àí åäiì. “Îñû óàºûòºà äåéií ì½íäà íå ºûëûï æ¾ðñi»?” äåï, ñåí äå ¼ç ñi»ëi»å ä¾ðñå ºîÿ áåðäi». Àðñàëà»äàï àÿº àñòûíàí øû¹à êåëãåí ¾ø á¾ëäiðøií à»òàðûëûï-ຠºàëäû. Àøóëàí¹àíûìûçäû áiëäiðiï àëñàº, áiðåói áîëìàñà áiðåói ðåíæiï ºàëûï, òàóäû áàñûìûç¹à ê¼òåðiï æ¾ðåðìiç äåäiê òå, áiðäåí àëäàó¹à ê¼øòiê. “Áiç îñûíäà ºîíàìûç” äåäiê. “Ñåíäåð ò¾íäå ºîðºàñû»äàð” äåäiê. “²àçið êåòiï ºàëìàñà»äàð ºàð໹ûäà àäàñûï ºàëàñû»äàð” äåäiê.

“¶éäåãiëåð ñåíäåðäi òàñòàï áið æ຺à êåòiï ºàëàäû” äåäiê. Áàëà åìåñ ïå, ñåíäi. Òàóäû á¼êòåðëåï ¼òåòií æàë¹ûç àÿº àòæîë¹à äåéií ¾øåóií ½çàòûï ñàëäûì äà, àðòûìíàí ñåí æåòêåíøå ñûðò êèiìiìäi ò¼ñåíiï òåãiñòåó æåðãå æàòà êåòòiì. Á½ëò áiòêåí áàòûñòû áåòêå àëûï æ¼»êiï áàðàäû. Áiðàç á½ðûí ¹àíà “Æàóà ìà, æàóìàé ìà?” äåï, åëäi àéðàí-àñûð ºûë¹àíûí ½ìûòûï ºàë¹àíäàé. ²½ëàºòû øû»ûëäàòàòûí äàëàíû» æûì-æûðò ò¾íi. Òåê àëûñòàí àíäà-ñàíäà ¹àíà àðñûëäàï èò ¾ðåäi, æûëºû êiñiíåéäi. ƽëäûçû æàðº åòiï ê¼øå æ¼íåëåòií æàïæàñûë æàéëàóäû» ºîþ ê¼ê àñïàíû ºîë ñîçûì æåðäå ¹àíà ò½ð¹àíäàé ñàëáûðàéäû. Åøºàíäàé áàéëûººà àéûðáàñòàìàéòûí àëòûí ìèíóòòàð... ̾ëãiãåí òàóäû» áàóûðûíäà æàòûï, ¼çäåði ê¼ðiíáåñå äå ¾ìiò îòû øàºûð¹àí àëûñòà¹û ¾éëåðãå ê¼ç æiáåðäiì. Êåøå ¹àíà áàëàëû¹ûì ¼òêåí ºûìáàò ìåêåíãå ì¾ëäå áàñºà àäàì áîëûï êåëiï, ì¾ëäå áàñºà îéäû» º½øà¹ûíäà æàòºàíûìà, á½ë ì໹à êåëìåãåí àç ¹àíà óàºûòòû» iøiíäå åðåñåê òàðòûï êåòiï, ñîíû åíäi ¹àíà áàéºà¹àíûìà òà»äàíûï òà ºîÿì. Ê¼ï ½çàìàé, îéûìäû ø¼ïòi» ñûáäûðû á¼ëiï, êåëäi» äå øàïàíûìíû» åòåãiíå òiçå»äi º½øàºòàé, áið óûñ áîëûï îòûðà êåòòi». Ñîñûí, ìåíi ºàòòû ºàéðàí ºàëäûðûï, áið-áiðiíå áàóûð áàñºàí, á½ðûííàí áiðãå æ¾ðãåí æàíäàðäàé ¼çiìñiíiï áið ºîëû»ìåí êåóäåìäi ñûéïàäû». Åñòiëåð-åñòiëìåñ ºàíà ¾íìåí “²àéòïàéìûç áà?” äåï ñûáûðëàäû». Ѹòêå ¹àíà ñàíàìäà ºûëà» åòêåí æà»à¹û îé “Øûíûìåí-ຠìåí åíäi ì¾ëäå áàñºà àäàììûí áà?” äåï øûðºûðà¹àíûìåí, ºûìûçäû» áóû áóûíûìäû àëûï, àéíàëàíû» ¹àæàï ñ½ëóëû¹û ñàíàìäû àÿëàé òåðáåï, ò¼»iðåêòåãi ì½ðûíäû æàðûï ò½ð¹àí õîø èiñ áîéûìäû áàëºûòûï, ìåí òië ºàòïàñòàí ñåíi ¼çiìå ºàðàé òàðòòûì...

Ñåí Áàëà æ¾ðåãiìíi» ¸ðáið ë¾ïiëi ñåíi» åñiìi»äi àéòóäàí æàëûºïàóøû åäi... Êåøå ¹àíà ºóûðøà¹û»äû º½øàºòàï, àíäà-ñàíäà òàíàóû»äû áið òàðòûï ºîéûï, ºîë ñîçûìäà ¹àíà æ¾ðãåí æûë໺û ºûç – ñåíi», áið-ຠê¾íäå æ½ìáà¹û» ê¼áåéiï êåòåäi äåï, ìåí, åøºàøàí îéëàìàïïûí. Åêåóìiçãå äå, ì¾ìêií ìà¹àí ¹àíà áåéì¸ëiì áið ñåçiì åíäi åðiêñiç ñà¹àí ûíòûº ºûëûï, áàë¹ûí äåíå» ê¼ç àëäûìäà á½ëà ì¾ñiíãå àéíàëûï, ìåíåí òûì-òûì àëûñòàï êåòêåíi»äå, ºûçäàð ¹àíà êiðåòií åñiêòi» ñûðòûíäà iøêå åíå àëìàé æàë¹ûç ºàëûï ºîé¹àíäàé, á½ðûíûðàºòà åøòå»å äå îéëàìàñòàí øàøû»íàí òàðòûï ðåíæiòêåíiìå, ¸ëäåíå»äi òû¹ûï ºîéûï, çàð ºàºòûð¹àíûìà ºàòòû ¼êiíiï, î»àøà îòûðñàì äà òó ñûðòûìíàí áiðåó ºàðàï ò½ð¹àíäàé áiðò¾ðëi ºûñûëàòûíäû øû¹àðäûì. ´çiìíi» ñîë êåçäåãi ê¼çñiç áàòûëäû¹ûìà ºàéðàí ºàë¹àí ñ¸òòåðiì äå àç åìåñ. Áàñòàóûø ñûíûïòà æ¾ðãåíäå iøòåé ºàëàï ò½ðñàì äà “²ûçáåí áiðãå îòûðìàéìûí” äåï, ñåíi» ºàñû»à îòûðó¹à íàìûñòàí¹àí ¼ðê¼êiðåêòiãiì á½ë øàºòà ñîë ê¾íãå çàð, àðòûº ºèìûë¹à ä¸ðìåíñiç. Øûíûìäû àéòàéûí, îºûñòàí îíäàé ñ¸ò òóà ºàëñà 츻ãi ½ìûòïàó¹à, á¼òåí òiëåê òiëåìåé, iøòåé ¹àíà àðìàí êåøóãå æàíò¸íiììåí áåéiëìií. Àëäà-æàëäà ºàòàð îòûðà ºàë¹àí ê¾ííi» ¼çiíäå ºîëû»à ºîëûì òèiï êåòñå, îºûñòàí æàíàðûìûç ò¾éiñåð áîëñà, äåìiìiç øàðïûñûï ºàëñà ò½ëàáîéûì ê¾éiïæàíûï, ºàðàòîðû ¼»iì àëìàäàé ºûçàðûï, ñàóàëû»à áàñàÿ¹û á¾òií æàóàï òàóûï àéòà àëìàé ¼ç-¼çiìíåí ¸áiãåð áîëûï, ñóûº ê¾íäå äå òåðãå ìàëøûíàòûí áîëäûì. Áiðåêi îºûï æ¾ðãåíiìiçäå àëûññà» àëûï ½ðóû» äà ì¾ìêií, æàðûñà ºàëñຠîçûï êåòiï òå æàòàòûí òåíòåê ºûëû¹û»äû êåéäå áið æåê ê¼ðiï ºàëñàì, òî¹ûç-îí¹à iëiãiï, ¾éäåí ìåêòåï ºûçûº áîëà áàñòà¹àí á½ë ê¾íäå ñûíûïòàñ º½ðáûëàðû»ìåí áiðãå ê¼øå êåçãåí áîéä຺à ê¼ç ñ¾çñå», íåìåñå, æàíû»äà¹ûëàðìåí áàñ ò¾éiñòiðå ºàëûï, æàñûðûí ñûáûðëàñûï, ¸ëäåíåíi ñ¼ç ºûëà ºàëñà» – áiòiñïåñ æàóûìíû» òàáûë¹àíû. ²àðàï îòûðûï ê¾éiï-ïiñiï, îí ºàéòàëàï îºûñàì äà êiòàï ñàíàìà ºîíáàé, ¼çiìäi áiðäå»åìåí

àëäàðºàòà ºîÿéûí äåñåì åøòå»åãå èêåìiì êåëìåé, çàóºûì ñîºïàé, áàñûì øû»ûëäàï, ¼çiìíåí-¼çiì øàðøàéòûí áîëäûì. Áàëà ê¾íiìiçäå òåê ìåí ¹àíà åìåñ, ñîë ìà»äà¹û áiðàç º½ðäàñ, áið-áiðiìiçãå áàéºàòºûìûç êåëìåãåíiìåí – ºûñòà ñûð¹àíຠîéíàé ºàëñຠòåê ñåíi ñ¾éðåóãå òàëàñûï, æàçäà ºóàëàñïàºòû åðìåê ºûë¹àí êåçäå òåê ñåíi ºóó¹à òûðûñàòûíáûç. Êåéií åðæåòiï, îéûí-ñàóûº içäåãåíiìiçäå, æàí ºàëàóûìûçáåí – ñåíiìåí áèãå øû¹ó, ê¼»iëäi êåøòåð ìåí êèíîäàí êåéií ñåíi ¾éãå äåéií øû¹àðûï ñàëó – åøòå»åãå àéûðáàñòàëìàéòûí ¼ëøåóñiç áàºûò åäi ¹îé. Åøêiìãå àéòûï æåòêiçå àëìàéòûí àçàïòû ðàõàòûìäû, æàí-ä¾íèåìäåãi òûíûì áåðìåñ ò¸òòi ºàé¹ûìäû êåóäåìå ñûé¹ûçà àëìàé òûïûðøû¹àíûìäà, ê¾íäiç ñåíi ê¼ðiï, ò¾íäå ê¼ðêåì áåéíå»äi ºèÿë ¸ëåìiíäå òåðáåòiï, æàíûìäû æ½áàòºàíûìà ê¼íáåé, ê¼»ië àëàñ½ð¹àíäà ä¸ïòåðiìå, êiòàïòàðûìà ñåíi» åñiìi»äi ñ¸íäåï æàçà áåðåòiíìií, æàçà áåðåòiíìií. Ñîíäà ¹àíà ñ¸òêå áîëñà äà ê¼»iëiì îðíûíà ò¾ñiï, áið ïàðûçûí ¼òåãåí ì½ñûëìàíäàé æå»iëäåï-ຠºàëàòûíìûí. Á¼ëìåñiíi» áið á½ðûøûíäà ñàáà¹ûí ºàðàï îòûð¹àí, íå ¾é-iøiíå ºîë¹àáûñ òèãiçiï æ¾ðãåí áiðåóäi» ºàðøàäàé ¹àíà áàëàñû ìåí ¾øií ñûðºàò æàíûìíû» äàóàñû, ê¾ì¸íäi ê¼»iëäi» æàóàáû. ʾëãåíi – ºóàíûøûì. ̽»àé¹àíû – ê¼»iëñiç êåçäåðiì åäi... Êiøi êåçiìiçäå ñåíiìåí ñàáàºòàí áiðãå ºàéòà ºàëñຠòàºèÿ»äû àëà ºàøñຠòà, ¸ëäåíå äåï ìàçàºòàñຠòà æàðàñàòûí. Îë ñåçiìiìiçäi æåòêiçãåí ò¾ðiìiç, æàºñû ê¼ðãåíiìiçäi» ä¸ëåëi áîëàòûí. Àë, óàºûò ¼òiï, åñåéãåíiìiçäi ñåçiíãåí ñàéûí æà¹äàé äà ºèûíäàé áåðäi. Æîëûìûç áið áîëñà àéòàðûìûç òàóñûëûï, ¸»ãiìå áiòêåí ºûçûºñûç ê¼ðiíiï áåðåêåìiç êåòñå, ìåêòåïòåí øû¹à åêiãå àéûðûëàð áîëñàº, áiðãå êåòåòiíäåðãå ºûç¹àíà ºàðàï ºàëà áåðåòiíáiç. Áîëìàñà, æîº ñûëòàóäû òàóûï, ñàëïà»äàï áiðàç æåðãå áiðãå áàðûï ºàéòàòûíáûç. ²ûñºàñû, êiìãå ûíòûºñà» ñî¹àí “Ø¼ï òå ¼ëå», ø¼»ãå äå ¼ëå», ¼ëå» äå ¼ëå»” áîëóäàí ºàëàäû åêåí. Òå»åóäi» á¸ði åñêi, ê¾ëëi ñ¼ç ¸ðñiç, ºèÿëû»äà¹ûíû òàï áàñó¹à ºàóºàðñûç. Àëàñ½ð¹àí îéû»äû æåòåëåï, ñûðòûíàí áîëñà äà áið ê¼ðó ¾øií ¹àøû¹û»íû» ¾éií ò¼»iðåêòåéñi», “òîñûííàí” êåçäåñiï ºàëìຠáîëûï, ê¾í½çûí içií à»äèñû». Áiëå áiëñå», ìåêòåïòå ñåí ºàíäàé ¾éiðìåãå ºàòûññà» äà, ºîëûìíàí êåëåòií-êåëìåéòiíäiãi åìåñ, ñî¹àí ºàëàé êiðó ìåíi ê¼ï îéëàíòàòûí. “Ѿéãåíiìå”, “±àøûºïûí” äåãåí ñèÿºòû òàºûðûïòàðäû ò¼áåñiíå ºàäàï

ºîéûï, áóäàº-áóäຠ¼ëå» æàçàòûí àºûí áîëûï êåòêåíiì äå, ¹àøûºòàð æûðûíàí áàñ àëìàé, ¸êå-øåøåìå ñ¾éêiìäi îºûìûñòû áàëà àòàí¹àíûì äà, “Ò¾ñiìäå òåê ñåíi ê¼ðåéiíøi” äåï æàñòû¹ûìíû» àñòûíà ñóðåòi»äi æàñûðûï, ºèÿëèëàíóûì äà ñîë áið ò໹àæàéûï ñ¸òòåðäi» å» áið àñûë êåçäåði åêåí. ƾðåãiì ºàëàìàéòûí ºûç¹à òå»åï, äîñòàðûì ê¾ëêi ºûëà ºàëñà ò¼áåëåñóãå áàð ºû»ûð ìiíåçiì ñåíi» òóûñòàðû»íû» áiðåói êåçiãå ºàëñà æiáåêòåé åñiëåòií. Ñåáåï øû¹ûï, ñàá຺à áàðà àëìàé ºàëñàì, ñûíûïòàñòàðûì æèíàëûï àëûñ áið æ຺à ñàïàðëàòûï êåòêåíäåé, ñåíi» ìà»û»à åëäi» á¸ði ¾éiðiëiï àëûï, òåê ìåí ¹àíà åðòåãiäåãi îºè¹àëàðäàí º½ð ºàë¹àíäàé åëåãiçiï áiòåòiíìií. Iñòåãåí iñiìäå äå áåðåêå áîëìàé, àëàê¼»ië áàñûì øûººàí ê¾í áàòºàíøà, áàòºàí ê¾í øûººàíøà æàí òàïïàé àëàñ½ðàòûí, øàðøàéòûí. Àë, ñåí ñàá຺à êåëìåé ºàë¹àí ê¾íi áåñ æ¾ç îºóøû ¸íå-ìiíå ê¼øiðiï æiáåðåðäåé òå»ñåëiï ò½ð¹àí ìåêòåï ºà»ûðàï áîñ ºàë¹àíäàé ê¼ðiíåòií. ²àéðàí ñîë áið øûíàéû ìàõàááàò! Åøêiìãå äå ºè¹û» êåëìåéòií, åø áàéëûºïåí áà¹àëàíáàéòûí, áîçáàëà æ¾ðåêêå áàëäàé ºûëû¹ûìåí àëòûí èíåñií ºàäà¹àí, ¼øïåéòiíäåé åòiï åñiìií æàç¹àí àïïຠºûç... áið ê¾íi... Áið-ຠê¾íäå... Ñåáåái áiçãå áåéì¸ëiì íàóºàñïåí ñåí ê¼ç æ½ì¹àíäà, áiç îíûíøûíû àÿºòàï ºàë¹àíáûç. Ñûíûïòà¹û å» íàøàð îºèòûí áàëà åñiêòi øàëºàñûíàí àøûï, ê¼çi ºûï-ºûçûë áîëûï êiðiï êåëãåíäå, òîìà¹à-ò½éûº îºóøûñûíû» î¹àø ìiíåçiíå àïàéäû» ¼çi áàñ áîëûï, á¸ðiìiç æàìûðàé ê¾ëãåíáiç. Ѹë à»òàðûëûï ºàë¹àíûìåí åñií òåç æèûï, åñòiãåíií æåòêiçãåí õàáàðøûìûç ñ¼çií àÿºòàé àëìàé ûºûëûº àòûï æûëàï æiáåðäi äå, êåðåãåãå ñ¾éåíiï îòûðà êåòòi. ²àòàë ì½¹àëiìäi ºèûí ñàáà¹ûìåí áiðãå ìåêòåïòå ºàëäûðûï, ñî»ûìûçäàí ¸ëäåíå äåï àéºàéëà¹àíûíà äà íàçàð àóäàðìàñòàí, á¸ðiìiç àºûëäàñûï àë¹àíäàé åøêiìãå ºàéûðó áåðìåé æ¾ãiðãåíiìiçäå ºàðñû àëäûìûçäàí ñàí ñóûº æåë æàíàðûìûçäàí ຺àí æàñòû áûðò-áûðò ¾çiï àëûï ºàëûï æàòòû. Áàñºàëàðäàí ºàðà ¾çiï øûººàí ̸ëiêòi ºóûï æåòå àëìàé, àëäûìåí áàðìàñàì ñåí ¼êïåëåéòiíäåé æàíòàëàñûï êåëå æàòûï, ìåí àë¹àø ðåò ¼ëiì æàéëû îéëàäûì. Á½¹àí äåéií àóûë-åëäå áiðåó ºàéòûñ áîëñà ¼ëiêòi áåéiò áàñûíà àëûï êåòiï áàðà æàòºàí ê¼ëiêòåðäi ñàíàï, “°ëiì àòà ¼ëãåíäå îòûç áið ìàøèíà æ¾ðiï åäi”, “Ò¸ëiï ºàéòºàíäà îí ¾ø-ຠìàøèíà áîëäû” äåï ºûð áàñûíäà àëà»ñûç îòûðàòûí åäiê. Îëàðäû» åíäi

ºàéòà êåëìåéòiíií, °ëiì øàëäû» “κû»äàð, àéíàëàéûí, áiçäi» êåçiìiçäå ì½íäàé æà¹äàé áîë¹àí æ äåï åíäi àéòïàéòûíûí, Ò¸ëiï à¹àíû» “°êå-øåøå»íi» òû¹ûï ºîé¹àí àðà¹û æîº ïå-åé” äåï, åíäi ê¼øåäå æ¾ðìåéòiíií îë êåçäå æàëºû ñ¸ò áîëñà äà ºàïåðiìiçãå àëìàïïûç-àó. Åíäi ìiíå, àïòûººàí ê¼»ië òåç æåòñå àæàë¹à àðàøà áîëàðäàé àñû¹ûï êåëåìiç, îñûëàé æàðûñà áåðåð ìå åäiê, áiçäi åðiêñiç òåæåãåí àçàëû ¾éäåí øûººàí ºàé¹ûëû ¾í áîëäû. ´êñiãií áàñà àëìàé ñîëºûëäà¹àí, ñîíøà æåðäåí áiçäåí ºàëìàé æ¾ãiðiï êåëãåí, æàéøûëûºòà “òåçäåò” äåñå» áið ºîëäàðûìåí åòåãií ºûìòàï ûð¹àëà ºîç¹àëàòûí ºûçäàðäû îðòàìûç¹à àëûï îøàðûëûï ò½ð¹àíûìûçäà, ¾ëêåíäåðäi» áiði áiçäi ºàºïàíû» iøiíå åíãiçäi. Åë-æ½ðò ñûðòûíàí “ºèºàð øàë” àòàï êåòêåí àòàñû áiçäi ê¼ðäi äå àíàäàéäàí êåìñå»äåï êåëiï, “Òåíòåãiìíi» ºàòàðëàðû ¹îé, àéíàëàéûíäàð, àìàí áîëû»äàð” äåï, á¸ðiìiçäi» ìà»äàéûìûçäàí êåçåê ñûéïàï øûºòû. °êåñi áiçãå ê¼ç òîºòàòûï ºàðàìàñòàí ¾íñiç òåðiñ àéíàëûï êåòòi, àë, àíàñû åøêiìäi ò¾ñòåï òàíèòûí õàëäå åìåñ åêåí. μçຠàÿëäàóäû» ºèñûíûí òàáà àëìàé, ñåíi» æàíñûç åëåñi»äi ¸ðêiì ¼ç æ¾ðåãiíäå ¾íñiç ¸ëäèëåï, æ½áûìûçäû æàçáàñòàí åñêi êëóáòû» àðòûíäà¹û á຺à êåëiï, áiç ºàñ ºàðàé¹àíøà îòûðäûº. Ñîíäà áið îðíûíäà òûíûø ò½ðà àëìàéòûí òåíòåê Ѹëiì äå, ºàøàí ê¼ðñå» äå ò½ðà æ¾ãiðåòiíäåé áîëûï ò½ðàòûí ò½øòàºàé Ìàéðà äà, îñûíäàé-îñûíäàéäà iñòi» æ¼íií àéòàòûí àòàìàí Ñàáûð äà, êåç êåëãåí òàºûðûïòû áiëñå äå, áiëìåñå äå òîñûëìàñòàí ñàáàºòàï êåòå áåðåòií ñ¼çøå» Ç¸óðå äå òûðñ åòiï ºîç¹àëìàïòû. Ñîë ê¾ííåí áàñòàï ñ¸ë êåøiêñåê àáûðæûï, êåçäåñïåé ºàëñຠàëà»äàï, ºàáà¹ûìûç ñ¸òêå áîëñà äà ò¾íåðå ºàëñà ñåáåáií áiðãå içäåï, ì½»äû ñåéiëòiï æiáåðóãå, ¸ëäåíåãå ¼êïåëåï á½ðòèÿ ºàë¹àí àóûçäû ðèÿñûç ê¾ëêiãå àéíàëäûðó¹à áàð áîëìûñûìûçáåí àòñàëûñòûº, ½çûí ñ¼çäi» ºûñºàñû, áiç áið-áiðiìiçäi ºàòòû æîºòàéòûí áîëäûº. Áåò-áåòiìåí æåêå æ¾ðåòií äîñòûºòàðäû» á¸ði áiðiêòi. Æàñûðàòûí º½ïèÿëàðûìûçäàí º½í êåòòi, àðàìûçäà ºûç áåí áàëà òië òàáûñà ºàëñà îëàðäû ðåíæiòiï àëìàó¹à, ½ÿëòïàó¹à æàí ñàëà òûðûñòûº, îíäàéëàð¹à ¾ëêåí º½ðìåòïåí ºàðàäûº... Á¸ðiìiçäi» æàíä¾íèåìiçäi àñòà»-êåñòå» ºûëûï, æàïàí ò¾çäå æàë¹ûç ºàë¹àíäàé íåìåñå ºèìàñ àñûëû»äû æî¹àëòºàíäàé º½ëàçûòûï, ê¼ï iøiíäå ì½»àéòûï, ¼òêåí

ê¾íäåðäi» ¸ðáið ìèíóòûíà äåãåí øåêñiç ñà¹ûíûøûìûçäû òåðáåòiï ñû ºî»ûðàó ñûëäûðëà¹àíäà; “Ñåíäåðäåí º½òûë¹àí ê¾íi º½äàéû ø¸é áåðìåñåì áå?..” äåï æ¾ðãåí ñûíûï æåòåêøiìiç æàñòû ê¼çiìåí òîëºè ñ¼ç ñ¼éëåï, áiçãå ºîñûëûï “μñòàçûì ìåíi», ½ñòàçûì” ¸íií øûðºà¹àíäà; ºûçäàð ê¼ç æàñòàðûíà èå áîëà àëìàé, áiðiíi» èû¹ûíà áiði áàñûí ñ¾éåï, òàëøûáûºòàé äåíåëåði ¸ëñiç äiðiëäåãåíäå; áiç ñûðòòàé îëàðäû» á½ë ºûëû¹ûí ìàç຺à àéíàëäûðìຠáîëûï, æ¼íñiç ûðæà»äà¹àíûìûçáåí, iøiìiç ºàí æûëàï ½éëû¹ûñûï ò½ð¹àíäà; îñûäàí îí áið æûë á½ðûí ä¸ë îñûëàé áiðãå, áiðຠáið-áiðiìiçãå ¾ðêå ºàðàï ò½ð¹àí ê¾ííåí áàñòàï, îñû ê¾íãå äåéiíãi ¸ðáið àñûë ìèíóò ê¼ç àëäûìûçäàí ñûð¹ûï ¼òiï æàòºàíäà – áiç ñåíi içäåäiê. ²îøòàñó êåøiíi» àëäûíäà ¹àíà æ½áûìûçäû æàçáàé áiç ñåíi» áàñû»à áàð¹àíáûç. Òåìið øàðáຠºîðøà¹àí ñàð¹ûø ò¼ìïåøiêòi» åòåãií ¼ðëåé ºûëòèûï-ºûëòèûï ê¼ê áîé ê¼òåðå áàñòàïòû. Æàºûíäà ¹àíà ºîéûë¹àí øà¹ûí º½ëïûòàñòà¹û áåéíå» áiç ì¾ëäå ê¼ðìåãåí ñóðåòi» åêåí. °ð ºàéñûñûíû» ¼çi îí ºûç¹à øàø áîëó¹à æàðàéòûí æóàí ºîñ á½ðûìû»äû ¼ðiï àëäû»à òàñòàï, ìîéíû»à àóûëûìûçäû» á¸ðiíå æàºñû òàíûñ ºûçûë îðàìàëû»äû áàéëàï, òàíàäàé æàíàðû» ½øºûí àòûï, òàëàé ìåíìií äåãåí åðäi» òiëií åðiêñiç áàéëà¹àí àïïຠàæàðû» á½ðûí¹ûäàí äà æûëû½øûðàï, á½ðûí¹ûäàí äà ê¼ç òàðòûï, æàíäû àÿóñûç òûðíàï, áiç çîð¹à ºîøòàñºàí, áiçäi øûðûëäàòûï òàñòàï êåòêåí, åíäi åøºàøàí îðàëìàéòûí, áiçäi åíäi åø æåðäåí ºàðñû àëìàéòûí îºóøûëûº ¼ìiðäå, ºîë á½ë¹àó¹à äà øàìàìûçäû êåëòiðìåé ¾ëêåí ¼ìiðãå ºàðàé èòåðiï æiáåðãåí áàëàëûº åëiíäå 츻ãi ºàëà áåðiïñi»... °ëi ê¾íãå äåéií ñîë óàºûò îéûìà îðàëñà äåíåì òî»àçûï, ºîéíûìà ¼ðìåêøi êiðiï êåòêåíäåé æàíòàëàñûï, áåðåêåì ºàøàäû. ´éòêåíi, ä¸ë ñîë ê¾íãi ºîøòàñó êåøiíå ¸êå» êåëiï êiðãåíäå àðàìûçäàí åðêå ºûçûí òàóûï áåðå àëìà¹àíûìûç¹à, ñåíi» åøêiìíåí ºûìñûíáàñòàí îíû» ìîéíûíà àñûëà êåòiï, ¼êïå»äi àéòà áåðåòií åðåêøå ºûëû¹û»äû ê¼ðå àëìà¹àíûìûç¹à, æàë¹àííû» å» àë¹àøºû æ¸íå å» àÿóëû áið áàñïàëäà¹ûí àðòºà òàñòà¹àí, ¸ëäåáið æ½ìáຠ¾ìiòïåí åðòå»iíå àñûººàí ºóàíûøûìûçäû» á½ë êiñiãå ò¾ê òå ºàòûñû æîºòû¹ûíà ºàòòû ºàïàëàí¹àíáûç. Íå äåï òië ºàòóäû», ºàíäàé ¸ðåêåò æàñàóäû» äà ðåòií òàáà àëìàé, òåðåçå àëäûíäà òîïòàñûï ò½ð¹àí åêi-¾ø

ì½¹àëiìãå ºàðàé áåðãåíáiç. Îë ºîëûíà æûìºûðà ½ñòàï àë¹àí ¾ëêåí ñ¼ìêåñiíåí ïåðiøòåñi ¾øií å» àñûë çàòòàðäû àëûï, æà¹àëàé òàðàòûï øûººàíäà ìà¹àí êåçiíäå ¼çiì ñûéëà¹àí “²îø, ìàõàááàò” êiòàáû òèäi. Îë óàºûòòà àñàó ºûçäû» íå îéëà¹àíûí êiì áiëãåí, ìåí àðຠèiñi ñûðòûíà øû¹ûï ò½ð¹àí ¸êåñií òàñ ºûëûï º½øàºòàï àëûï åãiëãiì êåëäi. “Áiðãå ¼ñêåí º½ðáûëàðû» åäi. ʼ»iëiìiçäi á½çûï, ì½íäà íåãå æ¾ð? äåìåññi»äåð. Ñåíäåðäi ê¼ðiï ìàóºûìäû áàñàéûí, ºàéäà æ¾ðñå»äåð äå àìàí æ¾ði»äåð äåï ñ¸ò-ñàïàð òiëåéií äåï êåëiï åäiì. Æàíûíà æàºûí ä¾íèåëåðií ê¼ðñå øåøåñiíå áið ºàé¹û áîë¹àí ñî», ¼çäåði»å ¸êåëäiì. Êiì ½ìûòûëìàñ äåéñi», ñîíäà äà áîëñà ºàòàðëàðû ¹îé, åñòåðiíå àëà æ¾ðñiíøi äåï... Àìàí áîëñà á¾ãií...” äåï, îë ñ¼çií àÿºòàé àëìàé áiçãå å»áåê ï¸íiíåí ä¸ðiñ áåðãåí à¹àé¹à ñ¾éåíãåí ºàëïû åñiêòåí ºàéòà øû¹ûï êåòòi. Áiç ñîë êåçäå ¹àíà êåøåëi áåði àóûëäû àðàëàï æ¾ðiï ñîëàð åñòiñií äåãåíäåé áàð äàóñûìûçáåí ¸í ñàë¹àíûìûç¹à, ºàð໹û ò¾ñåð-ò¾ñïåñòåí àóûëäû» îðòàñûíäà¹û øà¹ûí ä¼»åñêå îò æà¹ûï ºîéûï, áè áèëåãåíiìiçãå, òà» ºàð໹ûñûíà äåéií îòòû àéíàëà îòûðûï, ¼òêåí îí æûë¹à øîëó, êåëåð æ¾ç æûë¹à æîñïàð æàñà¹àíûìûç¹à, ñû ºî»ûðàóäàí áàñòàï, ¸ð ñûíàºòû òàïñûð¹àí ñàéûí ê¼øåíi áàñûìûç¹à ê¼òåðiï ñåéië º½ð¹àíûìûç¹à æàíûìûç ê¾éçåëå ¼êiíäiê... ²ûñºàñû, ºàéäà æ¾ðñåê òå àóûëûìûçäû, áàëàëû¹ûìûçäû, ñåíi, àëòûí ½ÿìûçäû, áið-áiðiìiçäi, òiïòi, á¸ðií-á¸ðií ½ìûòïàéòûíûìûç, øûðûëäà¹àí æàíûìûçäû» áið á¼ëøåãi òûíûì òàïïàé ñîë ê¾íäåðäi, ¼òêåí óàºûòòû êåçåäi äå æ¾ðåäi åêåí ¹îé...

Ñûíûïòàñòàð Îñûäàí åêi æûë á½ðûí ìåêòåïïåí ºîøòàñûï, Àëìàòû¹à àòòàí¹àì. Àíàì, àóûëäû» øåòiíå äåéií øû¹àðûï ñàëûï ò½ðûï, “Ìåíñiç åøºàéäà ½çàï øûºïàï å», åíäi ºàëàé ê¾í ê¼ðåð åêåíñi»”, – äåï, ê¼çiíå æàñ àë¹àí. ƾê ê¼ëiãiíi» ¾ñòiíäå øàøûì æåëáiðåï, ê¼»iëiì àëàá½ðòûï êåòiï áàðà æàòûï, “Øiðêií, îºó¹à ò¾ñiï, ¾éãå àáûðîéìåí êåëñåì ¹îé”, – äåï àðìàíäà¹àì. Áiðຠàìàë ºàíøà, åêi æûë ºàòàðûíàí îºóäàí º½ëàï, àóûë¹à áàðàð áåò áîëìàé, º½ðûëûñòà¹û à¹àìíû» æàíûíäà áàðûï êåë-øàóûï êåëìåí ê¾í ¼òêiçäiì. °ð ê¾íi àçàïºà òîëû îñû óàºûò iøiíäå ìåíi “Áèûë äà æîëûì áîëìàñà íå iñòåéìií?” äåãåí îé ¹àíà æèi ìàçàëàéòûí. Åíäi ìiíå, êåøå åøòå»å áîëìà¹àíäàé, äàóñûì áàñºàëàðäàí æàðºûí øû¹ûï, ê¾ëêiì ê¼áåéiï, àóûëäà, ñûíûïòàñòàðûìíû» àðàñûíäà îòûðìûí. Òåê ìåíñiç ¼òêåí åêi æûëäà àíàì äà óàéûì º½øà¹ûíàí áîñàìà¹àí áà, ºàðòàéûï-ຠºàëûïòû. “Æûí-îéíàºòà íå» áàð, áiðåð ê¾í ¾éäå òûíûø æàòñà»øû” äåï, îñû áàñºîñó¹à äà çîð¹à æiáåðäi. Àë, òó¹àí æåð åø ¼çãåðìåïòi. Æîëû áàÿ¹ûäàé îéºû-øîéºû, æàðû¹û áiðäå áàð, áiðäå æîº, àóûçñóû ñàðû ëàé, ìîíøà, áàëàáàºøà, àóðóõàíàñû òîç¹àí, òîíàë¹àí, áàñøûëàð àò içií ñàëìà¹àí èåñiç ºàëïû. Ò¾ííi» áið óà¹û áîëûï ºàëñà äà, îñû îòûðûñòàí æàëûºïàé, º½ðäàñòàðûìäû ºûçûºòàï, àéíàëàìäû æiòi øîëûï, òûì ñåðãåê ê¼»iëìåí îòûðìûí. Áið-áiðií ñà¹ûíûñºàí, êåéáiði òàëàéäàí ê¼ðiñïåãåí äîñ-æàðàíûì ¼òêåí-êåòêåíäi àéòûï, äó-äó åòåäi. ²ûçäàðäû» àëäû ò½ðìûñºà øû¹ûïòû, áið-åêåóiíi» áàëàñû äà áàð åêåí. Ìåêòåïïåí ºîøòàñó êåøiíåí êåéií åøêiìäi ê¼ðìåãåí ºàéðàí áàñûì, ¸ð ºàéñûñûí æåêå º½ðìåòòåï, áàóûðûìà áàñºûì êåëåäi. ²àðñû àëäûìäà áàñû ñàëáûðàï ½éûºòàï îòûð¹àí Ѹëiì – ºàçàºû ò¼áåëåñòi» õàñ øåáåði åäi. ƽäûðû¹ûìåí àóûë åìåñ àóäàí òàíûñ º½ðäàñûìäû º½ðòºàí ºîëûíû» ºûñºàëû¹û áîëäû. ²½äàé áiëåäi äåï àéòàéûí, æà¹äàéû ñ¸ë æàºñû áîëûï, ¼çiíäå àçäà¹àí àºûë áîëñà, îë ºàçið – åëãå òàíûìàë ïàëóàí, ì¾ìêií áûë¹àðû ºîë¹àï øåáåði,

¸ëäå... ¸éòåóið áiðåãåé ñïîðòøûíû» áiði áîëàòûí åäi. Òàáè¹àò áåðãåí äàðûíäû ¼ç áåòiìåí ½øòàé àëìà¹àí Ѹëiì ê¼ðåãåí áàïêåðäi» äå ê¼çiíå ò¾ñïåñòåí ¾ëêåí ¼ìiðäåí æûðàºòà¹û áið àóûëäà åëåóñiç ºàëûï ºîéäû. Åë iøiíäå ºàçið “²àðà¹àéäû» æóàí áàñûí æàë¹ûç ¼çiຠæ¾ê ê¼ëiãiíå àðòà ñàëäû”, “²àðà òàíàñûí åêi èû¹ûíà ñàëûï ê¼òåðiï êåëiï åäi, ìàë àëóøûëàðäû» ê¼çi áàºûðàéûï êåòòi” íåìåñå “Áàéæ½ìàíû» êàðàòýäåí ºàðà áåëáåói áàð, ÷åìïèîí äîñûí Ѹëiì áið-ຠ½ðûï òàëäûðûï òàñòàäû” äåãåí ñ¼çäåð ¹àíà åñòiëiï ò½ðàäû. Îñûíû ìàëäàíà ìà, ¸ëäå, ìåêòåïòå êåç êåëãåí æàðûñòàí ºàëìàéòûí ºàéðàí áàñû áið-ຠê¾íäå êåðåêñiç áîëûï ºàë¹àíûí àóûð àëäû ìà, îë ºàçið ¼çi äå òîç¹àí àóûëìåí áiðãå òîçûï, áàð åðìåãi àðຠáîëûï, ê¼øå êåçiï æ¾ð. Åñiê àëäûíäà áið ñ¸ò î»àøà ºàë¹àíäà ¼çiìñiíiï, “Ìûíà æ¾ðiñi» íå, ºàëà¹à êåëñå»øi, å» áîëìàñà áið æåðãå ºàðàóûë áîëàðñû». Æàòòû¹óû»äû äà ºàéòà áàñòàóû»à áîëàäû” äåãåì. Æàºòûðìàé ºàðà¹àíûí àéíàëà ºàðàê¼ëå»êå áîëñà äà àíûº ñåçiíäiì. “Ñîë ºàëàäà ñåíäåð-ຠ½øï຺à øû¹û»äàð, ìà¹àí ¼çiì ¾éðåíiï ºàë¹àí òîçà¹ûì àðòûº” äåäi îë. Ìûíà ñ¼çiíå ºàðà¹àíäà, ìåí îéëà¹àíäàé àºûìຠòà åìåñ ñèÿºòû... Àë, ìåí ºàéòà-ºàéòà º½øàºòàï áàóûðûìà áàñûï, áåòiíåí ñ¾éiï îòûð¹àí î» æà¹ûìäà¹û ºûç – ìåêòåïòi àëòûí¹à áiòiðãåí. Ñîë æûëû îºó¹à áàðûï, áiëiìiíi» àçäû¹ûíàí åìåñ, êîìèññèÿ øàºûðûï, ºàéòà òàïñûðó¹à ¼æåòòiãiíi» æåòïåãåíiíåí º½ëàï êåëäi. Îë äà ìåí ñèÿºòû åë ê¼çiíå ê¼ðiíå àëìàé ¾éiíäå æàñûðûíûï æàòûï, êåëåñi æûëû ºàéòàäàí ºàëà¹à àòòàí¹àí. Áiðàº, îíû á½ë æîëû äà ºóàíûø ºàðñû àëìàïòû. Àòà-àíàñûíû» “Òàíûñòàìûð¹à æîëû¹ûï ê¼ðåéiê. Áið ñî¹ûìûí áåðñåê, áiðäå»åñi áîëàð” äåãåíiíå, “Òàíûñ ñà¹àëà¹àíøà ¼ëãåíiì àðòûº” äåãåí íàìûñºîé ºûç åêi ðåò òèãåí àóûð ñûäàí êåéií ºàëàäà áiðæîëà ºàë¹àí. Åëäi» ¼ñåãiíå ñåíñåê, ê¾íií ê¼ðå àëìàé ºàë¹àí ñî», ¸êåñi ¼çiíå ¹àíà ì¸ëiì ½ëûí ê¼òåðiï áûëòûð ºàéòûï êåëiïòi. ²àçið ¾éiíäå åêåí, ¸êå-øåøåñi “Ìåêòåïêå îðíàëàñòûðàéûº, áàñòàóûø ñûíûïºà ñàáຠáåðó ºîëû»íàí êåëåð” äåï, áiðàç ¾ãiòòåãåí åêåí, ºàéðàí ºûç òiðëiêòåí áiðæîëà ê¾äåð ¾çãåí áå, êåëiñïåé ºîéûïòû. Á¾ãií á¸ðiìiç áàñ ºîñàòûí áîë¹àí ñî», áà¹àíà æèíàëûï áàðûï, ¼ëåðäåãi ñ¼çiìiçäi àéòûï, àëûï êåëãåíáiç. Òàºòà¹à øûºñà åêi ê¼çi æàíûï, æ¾çi

í½ðëàíûï, äàóûñû á½ëá½ëäû» ¾íiíäåé º½áûëûï ñàëà áåðåòií Áà¹èëàø ºàçið òûì ñûíûº. Êåéáið îºûñ ºàëæû»äàð¹à áiç á¸ðií ½ìûòûï äàðàºûëàíà ê¾ëãåí ñ¸òòå îë æûëû æûìèûï ºàíà ºîÿäû. °ëäåíå ñ½ðàé ºàëñà», æàóàïòû òûì êåëòå ºàéûðàäû, ¾íi äå òûì á¸ñå». Êåøå àëäûí êåñiï ¼òïåãåí ºûç-æiãiòòåðäi» ¾ø-ຠæûëäà îñûíøà ¼çãåðiï êåòêåíiíå ºàéðàí ºàëà ìà, ¸ëäå, á½ë ê¾íäå åêiíi» áiði òàëàï ºûëàòûí æî¹àðû îºó îðíûíû» òàáàëäûðû¹û îñû¹àí êåëãåíäå àòòàòïàé-ຠºîé¹àíûíà íàëûé ìà, îë àðàºòû Ѹëiìíåí êåì iøïåéòií áîëûïòû. ¶éäåí øû¹àðäà, “μçຠîòûðà àëìàéìûí î¹àí ðåíæiìå»äåð. Ñà¹àò îíäàðäà ºàéòóûì êåðåê” äåãåí Áà¹èëàø, åíäi ìiíå ¸íãå áàÿó ¹àíà ºîñûëûï, ìåíi» º½øà¹ûìäà îòûð. Ò¼»iðåêòåé ºàë¹àíûì, àðຠñûéëà¹àí ìåéiðiì ìåí æiãiòòåðäi» á½çûëûï êåòòi äåãåí ñ¼çi øû¹àð... Á¸ðiìiçäi áàñºàðûï, äàñòàðõàí¹à èåëiê æàñàï æ¾ðãåí ê¸äiìãi êåøåãi áàé¹½ñ Ñàäûº. ȸ, æàñû êiøiëåðäi» äå ºûñïà¹ûíà òàëàé ò¾ñêåí, ê¼øåäå ¼ñêåí ¸ð æ¾ãåðìåêêå êiðiïòàð áîëûï æ¾ðåòií æàìàí Ñàäûº – àñàáà. ´òêåí ê¾íäåði åñiíåí êåòå ºîéìà¹àí ¼ð êåóäå êåéáið ½ë-ºûçäàð áîëìàñà, ê¼ïøiëiãi îíûìåí ñàíàñà áàñòàïòû. Àë, ¼çiíå ºàòûñòû æà¹äàéäû» á¸ðií òåç ½ìûòûï ¾ëãåðãåí Ñàäûºòû» ¾íi á½ë ê¾íäå çiëäi øû¹àòûí áîë¹àí áà, ºàëàé?.. Ìà¹àí ¸éòåóið, îíû» áiðåóäi ºà¹ûòïຠáîë¹àí æå»ië ¸çiëiíi» ¼çi àäàìäû øàìäàíäûðàòûí ¼ðåñêåë ñ¼çäåé-ຠæàðàñïàé ò½ðäû. ̾ìêií î¹àí áàñòû ñåáåï, îºóøûëûº ¼ìiðäå îíû» áið ðåò áîëñà äà ñ¸òòi ºàëæû» àéòûï, ºîðàíû» àðòûíäà ê¾æiëäåñêåí áàëà ºîðàçäàðäû» ºàáà¹ûí àøà àëìà¹àíûíäà áîëàð. ²ûñºàñû, áiçäi» æåêåìåíøiê àñàáàíû» ºîëûí ½çàðòºàí ¸êåíi» æè¹àí ìàëû. Ìåêòåïòi» áàð ì½¹àëiìií ºîíຠºûëûï æ¾ðiï, ò¼ðò ïåí áåñ áîë¹àí êó¸ëiê ºàëàäàí ñòóäåíòòiê áèëåò áîëûï îðàëäû. Åêiíøi êóðñòà ºàëàíû» øåòiíåí ¾é àëäû äåï åñòiï åäiê, ¾øiíøi êóðñòà ìiíå, æå»ië ê¼ëiê ìiíiï êåëiï îòûð. Àñàáà ºûëìàé ê¼ð... ²îñ ຺óäàé æàðàñûï äåãåí ñ¼çäi» æàíûí êiðãiçiï, ºîñûëà øûðºàï îòûð¹àí ìåíi» ñîë æà¹ûìäà¹û ºûç áåí æiãiòòi ñ¼ç åòïåé êåòó ì¾ìêií åìåñ. Îëàð ìåêòåïòå æ¾ðiï-ຠàóäàíäû ºîéøû, îáëûñòûº, ðåñïóáëèêàëûº áàéºàóëàðäà ê¼ðiíiï ¾ëãåðiï, ê¼ïøiëiãiìiçäi» iøiìiçäi ê¾éäiðãåí. Ñîë ê¾éiê áiçäi ¼ðòåï òûíàð ìà åäi, åãåð æàñû» ìû» áîë¹ûð, áiðຠáàºûò òàïïà¹ûð ºîéøû

Ѹëìåííi» áàëàñû ºàéðàí ºûçäû» áà¹ûí áàéëàï, ìåêòåï áiòiðãåí òîéûìûçäà àëûï ºàøûï êåòïåãåíäå. Ìàëøûëàðäû» òîé-òîìàëà¹ûíäà, àíäà-ñàíäà àóûë-¾éäi» ºûçû¹ûíäà ºàçàº-ºûð¹ûçäû» ºàéäà¹û áið ñàé-ñ¾éåãi»äi ñûðºûðàòàð ¸íäåðií ¾éðåíiï àë¹àí îë ñà¹àòòàï ¸í àéòàäû åêåí. Åêi-¾ø àäàìíû» áàñû ºîñûëà ºàë¹àí áið ø¸óãiì ø¸éäà Ѹóëåíi åñêå àëàòûí ê¼ïøiëiê “²àéðàí ºûç, ºîð áîëäû-àó. Ïîëüøàäà¹û áàéºàóäàí êåéií îáëûñ îðòàëû¹ûíàí øàºûðà êåëãåíäåðãå “Ìåí Àëìàòûäàí áàñºà æåðãå áàðìàéìûí” äåï, ºàñàðûñûï îòûðûï àëûï åäi, åíäi æàïàíäà¹û æàë¹ûç ¾éäå iøº½ñà áîëûï æ¾ð” äåéäi. Æèûðìà¹à æåòïåé åêi áàëà òàïºàí ¸íøi ºûçäû ìàëäà¹û ¼ìið ºàòòû-ຠæ¾äåòiï æiáåðiïòi. Áiçáåí æàñòû äåãåíãå åøêiì ñåíáåéòiíäåé, ¼»i äå åñêi, ¸»ãiìåñi äå áàñàëºàëû. Àë, æiãiòòi» òà¹äûðû ìà?.. ²àëàäà¹û ºàïòà¹àí áåòiíi» áîÿóû æàºñû, äàóûñû æàìàí, òàëàíòû æîº, àºøàñû áàð, êèiìäåðiíi» 潺àëû¹ûíàí ò¸íi ê¼ðiíåòií, áåòiíi» ºàëû»äû¹ûíàí ºûòû¹û áiëiíáåéòií ¸íøiñûìàº, àºûíñûìàº, ñàçãåðñûìຠòà¹û, òà¹û ñûìàºòàðäû» ê¼ëå»êåñiíäå ¸ð æåðäåí áið ê¼ðiíiï ºàëûï æ¾ðiï æàòûð. ´çi, “Õàëûº ¸íäåðiìåí, äîìáûðàìåí, æàëïû ºàçຠ¸íæûðûìåí òàíûëó ºèûí. Îíû» ¾ñòiíå ºîëäàóû» áîëìàñà, ºîëû»íàí êåëåð ºàéðàí áîëìàéäû åêåí” äåéäi. Á½ë ¼çií àºòà¹àíû ìà, ¸ëäå, ðàñûìåí-ຠñîëàé ìà, îíû êiì áiëãåí?.. Ѹóëåíi» ê¾éåói àð຺à á¼ãiï àëûï, ìàíà áið æ຺à àòûí áîðáàéëàï øàóûï êåòiï åäi, õàáàðñûç. Îë æîºòà¹û óàºûòòû» èãiëiãií åêåói ê¼ðiï, áàÿ¹ûäàé ºîñûëà øûðºàéäû. Îëàð ¾çiëòå øûðºà¹àí ñàéûí á¸ðiíå åòi ¼ëiï êåòêåí æ¾ðåãiì ¼òêåí ê¾íäåðäi ñà¹ûíûï øûìûðëàï ºîÿäû. ʾë¸í æàéûíäà åøòå»å àéòïàé-ຠºîéñà äà áîëàäû. Êåëãåíi äå áåëãiñiç, êåòêåíi äå áåëãiñiç, áàºûòòû åêåíi äå áåéì¸ëiì, æ¾ðãåí áiðåó. Òiëåê òå ñîë. Íå îéëà¹àíû áàð åêåíií êiì áiëñií, ºûçû¹û – òåìåêi ìåí àð຺à áàëà ê¾íiíåí ¾éið åìåñ. Øåøåì àéòàäû: “°êåñi ð¸ì¸òiëiê, æåð õàáàð áåðìåñií, íàìûñòàíûï, øàìäàíûï ê¼ðìåãåí áåéøàðà åäi, á½ë ºàéäà áàðàð äåéñi»” äåï. °íå, îòûð. Îñû ºàëïû ¼çiíå ½íàìàñà äà ò໹à îòûðà áåðóãå áàð. Æàëûººàíûí àéòó, ½ñûíûñ ò¾ñiðó, ìiíåç ê¼ðñåòó î¹àí æàò. ʾë¸í åêåói Ѹëiìíåí ñ¸ë ò¼ìåí ºàòàðëàñà æàé¹àñûïòû. Å» áîëìàñà ¼çäi-¼çi áið-áiðiìåí ê¾»êiëäåñiï ºîéìàéäû ¹îé. Îí áið æûë áiðãå

îºûñຠòà îñûëàð¹à ºàòûñòû áið æàºñû-æàìàí îºè¹à îéûìäà ºàëìàïòû. Êåéäå áið àéíàëà»äà¹ûëàðäàí àðòûº ºàëàìñàï íåìåñå êiòàï ñ½ðà¹àíäà, íå áàéºàìàé ä¸ëiçäå ºàºòû¹ûñûï ºàë¹àíäà áîëìàñà åêåóiíi» îñû ¼ìiðäå áàð åêåíií ½ìûòûï òà êåòåòiíáiç. Á¾ãií êiìíi» åñiíå ò¾ñiï îëàðäû îñûíäà åðòå êåëäi, æîº, áiçäi – ñûíûïòàñòàðûí ñà¹ûí¹àí ñî» ¼çäåði êåëiï îòûð ìà? Îíû àíûºòàó ¾øií åêåóiíå àðíàéû óàºûò á¼ëó êåðåê æ¸íå îë àç óàºûò àëàäû äåï àéòà àëìàéìûí... Äàñòàðõàííû» àð¹û øåòiíäå ¾øåói, áåðãi øåòiíäå ¼çiììåíåí ò¼ðòåó, àñàáà áàð ñåãiç àäàì ñ¼ç áîëäû ìà? Åíäi ò¼ðäåãi åêåóìåí òàíûñòûðàéûí äà ¸»ãiìåìäi ò¸ìàìäàéûí. Áiði ̸ëiê – á¾ãií áiçäi ºîíຠºûëûï îòûð¹àí, ºàëàäàí êåøå êåëãåí ñòóäåíò. κóøûëûº ¼ìiðäi äå æàºñû ¼òêiçãåí, æàë¹ûç àíàñûíû» ºàñ-ºàáà¹ûí á຺àí, ¾éäi» äå, ºîðà-ºîïñûíû» äà òiðëiãií áið ¼çi øûð àéíàëäûðàòûí ïûñûº æiãiò. ²àçið èíñòèòóòòà äà áåëñåíäi ê¼ðiíåäi. Øåøåì ìà¹àí òàëàé ¾ëãi åòêåí, ñîäàí äà ¼çiì àñà æàºòûðà áåðìåéòií, ¸äiëiíå æ¾ãiíñåê áîëàéûí äåï ò½ð¹àí æàí. “Ñûíûïòàñòàðäû» áàñûí ºîñàéûº. Òàëàéäàí êåçäåñêåí æîºïûç. Îí áið æûë áiðãå îºû¹àí äîñòàðäû îï-î»àé ½ìûòûï êåòåìiç áå?” äåï áàñòàìà ê¼òåðiï, ºàëàäà¹ûëàðäû ºûñºû äåìàëûñòà àóûë¹à çîðëà¹àíäàé áîëûï àëûï êåëãåí äå ñîë. “Åíäi ñåíi» øàøáàóû»äû ê¼òåðiï æ¾ðó ºàë¹àí åêåí ¹îé” äåï, àëäûíäà áiðàç ºèÿ»ºûëàí¹àíìåí, àóûëäû ñà¹ûí¹àí ê¼»ië àëûï-½øûï òûíûì òàïòûðìà¹àí. Åíäi ìiíå, î¹àí ¼ìiðiìäå ò½»¹ûø ðåò ðèçà-õîø ê¼»iëìåí ºàðàï ºîéûï, àÿºòû¹à æîë, àóûçäû¹à ñ¼ç áåðìåé ê¼ñiëiï îòûðìûí. Åêiíøiñi – ê¼ðñåì ê¼çiìå ò¾ëêi åëåñòåéòií, ¼òå ñ½ëó, òóàáiòòi ¸ðòiñ ºûç. Á½òûíäà ñàíìåí ñàí øàëáàð, àÿ¹ûíäà ¼êøåñi áið ºàðûñ áàºà áàñ á¸òi»êå. Êåóäåñiíäå êiíäiãiíå æåòïåé òàóñûë¹àí, æàóûðûí ò½ñûíà àðû-áåði áàó æ¾ãiðòiï ºîé¹àíû áîëìàñà æàëà»àø àðºàñûí æàñûðà àëìà¹àí àòû áåëãiñiç ø¾áåðåê. Ѽçi ìåí iñ-ºèìûëû ì½íäà îòûð¹àíäàð¹à òà»ñûº. Òiði îðûñòû áiçáåí áiðãå-ຠê¼ðñå äå, ìåêòåïòåãi îðûñ òiëiíåí àë¹àí áà¹àëàðû ¸ëi á¸ðiìiçäi» åñiìiçäå áîëñà äà, îë òiëií øàéíàï, áiðäå»å àéòºàí áîëàäû. ²½äàíû» º½äiðåòi, å» ºûçû¹û, ¼çiìiçäi» º ìåí ¹ ¸ðïiíå àç ¹àíà æûëäà òiëi êåëìåé ºàëûïòû. “Øàêûðãàíäàðûíà ðàõìåò. Ìûí ñîìûí áîëãàíøà, ìûí äîñûí áîëãàí æàêñû ãîé” äåï, ñûçûëûï îòûð. ²àëàäàí

òàï á¾ãií îðòàìûç¹à îºûñòàí òîï åòå ºàë¹àíäàé ì½ðíûí òûðæèòàäû, ¸ðêiìäi áið ìàçàºòàï ê¾ëåäi, ̸ëiêòi» èû¹ûíà ºèñàÿ êåòiï, º½ëà¹ûíà ¸ëäåíå äåï, æ½ìáຠñûáûðëàéäû. Ìàíà àë¹àø êåçäåñêåíäå ìà¹àí ê¼ðñåòêåí åðåêøå º½ðìåòi ìå, æîº, á¸ðiìåí ñîëàé àìàíäàñòû ìà, º½øàºòàñà êåòêåíiìiçäå åðíiìå åðíi òèãåí. Äàëàïòû» ò¸òòi ä¸ìi ìåí ºûìáàò ¸òiðäi» æà¹ûìäû èiñi äåëåáåìäi ºîçäûðûï, “²àï, ñåíi ìå?” äåï åäiì, åíäi ̸ëiêêå ºàéòà-ºàéòà ñ¾éêåíiï îòûð¹àí ê¼ðêåì ºûçäû ¾é èåñiíåí ò¾ê òå ºûç¹àíáàéòûí ñèÿºòûìûí. ´çiììåí-¼çiì, îí áið æûëäàí êåéiíãi ¸ð òàðàïòà ¼òêåí ¾ø æûëäû ê¼»iëiìäå òàðàçûëàï, îñû ìåðçiì iøiíäå òà¹äûð êiìãå íå ñûéëà¹àíûí, êåëåøåê áiçãå íå áåðåðií ¼ëøåï, “Ìåí ñûðà ¹àíà iøåì” äåï, ¼çií ¼çãåëåðäåí åðåêøåëåìåê áîë¹àí æàìàí Ñàäûºòû ûçà ºûëó ¾øií ê¼»iëiì ºàëàìàñà äà ñûðàäàí ½ðòòàï ºîéûï îòûðìûí...

Æà»à æûë Àóûëäà “Äåìàëûñû ½çຠáîëñà êåëiï-êåòñií” äåãåí àíàñûíû» ñ¼çií ºèìàï åäi, ò¼ðò ºàáûð¹à¹à ºàìàëäû äà ºàëäû. Ñûðòòàí ûñºûðûº åñòiëñå äå, º½ðáûëàðû içäåï êåëñå äå àíàñû: “Îòûð àðû, ºàëà»à áàð¹àí ñî»-ຠºûäûðûï àëàðñû». ʼøå òîëû ìàñ. Îë êiì ìûíà ñóûºòà æåëiãiï æ¾ðãåí”, – äåï, ¼çiíåí á½ðûí øû¹ûï, æàóàáûí áåðiï êåëåäi. “Àéíàëàéûí, àóëຠæ¾ði»äåð. Îë ºàëàäàí êåëãåí æ, – äåãåíäi åñòiãåí ñàéûí ¾éäå îòûðûï áåòiíi» îòû øû¹àäû. “²îéøû òåãi. Åëäi» ìåíåí êiøêåíòàé ºûçäàðû ê¼øåäå æ¾ð ¹îé”, – äåï òå ê¼ðãåí. “Êiìíi» ºûçû æ¾ð? Ѹóëå ºûçûí åñiêòåí ºàðàòà ìà? þëñiìíi» ¾éiíäå ºûç áàð åêåíií áiëìåéñi». Áàòûðäû» Àéã¾ëi ¹îé, ºà»¹û¹àí æûí-øàéòàí åìåñ, ¾ëêåíäåðìåí ñ¼éëåñïåéäi. ƾð äåï àíà æàòûðûíäà ºà¹ûí¹àí Ѹëìåííi» ºûçûí àéòûï îòûðñû» áà? Æîº, áåñiêòåí áåëi øûºïàé æàòûï òóûï àë¹àí Áàºûòòû àéòàñû» áà? Îëàð¹à ºîñûëñà», æåòiñêåí åêåíñi»”, – äåï, àºûðçàìàíäû ò¼íäiðiï, çîð¹à áàñûë¹àí. Ñîäàí áåði åêåóiíi» îðòຠ¸»ãiìåëåði òåê ê¸êið-ø¾êið ¹àíà. °êåñi ¹îé, ºîëäà¹û àç ìàëäû» ºàìûí æàñà¹àí ñî» òåëåäèäàð¹à, íå àíäà-ñàíäà áið êåëåòií ãàçåòêå ºàðàï îòûð¹àíû. Á¾ãií äå êåøêi àñòàí ñî», ì½íû»: “Æà»à æûëäû ºàðñû àëìàéñûç áà?”, – äåãåíiíå, “²àðñû àëäû äåãåí îñû, áàëàì”, – äåï, æàéûë¹àí äàñòàðõàííàí ä¸ì òàòòû äà æàòûï ºàëäû. ʸði ê¼»iëãå æà»à æûë äåãåí äå æà»àëûº åìåñ-àó. °çiðøå øîºèûï òåëåäèäàðäû» àëäûíäà àíàñû ¹àíà ½éûºòàìàé îòûð. Á½ë ¾éäåãi áàð òà¹àììåí, ¼çiíi» ¸êåëãåíäåðiìåí êiì êåëñå äå ½ÿëìàéòûíäàé åòiï êåøêi àñòàí êåéií òà¹û äà äàñòàðõàí æàñàäû. Îðòà¹à æà»à æûëäû» ñ¸íi – øàìïàí ¸êåëiï ºîéäû. Øó¹à øó ºîñûï, ìóçûêà ºîéäû äà, àíàñûíû»: “Ìûíàíû» äàóñû äà æåòåð, ¸êå»äi îÿòàñû»”, äåãåíiíå ºàðàìàé, àéíàíû» àëäûíäà ¼çiìåí-¼çi ºèñàëà»äàï áèëåäi. Áèëåãiñi êåëiï ò½ðìàñà äà áèëåäi. °éòåóið ä¸ë ºàçið áiðäå»å iñòåói êåðåê ñèÿºòû. ²ûçûºòû, àëûñ ñàïàð¹à

á¾êië æàºûíû êåòiï áàðà æàòûï, á½ë ñî¹àí ñîíøà äàéûíäàëûï, àñû¹à ê¾òiï æ¾ðiï ºàëûï ºîé¹àíäàé òûïûðøèäû. Áàéûç òàóûï îòûðó, ¸ëäåíåìåí ¼çií àëäàíäûðó, òiïòi, á¾ãií æà»à æûë åêåíií ½ìûòûï êåòó ñèÿºòû ò¾ðëi îéëàðäû» áiði æàí¹à äåìåó áîëà àëìàäû. “Ñåí íåãå àëàñ½ðûï êåòòi»?”, – äåãåí àíàñûíàí ºûñûëûï, ºàñûíà îòûðà ºàëûï åäi, øûðøàíû àéíàëà æ¾ãiðãåí áàëàëàð, ñûð¹àíຠòåïêåí ¾ëêåí-êiøi, ºûçûë-æàñûë æàðû¹û æàíû»à òûíûì áåðìåãåí ä¸ó ºàëà ê¼»iëäi ºàéòàäàí àñòà»-êåñòå» ºûëäû. Ñà¹àò îí åêiãå áåñ ìèíóò ºàë¹àíäà á½ë: “ƾð, øàìïàíäû àòàéûº”, – äåï åäi, àíàñû äà iëåñêåí. Á½ë ºîëûíà øàìïàíäû àëûï, åíäi àøà áåðãåíäå: “ʼòåê, îíû íå ºûëàñû»?”, – äåäi. “Iøïåéìiç áå?” “²îé àðû, åíäi àëïûñºà êåëãåíäå ñåíiìåíåí àðຠiøiï îòûðàéûí”. “Îé, ºàéäà¹û àðàº?! ̽íû ìåêòåïòåãi áàëà äà iøåäi. Áið æà»à æûëäà áið ñòàºàí iøñå» íå» êåòåäi? Òîé ¹îé”, – äåï åäi, áàñû á¸ëåãå ºàëäû. “Å, àòàìíàí àðìàí. ²àðñû àëìàäû åêåí äåï êåëìåñå êåëìåé ºàëñûí. Åíäi ïàé¹àìáàð æàñûíà êåëãåíäå ñàºàëû ºàó¹àäàé îðûñòû» øàëû ìåí æåëiêêåí ºûçû êåëåäi åêåí äåï àóçûìäû áûë¹àð æ¸éiì æîº. Àøïà, àïàð, – äåï, øåøåñi òåëåäèäàð àëäûíà ºàéòà êåòòi. “Å» áîëìàñà ø¸é iøïåéñi» áå?” “Ìûíàóñû áiòêåí ñî» iøåðìiç”. Ñà¹àò îí åêiíi ñîºòû. Ò½ð¹ûíû àç àóûë ¼ç ¸ëiíøå øóëàï æàòûð. ²îëû ½çûíäàð ìåí àóûëäûº àëûïñàòàðëàðäàí àëûï ¾ëãåðãåíäåð øó-ø½ðºàí áîëûï, åñiêòåðiíi» àëäûíäà îòøàøó àòóäà. Áiðäå»åäåí º½ð ºàë¹àíäàé àíäà-ñàíäà áiðåóëåð àòïåí ä¾ñiðëåòiï, èòòåðäi øóëàòûï øàóûï ¼òå øû¹àäû. °ð ìà»íàí áiðií-áiði içäåãåí àéºàé, òîïòàíà øûººàí ê¾ëêi, ûñºûðûº åñòiëiï ºàëàäû. Á½ë äàñòàðõàííû» áàñûíäà ñîïàéûï æàë¹ûç îòûð. Ñîíäàé ìîë äàñòàðõàí øåòi á¾ëiíáåé êåðåêñiç ºàëûïòû. Á½ë åñií áiëãåëi, æà»à æûëäû ºàðñû àëó êåðåãií ½ººàëû îñû ¾éäå ûë¹è îñûëàé. Åêi à¹àñû ìåí ¸êïåñi ¼ç áàëà-øà¹àñûìåí ºàëàäà, æåð àÿ¹û êå»iãåí æàçäà ¹àíà àò içií ñàëàäû, áîëìàñà îë äà æîº. ʼðøi àóûë¹à òèãåí êåíæå ¸êïåñi içäåï êåëìåê ò½ðìàº, áàðñà» áið ø¸óãiì ø¸éií åòåãiíå ñ¾ðiíiï æ¾ðiï çîð¹à áåðåäi. ´çi ¹îé, áàëà ê¾íiíäå æà»à æûëäû» íå åêåíií áiëìåäi. Ìåêòåïêå áàð¹àí ñî» ¹àíà åë ºàòàðëû à» áîëûï êèiíiï, øûðøàíû àéíàë¹àí. Áîéæåòêåí ñî» àíàñû îíû äà

òûéäû. Ìåêòåïòi áiòiðiï îºó¹à êåòiï åäi, áà¹û æàíûï, ò¾ñiï êåòêåí. Åíäi ìiíå, ñòóäåíòòiê ¼ìiðiíi» àë¹àøºû æà»à æûëûí äà ¼ç ¾éiíäå æàë¹ûç ºàðñû àëûï îòûð. ²ûñòàóäà Ä¸ë ºàçið øûðøàíû àéíàëûï æ¾ðãåí áàºûòòû áàëàíû» áiði ¼çi áîëìà¹àíûíà æûíû êåëiï, òåðåçåäåí ñûðòºà ºàðàäû. Á¸ðiáið åøòå»å ê¼ðiíáåéòiíií ñåçñå äå, ê¼ðiíå ºàëñà, îíû» ñûëà¹û ò¾ñêåí ºîðà, ¸ëäå ¼òiï áàðà æàòºàí ñèûð áîëàòûíûí áiëñå äå ºàðàï ò½ð. Òåìið ïåøòi» ºûçóû àéíàëäûð¹àí åêi á¼ëìåíi åðêií æàéëàï, òåðåçåíi» øûíûñûí ñîëºûëäàòºàí áîðàñûííû» áàð ¸ëåãií æà øû¹àðóäà. Ñà¹àò ò¾íãi îí åêiãå îí ìèíóò ºàë¹àíûìåí ¸ëäåíåíi åëå»äåé ¾ìiòñiç òîñºàí ì½íû» æ¾ðåãiíåí áàñºàíû» á¸ði ¼çiìåí-¼çi. Æàë¹ûç iíiñi ºàëàäà¹ûëàð áåðiï æiáåðãåí îéûíøûºòàðìåí ¸óðå. °êåøåøåñi ¹îé, áà¹àíà ºîéäû ºîðàëàé ñàëûï, ê¼ðøi ºûñòàó¹à ºîí຺à êåòêåí. ²àéäàí òîéûï êåëãåíi áåëãiñiç, ¸êåñiíi» ê¼ìåêøiñi æû¹ûëûï-ñ¾ðiíiï æà»à ¹àíà êiðiï åäi, åòiãií øåøóãå ì½ðøàñû êåëìåé º½ëàï æàòûð. “Êåë, æ¾ç ãàðìì òàðòûï æiáåð. ʼ»iëi» ê¼òåðiëiï ºàëàäû”, – äåï, á½¹àí áið-åêi ðåò øàøûï-ò¼ãiï àðຠáåðiï åäi, ì¾»êiãåí èiñòåí æ¾ðåãi àéíûäû. Àðû êåòñå ¼çiíåí ¾ø-ò¼ðò æàñ ºàíà ¾ëêåíäiãi áàð æiãiòòi» ñîíøàëûºòû òîçûï êåòêåíi ºûñòàºòà æ¾ðå áåðñå, ì½íû» äà ê¼ðåð ê¾íií ìå»çåéòiíäåé. Á¸ðiíåí øèðà¹û ò¼ðäåãi æèíàóëû æ¾êòi» ¾ñòiíäåãi ìûðçà ìûñûº, æà»à æûëäû åìåñ ¼çií áiðåó ê¾òiï àëóû êåðåêòåé êåðáåç êåðiëiï, ê¼çií àøûï-æ½ìûï îòûð. Ñà¹àò òóðà îí åêiíi ñîºòû. Æàíûï æàòºàí îòòû» ê¾ëi ñàó åòiï àñòûíà ò¾ñiï êåòêåíi áîëìàñà, æà»à æûë êåëäi åêåí äåï ñåëò åòêåí áiðåó áîëìàäû. “Ñà¹àò îí åêi áîëäû”, – äåäi îë ê¾áiðëåï. “Áiçãå Àÿçàòà êåëå ìå?”, – äåäi iíiñi î¹àí ä¸ìåëåíå ºàðàï. “Êåëåäi, ºàçið êåëói êåðåê”, – äåäi îë, iøiíåí: “Àÿçàòà áiçäi íå ºûëñûí?”, – äåï îéëàï ò½ðûï. “ƾð, ñûðòºà øû¹àñû» áà?” Iíiñi åêåói åñiêòi» àëäûíà øû¹ûï, àéíàëàëàðûíà ¾ìiòòåíå ºàðàäû. Àëûñòà, æèûðìà-îòûç øàºûðûìäàé æåðäåãi àóûëäà æàðºûðàï æàðûºòàð ìåí ì½íäàëàéäû, áiðàç æûëäàí áåði ñ¸íãå êiðãåí ºûòàéäû» îòøàøóëàðûíû» ºûçûë-æàñûë ½øºûíû ê¼ç àðáàéäû. Ñîë àëûñòà ê¼»iëñiç

åøêiì æîº ñèÿºòû. Ñîë àëûñòà á¸ði äå áàºûòòû ñèÿºòû. Ñîë àëûñòà æàë¹ûç îòûð¹àí, ê¼»iëi º½ëàçûï, áið ¼çãåðiñ ê¾òêåí æàí áàð äåñå, ñåíáåñ åäi. Îñû ºûñòàóäû» áàð ºóàíûøû ìåí øàòòû¹û, îñû ¾éãå òèåñiëi áàð æàºñûëûº ñîë àëûñòà êåëå àëìàé ºàë¹àíäàé. Åãåð øûíûìåí-ຠÀÿçàòà ìåí ²àðøàºûç áàð áîë¹àííû» ¼çiíäå îñûíàó æåòiì ºûñò຺à á¼ëiíãåíäåði: “Îë æàºòà ò¾ê ºûçûº åìåñ, áiç áàðìàé-ຠºîÿéûºøû”, – äåï çàð ºà¹àòûí øû¹àð. Ä¸ë ºàçið îñûíäàé º½ëàçû¹àí àéì຺à êiìíi» à»ñàðû àóûï îòûð äåéñi». Æûë îí åêi àé ñàëïàºòàï ìàë ñî»ûíàí ºàëìàéòûí ¸êå-øåøåñi êåéäå áið ¼ñòiï òîéëàðäû» øåòi ºûëòèñà áîëäû, ìiíãåñiï-½øºàñûï òàðòûï îòûðàäû. μäàéû î»àøàëûº æàáûºòûðà ìà, ¸êåñií ºîéûï, á½ë ê¾íäå øåøåñi äå òåíòåê ñóäàí áàñ òàðòïàéòûí áîëûïòû. Áið-åêi ðåò àéòûï ê¼ðiï åäi: “Æûíäû ºàòûíäàð æàíäû ºîÿ ìà?”, – äåï ê¾ëäi äå ºîéäû. ²ûëû¹û ¼çiíå åðñi ê¼ðiíáåñå, àéòºàíìåí íå øàðà? “Òî»äûì” äåäi iíiñi. ιàí ºàçið ºûçû¹û ¸ëi áàñûëìà¹àí îéûíøûºòàðûíàí áàñºà åøòå»åíi» êåðåãi æîº ñåêiëäi. ʾíäå ¼çi ¾ëêåí èòòåðäåí ºîð¹àï ò½ðûï òàìà¹ûí iøêiçåòií ê¾øiãií äå ½ìûòûï êåòòi. Àéíàëàäà ê¼»ië àóäàðàòûí ºàðà» åòêåí ¼çãåøå áið æà»àëûº æîº. Æûëºûëàðäû á½ðû»¹ûäàé ¼ðiñêå òàñòàìàéòûí áîë¹àí, ò¼áåñi àøûº ò¼ìåíãi ºîðàäà ½éëû¹ûï ò½ð. ²îðàíû» ºàëºàñûíäà ïûñûëäàï ñèûðëàð æàòûð. Èò åêåø èò òå áàñûí ê¼òåðiï áið ì໺ äåìåé, ¾éiëãåí áîïûð¹à áàóûðûí ò¼ñåï, ä¼»ãåëåíiï àë¹àí. Îëàð ¾øií ê¾ííåí ê¾ííi» æà»àñû, ê¾ííåí ê¾ííi» æàºñûñû æîº. Æîºòàí ¼çãåãå ¸áiãåð áîëûï øàáûëûï, àëàê¼»iëê¾é êåøiï æàòïàéäû. Òiïòi, åøêiìäi ê¾òïåéäi äå...

Æàòàºõàíà ºûçäàðû Æàòàºõàíà ºûçäàðû Æàòàºõàíà ºûçäàðû Æàòàºõàíà ºûçäàðû Æàòàºõàíà ºûçäàðû Áåñåói äå áiðiíøi êóðñòà åäi. Áið á¼ëìåäå ò½ðàòûí. Ò¼ðòåói çà»äû, áiðåói æàñûðûí. Àë¹àøºûëàð áiðãå îºèäû. Ñûíû» ôàêóëüòåòi á¼ëåê, ò¼ðòåóäi» iøiíäåãi ïûñûºàéûíû» äîñû. Àë¹àøûíäà âàõòàäàí êiðãåíøûººàíû óàéûì áîëûï, ò¾íãi îí áiðäå áîëàòûí òåêñåðóäå ò¼ñåêòi» àñòûíà, êåéäå êèiìäåðií iëåòií æåðãå òû¹ûëûï áåðåêåñi êåòñå, êåéií îíû» äà æîëûí òàïºàí. Àºûðû êîìåíäàíòòû» ê¼ìåéií òû¹ûíäà¹àí ñî», î»àøàëàíñà äà áîëàòûí åäi, îñûíäà ºàëóäû ¼çi ºàëà¹àí. Äîñû åêåóiíi» ¼ìiði ½ºñàñ. Áîëñà – áè êåøiíäå, øàºûðñà – ºîíàºòà, ºûäûðñà – êàôå, ñàÿáຠìà»ûíäà. Òàíûñòàðû ê¼ï, içäåóøiñiç åìåñ. ¶íåìi ñàáà¹ûíà ºàòûññûç ¸äåáè êiòàïòàð îºè áåðåòií òîìà¹à-ò½éûº ºàðà ºûçäû» º½ëà¹ûí åêi ñàóñà¹ûìåí òû¹ûíäàï îòûðàòûíûíà äà íàçàð àóäàðìàé, áàð äàóñûìåí ûøºûíòûï áàòûñòû» ìóçûêàñûí ºîÿäû, ºèñàëà»äàï áèëåéäi. Ò¾ííi» áið óà¹ûíà äåéií ñûðòòà, îäàí ºàëñà ¸ëäåíåëåðäi ºà»ºûëäàï, äàðàºûëàíà ê¾ëiï iøòå º½ðû ñàáûëàäû. Òîìà¹à-ò½éûº ºûçáåí åêi äîñòàí áàñºà ºîñ ºûçäû» ¼ìiði áið-áiðiíå ì¾ëäå êåðå¹àð. Áiðåói àóûëäàí êåëãåí. Àç¹àí ì¸äåíèåòòi» ñû, øûí ¾ëãiñií åíäi ê¼ðãåñií áå, îë ¾øií äîñòàðäû» ¸ð iñi òà». Ñîëàð¹à åëiêòåéìií äåï áàñû äîáàëäàé, ¼êøåñi áið ºàðûñ á¸òå»êå àëäû. Ñàíûí æàëòûðàòûï áið ò½òàì þáêà íåìåñå åòïåí åò øàëáàð êèäi. ²àëà ìåí äàëàíû» àéûðìàøûëû¹ûí áûëàé ºîé¹àíäà, ø¾áåðåê ¸ðêiìãå ¸ðºàëàé æàðàñàòûíûí, àäàì áîë¹àí ñî» ºèñûº, ò¾çó, òîëûº, æi»iøêå àÿºòàð, ò¾ðëiò¾ðëi ì¾ñiíäåð áîëàòûíûí ½ººûñû êåëìåäi. Åêiíøiñi ºàëàíû» òûì øåòiíäå ò½ðàòûí. Ñàá຺à àëûñòàí ºàòûíàó ºèûí áîë¹àíäûºòàí îðûí àëûï ºîé¹àí. ¶éiíå æåòå àëìàé ºàë¹àí, ¸ëäå áàð¹ûñû êåëìåãåí æà¹äàéäà áîëìàñà, ºîíóû ñèðåê. ¶íåìi îðûñøà ñ¼éëåéäi. ²½ëà¹ûíà ºàðà ò¾éìå òû¹ûï, îíû» áàóûí ñàëàºòàòûï ¸êåëiï ìûºûíûíà ò¾ñiðiï, áåëäiãiíå êiøêåíå ðàäèî-ºîáäèøà iëiï æ¾ðåäi. Æ຺àí áîÿóû äà, êèãåí êèiìi äå ºîíûìäû. Á½ë åêi äîñòû, åêi äîñ ì½íû æàºòûðìàéäû. ²ûçû¹û, ¾øåói äå

øûëûì øåãåäi. Àóûë ºûçûíû» ñ½ðà¹ûíà æàóàï áåðóãå åðiíåòií, îíû» ¸ð ºûëû¹ûíà ê¾ëiï îòûðàòûí, òiëi êåëñiíêåëìåñií îðûñøà ñ¼éëåóãå, ñ¸í ºóó¹à òûðûññà “Ìàìáåòêà” äåï ñ¼ãåòií ºàëà ºûçû òîìà¹à-ò½éûº ºûç¹à òûì ¾éið. Îíûìåí ñàíàñºûø-àº. Àíäà-ñàíäà êåëãåíiíäå ñîíû içäåéäi, ñîíûìåí òië ºàòûñàäû. ´çiíi» àç çàòûí äà ñî¹àí ¹àíà òàáûñòàéäû. Îíû» äà àóûëäàí åêåíi ºàïåðiíå êiðìåéäi. Òîìà¹à-ò½éûº ºûç îºó áàñòàë¹àëû ñàáàºòàí ºàëûï ê¼ðãåí æîº. Òà»åðòå» îÿíûï æàòºàíûíäà äîñ ºûçäàðäû» ò¼ñåãiíi» áîñ ò½ð¹àíûí, íåìåñå àëà»ñûç ½éºû º½øà¹ûíäà æàòàòûíûí ê¼ðåòií. κó çàëûíàí ºàéòºàíäà äà, òåàòðëàð¹à áàð¹àíûíäà äà, ñåíái, æåêñåíái òóûñòàðûí àðàëà¹àíäà äà, áiðåóëåðãå iëåñiï ñàóûº êåøòåðiíå áàðà ºàë¹àíäà äà ê¼»iëiíå ñûéìàéòûíû åêi äîñòû» òiðëiãi åäi. Òàëàé æåðäå îëàðìåí æîëû òî¹ûñûï æàòñà äà, áið içáåí æ¾ðãåí åêi ò¾ðëi æîëàóøûäàé îéëàðû á¼ëåê, àðìàí-òiëåêòåði áàñºà, áið-áiðiíå á¼òåí åäi. Àøûº ¸»ãiìåãå äå áàðà àëìà¹àí. Óàºûò ¼òå äîñòàð àóûë ºûçûí åðìåê åòå áàñòàäû. Áiðiãiï òåìåêi òàðòóäû ¾éðåòòi. Êåéií êåëå áið æàºòàð¹à àëà êåòiï æ¾ðäi. Òîìà¹à-ò½éûº ºûçäû êiñi ê¼ðìåéòií àóûë ºûçû åêi äîñòû» á½ë iñií ¼çiíå æàñàë¹àí çî𠺽ðìåò äåï ½ºòû. Îëàðäû» æåë áåðóiìåí ºàëà ºûçûíà äà øàáàëàíûï ºàëûï æ¾ðäi. Òåê, ò¾íäå “à¹àëàðû” êåëiï ºàë¹àíäà, “Áiðåói ñåíi» ºàñû»à æàòà ñàëñûí” äåãåíãå ¹àíà ê¼íäiðå àëìàé æ¾ðãåí. Á½ë ½ñûíûñ êåçiíäå òîìà¹à-ò½éûº ºûç¹à äà àéòûëûï, îë áàð àøóûí åêi ê¼çiíåí àëûï, æûëàï îòûð¹àíäà ºàëàíû» ºûçû êåëiï ºàëûï, êîìåíäàíòºà àéòûï, îäàí äåêàíàòºà æåòêiçiëiï, îºóäàí øû¹àðûëàäû-ìûñ, æàòàºõàíàäàí ºóûëàäû-ìûñïåí ºàòà» ñ¼ãiñ àëûï, äîñòàðäû» àóçû àçäàï ê¾éãåí. Áiðòåáiðòå ¸äåò ºàéòà ºàëïûíà êåëòiðiëäi. ̽íäàéäà òîìà¹àò½éûº ºûç ê¼áiíå áàñºà á¼ëìåëåðãå ò¾íåóãå ì¸æá¾ð. Ìåçãië æåòiï, ºûñºû ñûíຠê¾òiï àë¹àíäà òîìà¹àò½éûº ºûç åëäåí á½ðûí ïàðûçûíàí º½òûë¹àí. Àóûëäû» ºûçû ìåí ºàëàíû» ºûçû ê¼ï ºàòàðëû òàïñûð¹àí. Åêi äîñòû» áiði åêi-¾ø ï¸ííåí ºàðûçäàð áîëûï, ø¸êiðòàºûäàí ºà¹ûëñà, áiði çûð ºà¹ûï æ¾ðiï á¸ðií áåñêå ¼òêiçiï, ñ¸ë êåøiãiï àÿºòà¹àí. κó îðíûíà áàðóëàðûíàí ºàëóëàðû ê¼ï åêi äîñòû» óàºûòû ¸ðºàëàé ¼òiï æàòºàí áið ê¾íi òîìà¹à-ò½éûº ºûç¹à àóûëäû» ºûçû æûëàï êåëäi. Äîñ ºûçäàð¹à iëåñêåí êåçåêòi áið ºûäûðûñòà á½ëàð ¾ø

æiãiòêå ºîí຺à áàðûïòû. Àðìàíñûç iøiï-æåïòi. Òåìåêiíi ºîðàøñûíûï, íàøàíû ¸óåñ ê¼ðiïòi. Ñî»û àóûë ºûçûíû» àáûðîéûíà ¾ø ñåðiíi» îðòàºòàñóûìåí àÿºòàë¹àí äà»- ä½»äà åêi äîñ æûëàï-å»iðåãåí, ê¼ìåê ñ½ðàï æàëûí¹àí, ò¸íi ìåí æàíû àóûð¹àí, ¼ç æ¾ðiñiíi» àðçàíäû¹ûí, àéíàëàñûíäà¹ûëàðäû» îïàñûçäû¹ûí åíäi ½¹ûï à¿ ½ð¹àí ñîðëû¹à ºàðàïòû äà îòûðûïòû. Áàð ¼êiíiøií àéòûï, øåðií òàðºàòûï áîëûï, ñîäàí ½øòû-ê¾éëi æîº áîë¹àí ½øºàëàº, åëiêêiø, àºûëñûç ê¼ðåòií àóûë ºûçûíû» á¸ðií åíäi ò¾ñiíãåíiíå, êåø îÿí¹àí íàìûñûíû» ñîíøàëûºòû ê¾øòiëiãiíå òîìà¹à-ò½éûº ºûç, ¸ñiðåñå ºàëà ºûçû ºàòòû òà» ºàëäû. Åêi äîñºà iñòåð áàñºà ºàéðàíû áîëìà¹àí òîìà¹à-ò½éûº ºûç ñîë ñ¸òòå-ຠáàñºà á¼ëìåãå àóûñûï àëäû äà, ºàëàíû» ºûçû áàð çàòûí æèíàïòåðiï ¾éiíå àëûï êåòòi. Àç óàºûò ¼òïåé åêi äîñ ¸ëäåêiìäåðäåí î»áàé òàÿº æåäi. ²ûç¹à ò¸í ºûëûº áîëìàñà äà ì½íû ½éûìäàñòûð¹àí ºàëà ºûçû åêåíi æ¸íå á½ë ¸ðåêåòi ¼çi ¾øií åìåñi àíûº åäi. Æàç¹û ñûíàºòà àëäû»¹û ºàðûçäàðûíàí ¸ëi º½òûëìà¹àí åêi äîñòû» áiði îºóäàí øûºòû. Àë, áàðìà¹àí ñàáàºòàðûí äà ºàëïûíà êåëòiðiï, òà¹û äà æî¹àðû áà¹à¹à òàïñûðûï, îñûíû» á¸ði ºàëòàñû ºàëû» ê¼êåñi ìåí òàíûñû ê¾øòi à¹àñûíû» àðºàñû åêåíií ìàºòàíà àéòûï åêiíøi ºûç åêiíøi êóðñºà àìàí-åñåí ¼òòi äå êåòòi.

ʸóñàð Åðòå» æà»à æûë äåãåí ê¾íi Áà¹äàò ïåí ²àäið ó¸äåëåðií òà¹û áið ïûñûºòàï ºîþ ¾øií ºûçäàð¹à êåòiï áàðà æàòòû. Îëàð¹à ä¸ë Ñàÿõàò àâòîáåêåòiíi» æàíûíàí áið æûëäàí áåði êåçäåñïåãåí Ñà¹ûíûø àòòû ñûíûïòàñòàðû ½øûðàñà êåòiï, äîñòàð ø½ðºûðàé òàáûñûï, àðû-áåði ¼òiï æàòºàí ê¼ïøiëiêêå íàçàð àóäàðìàñòàí áiðàç¹à äåéií ä¸ë àóûëäà¹ûäàé äàáûðëàñà ºàë ñ½ðàñòû. Îñû óàºûò iøiíäå á½ëàð¹à òåê ê¾ëå ºàðàï ò½ð¹àí ñ¾éêiìäi ºûç¹à ê¼çi ò¾ñêåí ²àäið, áiðiíøi áîëûï åñ æèûï, áàñºàëàðäû äà ñàáûð¹à øàºûðäû. Æàíûíäà º½ðáûñû áàð åêåíi åíäi ¹àíà åñiíå ò¾ñêåí Ñà¹ûíûø: – Òàíûñûï ºîéû»äàð, á½ë ìåíi» êóðñòàñûì, Ìàëèêà, – äåäi. Áåò ïiøiíi ê¸ðiñ êèíîëàðûíäà¹û ¸äåìi ºûçäàð¹à ê¼áiðåê ½ºñàéòûí ºàðà òîðû æàí ²àäiðãå ¸ äåãåííåí-ຠ¸éåë áiòêåííi» ê¼ðêåìi áîëûï ê¼ðiíäi. Áàðà æàòºàí íåãiçãi æ½ìûñòàðûí ½ìûòûï, îë, ñûíûïòàñûíà åðòå»ãi æîñïàðëàðûí àéòà áàñòàäû. Àìàë ºàíøà, ºûçäàð Ìàëèêàíû» àóûëûíà, ºîí຺à êåòiï áàðàäû åêåí. Æà»à æûëäû ¼òêiçiï, åêi-¾ø ê¾ííåí êåéií áið-ຠêåëìåê. – °êå-øåøåìå åñêåðòiï ºîéäûº, ½ÿò áîëàäû – äåéäi æà»à òàíûñ æûëû æûìèûï. Îñû åêi-¾ø ê¾íäi ¼ãiçáåí ñ¾éðåãåíäåé çîð¹à ¼òêiçãåí ²àäið áiðiíøi êóðñ ñòóäåíòòåðií áið åêøåï àëàòûí àë¹àøºû ñûíຠ– ºûñºû ñåññèÿ¹à ºàðàìàñòàí Áà¹äàòòû åðòòi äå Ñà¹ûíûøòàðäû» æàòàºõàíàñûíà êåëäi. Ò¼ðòåói ¼òêåíêåòêåíäi ñ¼ç ºûëûï, áiðàç¹à äåéií ø¾éiðêåëåñòi. Ñîñûí, êåëiñiì áîéûíøà, Áà¹äàò Ñà¹ûíûøòû ºîëòûºòàï ä¾êåíãå êåòòi äå, ²àäið ìåí Ìàëèêà àë¹àø ðåò î»àøà ºàëäû. Ñîë-ຠåêåí, ¸øåéiíäå à¹ûí ñóäàé ñàðºûðàï, òîëàñ òàïïàéòûí ñ¼çi º½ð¹ûð ñàðºûëûï, ²àäið òàëàé¹à äåéií ¾íñiç ºàëäû. Àçàáû ìåí ðàõàòû êåçåê àëìàñûï, æàíûíà òûíûì áåðìåãåí îñû óàºûò iøiíäå æiãiòòi» áàñûíà íåíäåé îé êåëìåäi äåéñiç. ²èÿëûíàí õîð ºûçûí æàñàï àë¹àí áîçáàëà, àëäûíäà ò½ð¹àí åëiêòåé æàí¹à ºàíäàé ñ¼ç àéòñà äà ëàéûºñûç áîëàòûíäàé, å» ñ¸òòi äåãåí ¸çiëiíi» ¼çi îðûíñûç øû¹àòûíäàé àñûï-ñàñòû. ²àäiðäi îñû áið

ºèûíäûºòàí Ìàëèêàíû» êåç êåëãåí ñ¼çãå ñû»¹ûðëàé ê¾ëiï ºîéûï, ºàé òàºûðûïòà ¸»ãiìå ºîç¹àëñà äà åðêií àðàëàñûï êåòå áåðåòií æàéäàðûëû¹û º½òºàðäû. ʼ»iëiíäåãi îéûí ì¼ëäiðåòiï æåòêiçå àëìàé, ºûç¹à áiðiíøi ðåò ñ¼ç ñàë¹àí ìåêòåï îºóøûñûíäàé ûíæûºòàíûï, î¹àí ¼çi iøòåé ê¾éiï-ïiñiï ò½ð¹àí ²àäiðãå ºàéòà îðàë¹àí äîñòàðû ¸ëåìäåãi å» ºûìáàò æàíäàðäàé áîëûï ê¼ðiíäi. Á¾ãií ìàðäûìäû åøòå»å àéòà àëìàñà äà ºûçäàðäû» îñû ñåíái ºîí຺à áàðó¹à êåëiñêåíi, îë ¾øií æà»à æûëäà àë¹àí å» àñûë ñûéëû¹û åäi. Áåëãiëåíãåí ê¾íi ó¸äåëi æåðãå êåëãåí ²àäið ìåí Áà¹äàò ¾ø ºûçäû åðòiï áiðäåí æàòàºõàíà¹à òàðòòû. ¶øiíøi ºûç Áà¹äàòòû» ¼òiíiøi áîéûíøà Ñà¹ûíûø åðòå øûººàí æà»à òàíûñ – þëiì áîëàòûí. Åñiêòåãi ê¾çåòêå àëäûíàëà åñêåðòiï, á¼ëìåëåðäi ðåòêå êåëòiðiï ºîé¹àí æiãiòòåð ºîíàºòàðûí áiðäåí äàñòàðõàí¹à îòûð¹ûçäû. Ìîë òà¹àì, ò¾ðëi ñóñûí, æàðàñûìäû ºàëæû», å» áàñòûñû, ºîñ ºûçäû» Ñà¹ûíûøºà äåãåí çî𠺽ðìåòi ìåí ñåíiìi îòûðûñòû áiðäåí ºûçûºòû ºûëûï æiáåðäi. Æà»à òàíûñºàí êåçäåãi àë¹àøºû à»äûñóëàð, áið-áiðiíåí ñûð àóëà¹àí iøêi òîëºóëàð, ñî»û ºàëàé áîëàð åêåí äåï, àëäà¹û óàºûòºà áàðëàó æàñà¹àí, ¸ð ñ¼ç áåí ºèìûëäû» àñòàðûíà ¾»iëiï àáûðæû¹àí ê¼»ië-ê¾éëåð á½ë áàñºîñóäà áîé ê¼ðñåòêåí æîº. ιàí áàñòû ñåáåï, êåçäåñóãå Ñà¹ûíûøòû» ¼çi áåëñåíå àòñàëûñóûíäà åäi. λàé-îñïàºòà æåëïiëäåé ºîéìàéòûí, ¼çi ñåíiï, áiëìåãåí æåðãå áàðìàéòûí, á¼ëìåëåñ ºûçäàð¹à áàñ-ê¼ç áîëûï, ûë¹è àëäû-àðòûí îéëàï æ¾ðåòií Ñà¹ûíûøòû» åêi æiãiòêå äåãåí ûºûëàñû ºûçäàð¹à äà î» ¸ñåðií òèãiçäi. Ìåêòåïòå ºàòàð-º½ðáûëàðû ¹àíà åìåñ, ì½¹àëiìäåði äå æî¹àðû áà¹àëà¹àí Ñà¹ûíûøòû åêi æiãiò åðåêøå º½ðìåòòåéòií. Îñû º½ðìåò ñûíûïòàñòàðûíàí àñûïò¼ãiëiï, îíû» øóà¹û åêi ºûçäû äà àëàëàìàé òå» ò¼ãiëãåí ñî», á¼òåí îé¹à åðiê áåðåð åøòå»å ºàëìà¹àí åäi. Áið á¼ëìåäå àñûð ñàëûï áèëåï, åêiíøiñiíäå áàëá½ë æàí¹àí æ¾çäåðií ºîëäàðûìåí æåëïiï, äåìäåðií àëûï, áið-áiðiíå äåãåí àëºàóñûç ê¼»iëäåðiíå ê¼ëå»êå ò¾ñïåñòåí ò໹à ãóiëäåãåí æàñòàðäû òåê àíäà-ñàíäà åñiêòåãi ê¾çåòøi êåëiï ñàáûð¹à øàºûðûï ò½ðäû. Îñû îòûðûñòàí êåéií ê¼ï ½çàìàé-ຠ²àäið ìåí Ìàëèêà, Áà¹äàò ïåí þëiì æ½ïòàðû æàçûëìàéòûí ¹àøûºòàð¹à àéíàëäû. ²îëäàðû ºàëò åòñå åêi ñåði ºûçäàðäû» æàòàºõàíàñûíà ºàðàé òàðòàòûí áîëäû. Åñiêòåí êiðãåí-

øûººàí æàíäàð¹à “514-òåí Ìàëèêà ìåí þëiìäi øàºûðûï æiáåði»içøi” äåï ¼òiíiø àéòûï, íåìåñå òåðåçåñiíå òàñ àòûï, ºîë á½ë¹àï ò½ðàòûíäû øû¹àðäû. Æàñòàð ºàøàí ê¼ðñå» äå åêi-åêiäåí æ½ïòàñûï àëûï ò¼»iðåêòå ñåéië º½ðàòûí, ºîñ-ºîñòàí á¼ëiíiï àëûï ºàð àòûñàòûí, îäàí ºàëñà ñòóäåíòòåðäi» åøºàøàí òàóñûëìàéòûí îòûðûñòàðû ìåí áè êåøòåðiíå àñû¹àòûí, êåéäå áið òåàòð ìåí êèíî¹à, ºàëòàëàðûíà òèûí ò¾ñêåí ê¾íi òàêñèìåí, áîëìàñà àäàìû û¹û-æû¹û ºî¹àìäûº ê¼ëiêïåí áið-áiðiíå òû¹ûëûñà ò¾ñiï Áà¹äàòòû» æàòà¹ûíà òàðòûï áàðà æàòàòûí åäi. Óàºûò îñûëàé çóûëäàï, ²àäið Ìàëèêàíû à»ñàï îÿíûï, à»ñàðûíà ºàðàé àëûï-½øà æ¾ãiðiï, ä¸ó ºàëàíû» áàñºà ºûçû¹û ìåí ºèûíäû¹û îéûí á¼ëå àëìàé, áið æûë º½ëàï, åêiíøi æûëû ºîëû ¸çåð æåòêåí îºóûíû» ¼çi ê¼»iëií àóäàðà àëìàé åëåóñiç ¹àíà ¼òå áåðåð ìå åäi, êiì áiëãåí? ʾíäåðäi» áið ê¾íiíäå ºûç æiãiòòi ì¾ëäå ñåëºîñ ºàðñû àëäû. Ìàëèêàíû» àëäûíäà ¼çií åðêií ñåçiíiï, àéíàëàñûí ºûðàí-òîïàí ê¾ëêiãå áàòûðûï æ¾ðåòií áàÿ¹û ìiíåçií ºàéòà òàóûï, á½ë ê¾íäå ºûçäû ºàëà¹àí óàºûòûíäà áàóûðûíà áàñàòûí, º½øûï-ñ¾éåòií ä¸ðåæåãå æåòêåí ²àäið á½ë ê¼»ië-ê¾éäi óàºûòøà äåï ½ºòû, ì¸í áåðãåí æîº. Òåê ¸áäåí êåéií, Áà¹äàòºà áàð¹àíäà, áið-åêi ê¾ííåí áåði ºûçäû» ê¼»iëi á½çûëûï æ¾ðãåíií, î¹àí ²àäiðäåí á½ðûí áið æiãiòòi» ñ¼ç ñàë¹àíûí, îë ¸ði-ñ¸ði ê¾é êåøiï æ¾ðãåíäå á½ëàðäû» êåëiï êèëiêêåíií, øèðຠæiãiòòåðäi» ºûçäàðäû òåç ¾éiðiï ¸êåòiï, Ñà¹ûíûøòû» äà ñîëàðäû æàºòàï øûººàíû ¸ñåð åòiï, àç ¹àíà óàºûò iøiíäå ºûçäû» åñiíåí àë¹àøºû æiãiòòi» øû¹ûï-ຠêåòêåíií åñòiäi. Øûºïàñà äà ñ¸òêå áîëñà äà ½ìûòûï, áàñºà ºûçûººà àëäàí¹àí áîéæåòêåííi» ê¼»iëií åíäi ìiíå ñîë æiãiò ºàéòà îðàëûï ñî¹ûï, àëຽéûí åòêåí ê¼ðiíåäi. Ñîë ê¾íi-ຠæ¸éæàïñàðäû þëiìíåí åñòiãåí Áà¹äàò á½ë ¼çãåðiñòi ²àäiðãå ºàëàé æåòêiçåðií áiëìåé äàë áîëûï îòûð åêåí, ò¾ðëi ñûëòàó àéòûï, ºûçäàð¹à áiðãå áàðó¹à êåëiñïåãåíi äå ñîíäûºòàí áîëûï øûºòû. Ñàá຺à äà, ¾éiíå äå áàðìàé, á¼ëìåäå åêi ê¾í áîéû òàïæûëìàé æàòºàí, åøêiìäi òû»äàìàé, åøòå»å àéòïàé, òåê àíäà-ñàíäà ¹àíà ¼ç-¼çiíåí ìûðñ åòå ºàëàòûí ²àäiðãå Áà¹äàò áàð ûíòû-øûíòûñûìåí ºûçìåò ºûëäû, íå ºàëàñà òàóûï áåðäi. Á½ë ê¾íäå åêiíøi êóðñòû àÿºòàï ºàë¹àí, äîñûíà ºàðà¹àíäà ñòóäåíòòiê ¼ìiðãå áið æûë åðòå àðàëàñûï, î»-ñîëûí æûëäàì òàíû¹àí Áà¹äàòòû» îºó îðíûíäà ¹àíà

åìåñ, æàòàºõàíàäà äà áåäåëi æî¹àðû áîëàòûí. Êåç êåëãåí í¸ðñåíi» áàéûáûíà òåç áàðûï, îéû»äà¹ûíû àéòºûçáàé áiëiï ò½ðàòûí ñåðãåêòiãi ìåí åëãåçåêòiãiíi» àðºàñûíäà îë áiðiíøi êóðñºà ò¾ñêåí ê¾íi-ຠîºûòóøûëàðûíû» íàçàðûíà iëiãiï, êóðñòàñòàðûíà ñòàðîñòà áîë¹àí. ²àçið ¼çäåði ò½ðûï æàòºàí æàòàºõàíàíû» ò¸ðòiáiíå æàóàï áåðåäi. Çàìàíûíäà Àëìàòûíû» êåç êåëãåí ñòóäåíòi àòûí åñòiñå æ¾ðåãi äið åòå ºàëàòûí, áiëåêòåðiíi» æóàíäû¹û ìåí æiãiòòåðiíi» ê¼ïòiãiíåí åøêiìãå äåñ áåðìåéòií åêi æî¹àðû îºó îðíû ºîñûëûï, òåê ºîøºàðëàðûíû» áàñû ºîñûëà àëìàé, ê¾íäå ñ¾çiñiï æàòºàí àëàñàïûðàí óàºûòòà Áà¹äàò îñû á¼ëìåãå îðíàëàñòû. ²îñ á¼ëìåãå ò¼ðò-ò¼ðòòåí á¼ëiíiï, ñåãiç ñàðûàóûç æàòòû. Æàòòû äåãåí áåêåð ñ¼ç áîëàð, îëàð áið-áiðiíå ¾ðêå ºàðàï, ê¼»iëäåðiíäåãi áið ê¾äiê ñîë áîë¹àñûí áàñá½çàðëàð æàéëû ¸ðêiìäåðäåí åñòiãåí ¸»ãiìåëåðií ñ¸ë çîðàéòà àéòûï, àéòºàíû áàð áîëñûí, æ¾ðåêòåði ¼ðåêïiï, ¾ëêåí ¼ìiðãå áàñºàí àë¹àøºû ºàäàìäàðû ºàëàé áîëàðûí áîëæàé àëìàé, àóûëäàí ¸êåëãåí í¸ïàºàëàðûí îðòà¹à ñàëûï, æàò ºàëà, á¼òåí îðòàäà àñºà åíäi áàñ ºîÿ áåðãåíäå åñiê ñàðò àøûëäû. Àëòû æàñàð ὺàäàé ê¼çäåði ºûçûë, ìîéûíäàðû áiòåó, äåíåëåði ìû¹ûì, øàøòàðûí òàð຺à iëiíáåéòiíäåé åòiï ºûñºàðòºàí, æóûº ìà»äà æîíäàðûíà äîéûð ºàìøû òèìåé ê¼»iëäåði ¸áäåí ñåìiðãåí åêi æiãiò ¸êåëåðiíi» ¾éiíå êåëãåíäåé æ¸éáàðàºàò êiðäi äå, iëãåãi iñêå àë¹ûñûç áîëûï, æî¹àð¹û òîïñûñû áîñàï ºàë¹àí åñiêòi ½ºûïòàï ºàéòà æàïòû. Ñîñûí, àºûëäàñûï àë¹àíäàé ¼ðå ò¾ðåãåëiï, ºîë áåðãåí ñåãiçäi» ñ¸ëåìií æ¾ðå àëûï, ò¼ðãå îçäû. Äàñòàðõàí¹à ºàéòà îòûðàðûí íåìåñå îñûëàé ñîñòèûï ò½ðà áåðåðií áiëìåé àáûðæû¹àí “¾é èåëåði” ê¼çäåðiíi» àñòûìåí ê¾òïåãåí ºîíàºòàðäû ºàëò æiáåðìåé ºàäà¹àëàï ò½ð. Áiðåói ìàéû ñûðòûíà øûººàí æ½äûðûºòàé º½ðòòû ê¾ðò åòêiçiï áið òiñòåäi äå ò¼ñåêêå áàðûï øàëºàñûíàí æàòà êåòòi. Åêiíøiñi òåêñåðóãå êåëãåí ¼êiëäåé àéíàëàñûíà áàðëàé ºàðàï øûºòû äà, êåðåãåãå ñ¾éåóëi ò½ð¹àí ãèòàðà¹à ºîë ñîçäû. – Êiìäiêi? κó¹à ò¾ñiï, áið àðìàíû îðûíäàëûï, åíäi æàòàºõàíàäà ñàáà¹ûíà äàéûíäàëûï, áîñ óàºûòûíäà ºàòàð-º½ðáûñûìåí ãóiëäåòiï àéíàëàíû ¸íãå á¼ëåñåì äåãåí içãi íèåòïåí àëûñòàí àñïàáûí àðºàëàé êåëãåí ʸðiì: – Ìåíiêi – äåãåí ñ¼çäi çîð¹à àéòòû. – Æàºñû áið ¸í àéòøû.

²àïiëåìäå îéûíà åøòå»å ò¾ñïåé àáäûðà¹àí îë ãèòàðàíû ºîëûíà àë¹àíûìåí áiðàç óàºûòºà øåéií æåòi iøåêòi àéíàëäûðûï, ¾íñiç îòûðûï ºàëäû. – °ëi ½çຠòîñàìûç áà? – äåäi îñû êåçäå åñiêòåí êiðãåëi ¾íi øûºïàé, ò¼ñåêòå æàòºàí åêiíøi ä¸ó áàñûí ê¼òåðiï. Á½¹àí äåéií òàëºû¹à ò¾ñiï ê¼ðìåñå äå “Îë æàòàºõàíàäà ñåíäåðãå ê¾í ê¼ðñåòïåéäi”, “Áåñiíøi ºàáàòòàí áið ºûçäû ëàºòûðûï æiáåðãåí”, “Áið æiãiòòi» òûðíà¹ûíû» àñòûíà èíå æ¾ãiðòiïòi” äåãåí ëàºàïòû ê¼ï åñòiï, ìûñû áàñûëûï ºàë¹àí æiãiòòi» ¾íiíå äiðië àðàëàñûï: – ²àçið, ºàçið – äåãåíiìåí æóûº ìà»äà ¸í ñàëàòûíäàé øàìàäà åìåñ åäi. – °í àéòà àëìàñà» ì½íû àòà»íû» áàñûíà ê¼òåðiï æ¾ðñi» áå? – äåï, îëàðäû» áiðåói ʸðiìíi» ºîëûíàí ãèòàðàíû æ½ëûï àëäû äà, æiãiòòi» áàñûíàí àñïàï ºèðàï ºàë¹àíøà ½ðäû. Ñîñûí, åøòå»å áîëìà¹àíäàé ºàë¹àí æiãiòòåðãå á½ðûëûï: – Òà¹û êiìíi» ¸í ñàë¹ûñû êåëåäi? – äåäi. Áåòi-àóçû ºàí-ºàí áîëûï, åäåíäå áàñûí ºîð¹àëàï, “à¹àòàéëàï” æàòºàí æàçûºñûç º½ðäàñòàðûíà àðàøà ò¾ñå àëìàé, á½äàí êåéiíãi îºè¹à ºàëàé ¼ðáiðií, åíäiãi êåçåê êiìãå òèåðií áàæàéëàé àëìàé ¾ðåéëåíãåí æåòi æiãiò ºàòòû ñàñòû. μçûí áîéû ìåí êåëiñòi äåíåñi áiðäåí ê¼ç òàðòòû ìà, òàºûðáàñòû» áiði Áà¹äàòòû» æàíûíà êåëäi. – Ìûºòûñû» áà? – Æîº... – Îíäà íåãå øiðåíiï ò½ðñû»? – ´çiìíi» ò½ðûñûì îñûíäàé. – κó¹à ò¾ñêåíi»äi æóìàéñû» áà? Àóûëäà æ¾ðãåíäå “Áið îñàëäûº òàíûòñà» áiòòi»” äåãåíäi ê¼ï åñòiãåí Áà¹äàò: – Æà¹äàéûì æîº – äåäi. – Æà¹äàéû» æîº ïà, æó¹û» êåëìåé ìå? – Æó¹ûì êåëìåéäi. – Æiãiò åêåíñi» – äåï, òàºûðáàñ á½ðûëà áåðäi. ´ç º½ëà¹ûíà ¼çi ñåíáåãåí Áà¹äàò iøòåé “ó¿” äåï åíäi äåìií àëà áåðãåíäå ê¼çi æàðº åòå ºàëäû. Êåðåãåãå áàñû òèiï áiðàç¹à äåéií åñå»ãiðåï æàòûï ºàë¹àí Áà¹äàò ¼çiíå ¼çi êåëãåíøå ºàë¹àí æiãiòòåð äå ñûáà¹àñûí àëäû. Á¸ðií áiðàç ò¼ìïåøòåï àëûï, – ²àé æàºòàíñû»äàð? – äåãåíäå ñàá຺à äàéûíäàëûï êåëãåí ¾çäiê îºóøûäàé ¸ðêiì òàëàñà-òàðìàñà ¼çiíi»

òóûï-¼ñêåí æåðií àéòà áàñòàäû. Æåðëåñ áîëûï øû¹óäàí ºàòòû-ຠä¸ìåëåíãåí ñåãiçäåí ¸ äåãåíäå-ຠiðãåíi àëûñ ½ñòà¹ûñû êåëäi ìå, ò¼ñåêòå æàòºàí òàºûðáàñ ºîëûíäà¹û º½ðòïåí øåòòå ò½ð¹àí áið æiãiòòi æiáåðiï ½ðäû. Êåóäåñiíå òèãåí òàñòàé ºàòòû º½ðòòû àóûðñûíñà äà áið ¸ðåêåò æàñàó¹à ä¸ðìåíi æîº áîçáàëà ¾íñiç ò½ðà áåðäi. – Àëûï êåë àíäà¹û º½ðòòû. Æåðäå æàòºàí º½ðòòû òàºûðáàñºà ºàéòà àïàðûï áåðiï îðíûíà êåòiï áàðà æàòºàí æiãiòòi» òóðà ø¾éäåñiíå º½ðò òà¹û äà ñàðò åòå ºàëäû. Òiëãå êåëìåé ñûëº åòå ºàë¹àí æiãiòòi» øàøûíû» àðàñû áið äåìäå ºàí¹à òîëûï øû¹à êåëäi. Ìûíà ñ½ìäûººà ºàðñû iñòåð ºàéðàíû æîº ñòóäåíòòåðäi “Áåòòåí ½ðìà, ê¼ãåðiï ºàëñà åðòå» ¸»ãiìå áîëûï æ¾ðåð” äåï, áið-áiðiíå àºûë ºîñºàí ºîñ ñàáàç åø ñåáåïñiç ò¾ííi» áið óà¹ûíà øåéií àÿóñûç ½ðäû, áàð òèûí-òåáåíäåði ìåí ºîë¹à iëiãåð æàºñû êèiìäåðií òàðòûï àëäû. Îëàð êåòêåí ñî» äà ¼çäåðiíå ¼çäåði êåëå àëìàé, á½ë iñòi» àºûðû íåìåí òûíàðûí, ºàëàé æîðûðëàðûí òà¹û áiëìåé, àòà-àíàëàðûíû» æàíûíäà ¼òêåí êåøåãi áåéºàì ê¾íäåðií æàíäàðû øûðûëäàé ñà¹ûíûï, ñîë ìàìûðàæàé ¼ëêåãå ºàçið-ຠòàðòûï êåòêiëåði êåëiï, ¸ðêiìíi» ê¼»iëiíäå áîëàøàºòàí ê¾äåðií ¾çãåí, “Á¾éòêåí îºóû º½ðñûí” äåãåí áið áåéìàçà îé ºàóûçûí æàðûï, ¸òòå» îíû áið-áiðiíå àøûï àéòó¹à íàìûñû º½ð¹ûð æiáåðìåé, æiãiòòåð ñòóäåíòòiê ¼ìiðäi» ò½»¹ûø òà»ûí àòûðäû. Iëiíiï-ñàëûíûï ñàá຺à çîð¹à áàðûï êåëãåí Áà¹äàò ¼ç àóûëûíàí øûººàí, á½ë ê¾íäå ê¼ê áàçàðäà ñàóäàãåðëåðäåí çà»ñûç àëûì-ñàëûº æèíàéòûí, áið êåçäå îñû îºó îðíûí àÿ¹ûíàí òiê ò½ð¹ûç¹àí ὺà-²àïàí¹à áàðäû. – μðûï áåð äåìåéìií, ºàñûìäà ò½ðñà» áîëäû. Åêåóiíi» êåç-êåëãåíiìåí áiðãå-áið øû¹àì. – Ñåãiçi» áiðäåé ò½ðûï, íå ºàðà áàñòû? – Îé, îëàðäû ºîéøû. Åíäi-åíäi ¹àíà òàíûñûï æàòºàí àäàìäàð¹à ºàëàé ñåíåñi»? – Áiðãå-áið øûººàí¹à àðòû» øûäàé ìà? – Øûäàéäû. Ò¾íäå-ຠáiðäå»å ºûëàòûí åäiì, æàáûëûï êåòå ìå äåï ºîðûºòûì. Áà¹äàòòû åðòiï øà¹ûí êàôåãå êiðiï, æàºñûëàï òàìຠiøiï àë¹àí ὺà-²àïàí ºàñûíà ¼çi ñèÿºòû òà¹û áiðåóäi åðòòi äå æàòàºõàíà¹à òàðòòû. Æîëàé: – Ìûíàíäàéäû ¼ìiði»äå ½ñòàï ê¼ðiï ïå å»? – äåï,

Áà¹äàòòû» àëäûíà òàïàíøà òàñòàé ñàëäû. ²àðó òûì øà¹ûí áîë¹àíûìåí àï-àóûð åêåí. Çûð ºàººàí æå»ië ê¼ëiê, àëïàìñàäàé æiãiòòåð, ºîëûíäà¹û ñóûº ºàðó êåøåãi ê¼ðãåí ç¸áiðií ½ìûòòûðûï, ê¼»iëi á½çûë¹àí Áà¹äàò, òåðåçåäåí òàïàíøàíû ñûðòòà¹û åëãå êåçåíiï îòûðäû äà: – Àäàì àòûï ê¼ðäi» áå? – äåï ñ½ðàäû. ²àòïàðºàòïàð æåëêåñi ìåí áiëåó-áiëåó èû¹û ñåëêiëäåé ê¾ëãåí ὺà-²àïàí: – Êåðåê êåçiíäå îíû äà ê¼ðåðìiç – äåäi äå ºîéäû. Ê¼ï ½çàìàé îëàð æàòàºõàíàíû» áàð æiãiòií ñûðòºà àëûï øûºòû. Êåøåãi åêi æiãiòòi» ìûºòû äåãåíiìåí Áà¹äàòòû îðòà¹à ñàëäû. Êiøêåíòàéûíàí ê¾ðåñêå ºàòûñºàí, àóûëäà åêi ê¾ííi» áiðiíäå ¾ëêåí äåìåé ºûçûëøåêå áîëûï æàòàòûí, æ¾ãiðñå àëäûíà ºàðà ò¾ñïåéòií òåñiê ¼êïå Áà¹äàò êåøåãi êåãií àðìàíñûç ºàéòàðäû. Æàáûëìຠò½ðìຠàæûðàòó¹à æ¾ðåêòåði äàóàëàìà¹àí æî¹àðû êóðñòû» æiãiòòåði ìåí øàºûðóñûç êåëiï áiðiíøi-åêiíøi êóðñ ñòóäåíòòåðiíåí àëûì-ñàëûº æèíàï, ºûæàëàòòàðûí àéûðàòûí ò¾íãi ºîíàºòàð ὺà-²àïàííàí ºàòà» åñêåðòó àëäû. ´çiìåí áiðãå îºû¹àí, òàëàé ìàéäàíäû áiðãå ê¼ðãåí, á½ë ê¾íäå ºàëàíû» ¼çiíäå áiðàç æåðãå ¼êòåìäiê æ¾ðãiçåòií ºàíäûê¼éëåê äîñòàðû áàð ὺà-²àïàí îñûíäà êåëãåí àºûñûí òîï æiãiòòåí æàºñûëàï ¼íäiðiï àëäû äà, “ظéï½ëû»à æàðàò” äåï, æàðòûñûí Áà¹äàòºà òàñòàï, åêiíi» áiði ¸ëi ìiíiï ¾ëãåðìåãåí øåòåëäiê ê¼ëiêïåí ê¼çäåí ¹àéûï áîëäû. Ìiíå, îñû ê¾ííåí áàñòàï Áà¹äàòòû» æ½ëäûçû î»ûíàí òóäû. ²àçàºû ò¼áåëåñêå èêåìi áàðûí áàéºà¹àí òàºûðáàñòàð ì½íû åêi îºó îðíûíû» ñòóäåíòòåði àðàñûíäà áàñûëìàé ò½ð¹àí äà»-ä½»¹à äà ñàëûï ê¼ðäi. Ò¾íäåëåòiï áàñºà îºó îðûíäàðûíû» æàòàºõàíàëàðûíà áàðûï, îëàð¹à ä¼»àéáàò ê¼ðñåòåòií, ê¼çãå ò¾ñåð êèiìäåðií, àçûí-àóëຠàºøàñûí òàðòûï àëàòûí, ê¼øåäåãi æàë¹ûç-æàðûì æîëàóøûëàðäû áîïñàëàéòûí æîðûºòàð¹à äà åðòiï æ¾ðäi. Îñûíû» á¸ðií òàñòàé ºûëûï îðûíäàï ºàíà ºîéìàé ëàñ iñòåí åøêiìäi ðåíæiòïåé î»àé ñûòûëûï øûººàí Áà¹äàò ºàçið åêi á¼ëìåäå æàë¹ûç ¼çi ò½ðàäû. Ñîë ò¾íãi ºîºàíëîºûäàí êåéií æ¾ðåêòåði ½øûï ºàë¹àí ¾ø ñòóäåíò ºàëà øåòiíåí ï¸òåð æàëäàó¹à ì¸æá¾ð áîëñà, áiðåói áiðæîëà ê¼çäåí ¹àéûï áîëäû. ²àë¹àí ¾ø æiãiòòi àºûðûí-àºûðûí áàñºà á¼ëìåëåðãå àóûñòûðûï æiáåðãåí Áà¹äàò åêiíøi êóðñòàí áàñòàï, ºîñ á¼ëìåíi æåêå ï¸òåðäåé æàñàíäûðûï ºîéäû. ²àçið ºàðñû åñiêòåãi ѽëòàí ìåí Àéáåê ¾øåói

àðíàéû êåñòå æàñàï, êåçåêïåí òàìຠïiñiðåäi, á¼ëìåëåðäi ðåòêå êåëòiðiï îòûðàäû. Á½ë iñêå êåéäå ºîí຺à êåëãåí äîñ ºûçäàð äà àðàëàñûï êåòåäi. ²àäið àð຺à ñûëºèÿ òîéûï, åêi ê¾í áîéû òàïæûëìàé æàòºàíäà ûñòûº òàìຠ¸çiðëåï, ¹àøûºòûº äåðòií òàòûï æàòºàí æàñ æiãiòêå ì¾ñiðêåé ºàðàï ºîéûï, áiðiíøi ê¾íi þëiì æ¾ðäi. Ñîë àéòûï áàð¹àí áà, åêiíøi ê¾íi íàóºàñòû» õàëií ñ½ðàó¹à êåëãåíäåé ºîëäàðûíà áið-åêi êåëi àëìà ìåí áàíàí ½ñòàï Ñà¹ûíûø ïåí Ìàëèêà êåëäi. ´çií ºàéäà¹û áið ê¼ëäåíå» ê¼ê àòòû¹à àéûðáàñòàï æiáåðäi äåãåí îé íàìûñûí àÿóñûç òûðíàï, ¸ëi åøòå»åíi» àº-ºàðàñûíà æåòïåñå äå Áà¹äàòòàí åñòiãåí ñ¼çäåði æàíûí ºîÿð¹à æåð òàïºûçáàé, “²àëà¹àí ºûçûìäû àéíàëäûðûï àëàì” äåãåí ¼ðêåóäåñi ìûíà æà¹äàéäû òûì àóûð àëûï, áàðûï-êåëiï æàòºàí ²àäið ºûçäàð¹à ê¼ç ºûðûí äà ñàë¹àí æîº, ñ¸ëåìäåðiíå æàóàï áåðìåäi. – Áàñû»äû ê¼òåðiï, äàñòàðõàí¹à îòûðñà»øû, – äåãåí Áà¹äàòºà, – Ìåí ºàëàìà¹àí àäàìûììåí áiðãå îòûðìàéìûí, – äåï òåðiñ àéíàëûï ò¾ñòi. Åêi ê¾ííåí áåði æóûíáà¹àí, áåò-àóçû iñiï êåòêåí, øàøû ½éïà-ò½éïà, ¾ñòiíäåãi æåéäåñi ìåí øàëáàðû ìûæ-òûæ áîëûï ò¼ñåêòå ºû»ûðàéûï æàòºàí æiãiòòi» ìûíà ½ñºûíû ºûçäû òiêñiíòiï-ຠòàñòàäû. – ²àëàìàñà íåñiíå îòûðìûç, êåòòiê! – äåï îðíûíàí ò½ðûï êåòòi. – ´çi» áiðäå»å äåñå»øi, î¹àí íåñiíå ðåíæèñi», – äåï, Áà¹äàòºà ê¼ìåêòåñêåí áîëûï ñûðòºà áåòòåï áàðà æàòºàí Ñà¹ûíûø Ìàëèêàíû ñ¾éðåãåíäåé ºûëûï, ò¼ñåêòi» æàíûíà ¸êåëäi. Á½ëàé ò½ðà áåðãåííåí åøòå»å øûºïàñ äåäi ìå, æîº, æiãiòòi» ¹àøûºòûº äåðòií ðàñ ½ºòû ìà, î»àøà ºàë¹àí ñî» ºûç ò¼ñåêòi» øåòiíå îòûðûï, îíû» èû¹ûíà ºîëûí ºîéäû. Áiðຠá½ðûí¹ûäàé áàñ ñàëàòûí åðêiíäiê, ¼çiìñiíiï åðêåëåé æ¼íåëåòií òåíòåê ìiíåç æîº, ºèìûëûíäà áið áàòûëñûçäûº áàð. – ²àäið... ²àäið, áåði ºàðàøû... – Áàñûìäû àóûðòïàøû. – Áàñû» íåãå àóûðàäû, à? Ìåí ¾øií áå? ²ûçäû» á½ë íàçû äà ²àäiðäi» ê¼»iëií æàäûðàòïàäû. – Ìåí ¾øií äåéñi» áå? Ñåí ¾øií ìåíi» ºûëûì äà ºûéñàéìàéäû, ½ºòû» áà? – Íå áîëäû ñà¹àí øàëà á¾ëiíiï? – Øàðóà» áîëìàñûí ìåíäå.

– Ò¾ñiíiêòi. Á¾ãií ñiðêå» ñó ê¼òåðìåé ò½ð åêåí. Æûíû» áàñûë¹àí ñî» ¼çi» êåëåðñi». Îðíûíàí ñåëºîñ ò½ð¹àí ºûçäû» ñû ñ¼çií “°ëi ¼çi»-ຠêåëåðñi»” äåï ½ººàí æiãiò: – Åíäi ê¼ðìåãåíiì îí ò¼ðòiíøi æàòàºõàíà áîëñûí, – äåï, áàñûíäà¹û æàñòûºòû æ½ëûï àëäû äà, åñiêêå ºàðàé ëàºòûðûï æiáåðäi. Áàðûï ñ¼ìêåñií àëûï, ñûðòºû êèiìií êèãåíiìåí ¸ëi äå æiãiòòi á½ëàé òàñòàï êåòóãå ºèìàé, ¾íò¾íñiç êåòiï ºàëóäû» ºèñûíûí òà¹û êåëòiðå àëìàé ¸ðiñ¸ði áîëûï ò½ð¹àí ºûç¹à á½ë áið òàïòûðìàñ ñåáåïòåé áîëûï ê¼ðiíäi. Åñiêòåí êiðiï êåëå æàòºàí Áà¹äàòòû ºà¹ûï-ñî¹ûï ¼òå øû¹ûï, Ñà¹ûíûøòû» ñ¼çiíå íàçàð àóäàðìàñòàí æ¾ãiðå æ¼íåëãåí ºûçäû» æàíàðûíà æàñ ¾éiðiëiï, ûðºûíà áà¹ûíáàé ëåçäå æàíä¾íèåñi àñòà»-êåñòå» áîëäû. “Íåñiíå æûëàéìûí, ñîäàí áàñºà æiãiò º½ðûï ºàëûï ïà?” äåï, ¼çií-¼çi ºàéðà¹àí, áiðàº, åêi ê¼çiíåí òîºòàóñûç òàìøûëà¹àí ì¼ëäið ìîíøàºòàð¹à èå áîëà àëìà¹àí, ìåêòåïòå-ຠòàëàé æiãiòòi» æ¾ðåãiíå øîº ò¾ñiðiï, æî¹àðû ñûíûïòû» áîçáàëàëàðûí ºîéøû, ¸ñêåðäåí êåëiï æàòºàí æiãiòòåðäi» ¼çi ûíòûºòû¹ûí êåçåê áiëäiðãåí, á¸ðií ½çûí àðºàí, êå» ò½ñàó ºûëûï, íå æàºûíäàòïàé, íå àëûñòàòïàé åñåê ä¸ìå ºûëûï, îäàí ¼çi øåêñiç ë¸ççàò àëûï æ¾ðãåí ºûëûºòû ºûç æiãiòiíi» á½ë åðêåëiãií ê¼òåðå àëìàäû. Æàíû ºàëàï ò½ðñà äà, àç ¹àíà ìåðçiì iøiíäå áàóûð áàñûï ¾ëãåðñå äå, àéíàëàñûíäà¹ûëàð ûë¹è ê¼»iëiíå ºàðàï ò½ðàòûí ñîë áið ºûðñûº æiãiòêå ¼çi äå ºàëàé î»àé ê¼íå êåòêåíií îéëà¹ûñû êåëìåé, ¸ð ìèíóòûí ºûçûºòû ¼òêiçiï æàòñà äà, îë òåç ºàòàéäû. “̾ëäå êåëìåé-ຠºîþûì êåðåê åäi. ´çi ò¾ñiíiï, içäåï êåëãåíøå ê¾òñåì, iøiì æàðûëûï êåòåòií áå åäi? Ñà¹ûíûøòû òû»äàï íåì áàð, îë ¸ðèíå ¼ç äîñûíû» ñîéûëûí ñî¹àäû” äåï, ¼çií-¼çi iøòåé æàç¹ûð¹àí Ìàëèêà ê¼çiíi» ºûçàð¹àíû áàñûë¹àíøà åë ê¼çiíå ò¾ñïåé áຠiøiíäå æàë¹ûç æ¾ðäi. ²ûç êåòêåí ñî» ²àäiðäi îðòà¹à àë¹àí Ñà¹ûíûø ïåí Áà¹äàò äîñòàðûíû» ñ¼ç òû»äà¹ûñû êåëìåé, ºèºà»äà¹àíûíà ºàðà¹àí æîº. – Áið æiãiòòi» ñà¹àí äåéií-ຠêåëiï æ¾ðãåíi ðàñ. Êåéií æîº áîëûï êåòiï åäi, àÿºàñòû ºàéòà ïàéäà áîëûïòû ¹îé. “Á½¹àí äåéií ºàéäà æ¾ðiïòi?” äåñåì, “Àóûëäà¹û áàóûðû ê¼ç æ½ìûï, ñî¹àí áàðûï ºûðºû ¼òêåíøå ¸êåøåøåñiíi» æàíûíäà áîëûïòû” äåéäi. Ìàëèêàíû áiëåñi» ¹îé, áiðåó àóûðûï ò½ðìûí äåñå áiðãå àóûðà ºàëàäû.

Àíà æiãiòòi» ºàáà¹ûíà ºàðàï, êiøêåíå áîëñà äà ê¼»iëi ê¼òåðiëñå åêåí äåï, àñòû-¾ñòiíå ò¾ñå ºàëûïòû. Ñîíû» àðàñûíøà á½ë æà¹äàé¹à ¼çiíøå æîðàìàë æàñà¹àí þëiì ìåíiìåí äå àºûëäàñïàé Áà¹äàòºà æåòêiçãåí. Á½ë àðòûí òîñà ò½ðìàé ñåíi º½ëàºòàíäûð¹àí. Åíäi ìiíå, æîº æåðäåí àóðó òàóûï àëûï, ñåí æàòûðñû». Ѽçäi ºîé äà, æóûíûï ðåòêå êåë. ¶éi»å áàðûï êèiìi»äi àóûñòûð. Ñîñûí, á¸ðiìiç áiçäi» á¼ëìåãå áàðàéûº, – äåäi Ñà¹ûíûø. – ȸ, ñîë æåðäå ¼çi»-ຠæà¹äàéäû» áàéûáûíà áàðàðñû», – äåï, Áà¹äàò òà æèíàëà áàñòàäû. – ´òiðiê. Ñåíäåð àºûëäàñûï àë¹àíñû»äàð. Ìàëèêà äà á½ë æåðãå ñåíi» ê¼»iëi» ¾øií ¹àíà êåëäi, – äåäi ²àäið. – Àºûìຠáîëìà. Åãåð ñåíi ºàëàìàñà îë ìåíi òû»äàï íå ºûëñûí, – äåï, Ñà¹ûíûø ïåí Áà¹äàò åêi æàºòàï æ¾ðiï, æiãiòòi» ¼çi äå òîïñûñû áîñàé áàñòà¹àí ê¼»iëií òàï áàñûï, æóûíäûðäû, ñàºàë-ì½ðòûí àëäû. Ñîñûí, æîëàé ¾éiíå ñî¹ûï, òàçà êèiìií êèãiçiï ºûçäàðäû» æàòàºõàíàñûíà òàðòòû. Åíäi ºûðñûºòûº î¹û ºûç¹à òèãåí åêåí, êîìåíäàíòºà ò¸òòiñií áåðiï, æàëûíûï-æàëïàéûï æ¾ðiï iøêå ¸ðå» êiðãåí åêi æiãiòòi àëàê¼çiìåí àòà ºàðñû àëäû. Åêåói æåêå ñ¼éëåññií äåï, î»àøà ºàëäûðìຠáîëûï åäi, á½ëàðäàí á½ðûí ºîç¹àëûï, ê¼ðøi á¼ëìåãå êåòiï ºàëäû. Áàð àáûðîéûí ñàëûï æ¾ðiï, îë æåðäåãi ºûçäàðäû äà ñûðòºà øû¹àðûï æiáåðãåí Ñà¹ûíûøòû» áið ñ¼çií äå º½ëà¹ûíà iëìåé ºîé¹àí òåíòåê ºûç º½ðáûëàðûíû» á¼ëìåëåði ºîð¹àí áîëà àëìàéòûíûíà ê¼çi æåòòi ìå, áiðåó ½ñòàï àëàòûíäàé áàñïàëäàºïåí æûëäàì àäûìäàï ò¼ìåí ò¾ñòi äå, òåëåäèäàð ºàðàï îòûð¹àí êåçåêøi ¸éåë ìåí áið òîï ½ë-ºûçäû» àðàñûíà êiðiï êåòòi. Áàð àìàëû òàóñûë¹àí ¾ø äîñ “Á¾ãií êåø áîëûï êåòòi, îë åíäi áiç êåòêåíøå ¾ñòiíå ºàéòûï øûºïàéäû. Åðòå» åêi ñàáàºòàí êåéií êåçäåñåéiê” äåï êåëiñòi äå áåò-áåòiíå êåòòi. Åêi ñàáàºòàí êåéií ìåæåëi æåðãå êåëãåí ²àäið åêi äîñûí áiðòàëàé¹à äåéií òîñûï ò½ðäû. Iøi ïûñºàí ñî» ûë¹è ºàëòàñûíäà æ¾ðåòií øà¹ûí á¸êiìåí àÿëäàìàíû» òåìið áà¹àíûíà ûæäà¹àòïåí áàäàíàäàé ºûëûï “Ìàëèêà” äåï æàçûï øûºòû. Îñû áið-åêi ñà¹àò iøiíäå åø õàáàð áîëìàñà äà äîñòàðûíàí ê¾äåðií ¾çãiñi êåëìåãåí îë Áà¹äàòòû» á¼ëìåñiíå êåëäi. Åñiê æàáûº åêåí. ²àðñû á¼ëìåäåãi Àéáåêòåí êiëòòi àë¹àí ²àäið æiãiòòåðìåí áiðãå îòûðûï æ¾ðåê æàë¹àäû äà, ¾éãå áàðó¹à ûºûëàñû áîëìàé, Ìàëèêà¹à æàë¹ûç òàðòûï êåòóãå êåøåãiäåí êåéií æ¾ðåãi äàóàëàìàé, êåø áàòºàíøà ò¼ñåêòå áåêåð æàòòû.

Á½ë óàºûòòà Áà¹äàò êåøåãi êåëiñiìäi á½çûï, ¼ç áåòiíøå ¸ðåêåò ºûëûï æ¾ðãåí. Îíû» ñåáåái äå áàð åäi. Ñà¹ûíûøòàðäàí êåøòåòiï îðàë¹àí åêåói ¸ðíåíi ¸»ãiìå ºûëûï îòûðûï ò¾íäå áið-åêi ø¼ëìåê ñûðà iøêåí. Àøºàðûí¹à iøêåí ñûðàíû» ¸ñåði ìå, æîº, åêi-¾ø ê¾íäiêòåãi ìàõàááàò ìàøàºàòû ñàíñûðàòûï æiáåðäi ìå, ²àäið òåç ½éûºòàï ºàëäû. Äîñûíû» àëäûíäà ¼çií êií¸ëi ñåçiíiï æ¾ðãåí Áà¹äàò îñû ñ¸òòi ïàéäàëàíûï, îíû» ò¼ñåãiíi» áàñûíäà æàòºàí ä¸ïòåðäi àëäû. Iøiíäå ²àäiðäi» ¼çi îºûï áåðãåíi áàð, êåéií æàçûë¹àí æà»àñû áàð, Ìàëèêà¹à àðíàë¹àí àëòû-æåòi ¼ëå» ìåí êåéäå áið ê¼»iëi ò¾ñêåíäå ò¾ðòiï ºîÿòûí äîñûíû» ì¼ëòåê ñûðëàðûíà îë òà¹û áið ðåò ê¼ç æ¾ãiðòòi. Ѽéòòi äå, ¼ç îéûíà íûº áåêiãåí ê¼»iëìåí ñàá຺à àëûï áàðóû òèiñ êiòàï-ä¸ïòåðëåðiíi» iøiíå îíû äà ñàëûï ºîéäû. Ñîñûí, åðòåñi áið ¹àíà ñàáàººà ºàòûñûï, ¾çiëiñòå Ñà¹ûíûøòàðäû» îºó îðíûíà ºàðàé çàóëàäû. Êåéiíãi êåçäå ¼çäåði æèi áàñ ñ½¹àòûí ¾ëêåí ¹èìàðàòòàí Ñà¹ûíûø ïåí þëiìäi òåç òàóûï àë¹àí Áà¹äàò æîñïàðäû» ¼çãåðãåíií, Ìàëèêà¹à òåê ¼çi ¹àíà æîëûººûñû êåëåòiíií àéòòû. Àðû-áåði ñ½ðà¹àíìåí ñåáåáií áiëå àëìà¹àí ºûçäàð: – Îñû ñàáàºòàí êåéií áiçãå äåíåøûíûºòûðó áîëàäû. Ñîë êåçäå ¼çi» ½ñòàï àëìàñà» êåøåëi áåði ºûðûí ºàðàï æ¾ð, áiçãå iëåñiï î»àøà øû¹à ºîéìàñ, – äåäi. Á½ë ä¸ðiñ ¾øií ¸ë-Ôàðàáè ä໹ûëûíäà¹û áàñ ¹èìàðàòòû» ñòàäèîíûíà áàðàòûí ñòóäåíòòåð ñïîðò êèiìäåðií àëûï, ê¼ï ½çàìàé àÿëäàìà¹à øûºòû. Áà¹äàòòàðäû» ûºïàëûí ñåçiíiï ¾ëãåðãåí áiðàç æiãiò æà¹àñûí ê¼òåðiï àëûï, iøòåé “Íå áîëàð åêåí?” äåï ê¼»iëi ¼ðåêïiñå äå, ñûðòºà ñûð áåðìåé ò½ð¹àí æàë¹ûç æiãiòêå êåëiï àìàíäàñûï æàòòû. Òîï-òîáûìåí êåëiï æàòºàí ºûç-æiãiòòåðäi» ñî»ûí àëà, åêi º½ðáûñûíà ºîñûëìàé, ñàÿº æ¾ðãåí ºûçäû òåç áàéºà¹àí Áà¹äàò åëäi» àëäû òðîëëåéáóñºà ½ìòûë¹àíäà æûëäàì áàðûï ½ñòàé àëäû. Àëäûíäà øîøûï êåòêåí ºûç, òàíûñ æiãiòòi ê¼ðãåíäå ê¾ëiï æiáåðäi äå, êåøåãi ¼êïåñi åñiíå ò¾ñòi ìå, ëåçäå ò¾ñií ñóûòûï àëà ºîéäû. – Æàºñûëûºïåí æiáåð! – Ñåí ìà¹àí áåñ ìèíóòû»äû á¼ëñå», æ¼íiìå êåòåì. – Ñàáàºòàí ºàëàòûí áîëäûì, æiáåð äåãåí ñî» æiáåð. – Ñàáຠê¾íäå áîëàäû, àë ìûíà ñ¸òòi æiáåðiï àëñຠåêåói» äå ¼êiíåòií áîëàñû»! – Îíû åðòåðåê îéëàóëàðû» êåðåê åäi.

– °ëi åøòå»å á¾ëiíãåí æîº ºîé, ìåíi áið ìèíóò ºàíà òû»äàøû... – Ñåíi íå ¾øií òû»äàóûì êåðåê? Ñåíi» ì½íäà åøºàíäàé ºàòûñû» æîº ºîé. °ëäå ñåíi åëøiëiêêå æiáåðiï ºîéûï, îë ¼çi ¾éäå áàë àøûï îòûð ìà? – Ìåíi» ì½íäà êåëãåíiìäi îë áiëìåéäi. Ìåí ¼ç áåòiììåí æ¾ðìií. – Îíäà òiïòi æàºñû. Ñîë áiëìåãåí ºàëïû æ¾ðå áåðñií. Àë, ñåí áiçäi æàðàñòûðó¹à òûðûñïàé-ຠºîé. – Æàðàéäû, òåê ìåíi» áið ¼òiíiøiìäi îðûíäàøû... – Åíäi ê¼ðåð-ê¼ðìåñi» áåëãiñiç æàí¹à ¼òiíiø àéòºàíû» ºàé ñàñºàíû»? – Á½äàí êåéií êåçäåñåìiç áå, êåçäåñïåéìiç áå, îíû óàºûò ê¼ðñåòåð. Àë, ºàçið ñåí ìûíàíû ò¾ãåë îºûï øûºøû. Òåê ì½íû ¼çi»íåí ¼çãå åøêiì ê¼ðìåéòií áîëñûí. Êåëiñòiê ïå? Æiãiòòi» ºîëûíàí ºàëû» ä¸ïòåðäi ñåëºîñ àë¹àíûìåí, “Íå æàçûë¹àí åêåí?” äåãåí ºûçû¹óøûëûº áið ñ¸òòå ñàíàñûí øûðìàï àë¹àí ºûç æ¾ãiðãåí áîéû êåëåñi òðîëëåéáóñºà êiðäi äå êåòòi. Ñû îðûííû» áiðiíå îòûð¹àíøà àë¹àøºû áåòòi àøûï ¾ëãåðãåí Ìàëèêà, “Ìàëèêà” äåï áàñòàëàòûí ²àäiðäi» ê¼»ië ò¾êïiðiíäå á¾ðøiê æàðûï, á½ë ê¾íäå ê¾í ¹àíà ñ¾éiï, æåë ¹àíà òåðáåòêåí æ¾ðåãiíäåãi å» àñûë ñ¼çäåð òiçáåãií ê¼çiìåí ºóàëàé æ¼íåëäi. Àë¹àøºû ñ¼éëåìíåí-ຠò½»¹ûø êåçäåñêåí ñ¸òòåðií îéûíäà ºàéòà òiðiëòiï, êåéäå ¼çi ê¼»ië àóäàðìà¹àí êåéáið ñ¸òòåðäi» æiãiò æàç¹àíäà áàñºà ºûðûíàí ê¼ðiíiñ áåðiï, º½ëïûðà ò¾ñêåíií, ºûç ê¼»iëií ¼ðåêïiòêåí àë¹àøºû ñ¾éiñòi» æiãiòòi äå î»äûðìà¹àíûí, ¸ð êåçäåñó ìåí áið-áiðií ê¼ðìåãåí ìèíóòòàð ºà¹àç áåòiíäå òiïòi áàñºàøà æàéíàï, ¹àøûºòûº æûðëàðûíäà¹û, àºûí-æàçóøûëàðäû» êiòàáûíäà¹û ìàõàááàò àçàáû ìåí ðàõàòûíäàé ¼» àëûï, òåðåçåãå ñ¾éåíå îòûð¹àí ºûçäû áiðåñå ò¸òòi æûìèòòû, áiðåñå òàìà¹ûíà ¼êñiê òû¹ûë¹àíäàé, ñîë ñ¸òòåðäi» òûì ºûìáàò åêåíií åíäi ½ººàíäàé ê¾ðñiíòòi, æàíàðûíàí åðiêñiç æàñ ¾çäi. Ñû àÿëäàìà¹à êåëãåíäå ¹àíà æ¾ðãiçóøiíi» äàóñûíàí ñåëò åòiï, ¼çiíå-¼çi êåëãåí ºûç æåðãå àÿ¹û òèìåãåí ºàëïû æàòàºõàíàñûíà ºàéòà àéíàëûï êåëäi. Ñîñûí, åøêiììåí òiëäåñïåñòåí á¼ëìåñiíå êiðäi äå, åñiêòi iøòåí áåêiòiï àëûï, á¾ê ò¾ñiï æàòûï ºàëäû. Áà¹äàò á¼ëìåãå êåëãåíäå ²àäið ºàðà¹àé º½ëàòûï êåëãåíäåé, øàëºàñûíàí ò¾ñiï, ½éºûíû ñî¹ûï æàòºàí.

Äîñûíû» ìóçûêàíû àé¹àéëàòà ºîéûï, ¼çi ñî¹àí äàóñû æåòïåñå äå ûøºûíà ºîñûëûï, àðû-áåði ¼òêåí ñàéûí ò¼ñåêòi áið òåóiï êåòêåíiíåí îÿíäû. μéºûñûí àøà àëìàé 츻ãiðiï áiðàç îòûðäû äà, ºèñàëà»äàï áàðûï ìàãíèòàôîíäû ¼øiðiï: – Ñåí á¾ãií áiðäå»åíi ½ìûòûï êåòêåí æîºñû» áà? – äåäi. – Æîº, áàóûðûì. Á¸ði îéäà¹ûäàé, – äåéäi, á¾ãiíãi iñiíå ðèçà ê¼»iëìåí ¼çiíåí ¼çi æåëiãiï, á¼ëìåíi» iøiíäå àëàñ½ðûï æ¾ðãåí Áà¹äàò áiðåñå ò¼áåñiìåí ò½ðà ºàëûï, áiðåñå åêi ºîëûìåí á¼ëìåëåðäi àðàëàï æ¾ðiï. ιàí áiðàç óàºûòºà äåéií åø îéñûç ºàðàï ò½ð¹àí ²àäið îíû» æî¹àðûäà åðáå»äåï æ¾ðãåí åêi àÿ¹ûí ìûºòàï ½ñòàï àëäû äà, ¼çiíi» àÿ¹ûíû» áàøïàéëàðûí Áà¹äàòòû» ì½ðíûíà òàºàäû. – Êåëiñêåí æåðãå íåãå êåëìåäi»? °ëäå ñà¹àí á¸ðiáið ìå? – Òàðòøû àÿ¹û»äû, ñàñûòïàé. – Ìåíi» àÿ¹ûìíàí èiñ øûºïàéòûíûí áiëåñi» ¹îé. ²àíå, æàóàï áåð. Áîëìàñà àóçû»à òû¹àì. – ²àï, ñåíi ìå? – äåãåí Áà¹äàò òà ²àäiðäi» åêi àÿ¹ûíà æàáûñà êåòòi. μìàð-æ½ìà𠺽ëà¹àí åêi æiãiò á¼ëìåíi» àñòà»-êåñòå»ií øû¹àðûï, áið-áiðiíå ê¾ø áåðìåé áiðòàëàé¹à äåéií àëûñòû. °áäåí ñiëåëåði ºàòà äi»êåëåï, ºàðà òåðãå ìàëøûíûï, äåìäåði ¼øêåíäå ¹àíà åäåíãå æàòà êåòêåí åêåó áiðàç¹à äåéií ¼ç îéëàðûìåí î»àøà ºàëäû. Òåê á¼ëìåíi ì¾ëäå ºàð໹ûëûº áàñûï, òåðåçå àëäûíäà¹û òåðåêòåðäi» àðà-àðàñûíàí ñû¹àëà¹àí ê¼øåíi» æàðû¹û áîëûìñûç ¹àíà ñ¸óëå ò¼ãiï, ñîë ¸ëñiç ñ¸óëå ê¾íäå ê¼ðiï ê¼çäåði ¾éðåíiï êåòêåí çàòòàðäû» ñ½ëáàñûí ñ¸ë çîðàéòà ê¼ðñåòiï ò½ð¹àíäà: – Ñåí Ìàëèêàíû øûíûìåí-ຠ½íàòûï ºàëäû» áà? – äåäi ²àäiðãå ºàðàé àóíàï ò¾ñêåí Áà¹äàò ¾íií ºàòòû øû¹àðìàé. – Ñîíû ¼çiì äå áiëìåéìií. Æà»à æûëäû» àëäûíäà ¹àíà “Ìûíà ºûçäû æàð ºûë¹àí àäàìäà àðìàí æîº øû¹àð” äåãåì. Ñîñûí, ºîëûì î»àé æåòiï, ºàëà¹àí óàºûòûìäà êåçäåñiï, ñ¾éiï æ¾ðãåí ñî» ê¼ï ºûçäû» áiðiíäåé áîëà áàñòàäû. Àë, î¹àí òà¹û áiðåó êåëiï æ¾ð äåãåíäå ê¼»iëiì ºàéòà º½áûëûï, îíû æàíûì àóûðà ºûç¹àíûï, îäàí ¸íå-ìiíå äåãåíøå àéûðûëûï ºàëàòûíäàé, îë ìåíi îï-î»àé òàñòàï êåòåòiíäåé àëàñ½ðäûì. Îë àç

áîë¹àíäàé ìåíi áiðåóëåð áàñûíûï æ¾ðãåíäåé ê¼ðiíäi. Á¾ãií åêåói» äå êåëìåé ºîé¹àí ñî», å, á½ëàð äà ñîëàð¹à ºîñûëûï àëûï, ñûðòûìíàí ê¾ëêi ºûëûï îòûð¹àí øû¹àð äåï ê¾éiíãåì. Åíäi ìiíå, ìåí ½éûºòàï æàòºàíäà áàñûìäû áiðåó ºà¹ûï-ñiëêiï àðòûº îéëàðäàí òàçàëàï êåòêåíäåé, êåøå ¹àíà åøòå»å áîëìà¹àíäàé ¼çiìäi æå»ië ñåçiíiï ò½ðìûí. ²ûñºàñû, åíäi íå áîëàðûí ¼çiì äå áiëìåéìií. – Àë ìåí, áiëåòií ñèÿºòûìûí. Æàºûíäà Ñà¹ûíûøòû» òó¹àí ê¾íi. Åðòå» áàðûï ñîíû ºàëàé ¼òêiçåòiíiìiçäi àºûëäàñóûìûç êåðåê. Ñîë æåðäå Ìàëèêàìåí î»àøà ñ¼éëåñ. – Ñîíäà íå äåéìií? – Áið ò¾ñiíáåñòiê áîëûïòû, êåøið äåñå» æåòiï æàòûð åìåñ ïå? – Àéòºàí¹à ¸ðèíå î»àé ¹îé. Àë, îë ðàñûìåí-ຠàíà æiãiòòi ½íàòàòûí áîëñà øå? – μíàòïàéäû. ²àçàäàí êåéií æàíû æàáûðºàï æ¾ð ¹îé äåï, àç äà áîëñà ê¼»iëií àóëà¹àíû ¹îé. – μíàòïàñà àéäàëàäà¹û áiðåóäi» ê¼»iëií àóëàï íåñi áàð? Ìåí ¹àíà åìåñ ¼çiíi» æàíûíäà¹û ºûçäàð äà æàìàí îéëàï îòûð ¹îé. – þëiìäi àéòàñû» áà? Îé, ºîéøû ñîíû. Ò¾éìåäåéäi ò¾éåäåé ºûëûï, á¸ðií á¾ëäiðãåí ñîë. – ²îéøû äåé ºàëûïñû» ¹îé. Íåìåíå ñåíäåðäi» äå àðàëàðû»íàí ºàðà ìûñûº æ¾ãiðiï ¼òòi ìå? – Å, æî¹à. Òåê ñîíû» ñ¼çiíå áàñ-àÿ¹ûí áið øîëûï àëìàé ìåíi» äå åëïiëäåé êåòêåíiìå æûíûì êåëåäi. – Æàðàéäû, îñûìåí ºîÿëûº, áiðäå»å iøïåñåì iøåãiì ø½ðûëäàï êåòòi. – Îíäà Àéáåê ïåí ѽëòàí¹à áàðà ñàëàéûº, ñîëàðäà òàìຠáàð øû¹àð. Åðòåñi ñàáàºòàí êåéií åêi æiãiò ѽëòàí ìåí Àéáåêòi åðòiï Ñà¹ûíûøºà êåëäi. ²àñûíäà þëiìíåí áàñºà òà¹û åêi ºûçû áàð Ñà¹ûíûø æàòàºõàíàíû» àðòûíäà¹û ê¼ê ø¼ïêå ê¼ðïå æàéûï, îðòà¹à ãàçåò ò¼ñåï, øà¹ûí ¹àíà äàñòàðõàí æàñàäû. – Áiçäå iøêå á¼òåí àäàìäàðäû êiðãiçó Ìåêêåãå áàðûïêåëóäåí ºèûí. Îäàíäà îñûíäà îòûðà áåðåéiê. Ðåíæiìå»äåð. – äåï, Ñà¹ûíûø, æiãiòòåðäi º½ðáûëàðûìåí òàíûñòûðäû. Êåçåê ²àäiðãå êåëãåíäå: – À, ìåí ñiçäi ñûðòû»ûçäàí áiëåì, – äåäi, ê¼çäåði ä¼ï-ä¼»ãåëåê, ¼çi ñ¾ï-ñ¾éêiìäi, òiçåñiíå ò¾ñêåí øàøûìåí

æàëà»àø áàëòûðûí æàóûï îòûð¹àí äàóûñû æà¹ûìäû ºàðàòîðû ºûç. – Á¸ði»íi» ¸»ãiìå» ìåí áîë¹àí åêåíìií ¹îé, – äåï, ºèòû¹à ºàë¹àí æiãiò áiðàç¹à äåéií ñ¼çãå àðàëàñûï êåòå àëìàé øåòòåï ºàëäû. ̽íû áàñºàëàðäàí åðòå áàéºà¹àí äà ñîë ºûç áîëäû. – Ñiç íå, Ìàëèêàäàí áàñºà ºûçäàðìåí ñ¼éëåñïåéòií áîë¹àíñûç áà? – Ìàëèêà»äû àéòïàøû ìà¹àí. – ²àäið, ñà¹àí íå áîëäû? – Ñåíi» ¼çi»å íå áîëäû? – Æiãiòòåð, ºàíå ìà¹àí ºàðà»äàð! Òó¹àí ê¾íäi ºàéäà ¼òêiçåìiç äåï åíäi áàñ àóûðòïàéòûí áîëäûº. – Íå, êîìåíäàíòû» ð½ºñàò áåðäi ìå? – Æîº, Ò½çäûáàñòàóäû» øåòiíäå áið à¹àì ò½ðàòûí. Ñîë æàñàï áåðåòií áîëäû. Ñåíái ê¾íi ¼òåòií òó¹àí ê¾ííi» êåì-êåòiãií ºà¹àç¹à ò¾ñiðiï, êåëåòií àäàìäàðäû» òiçiìií æàñàï, àáûð-ñàáûðìåí ºàñ ºàðàé¹àíøà îòûð¹àí æàñòàð æèíàëà áàñòàäû. Ñîë êåçäå Áà¹äàò Ñà¹ûíûøòû î»àøàëàï, Ìàëèêàíû ñ½ðàäû. – Àéòºàíûìà ê¼íáåé, òóûñûíû» ¾éiíå êåòiï ºàëäû. Áiðàº, òó¹àí ê¾íãå êåëåòií áîëäû. Åíäiãi ¸»ãiìå ñîë æåðäå áîëñûí. – Îíäà ñåí êiðå áåð. ²ûçäàðû» ñ¸ëäåí êåéií áàðàð, – äåï, Áà¹äàò ê¼ðïåëåðäi ñûíûïòàñûíû» ºîëûíà ½ñòàòòû äà æîë¹à ñàëûï æiáåðäi. Ñîñûí, ºûç-æiãiòòåð òó¹àí ê¾í èåñiíå íå ñûéëàéòûíûí àºûëäàñûï, áið ì¸ìiëåãå êåëãåí ñî» ºîøòàñà áàñòàäû. – Êiì êåòåäi, êiì ºàëàäû? – äåãåí ñàóàë¹à: – Ìåíi» ¾éãå ºàéòóûì êåðåê, – äåäi ºàðàòîðû ºûç, àë þëiì ìåí μëäàé îñûíäà ò½ðàòûí. – ¶éi» ºàéäà, áîéæåòêåí? – äåï, Áà¹äàò æà»à òàíûññà äà òåç òië òàáûñûï êåòêåí á½ðûìäû ºûçäû ºîëòûºòàé ºîéäû. – Ðûñº½ëîâòû» áîéûíäà, – äåäi ºûç. – Àíû¹ûðຠàéòøû åíäi. ²èûëûñû ºàíäàé? – Ìàõàìáåò ´òåìiñ½ëû. Åíäi ðèçàñûç áà, æàñ æiãiò? – Î, ñåí ²àäiðäi» òó¹àí ê¼ðøiñi áîëäû» ¹îé. Îíäà ñà¹àí áiçäi» åðêå áàëà àìàíàò! – Åðêå áàëàëàðû» ìåíiìåí áiðãå êåòóãå êåëiñå ºîÿð ìà åêåí? Áà¹àíà ºàáà¹ûíàí ºàð æàóûï îòûð åäi... Á½ë ñ¼çãå ê¼ï ½çàìàé-ຠ¸»ãiìåãå åðêií àðàëàñûï,

æîñïàðäû ïûñûºòàó¹à àòñàëûñûï êåòêåí ²àäið äå áàñºàëàðäàí ºàëìàé àºòàðûëà ê¾ëäi. ²ûçáåí áiðãå êåòóãå äå ºàðñû åìåñ ñèÿºòû. Äîñûíû» ºàñ-ºàáà¹ûíàí îñûíû ½ººàí Áà¹äàò: – Áiç òà¹û áið æåðãå ñî¹àìûç, ñåíäåð æ¾ðå áåði»äåð, – äåï, åêåóií øû¹àðûï ñàëäû äà ¼çiíå à»òàðûëà ºàðàï ò½ð¹àí þëiìãå: – ²àäiðãå Ìàëèêàäàí ê¼ði îñû ºûç ëàéûº ñèÿºòû, – äåäi. Á½ë óàºûòòà àðàëàðûíäà ºàë¹àí æàë¹ûç ºûçäû çåðiêòiðiï àëìàéûº äåãåíäåé åêi æiãiò êåçåê-êåçåê ê¾ëäiðãi ¸»ãiìå àéòûï, äåãåíìåí, á½ë iñêå Àéáåê áàð ûíòûøûíòûñûìåí êiðiñiï, áîéæåòêåííi» ê¼»ië àóàíûí á຺àíûìåí, ѽëòàí òûì ïåéiëäi áîëìàé, àéíàëàñûíà æàëòàºòàï ò½ð åäi... Åêåói î»àøà ºàë¹àííàí êåéií äå “Æà»à ¹àíà òàíûñòûì ¹îé” äåï iø æèìà¹àí àºê¼»ië ºûç ñàëäûðëàï ñ¼éëåï êåëåäi. Øûìêåíòòå òóûï-¼ñiï, æåòiíøi ñûíûïòàí êåéií Àëìàòû¹à àóûñºàí î»ò¾ñòiêòi» àðóû ìàòåìàòèêàíû òåðå»äåòiï îºûòàòûí ãèìíàçèÿäà áiëiì àëûïòû. ²àçið åêiíøi êóðñ îºûï æ¾ðñå äå ìàìàíäû¹û áîéûíøà ºîñûìøà æ½ìûñ iñòåéäi åêåí. – Àëäûíäà “Ñàáà¹û»à ¾ëãåðå àëìàé ºàëàñû»” äåï, à¹à-æå»ãåì ºàðñû áîëûï åäi, ºàçið îëàð äà ¾éðåíiï êåòòi. Å» áàñòûñû, áîñ óàºûòû» æîº. ²àéäà¹û áið ºèÿëè ¸»ãiìåëåðãå áàñ àóûðòïàéñû». – Íåíi ìå»çåï êåëåñi»? – Îé, ñà¹àí òèiï êåòòi ìå? Êåøið. Ìåí áîñ óàºûòòàðûí ºûäûðó¹à, áèãå, îéûí-òîé¹à àðíàéòûíäàðäû... – Ñîíû» iøiíäå ìåí äå êåòòiì ¹îé... Æiãiòòi» îñû ñ¼çi åêåóií äå æàäûðàòûï æiáåðäi, àéíàëàìûçäà àäàìäàð áàð-àó äåìåãåí åêi æàñ æàìûðàé ê¾ëäi äå, ñîë ºûëûºòàðûíàí ¼çäåði ºûñûëäû ìà, àÿëäàìà¹à òîºòà¹àí àâòîáóñòàí åë-æ½ðòòû êèiï-æàðûï ò¾ñiï ºàëäû. Æà»à åñiêêå ½ìòûë¹àíäà áið-áiðií äåìåãåíi ìå, ºûç áåí æiãiòòi» àëàºàíäàðû ºàóûøûï, ºîë ½ñòàñûï àëûïòû. ̽íû áiðiíøi áàéºà¹àí ºûç ºîëûí æûëäàì òàðòûï àëäû äà, êèiìií ðåòêå êåëòiðãåí áîëûï ¼çiìåí¼çi ¸áiãåðëåíiï êåòòi. Åêåói òàíûñºàí àç ¹àíà ìåðçiìíi» iøiíäå îíû» àñûï-ñàñºàíûí ò½»¹ûø ðåò áàéºà¹àí æiãiò, îñû ñ¸òòi ºûçûºòà¹àíäàé ºûç¹à áàð ûºûëàñûìåí åíäi ¹àíà áàðëàé ºàðàäû. “Àñûï áàðà æàòºàí åøòå»åñi æîº. Áiðຠêiñiíi æàëûºòûðìàéäû åêåí” äåï îéëàäû îë.

– ´ñòiï ò½ðà áåðåìiç áå? ²àçið æàóûííû» àñòûíäà ºàëàìûç ¹îé. – Ñåíi» ºîëøàòûðû» áàð åìåñ ïå? – Îë áið-ຠàäàì¹à àðíàë¹àí. – Îíäà æàóûí áàñûë¹àíøà áið-ຠàäàì áîëà ò½ðàìûç. – Ò໹à áàñûëìàñà øå? – Ò໹à äåéií ò½ðà áåðåìiç. Íå, ºîðºàñû» áà? – ²îðûºïàéìûí. Òåê áið îðûíäà ò½ðà áåðãiì êåëìåéäi. – ̽íû» ðàñ. Òûíûìñûç åêåíi» ê¼ðiíiï ò½ð. Á½ë ñ¼çãå ðåíæóäi» îðíûíà ñûºûëûºòàé ê¾ëãåí ºûç: – ²àòûðäû», – äåäi äå, àë¹àøºû òàìøûëàðû òûðñòûðñ òàìà áàñòà¹àí ñ¸óiðäi» á½ëò òîðëà¹àí àñïàíûíà ºàðàäû. Ñîñûí: – Òûì ìàçàñûç åêåíiì ðàñ. °ëäåíåãå ¾ëãåðå àëìàé ºàëàòûíäàé, ìåíñiç åøòå»å áiòïåéòiíäåé àñû¹ûï æ¾ðåì. ²àíøà òûðûññàì äà îñû ìiíåçiìíåí º½òûëà àëìàé-ຠºîéäûì, – äåäi. – Àë ìåí íà¹ûç æàëºàóìûí. Àçäà¹àí ºûðñûºòû¹ûì äà áàð. Åãå𠺽òûëó ºàæåò áîëñà ìà¹àí äà îñû ¸äåòòåðäåí àðûëó êåðåê. – Øûí ò¾çåëåì äåãåí àäàì ò¾çåëåäi. Òåê òûðûñó êåðåê. Àë, áiç ñîíû ½ìûòûï êåòå áåðåìiç, – äåï, ºûç ºîëøàòûðûí æàéäû. – ƾðåìiç áå? – ƾðåéiê. Á½ëàé ò½ðà áåðñåê ñåíi» äåãåíi» áîëàòûí ñèÿºòû. – Íåíi àéòàñû»? – Æà»à áið àäàìíû» ò໹à äåéií ò½ð¹ûñû êåëiï åäi ¹îé... – Å, îë áîëà ºîéìàñà äà áiðàç æåðãå äåéií áið øàòûðäû» àñòûíäà áàðàòûí áîëäûº. Ðàñûìåí-ຠºûçäû» øà¹ûí ºîëøàòûðû åêåóiíå ïàíà áîëìàäû, ¸ëi áîéûíà æûëó æ¾ãiðìåãåí ê¼êòåìíi» ºàðñûäàí ñàí ûç¹àðëû æåëi ºîëøàòûðäû êåéií àëà ºàøûï, æà»à¹ûäàí ã¼ði æèiëåãåí æà»áûð åêi æàñòû» æ½ï-潺à êèiìií ëåçäå ìàëìàíäàé ºûëûï, äåíåëåðiíå æàáûñòûðûï òàñòàäû. Òàáè¹àòòû» îñû áið òîñûí ñûéû ºûç-æiãiòòi» áið-áiðiíå òû¹ûëà ò¾ñiï, áið-áiðií ïàíà ò½òûï, ñ¼çäåí ºàëñà äà ºàòàð áàñºàí àÿºòàðûìåí-ຠ½¹ûíûñóûíà, àðàëàðû ñ¸ë ¹àíà àæûðàé ºàëñà îðòàëàðûíàí æåë æ¾ãiðiï ¼òiï, òî»àçû¹àí äåíåëåðií ¼ç ûºòèÿðëàðûíñûç-ຠáiðáiðiíå òàºàï, áiðiíåí-áiði æûëó içäåóiíå, å» áàñòûñû,

æiãiòòi» ºîëøàòûð ½ñòà¹àí ºîëû ¼çiíå áà¹ûíáàé äiðiëäåé áàñòàñà äà, ºûçäû» åðíi ñóûºòàí ê¼ãåðiï êåòñå äå áið æåðãå áàðûï ûºòàé ò½ðìàé, áið äåíåãå àéíàëûï êåòóiíå ìîëûíàí æåòòi. ²ûçäû» åñiãiíi» àëäûíà êåëãåíøå òië ºàòûñïà¹àí åêi æàñ “Îñûìûç ºàëàé áîëäû ¼çi?” äåãåíäåé, æàðûºòû» àñòûíäà ò½ðûï áið-áiðiíå ºàðàäû. – Àíäà¹ûíû íåñiíå ½ñòàï ò½ðñû», á¸ðiái𠺽ð¹àº æåði» ºàëìàïòû ¹îé, – äåï ê¾ëäi, àëäûìåí òiëãå êåëãåí ºûç. – Îñûíäà ò½ðàñû» áà? – ȸ, ì½íäà ò½ðûï æàòºàíûìà äà áåñ-àëòû æûë áîëûï ºàëäû. Æàòàºõàíà¹à øû¹àéûí äåñåì, à¹àì ð½ºñàò åòïåéäi. – Ìåíi» ¾éiì àíà á½ðûëûñòà. Ìåí äå à¹à-æå»ãåììåí áiðãå ò½ðàì. – Îéëàìà¹àí æåðäåí ê¼ðøi áîëûï øûºòûº. – ȸ. Á½¹àí äåéií ºàëàé êåçäåñïåãåíáiç? – Êåçäåññåê êåçäåñêåí øû¹àðìûç. Òåê îë êåçäå áiðáiðiìiçäi òàíûìàóøû åäiê ºîé. – Åãåð ñåíi á½¹àí äåéií ê¼ðñåì, áåò-¸ëïåòi» áîëìàñà äà øàøû» åñiìäå ºàëàð åäi. ̽íäàé ½çûí øàø æèi êåçäåñå áåðìåéäi ¹îé. – Ò¾êiðiï ºîé, ê¼çi» òèåäi. Êåéiíãi êåçäå îíñûç äà 潺àðûï áàðàäû. – Æàðàéäû, òiô¸-òiô¸. Øàøû» òîáû¹û»à æåòñií. – Àéòºàíû» êåëñií. Òåê îíû æóóäû àéòñà»øû. – Á½äàí áûëàé ìåí ê¼ìåêòåñiï ò½ðàéûí. – Êåëiñòiê, – äåï, àºòàðûëà ê¾ëãåí ºûç êåði øåãiíiï, ºîøòàñó¹à û»¹àé áiëäiðäi. – Êåøið, ìåí ñåíi» àòû»äû ½ìûòûï ºàëäûì... – ʸóñàð! – ʸóñàð! Åíäi ½ìûòïàó¹à ó¸äå áåðåì! – Îíû êåçiíäå ê¼ðåðìiç. Àë, ¸çiðøå ºîëøàòûð ñåíäå áîëñûí. – Æîº, ðàõìåò. Îíñûç äà ìàëìàíäàé áîëäûì ¹îé. Åíäi íå êåðåãi áàð? – Îë êåçäå åêåó áîëàòûíáûç. Åíäi æàë¹ûçñû». Àç äà áîëñà ºîð¹àí ¹îé. – Æàðàéäû, î¹àí äà ê¼íäiðäi», – äåãåí æiãiò, ºûçäû ¼çiíå ºàðàé èêåìäåäi äå, áåòiíåí àñû¹ûñ ñ¾éiï àëäû. Ñîäàí êåéií, ºûç áiðäå»å äåï ºîÿ ìà äåï ê¾äiêòåíäi ìå, òåç á½ðûëûï, æ¾ãiðå æ¼íåëäi. Îíû» ñî»ûíàí áiðàç¹à

äåéií ºàðàï ò½ð¹àí áîéæåòêåí æiãiòòi» åðíi òèãåí æåðãå ñàóñà¹ûíû» ½øûí òèãiçäi, ñîñûí áàñûí áið øàéºàäû äà, æûìè¹àí ºàëïû ¾éãå êiðiï êåòòi. ²ûç-æiãiòòåð àñû¹à òîñºàí ñåíái äå êåëiï æåòòi. Ñàáàºòû á¾ãiíøå ºîÿ ò½ð¹àí æàñòàð ê¾íäiçãi îí-îí áiðäå-ຠæàòàºõàíàíû» àëäûíà æèíàëûï àëûï, òîé-äóìàíäû áàñòàï æiáåðäi. Äîìáûðà ìåí ãèòàðàíû ºàòàð ñàáàëà¹àí îëàð åñiê àëäûíäà¹û øà¹ûí îðûíäûºòà êåçåêøi ¸éåë ºóûï æiáåðãåíøå áið-áiðiíå ìiíãåñå îòûðûï àëûï “²èûðøûº òàñòàð ñ¾ðiíäiðäi àëäàí, êåñ-êåñòåï ìåíi» æîëûìäû” äåï ¸í øûðºàäû. Àðû ¼òêåí-áåði ¼òêåí ¾ëêåí-êiøiíi» åçóiíå åðiêñiç ê¾ëêi ¾éiðåòií æàðàñûìäû ºûëûºòàðûìåí áiðáiðií º½øàºòà¹àí ºàëïû àéã¼ëåêòåíå ò½ðà ºàëûï, ºèñàëà»äàï áè áèëåäi. Íå¹½ðëûì ê¾ëêi òóäûðàòûí ñ¼ëåêåò ºèìûëäàð æàñàó¹à, ñàéºûìàçàºòàíó¹à, áið-áiðií ºà¹ûòûï, ìàçຠºûëó¹à æàíû º½ìàð æàñòàð áið ñ¸ò ñàáûð¹à êåëiï, Ñà¹ûíûøºà ຠòiëåêòåðií àéòóäû äà ½ìûòºàí æîº. Áiðií-áiði æåòåëåï, ½áàï-ø½áàï ñà¹àò áið-åêiëåðäå ê¼øåãå øûººàí òîï åíäi “Ò½çäûáàñòàó¹à ºàëàé æåòåìiç?” äåï áàñ ºàòûðäû. Ó-øó áîëûï æ¾ðãåí ê¼ïøiëiêòi» iøiíäå áið-áiðiíå ºàðàìàó¹à òûðûñûï, ê¼çäåði êåçäåéñîº ò¾éiñå ºàëñà òåçiðåê áàñºà æ຺à àóäàðûï ¸êåòiï, ²àäið ìåí Ìàëèêà äà æ¾ðäi. Îëàðäû á¸ði áàñ ºîñà ºàë¹àí ñ¸òòå-ຠæàðàñòûðûï æiáåðóãå òûðûñºàí Ñà¹ûíûø ïåí Áà¹äàòòû» ¸ðåêåòi åø í¸òèæå áåðìåäi. ʸóñàðäû á½ðûííàí òàíèòûíäàé-ຠáàóûðûíà áàñûï, áåòiíåí ñ¾éiï åðêií àìàíäàñºàí ²àäið ºûçäû» áiðåñå Ìàëèêà¹à, áiðåñå Ñà¹ûíûø ïåí Áà¹äàòºà æàëòàºòàé ºàðàï, ºàøºàºòà¹àíûíà äà ºàðàìàñòàí êåøåãi àÿóëû ñ¸òòi» áîÿóûí ºàëû»äàòà æà¹ûï, ¾ëêåí ¸ñåðìåí áàÿíäàï øûºòû. Á½ë îíû» Ìàëèêà¹à ê¼ðñåòêåí ºûðû ìà, æîº, ê¼êòåìåíi» ê¼ëê¼ñið í¼ñåði ñûéëà¹àí æàí òîëºûíûñû ìà, îíû åêi æàñºà òiëåóëåñ áîëûï æ¾ðãåí ºûç-æiãiòòåð ò¾ñiíå àëìàäû. Øà¹ûí àâòîáóñ æàëäàï, æ¾ðãiçóøiíi ¾éãå äåéií àïàðûï òàñòàó¹à ê¼íäiðãåí ñòóäåíòòåð ê¼ï ½çàìàé-ຠê¼ëiêòi» iøií øó¹à òîëòûðûï “Ò½çäûáàñòàó, ºàéäàñû»?” äåï, òàðòûï áàðà æàòòû. Ò¾ðëi îéûí îéíàï, äàñòàðõàí áàñûíäà àðìàíñûç îòûð¹àí ê¼ïøiëiê åñiê àëäûíäà¹û àë໺àé¹à áèãå øûºòû. Îñû ñ¸òòi ïàéäàëàíûï, Áà¹äàò ²àäiðäi ºîëòûºòàäû äà ¾éäi» àðòûí àéíàëûï êåòòi. – ²àð໹ûäà íå» áàð, àéòàòûíû»äû îñûíäà-ຠàéòà

áåðñå»øi, – äåï, àÿ¹û ¸ëäåíåãå øàëûíûñûï, ái𠺽ëàï àë¹àí ²àäið á½ðºûëäàé æ¼íåëäi. – ²àçið îñû æåðãå Ñà¹ûíûø Ìàëèêàíû ¸êåëåäi. Åêåói» åêi æàººà ºàðàìàé á¸ðií îñûíäà øåøiï àëû»äàð. – Îë íåíi øåøåì äåñå äå ¼çi áiëñií. Àë, ìåí á¸ðií áàÿ¹ûäà-ຠøåøiï ºîé¹àì. – Íåìåíå? Ñåíi» îéû» åíäi ʸóñàð¹à àóà ºàëäû ìà? – Àóñà íåñi áàð åêåí? Æàìàí ºûç åìåñ. – Æàºñû ìà, æàìàí áà, îíû óàºûò ê¼ðñåòåð. Àë, ºàçið ¼çi êåëiï ò½ð¹àí ºûçäû òà¹û ðåíæiòóøi áîëìà. – ´çi êåëãåí åìåñ, áiç ñ¾éðåï ¸êåëiï ºîñàºòà¹àëû ò½ð¹àí äåãåíi» æ¼í øû¹àð. Ìàëèêàíû» ºàëû» ä¸ïòåðäi îí ºàéòàëàï îºû¹àíûí, “Åñòåëiê áîëûï ìåíäå ºàëñûíøû” äåï áåðãiñi êåëìåãåíií, “²àäið áiëñå ìåíi ¼ëòiðåäi. Òåçiðåê îðíûíà àïàðûï ºîéìàñàì, îë áið ê¾íi içäåï ºàëóû ì¾ìêií” äåï, ì½íû» ê¼íáåé ºîé¹àíûí, àìàëû º½ðû¹àí ºûçäû» áàñºà ä¸ïòåðãå åðiíáåé-æàëûºïàé îòûðûï ¾òið-í¾êòåñiíå äåéií ê¼øiðiï àë¹àíûí, Áà¹äàò åêåói áຠiøiíäå î»àøà êåçäåñiï, ºûçäû» áið ºûìáàòûí æî¹àëòûï àë¹àíäàé ñîëºûëäàï æûëà¹àíûí, “Åãåð îë ºàéòà òàáûñóäû ºàëàñà ìåíi» ºàðñûëû¹ûì æîº. Áiðຠá½ë ¸»ãiìåíi îë áiëìåé-ຠºîéñûíøû” äåï, û»¹àé¹à æû¹ûë¹àíûí æiãiò ²àäiðãå àéòºàí æîº. Òåê, “Îñû æåðäåí ºîç¹àëìà. Îë ºàçið êåëåäi” äåäi äå, êåëãåí içiìåí êåði êåòòi. “Øûíûìåí-ຠêåëå ºàëñà íå iñòåéìií?” äåãåí îé î»àøà ºàë¹àí æiãiòòi àáûðæûòûï òàñòàäû. Àðû-áåði òå»ñåëiï æ¾ðiï, àë໺àé¹à ò¼ãiëãåí æàðûºòû» àñòûíäà áið-áiðiíå æàáûñûï àëûï, ºîñ-ºîñòàí áàÿó òåðáåëiï æ¾ðãåí äîñòàðûíà ºàðàäû. Ñîëàé ºàðàé òàðòûï êåòóãå ïåéiëäi áîëûï ò½ðñà äà, æ¾ðåãiíi» ò¾áiíåí áið ¸ëñiç ñåçiì ñàíàñûíà “Êåçäåñå ñàëñà»øû, îë íå àéòàð åêåí?” äåï ñûáûðëàï, ºûçû¹óøûëû¹ûí îÿòóäà. ʼï ê¾òòiðìåé-ຠæàðûºòû êåñiï ¼òêåí åêi ºûç ò½íøû¹à ñûáûðëàñºàí ê¾éi áåði áåòòåäi. Àë¹à áið-åêi àäûìäû áàòûëñûç æàñà¹àí îëàð æiãiòòi» ê¼çi ¾éðåíiï ºàë¹àí ºàð໹ûëûºòàí ñåêåìäåíãåíäåé “²àäið” äåï äûáûñòàäû. ²àðñû æ¾ðóãå îíøà ê¼»ië ºîøû áîëìà¹àí îë: – Áåði æ¾ðå áåði»äåð, ìåí ì½íäàìûí, – äåï, æàóàï ºàòòû. – Áiðåó ñîë æåðãå øåãåëåï ºîéìà¹àí øû¹àð, áåði êåëñå»øi. Áiç åøòå»å ê¼ðiï ò½ð¹àí æîºïûç. Á½ë Ñà¹ûíûøòû» äàóñû. Åíäi ºîç¹àëìàó¹à øàðàñû

ºàëìà¹àí ²àäið àÿ¹ûí ¸ðå» áàñûï, ºûçäàðäû» æàíûíà êåëäi. – Íåìåíåãå ¾ðêå ºàðàï ò½ðñû», åêåói»äi ºàéòà òàíûñòûðìàéòûí øû¹àðìûí. Áè áiòêåíøå ¸»ãiìåëåði» áið æàéëû áîëàòûí áîëñûí, – äåï, êåði á½ðûë¹àí Ñà¹ûíûøòû» ñ¼çiíå åêåói äå ìûðñ åòå ºàëäû. Ñîñûí, íå àéòàðëàðûí áiëìåãåíäåé áið-áiðiíå ºûðûí ºàðàï, áiðàç óàºûòºà äåéií ¾íñiç ò½ðäû. “Àëäûìåí ¼çi áiðäå»å äåñií” äåãåí îé ºîñ æ¾ðåêêå äå àë¹àøºû áîëûï òië ºàòó¹à åðiê áåðìåäi. ιàí ¸êå-øåøå ìåí òóûñ-áàóûðäû» ûñòûº ûºûëàñûíà ¹àíà øîìûëûï ¼ñêåí, áiðåóäi» ¼êïåñií òàðºàòºàííàí ê¼ði ¼çäåðiíi» ¼çiìøiëäiãií æî¹àðû ºîÿòûí, ¾ëêåí ¼ìiðãå åíäi ¹àíà àÿº áàñûï, ñàïûðûëûñºàí ä¸ó ºàëàäà êiìíi»-êiì åêåíií åíäi-åíäi ¹àíà òàíûï-áiëiï æàòºàí, ¸ñiðåñå ¼çäåði ºàëà¹àí àäàìäàðûíû» æàíäàðûí àóûðòà ò¾ñóãå º½øòàð æàñòàðäû» êåç êåëãåí ½ñàº-ò¾éåêêå ºèòû¹à ºàëàòûíûí ºîñû»ûç. Îñûëàé ¾í-ò¾íñiç ò໹à ò½ðà áåðåòií áå åäi, ¸ëäå, áiðåói àë¹àøºû áîëûï èiï, áið òàìàøà ñ½õáàò ºàéòà áàñòàëàð ìà åäi, êiì áiëñií, ê¼ï ½çàìàé-ຠæiãiòòåðäi» áiði ²àäiðäi içäåé áàñòàäû. Áà¹äàò áàðûï îíû ñàáûð¹à øàºûð¹àíøà åêi-¾ø ðåò àòûí àòàï àé¹àéëàï ¾ëãåðãåí içäåóøi ¾éãå ºàéòà êiðiï êåòòi. Îñû ¾í ½éºûëàðûíàí îÿòºàíäàé: – Ñåíi içäåï æàòûð, – äåäi ºûç. – Åñòiäiì. Ìà¹àí îäàí áàñºà åøòå»å àéòïàéñû» áà? – Íå àéòóûì êåðåê åäi? – Áiëìåéìií. Åãåð àéòàðû» æîº áîëñà áîñºà ò½ðà áåðãåíøå iøêå êiðåéiê. – Ñåí êiðå áåð. Ìåí ñ¸ëäåí êåéií áàðàì. Æiãiò ºûçäû» ä¸ë ºàçiðãi æà¹äàéûíà íàçàð àóäàðìàñòàí, îíû òàñòàï êåòóãå ºèìàé àëàñ½ð¹àí, æ¾ðåãiíäå ¸ëi ñ¼íiï ¾ëãåðìåãåí îòòàé ûñòûº ñåçiìäi ¼ç äåãåíiíå ê¼íáåéòií áið ºûðñûº ìiíåçãå áàéëàï áåðiï, Ìàëèêàíû òà¹û äà º½øàºòà¹ûñû, ñ¾éãiñi êåëãåí º½øòàð ê¼»iëäi» ûðºûíà áà¹ûíáàñòàí æûëäàì àäûìäàï: – ²½òòûºòàé áåðóãå áîëà ìà? – äåï àëäûíàí àºñèÿ øûººàí Áà¹äàòòû òû»äàìàé, æûí ½ð¹àíäàé ñåêiðå áèëåï æàòºàí ºûç-æiãiòòåðäi» àðàñûìåí ¾éãå áåòòåäi. “Íåìåíåãå êåóäåñií ê¼òåðåäi. ²àëàñà áàñºà áiðåóäi» ê¼»iëií àóëàï æ¾ðå áåðñií. Ìåí áiðäå»å á¾ëäiðãåíäåé “Íå àéòàì?” äåéäi ¹îé” äåï, iøòåé áóûðºàí¹àí æiãiò, áèãå àðàëàñïàé

äàñòàðõàí áàñûíäà ãóiëäåï îòûð¹àí ºîíàºòàð¹à êåëiï ºîñûëäû. – Î, ²àäið, ñåíi áà¹àíà áåði òàáà àëìàé îòûðìûç ¹îé. Êåë, êåë, ò¼ðëåò, – äåäi ѽëòàí. – Òàíûñºàëû áåði áið ðåò ä½ðûñòàï îòûðûï ñòàºàí ñî¹ûñòûðà àëìàïïûç. ƾç ãðàì¹à ºàëàéñû»? – äåäi Àéáåê. – ²½éû»äàð, æiãiòòåð! – äåï, òàóûºòû» åòií áið òiñòåï, ºàéòà òàñòàé ñàë¹àí ²àäið àóçûíäà¹ûñûí øàéíàìàñòàí àëäûíäà¹û àðàºòû ºà¹ûï ñàëäû. – Îó, áiç ñ¼éëåï òå ¾ëãåðìåäiê ºîé, – äåï, ºàðº-ºàðº ê¾ëãåí æiãiòòåð ø¼ëìåêòi ºàéòàäàí ºîëäàðûíà àëäû. Îñû êåçäå åñiêòåí Ñà¹ûíûøòû» áàñû ºûëòèäû. Îë òàáàëäûðûºòàí áåði àòòàìàñòàí áîñà¹à¹à ñ¾éåíãåí ºàëïû êåóäåñií ñ¸ë àë¹à ñîçûï ò½ðûï: – ²àäið, ²àäið, äåéìií. Áið ìèíóòºà êåëiï êåòøi, – äåï, æiãiòòi ¼çiíå øàºûðäû. ιàí ºîëûí áið ñiëòåãåí ²àäið æiãiòòåðãå ûì ºàºòû äà, á¸ði áið àóûçäàí òà¹û äà àëûï ºîéäû. Á½ë ¸ðåêåòiíåí åøòå»å øûºïàñûí ½ººàí Ñà¹ûíûø àÿ¹ûí àñû¹ûñ øåøiï, æiãiòòi» æàíûíà êåëäi. Ñîñûí, “Ñåíi ºàéòñåì åêåí?” äåãåíäåé ñ¸ë êiäiðiï ò½ðäû äà, å»êåéiï ²àäiðäi» º½ëà¹ûíà ñûáûðëàé æ¼íåëäi. – Àíà ºûç¹à íå àéòòû»? – Åøòå»å. Íåìåíå àéòóûì êåðåê åäi? – Àºûðûí, àºûðûí ñ¼éëå äåéìií. – Îé, êiìíåí íåíi æàñûðàìûç? – Òåç áàð äà êåøiðiì ñ½ðà. Àíàó ¾éãå êiðìåéìií, êåòåì äåï, æûëàï æ¾ð. – Ìåí íå ¾øií êåøiðiì ñ½ðàóûì êåðåê? ²îéøû, Ñà¹ûíûø. Áà¹äàò åêåói»-ຠæåï ºîéäû»äàð ¹îé, ìåíi» òຠáið ¸êå-øåøåì ñèÿºòû, – äåï, åêiíøi æàººà ºèñàÿ êåòêåí æiãiò: – ѽëòàí, º½éñà»øû àíàóû»íàí, – äåï, ºàñûíäà¹ûëàð¹à ºàðàäû. Îñû ñ¸òòå äàáûðëàñûï, ñûðòòàí áàñºàëàð äà êiðå áàñòàäû äà, Ñà¹ûíûø ²àäiðãå àðòûº åøòå»å àéòà àëìàñòàí, æàóûðûí ò½ñûíàí àóûðòà øûìøûï øû¹ûï êåòòi. Åëäi» á¸ði îðûí-îðûíûíà æàé¹àñûï áîë¹àíäà Ìàëèêàíû åðòiï ñûðòòàí ʸóñàð ìåí Ñà¹ûíûø êiðäi. Îë ðàñûìåí-ຠáiðàç æûëà¹àí áà, ê¼çiíi» àñòû ºûçàðûï ºàëûïòû. Æà»à î»àøàäà êåëiñiï àë¹àíäàé, ºûç äà äàñòàðõàí¹à îòûðà ñàëûï, ¼ìiðiíäå áiðiíøi ðåò òàòûï ò½ðñà äà ºûçûë øàðàïòû øàìûðºàíáàñòàí ò¾áiíå øåéií

ñiìiðiï ñàëäû. Ñîñûí áîñà¹àí áîêàëäû ѽëòàííû» àëäûíà ºîéäû äà ²àäiðãå òåñiëå ºàðàäû. Iøiíåí “Òî»ìîéûí. Îñûëàé ºèòû¹ûï îòûð¹àííàí áiðäå»å òàáàì ¹îé äåéñi» áå?” äåï îéëàäû. ²ûçäû» ê¼çi ¼»ìåíiíåí ¼òiï áàðà æàòñà äà îë æ຺à íàçàð àóäàðìàó¹à òûðûñºàí æiãiò ¼çií á¾ãií àðຠàëìàé ºîé¹àíûíà æûíû êåëiï, ñ¼çäi» ñî»ûí ê¾òïåñòåí òà¹û äà ñòàºàí¹à ºîë ñîçäû. Á½ë óàºûòòà Ìàëèêà äà ò¾ê ò¸áåòi áîëìàñà äà ѽëòàí òà¹û º½éûï ºîé¹àí øàðàïòû ñûçäûºòàòà ½ðòòàï îòûð¹àí. À»äûñºàí åêåóäåí áàñºà ½ë-ºûçäàðäû» ½ïàéû ò¾ãåë ñèÿºòû. þëiì Áà¹äàòòû» èû¹ûíà áàñûí ñ¾éåï àëûï ¸íãå ºîñûëûï îòûð. ѽëòàí ¾ñòi-¾ñòiíå ò¼ïåëåï, æàóàï áåðìåñiíå ºîéìàé ʸóñàðäû» ¼ìiðáàÿíûí ñ½ðàï æàòûð. Àéáåê ñ¼çií òîëûº áiëìåñå äå àíäà-ñàíäà ûøºûíà àé¹àéëàï, îíûñûíà åë äó åòå ºàëûï, æàï-æàºñû ¸íäi ò¾òå-ò¾òå ºûë¹àíûíà ì¸ç. Äàñòàðõàí¹à èåëiê æàñàï îòûð¹àí Áà¹äàò ïåí Ñà¹ûíûø ºàíà ²àäiðìåí ê¼çäåði ½øûðàñà ºàëñà èåêòåðií êåãæå»äåòiï, Ìàëèêàíû í½ñºàï, “Áiðäå»å äåñå»øi” äåãåíäåé ûì ºà¹àäû. ιàí áàñ àóûðòûï îòûð¹àí ²àäið æîº, ºîë ñ¾ðòåòií ºà¹àç¹à “´òêåíäåãi ò¾íäi åøºàøàí ½ìûòïàéìûí” äåï æàçäû äà ò¼ðò á¾êòåï ºàðñû áåòòå îòûð¹àí ʸóñàðäû» àëäûíà òàñòàé ñàëäû. ѽëòàííû» ñ¼çiíå áiðåñå ê¾ëiï, áiðåñå ¾íñiç áàñûí øàéºàï, àíäàñàíäà òûíûø äåãåíäåé ñ½º ñàóñà¹ûí åðíiíå òàºàï, àéíàëàñûí ñåðãåê øîëûï îòûð¹àí ºûç îðàóäû æàçäû äà ²àäiðãå æàëò ºàðàäû. Îñû ñ¸òòi ê¾òiï îòûð¹àí æiãiò ñòàºàíûí ê¼òåðiï, î¹àí º½ðìåò ê¼ðñåòòi äå, ºîëûíäà¹û àðàºòû iøiï ºîéäû. Íå iñòåðií áiëìåãåíäåé ñàáûðñûçäàíûï, ºîç¹àëàºòàï ºàë¹àí ºûç áið øåøiìãå òåç êåëäi ìå ºàáà¹ûí ò¾éäi äå îðíûíàí ñ¸ë ê¼òåðiëiï, ²àäiðäi» àëäûíäà æàòºàí ºàëàìñàïòû àëäû. Ñîñûí, àñû¹ûñ ¸ëäåíå æàç¹àí îë ºà¹àçäû ºàëàìñàïºà îðàäû äà æiãiòòi» àëäûíà ºàéòà ºîÿ ñàëäû. Á½ë ¸ðåêåòòi» á¸ðií ò½ìàíäàíà áàñòà¹àí ê¼çiìåí ¾íñiç áàºûëàï îòûð¹àí Ìàëèêà îðíûíàí òåç ò½ð¹àíûìåí òå»ñåëiï áàðûï áið ºîëûìåí êåðåãåãå ñ¾éåíäi äå òàìäû æà¹àëàï ñûðòºà øû¹ûï êåòòi. Àë ºà¹àçäà îë øàìäàíàòûíäàé åøòå»å æîº åäi. Îðàóäû àñû¹ûñ àøºàí æiãiò “Ñåí àºûìàºñû»” äåãåí æàçóäû îºûï, áàñûí äà ê¼òåðìåñòåí ìèû¹ûíàí ê¾ëäi. Ñîñûí, ñ¾éãåíiíåí ¼ç åñiìi æàçûë¹àí êåñòåëi îðàìàë àë¹àí áîçáàëàäàé òîº ê¼»iëìåí ºà¹àçäû ½ºûïòàï îðàï, ò¼ñ ºàëòàñûíà ñàëûï àëäû. ²àëà¹à ºàéòûï êåòóäi» ðåòi æîº áîë¹àí ñî» åëäi»

àëäû ëàéûº ê¼ðãåí æåðëåðiíå ºèñàÿ áàñòàäû. Æûíû áàñûëìà¹àí åêi-¾ø æ½ï òà¹û äà áèãå øûºòû, äàñòàðõàí áàñûíäà ãèòàðà¹à ºîñûëûï áàÿó ¹àíà ¸í àéòûï îòûð¹àíäàð äà áàð. Òåê ¾éäi» àðòûíäà ñîëû¹ûí áàñà àëìàé, àíäàñàíäà: – Ìåíi ì½íäà ìàçຠºûëó ¾øií øàºûðäû»äàð ìà? – äåï ûºûëûº àòûï, Ìàëèêà æûëàï îòûðäû. Îíû àéíàëûï-òîë¹àíûï, “²îéøû ºàéäà¹ûíû àéòïàé” äåï Ñà¹ûíûø, “Áåòi»äi áið ø¸éiï æiáåðøi” äåï ºîëûíäà¹û ñóûí ºàéäà ºîÿðûí áiëìåé þëiì æ¾ðäi. Àë, ¾éäi» iøiíäå “Áið áèëåï êåëóãå ºàëàé ºàðàéñû»?” äåï, ʸóñàðäû àéíàëñîºòàï æ¾ðãåí ѽëòàí¹à àëàê¼çiìåí àòà ºàðàï îòûð¹àí ²àäið, ºûçáåí æàíàðû ò¾éiñêåíäå æûëû æûìèûï, ê¼çií ºûñûï ºîÿäû. Îñûíäàé ñ¸òòi» áiðií ½òûìäû ïàéäàëàí¹àí ʸóñàð ºàáà¹ûí ºàðñ ò¾éäi äå, “μéûºòà” äåãåíäåé áàñûí áið æà¹ûíà ºèñàéòûï, åêi àëàºàíûí áåòòåñòiðãåí ºàëïû ñàìàéûíà òàºàäû. – Òåê ñåíåí êåéií ¹àíà, – äåäi æiãiò äàóûñòàï, ºûçäû» àéíàëàñûíà ñåçiê àëäûðìàéûí äåï èøàðàëàï îòûð¹àí ¸ðåêåòiíi» á¸ðií òàñ-òàëºàí ºûëûï. ´çi äå ¾ëêåí ê¼çi òiïòi òîñòà¹àíäàé áîëûï êåòêåí ºûç “Åíäi æàñûðàòûí íå ºàëäû?” äåãåíäåé, ñiëåñi ºàòà ê¾ëäi äå: – ²àï, ñåíi ìå? – äåï æiãiòêå æ½äûðû¹ûí ò¾éiï, îðíûíàí ò½ðäû. Ñîñûí, áà¹àíàäàí áåði àéòûï æàòºàí ñ¼çi çàÿ êåòêåíäåé áiðåñå ²àäiðãå, áiðåñå ʸóñàð¹à ºàðàï åøòå»åíi» áàéûáûíà áàðà àëìàé ò½ð¹àí ѽëòàííû» æàíûíàí ¼òiï, ò¼ðäåãi æàë¹ûç äèâàí¹à èåëiê æàñàï àë¹àí êóðñòàñ ºûçäàðûíû» ºàñûíà áàðäû. Îëàðäû ºà¹ûñòûðûï áið êiñiëiê îðûí òàïºàí ºûç îéëàíáàñòàí æàíòàÿ êåòòi äå: – Àë, åíäi ñåí! – äåäi ñàëòàíàòòû äàóûñïåí. Åíäi ¹àíà ê¼»iëi æ¸é òàóûï, æàíû òûíøû¹àí ²àäið äå: – Ñiç íå àéòñà»ûç ñîë áîëàäû, – äåï áàñûí áið ø½ë¹ûï ºîéûï, “Îñû ºûç ìåíi ¼çiíå ºàðàé òàðòûï áàðà ìà, ºàëàé?” äåï îéëàäû. Ñîë îé æà»áûðëû ò¾íäi ñàíàñûíäà ºàéòà òiðiëòiï, îë àðà-àðàñûíäà ê¼çiíi» ºèû¹ûí ºûç æ຺à òàñòàï ºîéûï, àðຠóëà¹àí àºûë-îéûí ò¸òòi ºèÿë¹à æå»äiðiï, ê¼ï ½çàìàé-ຠºàë¹ûï áàðà æàòòû. Àðàäà áiðàç óàºûò ¼òòi. Æiãiòêå ñîë ê¾ííåí áàñòàï Ñà¹ûíûø ïåí þëiì ºûðûí ºàðàï æ¾ðäi. Òiïòi Áà¹äàòòû» ¼çi: – ²àëàìàñà» î áàñòà íåãå åñêåðòïåäi»? Áiçäi äå,

áàé¹½ñ ºûçäû äà áîñºà æûíäû ºûëìàé, – äåï, àøó øàºûðäû. – Ñåíäåðãå áiðåó ºûç òàóûï áåð äåäi ìå? – äåï, ²àäið äå àë¹àí áåòiíåí ºàéòïàäû. – Àë îíäà åêi ê¾í îñûíäà º½ñà áîëûï æàòºàí, àíà ä¸ïòåðãå ¼ëåðäåãi ñ¼çií æàçûï, àõiëåï-óõiëåãåí êiì? – äåï, Áàºûò æàñòûºòû» àñòûíäà æàòºàí ê¼ê ä¸ïòåðäi àéûðûï-àéûðûï àñïàí¹à øàøûï æiáåðäi. ƾðåãií æàðûï øûººàí øûíàéû îéëàðû ò¾çiëãåí æàçáàíû äàð-äàð àéûð¹àí äîñûíû» ¸ðåêåòi æàíûí àóûðòñà äà ñûðò ê¼çãå ñûð áåðìåóäi åðëiê ê¼ðåòií, ºûç ¾øií á¾ê ò¾ñiï æàòûï àë¹àí ¼òêåíäåãi îñàëäû¹û îíñûç äà iøií àøûòûï æ¾ðãåí æiãiò áàÿó ¹àíà îðíûíàí ò½ðäû. Ñîñûí: – Ľðûñ iñòåäi». Iøòåí øûººàí ø½áàð æûëàí áîë¹àí ñî» æûðòó¹à ¼çiì ºèìàé æ¾ð åäiì. Åíäi ìiíå æà»àñûí áàñòàéòûí áîëäûì, – äåäi äå, Áà¹äàòòû áiðæîëà ê¾éäiðåéií äåãåíäåé ñåëò åòïåñòåí òåðåçåíi» àëäûíàí øà¹ûí ¹àíà ºîéûí ä¸ïòåð àëûï, ò¼ñåêêå ºàéòà êåëiï îòûðäû. Áiðຠæà»à ¹àíà ê¾éiï-ïiñiï ò½ð¹àí Áà¹äàò ñàáàñûíà òåç ò¾ñiï: – Ñà¹àí äàóà æîº øû¹àð, – äåäi äå, ø¼ëìåêòi» àóçûí òiñiìåí àøûï, àøûº ò½ð¹àí òåðåçåäåí ºàºïàºòû ñûðòºà òàñòàäû äà åøòå»å áîëìà¹àíäàé ò¸òòi ñóñûíäû ºûëºûëäàòà æ½òòû. – Àë, îíäà ñåí ìà¹àí ìûíàíû àéòøû, ʸóñàð ñåíi» ñ¼çi»äi ºàáûë àëà ìà? – Àëàòûí ñèÿºòû. ʼëáå»äåìåé áið æåðãå º½éðûº áàñûï îòûðøû ¼çi». – Îë Ìàëèêàìåí áiðãå îºèäû, ê¾íäå àðàëàñûï, æà¹äàéäû» á¸ðií ê¼ðiï æ¾ð. Ìàëèêàíû» ¼òêåíäåãiäåí êåéií ¼çiíå-¼çi êåëå àëìàé åêi-¾ø ê¾í àóûðûï æàòºàíûí äà áiëåäi. Ñîíû» á¸ðií áiëå ò½ðà ñåíiìåí ºîëòûºòàñûï êåòå áåðåäi äåãåíãå ìåí ñåíáåéìií. – Ìåí ñåíåì. Àë ñåíi» Ìàëèêà»à àðຠ¼òiï êåòêåí. Îäàí áàñºà äåðòi æîº. – Ñåí ò¾ê áîëìà¹àíäàé á¸ðií íåãå òåç ½ìûòûï êåòòi»? °ëäå ʸóñàð ñà¹àí ¸ëäåíå äåï, ä¸ìåëåíäiðiï ºîéäû ìà? – °çiðãå îíäàé åøòå»å áîëà ºîé¹àí æîº. Ñîñûí ìà¹àí îë ºûçäû äà òûºïàëàé áåðìåøi. – Åêåói»íi» ûì-æûìû» áið áîëà ºàë¹àíûí ìåí ¹àíà åìåñ åëäi» á¸ði áàéºàïòû. – Åëäi» áiçäi à»äû¹àííàí áàñºà æ½ìûñû æîº ïà åêåí?

– Àéòïàºøû, ñåí òà¹û æàë¹ûç åìåññi». – Ò¾ñiíáåäiì. – Ìàëèêà¹à áiðåó êåëiï æ¾ð åêåí äåï á½ëºàí-òàëºàí áîëûï åäi». Åíäi ʸóñàð ¾øií äå áຠñûíàó¹à òóðà êåëåòií ñèÿºòû. – Ñîíäà áið îðûí¹à íåøåäåí êåëåäi åêåíáiç? Îñûíû àéòòû äà àÿ¹ûí ò¼ñåêòi» ¾ñòiíå æèíàï àëà ºîéûï, àðºàñûí êåðåãåãå ñ¾éåï æàé¹àñà îòûð¹àí ²àäið çiëñiç ê¾ëäi. – Áiç áiëìåéòií ºàíøà ¾ìiòêåð áàð åêåíií áiëìåéìií. Àë ìåíi» àíûº åñòiãåí àºïàðàòûì áîéûíøà ѽëòàí ñåíi» áàñòû á¸ñåêåëåñi» áîëìàº. ƾçiíå ìûñºûë îéíàï øû¹à êåëãåí æiãiò: – Æåòiñêåí åêåì, – äåï êåêåñiíìåí ê¾ëäi äå, Áà¹äàòòû» áåòiíå ñûíàé ºàðàäû. – ²àëàé? ´ç ê¾øi»ìåí ò¾ñiï êåòåòií ñèÿºòûñû» áà? – °ðèíå ò¾ñåì. Òåê êîìèññèÿ º½ðàìûíäà àíà åêi ºûç áåí ñåí áîëìàñà» áîëäû. – Ìåíi ºîéøû, àë åêi ºûçäàí åíäi º½òûëà àëìàéñû». – Ìiíå, ñîë ºèûí. Äåãåíìåí î»àéûíàí ºèûíû æàºñû. – Àë, ѽëòàí øå? – Îíû»äû ¸»ãiìå ºûëìàé-ຠºîéñà» äà áîëàäû, – äåï, ²àäið Áà¹äàòòû» ºîëûíäà¹û ñóñûí¹à ºîë ñîçäû. Á½ë ñûíຠ²àäiðãå ðàñûìåí-ຠºèûí òèäi. Àë¹àøºû êåçäåñóäi» îðàéû ê¾òïåãåí æåðäåí êåëiï, òàáè¹àòòû» òåíòåê ìiíåçi åêåóií áið ì¾ñiíãå ºàëàé òåç àéíàëäûðûï æiáåðñå, åíäi ¼ðiñi áið áîëñà äà áið-áiðiíå ºîñûëà àëìàéòûí åêi ºîéøûíû» îòàðûíäàé åêåóiíi» æ¾çäåñói ê¾ðäåëåíiï áàðà æàòòû. Á½¹àí ñîë òó¹àí ê¾í êåøiíåí êåéií ºûçäû» äà ºàøºàºòàé áàñòà¹àíû ºîñûëûï, æiãiòòi» äi»êåñi øûí ºàòòû. ʸóñàðäû ñàáà¹ûíà içäåï áàð¹àíûìåí ºàñûíäà áàºòàøû ñèÿºòû áið åëi ºàëìàé Ñà¹ûíûø ïåí þëiì æ¾ðåäi. Ñàáàºòàí íåìåñå æ½ìûñòàí êåéií ê¾òiï àëàéûí äåñå, ºûç ê¼øåäå êåòiï áàðà æàòºàí íåìåñå àÿëäàìàäà ò½ð¹àí ¾ëêåí êiñiëåðäi» æàíûíà áàðûï àëûï, øûºïàé ºîÿäû. Àë àëäà-æàëäà ºîë¹à ò¾ññå ¸øåéiíäå àóçûí æàïïàéòûí àºæàðºûí ºûç ¾íäåìåé º½òûëàäû. Îäàí ºàëñà: – Ìàëèêàäàí êåøiðiì ñ½ðà. Ñîë êåçäå ñåíiìåí äîñ áîëó¹à äàéûíìûí, – äåï øàðò ºîÿäû. – Á½¹àí áiçäi» äîñòû¹ûìûçäû» íå ºàòûñû áàð? – Ñåíi» îéëàï òàïºàí åðòåãi»íi» êåñiðiíåí ºûçäàð ìà¹àí äà ¼êïåëåï æ¾ð.

– Áiç áiðåó ¾øií ¼ìið ñ¾ðìåéìiç ¹îé. ²àøàí¹û ¼êïåëåð äåéñi», åðòå»-ຠá¸ði ºàëïûíà êåëåäi. – Áiç äåï ìåíi ¼çi»å ºîñàºòàóøû áîëìà. Ìåí ñåíi Ñà¹ûíûøòû» ñûíûïòàñû, Ìàëèêàíû» æiãiòi ðåòiíäå ¹àíà ñûéëàéìûí. Áiði ºóûï, áiði ºàøûï ìûñûº-òûøºàí îéíàóäàí, êåçäåñå ºàëñà êåëòå ºàéûðûëàòûí ºûñºà ñ½õáàòòàí ìûñû º½ðû¹àí æiãiò òà»åðòå» ñàá຺à øûººàíäà, ò¾ñòå ¾éiíå ºàéòºàíäà ʸóñàðäû» ºàºïàñûí áið øîëìàé êåòïåéòií ¸äåò òàïòû. ²ûç ¾éiíå ºàéòàäû-àó äåãåí ìåçãiëäå ¸ñêåðäåãi áàëàñûíàí áið õàáàð ê¾òêåí àíàäàé æîë¹à ºàðàï àÿëäàìàäà îòûðàòûí áîëäû. Å» ºûçû¹û, îñû ¸ðåêåòòi» á¸ði æiãiòòi ºûç¹à á½ðûí¹ûäàí äà ûíòûºòûðà ò¾ñïåñå êåði ¸ñåðií òèãiçãåí æîº. ²ûñºàñû, åø í¸òèæå øûºïàñòàí ìàìûð äà òàóñûëó¹à àéíàë¹àíäà æiãiò “Íå áîëñà ñîë áîëñûí” äåï ò¸óåêåë åòiï, æåêñåíái ê¾íi ºûçäû» ºàºïàñûí ºàºòû. Àáûðîé áîë¹àíäà åñiêòi ʸóñàðäû» ¼çi àøòû. Àøºàíûíû» æîëû áîëñûí, ¸øåéiíäå á¸ðií ¸çië-ºàëæû»¹à àéíàëäûðûï, æàéäàðû æ¾ðåòií ºûçäû» ¼»i ¼çãåðiï ñàëà áåðäi. – Æûíäûñû» áà? ¶éäå à¹àì áàð. – À¹à» êiñi æåìåéòií øû¹àð? – ȸ, ñåíi» åøòå»å» êåòïåéäi. Àë, ìåíi î»äûðìàéäû. Òåç êåò. – Ìåíiìåí êåçäåñóãå êåëiññå» êåòåì. – Íå ¾øií? – ²àçið àéòà áåðåéií áå? – ²½äàé ¾øií, êåòøi. Øûí àéòàì, à¹àì ¼òå ºàòàë. – Ñåíåí áið æàºñû ñ¼ç åñòiìåé òàïæûëìàéìûí. – Ìåíi ñûéëàñà» êåò. – Æàðàéäû. Òåê åðòå» æ½ìûñòàí êåéií ê¾òåì. Êåëiñòiê ïå? – ʼðåðìiç, – äåäi øàðàñû òàóñûë¹àí ºûç. Åðòåñi æèûðìà ñåãiç áàòûðäû» áà¹ûíäà ñ¾éãåíi ½ë òàóûï áåðãåí áàºûòòû æàíäàé åêi åçói åêi º½ëà¹ûíà æåòiï, æiãiò îòûðäû. Àíàäàéäàí-ຠîíû» ðèÿñûç æ¾çií ê¼ðãåí, ò½»¹ûø æ¾çäåñêåííåí áàñòàï áið àéíûìà¹àí æàñàíäûëû¹û æîº òàçà ïåéiëií ñåçiíãåí, áîéûíäà åðiêñiç ¼çiíå áàóðàï àëàð áið ñèºûðäû» áàð åêåíií iøòåé ìîéûíäà¹àí, áið-áiðií òåç ¼çiìñiíiï êåòêåí ê¼ðøiñií æàçáàé òàíû¹àí áîéæåòêåííi» äå áåòiíå ê¾ëêi æ¾ãiðäi. °ó áàñòà º½ðáûëàðûíû» æàçûºñûçäàí-æàçûºñûç ì½íû

àéûïòàé áåðãåíi æàíûíà áàòºàí ºûç æiãiòòi ðàñûìåí-ຠê¼ðìåñòåé áîë¹àí. “Á¸ðiíå ñåí êií¸ëiñi», åíäi ìåíåí àóëຠæ¾ðøi” äåï, àóûð-àóûð ñ¼ç àéòºûñû êåëãåí. Êåðåê äåñå, îñû æiãiòòåí áiðæîëà º½òûëó ¾øií ºàëàìàñà äà ѽëòàí¹à êåëiñiìií áåðiï, á¸ðiíå áiðæîëà í¾êòå ºîéìຠáîë¹àí. Åíäi ñîíû» á¸ðií îéûíàí ûñûðûï òàñòàï, ò¾ê áîëìà¹àíäàé ²àäiðäi» ºàñûíà êåëiï îòûðà êåòêåí ºûç, æiãiòòi» àìàíäàñóäû ñûëòàó ºûëûï áåòiíåí ñ¾éãåíiíå äå ºàðñû áîëìàäû. Îíû» áið-ຠñ¸òòå î»àé ¼çãåðiï ñàëà áåðóiíå åêi îºè¹à ñåáåï áîë¹àí åäi. Áiðiíøiñi, á¾ãií ñàáຠêåçiíäå Ìàëèêà á½¹àí “Áiðåóäi» ºà»ñû¹û áiðåóãå òà»ñûº äåãåí. ²àäið áîëìàñà áàéñûç ºàë¹àíäàé åêåíñi» ¹îé” äåäi. Á½¹àí äåéií ê¼»iëiíå ºàðàï, “Áiçäi» àðàìûçäà åøòå»å áîë¹àí æ äåãåíäi ò¾ñiíäiðóäåí øàðøà¹àí ºûç, “Ìàëèêà, ²àäið åêåóìiçäi ºîéìàé ºîñàºòà¹àí ¼çäåði». Åíäi áàñûìûçäû ºàòûðìà»äàð” äåäi äå, ñû ñàáàººà ºàòûñïàé æ½ìûñûíà êåòiï ºàëäû. Åêiíøiñi æ¸íå å» áàñòûñû, æàñ ºûçäû» æà»áûðëû ò¾ííåí êåéií òàëàé ò¾í ½éºûñû ºàøºàí. Ñóäàí äåíåìåí äåíå áîëûï æàáûñûï ºàë¹àí ê¼éëåãií æiãiòòi» ò½ëàáîéûí ºóàëà¹àí ûñòûº êåïòiðiï æiáåðåðäåé ºàðû¹àíûí, ñóûºòàí äið-äið åòiï ò½ðñà äà êåòóãå àñûºïà¹àí ²àäiðäi» áåòiíåí îºûñ ñ¾éãåíií ºûç ¸ëi ½ìûòà àëìà¹àí. Åíäi ìiíå, ¼çiíå iøiï-æåé ºàðàï, ò¾ðëi ½ñûíûñòàðûí áiðåó ºóûï êåëå æàòºàíäàé àñû¹ûñ àéòà áàñòà¹àí æiãiòòi» æàíûíäà åø àëà»ñûç îòûð. Áiðiíøi ê¾íi åêåói áið-áið áàëì½çäàºòû ½ñòàï àëûï, áàëäàí ò¸òòi áàëàëûº øàºòàðûíäà¹û å» áið àÿóëû ñ¸òòåðäi ¸»ãiìåëåï, ºàëàíû» åêiíøi øåòiíäåãi ¾éëåðiíå äåéií æàÿó êåëäi. Åêiíøi ê¾íi ¾ëêåí ºàëàäà æ¾ðiï ñòóäåíòòiê ¼ìiðäå êó¸ áîë¹àí àºûë¹à ñûéûìñûç æ¸éòòåðäi, å» æàºñû ½ñòàçäàð ìåí å» æàìàí ½ñòàçäàðäû ñ¼ç åòòi. ¶øiíøi ê¾íi áຠiøiíäåãi ê¼ê ìàéñà¹à îòûðûï àëûï, êåéäå áåòòåði äó åòå ºàëûï, êåéäå ºîñûëà ê¾ëiï, àðààðàñûíäà ºûç æiãiòêå ìåéiðií ò¼ãå ºàðàï ºîéûï, ²àäiðäi» ê¼ê ä¸ïòåðií àºòàðûï øûºòû. Êåëåñi ê¾íi òà¹û äà æàÿóëàòûï êåëå æàòºàí æàñòàð Ðàéûìáåê áàòûðäû» êåñåíåñiíå òîºòàäû. Çèðàò áàñûíäà¹û ø¾ìåêòåí êåçåê ñó iøòi. Æiãiò ºûçäû» ½çûí øàøûí ºîëûíà îðàï, æåðãå ò¾ñiðìåé ½ñòàï ò½ðäû. Ñîñûí: – Á½ë áiçäi» íåêå ñóûìûç áîëñûí, – äåï, ì¾ëäå

òîñûí òiëåê àéòòû. ²îë îðàìàëûí ñóëàï àëûï ìîéíûí, ìà»äàéûí ñ¾ðòiï ò½ð¹àí ºûç ñ¼çäi» áàéûáûíà áàðà àëìà¹àíäàé ¸ äåãåíäå òîñûëûï ºàëñà äà: – Íå àéòûï ò½ð¹àíû»äû áiëåñi» áå? – äåï, æiãiòêå òûì ñàëìàºòû ºàðàäû. Îñû ê¼çºàðàñ ¸ñåð åòòi ìå, ¸ëäå, “Ðàñûìåí-ຠíåêå ñóû îéíàéòûí í¸ðñå åìåñ ºîé” äåï îéëàäû ìà, îñû ñ¸òòi ê¾òiï, ñ¼çií æ½ïòàï æ¾ðãåí æiãiò æåìå-æåìãå êåëãåíäå ò½òû¹ûï, ºûç¹à ¼ç ê¼»iëií ºàëàé áiëäiðåðií áiëìåé àáûðæûï-ຠºàëäû. Íå àéòàðûí áiëìåé ºûçäû» øàøûí áiðåñå àëàºàíûíà ñàëûï àÿëàï, áiðåñå àòòû» æàëûí ¼ðãåíäåé ºîëàïàéñûç ºèìûëìåí ñàëàëàï åñi êåòòi. Æiãiòòi» åðìåãiíå àéíàë¹àí øàøûí àÿäû ìà, ºûç á½ë ¾íñiçäiêòi àëäûìåí á½çûï: – Êåòòiê, – äåäi äå, øàøûí æèíàï àðòûíà òàñòàäû. Ñîñûí, ìåëøèiï ò½ð¹àí æiãiòòi ºîëûíàí òàðòûï æîë¹à ñàëäû. Îñû óàºûòòà ¹àíà ¼çiíå-¼çi êåëãåí ²àäið ¼çi àéòûï æåòêiçóãå ä¸ðìåíi æåòïåéòiíií àëäûí-àëà áîëæà¹àí áà, ºàëòàñûíàí á¾êòåëãåí ºà¹àçäû àëûï ºûçäû» ºîëûíà ½ñòàòòû äà êåði æ¾ãiðå æ¼íåëäi. Åøòå»å àéòïàñòàí ò½ðà ºàøºàí æiãiòòi» á½ë ºûëû¹ûíà ìûðñ åòå ºàë¹àí ºûç òàëäû» ºàëºàñûíäà ò½ðûï õàòòû àøà áàñòàäû. Îðàóäû» iøiíäå åêåóiíå äå æàºñû òàíûñ áàÿ¹û ºîë ñ¾ðòåòií ºà¹àç æ¾ð åêåí. Îë êåçäå òûì ì¸í áåðìåñå äå, æiãiòòi» áið æàïûðຠºà¹àçäû îñû ê¾íãå äåéií ñàºòàï æ¾ðãåíi ä¸ë ºàçið ºûçäû» æ¾ðåãií áið øûìøûï ¼òiï, áîéûíà ðèçà ñåçiì æ¾ãiðòòi. Àë, îäàí áàñºà áið ïàðàºòà: “´çi»ìåí ¼çi» áið î»àøà ºàë¹àíäà, ½éûºòàé àëìàé ä¼»áåêøiï æàòºàíäà, ê¼øåäåí ºîë ½ñòàñºàí, º½øàºòàñºàí ºûçæiãiòòåðäi ê¼ðãåíäå îñûëàé äåñåì-àó äåãåí ºûìáàò ñ¼çäåð – àÿóëû»à ¹àíà àðíàëàð æ¾ðåêòi» ¸ðáið ë¾ïiëiíåí æàðàë¹àí ûñòûº ñ¼çäåð – ñàíà»äà ä¾íèåãå êåëiï, ºèÿëû»äà¹û åëåñêå, è¸, 츻ãi ºàñû»äà æ¾ðåð áið ñ¾éêiìäi åëåñêå ñûð áîëûï àéòûëûï æàòàäû äà, ºîëû»à ºàëàì àëûï, îñûíàó ¸äåìi ñ¸òòi ½ñòàï ºàëó¹à ½ìòûëñà», æåë ºó¹àí ºà»áàºòàé ìàçàºòàé ºàøûï, áàçàðäà¹û ¸ð àñûëäû ºûçûºòà¹àí ºàéûðøûäàé ñîë ò¸òòi ñ¸òòåðãå ºîë æåòêiçå àëìàé, ê¼»iëi»äåãi ê¼ðiêòi îéäû ì¼ëäiðåòiï ½ñûíà àëìàé àéëû ò¾íäå, àéñûç ò¾íäå äå, ê¾íäiç ¹îé êåç êåëãåí ìèíóòòà ºèíàëûï îòûðàñû», æàë¹ûç... Àë, àëäà-æàëäà ê¼»iëi»íi» ò¼ðiíå ºàñòåðëåï iëãåí ºàäiðëi» îñû-àó äåãåí áið æàí êåçäåñå ºàëñà, ñ¼ç – á¸ðií, á¸ðií æåòêiçiï áåðå àëàäû äåãåí ñ¼ç – ñåçiìi»äi

ñóðåòòåóãå êåëãåíäå ¾øá½òòàë¹àí àòòàé êiáiðòiêòåï, æàíàð áîëûï æ¸óäiðåï, òóðà ºàðàé àëìàé òàéñàºòàéäû åêåí; àñàó ºàí òàìûðû»äà òîëºûíäàé îéíàï, ò½ëàáîé áîëûï í¸çiê äiðiëäåéäi åêåí; ê¼ðå àëàòûí ê¼ç áîëñà îñûíûñûìåíຠàéòïà¹ûí ¾íñiç æåòêiçiï, îò ñåçiì æ¾ðåêòåí æ¾ðåêêå ê¼øåäi åêåí; ä¾íèåäåãi å» áið åñòå ºàëàð áàÿíäû ê¾íäåð ¸ðêiìíi» äå áàñûíàí ¼òói ì¾ìêií ê¼çñiç ¹àøûºòûº áîëûï, ê¼»ië ò¾êïiðiíåí îðûí àëàäû åêåí; îñûëàé ¸ð êåóäåäå á¾ðøiê æàð¹àí îò ñåçiì ½ë¹àé¹àí ñàéûí, ¹½ìûðû ½çàð¹àí ñàéûí àéíàëàñûíà äåãåí ìåéiðiìi, æàºñûëû¹û ìîëàéûï, àäàìäàð áið-áiðií æàºñû ê¼ðå ò¾ñåäi åêåí; òiïòi, áiði ¾øií áiði º½ðáàí áîë¹àí æàíäàð äà áàñºà¹à àÿóøûëûº, ºèìàóøûëûº ½ðû¹ûí ñåóiï ìûíà æàë¹àíäà æàìàíäûº ïåí ºàòiãåçäiê ñ¸òêå áîëñà äà àçàÿ áåðåäi åêåí. ß¹íè, ÌÀÕÀÁÁÀÒ – “Ìàõàááàò æ äåï çàð æûëà¹àí ºûçäû» ¸ðáið òàë ê¼ç æàñûíäà, ºàºïàíû» ò¾áiíäå òåðåçåäåí ò¼ãiëãåí æàðûººà øîìûëûï, ò¾í ºàòûï îòûð¹àí æiãiòòi» í¸çiê ¾ìiòiíäå, ñ¾éãåíií ìîéûíäà¹ûñû êåëìåé ïà»äàíà áàñûï áàðà æàòºàí åðêå ºûëûºòû» ¸ð àäûìûíäà, òûì ½ç຺à ñîçûëìàñà äà ºûñºàëû¹ûìåí-ຠº½íäû ¹àøûºòàðäû» ºàòàð ò¼ãiëãåí ê¾ëêiñiíäå, ¼êïåëåãåí àðóäû» òîìïàé¹àí áåòiíäå ¼ìiðií 츻ãi æàë¹àñòûðà áåðåäi åêåí. Ìåíi»øå, ñåíi»øå äå ¼ìið îñûíûñûìåí ¹àíà ò¸òòi. Îëàé áîëñà, òàáè¹àò ¼çi ñåï áîëûï åñåïñiç ê¼»iëìåí ºîëûìûçäû ºàóûøòûð¹àí, áið-áiðií àëûñòàí òàíû¹àí ºîñ æ¾ðåêòi» ä¾ðñiëií ºàòàð òû»äàòºàí ñîë ò¾íäi áiç íåãå òåç ½ìûòïàºïûç? Ìåí ñåíi ¼çi»å ì¸ëiì ºîñ ºàéû»íû» ºàñûíäà ê¾òåì” – äåï æàçûëûïòû. Õàòòû îºûï øûººàí ñî» ºûçäû» áàñûíà àëäûìåí “Ì½íûìåí íå àéòºûñû êåëäi?” äåãåí îé êåëäi. “Îñûíøà ñ¼çäi ºàéäàí òàïºàí? Áið æåðäåí ê¼øiðiï àëäû ìà åêåí?” äåï òå ê¾äiêòåíäi. Ñîñûí, æiãiòòi» ê¼ê ä¸ïòåðií åêåóiíi» æàðûñà îºû¹àíûí, îíû» iøiíäå äå ¼çäåði æ¾çäåñêåí, æ¾çäåñïåãåí ê¼êòåìåíi» ê¼ðiêòi ê¾íäåði àæàðûí àøà æàéíàï, ê¼ðêåì ñóðåòòåëãåíií, á½ë äà æiãiò æàíûí æàðûï øûººàí ñîíäàé òàñºûíäû ê¼»iëê¾éäi» áið ïàðàñû åêåíií îéëàäû. Ñîë îé æ¾ðåãií æûëäàì ñûçûï, ò½ëàáîéûí ºóàëàé æ¾ãiðãåí ûñòûº ºàí ìà»äàéûí øûï-øûï òåðëåòiï, îñû ºàçið ¹àíà ºàñûíàí êåòêåí æàñ æiãiòòi åðiêñiç içäåòòi. Îäàí êåéiíãi ê¾íi ºûç ²àäið åêåói ê¾íäå êåçäåñiï æ¾ðãåí ºîñ ºàéû»íû» ò¾áiíå êåëìåäi...

ʸóñàðäû» á½ë ºûëû¹ûí “Ñ¼çiìäi ºàáûë àë¹àí æ äåï ½ººàí æiãiò àëòûíøû ê¾íi ñàáà¹ûíà áàðìàñòàí ºûçäàðäû» îºó îðíûíà êåëäi. Áiðiíøi ñàáàºòàí øû¹ûï, åêi-¾øòåí ºîëòûºòàñûï, áið-áiðií æà»à ¹àíà ê¼ðãåíäåé ø¾éiðêåëåñiï êåëåñi êàáèíåòêå áåòòåï áàðà æàòºàí òîï ñòóäåíòòi» iøiíåí ºûçäû òåç òàóûï àëûï, ºàðñûëàñºàíûíà ºàðàìàé, æàíûíäà¹ûëàðäàí î»àøà àëûï øûºòû. Àìàíäàñó¹à äà øàìàñû êåëìåé æ¾ðåãi àòºàºòàï, æàíûíà òûíûì áåðìåãåí àñàó ñåçiì ¼»ií á½çûï, ¸ äåãåíäå åðiêñiç ñ¾éðåé æ¼íåëãåí ºèñûíñûç ¸ðåêåòiíi» ñî»û ºàëàé àÿºòàëàðûí áiëìåé àëàá½ðòûï ò½ð¹àí æiãiòòi» åêïiíií ºûç îï-î»àé áàñòû. – Òûíûøòûº ïà? – Õàòòû îºûäû» áà? – κûäûì. Æàºñû æàçûïñû». – Îíäà íåãå êåëìåäi»? – ²àøàí êåëó êåðåê åêåíi ê¼ðñåòiëìåïòi. ²ûçäû» æ¾çiíäåãi åðêå ê¾ëêi ñîë àðàäà æiãiòòi» áåòiíå ê¼øòi äå, àéûáûí åø ºàðñûëûºñûç ìîéûíäà¹àí áîçáàëà êåøåëi áåði ¸ð ìèíóòû àçàïºà ñàë¹àí ¼òêåí øàºòû áið ìåçåòòå ½ìûòûï, ʸóñàðäû áàóûðûíà áàñòû. Ñûðò ê¼çäåí æàñºàí¹àí ºûç º½øàºòàí æûëäàì ñûòûëûï øûºòû äà: – Ìåí ñàá຺à êåøiãåì, – äåäi. – ²àòûñïàé-ຠºîéñà» ºàéòåäi? – Îñû ê¾íãå äåéií åø ñåáåïñiç áið ñàáàºòû æiáåðiï ê¼ðìåïïií. – Ìåí ñåáåï áîëà àëìàéìûí áà? – Ñåíiìåí ñàáàºòàí êåéií äå êåçäåñóãå áîëàòûí øû¹àð. – Ðàñûìåí-ຠìåíiìåí òà¹û êåçäåñêi» êåëå ìå? – ȸ. Ñà¹àí àéòàð ¼òå ìà»ûçäû ñ¼çiì áàð. – Îíäà îíû íåãå êåéiíãå ºàëäûðìàºñû»? ²àçið àéòà áåðñå»øi. – Îë á½ëàé àò¾ñòi àéòûëà ñàëàòûí î»àé-îñïຠ¸»ãiìå åìåñ. – Iøiì ñåçiï ò½ð. Ñåí ìåíi» ½ñûíûñûìäû ºàáûë àëìà¹àí ñèÿºòûñû». Åãåð ñîëàé áîëñà ê¼»iëiìäi ê¾ïòi ºûëìàé ºàçið-ຠåñòiðò. – Áiçãå á¾ãií ¾ø-ຠñàáàº. ²àëàñà» ñîäàí êåéií ìåíi ºàéû»íû» ò¾áiíåí òàáàñû», – äåäi äå, æà»à ¹àíà åëäi» á¸ði èií òiðåñiï æ¾ðãåí, ºàçið ºà»ûðàï áîñ ºàë¹àí ½çûí ä¸ëiçäi áîéëàé æ¾ãiðå æ¼íåëäi. – Àë æ½ìûñû»äû ºàéòåñi»?

– Á¾ãií ñåíái ¹îé, àºûìàº, – äåäi ºûç åðêåëåé ê¾ëiï. Ñîñûí, ñ¾ëåé-ñîïû áîëûï ñî»ûíàí ºàðàï ò½ð¹àí æiãiòêå ºîëûí áið á½ë¹àäû äà êåëåñi ä¸ðiñêå êiðiï êåòòi. “Åêi ñàáຠáið äåìäå ¼òå øû¹àäû ¹îé. Åíäi åøòå»åãå ¾ëãåðå àëìàñïûí” äåï øåøêåí æiãiò ¼ç îºó îðíûíà áàðìàñòàí áàººà ºàðàé àÿ»äàäû. Æîëàé ò¸òòi òîºàø ïåí ñóñûí àëûï, ºûç åêåói ñû êåçäå æèi áàñ ºîñàòûí ºîñ ºàéû»íû» ò¾áiíäåãi îðûíäûººà êåëiï ºèñàéäû. Èûººà iëå ñàëó¹à û»¹àéëû øà¹ûí ñ¼ìêåñiíåí ê¼ê ä¸ïòåðií àëûï, áið àºòàðûï øûºòû. °ëäåíå æàçá຺à û»¹àéëàíûï, åêi-¾ø ðåò îºòàë¹àíûìåí “²ûçäû» íå àéòºûñû êåëäi åêåí?” äåãåí æàëºû îé ñàíàñûíàí øûºïàé, “Åíäi íå iñòåó êåðåê?” äåãåí áið ê¾ðäåëi ñàóàë æîëûíà ê¼ëäåíå»äåï æàòûï àëäû. Îñû óàºûò iøiíäå ñ¸òêå æàéûíà ºîéìà¹àí ìàçà» îéäû àëìàñòûðàòûí áið åðìåê òàáà àëìàé, “Øûíûìåí-ຠîë ìåíi ½íàòïàñà íå iñòåéìií?” äåï äàë áîë¹àí æàñ æiãiò åêi ñà¹àò áîéû áið îðíûíàí òàïæûëìà¹àíûìåí ºèÿëûíà iëåñiï îí ñåãiç ìû» ¹àëàìäû æàÿó àðàëàï øûºòû. Ñàáà¹û àÿºòàë¹àí ñî» àëûñ ñàïàð¹à êåòiï áàðà æàòºàíäàé Ñà¹ûíûøïåí òà¹û áið ðåò ºîøòàñûï, áiðàç¹à äåéií æ½ìáຠñûáûðëàñûï ò½ð¹àí ʸóñàð åøºàéäà á½ðûëìàñòàí æèûðìà ñåãiç áàòûðäû» áà¹ûíà êåëäi. ƾðãiíøiëåðäåí ºûìñûíáàé ñ¼ìêåñií áàñûíà æàñòàï, áåòiíå ê¼ê ä¸ïòåðií æàóûï, åêi àÿ¹ûí ñîçûï òàñòàï, æàóäû øàóûï êåëãåíäåé îðûíäûºòà øàëºàñûíàí ò¾ñiï æàòºàí æiãiòòi øîøûòûï àëìàéûí äåãåíäåé àºûðûí áàñûï êåëäi äå ºîëûíäà¹û ñóñûíäû ²àäiði» ìîéíûíà º½éûï æiáåðäi. ´ç îéûìåí áåéºàì æàòºàíäà òîñûííàí äåíåñiíå ñàëºûí ñó òèãåí æiãiò îðûíäûºòàí º½ëàï ºàëà æàçäàäû. Òàïàéäû» òàë ò¾ñiíäå ñîíøà àáûðæû¹àí áîçáàëàíû» ºàçiðãi êåñïiði ºûçäû ò¸òòi ê¾ëêiãå ê¼ìiï, åêi ºîëûìåí iøií áàñºàí îë ñiëåñi ºàòûï îðûíäûºòû» øåòiíå îòûðà êåòòi. ´çií ìàçàºòàï, æ¾çi í½ðëàíûï, æåðãå ò¼ãiëãåí øàøûíà äà íàçàð àóäàðìàñòàí øûíàéû ïåéiëìåí ñûºûëûºòàï îòûð¹àí ºûç¹à åêi½äàé ê¼»iëìåí ºàðà¹àí æiãiò àëäûìåí, “Á½ë ìåíi æûíäû ºûëûï îòûð ìà?” äåï îéëàäû. Ñîñûí, æà¹àíû ½ð¹àí òîëºûíäàé áiðiíåí êåéií áiði êåçåê êåëiï æàòºàí àñàó îé-ºèÿëûí áið àðíà¹à òî¹ûñòûðûï, ¼çiíå ¼çi “Ñàï, ñàï ê¼»iëiì, ñàï ê¼»iëiì” àéòòû. “Ìåíi ºàëàìà¹àí æàí á½ëàé îéíàìàéòûí øû¹àð!” Îñû áið ê¼ðêåì ê¼ðiíiñ ä¸ìäi òà¹àìäàé òåç òàóñûëûï, øûíàéû ¼ìið ¼ç òiçãiíií ºàéòà ºîë¹à àë¹àíäà:

– Ñåí ºàðñû áîëìàñà» ìåí áið àóûç ñ¼ç àéòàéûí, – äåäi ºûç, ¾íiíå æàí ºàëàóûíñûç ºîñûë¹àí ¸ëñiç äiðiëäi iðêå àëìàé. Æà»à ¹àíà ¸ëåìäåãi áàð æàºñûëûººà ¼çi ¹àíà ìàëòûï æ¾ðãåíäåé àñûï-òàñûï ò½ð¹àí æàíä¾íèåñi áið äåìäå àëàñàïûðàí ê¾é êåøiï, æ¾íi æû¹ûëûï-ຠºàëûïòû. Á½ë ê¼»ië-ê¾é æiãiòêå äå òåç ¸ñåð åòiï, áàòûë ºèìûë¹à áàðà àëìàé, áàñû àðòûº ñ½ðຠºîÿ àëìàé òîñûëäû. – Ñåíi» õàòû»íàí êåéií ìåí ê¼ï îéëàíäûì. Íå äåï æàóàï áåðåðiìäi áiëìåé ¸áäåí áàñûì ºàòòû. Á½ë ñà¹àí ñåíáåãåííåí íåìåñå ñåíi ñ¾éìåãåííåí åìåñ. Ìà¹àí äåãåí ûñòûº ûºûëàñû» êåçäåñêåí ñàéûí ìåíi àçàïºà ñàëàäû. ´éòêåíi, ìåí ñà¹àí ëàéûº åìåñïií, – äåäi îë. Á¸ñå» øûººàí äàóûñòû» ûð¹à¹ûíàí ºîðºûï, “Áàñºà áiðåói áàð áîëäû-àó” äåãåí ê¾äiê iøií àÿóñûç òûðíàï, ºûç ñ¼çií àÿºòà¹àíøà æàí òàïïàé êåòêåí æiãiò “ó¿” äåï îðûíäûººà îòûðà êåòòi. Ñîñûí, ʸóñàðäû àºûðûí ¼çiíå ºàðàé òàðòòû äà øàøûíàí èiñêåï: – Áàð àéòïà¹û» îñû ìà? Ǹðåìäi àëäû» ¹îé. Ëàéûº åìåñ äåãåíäi ºàéäàí øû¹àðäû»? – äåï îñû îòûðûñûíà ä¸í ðèçà ê¼»iëìåí æûëû æûìèäû. – Á½ë ¹àíà åìåñ. °»ãiìå åíäi áàñòàëàäû. Òåê îíû àéòó ìà¹àí ¼òå ºèûí. – ƽìáàºòàìàøû. °ëäå ñ¼ç ñàëûï æ¾ðãåí áàñºà áiðåó áàð ìà? – Ѽç ñàë¹àíäàð ê¼ï ºîé. Áiðຠîëàðäû» á½ë æåðäå åø ºàòûñû æîº. – Åíäi íå? – Àéòà àëìàéìûí. – Îíäà àéòïàé-ຠºîé. Òåê, ê¾íäåãiäåé áiðãå æ¾ðñåê áîëäû åìåñ ïå? – Ñîë áîëìàéûí äåï ò½ð ¹îé. – Íåãå? Áið ñåáåái áàð ìà? – Áàð. – Áàð áîëñà àéòñà»øû åíäi. ²àçàíû åñòiðòåòiíäåé áîëäû» ¹îé. – Ìåí àëäàíûï ºàë¹àì, ²àäið... Åðíåóiíå æåòêåíiìåí ê¼»iëiíi» ò¾áiíäåãi á¼ãåòòi á½çûï ¼òå àëìàé ëûºñûï ò½ð¹àí ñ¼çäi ºûçäû» àóçûíàí åðiêñiç ñóûðûï àëàðäàé åçåóðåï êåòêåí æiãiò ºàïåëiìäå íå iñòåðií áiëìåé ¾íñiç îòûðûï ºàëäû. Îñû áið àóûð ¾íñiçäiê ½çàð¹àí ñàéûí ºûçäû» äåãáiði ºàøûï, æiãiòòi» áið øåøiìãå

òåç êåëå ºîéìà¹àíû åêi½äàé îé¹à æåòåëåï, “Îñûì áåêåð áîëäû ìà?” äåï áið òîë¹àíñà, “Ѿéìåñå êåòå áåðñií. Åðòåðåê áàñûí àøûï àë¹àíûì æàºñû åìåñ ïå?” äåï òà¹û áið îéû øèðûºòûðà ò¾ñòi. ²àëà¹à êåëãåí àç ¹àíà óàºûò iøiíäå ê¼ðãåí, ê¼»iëi º½ëà¹àí åêi ºûçû äà æiãiòòi àç àçàïºà ñàëìà¹àí åäi. Àðóëàðäû» àë¹àøºûñûíàí êåéiíãiñiíi» ºûëû¹û ò¸òòi áîëûï, áiðiíøi òàòºàí àçàáûí òåç ½ìûòºàí ²àäiðãå ò¼òåííåí êåëãåí á½ë ñóûº õàáàð î»àé òèìåäi. Òîñûííàí ê¾øòi ñû àëûï, ºàíäàé ºàäàì æàñàðûí áiëìåé åñå»ãiðåï ºàë¹àí îë, – Ìåíi» àéòïà¹ûì îñû åäi. Àë åíäi ñàó áîë! – äåï, ºûç îðíûíàí ò½ð¹àíäà iëåñå ºîç¹àëäû. – Òîºòàé ò½ðøû... ²ûçäû ºîëûíàí òàðòûï àÿëäàòºàíûìåí àðû ºàðàé íå àéòàðûí áiëìåé ñàñºàí æiãiò: – Á½ë ºàëàé áîëäû ¼çi? – äåäi. ²àëàé áîë¹àíûí áiëñå á¸ði ðåòêå êåëåðäåé. ²ûç æiãiòòi» ºîëûíàí ºîëûí àæûðàòûï àë¹àíûìåí áàñûí ò¼ìåí ñàëûï, áið îðíûíäà ¾íñiç ò½ðà áåðäi. Áið ¾éäi» êåíæåñi, ¸êå-øåøåñiíi» ¹àíà åìåñ àòà-¸æåñiíi» äå åðêåñi, àóûëäà åøêiì øåêåñiíåí øåðòïåé ¼áåêòåãåí, ¼çiìøië æiãiòêå ñ¾éãåíiíi» ìûíà ñ¼çi “òàðàºàí ò¾ñiï êåòêåí ñ¾òòi iøòi»” äåãåíäåé æ¾ðåãií ëîáûòòû, “àíà» ¼ìiðäåí ºàéòòû” äåãåíäåé æàíûí øûðºûðàòòû, “Ñåí ñàòºûíñû»” äåï æàçûºñûç æàëà æàïºàíäàé àÿóñûç ê¾éçåëòòi. Áiðຠºûçäû ä¸ë îñûëàé æiáåðå ñàëó¹à ä¸òi æåòïåäi. Àíû¹ûíà êåëñåê, àç ¹àíà ê¾íäå ºàòòû áàóûð áàñûï ºàë¹àí ºó æ¾ðåãi åøòå»åíi äå åëåìåñòåí îíû áàð ûíòû-øûíòûñûìåí º½øàºòàé àëäû. ʼçiíåí øû¹ûï êåòêåí æàñòû ºûç¹à ê¼ðñåòêiñi êåëìåé îíû îäàí ñàéûí º½øà ò¾ñêåí æiãiò åñòiëåð åñòiëìåñ ºàíà: – Ìåéëi, ìåéëi, – äåï, ºàéòàëàé áåðäi... Êåøå ¹àíà åøòå»å áîëìà¹àíäàé ºûç áåí æiãiò ºàéòà òàáûñûï, ºîñ æ¾ðåêòi» ë¾ïiëi àéíàëà¹à ¹àøûºòûºòû» ¸ñåì ¸óåíií ò¼ãiï ò½ð¹àí øiëäåäå îñû ê¾íãå äåéií áàñûíà òûíûì áåðìåãåí ñàóàëûí ²àäið ºîéûï òûíäû. – Àéòïàñàì áîëìàé ìà? – äåäi ºûç. – Åãåð ¼çi»å ºèûí áîëñà àéòïàé-ຠºîé. Òåê ìåíi ºèíàéòûíû, êiì, ºàëàé ê¼çi ºèûï ñîëàé iñòåäi? – Iñòåéìií äåãåí àäàì iñòåéäi ¹îé. Òàïàéäû» òàë ò¾ñiíäå ê¼ëiãiíå ê¾øòåï ìiíãiçäi äå ºàëàíû» øåòiíäåãi ¾éiíå àëûï êåòòi. Ñîë æåðäå áið ê¾í ºàìàëûï æàòòûì.

ʼçiìíi» iñêåíií, áåòiìíi» ê¼ãåðãåíií øàøûììåí æàñûðûï, òàëàé ê¾í ñàá຺à áàðìàé, ¾éãå åë æàòàðäà áið-ຠêiðiï, ñûðò ê¼çäåí òû¹ûëûï æ¾ðäiì. Ñà¹àí äåéií äå òàëàé æiãiò ê¼»iëií áiëäiðãåí. ´çiì ºàëàìà¹àí ñî» ä¸ë îñûëàé ºèíàëìà¹àì. Ñåíi êåçäåñòiðãåëi áåði ñîë ê¾íäåð ñàíàìäà ºàéòà òiðiëiï ¸áäåí àçàïºà ò¾ñòiì. °ëi äå îéëàíàðñû», êåéií ¼êiíiï æ¾ðãåíøå åðòåðåê ºîøòàñºàíûìûç æ¼í ¹îé, – äåäi ºûç. – Åíäi á½ë æàéûíäà ì¾ëäå ñ¼ç ºîç¹àìàéûº. Á¸ðií ½ìûò. Òåê ìåíi» áið ¹àíà ¼òiíiøiì áàð. Ñîíû îðûíäàøû... – Îë íå ¼òiíiø? – Åãåð áiëñå» ìà¹àí ñîë æiãiòòi» ìåêåí-æàéûí áåð íåìåñå ¼çií ê¼ðñåò. Áiðàç¹à äåéií òîñûëûï, ¾íñiç îòûðûï ºàë¹àí ºûç åðêiíåí òûñ øû¹ûï êåòêåí ê¾ëêiíi òåç òåæåé ºîéäû äà, áàéºàï ºàëäû ìà äåãåí ñåçiêïåí æiãiòêå æàëò ºàðàï, – Îë ò¾ðìåäå îòûð, – äåäi. – Îíû ñåí ºàéäàí áiëåñi»? – Ñîë êåçäå ¾éiíäå æ¾ðãåí ºûç êåçäåñiï ºàëûï, ñîäàí åñòiãåì. – Ðàñ ïà? – Ðàñ àéòàì. – Á½ë ¸»ãiìåíi åêåóìiçäåí áàñºà êiì áiëåäi? – Åøêiì áiëìåéäi. – Åíäåøå á¸ði îñûìåí áiòñií. Åíäi á½ë òóðàëû åêåóìiç äå æຠàøïàéòûí áîëàìûç. Îñû¹àí êåëiñòiê ïå? – Ñåí êåéií ¼êiíiï æ¾ðìåéñi» áå? – Æîº. – °ëi òàëàé ºûç êåçäåñåäi ¹îé. – Êåçäåñå áåðñií. Ìà¹àí ñåíåí àðòûº åøêiìíi» êåðåãi æîº! ²ûçäû áàóûðûíà áàñºàí æiãiò àë¹àø ðåò åðíiíåí ¼ïòi. Òàëàé ê¾íäåð ìåí ò¾íäåðäi ʸóñàðäû à»ñàóìåí ¼òêiçãåí æiãiò ¾øií á½ë ºàäàì ¾ëêåí åðëiêêå ïàðà-ïàð åäi. Æàí ºàëàóûìåí ò½»¹ûø ðåò åðêiíåí àéûðûë¹àí ºûç äà àéíàëàäà¹û òiðøiëiêòi åñòåí øû¹àðûï, ê¼çií æ½ìûï àëäû. Ñîë ê¾ííåí áàñòàï ²àäið ¸ëåìäåãi å» àºæàðºûí àäàì¹à àéíàëäû. Àëìàòû î¹àí á½ðûí¹ûäàí ìû» åñå ñ½ëó, àéíàëàäà¹û àäàìäàðäû» á¸ði ä¸ë ¼çiíäåé áàºûòòû, óàºûò óàºûò ¼òiï áàðàäû äåï åìåñ áàºûò äåï ñî¹àòûíäàé ê¼ðiíäi. Îë ¾øií åíäi êåç êåëãåí àäàììåí òië òàáûñó,

áiðåóãå ê¼ìåêòåñiï æiáåðó, á¸ðiíå ¾ëãåðó ò¾ê ºèûí åìåñ åäi. Åêi àÿ¹û æåðãå òèìåé ºàëûºòàï æ¾ðãåí æiãiòòi, æ¾çiíäåãi ðèÿñûç ê¾ëêiíi, á½ðûí äà àóûð åìåñ ìiíåçäi» åíäi òiïòi åëïiëäåï êåòêåíií ê¼ðãåí êåçäåéñîº àäàìíû» ¼çi îíû» øûí ¹àøûº åêåíií æàçáàé òàíèòûí. ĸë îñûíäàé ê¼»ië-ê¾é ʸóñàðäà áîëìà¹àíûìåí “Îë ìåíi øûíûìåí ñ¾éå ìå, ¸ëäå á¸ði ¼òêiíøi ñåçiì áå?” äåãåí ê¾äiãi ñåéiëiï, æàíû æàé òàïºàí ºûç æî¹àëòºàíûí òàïºàíäàé òûì áåéºàì, ñàáûðëû ºàëûïºà ê¼øêåí. Æiãiòòåí ê¼ði åñòèÿð, ò¼»iðåêêå æiòi ê¼ç òàñòàï, àéíàëàäà¹û ê¼»ië-ê¾éìåí ñàíàñûï, ²àäiðäi» òiçãiíií òèiñòi æåðäå òàðòà ½ñòàï, áiðãå ò½ðìàñà äà åêåói àç ¹àíà óàºûòòû» iøiíäå åðëi-çàéûïòû àäàìäàð¹à ½ºñàï øû¹à êåëäi. Á½ë ¼çãåðiñòi àëäûìåí Áà¹äàò, ê¼ï ½çàìàé-ຠÑà¹ûíûø ïåí þëiì áàéºàï, øûí íèåòòåñ áîëûï, á¸ði á½ðûí¹ûäàé åìåí-æàðºûí àðàëàñûï êåòòi. Òåê àç ¹àíà óàºûò iøiíäå á¸ðiíåí ñûðòòàï ºàë¹àí Ìàëèêà ¹àíà á½ë æà¹äàéäû ê¼»iëiíå àóûð àëûï, ê¾òïåãåí æåðäåí åøêiìãå êåðåêñiç áîëûï ºàë¹àíäàé òàñ-òàëºàí áîëäû. Àøóäû» æåòåãiìåí àóäèòîðèÿ¹à êiðãåí ºûç ʸóñàðäû» àëäûíà ê¼ê ä¸ïòåðäi» ê¼øiðìåñií òàñòàé ñàëäû äà: – ±àøû¹û»íû» áið êåçäå ìà¹àí ºàëàé ñàéðà¹àíûí ê¼ð, – äåï, ìûñºûëäàé ê¾ëiï øû¹ûï êåòòi. ²ûçæiãiòòåðäi» ê¼çiíøå ºàíäàé ¸ðåêåòêå áàðàðûí áiëìåé ºàë¹àí ºûç ä¸ïòåðäi àëäû äà ê¼çií äå æ¾ãiðòïåñòåí ñ¼ìêåñiíå ñàëà ñàëäû. Ñîäàí ñàáຠàÿºòàë¹àíøà îéû îí¹à á¼ëiíiï, åøòå»å ñàíàñûíà ºîíáàé, ¸ði-ñ¸ði ê¾é êåøòi. ʸóñàðäû» àëàñàïûðàí áîë¹àí æàíä¾íèåñií òàï áàñòû ìà, æîº, êóðñòàñ ºûçäàðûí ºàéòà-ºàéòà ¸áiãåðãå ñàëûï ºîé¹àí ñûíûïòàñ äîñûíû» òà¹û íå á¾ëäiðãåíií áiëãiñi êåëäi ìå, ì½¹àëiì ºîøòàñûï æàòºàíäà Ñà¹ûíûø êåëiï ºûçäû» ºàñûíà îòûðäû. – Ìàëèêà íå àéòñà äà, íå iñòåñå äå ê¼»iëi»å àëìà. Îíû» ºàçið ñåíäåðäi àòàð¹à î¹û áîëìàé æ¾ðãåíií áiëåñi» ¹îé. – Æàðàéäû, ìåí ºàçið... – ²àéäà áàðàñû»? – ²àçið êåëåì. Ñåí îòûðà áåð, – äåï, ñûðòºà øûººàí ºûç åë ê¼çiíåí òàñà¹à áàðûï, ñåêñåí ìèíóò áîéû æàíûíà òûíûì áåðìåãåí ä¸ïòåðäi ºîëûíà àëäû. “Ìàëèêà” äåï áàñòàë¹àí æàí òîë¹àíûñû ʸóñàðäû» æàíûí ºîïàðûï, ò½ëà áîéûí øûìûðëàòòû. Êåéií, ¸áäåí êåéií ²àäið

åêåói áàºòà òàëàé îºû¹àí, ºûç æiãiòòi àëºàóñûç ê¼»iëìåí ¼çi º½øàºòà¹àí, ¼çi ñ¾éãåí, ¼çi åðêåëåòóãå ñåáåï áîë¹àí, æ¾ðåãií ºîç¹à¹àí ¸ñåðëi ñ¼çäåð ñîë ºàëïû Ìàëèêàíû» ä¸ïòåðiíäå æ¾ð åêåí. Òåê ºûçäàðäû» àòû ìåí îºè¹àëàð ¹àíà ¼çãåðiïòi. Ìûíà ä¸ïòåðãå ºàðàï îòûðûï “²àäið Ìàëèêàíû ñ¾éãåí æ äåãåíãå åøêiìäi ñåíäiðå àëìàéñû». Àë æàðàéäû, ñ¾éìåäi, á¸ði óàºûòøà ñåçiì äåëiê, åíäåøå îë ìåíi äå ä¸ë ñîëàé æûíäû ºûëûï æ¾ð ¹îé. ʾíi åðòå»-ຠîë òà¹û áiðåóäi êåçäåñòiðåäi, òà¹û áiðåóãå æà»à ä¸ïòåð áàñòàéäû. Ñîë êåçäå ìåí äå Ìàëèêàíû» õàëií êåøåì áå? Æîº, ä¸ë ñîëàé øàðàï iøiï, ä¸ë ñîëàé øàòຠøû¹àðûï, ñîë ¾øií àéíàëàììåí ¼øòåñiï, ñûðò ê¼çäi åëåìåé àëàñ½ðûï êåòïåñïií. Áiðຠiøòåé àçàï øåãåòiíiì ðàñ ºîé. Îíäà íå iñòåó êåðåê? Àðàìûç òiïòi æàºûíäàï, áið-áiðiìiçãå ì¾ëäå áàóûð áàñûï ºàëìàé ò½ð¹àíäà ¼ç æîëûìûçäû òàáóûìûç êåðåê! Îñû òîºòàì¹à êåëãåí ºûç êåøêå êåçäåñåìiç äåãåí æåðãå êåëìåäi. ƽìûñòàí øûºòû äà áiðäåí ¾éiíå òàðòòû. Áiðຠæ¾ðåãi åçiëiï, àëäàíûï ºàë¹àíäàé, å» àñûëûí æî¹àëòºàíäàé, æàíûíû» ºîéíàóûíà òûººàí ñåíiìiíå ñûçàò ò¾ñêåíäåé ê¼çi áîòàëàï, ¸íå-ìiíå æàíàðûíàí ñîð¹àëàé æ¼íåëåéií äåï ò½ð¹àí æàñûí ê¾øïåí òåæåï, ê¼ëiêòi» òåðåçåñiíåí ñûðòºà ºàðàäû äà îòûðäû. Ä¸ë ºàçið áåéòàíûñ áiðåó áîëñà äà “²àëºàì, ñà¹àí íå áîëäû?” äåñå áàóûðûíà áàñûí ºîéûï åãiëå æ¼íåëóãå äàéûí åäi. Áåëãiëåíãåí óàºûòòà ºûçäàí á½ðûí êåëiï, ºîñ ºàéû»íû» æàíûíäà¹û æóàí òåðåêòi» áàñûíà øû¹ûï, ºîëûíäà¹û øîº ã¾ëäi» ñàáà¹ûí ½çûí æiïïåí æàºñûëàï áàéëàï ºîé¹àí æiãiò åø àëà»ñûç à¹àø äi»iíå àðºàñûí ñ¾éåï îòûðäû. Ñîñûí ºûç êåëiï òîºòàéäû-àó, ê¼ðåäi-àó äåãåí ò½ñòàí ã¾ëäi ò¼ìåíãå ñàëáûðàòûï ê¼ðäi. Á¸ði îéäà¹ûäàé åêåíiíå ê¼çi æåòêåí ñî», ʸóñàðäû» êåëãåíií, ì½íû òàáà àëìàé àéíàëàñûíà ñàáûðñûçäàíà ºàðà¹àíûí, “Áið æåðãå òû¹ûëûï ºàëñàì áà åêåí?” äåï, ê¼çiíå æûëò æ¾ãiðiï, ò¼»iðåêòåí æàñûðûíà ò½ðàòûí ëàéûºòû æåð içäåéòiíií, ñ¼éòiï ò½ð¹àíäà æàíàðû æî¹àðûäàí áàÿó ñûð¹ûï êåëå æàòºàí ã¾ëãå ò¾ñiï, “Òàïïàéòûíû» æ äåï ñûºûëûºòàé ê¾ëãåíií, “Àºûðûí ò¾ñ, áið æåði»äi àóûðòàñû». Åëäåí ½ÿëìàé îíû» áàñûíà ºàëàé øû¹ûï æ¾ðñi»?” äåï ¸ði àëà»äàï, ¸ði çiëñiç æàç¹ûðûï, ¹àøû¹ûíû» æà¹àñûí ò¾çåéòiíií òîº ê¼»iëìåí ê¼ç àëäûíà åëåñòåòiï àëäû äà áið æûìèûï ºîéûï, á½òàºòû» áàòºàíûí äà

åëåìåé ºûç êåëåòií æîë¹à ê¼ç òiêòi. Áiðຠºàíøàìà óàºûò ¼òñå äå ʸóñàð ºàðà ê¼ðñåòïåäi. °ëäåíå áîëûï ºàëäû ìà äåï óàéûìäàé áàñòà¹àí æiãiò, åðòå» êåëå ºàëñຠáið ºûçûº ¸»ãiìåãå ¼çåê áîëàäû äåãåí îéìåí ã¾ëäi á½ò຺à æàºñûëàï áàéëàï ºîéäû äà ºûçäàðäû» æàòàºõàíàñûíà áàðäû. Á¼ëìåäå á½ë æàºñû òàíèòûí ºûçäàðäàí åøêiì æîº åêåí. Áiðãå îºèòûí áàñºà ºûçæiãiòòåð “Ñàáຠàÿºòàë¹àí ñî» æ½ìûñûíà êåòêåí” äåãåííåí àðòûº åøòå»å àéòïàäû. Àìàëû òàóñûë¹àí æiãiò Áà¹äàòºà òàðòòû. Á¼ëìåäå þëiì äå áàð åêåí. Æà¹äàéäû áiëãåí ñî» ¾øåói ʸóñàðäû» ¾éiíå áàðóäû ½é¹àðäû. Íåãiçi, êåëiñiì áîéûíøà ²àäið ºûçäû» ¾éiíå ì¾ëäå áàðìàéòûí, òåê åêåói ê¾íäå áið æåðäå êåçäåñåòií, æ¾çäåñêåí ñàéûí êåëåñi êåçäåñóäi» ºàøàí, ºàéäà áîëàòûíûí êåëiñiï àëàòûí áîëûï øåøêåí. Á¾ãií ñîë êåëiñiì á½çûë¹àíäûºòàí “Áiðäå»å áîëûï ºàëäû ìà?” äåï àëà»äà¹àí æàñòàð¹à ¾éãå áàðó¹à òóðà êåëäi. Îíû» ¼çiíäå åêi æiãiò ºàëòàðûñòà ºàëûï, ºàºïà¹à þëiì ¼çi ¹àíà æàºûíäàäû. ʼï á¼ãåëìåé ºàéòà êåëãåí ºûç: – Åñiêòi æå»ãåñi àøòû. ʸóñàð àóûðûï æàòûð åêåí. Iøêå êiðåéií äåï àéòà àëìàäûì, – äåäi. – ´çií ê¼ðãåí æîºñû» áà? – Æå»ãåñi øûºòû äåéìií. ´çií ê¼ðåéiíøi äåï ºàëàé àéòàì? Ìûñû º½ðû¹àí äîñòàð “Å, ¾éiíäå åêåí ¹îé. Á½¹àí äà ø¾êið” äåï ¾éäi-¾éëåðiíå ºàéòòû. Åðòåñi åêi ñàáàººà ºàòûñûï, ºàë¹àí åêi ñàáàºòû êóðñòàñòàðûíà àìàíàòòà¹àí ²àäið ʸóñàðäû åðòåðåê òàóûï àëó ¾øií îºó îðíûíà êåëäi. Áiðຠîë á¾ãií äå æîº åêåí. ̽¹àëiìiíåí ñ½ðàíûï øûººàí Ñà¹ûíûø êåøåãi îºè¹àíû áàÿíäàï áåðäi. – Ñîë øû¹ûï êåòêåííåí ʸóñàð ¸ëi æîº. Îë ä¸ïòåðäi» iøiíäå íå áàð åäi? Êåçiíäå Ìàëèêà¹à àðíàï áið ä¸ïòåð áàñòà¹àíûí, áiðàç ¼ëå» ìåí åñòå ºàëàð åðåêøå êåçäåñóëåðäi åñòåëiê ðåòiíäå ºà¹àç¹à ò¾ñiðãåíií, áiðຠîíû åøºàøàí Ìàëèêà¹à ê¼ðñåòïåãåíií, êåéií îíû Áà¹äàòòû» æûðòûï òàñòà¹àíûí æiãiò áið ñ¸òòå îéûíàí æ¾ãiðòiï ¼òòi äå: – ̾ìêií åìåñ. Ìàëèêà òà¹û áiðäå»å îéëàï òàïïàñà, ʸóñàð ¼êïåëåéòiíäåé åøòå»å áîë¹àí åìåñ, – äåäi. – Åíäi íå iñòåéñi»? – ƽìûñûíàí içäåéìií. Îë æåðäå æîº áîëñà ¾éiíå áàðàì.

– ¶éiíå áàðàì äåï áiðäå»å á¾ëäiðiï æ¾ðìå. – Áiðãå áàðñຠºàéòåäi? – Áiçãå ¸ëi åêi ñàáຠáàð. Ñàáàºòàí êåéií áîëìàñà... – Æàðàéäû, ¼çiì áið ¸ðåêåò ºûëàðìûí, – äåï, ñûíûïòàñûìåí ºîøòàñºàí æiãiò ʸóñàðäû» æ½ìûñûíà òàðòòû. Á½ðûí ñûðòûíàí ê¼ðãåíi áîëìàñà iøiíå êiðìåãåí åêi ºàáàòòû ¹èìàðàòòû» ºàé åñiãiíåí ºàðàðûí áiëìåé, ¸ð êàáèíåòêå êåçåê áàñ ñ½¹ûï øûººàí æiãiò ò¾ñ àóà ºûçäû» ¾éiíå êåëäi. Åñiê ºà¹ó¹à æ¾ðåãi äàóàëàìàé àðû-áåði òå»ñåëiï áiðàç æ¾ðäi. Ñîñûí, ê¼øåäåí ¼òiï áàðà æàòºàí áið ºûç¹à ¼òiíiø àéòòû. Àëäûìåí æàºñûëàï áið æûìèûï àë¹àí ºûç, ʸóñàðäû» º½ðáûñû áîëûï ºàºïà¹à áàð¹àíûìåí ê¼ï ½çàìàé-ຠºàéòûï êåëäi. – ²ûçû»ûç øûºïàéìûí äåéäi. – Íåãå? – Áiëìåéìií. “Åíäi ìåíi ìàçàëàìàñûí äåï àéòûï áàð” äåäi. – Øàøû ½çûí, ê¼çi ä¼ï-ä¼»ãåëåê, ºàðà òîðû ºûç áà? – ȸ, ñiçäi» àéòóû»ûç áîéûíøà áiðäåí òàíûäûì. ʼçi ºàï-ºàðà, áîéû ìåíåí ñ¸ë ½çûí, øàøû ½çûí ºûç. – ¶éiíäå æàë¹ûç áà åêåí? – Îíû ñ½ðàìàäûì. – Ðàõìåò ñiçãå. ʼï ðàõìåò! – Åøòå»å åòïåéäi, ñàó áîëû»ûç! Æiãiòòi» áàñûí ºàòûð¹àí îé ¾äåé ò¾ñòi, “Îë íå ºûë¹àí ä¸ïòåð? ʸóñàð íåãå á¸ðií àøûï àéòïàéäû? Á¸ði áàÿ¹ûäà áiòòi ¹îé, Ìàëèêà íåãå ¼ç æàéûíà æ¾ðìåéäi?” Îñû îéëàð ê¼»iëií àñòà»-êåñòå» ºûë¹àí æiãiò “À¹àñû øûºñà øàóûï àëàð äåéñi» áå? Áið ñûëòàó òàáàðìûí” äåäi äå ºàºïà¹à áàðäû. Ñà»ûëàóäàí ñû¹àëàï ò½ð¹àí æiãiò æàòàðäà êèåòií êèiìií ¸ëi øåøïåãåí ºûçäû áiðäåí òàíûäû. Àÿ¹ûí ñàìàðºàó áàñûï, ºîáûðà¹àí øàøûí ñiëêiï àðòûíà òàñòàï, áåòiíäåãi ø½»ºûð ìåí ê¼çiíäåãi æûëò ê¼ðiíiñ áåðìåé, åñiêòi òûì ê¼»iëñiç àøºàí ºûç, æiãiòòi ê¼ðäi äå ºàºïàíû ºàéòûï æàóûï àëäû. – ʸóñàð, ʸóñàð, ñà¹àí íå áîëäû? – äåãåí æiãiò åíäi ºûçäû» à¹àñûí äà, ¸äåïòi äå ½ìûòûï åñiêòi áàð ê¾øiìåí ½ðà áàñòàäû. Òîñûí øó¹à èòòi» àðñûëû ºîñûë¹àí ñî» ê¼ðøi-ºîëà»íàí ºûñûëäû ìà, ºûç åñiêòi ºàéòà àøòû äà: – Ìåí ºàçið øû¹àì, – äåï êåði á½ðûëûï êåòòi. Òûì

ñàëºûí ¾í æiãiòòi òiêñiíòiï òàñòà¹àíûìåí, “Øû¹àì” äåãåí áið àóûç ñ¼çi “Æàé-æàïñàðäû áiëiï, áið ì¸ìiëåãå êåëóãå áîëàð” äåãåí ¾ìiòií îÿòòû. Àçäàí êåéií ºàéòà øûººàí ºûç: – Ìûíàíäàé æûëòûð ñ¼çäåðäi ¸ëi ºàíøà ºûç¹à àðíàð åêåíñi»? – äåï, øà¹ûí ä¸ïòåðäi æiãiòòi» ºîëûíà ½ñòàòòû. Àë¹àøºû áåòií àñû¹ûñ àøºàí ²àäið ¸ð ñ¼çi àéíàºàòåñiç æàçûë¹àí ¼ç ¼ëå»äåðií áið øîëûï øûºòû. Æàçó ìåí ä¸ïòåðäåí áàñºàñûíû» á¸ði ¼çiíiêi. Æiãiò ºàòòû ñàñòû. °ñiðåñå, “Á½ë Ìàëèêàíû» ºîëûíà ºàëàé òèäi?” äåãåí ñàóàë¹à åø æàóàï òàáà àëìàäû. Àÿº àñòû ¸òóåði êåòêåí æiãiòòi» æ¾çiíå ñûíàé ºàðàï: – Á½¹àí íå äåéñi»? – äåï ʸóñàð òûºàºòàï ò½ð. – Àëäûíäà îíû ½íàòºàíûì ðàñ ºîé, îíû ¼çi» äå áiëåñi» ¹îé. Ñîñûí, á¸ði ½ìûòûëäû åìåñ ïå? – äåäi ²àäið, ñ¼çi ºîæûðàï. – Åðòå» áiçäi» äå ºàðûì-ºàòûíàñûìûç ½ìûòûëàäû. Áàñºà ºûçäàð òàáûëàäû, áàñºà ä¸ïòåð áàñòàëàäû. – ²àéäà¹ûíû àéòïàøû. Åíäi ìåí ñåíåí ¼ëñåì äå àéûðûëìàéìûí. – Áið êåçäå Ìàëèêà¹à äà ñîëàé äåãåíñi». Îë ìåíi» êóðñòàñûì áîë¹àí ñî» ñûðû» àøûëûï ºàëäû. Ìåí åñòiìåãåí îäàí áàñºà ºàíøàìà º½ïèÿ» áàð, îíû êiì áiëñií. – Ñåíåí æàñûð¹àí åøòå»åì æîº. Ðàñ àéòàì, åøòå»åì æîº. Àë, Ìàëèêà åêåóìiçäi» àðàìûçäà íå áîë¹àíûí ¼çi» äå æàºñû áiëåñi» ¹îé. Á¸ði áiòêåí, áàÿ¹ûäà-ຠáiòêåí. – Áiòêåíií áiëåì. Òåê áiçäi» äå åðòåãiìiç ä¸ë ñîëàé êåòiï áàðàäû ¹îé. Ìà¹àí äåãåí ñåçiìi» äå ä¸ë ñîíäàé ¼òêiíøi åìåñ åêåíiíå ¼çi»íi» ê¼çi» æåòå ìå? – Æåòåäi. ²àëàé ä¸ëåëäå äåñå» äå ä¸ëåëäåï áåðåì. – Áiëìåéìií. ²àíøà ñåíãiì êåëñå äå ñåíå àëàð åìåñïií. – ʸóñàð... – ²½øàºòàìàé-ຠºîéøû... – Íå iñòå äåéñi» ìà¹àí? – Åøòå»å iñòåìåé-ຠºîé. Òåê ìåíi æàë¹ûç ºàëäûðñà» áîëäû... – ²àøàí¹à äåéií? – Áiëìåéìií... – Åðòå» êåëåéií áå? – Æîº. – Îíäà îíû» àð¹û ê¾íi êåëåéií...

– Æîº. Áiðàç óàºûòºà äåéií êåçäåñïåé ò½ðà ò½ðàéûºøû. Ñîë ä½ðûñ ñèÿºòû. – Îäàí íå ò¾çåëåäi? – Åøòå»åíi ò¾çåéií äåãåí îéûì æîº. Òåê áiðàç óàºûò ¼çiììåí-¼çiì áîëà ò½ðàéûíøû... – Æàðàéäû, î¹àí äà ê¼íäiì. Òåê êåëåñi àïòà¹à äåéií ¹àíà ê¾òåì. Ñîñûí, ºîñ ºàéû»íû» ò¾áiíå êåëìåñå» ¾éi»å êåëå áåðåì. Êåëiñòiê ïå? – Êåëiñòiê. Ñàó áîë! Æiãiòòi» ½ñûí¹àí ºîëûí àëìàñòàí êåði á½ðûëûï êåòêåí ºûç áið àòòàï áàðäû äà, ºàéòà àðòûíà ºàðàï: – Àéòïàºøû, ä¸ïòåðäi ¼çiìå áåð, – äåäi. ²àºïàäàí ¸ëi ½çàé ºîéìà¹àí æiãiò îéëàíáàñòàí ä¸ïòåðäi æûðòûïæûðòûï ê¼øåãå ºàðàé øàøûï æiáåðäi. Ñîñûí ºûç¹à “Ìåí ñåíi ¹àíà ñ¾éåì” äåäi äå æ¾ðiï êåòòi. ƾðåãiíäåãi ¼êïå ¸ëi òàðºàìà¹àíûìåí á½ë ¸ðåêåòêå ºûçäû» ê¸äiìãiäåéຠ꼻iëi ê¼íøiäi, ìèû¹ûíà áið ò¸òòi ê¾ëêi îðàëûï áið äåìäå ñåðãiï ñàëà áåðäi. Ñàíàñûíäà¹û æàóàïñûç ñàóàë¹à åì òàáà àëìà¹àí ²àäið òà¹û äà Áà¹äàòºà áàðäû. Áiðຠåêi á¼ëìåäå äå æiãiòòåð æîº áîëûï øûºòû, åñiêòåãi ê¾çåòøiãå êiëòòi ºàëäûðìàïòû. Àìàëû òàóñûë¹àí îë ¾éiíå áàðó¹à ûºûëàñû áîëìàé, åñiê àëäûíäà¹û øàðá຺à ñ¾éåíiï áiðàç ò½ðäû. Îéûíàí “Á½ë ºàëàé áîëäû?” äåãåí æàëºû ñàóàë êåòïåé ºîé¹àí áîçáàëà ¼çií áàñºà îéìåí àëäàíäûð¹ûñû êåëñå äå, ò½ìàíäû ê¾íi àäàñºàí æîëàóøûäàé ¼ç içií ¼çi áàñûï, ñàíàñûíà øåãåëåíiï ºàë¹àí ñ½ðàººà ºàéòà àéíàëûï êåëå áåðäi. °ði-áåðiäåí ñî» á½ëàé ò½ðà áåðóäåí äå æàëû¹ûï, àÿëäàìà¹à åíäi áåòòåé áåðãåíäå ê¼øå æàºòàí äàáûðëàñûï êåëå æàòºàí äîñòàðû äà ê¼ðiíäi. Òîïòû» àëäûíäà Áà¹äàò ïåí þëiì, ñîäàí êåéií Àéáåê ïåí μëäàé, ñî»ûí àëà ѽëòàí ìåí Ñà¹ûíûø êåëåäi. ²àäiðäi ê¼ðãåí ñî» áåði á½ðûë¹àí ºûç-æiãiòòåðäi: – Ìåíñiç òîéëàéòûí áîë¹àíñû»äàð ìà? – äåï, æiãiò òèiñå ºàðñû àëäû. – Á¾ãií åêåói»äi äå òàáà àëìàäûº. ¶éi»å õàáàðëàññຠæîº äåäi. Ñîñûí, ¼çi êåëiï ºàëàð äåï, æå»ãå»å åñêåðòiï ºîé¹àíáûç – äåäi Áà¹äàò. Ñîñûí, á¸ði iøêå åíäi. ²îíàºòàð îðíàëàñûï áîë¹àíøà ѽëòàí êåëåñi á¼ëìåãå êiðiï ìóçûêà ºîñòû. Àéáåê, “²àíå, ºûçäàð, êåëi»äåð” äåï, “Êiðãåíiìiç æà»à ¹îé, êiøêåíå äåìiìiçäi áàñàéûº òà” äåãåí ºûçäàðäû» ºàðñûëû¹ûíà ºàðàìàé øåòiíåí îðòà¹à ñ¾éðåé

áàñòàäû. Îíû» ¸ëäåíåäåí º½ð ºàë¹àíäàé òûì ñàáûðñûçäàíûï êåòêåí îðûíñûç ºûëû¹ûíà áiðàç ºàðàï ò½ðûï, áàñûí øàéºà¹àí ²àäið Áà¹äàòòû î»àøàëàäû äà áàðëûº æà¹äàéäû àéòûï áåðäi. – Ìåíi»øå, îñû¹àí ñåíi» áið ºàòûñû» áàð ñèÿºòû... – ²àëàé ñîíäà? – Îë ä¸ïòåðäi ñåí ¹àíà îºû¹àíñû». Ìåí îíû Ìàëèêà¹à ê¼ðñåòêåí åìåñïií. °íå-ìiíå áåðåì äåï æ¾ðãåíäå ä¾íèå àñòà»-êåñòå» áîëûï, ñîíûìåí á¸ði æàéûíà ºàë¹àí. ²àäiðäi» ºàäàë¹àí ê¼çiíåí ºàøûï º½òûëà àëìà¹àí Áà¹äàò ñ¸ë ºèïàºòàï ò½ðäû äà á¸ðií ìîéíûíà àëäû. Áiðຠîíû íå ¾øií iñòåãåíií, ºûçäû» ñîë êåçäåãi ê¼»iëê¾éií àéòûï ¾ëãåðå àëìàäû. Æà¹ûíà ñàðò åòå ò¾ñêåí æ½äûðûºòàí ºîð¹àíûï êåði øåãiíå áåðå àÿ¹û òåðåçå àëäûíäà æàòºàí êið òàñûíà øàëûíûñûï æåðãå ½øûï ò¾ñòi. “Äîñ åìåñ èò åêåíñi»” äåï ¸êå-øåøåñiíåí áið ñûáàï àë¹àí ²àäið áàñºàëàðìåí ºîøòàñïàñòàí ñûðòºà øû¹ûï êåòòi. Îðíûíàí ò½ð¹àí ñî» ¾ñòií ºà¹ûï-ñiëêiï, ñûíû àóûðñûí¹àí æà¹ûí àðû-áåði ºèñà»äàòûï àë¹àí æiãiò åøòå»å áîëìà¹àíäàé òîïºà áàðûï ºîñûëäû. ²àäiðäi ñ½ðà¹àí ºûç-æiãiòòåðãå: – Àñû¹ûñ áið øàðóàñû áàð åêåí. Áiðàçäàí êåéií êåëåòií áîëäû, – äåï æàóàï ºàòòû äà äàñòàðõàí¹à îòûðäû. Á½ë êåøòå ʸóñàðäàí ê¾äåðií ¾çãåí ѽëòàí Ñà¹ûíûøºà, òàëàéäàí áåði áàòûëû æåòïåé, òåê ñûðòòàé ¹àíà ¹àøûº áîëûï æ¾ðãåí Àéáåê μëäàé¹à ñ¼ç ñàëäû. Æàóàáûí àéòó¹à àñûºïà¹àí ºûçäàð áið æûëäàí áåði àðàëàñûï, ñåíiñiï êåòêåí æiãiòòåðìåí ò¾ííi» áið óà¹ûíà äåéií äóìàíäàòûï, ò¾í àóà êåëåñi á¼ëìåãå áàðûï äåìäåðií àëäû. Êåëåñi àïòà¹à äåéií çîð¹à øûäà¹àí ²àäið ä¾éñåíái ê¾íi ʸóñàðäû içäåï îºó îðíûíà áàðäû. Áiðàº: – Ìåí ¸ëi ñåíiìåí ñ¼éëåñóãå äàéûí åìåñïií. Ìåçãiëi æåòêåíäå ¼çiì õàáàðëàñàì, – äåãåí ñóûº æàóàïòû åñòiï, íå iñòåðií áiëìåé äi»êåñi ºàòòû. ²ûçäû ºàéðàí ºàëäûðàð åø àìàëû ºàëìà¹àí æiãiò ñîë ò¾íi ʸóñàðëàðäû» ºîðøàóûíà ê¾íøiëiê æåðäåí ê¼çãå øàëûíàòûíäàé åòiï “Ìåí ñåíi ñ¾éåì” äåï ñûðìåí æàçûï êåòòi. Òà»åðòå» à¹àñûìåí áiðãå ñàá຺à æåòiï àëó¹à àñûººàí ºûç ñ¼ìêåñi ìåí ê¾ðòåñií ºîëûíà ½ñòàï, åñiê àëäûíà øûºòû. Ñîñûí, ê¼ëiêêå ìiíäi äå à¹àñû ºàºïàíû æàïºàíøà ºîë àéíàñûíà áið ºàðàï ºîéûï, áåéºàì îòûðà áåðäi. Òåê à¹àñûíû»

äàóûñû åñòiëãåíäå ¹àíà “Ñîíøà íåãå êåøiêòi?” äåãåí îéìåí òåðåçåäåí ñûðòºà ¾»iëäi. Ñîë êåçäå ¹àíà äóàëäà¹û æàçóäû ê¼ðiï ê¼çi àòûçäàé áîë¹àí ºûç, “²àï, á¸ëåì ñåíi ìå?” äåï òiñòåíå ºàëäû. Áiðຠºàíøà àøó øàºûðûï, îíû» æåð-æåáiðiíå æåòåéií äåñå äå, iøêi ¸ëåìiíäå á½¹àí áà¹ûíáàé áið ò¸òòi ñåçiì æ¾ðåêòå ûñòûº ºàí îéíàòûï, åðiêñiç åðiòiï áàðà æàòûð åäi. À¹àñûíû» “Áàñºà æàçàòûí æåð òàïïà¹àíäàé ºàðàøû á½ëàðäû” äåï ê¾»êiëäåãåíiíå íàçàð àóäàðìàñòàí ¹àæàéûï ºèÿë¹à åðiê áåðãåí ʸóñàð ºàçið-ຠ²àäiðäi içäåï òàóûï àë¹ûñû êåëäi. Îíû» ¼òêåíäå ¹àíà ái𠺽ëàø ºà¹àç¹à æ¾ðåêòi øûìûðëàòàð å» àñûë ñ¼çäåðií æàçûï, îíû æàºñûëàï îðàï øàð¹à áàéëàï àñïàí¹à ½øûðûï æiáåðãåíií, èòòi øóëàòïàé ºîðøàóäàí ¼òiï á½ë æàòàòûí á¼ëìåíi» òåðåçåñiíå áið øîº ã¾ë iëiï êåòêåíií, ¼çi åñiê ºàºïàé ê¼øåäåãi á¼ãäå ºûç¹à øàºûðòûï àë¹àí àéëàñûí iøi æûëûï îé¹à àëäû. Æiãiòií ê¼ðãiñi, êåóäåñiíå áàñûí ºîéûï åðêåëåãiñi êåëäi. ʾíi áîéû æàíûíà òûíûì áåðìåãåí îñû áið îò ñåçiì òåíòåê ºûçäû» ¼çiìøiëäiãiíi» æàíûíäà ò¾ê åìåñ åêåí. Ñàáຠàÿºòàëûï, æ½ìûñºà êåòiï áàðà æàòºàíäà æîëûí òîñûï ò½ð¹àí æiãiòêå áiðäåí ñûëº åòå ò¾ñóäi ëàéûºñûç ê¼ðäi ìå: – ´çiì õàáàðëàñàì äåï àéòòûì ¹îé. Íå ºûë¹àí ò¾ñiíáåéòií àäàìñû», – äåï, áà¹àíà ¹àíà îéûíäà æ¾ðåãií òîëºûòºàí ò¼»êåðiñ áîëìà¹àíäàé ºàòóëàíà ºàðàï ºîéäû. “²àéòà-ºàéòà êåëå áåðñåì øûíûìåí-ຠæàëûºòûðûï àëàðìûí” äåï ºîðûººàí æiãiò ê¼ðãiñi êåëiï ò½ðñà äà ¼çií òåæåï, ºûç¹à áiðàç óàºûòºà äåéií àò içií ñàëìàé ºîéäû. Àðàäà îí øàºòû ê¾í ¼òêåíäå ²àäiðãå ò¾ê áîëìà¹àíäàé æàðºûëäàé ê¾ëiï Áà¹äàò ïåí Ñà¹ûíûø êåëäi. – Ñà¹àí àéòàð æàºñû áið æà»àëû¹ûìûç áàð. – Îë íå ºûë¹àí æà»àëûº? – Àºûñûí ò¼ëåìåñå» àéòïàéìûç. – Åãåð ʸóñàð æàéûíäà áîëñà áið äàñòàðõàíäàðû» ìîéíûìäà. Êåëiñåñi»äåð ìå? – Îíäà äàñòàðõàíû»äû äàéûíäàé áåð. ʼ»iëi àëàá½ðòºàí æiãiò äîñòàðûíû» æ½ìáà¹ûí ¼çiíøå øåøïåê áîëäû. “´çi içäåï êåëóãå áàòà àëìàé, á½ëàðäàí ñ¸ëåì àéòûï æiáåðäi ìå åêåí?” ¸ëäå “Ñûðòòà òîñûï ò½ð ìà åêåí?” Îñû îéìåí àñû¹ûñ êèiíãåí îë òåçiðåê ê¼øåãå øû¹ó¹à àñûºòû. ̽íû» øûäàìûí òåêñåðiï ê¼ðåéiê äåãåíäåé åêåói àóà ðàéûí ¸»ãiìå ºûëûï êåëåäi.

– Áèûë ºûñ åðòå ò¾ñåòií ñèÿºòû, ºàðàøà áîëìàé-ຠæàïûðàºòàðäû» á¸ði ò¾ñiï ºàëûïòû. – Áûëòûð æåëòîºñàíäà äà ºàð æàóìàï åäi ¹îé. Àìàëû º½ðû¹àí ²àäið: – Ñåí åêåói» ìà¹àí íå ¾øií êåëãåíäåði»äi ½ìûòûï êåòòi»äåð ìå? – äåï Áà¹äàòòû æå»iíåí òàðòûï ¼çiíå ºàðàòûï àëäû. Æàðûñà ê¾ëãåí åêåói ñîë êåçäå ¹àíà: – Àëäûìåí áið æåðãå êiðiï æàí øàºûðûï, àçäàï æûëûíûï àëàéûº òà, – äåäi. Åêi ê¼øåíi» ºèûëûñûíäà¹û øà¹ûí êàôåãå êiðãåí ¾øåói ûñòûº òàìຠïåí áið ø¼ëìåê êîíüÿê àëäû. Ñîñûí: – ´ñòiï, áið-áiðiìiçäi æàºñû ê¼ðiï æ¾ðå áåðåéiêøi, – äåï, àñòû» àëäûíäà áið-áið ñòàºàííàí àëûï æiáåðäi. – Îñû¹àí ¾éðåíå àëìàé-ຠºîéäûì, ìåíi ºèíàìàé-ຠºîéû»äàðøû, – äåï, Ñà¹ûíûø ê¼çiíåí øû¹ûï êåòêåí æàñòû ñ¾ðòòi. – Åøòå»å æîº, áiç ºàñû»äà æ¾ðãåíäå á¸ðiíåí ä¸ì òàòûï, ¾éðåíiï àë. Ñîíäà åðòå» ñûðûí áiëìåéòií áiðåóëåðìåí áiðãå iøiï, àðàíäàï ºàëìàéòûí áîëàñû» – äåäi Áà¹äàò, ò½çäàë¹àí ºèÿðäû àóçûíà ñàëûï æàòûï. – ²½äàé ñàºòàñûí, ºàéäà¹ûíû àéòïàøû. – Áà¹äàò ä½ðûñ àéòàäû. Êåç êåëãåí ò¸æiðáèåíi áiçáåí áiðãå æ¾ðãåíäå ¹àíà æàñà. Åøêiìãå ñåíáå. Áiðåó ½íàï æàòñà àëäûìåí áiçãå àéò. ´çiìiç òåêñåðiï áåðåìiç, – äåï, ²àäið Ñà¹ûíûøòû º½øàºòàï, øàøûíàí èiñêåï ºîéäû. Ñîäàí êåéií òàìຠiøó ¾øií êåëãåíäåé ¼çäåðiìåí¼çäåði áîëûï êåòêåí åêi äîñûíà áàðëàé ºàðàï øûºòû äà, – Ñåíäåðäi ¸ëi áiðàç òîñàì áà? – äåäi. Ñîë êåçäå ¹àíà Ñà¹ûíûø áàñûí ê¼òåðiï: – Á¾ãií ʸóñàð ¾éiíäå æàë¹ûç ºàëàäû. ²àé óàºûòòà áàðàì, ºàíøà ñà¹àò ñ¼éëåñåì äåñå» äå ¼ç åðêi»äå. ´ç ¾éiíåí ½ñòàéñû» äà ¸»ãiìå»äi áið æàºòû åòåñi», – äåäi. – Îíû ºàéäàí áiëäi»äåð? – Ìà¹àí ʸóñàðäû» ¼çi àéòòû. “Êåøêå êåëiï ºàñûìà ºîíøû, æå»ãåìíi» iíiñi ¾éëåíiï, ¾éäåãiëåðäi» á¸ði àóûë¹à êåòòi” äåäi. – Ñåí íå äåäi»? – Æàðàéäû äåäiì. Áàñºà íå äåéií? Ñîñûí, ñà¹àí êåëiï îòûðìûç. – ²àëàé? Æà»àëû¹ûìûç îñû îòûðûñºà òàòè ìà? – Òàòû¹àíäà ºàíäàé. Òåê à¹à-æå»ãåñiíi» êåòêåíêåòïåãåíií ºàçið ºàëàé áiëåìiç?

– Îë æà¹ûí ¼çäåði» îéëàñòûðû»äàð. Ìåí áàðñàì æiáåðìåé ºîÿäû. Ñîíäûºòàí ê¼ðiíáåãåíiì ä½ðûñ. ¶ø äîñ ¸»ãiìå-ä¾êåí º½ðûï, ʸóñàð æ½ìûñòàí ºàéòàäû-àó äåãåí ìåçãiëãå äåéií îòûðäû. Ñîñûí, ¼çäåðiíå òàíûñ ºàºïà¹à æåòå áåðå á½ðûëûñòà Ñà¹ûíûø á¼ãåëiï ºàëäû, åêi æiãiò øàºûðòûï àëó¹à ëàéûº áiðåó-ìiðåó ¼òiï ºàëà ìà äåï, ê¼øå áîéûíäà áiðàç æ¾ðäi. Á½ë îéëàðûíàí åøòå»å øûºïàéòûí áîë¹àí ñî»: – Àòûìûçäû àòàï àé¹àéëàéûº. Òàíûñ åñiìäi åñòiãåí ñî» Ê¸óñàð ¼çi-ຠøû¹àäû. Àë, áàñºà áiðåóëåð øû¹à ºàëñà ìûíà ºàºïà¹à ºàðàï ò½ðà ºàëàìûç, – äåï êåëiñòi äå, “²àäið, Áà¹äàò, Ñà¹ûíûø” äåï, êåçåê-êåçåê ºèºóëàé áàñòàäû. Ê¼ï ½çàìàé ºàºïà àøûëäû äà, ºàðàê¼ëå»êåäå áiðåóäi» ñ½ëáàñû ê¼ðiíiï: – ´»êåé æûíäû, ê¼øåíi áàñòàðû»à ê¼òåðäi»äåð ¹îé – äåäi. ʸóñàðäû» äàóûñûí, îíû» ¾ñòiíå ê¼ïòåí åñòiëìåé êåòêåí º½ë຺à æà¹ûìäû çiëñiç æ½ìñຠ¾íií áiðäåí àæûðàòºàí æiãiòòåð ºûç¹à æàºûíäàäû. Åêåóiíå äå ºîë áåðiï àìàíäàñûï, áåòiíåí ñ¾þãå ºàðñû áîëìà¹àí áîéæåòêåí, – Åêi êåøòi» àðàñûíäà ñåíäåðäi ì½íäà êiì àéäàï êåëäi? – äåï ê¾ëäi. – Ò¾ñ ê¼ðäiê. Ò¾ñiìiçäå ñåí àéäàëàäà æàë¹ûç ºàëûïñû». Ñîäàí ñåíi æàë¹ûçñûðàòïàéûº äåï êåëäiê, – äåäi Áà¹äàò. – Ò¾ñòi ñûëòàóðàòïàé-ຠºîéû»äàð. Îäàí äà ñûíûïòàñûìûç ñûáûðëàäû äåñå»äåðøi. Á½ë ñ¼çäi äå ê¾ëå àéòºàí ºûç î áàñòà¹û ºûëûºòû, êiñiíi çåðiêòiðìåéòií ñ¾éêiìäi ìiíåçií ºàéòà òàóûï, æà»à ¹àíà æàí¹àí ê¼øåíi» æàðû¹û ê¼çiíäå îéíàï, àäàìäû ¼çiíå åðiêñiç áàóðàï ¸êåòiï áàðàäû. – Àíò åòåéiê, ñûíûïòàñûìûçäû ê¼ðìåãåëi ê¼ï àéäû» æ¾çi áîëäû... – äåï òiëií áåçåï êåëå æàòºàí Áà¹äàòòû» ñ¼çií á¼ëãåí ʸóñàð: – Æàðàéäû, æàðàéäû. ƾði»äåð, ¾éãå êiði»äåð, – äåäi. Ñîñûí, ºàºïàíû àøûï “Ò¼ðëåòi»äåð” äåãåíäåé ¾éãå ºàðàé ºîëûí ñîçäû. ²àäiðäåí á½ðûí êiðåð åñiêêå äåéií áàð¹àí Áà¹äàò òàáàëäûðûºòà ñ¸ë ò¾ðòiíåêòåï ò½ðäû äà, àÿº êèiìäåðií øåøiï iøêå ¼òêåíiìåí á½¹àí ºàðàï ò½ð¹àí ºîñ ¹àøûººà ºàðàï: – Åêåói» ê¸äiìãi åðëi-çàéûïòû ñèÿºòûñû»äàð, – äåäi. Ñîë êåçäå ¹àíà áîéûí æèûï àëà ºîé¹àí ʸóñàð: – Êiðñå»øi åíäi åðiêïåé, – äåï, ºàáà¹ûí øûòà ºîéäû. – Æîº, ìåí àñû¹ûñïûí, – äåãåí Áà¹äàò åøêiììåí

ºîøòàñïàñòàí ºàºïà¹à ºàðàé ½ìòûëäû. Áàðûï ºàºïàíû àøòû äà àðñûëäàï æàòºàí èòïåí æàðûñûï, “Áàºûòòû áîëû»äàð” äåï àé¹àé ñàëäû. Ñîíäà ¹àíà åñií æè¹àí ²àäið ìûðñ åòå ò¾ñòi äå íå iñòåðií áiëìåãåíäåé ºûç¹à ºàðàäû. – Ñåíäåð íå, iøiï àë¹àíñû»äàð ìà? – Æî-æîº. – ²îéøû, ê¼çi»-ຠá¸ðií àéòûï ò½ð ¹îé. – ȸ, àçäàï iøêåíáiç æà»à... – Àç áà, ê¼ï ïå, îíû ¼çi» áiëåñi». Áiðຠìåí ê¼ðãåëi ñåí ¸éòåóið iøiï æ¾ðñi» ¹îé. – Ñà¹àí ½íàìàé ìà? μíàìàñà iøïåé-ຠºîÿéûí... – Îíû ¼çi» øåøåñi» ¹îé. Ìåíi» íå øàðóàì áàð? – Ñåí íåãå ìåíåí ºàøºàºòàï ò½ðñû»? – Ñåí êåëiñiìäi á½çûï, òà¹û äà ¾éãå êåëiï àëäû». – Á½äàí àðû øûäàé àëìàéìûí. Ðåíæiñå» äå ìåí åíäi ñåíåí àæûðàìàéìûí. Åøºàéäà êåòïåéìií. – Îíû êåçiíäå ê¼ðåðìiç. Àë, ºàçið ¾éi»å áàð. À¹àìäàð êåëiï ºàëóû ì¾ìêií. – À¹à»äàð áið-åêi ê¾íñiç êåëìåéäi, óàéûìäàìàé-ຠºîé. – Ñåíäåðãå äàóà æîº øû¹àð. Ìåí îíû ñåíiìäi ¹îé äåï øàºûðûï æ¾ðñåì... – Ñåí î¹àí ñåíäi», îë ìà¹àí ñåíäi. Åíäi òà» àòºàíøà ºîðûºïàóû»à áîëàäû. – Òà» àòºàíøà îñûíäà áîëìàºñû» áà? – °ðèíå! – Îíäà ¾éäåí ìåí êåòåì. – Ñåí êåòñå», ìåí äå êåòåì, – äåï òàëàé óàºûòºà äåéií ò¸æiêåëåñêåí åêi æàñ áið-áiðiíå ºàðàï ê¾ëiï æiáåðäi. Ñîñûí, “Åíäi åøòå»å àéòïàé-ຠºîéøû” äåãåíäåé, ²àäið ʸóñàðäû» åðíií àëàºàíûìåí æàïòû äà, êåëåñi ºîëûìåí ¼çiíå ºàðàé òàðòòû... ²ûç áåí æiãiòòi» ½ñòàñºàí ºîëû àæûðàìàé àðàäà áið æûë ¼òòi. Àñïàíäû æåëãå iëåñêåí øà»-òîçà» á¾ðêåï, ê¾çäi» ñóûº òàìøûñû ñûðò-ñûðò òàìûï, ñàðû æàïûðàºòàð ¼ìiðäåí ê¾äåðií ¾çãiñi êåëìåé ñûáäûðëà¹àíäà äà, æà»à æûë¹à äåéií ºàð æàóìàé, æ½ðò àÿç àòà ìåí àºøàºàðäû ¸äåòòåãiäåí ñàëºûí ºàðñû àëûï, ºà»òàðäà í¼ñåðëåòå æà»áû𠺽é¹àíäà äà, ìà»äàéäû àëòûíê¾ðåê ñ¾éiï, ê¾íãåéäå ê¼ê ºûëòèûï, æîë øåòiíåí ñûëäûðëàï ñó ຺àí ê¼êòåìåäå äå, êèiìi» 潺à áîëñà äà òåðäåí äåíå»å

æàáûñûï, îñûíäàéäà õàíæàéëàóäû åðiêñiç åñi»å àëûï, Àëìàòûíû» ûñòû¹ûíäà ê¼øåãå øûººû» êåëìåé, ê¼ëå»êå äå ñàÿ áîëìàé ºûðûº ê¾í øiëäå òàºòàí òàéìàé ò½ð¹àíäà äà åêåóiíi» ê¼»iëiíå åø ñûçàò ò¾ñïåäi, æ¾ðåêòåði áiðáiðiíi» åñiìií àòàï ñîºòû, æàðàñòû. ¶øiíøi êóðñòû äà îéäà¹ûäàé àÿºòà¹àí æiãiò “Îñû ê¾çäå ¾éëåíåì” äåãåí æàºñû õàáàðûí àëäûìåí à¹àñûíà àéòòû. Æàë¹ûç áàóûðûíû» æà»àëû¹û ðèçà ºûë¹àí à¹àñû ²àäiðäi àóûë¹à, ¸êå-øåøåñiíå ¼çi àëûï áàðàòûí áîëäû. ²ûçáåí ºèìàé ºîøòàñûï, áið àïòà¹à åëãå êåòêåí æiãiò àòà-àíàíû» áàóûðûíäà àðìàíñûç àóíàï-ºóíàï æàòòû. – Àñûºïàé îºóû»äû áiòiðiï àëìàäû» áà? – äåãåí àíàñûíà: – ²ûç îºóûí àÿºòàäû. Ìåíi» áið æûëûì ¸íå-ìiíå äåãåíøå ¼òå øû¹àäû ¹îé, – äåï æàóàï áåðäi. – Ñîíäà ºûç ñåíåí ¾ëêåí áîëäû ìà? – äåäi ¸êåñi. – Æîº, ìåíåí áið æàñ êiøi. Îë ìåêòåïêå áið æûë åðòå áàð¹àí. Ìåí îºó¹à áið æûë êåøiãiï ò¾ñòiì, – äåäi á½ë. ²àíäàé ñ½ðຠáîëñà äà òîñûëàéûí äåï ò½ð¹àí æîº, ¾íiíäå áið ìàºòàíûø ëåái áàð ñèÿºòû ìà, åðiêñiç ê¾ëå áåðå ìå, ºàëàé ¼çi? – ²àé åëäi» ºûçû? ²àéäà òóûï, ºàéäà ¼ñêåí? ¶ëêåíi êiì? Ñ¼ç ½ñòàð áiðåói áàð ìà? κóäû àÿºòàñà, åíäi êiì áîëàäû? Ñà¹àí ºàòûí áîëà àëà ìà? – äåãåí ñèÿºòû ¸êåñiíi» àëäû-àðòûí îðà¹àí ñàóàëäàðûíû» á¸ðiíå æàëûºïàé, ºàéòà òà¹û äà ñ½ðàé ò¾ññå åêåí äåãåí ïåéiëìåí æàóàï áåðãåí ²àäið ê¼ï ½çàìàé ºàëà¹à ºàéòûï êåëäi. Æàºñûëàï æóûíûï-øàéûíûï, ñàºàë-ì½ðòûí àëäû äà àëûï-½øûï ʸóñàð¹à òàðòòû. ʼ»iëi àëàá½ðòûï, ºûçáåí ò½»¹ûø êåçäåñóãå êåëãåí áîçáàëàäàé æ¾ðåãi àòºàºòàï, æàíûí ºîÿð¹à æåð òàïïàé êåëå æàòûï æîë-æ¼íåêåé æiãiò òîéäû ¼çiíi» òó¹àí ê¾íiíå îðàéëàñòûðìຠáîëäû. “ʾçäå ä¾ðêiðåï òîéûìûç ¼òñå, ìåí ñàáàºòàí êåéií áið æåðäå æ½ìûñ iñòåñåì, ʸóñàðäû» äà æàï-æàºñû æ½ìûñû áàð. Áiðäå»å ºûëûï ê¾í ê¼ðiï êåòåìiç ¹îé. Å» áàñòûñû, áiç æåêå ò½ðàìûç äåï, à¹àìäû ê¼íäiðñåì áîëäû” äåï îéëàäû îë. ´ç îéûìåí ¼çi ¸ëåê áîëûï êåëå æàòûï, ºàºïà¹à ºàëàé æåòêåíií äå ໹àðìàé ºàëûïòû. ° äåãåíäå êiðiï êåòåðäåé ½ìñûíûï-ຠêåëñå äå, ò½òºà¹à ºîëûí ñîç¹àíäà áið ñåçiì áîéûí øàðïûï ¼òiï, ¼ç-¼çiíåí ºîðºàºòàï, êåéií øåãiíiï êåòòi. Ñîñûí, ê¼øåäåí àðû ¼òêåí, áåði ¼òêåíäåðãå ºàðàï, ºûçäû øàºûðûï àëó¹à ëàéûº àäàì

içäåäi. Æóûº àðàäà îíäàé òàáûëà ºîéìà¹àí ñî», äåãáiðñiçäåíãåí æiãiò “Åíäi æàñûðàð íå ºàëäû. Îíñûç äà æàºûíäà á¸ði áåëãiëi áîëàäû ¹îé” äåãåí íûº ñåíiììåí åñiêòi ºàºòû. Îíûìåí ºîéìàé, ºûç æàðº åòiï áið æåðäåí øû¹à êåëåðäåé ñà»ûëàóäàí àñû¹ûñ ñû¹àëàäû. Àðñûëäà¹àí èòêå áið çåêiï ºîéûï, ºûðûºòàð øàìàñûíäà¹û áið ¸éåë åñiê àøòû. – Ѹëåìåòñiç áå? – Ѹëåìåò... – ʸóñàð áàð ìà åêåí?.. – ʸóñàð ò½ðìûñºà øû¹ûï êåòòi. – Ò½ðìûñºà øûººàíû ºàëàé? ´òêåí àïòàäà ¹àíà ìåí êåëiï êåòòiì ¹îé. – Ìåí ñà¹àí ¼òiðiê àéòàì áà? Ñîë ¼òêåí àïòàäà ¼çiìåí áiðãå îºû¹àí àóûëäû» áið æiãiòi àëûï êåòòi... – ²àçið ºàéäà? – Øûìêåíòòå. ʸóñàðäû åíäi òîéäà áið-ຠê¼ðåìiç. Áið-ຠñ¸òòå ä¾íèå ò¼»êåðiëiï ò¾ñêåíäåé, æà»à ¹àíà òàóäû ê¼øiðåòiíäåé áîëûï ò½ð¹àí ê¼»iëi æåëi øûººàí äîïòàé áîëûï, ìå»çå» ê¾é êåøêåí æiãiò êåði á½ðûëäû. Ñîñûí, åø îéñûç ê¼øå áîéëàï æ¾ðiï êåòòi. Ñîë æ¾ðãåííåí æ¾ðiï îòûðûï, ñàìàéûíàí ຺àí òåðäi äå ñ¾ðòïåñòåí ºàëàíû» åêiíøi øåòiíäåãi ʸóñàðäû» æ½ìûñûíà êåëäi. – Îíû à¹àñû áið àïòà¹à ñ½ðàï àë¹àí, – äåéäi ¸ðiïòåñòåði. – Íå ¾øií ñ½ðàï àë¹àíûí, ºàçið ºàéäà åêåíií áiëìåéñiçäåð ìå? – Îíûñûí áiëìåéìiç. Æàíäàëáàñàëàï ºûçäàðäû» æàòàºõàíàñûíà êåëäi. κó áàÿ¹ûäà àÿºòàë¹àí, ºûçäàð á¼ëìåëåðií ¼òêiçiï áåò-áåòiíå êåòiï ºàë¹àí, á½ë æåðäå ¹èìàðàòòû æ¼íäåóäåí ¼òêiçiï æàòºàí º½ðûëûñøûëàðäàí áàñºà åøêiì æîº åêåí. Áið îðíûíäà áàéûç òàóûï îòûðà àëìàé îë Áà¹äàòòàðäû» æàòà¹ûíà êåëäi. Á½ë æåð äå ºà»ûðàï áîñ ò½ð. Áið ìèëëèîííàí àñà õàëºû áàð àëûï ºàëàäà áàðàð æåð, áàñàð òàó òàïïà¹àí æiãiò ñûðàõàíà¹à êiðäi. Ñîñûí, æàºñû áið äàñòàðõàí ¾ñòiíäå ºàðûíäàñû ìåí ¹àøû¹ûí òàíûñòûðìຠíèåòïåí ºàëòàñûíà ñàëûï øûººàí àºøàñûíà åø ûºûëàññûç îòûðûï ñûðà iøòi. ʼçi ò½ìàíäàíûï åøòå»å ê¼ðìåé ºàë¹àíøà iøòi, áàñûíà åøòå»å êiðiï-øûºïàé, ñàíàñûíàí îé ºàøºàíøà iøòi, àëäûíäà¹û ñûðàíû ê¼òåðiï àóçûíà àïàðà àëìàéòûí

ä¸ðåæåãå æåòêåíøå iøòi, “Ñûðàõàíà æàáûëàäû” äåï, äàÿøû æiãiòòåð åñiêòi» àëäûíà äåéií ñ¾éåï øû¹àðûï æiáåðãåíøå iøòi, åðòåñi áàñû ìå»-çå» áîëûï àéûºòûð¹ûøòà îÿíäû. ¶ñòiíäå æåéäåñi, á½òûíäà øàëáàðû ¹àíà áàð. Áåëäiãi, ø½ëû¹û, àºøàñû, àÿº êèiìi æîº... ´ëi ìåí òiðiíi» àðàñûíäà æàçäû ¼òêiçãåí ²àäið ¾ø-ຠàéäà àóðóäàí ò½ð¹àíäàé ñûëûíûï ò¾ñòi, åøêiììåí åìåíæàðºûí ñ¼éëåñïåéòií, ºàíäàé ¸»ãiìå áîëñà äà ñî»ûíà øåéií òû»äàìàéòûí, åøòå»åãå çàóºû ñîºïàéòûí, áið í¸ðñåãå áàð çåéiíiìåí íàçàð ñàëûï ºàðàìàéòûí ̸æí¾íãå àéíàëäû. ʾç êåëiï, ñàáຠºàéòà áàñòàë¹àíäà ïàðòàñûíû» ¾ñòiíå ʸóñàðäû» ñóðåòií ºîéûï, ñî¹àí ºàðàï 츻ãiðiï îòûðàòûí ²àäiðäi êóðñòàñòàðû äà ê¼ï ìàçàëàìàäû, ìàçàºòàìàäû, ò¾ñiíäi. Îñûíäàé ê¼»ië-ê¾éìåí æ¾ðiï, òàëàé îòûðûñòàð¹à áàð¹àí, òàëàé æåðäå iøiï-iøiï º½ëàï ºàë¹àí, òàëàé ºûçäàðìåí òàíûñûï, êåéáiðiìåí ê¼»ië æàðàñòûðûï ¾ëãåðãåí, á½ðûí¹ûäàí ¸ëäåºàéäà åðåñåê òàðòûï êåòêåí æiãiò îñû óàºûò iøiíäå ʸóñàðäû içäåóií áið òîºòàòºàí æîº. Á½ë ê¾íäå áåñiíøi êóðñºà ê¼øêåí ѽëòàí ìåí Àéáåê ¼ìiðäå åøòå»å ¼çãåðìåãåíäåé ñîë ºàëïû áið á¼ëìåäå ò½ðûï æàòòû. Òåê Àéáåê μëäàéäû ûë¹è ºûìáàò êàôåëåðãå, åêiíi» áiðiíi» ºîëû æåòïåéòií êîíöåðòòåðãå àïàðóìåí æ¾ð åäi. ²àëòàñû òåñiê ñòóäåíò ¾øií á½ë òûì ºèûí åêåíií, ºîñûìøà æ½ìûñòû» ìàíäûìàéòûí àéëû¹û êèiìi ìåí iøiï-æåìiíå ¸çåð æåòåòiíií, μëäàé äà ¼çäåði ñèÿºòû á¸ðiíå ò¾ñiíiñòiêïåí ºàðàéòûí ºàðàïàéûì æàí åêåíií àéòà-àéòà øàðøà¹àí, “Áiç ñèÿºòû, ¼çiìiç íå æåñåê ñîíû æåãiçiï, ¼çiìiç ºàéäà áàðñຠñîíäà àëûï áàðûï, ºàñû»äà ½çຠ½ñòà¹û» êåëñå îñû á¼ëìåãå-ຠ¸êåëiï, æ¼íi æîº øû¹ûíäàíáàé, àëäû-àðòû»äû îéëàìàéñû» áà?” äåãåí àºûëäàðû çàÿ êåòiï, á½ë ê¾íäå ²àäið ìåí Áà¹äàò òà î¹àí ê¼ï íàçàð àóäàðìàéòûí áîë¹àí. Òiïòi áið ê¾íi, ²àäið ¼çåííi» áîéûíäà èò ºûäûðòûï æ¾ðãåíäå Àéáåê içäåï êåëäi. – ȸ, íå áîëäû? – μëäàé¹à áið ºà¹àçäàð àïàðûï áåðó êåðåê åäi... – Åíäi àïàðûï áåðìåéñi» áå, î¹àí ìåíi» íå ºàòûñûì áàð? – Ìûíà ò¾ðiììåí û»¹àéñûç ñèÿºòû... – Ò¾ði»å íå áîëûïòû? Ñûºèûï-ຠò½ðñû» ¹îé. – ²îéøû, ²àäið. Ñåí áið ê¼ìåê æàñàøû. – Ñîíäà íå iñòåóiì êåðåê?

– Ñûðòûíàí ¾éií ê¼ðñåòåì, ºà¹àçäàðäû ñåí áåðå ñàë. Ìåí ê¼ðiíáåé-ຠºîÿéûí. – Ñåíi ºàéäà äåéìií? – Áið æ½ìûñû øû¹ûï, êåëå àëìàé ºàëäû äåðñi»... Àéáåêòi» ºûç àëäûíäà¹û áàòûëñûçäû¹ûíà, ì¾ìêií, ûíæûºòû¹ûíà ºàòòû ûçà áîë¹àí ²àäið: – Åíäåøå, ìåí î¹àí îñû ºàëïûìäà-ຠáàðàì. Êåòòiê, – äåäi äå, èòòi ¸êåëiï áàéëàï, êèiìií àóûñòûðìàñòàí ê¼øåãå øûºòû. Æîë áîéû ºûçäû æàºñû êèiììåí, ºûìáàò òà¹àììåí íåìåñå áàéëûºïåí ¹àíà áàóðàï àëà àëìàéñû». Îíû» á¸ði òåê áið ñ¸òòiê ê¼ç àëäàó ¾øií ¹àíà êåðåê. ιàí àëäàí¹àí ºûç ñà¹àí 츻ãi æîëäàñ áîëìàéäû. Åðòå» ñåíåí äå áàé áiðåó òàáûëàäû. ²ûç¹à æàí-ä¾íèå»ìåí, áàð áîëìûñû»ìåí, òiïòi êåðåê áîëñà ¼çi»å ¹àíà ò¸í êåìøiëiêòåði»ìåí ½íàóû» ºàæåò. Îíû» àëäûíäà ûë¹è òàçà êèiíiï æ¾ðiï íåìåñå ¸éáàò ñ¼çäåð ¹àíà àéòûï æàºñû êiñi áîëà àëìàéñû» äåãåí àºûëûí ìû»ûíøû ðåò ºàéòàëàï, ¼çiíåí-¼çi øèûðøûº àòûï, ìåæåëi æåðãå æåòêåí ²àäið Àéáåêòi áiðiíøi ºàáàòòà ºàëäûðäû äà, åêi-ຠûð¹ûï æî¹àðû øûºòû. Ñîñûí, åñiêòi» ºî»ûðàóûí áàñòû. Ê¼ï ½çàìàé åñiê àøûëûï, æà»à æó¹àí øàøûí îðàìàëìåí îðà¹àí áið ¸äåìi ºûç ê¼ðiíäi. – μëäàé áàð ìà? – Îë âàííàäà åäi... – Îíäà ìûíàíû áåðå ñàëû»ûçøû. Àéáåêòåí äåï àéòû»ûç. – Àë, ñiç êiì áîëàñûç? – Ìåí Àéáåêòi» àòºîøñûñûìûí. Ñàó áîëû»ûç. ²àäið ¾øií ê¾íäåëiêòi iñ ê¼ðiíåòií îñûíäàé ºàäàìäàðäû» Àéáåê ¾øií òûì-òûì ºèûí áîë¹àíû ñîíøà áiðòå-áiðòå îë μëäàé¹à áàðóûí ì¾ëäå òîºòàòòû... Ò¼ðò æûëäûº áàêàëàâðäû ¾çäiê áiòiðãåí Ñà¹ûíûø ìàãèñòðàòóðà¹à ºàë¹àí. ѽëòàííû» ½ñûíûñûí àÿºñûç ºàëäûð¹àí ºûç á½ë óàºûòòà ¼çiíåí àëòû æàñ ¾ëêåí áið æiãiòïåí ê¼»ië ºîñûï æ¾ð. – Òó¹àí ê¾íiìäå æåçäåëåði»ìåí òàíûñòûðàì, – äåï, Áà¹äàò ïåí ²àäiðäi øàºûðûï òà ºîé¹àí. – Æåçäå áîëà ìà, ê¾éåó áàëà áîëûï àëäûìûçäà çûð ºà¹ûï æ¾ðå ìå, îíû ñîë ê¾íi ê¼ðåðìiç, – äåï, àëàºàíäàðûí ûñûï, æàò຺à æåòiï êåëãåí æiãiòòåð á¼ëìåäåí Ìàëèêàíû ê¼ðiï ê¸äiìãiäåé-ຠòîñûëäû. Àë, ºûç áîëñà åøòå»å áîëìà¹àíäàé æûëû æûìèûï îòûð. Åñêi òàíûñòàðäàí

μëäàéäû ½øûðàñòûð¹àí æiãiòòåð àëäûíäà ñîíûìåí ¹àíà õàë ñ½ðàñûï îòûðäû äà, ê¼ï ½çàìàé-ຠåñêi ¸äåòòåðiíå áàñûï, äàñòàðõàíäû áèëåï àëà æ¼íåëäi. Îéûí-òîéäû» àðàñûíäà μëäàéäû» äà òàìûðûí áàñûï ¾ëãåðãåí æiãiòòåð, ºûçäû» Àéáåêêå êåòàðû åìåñ åêåíií, òîñûï æ¾ðãåíií ½ºòû. Ìàëèêàìåí äå ºàéòà òië òàáûñòû. Ñòóäåíòòiê ¼ìiðäi» ðåíiøiíi» ¼çi á½ë ê¾íäå àëòûííàí äà ºûìáàò îðàëìàéòûí ø຺à àéíàë¹àíûí ñ¼ç åòiñòi. Æàñû ¾ëêåí áîëñà äà îðòà¹à òåç áåéiìäåëãåí “ê¾éåó áàëàìåí äå” àðºà-æàðºà ¸»ãiìå-ä¾êåí º½ð¹àí ºûç-æiãiòòåð êåçåêøi ¸éåë êåëiï, “Á¼ëìåíi áîñàòû»äàð” äåãåíøå áið æàºñû îòûðûñ æàñàäû. Ñîñûí, áið-áiðiìåí ºîøòàñûï áîëà àëìàé æàòºàí æàñòàðäû» ê¼çií àëà áåðå åêi æiãiò áið êåëiñiìãå êåëiï ¾ëãåðäi. Åñiê àëäûíà øåéií øû¹àðûï ñàë¹àí Ñà¹ûíûøºà òà¹û äà áàºûò òiëåï, Áà¹äàò μëäàéäû ºîëòûºòàï, ²àäið Ìàëèêàíû æåòåëåï ¾ëêåí ê¼øåãå øûºòû. Àëäûìåí òàêñèãå ìiíiï Áà¹äàòòû» æàòà¹ûíà ºàðàé æ¾ðiï êåòêåí ²àäið òåðåçåãå ¾»iëiï îòûð¹àí ºûçäû» ê¼»iëií àóëàìຠáîëûï, ¸ðíåíi ¸»ãiìå åòiï êåëåäi. Áiðàç æåð ½çà¹àí ñî» ¼çäåðiíi» ¾éãå åìåñ ì¾ëäå áàñºà áà¹ûòºà êåòiï áàðà æàòºàíäàðûí ½ººàí Ìàëèêà: – Ìåíi ºàéäà àïàðà æàòûðñû»? – äåäi. – ²àçið áàð¹àí ñî» áiëåñi». – Àéòïàñà» äà iøiì ñåçiï ò½ð. Ìåíi» ¾éãå ºàéòºàíûì ä½ðûñ øû¹àð. – Ìåíi»øå, á¾ãií áiçäi» áiðãå áîë¹àíûìûç ä½ðûñ. ̽íäàé êåçäåñó ê¾íäå áîëà áåðìåéäi. Æà»à ä½ðûñòàï ñ¼éëåñå äå àëìàäûº. – Áiç ñ¼éëåñåòií áiðäå»å ºàëûï ïà åäi? – Áiçäi» íåãå åêi æ຺à êåòiï ºàë¹àíûìûçäû» ¼çi áið ò¾íãå æåòåòií ¸»ãiìå åìåñ ïå? ¶íñiç ¹àíà áàñûí øàéºà¹àí ºûç á½äàí àðû åøòå»å äåìåäi, æiãiòêå iëåñiï á¼ëìåãå êiðäi, ¼ç îéûìåí àëûñûï æ¾ðiï ñûðòºû êèiìäåðií øåøòi, ñîñûí, æiãiòòi» ñ¼ç àéòïàñòàí æàðûº ñ¼íäiðãåíiíå, ì½íû º½øà¹ûíà àë¹àíûíà, ò½ëà-áîéûíàí ò¾ê ºîéìàé ñ¾éãåíiíå, ò¼ñåêêå ¸êåëiï æàòºûç¹àíûíà, òiïòi, ëûïàñûç ºàëäûð¹àíûíà åø ºàðñûëûº ê¼ðñåòïåñòåí ê¼íå áåðäi. ´çi äå iøiíäå ëàï åòå ºàë¹àí º½øòàðëûº àëàóûíà åðiê áåðiï, ê¾éiï-æàí¹àí º½øà¹ûíà æiãiòòi òàðòà ò¾ñòi. Äåìi ìåí äåìi øàðïûñûï, ò½íøû¹à øûººàí ¾íäåði ñ¸ò ñàéûí ¾äåï, æàëà»àø äåíåëåði áið ì¾ñiíãå àéíàëûï, áið êåçäåði áið-áiðií

ê¼ðìåñòåé áîë¹àí åêi æàñ áið êiñiëiê ò¼ñåêòå òàëàé¹à äåéií òiëãå êåëìåé àðïàëûñûï æàòòû. Òåê àðàäà ë¸ççàòû ìîë òàëàé ìèíóò ñûð¹ûï ¼òiï, àºûë¹à ºàéòà êåëãåíäå ¹àíà æiãiò ñ¼ç áàñòàäû. – Êiìãå ºèäû»? – Ñîë æiãiòêå... – °ëi àðàëàñàñû»äàð ìà? – Æî¹à... – Íåãå? Íå áîëäû? – Îíû íå ºûëàñû»? – Ƹé ñ½ðà¹àíûì ¹îé. Àéòºû» êåëìåñå àéòïà. – Áið æûëäàé ¹àíà áiðãå æ¾ðäiê òå êåéií àðàëàñïàé êåòòiê. – Îíû åñòiãåì. Îë ñòóäåíò êåçäåði»äåãi ¸»ãiìå ¹îé. – Ñîäàí êåéií ìåíäå åøºàíäàé ¼çãåðiñ áîë¹àí æîº. – ²àçið ºàéäàñû»? – Ò½çäûáàñòàóäà ì½¹àëiììií. – Æiãiòi» æîº ïà? – ²àçið æiãiò ºàëäû ìà?.. Îñûäàí êåéií áiðàç óàºûòºà øåéií åêåói äå ¾íñiç ºàëäû. – Ñåí ºàòòû ¼çãåðiï êåòiïñi»? – Æàºñûìûí áà, æàìàíìûí áà? – Íà¹ûç ºàñºûð áîëûï àëûïñû». – Àë, ñåí ñîë ¸äåìi ºàëïû»äàñû». – Îäàí íå ïàéäà? ²ûçäû» êåç êåëãåí ñ¼çiíå æ¼íi ò¾çó áàñó àéòà àëìàé æiãiò ºàòòû ñàñòû. Iøòåé, “Åøêiìãå ñåíáåéòií áîëûïòû, á½ðûí¹ûäàí ¸ëäåºàéäà åñòèÿð, ¸ëäåºàéäà ¸äåìi, ¸ëäåºàéäà áàñàëºàëû” äåï îéëà¹àí æiãiò áið êåçäå ºîëû æåòïåãåí àðóûí ºàéòàäàí áàóûðûíà áàñòû... Ê¼ï ½çàìàé Ñà¹ûíûø ò½ðìûñºà øûºòû. Á½ë òîéäà ²àäiðãå ºîñûëûï áiðàç ñiëòåï æiáåðãåí ѽëòàí åêi ê¾ííåí êåéií ¾ëêåí ºàëàìåí ºîøòàñûï áiðæîëà Òàëäûºîð¹àí¹à, ¸êå-øåøåñiíå êåòòi. Áà¹äàò ïåí þëiì áàñ ºîñòû. Á½ë òîéäà Áà¹äàò àðíàéû øàºûðûï Àéáåêòi» æàíûíà îòûð¹ûç¹àí, Àéáåêïåí ¹àíà áèëåï æ¾ðãåí μëäàéäû ¹àøûº æiãiò î»àøà àëûï øûºòû äà: – Ìåí ñà¹àí ëàéûº åìåñïií. Ìåí ñåíi áàºûòòû åòå àëìàéìûí, – äåï æûëàòòû, áàñûíà ºîí¹àí áàºòû ¼çi òåïêåíií ñåçãåíäåé-ຠ¼çi äå æûëàäû. Àë, ñîë ò¾ííåí

áàñòàï ²àäið ìåí Áà¹äàò ºàéòà àðàëàñûï êåòêåí Ìàëèêà ¼çiíåí åêi æàñ êiøi áið æiãiòòi òîé¹à åðòiï êåëäi. – Ñûíàï ê¼ði»äåð, – äåï, ¸çiëìåí áîëñà äà øûíûí àéòûï, ºûç-æiãiòòåðäi» îðòàñûíà ñàëäû. Åêi òîéäà äà ʸóñàðäû êåçäåñòiðå àëìàé iø-º½ñà áîë¹àí ºàéðàí æiãiò ê¼ï ½çàìàé ò¼ðòiíøi êóðñòû àÿºòàäû. °ð ñûíຠñàéûí êóðñòàñ ºûç-æiãiòòåð áiðiãiï àëûï, ¸í ñàëäû, áè áèëåäi, áið-áiðií ºèìàé ¸ð êåø ñàéûí æàòàºõàíàäà òîé òîéëàäû. Îñûíäàé îòûðûñòàðäû» áiði àÿºòàëûï, ¸ðêiì ¸ð æåðäå ¼ç ê¼»iëi ºàëà¹àí àäàìûí º½øàºòàï àëûï, “Ñåíi ºàëàé ºèûï êåòåì” äåï àºòàðûëûï ò½ð¹àíäà, ê¼»iëi áîñ ºûçäàð ò¼ðò æûë áiðãå æ¾ðiï, áiðãå ò½ðûï òóûñòàðûíäàé áîëûï êåòêåí æiãiòòåðäi º½øàºòàï àëûï æûëà¹àíäà, æiãiòòåð “å¿, ¸êå»íi»” äåï àíäà-ñàíäà áið-áiðií íåìåñå êåðåãåíi ñûëà¹àíäà, àðû-áåði ¼òiï æàòºàí æ¾ðãiíøiëåðäi åëåìåé iøêiëåði êåëìåñå äå ñû ø¼ëìåêòi òà¹û áið àéíàëäûðà º½éûï æàòºàíäà, ²àäið, ¼çií º½øàºòàï ò½ð¹àí åêi ºûçäû» àð¹û æà¹ûíàí, ê¼øå æàºòàí áàÿó áàñûï êåëå æàòºàí ʸóñàðäû ê¼ðäi. Á½ë ñ¸òòi» ðàñ-¼òiðiãiíå ê¼ç æåòêiçãiñi êåëãåíäåé êóðñòàñòàðûí èòåðiï òàñòàï ºèñàëà»äàé àë¹à ºàäàì æàñà¹àí æiãiòòi ºûç äà áiðäåí òàíûäû. κûñ êåçäåñêåí àäàìû àëàïàò ñåçiì ñûéëàï, ñ¸ë òîñûëûï ºàë¹àí ºûçäû» æ¾çi äó åòå ºàëäû äà, àáäûðà¹àí ê¾éi æiãiòêå æàºûíäàé áåðäi. ʼçiíäå òîñûí ñûé¹à äåãåí òà»äàíûñ ïåí ñûðò ê¼çäåí û»¹àéñûçäàí¹àíäûº áàð. – ʸóñàð... ²ûç áåí æiãiòòi» áåòïå-áåò êåëiï, áið-áiðiíå ºàðàï ñ¸òêå ¹àíà ¾íñiç ºàë¹àíû áiðàç ñiëòåï àë¹àí êóðñòàñòàðäû» ê¼çiíå áiðäåí iëiêòi. Àëäûìåí øàáóûëäû ºûçäàð áàñòàäû. – Ñåí íåãå ²àäiðäi òàñòàï êåòòi»? – Ñåí áiëåñi» áå ²àäiðäi» ºàíäàé åêåíií... – ²àäiðäi» ºàëàé ºèíàë¹àíûí, ñåíi ºàíøà içäåãåíií áiëåñi» áå, ñåí? Æàí-æàºòàí òàðïà áàñ ñàë¹àí ºûçäàð¹à íå äåðií áiëìåé àáäûðàï ºàë¹àí ʸóñàð áàÿ¹û áàòûëäû¹ûí òåç òàóûï, æiãiòòi» ºîëûíàí ½ñòàäû äà êàôåíi» àðòûíà àëûï êåòòi. Ñîñûí, æiãiòòi ¼çiíå ºàðàòûï àëäû äà: – Áiçäi» ó¸äåìiç ºàéäà? Ìûíà æ¾ðiñi» íå? – äåäi. – ²àé ó¸äåíi àéòàñû»? – Ñåí åíäi iøïåéòií áîëûï, ìåí åøºàøàí øàøûìäû ºèìàéòûí áîëûï êåëiñiï åäiê ºîé. Ìiíå, ìåí ¸ëi ê¾íãå øàøûìäû ºèìàé æ¾ðìií.

– Îíû ºîéøû, ʸóñàð. Îäàí äà ñåí ìåíi íåãå òàñòàï êåòêåíi»äi àéòøû? Íåãå? Íåãå îñû óàºûòºà øåéií êåçäåñïåé ºîéäû»? – Ìåí ñåíi òàñòà¹àí æîºïûí. ²àéäà¹ûíû àéòïà. – Îíäà ºàéäà êåòòi»? Ìåí ñåíi íåãå òàáà àëìàé ºàëäûì. À¹à-æå»ãå» åøòå»å àéòïàéäû, ¼çi» åø æåðäåí êåçäåñïåéñi»... – Ìåíi àëûï ºàøûï êåòòi. – ʼíáåé ºîéìàäû» áà? – ȸ, îë îï-î»àé åêåí. – ²àëàìàñà» ñåíi åøêiì çîðëàï ½ñòàé àëìàéòûí åäi ¹îé. ʸóñàð, ñåí ìåíi æàºñû ê¼ðãåí æîºñû». – Á¾ãií ñåí ìàññû», ¸íå äîñòàðû» äà ê¾òiï ò½ð. Åðòå» ñ¼éëåññåê ºàéòåäi, à? – Ñåí ¼éòiï ìåíi àëäàóñûðàòïà. Ñåí íåãå ¼çãåðiï êåòêåíñi»? Íå áîëñà äà ºàçið àéò! – Ìûíà æåðäåí ìåíi áiðåó òàíûï ºîÿäû, ½ÿò áîëàäû äåéìií. Ò¾ñiíøi ìåíi. – Æîº, ìåí åíäi ñåíåí òiði áîëûï àæûðàìàéìûí. – Ñîíäà íå iñòåéií? – Ìåíiìåí áiðãå êåò. – ²àéäà? – ²àëàñà» áàñºà ºàëà¹à íåìåñå àóûë¹à. Ñåí ºàñûìäà áîëñà» êåç êåëãåí æ຺à êåòåì. Òåê Àëìàòûäàí êåòñåê áîëäû. – ²àäið, ñåí ºàçið iøiï àë¹àíñû». Åðòå» ñ¼éëåñåéiêøi. Ìåíi äå îéëàøû. Ìåí îñû ìà»äà ò½ðàì. Òàíûñ áiðåóëåð ê¼ðiï ºîþû ì¾ìêií. – ʾéåói»íåí ºîðºàñû» áà? – ̸ñåëå îíäà åìåñ. – Åíäi íåäå? – ²îéøû, á¸ðií áàñûíàí áàñòàìàøû... Îñû êåçäå áiðií-áiði æåòåëåï, áiðií-áiði º½øàºòàï, áiðiíå-áiði ºèìàñ ê¼»iëìåí ñûð àºòàð¹àí ²àäiðäi» êóðñòàñ äîñòàðû àéíàëàíû êåçiï æ¾ðiï, åêi æàñòû òàóûï àëäû. Áiði ²àäiðäi ºîëòûºòàï, áiði ʸóñàð¹à æiãiòòi» ê¼ðãåí àçàáûí ¸»ãiìåëåï, àáûð-ñàáûð áîëûï æàòºàíäà, iøòåðiíåí ìàñ åìåñ áið àäàì òàóûï, ²àäiðäi òàáûñòà¹àí ºûç æ¾ãiðå áàñûï ¾é àéíàëûï êåòòi. Ñîäàí iøêå êiðãiñi êåëìåé, ê¼çiíi» æàñûí ê¼ë åòiï, ºàð໹û ºîþëàí¹àíøà äàëàäà æ¾ðäi. Á½ëàé æ¾ðå áåðñå æàñû ò໹à òàóñûëìàéòûíûí, òûì ºàòòû êåøiêñå ¾éäåãiëåðäåí ½ÿò áîëàðûí îé¹à

àë¹àí êåëiíøåê, áåòiíi» iñêåíi ìåí ê¼çiíi» ºûçàð¹àíûí áîÿóìåí æàñûðûï, åñiêòåí êiðiñiìåí, “áàñûì àóûðûï ò½ð, ìåí æàòà áåðåéiíøi” äåï, òåëåäèäàð ºàðàï æàòºàí æîëäàñûíà àÿëäàìàñòàí ò¾ïêi á¼ëìåãå ¼òiï êåòòi. Ñîë ê¾éi æàñòûºòû º½øàºòàï àëûï ºàéòàäàí à¹ûë-òåãië áîëäû. Á½ë óàºûòòà åêi æà¹ûíàí åêi æiãiò ºîëòûºòàï àëûï, àíäà-ñàíäà “Ê¸óñàð” äåï àé¹àé ñàëûï, ñîðà-ñîðà áîëûï æûëàï êåëå æàòºàí ²àäiðäi äîñòàðû æàòàºõàíà¹à àëûï áàðà æàòûð åäi...

μìûò ìåíi Åäië Åäië áîë¹àëû ä¸ë á½ëàé æàë¹ûçñûðàï ê¼ðìåïòi. Æèûðìà åêiíøi íàóðûç áîë¹àí ñî», êóðñòàñòàðûíà iëåñiï îðòàëûº àë໹à øû¹ûï åäi, áið-áiðiíå æàáûñºàí ºûçæiãiòòåð çûºû ºûëäû. Ä¸ë ¼çiíäåé ñàÿº æ¾ðãåí åøêiì æîº ñèÿºòû. ²àéäà ºàðàñà äà, ºîëòûºòàñºàí, ºîë ½ñòàñºàí, º½øàºòàñºàí æàñòàð... Åäië äóûëäàñºàí ñòóäåíòòåðãå iëåñiï, áið-åêi ñòàºàí àðຠòà iøiï ê¼ðäi. ° äåãåíäå ¼çåãií äóûëäàòûï, ê¼çiíi» îòûí æàðº åòêiçãåí æûíäû ñó äà îíû» ê¼»ië-ê¾éií ê¼òåðå àëìàäû. Êåðiñiíøå, æàíûí æ¾äåòiï, ¸ëäåêiìäi içäåòiï, ¼çiíå ñåðiê áîëàð áiðåóäi åðiêñiç à»ñàòòû. Ñîë ñåçiì æàíûíà òûíûì áåðìåãåí ñî», áàéûç òàóûï îòûðà àëìàé êóðñòàñòàðûí òàñòàäû äà, ñûíûïòàñ äîñòàðûíà òàðòûï êåòòi. ¶éäi» iðãåñiíäå ê¼êòåìíi» øóàºòû ê¾íiíå áîéëàðûí æûëûòûï, ºîñ æiãiò îòûð. Iøòåí ºûçäàðäû» ê¾ëêiñi ìåí ûäûñ-àÿºòû» ñû»¹ûðû åñòiëåäi. ²½ð¹àº æåðëåðäi ºóàëàé æ¾ðiï êåëãåí Åäië åêi äîñûìåí ñ¾ëåñîº àìàíäàñòû äà, æàíäàðûíà æàé¹àñà êåòòi. – ²àíøà ºûç øàºûðäû»äàð? – Åêåó! – ²îéøû, íåãå ¾øåó åìåñ? – Ñåí “êåëåì, êåòåì” äåï, åøòå»å àéòïàäû» ¹îé... – °äiëäåði»äi-àé, ¸! ʼðåðìiç åêi ºûçäû» êiìäi òà»äàðûí! – Áîëäû, æûëàìà! ¶øåóìiçãå äå æåòåäi! – Å» æàñû ºàíøàäà åêåíií áiëãi» êåëå ìå? – Îí áið îºèòûí øû¹àð?.. – Æîº, îí îºèäû! – Òûì àðû êåòiï ºàëûïñû»äàð ¹îé. Åíäi íå îòûðûñ, êiðìåéìiç áå?.. – ²àçið á¸ði äàéûí áîëñûí. ´çäåði øàºûðàäû! Àëòàóû áið ¾éäi» áàëàñûíäàé àçàí-ºàçàí áîëûï æ¾ðiï, áiðàç óàºûòòû ¼òêiçäi. Îñû àðàëûºòà áið-áiðiìåí åòåíå òàíûñòû, äàñòàðõàíäàñ áîëäû, ñåêå»äåï òå, æ½ï-æ½ï áîëûï òà áèëåï ¾ëãåðäi. ²ûç-æiãiòòåð áið-áiðiíå ¾éðåíiñiï,

¼çäi-¼çi òië òàáûñà áàñòà¹àíäà Åäië ìåí Àé¹àíûì î»àøàëàíûï, ñûðòºà øûºòû. – ²½øàºòàøû ìåíi! – Íåãå ìåí º½øàºòàóûì êåðåê? – Åíäi êiì º½øàºòàéäû? – Æiãiò º½øàºòàéäû åìåñ ïå? – À, ñîëàé åêåí ¹îé. Æàðàéäû, ìåí-ຠº½øàºòàéûí... – Áiðåó ê¼ðiï ºîÿäû... – Ò¾íãi ¾øòå êiì ºàðàï ò½ð åêåí? – ¶éäåãiëåð øå? – Îëàðäû» áiçãå ºàðàéòûí øàìàñû áàð äåï îéëàéñû» áà? – Ñiç ûë¹è îñûíäàéñûç áà? – ²àíäàé? – ´ç äåãåíi»içäi iñòåãi»iç êåëåäi... – Ñåí ¸ðêiìãå ¼ç äåãåíií iñòåòïåéòií øû¹àðñû»?.. – Ìåí ¾éäåí ¼ìiðiìäå áiðiíøi ðåò øû¹ûï ò½ðìûí. – Ìåí äå ê¼ðiíãåí ºûç¹à æàáûñºàí åìåñïií! ...Åäië ò¾ñ ê¼ðìåñòåí êåøêi áåñêå äåéií ½éûºòàäû. Ñîñûí, àðìàíñûç æóûíûï-øàéûíûï àëäû äà, òà¹û äà äîñòàðûíà òàðòòû. ¶øåói ó¸äåëåñêåí æåðëåðiíäå òîºàéëàñûï, àëäûìåí êåøåãi ê¾íãå øîëó æàñàé áàñòàäû. – Àé¹àíûì ºàëàé åêåí? – Àë, ñåíäåð ºàëàé îéëàéñû»äàð? – Ìåíi»øå, æàìàí åìåñ ñèÿºòû, – äåäi Àõìåò. – Äàëà¹à øû¹ûï êåòiï åäi»äåð, îáàëûíà ºàë¹àí æîºñû» áà? – äåäi ²óàí. – Æîº, òåê ºàëàé ñ¾éiñó êåðåãií ¾éðåòòiì! – Îíû ¼çi» áiëóøi ìå åäi»? ¶øåói áàð ïåéiëiìåí æàðûñà ê¾ëäi äå, áið-áiðií ò¼ìïåøòåï àëûï, ºûçäàð¹à òàðòòû. Êåëiñiì áîéûíøà, àëòàóû á¾ãií êèíî¹à áàðìàº. Àõìåò Æà»ûëìåí àëäûäà, ²óàí Áàë¹ûíìåí îðòàäà, Åäië Àé¹àíûì åêåói ºîë ½ñòàñûï, åë ñî»ûíäà êåëå æàòûð. – ²àëàé ½éûºòàäû»? – Ľðûñ ½éûºòàé àëìàäûì. ²àéòà-ºàéòà îÿíûï êåòå áåðåì. Ò¾ñiì äå òûì ò¾ñiíiêñiç áîëûï êåòòi ìå, ¸éòåóið... – Ò¾ñi»äå ìåíi ê¼ðäi» áå? – ȸ. Ñiç åêåóìiç ðåíæiñiï æ¾ð åêåíáiç... – ²îé, ðåíæiñiï òå ¾ëãåðäiê ïå? – À¿à...

– Êåëå ºîéøû áåði. Ñåí ðåíæiñå àëàñû» áà ¼çi?.. – Àíàëàð ê¼ðiï ºîÿäû, òîºòà»ûçøû... – °é, åíäi òîºòàé àëìàéìûí-àó. Åäië Àé¹àíûìäû áàóûðûíà òàðòòû äà, æîë áîéûíäà¹û àëûï åìåííi» ºàëºàñûíà ò½ðà ºàëäû. Îíû» ê¼»ië-ê¾éi êåøåëi áåði ¼òå æàºñû åäi. Içäåãåíiìäi òàïòûì, òàáûñòûì äåï îéëà¹àí ñòóäåíò æiãiò îíûíøû ñûíûïòû» ºûçûíàí áið åëi àæûðà¹ûñû æîº. – Ñåíäåð æ¾ðåñi»äåð ìå, æîº, áiç êåòå áåðåéiê ïå? – Áàðà áåði»äåð, áiç ºóûï æåòåìiç! – ²àéäà áàðà áåðåìiç, êiìäi ºóûï æåòåñi»äåð? Ñåíäåðäi» ì½íäà ò½ð¹àíäàðû»à ¾ø ñà¹àò áîëäû ¹îé, – äåäi Àõìåò. – Îíäà ¼çiìiçäi» àëà»äà êåçäåñåéiê, – äåäi ä¸ë æàíäàðûíàí Áàë¹ûíäû ºîëòûºòàï ¼òiï áàðà æàòºàí ²óàí. Åäië ìåí Àé¹àíûì ê¼ï ½çàìàé, øà¹ûí àë໺àéäà îò æà¹ûï ºîéûï, ãèòàðàìåí ¸í àéòûï îòûð¹àí äîñòàðûíà êåëiï ºîñûëäû. – ²àëàé, êèíî ½íàäû ìà? – äåéäi ñûëº-ñûëº ê¾ëãåí Æà»ûë. – Á½ëàðäû» êèíîñû òåðåêòi» ò¾áiíäå áîëäû ¹îé, – äåéäi Àõìåò ê¾ëêiãå ê¾ëêi ºîñûï. – ¶ø ñà¹àò áîéû íå àéòòû»äàð ñîíøà? Ñåíäåðäi òîñàìûç äåï, êèíî¹à êåøiãiï ºàëà æàçäàäûº. Áið-áiðií ¸çiëìåí ò¾éðåï, î¹àí ¼çäåði æàìûðàé ê¾ëiï, áiði áàñòà¹àí ¸íäi åêiíøiñi iëiï ¸êåòiï, á½ë ê¾íi äå áiðàç óàºûòòû áiðãå ¼òêiçãåí ¹àøûºòàð ò¾íãi åêiëåðäå ¾éäi-¾éiíå ºàéòòû. – Åðòå» äå îñûëàé áîëà ìà? – Æîº, åíäi ñiçáåí êåøêå êåçäåñå àëìàéìûí. – Íåãå? – Åðòå» ¸êå-øåøåì êåëåäi! – Îëàð ºàéäà êåòiï åäi? – °êåìíi» iíiñiíi» áàëàñû ¾éëåíiï, ¾éäi» iøiíi» á¸ði àóûë¹à êåòêåí. Ñîíû ïàéäàëàíûï ñòóäåíòòåðäi» îòûðûñûíà áàðäûì, ñiçáåí òàíûñòûì, ò¾íãi åêiãå äåéií ºûäûðäûì. – Á½çûëäûì äåøi! – ȸ, á½çäû»ûç ñiç. Á½ëàé ò½ð¹àíûìäû ¾éäåãiëåð ê¼ðñå, ¼ëòiðåäi ìåíi... – Îíäà ¸áäåí º½øàºòàï àëàéûí, êåëå ºîéøû...

Åêåói òà¹û äà áið äåíåãå àéíàëûï áàðà æàòºàíäà, äàëàíû» æàðû¹û æàíäû äà, ñûðòºû åñiê àøûëäû. – Àé¹àíûì, áîë åíäi, æàíû»äû øû¹àðàì. – Ìiíå, êiðäiì... – Áàë¹ûí îñûíäàé ºàòàë ìà åäi? – Æî¹à, øåøåì ñî¹àí òàáûñòàï êåòêåí ñî» ïàðûçûí îðûíäàï æ¾ðãåíi ¹îé. ²àéòà ìåíi ñiçäåðãå åðòiï áàð¹àí ñîë åìåñ ïå? – À, îëàé áîëñà, Áàë¹ûí¹à ìû» àë¹ûñ! Îë ñåíi åðòiï êåëìåñå, ìåí ºàéòåð åäiì?.. – Æàðàéäû, ìåí êiðäiì! Ñàó áîëû»ûç! Îë ¼çiíå òà¹û äà ºîë ñîç¹àí æiãiòòi ìîéíûíàí òåç º½øàºòàäû äà, ºàòòû ºûñûï ò½ðûï, åêi áåòiíåí àëìàêåçåê ñ¾éiï àëäû. Ñîñûí, ñàóñà¹ûìåí æiãiòòi» åðíií æàïòû äà, ñ¼éëåóãå øàìàñûí êåëòiðìåé òåç á½ðûëûï, iøêå æ¾ãiðå æ¼íåëäi. – Ìûíà ºûç êåðåìåò ºîé-åé, – äåãåí äàóûñòàí ñåëê åòå ºàë¹àí Åäië ëåç àðòºà á½ðûëäû. ²îðøàóäû» ºàëºàñûíàí øû¹ûï êåëå æàòºàí ²óàí åêåí. – Ñåí ¸ëi êåòïåãåíñi» áå? – Áàë¹ûíäû êiðãiçiï æiáåðäiì äå, îñû æàñòàð íå àéòàäû åêåí, áiëåéiíøi äåï, ìûíà ºàëºà¹à æàòà êåòòiì... – Åðiêêåí åêåíñi». Êåòòiê, á¾ãiíãå îñû æåòåð. – Åðòå» ñàá຺à áàðàñû» áà? – Æîº, åðòå» ò¾ñêå äåéií æ½ìûñºà êiðiï øû¹ó êåðåê. ľéñåíái ñàéûí ¼òêåí àïòàíû ºîðòûíäûëàï, àëäà¹û àïòà¹à æîñïàð æàñàéìûç ¹îé. – Å, îíäà êåøêå êåçäåñåðìiç. Ìåí êåòòiì, æàºñû! – Ñàó áîë! Åäië á¾ãií ê¾íäåãiäåí òûì åðòå ò½ðäû. ƽìûñºà òî¹ûç æàðûìäà áàðñà äà áîëàòûí, æèíàëûñ ñà¹àò îíäà. Áiðàº, æiãiò æåòiäåí áàñòàï æ¼íäåëå áàñòàäû. ´çiíå ºàòòû ½íàéòûí ຠæåéäåñi ìåí ê¼ê øàëáàðûí êèiï, àéíà àëäûíäà ò¾ð-ò½ë¹àñûíà ñ¾éñiíå ºàðàï áiðàç ò½ðäû. Ñîñûí, àñû¹ûñ áàñûï, Àé¹àíûìíû» ¾éiíå òàðòòû. ´ç åñåái áîéûíøà, ºûç ºàçið ñàáà¹ûíà øû¹óû òèiñ. ²àòåëåñïåïòi, ê¼ï òîñòûðìàé-ຠîíûíøû ñûíûï îºóøûñû ñûðòºû åñiêòi àøûï, ê¾ííåí ê¼çií ê¼ëåãåéëåï, ºàºïà¹à áåò àëäû. – Ѹëåì, ñ½ëó ºûç! – Ñiç ì½íäà íå¹ûï æ¾ðñiç? ʼðøiëåð ê¼ðiï ºîÿäû ¹îé...

– Àºûðû åíäi ò¾íäå êåçäåñå àëìàéäû åêåíáiç. Ñîíäûºòàí, ¸ð òà» ñàéûí êåëiï ò½ðàéûí äåäiì. – Îäàí áàñºà æ½ìûñû»ûç æîº ïà? – Áàñºà æ½ìûñºà ñîäàí êåéií äå ¾ëãåðåì ¹îé! – Ñîíäà ìåêòåïêå äåéií ìåíiìåí áiðãå áàðìàºñûç áà? – °ðèíå! – Îëàé áîëìàéäû. Àÿëäàìàäà íåìåñå àâòîáóñòà ñûíûïòàñòàðûì êåçäåñiï ºàëóû ì¾ìêií. – Êåçäåñå áåðñií! Ìà¹àí á¸ðiáið. – Àë, ìà¹àí á¸ðiáið åìåñ! – Îíäà íå iñòåéìiç? – Îñû æåðäåí åêi æ຺à êåòåìiç! – Æàºñûëàï ò½ðûï ái𠺽øàºòàìàé, ìåí åøºàéäà êåòïåéìií! – Åëäi» á¸ði ºàðàï ò½ðñà, ìåí ñiçáåí ºàëàé º½øàºòàñàìûí! Ò¾íäå ¹àíà êåçäåñòiê ºîé, íåìåíå ò¾ñ ê¼ðäi»iç áå? – Ñà¹ûíûï êåòòiì! – Îíäà ñàáàºòàí êåéií îðòàëûº áàºòà êåçäåñåéiê! – Íåãå îðòàëûº áàºòà? – Ñîë! – ß¹íè, á½ðûí ñåí áiðåóìåí ñîë æàºòà êåçäåñêåíñi» ¹îé! – Ìåí ñiçãå àéòòûì ¹îé, á½¹àí äåéií åøºàéäà øû¹ûï, åøêiììåí êåçäåñiï ê¼ðãåì æîº äåï! – Îíäà íåãå áiðäåí îðòàëûº áàºòû àéòòû»? – ´éòêåíi, îë æàºòà ìåíi» æå»ãåì ìåí à¹àì êåçäåñêåí. Åêiíøiäåí, á½ë æåðäåãiäåé åìåñ, ìåíi îë æàºòà åøêiì òàíûìàéäû! – À, îíäà ì½íû» àºûë åêåí! Ñà¹àò åêiäåí êåòå ìåí ñåíi ºîñ çå»áiðåêòi» æàíûíäà òîñàì. ¶ëãåðåñi» áå? – ¶ëãåðåì! Àë, åíäi êåòi»iç... – Àÿëäàìà¹à äåéií áiðãå áàðó¹à áîëìàé ìà? – Áîëìàéäû! Ñiç áiðiíøi êåòiï ºàëû»ûçøû... Åäië àâòîáóñòà êåëå æàòûï, ¼çiíåí-¼çi æûìû» åòå ºàëàäû. Ñîñûí, áiðåó ê¼ðiï ºîéäû ìà äåãåíäåé, æàíæà¹ûíà ñåçiêòåíå ºàðàéäû äà, ñ¸ëäåí êåéií òà¹û äà åðêiíåí òûñ ìûðñ åòå ò¾ñåäi. Îë ìàíà æîëûíàí ºèûñ áîëñà äà, Àé¹àíûìíû» æûíûíà òèþ ¾øií àÿëäàìàñûíà áàðûï ò½ðûï àë¹àí. Ñîñûí, ì½íû» êåòêåíií òîñà-òîñà ºàæûï, æîë áîéûíäà ò½ðà áåðóäi» ðåòií òà¹û òàïïàé, ñàáà¹ûíàí êåøiãåòií áîë¹àí ñî» àìàëñûç àÿëäàìà¹à êåëãåí

ºûç¹à ¸äåéi ºàðñû æ¾ðäi. κóøû ºûç ñîë ñ¸ò ºàáà¹ûí ò¾éäi äå, äåðåó æàíûíàí ¼òå øûºòû. ´òiï áàðà æàòûï, á¾éiðiíåí øûìøûï êåòêåí ºûçäû» ºûëû¹ûíà ðèçà êåéiïïåí ¾ø-ò¼ðò ºàäàì æåðäå á½ë ê¼ç àëìàé ºàðàï ò½ðäû. ιàí ºàðàé ñ¸ë ºàäàì æàñàñà, îë äà àðû ºàðàé ûñûðûëûï ò½ðàäû. Á½¹àí òóðà ºàðàìàñà äà, ê¼ç ºèû¹ûìåí áà¹ûï, åë ê¼çiíå áàéºàòïàé æ½äûðû¹ûí ò¾éiï ºîÿäû. Á½ë àçàïòàí îë ái𠺽ðáûñû êåëãåíäå ¹àíà º½òûëäû. Åäiëäi ê¼ðìåãåíñiï ñî¹àí áið áiòïåéòií ¸»ãiìåëåð àéòòû, ñî»ûíäà ºàëñà, á½ë êåëiï áàñ ñàëàòûíäàé, ñûíûïòàñûíàí îçûï áàðûï àâòîáóñºà êiðäi. ²ûñºàñû, ìåêòåïêå æåòiï, ò¾ñiï ºàë¹àíøà, Åäië æàººà ºàðàìàó¹à æàíûí ñàëäû. Ñî»ûíàí á½ë äà ò¾ñóãå íèåò ºûëûï åäi, ê¼çi àëàºàíäàé áîëûï, øîøûíà ºàðàäû äà, æ¾ãiðå áàñûï ìåêòåáiíå ºàðàé êåòòi. ²ûçäû îäàí àðû ºèíà¹ûñû êåëìåãåí æiãiò áîñàé ºàë¹àí áið îðûí¹à îòûðà êåòòi äå, ¼ç-¼çiíåí æûìû» ºà¹ûï, ¸ëñií-¸ëñií òåðåçåäåí ñûðòºà ê¼ç òàñòàï ºîéûï, áåòi àó¹àí æ຺à êåòå áåðäi. ²ûñºàñû, îë á¾ãií æ½ìûñºà ¼òå ê¼»iëäi êiðäi. – Ѹ-ëåì-åò-ñiç-äåð ìå? – Ѹëåìåò ïå, Åäië? – Ѹëåì, Åäië! °äåìi áîëûï êåòiïñi»! – Ðàõìåò! Ñiç äå êåðåìåòñiç! – Ñiç äåï àéòïàøû äåï åäiì ¹îé... – À, è¸, êåøiði»iç! μìûòûï êåòå áåðåì! Áàñòûº êåëäi ìå? – Æîº! – Òåçiðåê êåëiï, òåçiðåê æiáåðñå åêåí! – Êåëãåíi» æà»à ¹îé, ºàéäà àñûºòû»? – Åøºàéäà! Òåê, ì½íäà îòûð¹ûì æîº. Áið æ຺à òàðòûï êåòêiì êåëiï ò½ð. – Åäië ¹àøûº áîëûï ºàë¹àí ñèÿºòû... – ²îéû»ûçøû ºàéäà¹ûíû àéòïàé... – Ñiç äåìåøi äåéìií. Ìåí ñåíåí àðû êåòñå ò¼ðò-ຠæàñ ¾ëêåíìií. – Æàñòà ò½ð¹àí íå áàð, ºàëàñà ñiç äåñií. Ñûéëà¹àíû øû¹àð... – ²îéû»ûçøû, àïàé! ¶ø-ò¼ðò æàñºà áîëà ñiç äåï ñûçûëà ìà? Îòûçäàí àñûï êåòñåì áið æ¼í. – Áîëäû, áîëäû. Ñàáûð åòi»içäåð. Åíäi ñiçäi ñåí äåéìií, àë, ñiçäi íå äåñåì åêåí? – Ìåíi ñîë àïàé äåãåíi» æàðàñàäû! ²ûðûºòû» ºûðºàñûíà øûºòûº, îðíûìûçäû áiëãåíiìiç æ¼í.

– Àë, ìåí íàóðûçäû» æèûðìà ¾øiíäå æèûðìà ò¼ðòêå êåëäiì. Åäië ìåíi º½òòûºòà¹àí äà æîº! – ̸ññà¹àí! μìûòûï êåòiïïií ¹îé. Æîº, ½ìûòºàì æîº, åñiìíåí øû¹ûï êåòiïòi. Êåøiði»içøi, îé, êåøiðøi, Àéòîëºûí! – μìûòó ìåí åñòåí øû¹óäû» ºàíäàé àéûðìàñû áàð? Îäàí äà ìà¹àí á¸ðiáið äåñå»øi! – Æîº, ðàñ àéòàì, òiïòi, ñûéëûº àëûï ºîé¹àì. Òà» åðòå» àñû¹ûï æ¾ðiï, åñiìíåí øû¹ûï êåòiïòi. – À, ñåí á¾ãií º½òûëà ñàëìຠïà åäi»? Ìåí ñåíi êàôåãå, òó¹àí ê¾íiìå øàºûðûï æ¾ðñåì... – Òóó, òà» àòïàé ¸áäåí ñàñòûðäû» ¹îé. Àéûáûìäû ºàëàé æóûï-øàéñàì åêåí? Íàóðûç ìåðåêåñi ¼òòi, êåøåãi òó¹àí ê¾í òà¹û áàð äåãåíäåé... áið äàñòàðõàí æàñàï æiáåðñåì ºàéòåäi? – Ìåí ºàðñû åìåñïií! – Àë, ìà¹àí îë àç! – Åíäi ñåíi ºàëàé ðèçà ºûëàäû? ´çi» àéòñà»øû, áàëàíû ºèíàìàé... – Êèíî¹à àïàðàñû»! Êåëiñòiê ïå? – Êåëiñòiê! Åäië åêiãå äåéií ¼çiíå áåðiëãåí áàðëûº òàïñûðìàíû ûíòû-øûíòûñûìåí áåðiëå îðûíäàäû äà, îðòàëûº áàººà ºàðàé º½ñ áîëûï ½øòû. Îíû» ¸íäåòå æ¾ðiï, áàð øàðóàíû åø ºèíàëìàé iñòåãåíi, òåç áiòiðóãå æàíûí ñàë¹àíû àéíàëàñûíà áiðäåí ໹àðûëûï ò½ðäû. – Åäië á¾ãií ì¾ëäå ¼çãåøå. Áiðåó æ¾ðåãií æàóëàï àë¹àí áà, ¸éòåóið, áèûë¹û ê¼êòåì îíû òåç ¼çãåðòiï æiáåðãåí ñèÿºòû, – äåäi ºûðûºòàí àñûï êåòêåí àïàé. – ²îéû»ûçøû, àíàíû äà, ìûíàíû äà ½ìûòûï, àñûïñàñûï æ¾ðãåí ñîë áàÿ¹û ºàëïû ¹îé, – äåäi Àéòîëºûí. Àé¹àíûì á຺à Åäiëäåí åðòå êåëiï àëûïòû. ²îñ çå»áiðåêòåí ñ¸ë ¸ðiäå, ¸ëäåíåíi ¾ðêiòiï àëìàéûí äåãåíäåé, áið àÿ¹ûí àë¹à àòòà¹àí ºàëïû, ñåëò åòïåé ò½ð. Á½ë îíû øîøûòï຺à íèåòòåíiï, àºûðûí áàñûï æàºûíäàï êåëäi äå, åíäi ½ìñûíà áåðiï, Àé¹àíûìíàí ñ¸ë ¸ðiäå ¸ëäåíåíi ºàóæàï îòûð¹àí àºòèiíäi ê¼ðäi. – Íå æåï îòûð! – Íàí ¹îé. – Îíû êiì áåðäi? – Ìåí! – Ñåí íå, ñ¼ìêå»å ê¾íäå íàí ñàëûï æ¾ðåñi» áå? – Æî¹à, àºòèiíäi ê¼ðãåí ñî», àíà æåðäåí ñàòûï àëäûì.

– ²îéøû, îäàí äà ¼çiìíåí àðòûë¹àíûí áåðäiì äåñå»øi, íàíñî¹àð ºûç! – ´çi»iç... – Íå ¼çi»iç? – Òûíûø, àºòèiíäi ¾ðêiòåñiç! – Ñîíäà îñûëàé ò½ðà áåðåìiç áå? – Ñiçãå ½íàìàé ìà? ²àðà»ûçøû, ºàíäàé ñ¾éêiìäi! – Îë åìåñ, ñåí ¹îé ñ¾éêiìäi! – ²½øàºòàìà»ûç! – Íåãå? – Ìåí ñiçãå ðåíæiï ºàë¹àì! – Íå ¾øií? – Òà»åðòå» ¸áäåí æûíûìà òèäi»iç! – Ìåí òûï-òûíûø æ½ìûñûìà êåòòiì åìåñ ïå? – Ñiç îë àÿëäàìàäàí êåòïåéòiíñiç... – Îíû ºàéäàí áiëåñi»? Á½ðûí ñåí ìåíi òàíûìàéòûíñû» ¹îé. – ʾíäå òà»åðòå» øû¹ûï æ¾ðãåí àäàìäàð áið-áiðiíå ê¼çòàíûñ áîëûï ºàëàäû. Ñîëàðäû» ê¼çiíøå ìåíi ¸áäåí ½ÿëòòû»ûç. – Àë, ñåí ½ÿëìà! Îëàð ñà¹àí åøêiì åìåñ ºîé! – Ñîíäà äà... – Æàðàéäû, åíäi îëàé iñòåìåéìií, è¸! Òàòóëàñòûº ïà? ƾðøi, ñåí æàºñû ê¼ðåòií áàëì½çäàºòû ñàòûï àëàéûº. – Ñiç ºàøàí êåëiï àëäû»ûç? – Àºòèií åêåói» áið íàíäû á¼ëiï æåï îòûð¹àíäà... Åäië ìåí Àé¹àíûì ñàÿáàºòû àðàëàï æ¾ðiï, áàëì½çäຠæåäi. ʼêòåìíi» ê¾íi ñàëºûí òàðòà áàñòà¹àíäà øà¹ûí êàôåãå êiðiï, æ¾ðåê æàë¹àäû. ²ûñºàñû, ê¾í ê¼çi æàñûðûí¹àíøà áiðãå áîëäû äà, ºûç òûì êåøiãiï áàðà æàòºàí ñî» òàêñè ½ñòàï, ¾éãå êåëäi. – Åðòå» äå åêiäåí êåòå áàºòà òîñàì! – Æàðàéäû, òåê, á¾ãiíãiäåé êåø ºàëûï ºîéìàéûºøû... – ´òêåí åêi ê¾íãå ºàðà¹àíäà á¾ãií òûì åðòå êåëäiê ºîé... – Îë êåçäå ¸êå-øåøåì æîº áîëàòûí. Á¾ãií îëàð êåëäi. Åíäi àðòûº æ¾ðiñòi ºîþ¹à òóðà êåëåäi. – ²àï, æàºûí àðàäà ¾éëåíå ºîÿòûí áàñºà òóûñòàðû» æîº ïà? – Òóûñ ê¼ï ºîé. Áiðàº, îëàðäû» íå îéëàï æ¾ðãåíií êiì áiëñií?

– Áiðiíåí êåéií áiði ñàïûðûëûñûï, ¸êå-øåøå»íi» ñà¹àí ºàðàéòûí óàºûòû áîëìàé ºàëñà åêåí. – Áiðiíøi ê¾íi òà» àòà ºàéòòûº, åêiíøi ê¾íi ò¾íãi åêiäå çîð¹à òàðàäûº. ¶øiíøi ê¾íi ìiíå òà¹û êåø áàòòû. Á½ëàé æàë¹àñà áåðñå, áið ê¾íi ñ½ìäûº áîëàòûí øû¹àð... – Íåãå? ²àéòà ò¾çåëiï êåëåìiç ¹îé. Áiðòå-áiðòå åðòå ºîøòàñàòûí áîëûï æ¾ðìiç. – Ñiçäi ñ¼çäåí æå»å àëìàñïûí. Ñàó áîëû»ûç! – Òîºòàøû... – Íå áîëäû? – ²½øàºòàóäû ½ìûòûï áàðàñû»! – Íåãå ûë¹è ìåí º½øàºòàóûì êåðåê? Á½ðû»¹û ºûçäàðû»ûç ¼çi º½øàºòàóøû ìà åäi? – Á½ðûí ìåíäå ºûç áîë¹àí åìåñ! – ²îéû»ûçøû, æèûðìà¹à êåëãåíøå ºûçáåí æ¾ðãåí æîº äåãåíãå êiì ñåíåäi? – Ìåí ñåíåì! Ƹíå ñåíi äå ñåíäiðå àëàì! – Ñîíäà áiðäå-áið ºûçäû æàºñû ê¼ðãåí æîºñûç áà? – ʾíi êåøåãå äåéií áið ºûçäû æàºñû ê¼ðäiì äåï îéëà¹àì... – Îë ºûç ºàçið ºàéäà? – Îñû ºàëàäà! – Åíäi íåãå ñîë ºûç¹à áàðìàéñûç? – Áàðìàéìûí! Åíäi îë ºûç¹à åøºàøàí áàðìàéìûí! – Íåãå? – Îë áið ½çຠ¸»ãiìå æ¸íå ñà¹àí ò¾ê òå ºàòûñû æîº. – Ìà¹àí ºàòûñû æîº áîëñà äà áiëãiì êåëåäi. – ²îéøû, îë ò¾ê òå ºûçûº åìåñ! – Ìà¹àí ºûçûº êåðåê åìåñ. Ìåí ñiçäi» ¼òêåí ¼ìiði»içäi áiëóiì êåðåê! – Íå ¾øií? – Áîëàøຠ¾øií! – Î, îíäà àéòûï áåðåéií, òåê, ìûíà æåðäå ò½ð¹àíûìûç û»¹àéñûç åìåñ ïå? Åêåóìiç äå òî»ûï êåòòiê ºîé... – Æîº, ºàçið áàñºà æåðãå áàðà àëìàéìûí. Êåø áîï êåòòi. Åðòå» àéòûï áåði»iç, åðòå» êåçäåñåòií áîëûï åäiê ºîé. Êåëiñòiê ïå? – Êåëiñòiê. Òåê, îñû òàºûðûïºà ºàéäàí òàï áîëäûº? – Åêåóìiç àë¹àø î»àøà ºàë¹àíäà-ຠñ½ðàéûí äåãåì, îñûíäàé ¾ëêåí ìåðåêåäå íåãå æàë¹ûç æ¾ðñiç äåï... – Íåãå ñ½ðàìàäû»?

– Áið ê¼ðå ñàëûï ºûçûººàíäàé, ºûç¹àí¹àíäàé áîëàì áà äåäiì... – Áið ê¼ðå ñàëûï, ¼çi» íåãå ñ¾éiñiï êåòòi»? – Ñîíû ¼çiì äå áiëìåéìií... – ß¹íè, ìåíi» îðíûìäà êåç êåëãåí áàñºà àäàì áîëóû ì¾ìêií åäi ¹îé, è¸? – Æîº! – Íåãå? – Ìà¹àí ñ¼ç àéòûï æ¾ðãåí æiãiòòåð àç åìåñ! Ѿéiññåì ñîëàð áàð åìåñ ïå? – Ñîíäà ¼ìiði»äå àë¹àø ðåò ìåíiìåí ñ¾éiñòi» áå? – ȸ! – Ñåíáåéìií! – Ñåíáåñå»iç, åíäi êåëìåé-ຠºîéû»ûç! – Ñåíi ñåíäiðóãå òûðûñïàéñû» áà? – Àëäûìåí ñiç ìåíi ñåíäiðiï ê¼ði»iç. Ñîñûí, ìåí äå áàéºàï ê¼ðåéií. – Æàðàéäû, åðòå» êåçäåñåìiç! – Ñàó áîëû»ûç! Åäië ¾éãå ºàéòûï êåëå æàòûï ò¾ðëi îé¹à êåòòi. Îí îºûï æ¾ðãåí ºûç áið ê¼ðå ñàëûï á½¹àí íåãå æàáûñà êåòòi? Íåãå áið ê¼ðãåííåí ñ¾éiñå ñàëäû? ß¹íè, î¹àí á¸ðiáið ¹îé, è¸. ß¹íè, îë á½¹àí äåéií äå ê¼ðiíãåíìåí êåçäåñiï, ê¼ðiíãåíìåí ñ¾éiñiï æ¾ðãåí. Àë, á½ë íåãå î¹àí ñîíøà æàáûñûï ºàëäû? Êiììåí ñ¾éiññå ñîíûìåí ñ¾éiññií. Îíäà ì½íû» íå øàðóàñû áàð? Æîº, æàïæàºñû ºûç ¹îé. ̾ìêií ì½íû øûíûìåí-ຠ½íàòûï ºàëäû. Ñîäàí êåéií î»àøà øû¹ûï, ñîäàí êåéií ñ¾éiñêåí áîëàð. Ðàñ, àë¹àø ðåò ñ¾éiñêåí øû¹àð. ´éòêåíi, ¼éòêåíi, ñ¾éiñå àëìàéäû ¹îé. ²ûñºàñû, ò¾íiìåí ½éûºòàé àëìàé ä¼»áåêøiï æàòºàí æiãiò îñû îé¹à áåêiíãåíäå ¹àíà æàé òàóûï, ¼çií ñî¹àí ñåíäiðå ò¾ñêiñi êåëiï, òåðå» äåì àëäû äà, áið æà¹ûíà àóíàï ò¾ñòi. Åðòåñi Åäië ñàá຺à áàðìàäû. Ò¾ñêi îí åêiãå äåéií òûðï åòïåé ½éûºòàäû äà, àñûºïàé òàìàºòàíûï àëûï, îðòàëûº á຺à òàðòòû. Ìåæåëi æåðãå æåòêåí ñî», Àé¹àíûìäû òà» ºàëäûðàòûí áið òîñûí ñûé ¸çiðëåìåê áîëûï áið ò½ðäû. Ñîñûí, ºîøòàñàð àëäûíäà¹û ê¼»iëê¾é îéûíà îðàëûï, ñ¸ë ºàòàë ºàëûïòà òîñûï àë¹ûñû êåëäi. Àðû æ¾ðäi, áåði æ¾ðäi, çåðiãå áàñòà¹àí ñî» êåøåãi àºòèiíäi içäåäi. Îë äà î»àé òàáûëà ºîéìàé, ñåíäåëiï æ¾ðiï, ñà¹àòòû áåñ ºûëäû. Åíäi íå iñòåñå áîëàäû? Òàêñè

½ñòàï, ºûçäû» ¾éiíå êåëäi. Æåòiï áàðó¹à òà¹û áîëìàéäû. ´çi øû¹ûï ºàëàð ìà åêåí äåï, ñûðòºû åñiêòi ê¼çäåï ê¼ç áàéëàí¹àíøà æ¾ðäi. Åðåñåê áið-åêi àäàì êiðiïøûºòû. Îëàð¹à ºîëºà ñàëó òûì îðûíñûç ê¼ðiíäi. Àë, àëäà¹àí¹à ê¼íå ºîÿð êiøêåíå áàëàëàð æîº ñèÿºòû. Àìàëû º½ðû¹àí Åäië ñàëûï-½ðûï ²óàí¹à áàðäû. Àáûðîé áîë¹àíäà äîñû ¾éäå åêåí. – Åêi êåøòi» àðàñûíäà òûíûøòûº ïà? – Àé¹àíûì¹à áàðó êåðåê! – Áàðà áåðìåéñi» áå? Îë ¾øií ìåíåí ð½ºñàò ñ½ðàéòûí áîë¹àíñû» áà? – ¶éiíåí øû¹àðûï àëó êåðåê áîëûï ò½ð! Åêåóìiç Áàë¹ûíäû åðòiï áàðàéûº. Îë êiðiï øàºûðûï øûºñûí. – ´çi» ûñºûðñà» øûºïàé ìà? – °êå-øåøåñiíi» ê¼çiíøå û»¹àéñûç æà¹äàé¹à ºàëäûð¹ûì êåëiï ò½ð¹àí æîº. – Ò¼¼, ¼çi» áið-ຠê¾íäå ̸æí¾í áîëûïñû» ¹îé. Êåòòiê åíäåøå, ìåí äå ñîë Áàë¹ûí¹à øûººàì. – Î, îíäà òiïòi æàºñû áîëäû! – ²àëàé, æàñ ºûç æàíû»äû ºóûðûï áàðà ìà? – ²îéøû-åé, ºàéäà¹ûíû àéòïàé... Æiãiòòåð Áàë¹ûííû» ¾éiíå êåëäi äå, ²óàí æåðäåí òàñ iëiï àëûï, æàðû¹û æàíûï ò½ð¹àí øåòêi òåðåçåãå ëàºòûðûï æiáåðäi. Ѹëäåí ñî» ¸òiði òàíàóäû ºûòûºòàï Áàë¹ûí øûºòû. ²îñ æiãiò î¹àí ì¸í-æàéäû àñû¹ûñ ò¾ñiíäiðäi äå, ¾øåói ê¼êòåìíi» ñàëºûí êåøiíäå ñ¸ë á¾ðiñå ò¾ñiï, Àé¹àíûì¹à ºàðàé áåò àëäû. °íå-ìiíå äåãåíøå ìåæåëi æåðãå æåòiï, îºóøû ºûçäû» ¾éiíå êiðiï êåòêåí Áàë¹ûí ê¼ï àÿëäàìàäû. – Áàñûì àóûðûï æàòûð, øû¹à àëìàéìûí äåéäi. – Øûíûìåí àóûðûï æàòºàí ñèÿºòû ìà? – Áiëìåéìií, øûººûñû æîº ¸éòåóið. Íå, ðåíæiñiï ºàëûï ïà åäi»äåð? – Æî¹à, á¸ði ä½ðûñ áîëàòûí... – Îíäà ê¼»ië-ê¾éi æîº øû¹àð á¾ãií. Åðòå» êåçäåñåðñi» åíäi... – ²àï. Æàðàéäû, ðàõìåò ñåíäåðãå! – ̾ìêií ñàáà¹ûíàí åêi àëûï ºàë¹àí øû¹àð, – äåäi ²óàí. – Îë ¼ìiði åêi àëûï ê¼ðãåí æîº. Áiðiíøi ñûíûïòàí ¾çäiê îºûï êåëåäi. Êåëåñi æûëû ºûçûë¹à äàéûíäàï æàòûð ìåêòåái.

– οî, îíäà òàï ºîñûëûïñû»äàð ¹îé. Êåëåñi æûëû áiçäi» Åäië äå ºûçûë äèïëîì àëàäû åìåñ ïå? – Øûíûìåí ¼òå æàºñû îºè ìà? – äåï, òà»äàíà ñ½ðàäû Åäië. – ȸ. Îíû» áàð îéëà¹àíû ñàáຠºîé. Íå òóûñòó¹àíìåí, íå ºûçäàðûìåí áið æ຺à øûºïàéäû, íå åøêiììåí ñ¼éëåñïåéäi. Îñû åêi-¾ø ê¾íäå ¹àíà ¹îé, ìà¹àí iëåñiï ñûðòºà øûººàíû. – Ðàñ ïà? – Ðàñ àéòàì! Áàñºà, áàñºà! ʾíäå ê¼ðiï æ¾ðãåí ñi»ëiìäi ìåí æàºñû áiëåòií øû¹àðìûí. Åäië ºóàíûï êåòòi. Òiïòi, Àé¹àíûìíû» øûºïà¹àíûíà äà ðåíæiãåí æîº. Åêi ¹àøûºïåí òåç ºîøòàñòû äà ¾éiíå ºàðàé æ¾ãiðäi. “Å, á¸ñå! Îñûëàé áîëóû êåðåê åäi ¹îé. Àºûìຠáàñûì, æîºòû àéòûï, ¼çiì ðåíæiòiï àë¹àí åêåíìií-àó. Ñîë ñ¼çiìå íàìûñòàíûï ºàë¹àí ¹îé. Åíäi íå äåñå äå ðèçàìûí. Àé¹àíûì, Àé¹àíûì!” Åäië á½ë ê¾íi äå åðòå ò½ðäû. Ñîñûí, ¾éðåíiï ºàë¹àí ¸äåòiìåí òà¹û äà îºóøû ºûçäû» ¾éiíå ºàðàé òàðòòû. Òóðà ¼òêåíäåãiäåé óàºûòòà Àé¹àíûì øûºòû. Áiðàº, æàë¹ûç åìåñ åêåí. Æàñû ºûðûºòû» î æàº, á½ æà¹ûíäà¹û áîéøà» ¸éåëãå iëåñå æ¾ðäi äå, æiãiòòi ê¼ðiñiìåí æåäåë áàñûï áàðûï, ¸éåëäi ºîëòûºòàé àëäû. Á½ë ºàéòñå äå ºûç ê¼çiíå ê¼çií ò¾éiñòiðiï, áið ì¸ìiëåãå êåëóãå òûðûñòû. Áàð áàòûëäû¹ûí æèûï, åêåóiíå ºàðñû æ¾ðäi. Òiïòi, àñûººàí àäàìíû» êåéïiíå åíiï, êå» ê¼øåíi òàðûëòûï, ä¸ë æàíäàðûíàí æàíàé ¼òòi. ´òiï áàðà æàòûï, ºûçäû» á¾éiðiíåí àºûðûí ¹àíà ò¾ðòå êåòóäi äå ½ìûòºàí æîº. Áiðàº, î¹àí ñåëò åòå ºîé¹àí ºûç áîëìàäû. Òåê, ½ÿòòû æèûï ºîéûï, á½ðûëà ñàëûï, àðòòàðûíàí iëåñêåí æiãiòêå ê¼çiíi» ºèû¹ûìåí ºàðàï ºîéäû äà, áàñûí ¸éåë àäàìíû» èû¹ûíà ºîéûï àëäû. Åäië åêåóiíå iëåñiï àÿëäàìà¹à áàðäû. ²ûçäû» á½ë æàººà ºàðàéòûí îéû æîº. Æàíûíäà¹û ¸éåë àäàìäû òàï á¾ãií ¹àíà ê¼ðãåíäåé, åêåói áið ¾éäåí øûºïà¹àíäàé, àóûçäàðû æàáûñûï, ¸ëäåíåíi ¸»ãiìå åòiï ò½ð. Òiïòi, ñ¸ë øåãiíñå àéûðûëûï ºàëàðäàé áið-áiðiíå ºàðñû ºàðàï ò½ðñà äà, åêi ºîëûí îë êiñiíi» ºîëäàðûíàí àéûðàð åìåñ. Åäië æàíäàðûíà æåòiï áàðûï, àìàíäàññàì áà åêåí äåï áið îéëàäû, áiðຠî¹àí æ¾ðåãi äàóàëàìàäû. Å» áîëìàñà æàºûí áàðûï ò½ðàéûí äåñå, æåð æåòïåãåíäåé æàáûñûï àë¹àííû» òà¹û ðåòi æîº. Òà¹àòû ¸áäåí òàóñûëûï, iñòåð àìàëû ºàëìà¹àíäà àâòîáóñ òà êåëäi-àó.

“Æîëûì ºèûñ, ñàáà¹ûì îë ºàëäû” äåï îéëàìà¹àí æiãiò ºûç¹à iëåñiï iøêå åíäi. Àáûðîé áîë¹àíäà ºàëàëû æåðäå òà»åðòå» ìåí êåøêå àâòîáóñ õàëûººà íûº òîëû áîëàäû. Á½ë á½ðûí ñòóäåíòòi» æûíûíà òèþøi åäi, á¾ãií àÿº ºîÿð æåði æîº ºî¹àìäûº ê¼ëiêòi» iøiíäå ðèçà ê¼»iëìåí ò½ð. ƽðòïåí áiðãå ñû¹ûëûñûï æ¾ðñå äå îë ºûçäàí àäàñïàé ä¸ë àðòûíà êåëiï ò½ð¹àí. Îíû Àé¹àíûì äà áàéºà¹àíûìåí áàñºà æ຺à æûëæûï êåòóäi» ðåòií òàïïàé ñîë êiðãåí îðíûíäà ¸éåë àäàìíû» áàóûðûíà êiðå º½øàºòàï àëäû. Åíäi àÿëäàìàäà¹ûäàé åìåñ, áið ðåòií òàáó¹à áîëàäû. Åäië àéíàëà¹à ñåçiê àëäûðìàé, áàñûí òåðåçåãå ºàðàòà ò½ðäû äà, áið ºîëûìåí ºûçäû» øûíòຠò½ñûíàí ½ñòàäû. Ñîñûí, àºûðûí ºûñûï ¼çiíå ºàðàé òàðòòû. ²ûç íàçàð àóäàðìàñòàí ¸ëi äå ¸ëäåíåíi æàíûíäà¹û êiñiãå ñûáûðëàé àéòûï æàòûð. Æiãiò ºûçäû» ºîëûí åíäi àóûðòà ºûñòû. Ñîë êåçäå ¹àíà Àé¹àíûìíû» ºîëû ò¼ìåí ò¾ñiï, åêåóiíi» ñàóñàºòàðû áið-áiðiìåí ºàóûøà êåòòi. Æiãiò “Äåãåíiìå æåòòiì” äåï îéëàäû, ºûç “²àï, á¸ëåì, ñåíi ìå?” äåï òiñòåíäi. Òiñòåíäi äå Åäiëäi» ºîëûí àÿóñûç ºûñûï, î¹àí äà ê¼íáåãåí ñî», òûðíàºòàðûí áàòûðûï æiáåðäi. Æiãiòòi» æàí äàóñû øû¹à æàçäàäû, àìàëñûç òûðíຠáàòºàí ºîëäàðûí òàðòûï àëûï, àóûðñûíà àóçûíà àïàðäû. Òåðiñi ñûïûðûëûï êåòêåí ºîë ñiëåêåé òèãåí ñî» òiïòi äóûëäàï áàðàäû. ²ûç ò¾ê áîëìà¹àíäàé æiãiò æ຺à áið ºàðàäû äà, àéíàëàñûíà åñòiðòå: – Ìàìà, ìåí á¾ãií ñàá຺à áàðìàé-ຠºîÿéûíøû, – äåäi. – Íåãå? – Ñîë. Áàð¹ûì êåëìåé ò½ð. – ̽¹àëiìäåði» åøòå»å äåìåé ìå? – Æîº. Á¾ãií ñîíøàëûºòû ºèûí ñàáàºòàð äà åìåñ. – Îíäà æà»à íåñiíå ò½ðäû», ½éûºòàé áåðìåé... – Åíäi áàð¹ûì êåëìåé ºàëäû, ñiçáåí áiðãå æ¾ðå áåðåéiíøi... – ´çi» áië. Ìåíi» ºàñûìà äà áið êiñi êåðåê. Åäiëäi» ¸áäåí ìûñû º½ðûäû. Áiðòå-áiðòå àâòîáóñòà¹û àäàìäàð äà ñèðåï, òû¹ûëûñûï ò½ðà áåðóäi» äå æ¼íi ºàëìàäû. Áið îðûí áîñàï, àíàñû æàé¹àñûï åäi, á½ë æ຺à ê¾ëå ºàðàï ºîéûï, Àé¹àíûì äà àëäûíà îòûðà êåòòi. “Íå ºûë¹àí òàóñûëìàéòûí ¸»ãiìå. ¶éäåí øûººàëû àóûçäàðû æàáûë¹àí æ äåï îéëàäû Åäië. Ñîñûí, òà¹û áið áîñà¹àí îðûí¹à îë äà èå áîëäû. Òåê, åêi ê¼çi

àëäûäà. Àâòîáóñ îðòàëûº áàçàðäû» æàíûíà òîºòà¹àíäà àíàñû ìåí ºûçû ñûðòºà áåòòåäi. Æiãiò òå îºòàëûï áàðûï, ºûç¹à äåãåí ðåíiøòi ê¼»iëìåí ºàéòà ñûëº åòå ò¾ñòi. Àé¹àíûì á½ë æ຺à á½ðûëûï òà ºàðàìàñòàí àíàñûí ºîëòûºòàï, ê¼ïøiëiêòi» àðàñûíà ñi»iï áàðà æàòòû. Åäië îëàðäû» ñî»ûíàí åðiï æ¾ðå áåðóäi» ðåòií òàïïàäû. Ñàá຺à äà º½ëºû áîëìàäû. Àâòîáóñòàí ñîë ò¾ñïåãåí ºàëïû ºàéòà àéíàëûï, ìàíà ¼çäåði ìiíãåí ò½ñºà êåëäi. Ñûðòºà øûºòû. Àé¹àíûìíû» ¾éií øîëûï áiðàç ò½ðäû äà, æîë øåòiíäå æàòºàí ºàëáûðäû òåïêiëåï, ¾éiíå òàðòòû. – Íåãå åðòå êåëäi»? – äåäi æå»ãåñi. – Ñàáຠáîëìàäû. – Á¾ãií æ½ìûñ òà æîº ïà? – Æîº. Åäië àÿëäàìàñòàí ¼ç á¼ëìåñiíå ¼òòi äå, ãèòàðàñûí ºîëûíà àëûï, ò¼ñåêêå æàíòàÿ êåòòi. – Øàé iøñå»øi, Åäië. – Æîº, ¼çäåði» iøå áåði»äåð. Äîìáûðà ìåí ãèòàðàíû» º½ëà¹ûíäà îéíàéòûí æiãiò á¾ãií æèi-æèi ì¾äiðå áåðäi. Àñïàïòàð î¹àí ì¾ëäå áà¹ûí¹ûñû êåëìåéòií ñèÿºòû. Êåðåãå òîëû êiòàï òà îíû ¼çiíå øàºûðà àëìàäû. Á¸ði òûì ñ¾ðå»ñiç, áiðäå»åìåí àéíàëûñó¹à ¼çi äå òûì º½ëûºñûç. Àé¹àíûìíû» îéäà æîºòà ¼çãåðãåíiíå ðåíæiãåí æiãiò ¸ði-ñ¸ði áîëûï æ¾ðñå äå áið àïòà øûäàäû, îë æ຺à ì¾ëäå àò içií ñàëìàäû. Òiïòi, ¼ç äîñòàðûìåí äå ºàòûñïàé ºîéäû. Îëàð “κóøû ºûç¹à áàñû» àéíàëûï ºàëäû ìà?” äåï ê¾ëêi ºûëàðäàé, ¼çiíåí-¼çi î»àøàëàíà áåðäi. Îñûëàé æàë¹àñà áåðñå ñàáàºòàí äà, æ½ìûñòàí äà ì¸í êåòåðií áiëåäi. Áiðàº, òûï-òûíûø ¼ìiðií òàñ-òàëºàí åòêåí ñîë êiøêåíå ºûç äåãåíäi òà¹û ìîéûíäà¹ûñû êåëìåéäi. Àë, ¼çií æå»iï, îíû» àëäûíà áàðà ºàëñà, àñàó ºûç ìîéûí á½ðìàé, òàóû øà¹ûëûï ºàëàðäàé øåãiíøåêòåéäi. ²ûñºàñû, îñûëàé ñåðãåëäå» áîëûï æ¾ðiï, Åäië áið àïòàíû àðòºà òàñòàäû. Ñîñûí, “Íå áîëñà äà, ò¸óåêåë” äåï, òà»åðòå»ìåí ºûç ¾éiíi» àëäûíà òà¹û êåëäi. Òóðà ñîë óàºûòòà, òóðà ñîë æàéíà¹àí ºàëïûìåí, òóðà ¼òêåíäåãiäåé, àíàñûíà åðiï ºûç øûºòû. Æiãiòòi àíûº ê¼ðäi, ä¸ë æàíûíàí ¼òòi. Åäië äå òóðà ¼òêåíäåãiäåé ñî»äàðûíàí åðäi, òóðà ¼òêåíäåãiäåé ¸ð ñåêóíäòû ¹àñûð¹à òå»åï àÿëäàìàäà ò½ðäû, òóðà ¼òêåíäåãiäåé ê¼ïøiëiêïåí òàëàñà-òàðìàñà àâòîáóñºà

ìiíäi äå, ºûç æàíûíàí îðûí àëäû. Òåê, á½ë æîëû îë òûì áàòûëñûç åäi. – Ìàìà, – äåäi òà¹û ºûç. Ä¸ë ¼òêåíäåãiäåé àéíàëàñûíà åñòiðòå. – Ìàìà, ìåí á¾ãií ñ¸ë êåø êåëåòií øû¹àðìûí. – Íåãå? – ²ûçäàð á¸ðiìiç ñàáàºòàí êåéií îðòàëûº á຺à áàðàìûç. – Ƹé ìà? – Ƹé. ʾí æûëûíûï ºàëäû ¹îé, áiðàç ºûäûðûï ºàéòàìûç. – Áîïòû. Òåê, òûì êåø ºàëûï ºîéìà. Æiãiòòi» ê¼»iëiíäå ¾ìiò îòû îÿíäû. Ìåí ¾øií áàðìຠïà? °ëäå øûíûìåí-ຠºûçäàðûìåí êåçäåñïåê ïå? Íå äå áîëñà ñîë æàºòà æ¾çäåñóäi» áið ðåòi òàáûëàð. Åäië êåëåñi àÿëäàìàäàí ò¾ñiï ºàëäû äà, òàêñèìåí ñàáà¹ûíà áàðäû. Îë æàºòà áàéûç òàóûï îòûðà àëìàñà äà, ä¸ðiñêå òîëûº ºàòûñûï, ¸óåëi, áið ì½¹àëiìiìåí ïiêið òàëàñòûðûï ¾ëãåðäi. Áiçäi áàð æàºñûëûººà æåòêiçãåí îðûñ õàëºû äåï ò¾ñiíåòií ½ñòàçû ¸ð æåòiñòiêòi ñîëàð¹à òåëè áåðóãå áàð. – Áiçäi» îñû ê¾íãå æåòêåíiìiç äå ñîëàðäû» àðºàñû. Îëàð áîëìàñà, àò ¾ñòiíäå, ìàë ñî»ûíäà æ¾ðå áåðåòií åäiê, – äåéäi. – Îë ì¾ìêií åìåñ, – äåäi Åäië. – Ñîë ñiç àéòºàí àòòû» ¾ñòiíå äå áiç áàñºà æ½ðòòàí á½ðûí îòûð¹àíáûç. Áiçäi» àòà-áàáàëàðûìûç àò ¾ñòiíäå æ¾ðãåíäå, ñiç àéòºàí ½ëû õàëûº òàëàé æûëäàð áîéû áiçãå àëûì-ñàëûº ò¼ëåï ò½ð¹àí. – ²îé, ¼éòiï àðòûº êåòïå, – äåéäi ì½¹àëiì äå åçåóðåï. – ̸äåíèåò áiçãå ñîë åëäåí æåòòi. Àòºà äà ºàëàé ìiíóäi ¾éðåòêåí ñîëàð. ²àçið êåç êåëãåí àòòû» ¾ñòiíäåãi åðäi æ½ðò îðûñ åði äåï àòàéäû åìåñ ïå? – Îë îðûñòàðäû» áiçäåí á½ðûí àòºà ìiíãåíiíå ä¸ëåë áîëà àëìàéäû. ´çãå ½ëòòàð æàëà»àø æ¾ðãåíäå, ìåíi» àòà-áàáàì àÿ¹ûí ¾çå»ãiãå íûº òiðåï àò ¾ñòiíäå îòûðäû äåéäi ºàçຠòàðèõûí æåòiê áiëåòií æàçóøû ̽õòàð Ìà¹àóèí. Îë àç äåñå»iç, à¹ûëøûí ¹àëûìäàðû æûëºûíû àë¹àø ºîë¹à ¾éðåòêåí ºàçàºòàð åêåíií ¹ûëûìè ò¾ðäå ä¸ëåëäåäi, – äåäi Åäië øèðû¹ûï. ĸë îñû ñ¼çäåí êåéií ñòóäåíòòåð äóûëäàòûï ºîë ñî¹ûï, àóäèòîðèÿ iøií àçàíºàçàí ºûëûï æiáåðäi. – Åäië, ìåí ñåíi æàºñû ê¼ðåì! – Åðêåê!

– ²àçàºòàð æàñàñûí! – Àòºà ìií, ºàçàº, àòºà ìií! Á½¹àí øàìäàíûï ºàë¹àí ì½¹àëiì: – Æàðàéäû, á¾ãiíãå îñû æåòåð. Àë, ìåíåí ê¼ï áiëåòiíi»äi ñåññèÿäà ä¸ëåëäåðñi», – äåäi äå øû¹ûï êåòòi. Á¾ãiíãi ñàáຠàÿºòàëûï, ñà¹àò åêiãå òàÿ¹àíäà Åäië îðòàëûº á຺à àïàðàòûí àâòîáóñºà îòûðäû. “Á¾ãií íå áîëìàº? Ìåí ¾øií êåëå ìå, æîº, ºûçäàðûíà æîëû¹ûï, ñîëàðäû» àðàñûíàí øûºïàé ºîÿ ìà?” ´òêåíäå åêåói æîëûººàí æåðãå áàðûï ºàðà¹àéëàðäû» ê¼ëå»êåñiíäåãi îðûíäûººà îòûðà êåòiï åäi, á½òຠáîéûìåí æ¾ãiðiï áàðà æàòºàí àºòèiíäi ê¼çi øàëäû. Àóçûíà òiñòåãåí áiðäå»åñi áàð, òûì àñû¹ûñ á½òàºòàí á½ò຺à ñåêiðiï, æî¹àðû ¼ðëåï áàðàäû. ´òêåíäå òàáà àëìàé êåòêåí àºòèiíiìåí á¾ãií îéëàìà¹àí æåðäå êåçäåñêåí Åäië á½ë ê¼ðiíiñòi æàºñûëûººà æîðûï, ê¸äiìãiäåé-ຠºóàíûï ºàëäû. Ñîíû» áiðäå ò¼ìåí ò¾ñiï, áiðäå æî¹àðû ¼ðìåëåï, æàí áà¹ûï æ¾ðãåí òûíûìñûç ¸ðåêåòiíå ºàðàï îòûðûï, Åäië áiðàç óàºûòòû ¼òêiçäi. ²ûçû º½ð¹ûð ê¼ðiíåð åìåñ. “̾ìêií îëàð á½ë æåðäå åìåñ, áàñºà ìà»äà êåçäåñåòií øû¹àð. Îñûíäà êåëåì äåï ìà¹àí ó¸äå áåðãåíäåé, òàïæûëìàé îòûð¹àíûìà æîë áîëñûí. ²îé, àéíàëàíû áið øîëûï øû¹àéûí” äåï îéëà¹àí ñòóäåíò æåäåë îðíûíàí ò½ðäû äà, áàºòû àðàëàï êåòòi. Àðû-áåði ê¼ï æ¾ðäi, áið áàð¹àí æåðiíå åêi áàðäû. Òàëàé òîïòàíà æ¾ðãåí ºûçäàðäû àðàëàé ñ¾çiï øûºòû. Æàë¹ûç-æàðûì æ¾ðãåí ¸ð ºûçäû ñîíàäàéäàí áàéºàé ºàëñà åðiíáåé ºóûï æåòiï, îë åìåñ åêåíiíå ê¼ç æåòêiçäi. °áäåí ê¾äåðií ¾çäi, ò¾ñêi òàìàºòû ñîë ºûçáåí iøåì äåï æîñïàðëàï åäi, ºàðíû àøûï, ê¸äiìãiäåé ºàëæûðàï-ຠºàëäû. “Ìåíi» åñòiï ºîé¹àíûìäû áiëäi äå, ºûçäàðûìåí áàñºà æ຺à êåòòi-àó” äåï æîðûäû. Ñîñûí, àìàëû òàóñûëûï åðiêñiç áàºòàí øû¹ûï, ê¼øåäåí åíäi ¼òå áåðãåíäå áiðåó ºîëûíàí ½ñòàé àëäû. Åäië áiðäåí òàíûäû. – Ñiçáåí òàíûñó¹à áîëà ìà? – Æîº, áîëìàéäû. – Íåãå? °ëäå ºûçû»ûç áàð ìà? – ȸ, ºûçûì áàð! – ´òêåíäå ¹àíà æîº äåï åäi»iç ¹îé. Àëäà¹àíû»ûç áà, ¸ëäå, îñû åêi-¾ø ê¾íäiêòå òàóûï àëäû»ûç áà? – Òàóûï àëäûì. ²ûðñûº åìåñ, òûðíà¹û æîº, àéòºàí æåðiíå óàºûòûíäà êåëåòií àºûëäû ºûç òàóûï àëäûì.

– Ìåí ñiçãå åø æåðãå êåëåì äåï àéòºàì æîº. – ´òêåíäå ñàáàºòàí êåéií êåëìåé ºàë¹àí êiì åêåí? – ιàí ¼çi»iç êií¸ëiñiç? – Ìåí íå iñòåïïií? – Ìà¹àí ñåíáåäi»iç. Ìà¹àí æàëà æàïòû»ûç! – Ñîíäà êåçäåñïåé ºîéñຠñåíåäi äåï îéëàäû» áà? – Ñåíáåñå, ê¾äåðií ¾çñií, êåëìåñií. Ìà¹àí ¼çiìå ñåíáåãåí àäàìíû» êåðåãi æîº. Ñåíñå, êåëñií, óàºûò á¸ðiíå ¼çiíi»-ຠê¼çií æåòêiçåäi äåï îéëàäûì. – Ñîíäà ìåí ñåíi» àë¹àøºû ìàõàááàòû»ìûí áà? – Îíû» á¸ðií îñû æîëäû» ºèûëûñûíäà àéòûï ò½ðìàéòûí øû¹àðìûç... – À, è¸, êåòòiê, àëäûìåí áið æåðäåí òàìຠiøåéiêøi. – ²àðíû»ûç ¸áäåí àøòû ìà? – ȸ, ò໹û òàìàºòàí êåéií åøòå»å æåãåí æîºïûí. Ñåí êåëñå», ¼çi»ìåí áiðãå áàðàì áà äåï îéëà¹àì ¹îé. – Ìåíi» ì½íäà êåëåòiíiìäi ºàéäàí áiëäi»iç? – Òà»åðòå» àíà»à ¼çi» àéòºàí æîºñû» áà? – ȸ, àéòòûì. Áiðຠñiçáåí åìåñ, ºûçäàðìåí êåëåìií äåäiì ¹îé. – Êiììåí êåëñå» äå, îñû áàºòà æ¾çäåñóäi» áið ðåòi áîëàð äåï, ìåí äå ñàáàºòàí øû¹à ñàëà îñûëàé æ¾ãiðäiì. – Á¸ðiáið ìåíåí á½ðûí êåëå àëìàäû»ûç... – Ñåí ìåíi» íåøåäå êåëãåíiìäi ºàéäàí áiëåñi»? – Ñiç êåëiï îðûíäûººà îòûð¹àíäà ìåí îñûíäà áîëàòûíìûí. – Ñîäàí? – Ñîäàí äåéòií íå áàð? Ñiç ¾éãå ºàéòàì äåãåíøå àðòû»ûçäàí à»äûï æ¾ðäiì. – Íåãå? – Ñiçäi» øûäàìû»ûçäû òåêñåðãiì êåëäi. – Ñîíäà ºûçäàðìåí êåçäåñåì äåãåíi» æ¸é ñ¼ç áîëäû ¹îé?.. – Îíû ñiç äå áiëãåí øû¹àðñûç? – Åêi îéäà áîëäûì. Ìåí ¾øií êåëå ìå, æîº, òà¹û äà ¸óðåãå ñàëà ìà äåï... – ²îëû»ûç ºàëàé? – Áið ºàáàò òåðiñií ñûïûðûï àëûïñû» ¹îé. Çîð¹à æàçûëäû, ìiíå, îðíûí ºàðàøû. – ´çi»içãå ñîë êåðåê. ²àéòà àé¹àé ñàëìà¹àíûìà ðàõìåò àéòû»ûç! – Ñåíåí îë äà øû¹àòûíûíà ê¼çiì æåòòi.

Åêåói æàðûñà ê¾ëiï àëäû äà, ñîë ìà»äà¹û êàôåíi» áiðiíå êiðiï, î»àøà ¾ñòåëãå æàé¹àñòû. Àé¹àíûì Åäiëäi» ºîëûí æiáåðìåé, ¸ð ñàóñà¹ûí ºûñûï, ñàëàëàï, æiãiòòi» ¼í áîéûí òiíòå ºàðàï îòûðäû äà, ¼çiíå òóðà ºàðà¹àí ñ¸òòå ê¼çií òàéäûðûï ¸êåòòi. – Àç ¹àíà óàºûòû» iøiíäå ñà¹àí áàóûð áàñûï ºàë¹àí ñèÿºòûìûí. – Áàóûð áàññà»ûç áið àïòàíû» iøiíäå áið ðåò áîëñà äà içäåï êåëåð åäi»iç ¹îé. – Òàëàé îºòàëäûì. Áiðຠáið í¸ðñå æiáåðìåé ò½ðäû iøiìäå. – Òà¹û äà òûðíàï àëà ìà äåï ºîðûºòû»ûç áà? – Îäàí äà çîð¹ûñûí ê¼ðñåòåð åíäi äåï îéëàäûì. Àë, ñåí ìåíi ñà¹ûíäû» áà? – Ñiç ºàëàé îéëàéñûç? – ²àòòû ñà¹ûí¹àí ñèÿºòûñû»... ²ûç æiãiòòi» ºîëäàðûí æiáåðå ñàëäû. Ñîñûí, æèíàºûëàíûï îòûðäû äà, Åäiëãå òiêå ºàðàäû. Æiãiòòi» æ¾ðåãi äið åòå ºàëäû. “Òà¹û áiðäå»åíi á¾ëäiðiï àëäûì áà?” äåï îéëàäû. – Àéòñàì ñiç º½òûðûï êåòåñiç! – ²½òûðûï êåòóiìå îñû ñ¼çi»-ຠæåòiï æàòûð åìåñ ïå? – Îíäà àéòòû äåï åñåïòå»iç! – Ìåí äå ñåíi ºàòòû ñà¹ûíäûì. ĸë á½ëàé åøêiìäi, åøºàøàí ñà¹ûíûï ê¼ðìåïïií. – ²îéû»ûç. ĸë îñû»ûç ¼òiðiê áîëûï êåòòi. – Íåãå? – ´òêåíäå ¹àíà áið ºûçäû æàºñû ê¼ðãåì äåãåíi»iç ºàéäà? – À, îë ¼òêiíøi áið ñåçiì åêåí. – Àë, áiçäiêiíi» ¼òêiíøi åìåñ åêåíií ºàéäàí áiëäi»iç? – Ñåí íå? Ìåíi òûºñûðûï áàðàñû» ¹îé. °ëäå áiðäå»å åñòiäi» áå? – Æîº. ²àéäàí, êiìíåí åñòèìií? Áàë¹ûí äà ñiçáåí ñîë ê¾íi ¹àíà òàíûñòû. Æàºñû æiãiò åêåí äåï ìàºòàï æ¾ð. Àë, äîñòàðû»ûçäàí ñiç æàéëû ñ½ðàï-áiëå àëìàéìûí. ѽðà¹àíìåí äå îëàð ñiçäi» îëºûëûºòàðû»ûçäû àéòïàñû àíûº. – Åíäi íå iñòåéñi»? – Åíäi òåê ¼çi»içäåí ¹àíà ñ½ðàó êåðåê áîëûï ò½ð.

Îñû ê¾íãå äåéií æîëûººàí, äîñ áîë¹àí ºûçäàðû»ûç æàéëû àéòûï áåði»içøi. – Ñà¹àí ñîë ºûçûº ïà? – ²ûçûº åìåñ. Êåðåê. Ñiçäi æàºñû áiëóiì ¾øií êåðåê äåï åäiì ¹îé. – Ñåí ¼ç æàñû»íàí òûì åðåñåê ê¼ðiíåñi»! – ¶éäi» ¾ëêåíiìií ¹îé. ̾ìêií, ñîäàí êåéií øû¹àð. Ñîíûìåí, º½ëà¹ûì ñiçäå. – ²àëàé, íåäåí áàñòàðûìäû áiëìåé îòûðìûí. ²ûçûº åêåí, òåðãåóøiíi» àëäûíäà ò½ð¹àíäàéìûí òóðà. – Òåê ¼òiðiê ºîñïà»ûç. Ìåêòåïòåí áàñòà»ûçøû. Àë¹àøºû ìàõàááàòû»ûçäàí! – Àë¹àøºû ìàõàááàò ìåíäå áîëìàäû. ´çiìíåí ¾ø æàñ ¾ëêåí áið ºûç¹à ¹àøûº áîëäûì. Îë ìåíi ê¼çiíå äå iëìåéòií, íåìåñå, ìåíi» ¼çiíå ûíòûçàð åêåíiìäi áiëìåéòií. Êåøêå àóëàäà ºóàëàñïàº, êåéäå òû¹ûëìຠîéíàéìûç. Îíäàéäà ìåí òåê ñîë ºûçäû ºóàëàó¹à òûðûñàòûíìûí. μñòàï àëñàì, òóðà áàñ ñàëûï º½øàºòàï àëàðäàé æ¾ãiðåòiíìií. Áiðàº, ºàéäà, áiðiíøiäåí îë î»àé æåòêiçáåéäi. Åêiíøiäåí, ½ñòàóûí ½ñòàñàì äà, º½øàºòàé àëó¹à ìåí ä¸ðìåíñiç åäiì. – Îë êåçäå ñiç ºàé ñûíûïòà îºóøû åäi»iç? – Îë îí, ìåí æåòi îºûï æ¾ðãåí êåç ¹îé. – Îäàí á½ðûí åøêiìäi æàºñû ê¼ðìåäi»iç áå? – Æîº. Ìåí òûì êåø åðæåòñåì êåðåê. Áàð àéíàëäûðàòûíûì êiòàï áîëàòûí. Îë êåçäå ìåêòåïòi» êiòàïõàíàñûí òàóñûï, ì¸äåíèåò ¾éiíäåãi ¾ëêåí êiòàïõàíà¹à ê¼øêåí êåçiì åäi. Êiòàïòà¹û ¹àøûºòàð¹à ºûçû¹ûï îòûðûï, ñîëàðäàé áiðåóäi øåêñiç ñ¾éãiì, æàðûìà àäàë áîë¹ûì êåëãåíi ðàñ. Áiðàº, iñ æ¾çiíå àñûðó¹à åø ì¾ìêiíäiê áîëìàäû. – Ñîíûìåí ¸ëãi ºûç ºàéäà êåòòi? – ²àéäà êåòóøi åäi? Ìåêòåïòi ñîë àóûëäà æ¾ðiï áiòiðiï, åë ºàòàðëû ºàëà¹à îºó¹à êåòòi. Îíûíøû ñûíûïòàí êåéií áiçáåí îéíàóäû äà ºîéäû, º½ðáûñû åêåói åñiêòåðiíi» àëäûíäà æèíàóëû æàòºàí ºàðà¹àéëàðäû» ¾ñòiíäå îòûðûï àëûï ¸»ãiìå ñî¹àòûí. Îäàí ºàëñà, êåéäå òîïòàñûï, êåéäå æàë¹ûç êåëåòií ñûíûïòàñ áàëàëàðûìåí ñ¼éëåñåòií. Ѽéòiï æ¾ðãåíäå áið áåéòàíûñ æiãiò ïàéäà áîëäû. ʼðøi àóûëäàí æå»ië ê¼ëiãiìåí êåëåòií. Áiçäi» àóûëäû» æiãiòòåði ñûðòòàé òiñ ºàéðà¹àíìåí áàòûï åøòå»å äåé àëìàäû. Ѽçäåðiíi» û»¹àéûíàí áàéºà¹àíûì, ñîë æûëû ¸ñêåðäåí êåëiïòi.

Îñû àóäàí¹à áåëãiëi ñïîðòøûëàðäû» ò½ºûìûíàí åêåí. ²ûñºàñû, áið ê¾íi ò¾íäå êåøòåòiï ¾éãå êåëå æàòñàì, áið äàóûñ åñòiëãåíäåé áîëäû. Àÿ¹ûìäû à»äàï áàñûï, äûáûñ øûººàí æ຺à òàÿäûì. Ѽéòñåì, ºàðà¹àé ¾ñòiíäå ºàðàéûï áiðåóëåð îòûð. ʾáið-ê¾áið ñ¼éëåñåäi, ºûñòû¹à ê¾ëåäi. Ñîë ºûç åêåíií áiðäåí òàíûäûì. Ñîñûí, áið ºàóiïñiç æåðãå áàðûï îðíàëàñòûì äà, îëàðäû ñûðòòàé áàºûëàó¹à ê¼øòiì. Áiðòå-áiðòå îëàð áið-áiðiíå òû¹ûëà ò¾ñiï, àëûñòàí ºàðà¹àí àäàì¹à áið-ຠäåíåãå ½ºñàï ºàëäû. Äåíåì ò¾ðøiãiï, æàíûì øû¹ûï êåòå æàçäàäû. Íå iñòåðiìäi áiëìåé òûïûðøûï, áið îðíûìäà îòûðà àëìàó¹à àéíàë¹àíäà îëàð ºèñàÿ-ºèñàÿ ºàðà¹àéäû» ¾ñòiíå æàòó¹à àéíàëäû. ĸë îñû àðàäà ìåíi» äå øûäàìûì òàóñûëäû äà, “Åé!” äåï îðíûìíàí àòûï ò½ðäûì. Àðàìûç åêi-¾ø-ຠºàäàì åäi. Îëàð äà àïûð-òîïûð áîëäû äà ºàëäû, ìåí äå ñàëûï½ðûï ¾éãå ºàðàé çûòòûì. ° äåãåíäå ºàòòû ñàñûï ºàëñà êåðåê, ñî»ûìíàí åøêiì ºóìàäû. Ñîë æ¾ãiðãåí ºàëïû àóëàäàí êiðäiì äå, åíòiãiìäi áàñà àëìàé òàáàëäûðûººà îòûðà êåòòiì. Iøiìäå åøòå»å æîº, º½ï-ºóûñ ñèÿºòû ìà, áiðäå»åìäi æî¹àëòûï àë¹àí ò¸ðiçäiìií áå, ¸ëäå, ¾éäi» iøiíi» á¸ði áið æ຺à êåòiï, º½ëàçû¹àí ¾éäå íå iñòåðiìäi áiëìåé ¼çiì ¹àíà ºàë¹àíäàéìûí áà, áiëìåéìií, ¸éòåóið ºàòòû æàìàí áîëäûì. Ñîñûí, îòûðûï-îòûðûï ¼çiìíåí ¼çiì ñåíiìiì òàïòàë¹àíäàé à¹ûë-òåãië áîï æûëàäûì. ιàí äåéií ¼ìiði æûëàï ê¼ðìåïïií. Òiïòi, àòàì ¼ëãåíäå äå ê¼çiìíåí æàñ øûºïàé ºîéûï, ¸æåì “íåáið ñ½ìäûºòû îºûï-îºûï, ¸áäåí òàñáàóûð áîï êåòêåíñi»” äåï ºàòòû ñ¼êêåí. – Ñîñûí íå áîëäû? – Åðòåñi ñàá຺à áàðóûí áàðñàì äà ñîë êåçäåñiï ºàëìàñà åêåí äåï, æàí-æà¹ûìà æàëòàºòàóìåí æ¾ðäiì. Àáûðîé áîë¹àíäà, ìåêòåïòå æîëûººàí æîºïûç. ¶éãå ºàéòºàíäà æîëûì ñîíû» ¾éií áàñûï ¼òåòiíäiêòåí, àéíàëûï áàñºà æàºïåí êåòòiì. Áiðຠøà¹ûí ¹àíà àóûë, îäàí ºàëñà ¾éiìåí ¾éi iðãåëåñ æàòºàí ê¼ðøi ºûçäàí ºàøàí¹û ºàøûï æ¾ðåñi»? Ñîë ê¾íi-ຠêåøêå êåçäåñòiê. ¶éãå ¼çi êåëiïòi. “Ñåíi Áèáiã¾ë øàºûðûï ò½ð” äåäi àíàì. Êiøêåíå êåçiìiçäåí áàñòàï áið-áiðiìiçäi» ¾éiìiçãå êiðiï, áið-áiðiìiçäåí êiòàï àëûï îºèòûíáûç. Ñîíû ñûëòàó ºûëûï êåëiïòi. ƾçi ñûíûº. Ìåíi» ñûðòºà øûººàíûìäû ê¼ðãåí ñî» åøòå»å àéòïàñòàí êåði á½ðûëûï æ¾ðå áåðäi. Àíàìíû» “Øàé iøïåäi» áå?” äåãåíiíå, “Àñû¹ûñïûí, Åäiëãå êåëiï åäiì” äåäi äå ºîðøàóäàí øû¹ûï êåòòi. Åäiëãå êåëiï åäiì

äåãåí ñî», iëåñóiì êåðåê øû¹àð äåï ½ºòûì. μºòûì äà åø ûºûëàññûç ñî»ûíà åðäiì. Îë ìà¹àí íàçàð àóäàðìàñòàí æ¾ðiï îòûðäû äà, ä¸ë êåøåãi ºàðà¹àéäû» ¾ñòiíå øû¹ûï îòûðäû. Iëáè áàñûï ìåí äå êåëäiì. – Êåë, îòûð, – äåäi îë. – Æîº, îñûëàé ò½ðà áåðåì, – äåäiì ìåí. – Íå ¾øií øàºûð¹àíûìäû áiëåòií øû¹àðñû»? – Æîº, áiëìåéìií. – Êåøåãi» íå ñåíi»? – Êåøå íå iñòåïïií? – ´òiðiê ì¸éì¼»êåëåìå! Ìåí ñåíi áåñêå òàíèìûí. ²àçið Åð¹àëè êåëãåíäå êiì åêåíi»äi àéòñàì ìîéíû»äû á½ðàï æ½ëûï àëàäû. Îíû» ºîëûíàí àëàð á½ë àóûëäà åøêiì æî¹ûí áiëåñi» ¹îé. Àë, åíäi áàð. Ìåíäå á½äàí áûëàé øàðóà» áîëìàñûí æ¸íå ò¾íäåãi æà¹äàé ¸»ãiìå áîï êåòñå åø æàºñûëûº ê¾òïå, – äåäi. Äàóñû ñîíäàé ñóûº, ò¾ði ñîíäàé ûç¹àðëû. ²àñòàðû ºîñûëûï, êiðïiãi ºàéºàéûï, ê¼çäåði ì¼ëäiðåï, àóûëäû» ºûçû ñèÿºòû åìåñ, àïïຠáîëûï æ¾ðåòií ñ½ëó ºûç áið-ຠñ¸òòå ìåíåí ñîëàé àëûñòàï êåòòi. Òiïòi æàò, á¼ãäå àäàì ñèÿºòû. Á½ðûí áiðãå îéíàìà¹àíäàé, ìåíi» åêi áåòiìäi åêi ºîëûìåí øûìøûï àëûï, æàí äàóñûìäû øû¹àðìà¹àíäàé, ìåíåí ñûºûëûºòàé ê¾ëiï ºàøïà¹àíäàé, ìåíiìåí áiðãå ºàëºà¹à òû¹ûëìà¹àíäàé, åêåóìiç ¸ð êiòàïòû îºûï òàóûñºàí ñàéûí ê¾ëêiëi æåðëåðií ìà¹àí àéòûï, àíàéûëàó æåðëåðií ìå»çåï, ìåíi ½ÿëòïà¹àíäàé òûì ñ½ñòû, æàíûìäà ò½ðñà äà òûì àëûñ. Åøòå»å äåé àëìàé òåðiñ àéíàëäûì, ê¼çiìíåí òà¹û äà ûñòûº æàñ ûòºûï øûºòû. ιàí ¼çiì ºàòòû íàìûñòàíûï, òiñòåíiï àëäûì äà, êåøåãiäåé ê¼ç æàñûìà åðiê áåðiï îòûðìàñòàí àóûë ñûðòûíà ºàðàé æ¾ãiðå æ¼íåëäiì... – ?.. – ʼ»iëiì ì¾ëäå ñóûï êåòòi. Ò¾íäå, îëàðäû» ¸ðåêåòií ê¼ðãåíäå-ຠæàíûì àóûðûï, ºàòòû ºèíàë¹àì. Îíû îíäàé¹à ºèìàé, òà» àòºàíøà ½éûºòàé àëìàé øûººàì. Àë, ìûíà ñ¼çäåðäåí êåéií áiðæîëà ê¼»iëiì ºàëäû. Îë ¼ìiði åøêiììåí ñ¾éiñïåéòiíäåé, îë æ½ðòòû» á¸ðiíå àðìàí áîëûï æ¾ðå áåðåòiíäåé ê¼ðiíóøi åäi. Ñîëàé îï-î»àé ¸ëäåêiìíi» ºîë æåòêiçãåíiíå, îë ñîëàé îï-î»àé ºàðà¹àéäû» ¾ñòiíå º½ëàé êåòêåíiíå æûíûì êåëäi. Ìåí î¹àí õàí ñàðàéûí äà ëàéûº ê¼ðìåñ åäiì ¹îé... – Êåéií æîëûºïàäû»ûçäàð ìà?

– Áûëòûð, àðàäà àëòû æûë ¼òêåíäå êåçäåñiï ºàëäûº. Áið-áiðiìiçäi î»àé òàíûäûº. Ñîë ¸ï-¸äåìi ºàëïû. Òiïòi, ºàëà æ຺àí áà, á½ðûí¹ûäàí äà º½ëïûðûï àëûïòû. ¶ø æàñòà áið ½ëû, º½øà¹ûíäà àëòû àéëûº áið ºûçû áàð åêåí. Á½ðû»¹û æiãiòïåí, ºîñ àóûëäû øóëàòºàí Åð¹àëèìåí ºîñûëìàïòû. “Ìåêòåïïåí ºîøòàñûï, ºàëà¹à îºó¹à êåòêåí ñî»-ຠõàáàðëàñºàí æîºïûí. Îë áið áàëàëûº åêåí ¹îé. ιàí ¾éëåíñåì, ñèûð ñàóûï, íàí æàóûï àóûëäà ºàë¹àíäàé åêåì. Ìiíå, ¼çiìíåí ¾ø êóðñ æî¹àðû îºû¹àí æiãiòêå ò½ðìûñºà øûºòûì. Åêi áàëàì áàð. Áàñûìäà ºîñ ºàáàòòû ¾éiì áàð, ¸éåëãå îäàí áàñºà íå êåðåê?” äåéäi. – Ñiçäi ðåíæiòêåíi åñiíäå ìå åêåí? – À, è¸, îë åñiíäå ¹îé. “Ñåíi ñîë êåçäå áåêåð-ຠðåíæiòiïïií. ´çiì ºàòòû ½ÿëäûì. Ñîñûí, ¼òiðiê ºàáຠøûòó¹à òóðà êåëäi. Åøêiìãå àéòïàøû äåï æ½ìñຠàéòñàì ñåí ìåíi ìàçຠºûëà ìà, åë àðàñûíäà ñ¼ç øû¹ûï êåòå ìå äåï îéëàäûì. Áiðàº, ñåí êåçäåñêåí ñàéûí, ñåí ºàáà¹û»äû øûòûï àëûï ¾íñiç æàíûìíàí ¼òiï áàðà æàòºàí ñàéûí ¼ëåðäåé û»¹àéñûçäàíäûì” äåéäi. “Ñîë êåçäåãi ¸ðåêåòiì ¾øií ºàçið êåøiðiì ñ½ðàéìûí. Ñåíi» ì½íäàé ½ï-½çûí, ¸ï-¸äåìi æiãiò áîëàðû»äû áiëñåì, ¼çiìຠàéíàëäûðûï àëàð åäiì ¹îé” äåï ñîíøà ê¾ëäi. “Îë êåçäå ¼çi» àï-àðûº, áîéû» àëàñà, êiòàï îºè áåðåòií áið æàìàí áàëà åäi». ¶ø-ຠæàñ êiøi åêåíi»äi êiì îéëà¹àí” äåéäi. – ιàí ºàéòà ¹àøûº áîëûï ºàë¹àí æîºñûç áà? – Æî¹à. Íåì áàð áiðåóäi» ¸éåëiíäå. Îíû» ¾ñòiíå, îë êåçäåãi òàï-òàçà ñåçiì ñîë áàëàëûºòû» àóûëûíäà ºàëäû åìåñ ïå? – Îñû-ຠïà? – Íå îñû-ຠïà? – Îë êåçäå ñiç áàð áîë¹àíû æåòi îºûï æ¾ðäi»iç. Îäàí êåéií øå? Îäàí êåéií åøêiì æîëûºïàäû ìà? – Åêiíøi êóðñòà áiðåó æîëûºòû. – Íåãå áiðäåí åêiíøi êóðñ? ιàí äåéiíãi áåñ æûë ºàéäà? – Îë áåñ æûë ºûç àòàóëûíû æåê ê¼ðóìåí, ºûçäû» á¸ðiíå ðåíæè ºàðàóìåí ¼òòi. ²ûçäàðäàí ºàòòû ê¼»iëiì ºàë¹àí åäi, îëàðäû» á¸ði áiðäåé äåãåí øåøiìãå êåëãåì. Ñîë áàéëàììåí òåê ñàáà¹ûìäû îºûï, æàòòû¹óûìà áàðûï, ¾éiðìåãå ºàòûñûï, ºàë¹àí áîñ óàºûòòû» á¸ðií êiòàïºà æ½ìñàäûì. Ðàñ, äîñòàðìåí ¼òêåíäåãiäåé îéûí-òîé¹à

áàðàñû». °ð æåðäåí ¸ðò¾ðëi ºûç ê¼ðåñi». Îíû» áiði ñ¼çãå êåëìåé äîñòàðû»à iëåñå æ¼íåëñå, êåëåñi æîëû ò¾ê áîëìà¹àíäàé äîñû»íû» æàíûíäà ¼çãåñi îòûðàäû. Îäàí ºûñûëûï æàòºàí íå ½ë, íå ºûç æîº. – Ñîíäà æàºñû ºûç æîº ïà? – Æàºñû ºûçäàð ê¼ï ºîé. Òåê, ñîëàð ìà¹àí îñû ê¾íãå äåéií êåçäåñïåäi. Åíäi ìiíå, ñåí áàðñû». – ²îéû»ûçøû, áið ê¼ðãåííåí ñ¾éiñå ñàëäû» äåï, ìåíi äå ñîëàðäû» ºàòàðûíà àïàðûï ºîñûï ºîéäû»ûç ¹îé. – Ðàñ, àë¹àø òûì î»àé ºîë¹à ò¾ñêåíäåé ê¼ðiíäi». Òåç òàíûñòûº, æûëäàì î»àøàëàíäûº, îï-î»àé ñ¾éå ñàëäûì. Ñåí ¾øií êiì áîëñà äà á¸ðiáið ñèÿºòû áîï ê¼ðiíäi. – Îíäà íåãå ìåíåí òåðiñ àéíàëìàäû»ûç? – Ñîíû àëäûíäà ¼çiì äå áiëìåäiì. Ñîñûí, ñåíi» á½¹àí äåéií åøêiììåí êåçäåñêåí åìåñïií äåãåí ñ¼çi»å ñåíãiì êåëäi. Ñåíáåñåì äå ñåíãiì êåëäi. ´éòêåíi, ìåí äå òiði æàíìûí. Ìåíi» äå áiðåóìåí äîñ áîë¹ûì, áiðåóãå àñûººûì êåëåäi. Áið-áiðiìåí òàëàé æûëäàðäàí áåði øûíàéû äîñ áîï êåëå æàòºàí ºûç-æiãiòòåðäi øûí æ¾ðåãiììåí º½ðìåòòåéìií. Ñîëàðäàé áîë¹ûì êåëåäi. Áið êåðåìåò ºûç òàïºûì êåëåäi. Ñî¹àí ¼çiì øåêñiç àäàë áîëñàì, ñîäàí áàëà ñ¾éñåì, îë äà ìåíi àëäàìàñà äåï àðìàíäàéìûí. – Ìåí äå! – ²îéøû. Ñà¹àí ºàéäà ¸ëi! – Íåãå? Ìà¹àí àðìàíäàó¹à áîëìàé ìà? – Àðìàíäàó¹à áîëàäû ¹îé. Òåê, ñåí ¸ëi æàññû». Ìåêòåïòi äå àÿºòà¹àí æîºñû», àëäà ò¼ðò æûë îºó òà¹û ê¾òiï ò½ð. Òàëàé æiãiò æîëû¹àäû. Òà»äàó ìîë! – Ñiçäi» äå àéíàëà»ûç òîë¹àí ºûç. Òåê, ê¼ðìåé æ¾ðãåí ¼çi»içñiç. – Ìåí ê¼ðäiì. Ìåí òàïòûì îíû! Àéòïàºøû, îë æàéëû ñà¹àí àéòïàïïûí ¹îé. Îíû ê¼ðãi» êåëå ìå? – ȸ! – °íå îë! Æiãiò îòûð¹àí îðíûíàí ºîç¹àëìàñòàí î» æຠêåðåãåäåãi àéíàíû í½ñºàäû. ° äåãåíäå òîñûëûï ºàë¹àí ºûç ì¸íæàéäû ½ººàí ñî» ñûºûëûºòàé ê¾ëäi. Ñîñûí, ¼çiíi» ðèçà ê¼»iëìåí ºûçàðûï êåòêåíií æàñûðó ¾øií: – ²îéû»ûçøû, ñîë ìà òàïºàí ºûçû»ûç? – äåäi.

– ȸ, á½éûð¹àíû ñîë áîëäû. – Îáàë áîëûïòû îíäà ñiçãå! – Íåãå? – Îë áið ºûðñûº, ò¾ði äå îíøà åìåñ, ¼çi áið æàìàí ºûç! Êiòàï òà îºûìàéäû, ñàáà¹ûíà äà ºàðàìàéäû. – Ñåí îë ºûçäû ê¼ðå àëìàé îòûðñû». Îë äåãåí áiðiíøi ñûíûïòàí áàñòàï æàºñû îºèäû. Áiðäå-áið ðåò åêi àëûï ê¼ðãåí åìåñ. Ìåêòåái îíû ºûçûë¹à àÿºòàéäû äåï ¾ìiòòåíiï îòûð. Áîñ óàºûòûíû» á¸ði ¸äåáè êiòàïòàðäû îºóìåí ¼òåäi. Îë íå òóûñòàðûíà, íå ºûçäàðûíà iëåñiï áið æ຺à øûºïàéäû. Ñî»ûíàí æ¾ãiðãåí òàëàé æiãiòïåí ñ¼éëåñêåí äå åìåñ. – Îíäà æèûðìà åêiíøi íàóðûçäà íåãå ¼çiíåí ò¼ðò æàñ ¾ëêåí æiãiòïåí î»àøà ºàëäû? – Ìiíå, îñû ñàóàë¹à ¼çi» æàóàï áåðiï ê¼ðøi. Ñî¹àí ìåí äå à»-òà»ìûí. – Àºûìຠºîé. – Àë, ìåí îëàé îéëàìàéìûí. – Ìåíi Áàë¹ûí áiðàç ìàºòà¹àí ñèÿºòû. – Ìàºòà¹àí æîº. ʼ»iëiìå ñåíiì ½ÿëàòòû. – Àë, îë àéòïàñà ìà¹àí ñåíáåñ ïå åäi»iç? – Áiëìåéìií. Ñåíáåñåì, içäåìåñ åäiì ¹îé. Ìåí æàëïû, ñåçiìãå åðiê áåðóãå åìåñ, ñåçiìiìäi áà¹ûíäûðó¹à òûðûñàì. – Áèáiã¾ëäåí àóçû»ûç ê¾éãåëi áåði ìå? – ȸ! – Îíû»ûçäàí ¾ëãi àëó¹à áîëàäû åêåí. Àë, åíäi ºàéòñຠºàéòåäi? Òûì êåø áîï êåòòi. – ²àéòàéûº. Òåê, åðòå» ºàé óàºûòòà æîëû¹àòûíûìûçäû êåëiñiï àëàéûº. – Åðòå» êåçäåñå àëìàéìûí. ¶éãå êåøêå ºîíàºòàð êåëåäi. Ìàìàìà ê¼ìåêòåñóiì êåðåê. – Îíäà êåøiðåê áàðàéûí... – Æîº. Ñåçiìãå åðiê áåðìåñå»içøi. Àð¹û ê¾íäåð áàð åìåñ ïå? – ²àï, ñåíi ìå? Àë, àð¹û ê¾íãå äå øûäàäûì. Òåê îäàí êåø áîëìàñûí. – Êåëiñòiê. ʼ»iëi îðíûíà ò¾ñêåí, ò¾ñêåíi»iç íå?, êåðåìåò ê¼»iëê¾éãå á¼ëåíãåí æiãiò ºûçäû áàóûðûíà òàðòà º½øàºòàï àëûï ê¼øåãå øûºòû. Ѹóið àéû ê¼øåäåãi ê¼ëiêòåðäåé çûð ºà¹ûï æûëäàì ¼òiï æàòñà äà, àóà ðàéû ¸ëi ºî»ûð ñàëºûí. Æûëû æåðäåí øûººàí åêåó áîéëàðû òî»àçûï, áið-áiðiíå òû¹ûëà ò¾ñòi.

– ʾíäiç æûï-æûëû áîëûï ò½ð¹àí ñî» æå»ië øû¹ûï åäiì... – Åøòå»å åòïåéäi. ²àçið òàêñè ½ñòàéìûç. Åêåói ºûçäû» ¾éiíå æàºûí ìà»äà¹û ºàëºà¹à êåëiï ò½ðäû. Æiãiò ñ¼ç àéòïàñòàí Àé¹àíûìäû ¼çiíå òàðòûï, áåòiíå áåòií òàºàäû. ²ûç äà ê¾íäiçãiäåé ¾ðêåêòåìåé ¼çií òûì åðêií ½ñòàï, ñà¹ûí¹àí ê¼»iëiíå åðiê áåðäi... – Åíäi êåòïåñåê áîëìàñ... – Íå áîëäû? – ̽íäà êåëãåíiìiçãå äå áið ñà¹àòòàé áîëäû. ¶éäi» iøi àëà»äàï æàòºàí áîëàð... – Æàðàéäû, áàðà ¹îé. Òåê, åðòå»... – Æîº, àð¹û ê¾íi äåãåíáiç... – À, è¸, àð¹û ê¾íi êåøiêïå! Åðòåñi Åäië ñàá຺à äà, æ½ìûñºà äà ¾ëãåðäi. Åêi æàºòû» äà øàðóàñûí æàé¹àï, ¾éãå ê¼»iëäi îðàëäû. Òàëàéäàí ½ñòàìàé êåòêåí ãèòàðàñûí ñàáàëàï, êåçåãiìåí ¸íäi äå ò¼êòi. ʼ»iëi ñ¼éòiï øàëºûï-òàñûï æàòºàíäà åêi äîñû êåëäi. – ʼðiíáåé êåòòi» ¹îé, – äåéäi ²óàí, èû¹ûíàí ò¼ìïåøòåï. – Êåøå äå òàáà àëìàé êåòòiê, – äåéäi Àõìåò ì½íû» äîìáûðàñûí òû»ºûëäàòûï îòûðûï. – ²àëàé, ¼òêåíäåãiäåí êåéií Àé¹àíûìäû ê¼ðå àëäû» áà? – Êåøå æîëûººàì. – Òûíûøòûº ïà åêåí? – Òûíûøòûº. Àçäàï áàñû àóûð¹àí ê¼ðiíåäi. – ¶éiíäå ûäûñ-àÿº æóûï æàòûð åêåí. ´çiíi» øûººûñû êåëìåãåí ñèÿºòû äåï åäi ¹îé Áàë¹ûí. – Äåé áåðñií, áiçäå á¸ði ä½ðûñ. – Å, ä½ðûñ áîëñà áîïòû. Êåòòiê îíäà ¼çiìiçäi» àë໺àé¹à áàðûï ºàéòàéûº. Ѽéëåñåòií ñ¼ç áàð. – Îñûíäà-ຠàéòà áåðñå»äåðøi, åðiíiï æàòûðìûí. – ²îé, ì½íäà ºàëàé àéòàìûç. ²àçið ºûçäàð äà êåëói êåðåê. Ãèòàðà»äû àëûï àë. °í àéòïà¹àëû äà áiðàç áîëäû. – Êåòòiê, åíäåøå! Æiãiòòåðäi» æà»àëû¹û òûì òîñûí åêåí. ²óàí ìåí Áàë¹ûí ¾éëåíåòií áîëûï øåøiïòi. Òàíûñºàíäàðûíà æûë òîëìàñà äà àñà ìà»ûçäû áàéëàì¹à êåëiï ¾ëãåðãåí æàñòàð áið-áiðiíå òû¹ûëà ò¾ñiï, ¸ð ñ¼çãå òåê ê¾ëå æàóàï áåðiï,

ñîíäàé æàðàñûìäû ºàëûïòà îòûð. Åêåóiíå ºàðàï îòûðûï Åäiëäi» äå ¾éëåíãiñi êåëiï êåòòi. Áiðàº, ºàéäà? Àé¹àíûìíû» ìåêòåïòi áiòiðóiíå ¸ëi áið æûë óàºûò áàð. Àë, îäàí êåéií íå áîëàòûíû òà¹û áåëãiñiç. Å» áàñòûñû, åíäi ºàòåëåñïåñå åêåí!.. Îñûíäàé æàºñû îé, æàºñû òiëåêòi» æåòåãiíäå æ¾ðiï Åäië ¾øiíøi êóðñòû àÿºòàäû. Áàÿ¹û ¼çiíå àøóëàíûï ºàë¹àí ì½¹àëiì ¹àíà áiðàç ºèíàï, êåéií äåêàíàòòû» àðàëàñóûìåí æî¹àðû áàë ºîéûï áåðäi. ²àë¹àí ñàáàºòû» á¸ði ñòóäåíòòåðäi» òiëiìåí àéòºàíäà “àâòîìàò”. ƽìûñû äà áið ºàëûïòû. Òiïòi, áàñòû¹û “κóû»äû àÿºòà¹àí ñî», áiçãå áiðæîëà êåë” äåï ºîÿäû. Àé¹àíûì äà îíûíøûíû ¼òå æàºñû àÿºòàï, æàç áîéû ì½íû ºóàíûøºà á¼ëåï, òàìûçäû» îðòàñûíäà, ìiíå, îñû åêi-¾ø ê¾íäiêòå ¹àíà àóûë¹à, íà¹àøûëàðûíà êåòòi. Ó¸äå áîéûíøà, á¾ãiíåðòå» êåëiï ºàëó¹à òèiñ. ´çäåði òàíûñºàí ñîë ê¼êòåìíåí áåði æ½ïòàðû æàçûëìàé, áið-áiðiíå ¸áäåí áàóûð áàñûï ºàëûïòû. Òàìûçäû» ½çຠê¾íi ¼òåð åìåñ. Åäië îºóøû ºûçäû ¸áäåí ñà¹ûíäû. Íà¹àøûëàðûíû» àóûëûíà êåòêåí Àé¹àíûì äà àðàäà ¼òêåí ¾ø ê¾íäi æiãiòií îéëàóìåí ¼òêiçäi. ´çiìåí áiðãå êåëãåí Áàë¹ûí åêåóiíi» áàð àéòàðû Åäië ìåí ²óàííû» æûðû. Áiðiíøi êóðñòû áiòiðãåí á¼ëå ¸ïêåñi á½¹àí ºàðà¹àíäà ¸ëäåºàéäà ñàáûðëû ñèÿºòû. °ëäå, ¼çií òåæåï ½ñòàé ìà, ê¼áiíå Àé¹àíûìäû òû»äàé áåðåäi. °ðíåíi ºàçáàëàï, ºàéòà ñ½ðàï îòûðàäû. – Ñîíäà ñà¹àí äåéií øûíûìåí-ຠºûçû áîëìàï ïà? – Ðàñ, áîëìàïòû. Àë¹àø ìåí äå ñåíáåãåì. ²àçið ñîäàí ¼çãå åøêiìãå ñåíå àëìàéòûí ñèÿºòûìûí. – Ìà¹àí äåéií áið ºûçäû æàºñû ê¼ðiïòi äåï åäi» ¹îé. Ñîíû æ¼íäåï àéòûï áåðøi. Åêåói æ¾ðãåí áå åêåí? – Åêiíøi êóðñòà áið ºûçäû ê¼ðiïòi. Òóðà ïåðiøòå äåðñi». ʼðêi äå, ºûëû¹û äà êåðåìåò! °ð ñ¼çiíå iøåêñiëå» ºàòà ê¾ëiï, òåê òû»äàï îòûðà áåðãi» êåëåäi. Òàíûñºàí ê¾íi-ຠá¸ði êàôåãå áàðûïòû. Àéíàëàñûíäà¹ûëàð æàðûñà iøiïòi, áè áèëåïòi. Á½ë ñîë ºûç¹à ºàðàïòû äà îòûðûïòû. Ñîäàí, ñîäàí òîé òàðºàï, ¸ðêiì áåò-áåòiíå ºàéòà áàñòà¹àíäà îíû òà¹û áiðíåøå ºûç-êåëiíøåêòåðìåí áiðãå áàñòû¹û àëûï êåòiïòi. – Êiìíi» áàñòû¹û? – ²ûçäû» áàñòû¹û äà! – À, è¸, àðû ºàðàé...

– Á½ë ìå»-çå» áîëûï ¾éiíå ºàéòûïòû. Iøïåãåíæåìåãåí, òåê ñîë ºûç¹à ºàðàï îòûðûï, ¹àøûºòûººà ìàñ áîëûï ºàë¹àí ¹îé. – Æiãiòòi» á¸ði ñîë. Æûëòûðà¹àí¹à º½ìàð. Îíû» ê¼ðêiíå åìåñ, àºûëûíà ºàðàìàé ìà? – ²îéøû, ¸ äåãåíäå á¸ðiìiç ò¾ðiíå ºàðàéìûç ¹îé. Ñîñûí, êåëå-êåëå êiì åêåíií òàíè áàñòàéìûç. – Æàðàéäû, æàðàéäû. ϸëñ¸ïà»äû ºîÿ ò½ð. Ñîäàí êåéií íå áîëûïòû? – Ñîäàí ê¾íäå ñî¹àí ºàðàï îòûðàòûí áîëûïòû. Ñîë íå àéòñà ñîíû îðûíäàï, ñî¹àí iëåñiï áè êåøiíå, êèíî¹à áàðûï, ¾éiíå äåéií øû¹àðûï ñàëûï æ¾ðiïòi. Îñûëàé àðàäà àëòû àé ¼òiïòi. Îë åñi êåòå ¹àøûº áîëó äåãåí îñû øû¹àð äåï, ¼çií ñîë ºûçäû» áîäàíäû¹ûíà áiðæîëà áàéëàï áåðiïòi. – ²îéøû òåãi, ñåíiêi åðòåãiãå ½ºñàï áàðàäû ¹îé. ´çiìiçäi» òiëäå àéòøû. – Ðàñû îñû. Îë ¼çi øûí ñåçiì, àäàëäûº äåãåíäi áàëà ê¾íiíåí à»ñàï ¼ñêåí ¹îé. Ñîíäûºòàí, ¼çiíi» æ¾ðåãiíäå ñàºòàï æ¾ðãåí áàð àñûëûí ñî¹àí àðíàìຠáîëûï, ñîíøà ¸óðåëåíiïòi. Áiðàº, ñ¼ç àéòó¹à áàòà àëìàé æ¾ðãåí. – Àëòû àé æ¾ðãåí áå? – Àëòû àé æ¾ðãåí! – Íå äåãåí áàòûëñûç æiãiò. Ò¾ðiíå ºàðàñà» îíäàé åìåñ ñèÿºòû ¹îé. ιàí òàëàé ºûç ¼çäåði-ຠæàáûñûï æàòºàí øû¹àð. – ±àøûºòûº æiãiòòi áàòûëñûç, ºûçäû áàòûë ºûëàäû äåãåí ñèÿºòû áið ñ¼ç áàð åäi ¹îé. Îë äà åñ-ò¾ññiç ¹àøûº áîëûï ºàëäû äà! – Áîïòû. Ñîíûìåí, ñî»û íå áîëûïòû? – Ñî»û, ñî»û... Áið ê¾íi ºûçäû» òó¹àí ê¾íi áîëûïòû. Æîº, òó¹àí ê¾íi æåêñåíáiãå ò¾ñiï ºàëàòûí áîë¹àí ñî», îë ½æûìûíà òó¹àí ê¾íií æ½ìà ê¾íi æàñàï áåðåòií áîëûïòû. Ѽéòiï, Åäië åêåói åêi æàºòàï êàáèíåòòåðiíå àçûº-ò¾ëiê òàñûïòû, ºàòûðûï îòûðûï äàñòàðõàí æàñàïòû. Á½ë ¸ëi ñ¼ç àéòïàñà äà, ê¼ìåêòåñêåíiíå, åêåóiíi» áiðãå æ¾ðãåíiíå ì¸ç áîëûï, àÿ¹ûíàí òiê ò½ðûï ºûçìåò ºûëûïòû. Îë àç äåãåíäåé, ºûç îíû åðòåñi êàôåäå äîñòàðûíà æàñàéòûí òó¹àí ê¾íiíå øàºûðûïòû. Åäië æàºñû áið ñûéëûº òà àëûï ºîéûïòû. Ñîíûìåí, ½æûìäà¹ûëàð ê¾íäiçãi ¾ø-ò¼ðòòåí êåøêi òî¹ûç-îí¹à

äåéií àðìàíñûç òîéëàïòû. Àëäûäà ñåíái, æåêñåíái, àëäûäà ½ëûñòû» ½ëû ê¾íi – íàóðûç! – Òà¹û äà êiòàïòà¹ûäàé ñ¼éëåï áàðàñû». Å» íåãiçãiëåðií àéòøû ê¼ðêåìäåìåé... – Àéòºûì êåëìåéäi. Æûíûì ½ñòàéäû ñîë êåçäi îéëàñàì... – Íå áîïòû ñîíøà? – Iøïåéìií äåãåíiíå áîëìàé, Åäiëãå äå àðຠáåðiïòi á¸ði. Áàñòûºòàðû æîº áîë¹àñûí êàáèíåòòå àñûð ñàëûï áèëåïòi. ²ûñºàñû, òîé àÿºòàëûï, æ½ðò ñî»ûíäà åêåói ¹àíà ºàëûï, àíàó-ìûíàóäû æèíàï æàòºàíäà Åäiëãå ºûçäû» ¼çi êåëiïòi. Åêåói ñ¾éiñiïòi. “Ñåí ¸ëi ºàëàé ñ¾éiñóäi äå áiëìåéäi åêåíñi» ¹îé” äåï îë ¸áäåí ìàçàºòàïòû. Ѽéòiï îòûð¹àíäà ºàéäàí êåëãåíií áàñòûºòàðû ïàéäà áîëûïòû. Ñîñûí, òó¹àí ê¾íãå òiëåãií àéòûïòû äà, ¼ç êàáèíåòiíå êiðiï êåòiïòi. Àðòûíàí ºûç äà êiðiï-øû¹ûïòû äà, “Ñåí ìåíi òîñïàé ºàéòà áåð. Ìåíi ìûíà êiñi àëà êåòåòií áîëäû. Àºûðû æîëûìûç áið ¹îé” äåïòi. Á½¹àí äåéií äå òàëàé îòûðûñòàðäàí êåéií àëà êåòiï æ¾ðãåí ñî» Åäië á¼òåí åøòå»å îéëàìàé, ñûðòºà øû¹ûïòû. Áiðàç æåð æàÿó æ¾ðãåí ñî» òàêñè ½ñòàéûí äåñå, ¸ìèÿíû ìåí ê¾ðòåøåñi êàáèíåòòå ºàë¹àíûí áàéºàïòû. Àìàëñûç ºàéòà àéíàëûï æ½ìûñûíà êåëiï, åñiêòi» áîñà¹àñûíäà îòûðàòûí ê¾çåòøiíi îÿòûï àëìàéûí äåï àºûðûí áàñûï êiðãåí æiãiò íà¹ûç ñ½ìäûºòû» ¾ñòiíåí ò¾ñiïòi. – Áàñòûº ïåí ¸ëãi ºûç ¹îé... – ȸ, ñîë åêåói... – Êàáèíåòòå ìå? – ȸ, áàñòûºòû» êàáèíåòiíäå... – ̸, æ½ìûñ îðíûíäà. ´ç áàñòû¹ûìåí. Åðòåñi áiðáiðiíi» áåòòåðiíå ºàëàé ºàðàéäû? ²àëàé ñîë êàáèíåòòå åìií-åðêií æ¾ðåäi, à? – Å» ñ½ìäû¹û, áàñòûº åëóäåí àñûï êåòêåí êiñi. °éåëi, ò¼ðò áàëàñû áàð. Àë, ºûç æèûðìà ò¼ðòòå ¹àíà. – Ñîíäà ºûç Åäiëäåí ò¼ðò æàñ ¾ëêåí áå? – ȸ! – °ëãi àóûëäà ¹àøûº áîë¹àí ºûçû ¾ø æàñ ¾ëêåí. Ìûíàóñû ò¼ðò æàñ ¾ëêåí. Îë ñîíäà ¼çiíåí êiøi ºûç òàïïàé ºàë¹àí áà? – Áiëìåéìií ¹îé... – Ñîäàí êåéií íå iñòåïòi? Áàÿ¹ûäàé “Åé!” äåï àé¹àé ñàëìàï ïà?

– Êåòøi, ñåí äå º½ëà¹û»à áiðäå»å æåòñå º½ëïûðòûï àëàñû». – Ðàñ ºîé. ´çi» ñ¼éòiï àéòòû» åìåñ ïå? – Ìåí ñåí ìàçàºòàñûí äåï àéòòûì áà? – Áîïòû, æàðàéäû ìàçàºòàìàéìûí. Àðû ºàðàé... – Åäië ñîë ò¾íi òàïæûëìàé îòûðûï áið êàôåäå àðຠiøiïòi. ¶éiíå ºàëàé áàð¹àíûí ¼çi äå áiëìåéäi. Åðòåñi çîð¹à áàñûí ê¼òåðiï, æèûðìà åêiíøi íàóðûç áîë¹àí ñî» êóðñòàñòàðûíà iëåñiï îðòàëûº àë໹à øû¹ûïòû. Á½ðûí îíû» iøêåíií ê¼ðìåãåí äîñòàðû áàñû» æàçûëàäû äåï, òà¹û àðຠáåðiïòi. Áiðàº, åøòå»åãå çàóºû ñîºïà¹àí Åäië ñîë ê¾íi áiçãå êåëiïòi. – ̽íû òà¹äûð äåéìiç áå? – Áiëìåéìií. Íå äå áîëñà, òåçiðåê æîëûºñຠåêåí. ²àëà¹à êåòêiì êåëiï êåòòi. – Ìåíi» äå! Ìûíà àóûëäà àäàìäàð ºàëàé æàðûëûï êåòïåé æ¾ð åêåí? – ²îéøû, ¼çi» äå îñûíäàé àóûëäà òóûï-¼ñòi» ¹îé. – Åíäi îë êåçäå ñûíûïòàñòàðû» áàð. Ìåêòåïêå áàðàñû», ¸éòåóið iøi» ïûñïàéäû ¹îé. ²àçið íå? ʼøåãå øûºñà» á¸ði áàæûðàÿ ºàðàéäû. Îäàí ºàëñà àïàì ½ðñàäû. “¶éäåí øûºïà. Ò¾ãåëáàéäû» áàëàñû àëûï ºàøûï êåòåäi. ̸ëiêòi» áàëàñû ê¼øåäå ìàñ áîï æ¾ð” äåï. Îòûð¹àíû» ñîë, ¼ç ¾éi»äi ¼çi» ò¾ðìå ê¼ðiï... – Åíäi íåãå åðòå» êåòïåéòií áîëäûº? – À¹àì áið ìàøèíà òàºòàé àëà ºàéòàäû åêåí. Ñîíû» º½æàòòàðû äàéûí áîëìàé æàòûð äåéäi. – Áiç æå»ië ìàøèíàìåí êåòïåéìiç áå? – Åíäi òàºòàéäû» ¾ñòiíå øû¹àðàäû äåï ïå åäi»? ƾê òèåãåí ê¼ëiêòi» àðòûíàí æ¾ðiï îòûðàìûç äà! – Òà¹û áið ê¾í æîë¹à êåòåäi äåøi... Àé¹àíûì êåëåì äåï àéòºàí ê¾í ¼òòi. Ìiíå, îäàí êåéiíãi áið ê¾í äå áàòûï áàðàäû. Åäiëäi» òîñà-òîñà øûäàìû òàóñûëäû. ²óàí êåëåì äåãåëi áiðàç áîëäû, îäàí äà õàáàð æîº. Òà¹àòû òàóñûë¹àí æiãiò æåéäåñií êèäi äå ê¼øåãå øûºòû. ´ç ê¼çiíå ¼çi ñåíåð åìåñ. ȸ, ê¸äiìãi ê¾íäå ¼çiíi» æàíûíäà æ¾ðãåí ²óàí æå»ië ê¼ëiêïåí êåëäi äå, ä¸ë æàíûíà òîºòàé ºàëäû. – Ìûíàóû» íå? – °êåìäiêi ¹îé. – Áiëåì ¹îé ¸êå»äiêi åêåíií. ²àëàé áåðå ñàëäû ñà¹àí?

– ¶íäåìåñå»øi. Áið æîëûí òàïòûº ºîé. – Åðêåêñi»! – Åíäi àëà»ñûç îñûìåí ºûçäàð¹à áàðó¹à áîëàäû! Åêi ì½»ëûºòû» ê¼çi àòûçäàé áîëñûí! – Ñåí îë àóûëäû áiëóøi ìå åäi»? – Æîº, áàðûï ê¼ðìåïïií. – Îíäà îëàðäû ºàëàé òàáàìûç? – Ñàñïà! ²ûáûðàé äåãåí àòàì áàð. Á¾êië àóûë òàíèäû äåï Áàë¹ûí òàëàé ìàºòàí¹àí. Á¾ðêiòøi åêåí ¼çi. – Àõìåòòi åðòåìiç áå? – Íå ºûëàñû» îíû? Æîëäà åøòå»å åìåñ, åêi ºûç¹à áàð¹àí ñî» àðòûº áîëûï ºàëàäû ¹îé. – À, îíû» äà æ¼í åêåí! ²àëàé, øû¹à áåðåìiç áå? – ²îé, ìûíà ò½ð¹àí æåðãå ºàçið øû¹ûï, îë æàºòà áiçäi áiðåó åò àñûï òîñûï îòûð ìà? Ò¾íäå ºàéäà æàòïàºñû»? – ²àéäà¹û ìûíà ò½ð¹àí æåð? ¶ø æ¾ç øàºûðûì äåäi åìåñ ïå? – ¶ø æ¾ç øàºûðûìû»à ìûíàó ¾ø-ຠñà¹àòòà æåòåäi. Ñàñïà! Åðòå» åðòåìåí øû¹àìûç, àëòûëàðäà. Òî¹ûçäà ñîë àóûëäà áîëàìûç. Ñîäàí ê¾í áàòºàíøà ºûçû»ìåí º½øàºòàñàñû» äà æ¾ðåñi»! ²àëàñà, ºàëà¹à ¼çiìiçáåí áiðãå àëà ºàéòàìûç. ̽íûì ºàëàé? – Êåðåìåò! ´çi» ¼ç áîëûï, àò æàëûí òàðòûï ìiíãåëi òàóûï àéòºàí áið æàºñû ñ¼çi», êåëãåí áið ¹àæàï øåøiìi» îñû áîë¹àí øû¹àð. Åêåói áið-áiðiíå àñà ðèçà ê¼»iëìåí º½øàºòàñà êåòòi äå, àðºàëàðûíàí êåçåê ºà¹ûñòû. Á½ë óàºûòòà àóûëäû» êåøêi àçàí-ºàçàíûíà æàòûðºàé ºàðàï, òàáûëäûðûºòà åêi ºûç øåìiøêå øà¹ûï îòûð åäi. – Æà»ûë ìåí Àõìåò íå áîï êåòòi îñû? – Àõìåòòi» áàñºà ºûçû áàð åêåí ¹îé. Åêåóií Æà»ûëäû» äîñ ºûçû ê¼ðiï ºîé¹àí áà, æîº, Æà»ûëäû» ¼çi ê¼ðãåí áå, ò¾ñiíáåäiì. °éòåóið áið øó áîëûïòû. – ²àçið Àõìåò ºàéäà? – ²àëàíû» øåòiíäå øàðóà ºîæàëûºòàðû áàð åêåí. Æàçäàé ñîë æàºòà áîëàäû äåäi ¹îé. Àë, Æà»ûëäû ¼òêåíäå àëûï ºàøûï êåòiïòi äåï åñòiãåì. – ²îéøû? Îë ºàé êóðñòà åäi? – Åäiëäåðìåí æàñòû ¹îé. ¶øiíøi êóðñòû àÿºòà¹àí. ´çiíi» àóûëûíû» áàëàñû àëûïòû äåéäi. ²àëàäà º½ðûëûñòà iñòåéäi åêåí. ʾçäå åêåói áiðãå êåëåòií øû¹àð...

– Îñûíû» á¸ðií ºàéäàí áiëiï àëàñû»? Ìåí Åäiëäåí ñ½ðàñàì, åøòå»åíi àøûï àéòïàéäû. – Áiçäi» ²óàí ¸»ãiìåíi» øåáåði ¹îé. ²ûçäû-ºûçäûìåí êåéäå æàíûíàí äà ºîñûï æiáåðåäi. – Àë, ñåíäåðäi» òîéëàðû» íå áîëäû? – Îñû ê¾çäå ºàéòñåì äå ñåíi àëàì äåï æ¾ð ¹îé. Ìåí å» áîëìàñà åêiíøi êóðñòû àÿºòàéûí äåñåì ê¼íåòií åìåñ. – Ñîíäà òàíûñºàíäàðû»à ºàíøà áîëäû? – Îñû ê¾çäå áið æûë áîëàäû. – Êåëåñi íàóðûçäà áiçäi» äå òàíûñºàíûìûç¹à áið æûë òîëàäû. Óàºûò ºàëàé òåç ¼òåäi è¸, ìiíå, ºàçiðäi» ¼çiíäå àëòû àé áîëûï ºîéûïòû. – Ñåíäåð ºàøàí ¾éëåíåñi»äåð? Ìåêòåïòi àÿºòàé ñàëûï, êåòiï ºàëìà! – Áiçãå ºàéäà ¸ëi. κó¹à ò¾ñåì. Å» áîëìàñà áiðiíøi êóðñòû àÿºòàó êåðåê øû¹àð... °é, áiðàº, îë ºàçið êåòòiê äåñå äå ºàðñû áîëà àëìàéòûí ñèÿºòûìûí. – Åêåói» ñîë òàáàëäûðûºòà ê¾í½çຠøîºèûï îòûðà áåðåñi»äåð ìå? Áiði» àíà æå»ãå»å ñ¾ò òàðòûñ, áiði» òàìàººà ºîë¹àáûñ ºûë! Áà-àð! – Áàñòàëäû, – äåäi Áàë¹ûí. Ñîñûí, åêåói æàðûñà ê¾ëäi äå îðûíäàðûíàí ò½ðûï îøຠæàºòà æ¾ðãåí æå»ãåëåðiíå ºàðàé êåòòi. Ìàíàóðàï òàìûçäû» äà òà»û àòûï êåëåäi. Ñà¹àòòû» ºî»ûðàóûíàí á½ðûí ò½ðûï àë¹àí Åäië òåç-òåç êèiíå áàñòàäû. Ñîñûí, øàé¹à äà ò¸áåòi áîëìàé, æàºñûëàï æóûíûï-øàéûíûï àëäû äà åñiê àëäûíà øûºòû. Íå äåãåíìåí ºûçûíà áàðà æàòûð åìåñ ïå? ²îëûíäà Àé¹àíûì¹à äåï àë¹àí ìàìûº îéûíøû¹û, îë ñ¾éñiíiï æåéòií øà¹ûí ºîðàïòà¹û ò¸òòiñi áàð. ´çi äå ºàòûï êèiíiï, ºûçû ñûé¹à áåðãåí èiññóäû àÿìàé ñåáiíiï àë¹àí. Á¸ði äå ¼çi îéëà¹àíäàé. Òåê, ²óàí åðòåðåê êåëñå åêåí. Òà¹àòû òàóñûë¹àí æiãiò äîñû êåëåäi-àó äåãåí æîë¹à ò¾ñòi äå, æàÿóëàòûï òàðòûï îòûðäû. °íå-ìiíå àëäûìíàí øû¹àäû äåï êåëå æàòûï, áiðàç æåð ½çàï êåòiïòi, åíäi, “Îë áàñºà æîëìåí ìà¹àí êåòiï ºàë¹àí æîº ïà?” äåï àëà»äàï êåëåäi. ²ûñºàñû, ¾ø àÿëäàìàíû áàñûï ¼òiï, àïïຠàÿº êèiìiíå æå»ië øà» ºîíûï, î¹àí ¼çi êåéiï êåëå æàòûï, Åäië ²óàííû» ¾éiíå æåòòi. Îë àñïàéñàñïàé ê¼ëiãiíå åíäi îò àëäûðûï æàòûð åêåí. – Íå äåãåí ìàóáàññû». Åíäi ò½ðäû» áà? – Ñåí íå? Áîçòîð¹àé áîëûï êåòêåíñi» áå? Òà» æà»à

àòòû ¹îé. Åêåóìiç ñåíi» ¾éi»äå ñà¹àò àëòûäà êåçäåñåìiç äåãåíáiç. Àë, ºàçið áåñòåí ºûðûº æà»à êåòòi. – Îÿíà ñàëûï êåëå áåðñå» áiðåó øîøè ìà? Òà» àòïàé æ¾ðåìiç äåï æåëiêòiðãåí ñåí åìåñ ïå åäi»? – Àñûºïà, ìûíà àºáîç àò àìàí áîëñà, ¾ø ñà¹àòòàí êåéií Æiáåãi»å äå æåòåðñi», Ò¼ëåø! – ²ûëæàºòàìàøû! – Ìiíå, ê¼ëiê äàéûí. ²àëàé, áið-áið êåñå àéðàí iøiï àëàìûç áà? ²óûñ ¾éäåí º½ð øûºïà äåãåí... – Òóó, iøøi ¼çi». Ìåí ¾éäåí iøiï øûºòûì. – Iøêåí æîºñû». ʼçi»íåí-ຠê¼ðiï ò½ðìûí. Ìåíi» àçäà¹àí ê¼ðiïêåëäiãiì áàð åêåíií ¼çi» äå áiëåñi» ¹îé. ƾðøi, Ò¼ëåø, áiðãå îòûðûï ä¸ì òàòàéûº, Ò¼ëåø! – Ñà¹àí äàóà æîº øû¹àð. Åêåói àñ ¾éãå êiðiï, ñ½ï-ñóûº àéðàííàí ñiìiðiï àëäû äà, ñûðòºà øûºòû. ²óàí ñ¼éëåï æ¾ðiï ºàºïàíû àøòû. ´çi á¾ãií àéûðûºøà ê¼»iëäi. ιàí áið ñåáåï, Áàë¹ûíìåí æ¾çäåñåòiíi áîëñà, åêiíøi ñåáåï, òàëàéäàí àðìàíäàï æ¾ðãåí æå»ië ê¼ëiêòi óûñûíà ò¾ñiðãåíi. “Óíèâåðñèòåòòi ºûçûë¹à áiòiðñå» îñû ê¼ëiê ñåíiêi” äåãåí ¸êåñiíi» ó¸äåñií ºàéòà-ºàéòà àéòà áåðóøi åäi. Æîëûí ºàëàé òàïºàíûí, îºóäû áiòiðóãå ¸ëi áið æûë áàð, ¸ði ºûçûë àëàòûíû ¸ë- ¸çið áåëãiñiç áîëñà äà “àº áîçäû” ìiíiï àëûïòû. Åíäi ñîë ê¼ëiêïåí ºûçûíà áàðûï, îíû» äà ê¼çií áàºûðàéòûï, òà» ºàëäûðûï, òîñûííàí êåëiï ºóàíòûï, á¸ði ì¸ðå-ñ¸ðå áîëûï àóûëäà æ¾ðìåê. Åäiëäi» äå áàð îéû ñîë. Ä¸ë ºàçið ê¾òïåãåí æåðäåí åêåói æåòiï áàðñà, ºîñ ºûç íå àéòàðûí áiëìåé ºàëàòûí øû¹àð. Á½ë óàºûòòà á¼ëåëåð ò¾íiìåí ¸»ãiìåíi ñî¹ûï-ñî¹ûï, ò¸òòi ½éºûíû» º½øà¹ûíäà æàòûð åäi. ²óàí ºàëà ê¼øåëåðiìåí ñûð¹ûòà æ¼íåëäi. Æåëïiíiï àë¹àí. Àóçû äà æàáûëàð åìåñ. – ʼëiêòi» º½æàòûí áiðiíøi êóðñòà-ຠàëûï ºîé¹àì ¹îé. Ñàíäûºòû» ò¾áiíäå øiðè ìå åêåí äåï åì! – ²àëàé îï-î»àé áåðå ñàëäû? ²àëàé ê¼íäiðäi»? – Ìåí ê¼íäiðãåì æîº. Ìåíi» æàºûí àðàäà ì½íû ìiíå ºîÿì äåãåí îéûì äà æîº ºîé. Êåéäå ¼çi æ¾ç ãðàìì òàðòûï àë¹àíäà ¹àíà àðû-áåði àëûï æ¾ðåòiíìií. Ñîäàí áið ê¾íi ¾éãå äîñòàðû êåëäi. Á¸ði ¸»ãiìåëåñiï îòûð¹àí. Ñîëàðäû» áiði îí áiðäi áiòiðãåí áàëàñûíà ê¼ëiê àëûï áåðiïòi. Òî¹ûçûíøû ñûíûïòàí áàñòàï ê¼ëiê æ¾ðãiçå àëàäû. Îë äåãåí íà¹ûç åð äåï ìàºòàíûïòû. Ñîë æåðäå

“Ìåíi» äå áàëàì ê¼ëiêòi çûð ºàºòûðàäû” äåï ¸êåì äå á¼ñiïòi. ²ûñºàñû, òûï-òûíûø ½éûºòàï æàòûð åäiì, ò¾ííi» áið óà¹ûíäà ¸êåì îÿòûï àëäû äà, “Àë, áàëàì, ìûíà à¹àëàðû»íû» á¸ðií ¾éäi-¾éiíå æåòêiçiï òàñòà. Ñåí åíäi æiãiò áîëäû». Àðà-àðàñûíäà ¼ç øàðóà»à äà ê¼ëiê êåðåê áîëñà, ìà¹àí àéò. Êåëiíãå áàðàðû»äà ìiíiï àë. Åêåói» äàëàäà æ¾ðãåíøå îñûíû» iøiíäå îòûðàñû»äàð” äåäi. μéºûìäû ºèìàñàì äà, ìûíà ½ñûíûñºà ðèçà áîëäûì. Á¸ðií òàñòàé ºûëûï ºàéòûï êåëäiì äå ê¼ëiêòi îðíûíà ºîéäûì. Ñîñûí, îñû êiñi àéíûï ºàë¹àí æîº ïà åêåí äåï, ¼òêåíäå áið ñ½ðàï ê¼ðñåì, åë àëäûíäà áåðãåí ó¸äåñií æ½òà àëìàäû ìà, ºàðñû áîëìàäû. Ìiíå, ½çûí ñ¼çäi» ºûñºàñû, á½ë åíäi áiçäi» ê¼ëiê. – Îðàéûíû» êåëå ºàë¹àíû-àé. ²àçið åêi ºûç áiçäi ê¼ðñå ¼ç ê¼çäåðiíå ¼çäåði ñåíáåéòií øû¹àð... – Áàë¹ûí ìåíi áàñ ñàëàäû. ʼð äå ò½ð. Îë äåãåí íà¹ûç æûíäû ¹îé. ²ûñûëó, áiðåóäi» ê¼»iëiíå ºàðàó äåãåíäi áiëìåéäi. ²óàíà ìà, àé¹àé ñàëàäû, àøóëàíà ìà, òà¹û àé¹àé ñàëàäû. – Àºûðûí, ñåí àºûðûí æ¾ðøi! – ²îðûºïà, áàóûðûì! Á½ë îñûíäàé æîë ¾øií æàðàòûë¹àí ê¼ëiê ºîé! Àéò, øó, ຠáîç àò! – Àºûðûí äåéìií. Ìûíà ºàïòà¹àí àóûëäàðäàí øû¹ûï àë¹àíøà áàÿóëàòà ò½ðøû. – ²àéòà îñûíäàé ê¼ëiê àç êåçäå, æîëäà åøêiì æîºòà, àëàòàÿºòûëàð øûºïàé ò½ð¹àíäà áiðàç æîëäû ½òûï àëàéûº. – “Àñûºïà¹àí àðáàìåí ºîÿí àëàäû” äåãåí. Àñûºïàéຠæ¾ðå áåðøi, àëäûìûçäà ¸ëi òîëûº áið ê¾í áàð ¹îé. – Ñåí íåãå ìàçàñûçäàíûï êåòòi»? °ëäå ìà¹àí ñåíáåé êåëå æàòñû» áà? ²îðûºïà, áàóûðûì, ìåí ê¼ëiêêå àíäàñàíäà îòûðñàì äà, ºûðûº æûë¹û ò¸æiðèáåñi áàð øîïûðëàðäàí êåì åìåñïií. – ιàí ê¾ì¸íiì æîº. – Ìåíi» ºàíäàé ñûéëûº àë¹àíûìäû ê¼ðåñi» áå? – Å, îäàí äà ñîíû ê¼ðñåòøi. ²àíå? – °íå àðòºû îðûíäûºòà. Áàéºà! þëäi» æàíûíäà æàòóû êåðåê. – Î, ìûíàóû» êåðåìåò ä¾íèå ¹îé. Á¾ãií íå, ñàºèíà ñàëìàºñû» áà? – Æîº, íåãiçãi ñàºèíà ñàëó ä¸ñò¾ði êåéií, àòààíàëàðìåí áiðãå áîëàäû ¹îé. Àë, ìûíàó ¼çiìíi» æåêå

ñûéûì. Áið ºóàíòºûì êåëäi. – Åðêåê åêåíñi»! Îë ðàñûìåí-ຠðèçà áîëàäû. Àë, ìåí ìûíà îéûíøûºòû àëà ñàëäûì. – °ðèíå, ñåíi» ºûçû» ¸ëi îéûíøûº îéíàï æ¾ðãåí áàëà åìåñ ïå? Áiç ¹îé îñû ê¾çäå îòàó º½ðûï, øà»ûðຠê¼òåðìåêïiç. – ²àéäà ò½ðìàºñû»äàð? – Áið æûë ¸êå-øåøåíi» ºàñûíäà áîëàìûç. Ñîñûí, êåëåñi æûëû ê¼êòåìäå ¼çiì ¾é ñàëàì. °ðèíå ¸êå-øåøåì ê¼ìåêòåñåäi ¹îé. Áiðຠ¼ç ¾éiì, ¼ëå» ò¼ñåãiì, íåãiçãi ê¾ø ìà¹àí ò¾ñïåê. – ²îéøû, øàëäû» ðîëií îéíàìàé... Àºûðûí, å» áîëìàñà ìûíà òàóäû» æîëûíäà áàéºàøû... ²îñ æiãiò òà»ìåí òàëàñà ºàëàäàí øû¹ûï, àóûë¹à òiêå àïàðàòûí ¾ëêåí ê¾ðå æîë¹à êåëiï ò¾ñòi. Æå»ië ê¼ëiê ¸ð ñåêóíä ñàéûí æ¾ðiñií ¾äåòiï, ºàðà æîëäû òàñïàäàé òiëiï êåëåäi. Åêåóiíi» äå ê¼»iëi àëûï-½øûï áàðàäû, ñàíàäà ñàíñûç ºèÿë ºàíàò ºà¹ûï, áið îéäàí áið îé ò¸òòi ê¼ðiíiï, àðìàíäàðû ¼çäåðiíåí òàëàé øàºûðûìäàð¹à àëûñòàï êåòòi. Îëàð æîëäû» ¾øòåí åêiñií áàñûï ¼òiï, òàó ໹àðûíà iëiêêåíäå åêi ºûçäû ¸æåëåði ºîéìàé æ¾ðiï, îÿòûï àëäû. – Ò½ðû»äàð, ò¾ãå. Ò¾ñêå äåéií ò¼ñåêòå æàòñà»äàð åðòå» ºàíäàé ¸éåë áîëàñû»äàð. Êåëãåëi åêåói»íi» ½éºûëàðû» áið àøûëìàäû. μéºûëàðû øàëà, ò໹û òàì຺à äà ò¸áåòòåði áîëìà¹àí, åðòå ò½ð¹àííàí ê¼»ië-ê¾éëåði á½çûëûï, ¼çäåðiìåí-¼çäåði ê¾»êiëäåï æ¾ðãåí ºûçäàð ºàëà¹à æèíàëà áàñòàäû. À¹àëàðû åðòå»ãi ñàëºûíìåí øû¹ûï êåòóäi ½é¹àðûïòû. Åñiê àëäûíäà ñûºèòà òàºòàé òèåï àë¹àí åêi æ¾ê ê¼ëiãi ò½ð. Íà¹àøû à¹àëàðû ê¾íäåãiäåé ê¾éiï-ïiñïåé, àñà ê¼»iëäi ðå»ìåí ¸íäåòå áàñûï, äàñòàðõàí¹à êåëäi. – Àë, ºûçäàð, äàéûíñû»äàð ìà? ²àçið, ¸æåëåði»íi» áið-åêi êåñå ûñòûº øàéûí iøiï àëàéûº. Ñîñûí, ¾éëåði»å äå æåòåñi»äåð! Ìûíà êå» äàëà, òàçà àóàäà ðàõàòòàíûï æàòà áåðìåé, ñîë ê¼ê ò¾òií áàñºàí òàñ ºàëàäàí íå içäåéñi»äåð, ò¾ñiíáåéìií. ²îñ ºûç ¸æåëåði ñàëûï áåðãåí ñ¸ëåì-ñàóºàò ïåí êèiìêåøåêòåðií æå»ië ê¼ëiêòi» àðòûíà ñàëäû äà, àóûëäà¹û òóûñ-òó¹àíìåí ºîøòàñûï, òà» àòºàííàí àóçû æàáûëìà¹àí íà¹àøûëàðûíà iëåñiï ºàëà¹à ºàðàé øûºòû. Åêåói ò¾íäåãiäåé áið-áiðiíå òû¹ûëà ò¾ñiï ø¾éiðêåëåñïåéäi äå.

Òåê, æàçäû» æàí¹à òûíûì ñûéëà¹àí ìàìûðàæàé ê¾íiíå áîéëàðû áàëºûï, òà¹û äà ½éûºòàï êåòóãå áåéië îòûð. Ñî»ûíäà êåëå æàòºàí åêi æ¾ê ê¼ëiãiíå ºàðàéëàï, ¼ç ¸íiíå, ¼ç iñiíå ¼çi ñ¾éñiíiï êåëå æàòºàí à¹àëàðûíû» ìàøèíàñû äà ê¼ï ½çàìàé ºàëà ìåí àóûëäû á¼ëiï æàòºàí òàó ໹àðûíà êåëiï êiðäi. Øàáàí æ¾ðiñêå ê¼»iëäåði òîëìà¹àíûìåí, åíäi ºàøàí êåòåìiç äåï áàë àøïàé, ê¾òïåãåí æåðäåí æîë¹à øûººàíäàðûíà åêi ºûç äà ì¸ç. Áið-áiðiíå êåøåãiäåé øåøiëå ñ¼éëåï, ñûð àºòàðûñïàñà äà, ê¼çäåði ò¾éiñêåíäå àëàé-ò¾ëåé áîëûï æàòºàí iøêi ñåçiìäåðií, á¾ãií à»ñàðûìûçáåí æîëû¹àìûç-àó äåãåí ºóàíûøòàðûí, “Îéëàìà¹àí æåðäåí æåòiï áàðñຠåêåí. Ñîë êåçäåãi ò¾ðëåðií ê¼ðñåê” äåãåí àñû¹à à»ñàóëàðûí àéòºûçáàé-ຠòàíûï, ò¾ñiíiï îòûð åäi. Àëûï-½øºàí æiãiòòåðäi» ê¼ëiãiíäåé çûð ºàºïàñà äà òiçáåêòåëå æûëæû¹àí áið æå»ië, åêi àóûð ê¼ëiê òàó iøiíäåãi á½ðàëà» æîëäû ºóàëàï îòûðûï, àºûð¹û àéíàëìà¹à øûºòû. – ̸ññà¹àí, ìûíàó íå? – äåäi íà¹àøûëàðû àëäû¹à ìîéíûí ñîçûï. Àé¹àíûì ìåí Áàë¹ûí á½ë äàóûñºà òûì åëiãå ºîéìàäû. Îëàðäû» áàð îéû ê¾íäiçãi ûñòûººà ºàëìàé, òåçiðåê ºàëà¹à æåòiï àëó åäi. Áiðàº, ºûçäàðäû» ê¼»iëiíå ºàðàï, ñîëàðäàé àñû¹àòûí à¹àñû ìà? Æîë áîéûíäà ò½ð¹àí áåñ-àëòû ê¼ëiêòi æàíàé ¼òiï áàðûï òîºòàé ºàëäû. – Ìåí ºàçið. Ñåíäåð îòûðà ò½ðû»äàð. ²àçið êåëåì. À¹àñû ñûðòºà øû¹ûï, åñiêòi òàðñ æàïºàí ñî», Áàë¹ûí “Îòûðà ò½ðìà¹àíäà áiç áið æàººà ºàøûï êåòåäi äåé ìå?” äåï ìûðñ åòå ºàëäû. ιàí Àé¹àíûì ºîñûëäû. Ñîíûìåí, åêåói áiðàç ñûºûëûºòàï àëäû äà, ºàéòàäàí øàëºàëàï îòûðà êåòòi. Ê¼ï ½çàìàé íà¹àøûëàðû êåëäi. Áà¹àíà¹ûäàé åìåñ, òûì àáûðæûï ò½ð. – ²àëàäàí êåëå æàòºàí æå»ië ê¼ëiê æîëäàí øû¹ûï êåòiïòi. °é, êåì äåãåíäå 120-130-áåí êåëå æàòºàí ¹îé. Áîëìàñà, îíäàé àëûñºà ½øûï êåòïåñ åäi. Ò¾ãi ºàëìàïòû. Iøiíäå ¼ðiìäåé åêi áàëà áàð åêåí, ò¾ðëåðií òàíó ì¾ìêií åìåñ. °é, ºûðøûí êåòòi-àó. Áiðäå»åäåí º½ð ºàë¹àíäàé ñîíøà ºàòòû æ¾ðåäi ¼çäåði äå. °é, ¸êå»íi»... °é... – äåé áåðäi. ²ûçäàð ñîë êåçäå ¹àíà áàñòàðûí ê¼òåðiï òåðåçåãå ¾»iëäi. Æîëäû» åêi ºàïòàëûíäà ò½ð¹àí îí øàºòû àóûð, æå»ië ê¼ëiêòåðäi, ¸ð-¸ð æåðäå æ¾ðãåí áiðäi-åêiëi àäàìäàðäû ê¼ðäi. Òåê, ñîíàäàéäà ò¼ðò äàëà¹û àñïàííàí êåëiï, ò¼»êåðiëiï æàòºàí ຠáîç àòòû áàéºàìàäû...

ÌÀÇÌμÍÛ Áiðiíøi á¼ëiì ²à¹àç ºàëà ²à¹àç ºàëà.........................................................................4 ²îð...................................................................................10 Ñiç ºàíøà ò½ðàñûç?..........................................................11 Ò¸óåëñiçäiê...........................................................................13 Òië..................................................................................19 ¶ìiòòi àéòñà»øû..............................................................21 ²½òèïàø ïåí Ñàºûø...........................................................23 ²àéðàí ¼ìið.......................................................................27 Á¸ðií Áàñåêåì áiëåäi...........................................................32 Øðåêòi» ºàéûíæ½ðòû.........................................................38 Ðåçþìå...................................................................................41 ´ãiçãå òó¹àí ê¾í...............................................................45 ̸äåíèåò ïåí ìîíøà...........................................................50 Àóûë ê¼ðãåí àëòû ºàçà.......................................................51 ƾç îòûçûíøû àòàìàí......................................................53 Øîëຠìûëòûº...................................................................57 ²-íû» ºàñiðåòi....................................................................61 ĸðiñ ¾ñòiíäåãi ò¾ñ.............................................................66 “Äåäiì-àé-àó”....................................................................72 Àºûø ïåí Ò¸òiø..............................................................77 Åêiíøi á¼ëiì Ñóðåò Ñóðåò.................................................................................82 Àºº½ëຠïåí μÿëàñ...........................................................89 Áàë¹ûí..............................................................................99 ±àñûðäû» ñû ê¼êòåìi...................................................107 Áåéóàº............................................................................118 Ñåí åêåóìiç.......................................................................130 Ñåí..................................................................................138 Ñûíûïòàñòàð.....................................................................144 Æà»à æûë.....................................................................150 Æàòàºõàíà ºûçäàðû..........................................................154 ʸóñàð...........................................................................157 μìûò ìåíi....................................................................212

²àíà¹àò °áiëºàéûð μìûò ìåíi Ñàðàøûñû — μëæàë¹àñ Ǹóiðáåêîâà Òåõíèêàëûº ñàðàøûñû, áåçåíäiðãåí æ¸íå áåòòåãåí — ͽðã¾ë Ñåéäàõìåòîâà Òåðóãå 24.09.12 æiáåðiëäi. Áàñó¹à 23.10.12 ºîë ºîéûëäû. ²à¹àçû îôñåòòiê. ²àðiï ò¾ði “Òàéìñ”. Ïiøiìi 84õ1081/32. Îôñåòòiê áàñûëûñ. Áàñïà òàáà¹û 15,5 á.ò. Øàðòòû áàñïà òàáà¹û 13,0. Òàðàëûìû ìåìëåêåòòiê òàïñûðûñ áîéûíøà 2000 äàíà+áàñïà åñåáiíåí 1000 äàíà. Òàïñûðûñ Êåëiñiìäi áà¹à. “Æàëûí áàñïàñû” Æàóàïêåðøiëiãi øåêòåóëi ñåðiêòåñòiãi. 050009. Àëìàòû ºàëàñû, Àáàé ä໹ûëû, 143/93-¾é. Òåë.: (727) 394-36-40