TELEGEI
Home

Дала, сенің ұлыңмын

Жарасқан Әбдірәш

Оқылуы: 0%

Жазылымсыз режим: 20-беттен кейін жазылым беті ашылады, әрі қарай әр 10 бет сайын (ең көбі 5 рет).

20 px
1.85
0.30 px
0.95 em

Дала, сенің ұлыңмын

Белгілі қазақ ақыны Жарасқан Әбдірәштің туған жерге, ұлы далаға деген перзенттік махаббаты мен азаматтық пафосқа толы жыр жинағы.

Жараскан Әбдірашев
Дала сенін ұлынмын
Туған дала достар түгіл қастарсың
Айта алмайтын құдіретті дастансың
Бақытын бер бірақ келер ақынның

Бір тарауын мына менен басталсын.

Биік санап өз аспанын , өз айын
Басынғанның тартқызайын сазайын
Жабырқасаң , жаның болып күйзеліп,

Ашулансаң, жүйкең болып тозайын.

Фәниден тез аттанармын аттансам
Тірлігім не тағдырымнан шет қалсам?
Қаның болып лапылдайын қуансаң,
Көзің болып күлімдейін шаттансаң
Және осыған жалпақ елді үндеуден
Мәнгі бақи жалықпасын бұл кеуден
Сақта сендік қасіретті сезбеуден
Сақта сендік қасиетті білмеуден
Туған дала тұғырымсың сен менің
Ерте түлеп, еркін қанат сермедім
Құшайын деп қанша биік ұшсам да
Шетінді бір, шегінді бір көрмедім
Тамсанумен, ән салумен өтті айлар
Жетті мезгіл кемелденіп көп тойлар
Жетті мезгіл, сенімінді арқалап,
Алыс өлке, қазығына ат байлап
Дос қадірін, басқалығын ұлтыңның
Сонда білдім, саған қарай ұмтылдым
Тулай тасып түкпірімнен кеудемнің
Түрегелдің теңіз болып бұлқындың
Неткен бақыт, соның өзі неткен сын
Аласарды асқақтатқан көк пен шың
О, кеңістік, жанарыма сыймаған
Жүрегіме қалай сыйып кеткенсің
Туған дала кең болғанмен аумағың
Таңданғанмен достарың һәм жауларың
Тарихына, тағдырыңа келгенде
Сөз алады тауларын
Уақыт қана емдей алар емдесе
Ауыр дертке шалдықпаған ел неше
Қайғырыпсың қара аспанның астында
Қара тау боп сен кеше
Шаттандырып азаттығын, тендігін
Мақтандырып қазақтығын елдігін
Күлімдейсің көк аспанның астында
Көкше тау боп сен бүгін
Ерең өлкем, еңселі өлкем, ер өлкем
Көкпен бірге көсегенді көтертем
Асқақтайсың алыс аспан астында
Алатау боп сен ертең
Туған дала демейді ешкім нәмәртсің
Болсаң нәмәрт саған сенім неге артсын
Жақын түгіл жарылқайсың алысты
Шүленсің сен, Атымтайсың Жомартсың
Есесіне құрмет қандай, сый қандай
Күн де нұрын тек өзіне құйғандай
Жайлауында күнде қонақ, күнде той
Дастарханың жатады ылғи жиналмай
Күнде келе келсе кейде кіл керім---
Енді бірі келеді іздеп жыр кенін
Ат мінгізіп, шапан жауып әйтеуір
Бәрінен де бәйек болып жүргенің
Мұндай көніл мұндай мінез осалға
Бітпейді әсте
Бас ілгері, бас алға
Мен білетін бір ақиқат-

Жомарттың қастарынан достары көп қашанда.

Туған дала, орнаса да қандай күн,
Сендік қуат болды сенін бұл тайпың
Мен өзіңсіз байтақ Отан бақытын,

Ешқашанда елестете алмаймын.

Байтақ Отан, орнаса да қандай күн,
Сендік сенім болды қуат бұл тайпың,
Мен өзіңсіз туған дала тағдырын,

Ешқашанда елестете алмаймын.

Туған дала, думан дала, той дала,

Орман дала, арман дала, ой дала.

Саған қарай алып ұшып тұрады,

Саған деген сағынышым қайда да.

Күміс өнер көкке қанат жайғаннан,
Жүрегімді шымырлатты қайғы, алаң
Ұрланғандай сезінемін думаннан,
Құр қалғандай сезінемін тойлардан
Тылсым толқын билер сосын денемді,
Жазам оңкей өкінішті өлеңді,
Арман жоқтай аялайтын еңді мен,

Орман жоқтай саялайтын мен енді.

Ақ сапарлар адам үшін дос құмар
Жай емесқой осыншалық жас болар,
Әлде, әлде саған деген махаббат,
Ауруым бар алыс кетсем асқынар,
Ұққың келсе, қадіріңді қайта бір
Ұлдарыңды ұзақ жолға байқа-кіл,
Мен өзіңнен азамат боп аттанып

Ақын болып ораламын әйтеуір.

Туған далам, момын дейді сені жұрт,

Қабағында шалмағандай тегі бұлт.

Жекпе-жекке шақырғанда жауларын,

Кеткен жерің жоқ едіғой шегініп.

Қырайын деп, құлайын деп қан жоса,
Жан- жағына жабылғанда қарғаша
Берген жерің жоқ едіғой намысты,

Кек сақтамас, кең мінезің болмаса.

Ерлігін де, өрлігің де елге анық,
Қиянатқа төздің екен сен неғып?
Көнген жерің жоқ едіғой қорлыққа,

Аңқаулықпен түспесен бір алданып.

Жайды ұқпастан, қаймықпастан асылдан,
Жетесіздер қалай ғана басынған,
Қалған жерің жоқ едіғой айтыста,

Жалғыз ауыз сөз асырып басыңнан.

Ауырсынбай арқалайтын ар-жүгін,

Бір өзіннен жетерлік қой бар жыңын.

Көтерген сен, көтергенсің үндемей,

Ақ көнілді абзал достың қалжынын.

Туған дала тандарына атпаған,
Өмір ұзақ өлең болып аттанам,
Ерте өлсем де, өртенсем де отыма,

Борышымды тірілерше атқарам.

Елмен бірге күтіп алып әр күнді,
Туғып бағам, қорғап бағам салтыңды,
Сақтарша жеңілмеймін төзімге,

Сөндірмеймін көзіндегі жарқылды.

Тұлпарларды келу үшін тек алдан,
Мақтан қылам, сақтандырам көп ордан,
Із баспаған дауылды шақ туғанда,

Жанымда сап, сілкілеймін жағаннан.

Болам керен бастағанда басқа ән,

Құшағымды саған деген досқа ашам.

Мәңгілікке қалғысамда мен сенің,

Намысынды қалғытпаймын ешқашан.

Туған дала тамыр жайған тереңге,
Мен өзінді ұқсатамын еменге,
Көне алмаймын сене алмаймын бір күні

Жел қозғап, не сел қопарар дегенге.

Талай күзді талай қысты басыңнан,

Өткергенсің, өткергенсін жасырман.

Жапырақтан айырса, жер айырар
Күйрете алмас, сүйрете алмас шашыңнан
Тосын келген залалға да сынаққа
Үйренгенсің мәлім жұртқа, жыраққа
Бұтағынан айырса сел айырар
Құлата алмас, сұлата алмас бірақ та
Атады әлі, атады деп таң күліп
Күті менен арманыңды әң қылып
Қаларсың сен көктіреген қалпында
Қозғалмайды, қопара алмай мәңгілік
Туған дала теңдесі жоқ әлемсің
Осындайда тындашы бір менеңсің
Ерең болсаң, ереңсің сен тауынмен
Терең болсаң, теңізімен тереңсің
Бөліскелі қуанышын, қайғысын
Қайта оралып, келер еді қай қусың
Жайлы болсаң, жайлысың сен бауын мен
Ойлы болсан, орманымен ойлысың
Теңтегінді кінәләма бұл үшін
Тоуғаудамын ақиқаттың дұрысың
Тірі болсан, тірісін сен ауылымен
Ұлы болсаң, ұлымен сен ұлысын
Сендік арда, сендік намыс, ұятты
Ардақ тұтып, жұлдыздарың жияқты
Туған дала түсінгенге тағдырың

Эстафетта таяқшасы сияқты.

Білемін мен ауыр кезді, аш күнді, бастан кешті
Жанарына жас тұнды
Қайран бабам, бірақ оны әкеме

Аман-есен өз қолымен тапсырды.

Бас біреулер аңқаулығын андаған
Алдап алмақ, тартып алмақ бұл додан
Қанын төгіп, қалды қорғап ақыры
Аман-есен табыс етті ол маған
Әр күніне, әр айына, жылына
Ғасыр жүгін арқалатып, жырыма айналдырдым
Сондықтан да мен оны салтанатпен

Ұсынармын ұлыма.

Туған дала, бір туыс әулетіне
Өзбегін сайлап беріп,
Бір туыс әулетіне үй құр деп, аймақ беріп
Бір туыс әйлетіне кигізіп қара қалпақ
Бір туыс әулетіне қырғызын тойлап беріп
Атандынба ақ қазы болып, қазақ болып
Деймін іштей ойлап, ойлап келіп
Кім білсін
Туған дала, әр бұта, әр тасына сырш өткізіп
Әлемнің картасына көз жіберсең
Талайлар таспа тілген
Ана жердің ұқсайсың арқасына
Алданыпсың сен емдеп, сенбесіне
Аласын ба, ақ құрып емдетіне
Кей уақытта талайлар жара салған
Ана жердің ұқсайсың кеудесіне
Кез болмадын кезеңнің қандайына
Солар түрлі түйеуді салды ойыма
Бүгінде сен жұлдызы жарқыраған
Жігіт жердің ұқсайсың мандайына
Туған дала, мен сенің тамшы қаның
Төгілмейін, тірлігім болсың әнім
Талай рет білемін
Ту сыртынан, деген оқтан жығылды, тамсырадың
Қайта тұрдың, қайтадан жандың өшіп
Жігіт болдың, есейдің, қалдың өсіп
Озбыр Шынғыс ол саған аз дегендей
Отырарды, басынды алды кесіп
Жарылқаудын орнына ой жібермей
Темір келіп тағы да сойды кермей
Айтылатын аңыз да дәу секілді
Өлмей қойдың бірақ сен, қойдың өлмей
Өршелендің, өгейсіп өмірге ендің
Көңілдендің, күлде де көгінде күн
Қаһарынмен жауынды қаймықтырып
Өзін сосын өзгеге донор болдың
Донор болдың жібердің жалпақ күшін
Жатқан кезде тістелеп бармақтың ұшын
Сондықтан да сыйлысын сен бүгінде
Достарына туыстай ардақтысың
Туған дала,
Жақынмен алысынмен
Таныс болдың, тілдестін ғарышынмен
Жер бетінде тыныштық орнасада
Жүріп жатыр эфирде соғыс деген
Жүріп жатыр тоқтамай, толасымай
Зұлымдықты әділет аластамай
Аяқталмас
Асқынып адамдардың айқасына
Тек қана жол ашпағай
Осы күдік көңілді мұз еткесін
Табанына қалайша сыз өтпесін
Анасын сен тылдағы, аландайсын
Жауынгерсін, саптағы, күзеттесін
Енуде ме түнекке қуатты нұр?
Жеңуде ме жаланы шуақты жыр?
Тұрған түпсіз әлемді шола тындап
Лакаторлар құлаған сияқты бір
Туған дала,
Қайнатып қасқыр қанын
Қонағыма, туысқа бас тартамын
Жомарттығы, кендігі көпке мәлім
Сенсің менің киелі дастарханым
Бір салтым бар, мәнгілік сақтап бағам
Айыпталсам, алады ақтап балам
Қанша момын болғанмен атам Қазақ
Дастарханың ешкімге аттатпаған
Бір ғұрпым бар, мәңгілік өшпес олда
Кім өшірсе, өзі оның баспас оңға
Қандай залал келмесін
Атам Қазақ,
Дастарханын сатпаған ешқашанда
Ақыл қосса ақсақал асқар тауым
Жақын досқа тойымды басқартамын
Туған дала,
Кендігі көпке мәлім
Сенсің менің киелі дастарханым
Туған дала,
Шықсам-ақ бес күн жырақ
Сен туралы сөздерге тостым құлақ
Ой толғайды кексіз деп кейбіреулер
Айта алмайды тексіз деп ешкім бірақ
Мойынсынбай қойар ма мәніне шын
Талай жұртқа талайдан қанық есім
Күйшілікке келгенде Құрманғазы
Әншілікке келгенде Әміресін
Болаттайын шыңдалған атқарыпсың
Болмысынды ұққанда жаттарлықсың
Ақындыққа келгенде Махамбетсің
Батылдыққа келгенде Тоқтаровсың
Таласуға келгенде ауырдансың
Ал ашуға келгенде дауылдансың
Балуандыққа келгенде Қажымұқан
Батырлыққа келгенде Бауыржаннын
Өткеніне келгенде ұлы аңызсынң
Жеткеніне келгенде мұрамыздың
Парасатқа келгенде барлығысың
Болашаққа келгенде міні абызсың
Туған дала, әлдилеп илемекпін
Бастан кештім ғажап жыл, керемет күн
Кеттің деме көбірек төңірекке
Сен жарықтың, мен көзсіз көбелекпін
Бар арманым енсесі биік өлең
Сапар шегер ұрпаққа сыйыменен
Мен өлмеймін, өлсемде саған деген
Махаббатпен осынау күйіп өлем
Туған дала,
Асқарынмын, шыңыңмын, аспанынмын
Жұлдызынмын, күніңмін
Деуге хақым жоқ әзірге
Әйтседе көзіңмін, хан құлағынмын, тіліңмін
Ақиқаттан алшақ ұстап езінді
Алдағандар алдай алмайды өзінді
Сені соқыр ету үшін әуелі
Ою керек мына менің көзімді
Тисе біреу намысыңа
Шыдамын былай қалып анық
Қорғап тұрарын
Сен саңырау болу үшін әуелі
Біту керек мына менің құлағым
Шығармайын дыбысыңды, дымынды
Деседе кім өшіре алмайды үнінді
Сені мылқау ету үшін әуелі
Кесу керек мына менің тілімді!

Пікірлер (0)

Әзірге пікір жоқ.
An error has occurred. This application may no longer respond until reloaded. Reload 🗙