Г . С . А Ф О Н И Н , В . Н . Б А Р Щ Е Н К О В , Н . В . К О Н Д Р А Т Ь Е В

ЖЫЛЖЫМАЛЫ ҚҰРАМНЫҢ ТЕЖЕУІШ ЖАБДЫҚТАРЫНЫҢ ҚҰРЫЛЫСЫ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ

« Федералды білім беруді дамыту институты» федералды мемлекеттік автономдық институтымен БКБ бағдарламаларын іске асыратын білім беру мекемелерінің оқу

Пікірдің тіркеу нөмірі 776. 2012 жылдың 26 желтоқсаны

8-інші басылым, стереотипті

«Академия» баспа орталығы Мәскеу,

ӘОЖ 656.071.2(075.32) КБК 39.22-08я722 А946

Бұл кітап Қазақстан Республикасының Білім жəне ғылым министрлігі жəне «Кəсіпқор» холдингі» КЕАҚ арасында жасалған шартқа сəйкес «ТжКБ жүйесі үшін шетел əдебиетін сатып алуды жəне аударуды ұйымдастыру жөніндегі қызметтер» мемлекеттік тапсырмасын орындау аясында қазақ тіліне аударылды. Аталған кітаптың орыс тіліндегі нұсқасы Ресей Федерациясының білім беру үдерісіне қойылатын талаптардың ескерілуімен жасалды. Қазақстан Республикасының техникалық жəне кəсіптік білім беру жүйесіндегі білім беру ұйымдарының осы жағдайды ескеруі жəне оқу үдерісінде мазмұнды бөлімді (технология, материалдар жəне қажетті ақпарат) қолдануы қажет. Аударманы «Delta Consultіng Group» ЖШС жүзеге асырды, заңды мекенжайы: Астана қ., Иманов көш., 19, «Алма-Ата» БО, 809С , телефоны: 8 (7172) 78 79 29,

эл. поштасы: іnfo@dcg.kz

В.Н.Барщенков

А946 Жылжымалы құрамның тежегіш жабдықтарының  құрылысы және оларды пайдалану: Орта білім беру мекемелерінің студенттеріне арналаған оқу құралы /Г.С.Афонин, В.Н.Барщенков, Н.В. Кондратьев. – 8-інші басылым, стер. – М.:

«Академия» баспа орталығы , 2014. – 304 б.

Теміржол жылжымалы құрамның тежегіш құрылдары  мен құрылғыларының құрылысы, жұмысы және оларға техникалық қызмет көрсету жөніндегі мәліметтер берілді; тежегіш жабдықтарының орналасу сызбасы және локомотивтер мен вагондардың тежегіш рычагты берілістерінің сызбасы келтірілді. Пойыздардың қозғалысының қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін автотежегіштердің маңызы көрсетілді. Тежегіш жабдықтарға техникалық қызмет көрсету және тежегіштерді басқару мәселелері қаралды. Оқу құралы «Жылжымалы құрамға қызмет көрсету және жөндеу жөніндегі слесарі» 190623.03 мамандығы бойынша «Қызмет көрсетілетін жабдықтардың негізгі тораптарына, электр машиналарға, аппараттарға, жылжымалы құрамның механизмдері мен құралдарына техникалық қызмет көрсету және жөндеу» КM.01 кәсіптік модулін игеруде пайдалануы мүмкін болады. Орта кәсіптік білім беру мекемелерінің студенттеріне арналған. Тежегіш теміржол құрамына қызмет көрсетумен байланысты, теміржол көлігінің мамандарына пайдалу болуы мүмкін.

Кіріспе

Тежегіш құралдарының тиімділігі пойыздардың салмағын және қозғалу жылдамдығын, темір жолдардың өткізу және әкету қабілеттілігін арттыру мүмкіндігін белгілейтін маңызды шарттардың бірі болып табылады. Жылжымалы құрамның тежегіш жабдықтарының қасиеттері мен жай-күйі маңызды деңгейде қозғалыс қауіпсіздігіне тәуелді. Жылжымалы құрамда автоматты тежегішті алғашқы рет қолдану әрекеті 1847 жылы жасалды. Бұл тежегіш механикалық болды және пойыздың бойымен тартылған арқанның көмегімен басқарылды. 1869 жылы алғашқы пневматикалық автоматты емес тежегіш пайда болды, ол ауа түтіктерін бөлгенде пойыздың тежеуін қамтамасыз етпеді, ал 1872 жылы автоматты тежегіш пайда болды, әр вагонда ауа бөлгіштің және запастағы резервуардың болуы оның ерекшелігі болып табылды. Ресейде автоматты тежегішті кең енгізу 1882 жылы басталды, оған байланысты, 1899 жылы Петербургте «Ветингауз» фирмасымен тежегіш зауыты салынды. Отандық автоматты тежегіштің алғашқы ойлап шығарушысы машинист Ф.П. Казанцев болды. Оның қос сымды «тозбайтын тежегіші» 1910 жылы жолаушылар пойызында табысты сыналды. 1923 жылы Мәскеу тежегіш зауыты жолаушылар пойыздарына арналған Ф.П.Казанцев отандық тежегіш жүйесінің алғашқы үлгілерін шығарды. 1927 жылы Ф.П. Казанцев жаңа типті ауа бөлгіштерін жасап шығарды. Көп ұзамай осындай ауа бөлгіштермен жүк пойыздары да жабдықталды. Отандық пневматикалық автотежегіштерді жасаудағы және  олармен жылжымалы  составты  жабдықтаудағы  еңбектің  көбі танымал өнертапқыш И.К.Матросовқа тиесілі. Ауа бөлгіш оның  шартты № 320 конструкциясы 1932 жылы жүк жылжымалы  состав үшін тұрпатты ретінде қабылданды. 1950-60 ж.ж. ҚСРО темір жолдарының бүкіл жылжымалы құрамдары іс жүзінде шартты № 270 және шартты № 292 ауа бөлгіштерімен және жүйенің соңғы крандарымен және И.К. Матросовтың  конструкциясымен жабдықталған болатын. Электропневматикалық тежегіштерді электр пойыздарда кең қолдану 1948 жылдан басталды, ал локомотивтік тартқышы бар жолаушылар пойыздарында 1958 жылдан бастап, Мәскеу тежегіш зауыты шартты № 170 және шартты № 305 электр ауа бөлгіштерді сериялық шығаруға кіріскен кезден басталды.

1947 жылдан бастап ҚСРО темір жолдарының вагон паркі тежегіш рычагты берілістің автоматты реттегіштерімен, ал 1966 жылдан бастап режимдердің автоматты реттегіштерімен (авто-тежеу режимдері) жарақтандырыла басталды. 1964 жылдан бастап вагондар композициялық қалыптармен жабдықталды, олардың пайдаланушылық және технологиялық қасиеттері бүгінгі күнде де жетілдіру жалғасын тапты. Отандық тежегіш жасаудың дамуында үлкен рөл тежеу теориясы бойынша жұмыстар атқарды, профессор Н.П. Петров оның негізін қалаушысы болып табылады. Тежеу ғылымының заманауи дамуы танымал ғалымдар В.Ф. Егорченконың, В.Г. Иноземцевтің, Б.Л.Карвацкийдің, В.М. Казариновтың және басқалардың еңбектерінде орын алды. Тежегіштерді дамыту және жетілдіру процесінде жаңа құрылғыларды және тежегіш жабдықтар құралдарының жұмысына байланысты, қауіпсіздік жүйелерін, тежегіштерді, локомотивті жылдамдық өлшегіштерді автоматты басқару жүйелерін (ТАБЖ) жасауға көп көңіл бөлінеді. Соңғы он жылдықта ғана «Дозор» пойызының қозғалыс параметрлерін бақылау құрылғысы, машинисттің сергектенуін бақылаудың телеметриялық жүйесі (МСБТЖ), KПД-3 (КПД-3В) электронды спидометрі, кешенді локомотивтік қауіпсіздік құрылғысы (КЛҚҚ) және басқалар әзірленді және  пайдалануға енгізілді. Оқулықта тежегішті басқару құрылғыларының, компрессорлардың және ауа резервуарларының, тежегіш құралдарының және тежеу рычагті берілістердің, автоматты локомотивтік сигнал берудің және автотоқталардың құрылысы мен қолданылуы, сондай-ақ тежегіш жабдықтарға және тежеуді басқаруға техникалық қызмет көрсету мәселелері қаралды. Пневматикалық тежегіш құралдарды жылжымалы құрамда орналасу сызбалары келтіріліп, тежегіш құралдардың өзара әрекеті көрсетілді. Паравоздардың, сондай-ақ жылдамдықты жылжымалы құрамның тежегіш жабдықтарының құралдары мен құрылғыларының сипаттамасы осы оқулықта келтірілмеген, себебі аталған мәселелер арнайы әдебиеттерде жеткілікті толық сипатталған.

1 - т а р а у

Қозғалыс кезінде пойызға түрлі бағытты және типті күштер әсер етеді. Сыртқы күштер (мысалы, көлбеу қозғалысына кедергі күші) және ішкі (мысалы, моторлы мойынтіректі мойынтіректердегі үйкеліс күші) деп бөлінеді. Сыртқы күштер басқарылатын (тарту күші ) және басқарылмайтын (қозғалысқа кедергі күші) деп бөлуге болады. Бақыланатын және бақыланбайтын күштердің қатынасына байланысты пойыз жылдам, баяу немесе біркелкі жылдамдықпен қозғала алады. Тарту күші – локомотивтік тартқыш электр қозғалтқыштары рельстерінің өзара әрекеттесуінде пайда болатын сыртқы қозғалтқыш күші. Ол қозғалыстағы дөңгелектердің шетіне бекітіледі. Пойызды тоқтату үшін тартқыш күштің әсерін болдырмау керек, яғни, локомотивтің тартқыш қозғалтқыштарын ажырату қажет. Дегенмен, пойыз кинетикалық энергияның жинақталуына байланысты инерция бойынша қозғалуды жалғастырады және айтарлықтай қашықтық толығымен тоқтайды. Пойыз қажетті жерде тоқтауын қамтамасыз ету немесе маршруттың белгілі бір бөлігіндегі қозғалыс жылдамдығын бәсеңдету үшін қозғалысқа қарсылық күштерін жасанды түрде арттыру керек.

деп аталады.

Тежеу күштері мен қозғалысқа қарсылық күштері қозғалып келе жатқан пойыздың кинетикалық энергиясын сөндіреді.

Қозғалыс жылдамдығын бәсеңдетудің үйкелме, реверсивті және электромагнитті түрлері бар.

Үйкелме тәсілі.

Бұл әдіспен қозғалысқа төзімділік жылжымалы құрамның (немесе дискілердің) дөңгелектерінің жылжымалы бетіне тежегіш (немесе арнайы төсемелерді) үйкелу арқылы жасалады. Бұл жағдайда пойыздың кинетикалық энергиясы ыстыққа, жылуы қоршаған ортаға таратылатын жабдықтарды тежеу арқылы жүзеге асады.

генераторлық режимге тартқыш қозғалтқыштарды ауыстыру жүзеге асырылады, бұл электр машинасының электромагниттік жерін өзгертуге әкеледі. Бұл тежеуді электродинамикалық деп те атайды. Ол

болады. Бірінші жағдайда электр энергиясын байланыс желісіне қайтарады, екіншісінде - электр энергиясын арнайы тежеуіш резисторларға жеткізеді және қоршаған ортаға бөлінетін жылуға айналады. Баяулауды қалпына келтірудің тәсілі гидротрансмиссия (гидродинамикалық тежегіш) және локомотивтер (лақтыру) локомотивтерінде де қолданылады.

Электрмагнитті тәсіл.

Бұл тәсілмен тежегіш күш электрмагнитпен рельстерге арнайы тежегіштерді тарту арқылы жасалады. Жылжымалы құрам электрмагниттік рельстік тежегіштерді де, түтікшелерді де ағындарды қолданумен пайдаланады. Баяулаудың осы әдісінің ерекшелігі тежегіштің күші рұқсат етілген баяулаумен ғана шектеледі. Сондықтан электромагниттік әдіс шұғыл тежеу үшін ғана пайдаланылады.

Тежегіштер тежеу күшті жасау, оны басқару жүйесінің қассиеттеріне және қолдану мақсатына қарай бөледі.

Тежеу күшін жасау әдісіне қарай фрикционды тежеу (дискті және қалыптық)        және        динамикалық        (электродинамикалық, гидродинамикалық  және реверсивті ) болып бөлінеді.

Басқару жүйесінің қассиеттеріне қарай автоматты (тік және тік емес әрекет ететін) және автоматты емес (тік әрекет ететін) болып бөлінеді. Осы екі түрлі тежеулер пневматикалық, электропневматикалық және электрлік болып бөлінеді. Пневматикалық тежегіш пен электропневматикалық тежегіштің арасындағы айырмашылық тек бақылау әдісінде ғана қолданылады: пневматикалық тежеу әрбір локомотив пен автокөлік  бойындағы арнайы ауа желісінде (тежегіш сызық) қысылған ауа қысымын өзгерту арқылы бақыланады және электр пневматикалық тежегіш электр тогымен басқарылады Екі жағдайда да жұмыс дене ретінде қысылған ауаның энергиясы қолданылады. Автоматты тежегіштер тежегіш сызығындағы қысымның белгілі бір жылдамдығымен автоматты түрде (тежегіш) жұмыс істеуі керек. Автоматты тежегіштің тікелей немесе жанама әсері әуе бөлгіштың дизайнын анықтайды. Тікелей әрекет  ететін автоматты тежегіш - ауа таратушы жүйемен жабдықталған жүк вагондарының тежегіші. № 483, ол кейінірек тығыздығына қарамастан тежегіш цилиндрде белгіленген қысымды сақтай алады.

Жанама автоматты тежеу - әуе бөлгішпен жабдықталған жолаушылар вагондарының тежегіші. № 292, ол сығылған ауаны тежегіш цилиндрден толтырмайды. Тікелей автоматты емес тежегіш үлгісі қосымша локомотивтік тежегіш болып табылады. Оны іске қосқан жағдайда негізгі резервуарлардан ауа тежегіш цилиндрлер кіреді.

Мақсаты бойынша жүк, жолаушылар мен жылдамдық тежегіштерін ажыратады. Олардың жұмысын сипаттау үшін тежегіш цилиндрді толтыру және босату уақыты қарастырылады.

Жылжымалы құрамды тежеу үшін, оған пойыз қозғалысының бағытына қарсы әрекет ететін сыртқы күштер салынуы тиіс. Дөңгелекті жұптың кинематикасын қарастырайық. Ол екі қарапайым (1.1-сурет) қозғалыстан тұратын, күрделі қозғалыс жасайды: v жылдамдығымен пойызбен бірге тік қозғалыс және q бұрыш жылдамдығымен өз О осімен жүретін айналымды қозғалыс. Айналмалы қозғалыс дөңгелектердің О

нүктесінде рельстерге байланыстылығына байланысты. Бұл жүктеме тігінен жүктеменің әсерінен орындалады. Осы сәтте ең жоғарғы позицияда орналасқан О

нүктесінде аударымдық          және         айналмалы

қозғалыстар сол жаққа - алға қарай (пойыздың қозғалысы бойымен) бағытталған, сондықтан прогрессивті және айналмалы қозғалыс жылдамдығы (алайда бұл кезде дөңгелекті бірден абсолютті жылдамдығы v + v = 2 v , яғни, пойыздың жылдамдығынан екі есе көп болады. Рельспен байланыста тұрған төменгі O

) болып шығады: доңғалақ механикадағы лездік айналу  орталығы   деп   аталатын ілініснүктесінің О

айналасында айналады.

Бұл О

ескермейміз), бірақ дөңгелектің және рельс бетіндегі микроскопиялық бұзылулардың өзара әрекеттесуінен, сондай-ақ молекулалық тартылыс күштерінің арқасында пайда болатын адгезия күші ғана осьтік жүктеме q, оның құны 15 тоннаға жетеді.

Енді козғалыстағы дөңгелекке қалыпты басқаннан кейін пайда болатын

күш процестерін қарастырайық (1.2-сурет). Айналмалы дөңгелектерге арналған қысқышты

бұрышымен күштеп басып, доңғалақтың айналуына қарсы әрекет ететін қалып пен доңғалақ арасында үйкеліс күші пайда болуына себеп болады. Бұл айналуды тоқтатуға ұмтылады. Пойыздың қозғалыстағы қозғалысына тыйым салу үшін, Түйкеліс күші пойызға қатысты ішкі күш болып табылады (қалып өзі жүретін пойыздың бөлігі және онымен бірге қозғалады).

Дегенмен, ішкі күштің

әсерінің арқасында, доңғалақ O

байланыс нүктесінде темір жолға «ілініп» қалады. Темір жолмен

күшімен тең күн дөңгелектерінің адгезиясы күші бар. Vs күші оның артындағы  темір жолды тартуға талпындырады (оны пойыз бойынша жылжытыңыз). Рельс шпалдарға бекітілгендіктен, ол стационарлық болып қалады. (Жол экономикасында біріктіру күштерінің әсерінен рельстерді алудың белгілі құбылысы болып табылады. Әсіресе, рельстерді қарқынды түрде алу әдетте пойыздардың қызмет көрсету тежегіштері орындалатын жерлерде орын алады.) Өз кезегінде, бекітілген рельс оның үстімен келе жатқан дөңгелекті Вт күшімен тоқтатады, бұл Вт күшінің реакциясы. Вт күші- пойызға сыртқы және оның қозғалыс бағытына қарсы бағытталған, сондықтан ол  тежегіш күш болып табылады. Тежегіш сонымен қатар тағы да бір маңызды қызмет атқарады: рельсті айналдыру бағытында

күші

реакция ретінде дөңгелектер, бұл дөңгелектің айналдыруды баяулатуды жалғастыруға және дөңгелек жұптың жүзге жылжытылуына себепші болған, бұл

үйкеліс күшін теңдестіреді.

Солай, қалыптар пайда болған

үйкеліс күші

оған тең сыртқы күштің туындауы үшін дөңгелектерге жабысады, ол дөңгелектің айналуы бойыша бағытталып, оның юз-ге ауысуына кедергі жасайды және сол уақытта пойыздың қозғалауына қарсы бағыты болып, оны тежейді. Осы суретті ұсынуды жеңілдету үшін дөңгелекті дөңгелектерді рельстерден жоғары көтеру жеткілікті, содан кейін рельстермен       тартуды      жоғалтқан

дөңгелектердің фрикциялық күштердің әсерінен

айналуды іс жүзінде тоқтатады, бірақ пойыз өзі алға қарай жүре береді.Осындай жолмен, ұшақтың шасси доңғалақтарымен тежелуі ұшу-қону жолағына қонғаннан кейін ғана мүмкін болады.

Доңғалақ пен қалып арасындағы

үйкеліс күші, қалыптың доңғалаққа басу күші K аз. Механикадағы Т/К қатынасы үйкелу коэффициенті деп аталады және φ к тежеу есебінде көрсетілген. Егер үйкеліс коэффициентінің шамасы белгілі болса, онда үйкеліс күші T = φ к

K теңдікінен анықталады және бір дөңгелектің тежеуіш күшіВ

(айналмалы массаның инерциясының әсерін ескерместен) үйкеліс күшке сандық түрде тең болады, яғни В т

Үйкеліс коэффициенттерінің мәндері тәжірибелі түрде арнайы стендтерде немесе бірнеше ұқсас машиналардан тежегіштермен анықталады. Бұл ілініс локомотивтік итергішпен максималды жылдамдыққа қарай жеделдетіледі, содан кейін итергіш қашып кетеді, ал пойыз іліністің белгілі бір басу күшінде тежейді. Келесі осындай эксперимент бұғаудың түрлі күштерімен және т.б. жүзеге асырылады. Арнайы жылдамдықты таспада алынған жазбаларға сәйкес, тежеу күші 10 немесе 5 км / с жылдамдықпен есептеледі. Эксперименттердің негізінде үйкеліс  коэффициенттерінің тәуелділігі (1.3-сурет) әртүрлі күштерге арналған қалыпты басып шығару жылдамдығына байланысты орындалады. Алынған  нәтижелерге эмпирикалық (тәжірибелі) формулаларды шығарады, мысалы:

Бұл формулаларды бір үлгідегі қалыпқа арналған басқа да практикалық есептерде әрі қарай пайдалану үшін Темір жол  министрлігі мақұлдайды. Мысалы, формула (1.1) құрамды платформалардың үйкеліс коэффициенттерін және шойынға арналған формуланы (1.2) есептеу үшін пайдаланылады. Мысалы, формула (1.1) құрамды платформалардың үйкеліс коэффициенттерін және шойынға арналған формуланы (1.2) есептеу үшін пайдаланылады. Үйкелудің коэффициенттеріне әсер ететін негізгі факторлар қозғалыс жылдамдығы, дөңгелекке арналған аяқ киімді басып шығарудың нақты күші, сондай-ақ қалыптың материалы.

жылдамдығына тәуелділігі

Мысал. v = 70 км / с жылдамдықта және K = 1 тонналық қысым кезінде, шойын қалыпының үйкелу коэффициенті φ к

= 0,146. Демек, аяқ киімнің үйкеліс күші T = φ к

к = 0,115. Үйкеліс күші T = 0,23 тонна, яғни артады, бірақ 2 есе емес, тек 1,57 есе артады. Басым күші 5 (К = 5 тонна) коэффициентімен ұлғайтылған кезде, сол жылдамдықта v

= 70 км/сағ үйкеліс коэффициенті тек φ к

= 0,09, ал үйкелу күші Т = 0,45 тс, яғни өседі, бірақ тек 3 рет шамасында. Суреттегі қисықтарды салыстырудан. 1.3, композициялық блоктардың үйкеліс коэффициенттері кесінділерге қарағанда жоғары,  ал қисықтардың өздері жұмсақ болып көрінеді, яғни жылдамдықпен үйкеліс коэффициентінің азаю қарқыны әлдеқайда аз.

Рельстің бойымен рельсті жылжымасыз айналдыру Вс іліну күші, егер Вс іліну күші рельс жағынан дөңгелекпен әрекеттесетін Вт үйкеліс күшінен артық болған жағдайда ғана болады.

Іліну күші келесі формуламен анықталады Вс = qψ к

к

Дөңгелектерді рельспен байланыстыру дөңгелектің және рельстің беттерінің микроағылығын және олардың молекулярлық тартылуларының арқасында күрделі үрдіс болып табылады. Тіркелу коэффициенті негізінен осьтік жүктемеге, дөңгелектің және рельс бетінің жай-күйіне, қозғалыс жылдамдығына, контакт аймағына, тартқыштың түріне байланысты және кеңінен өзгеруі мүмкін (0,04-тен 0,30 дейін). Ең қолайсыз үйлесімділік майсыз жаңбырмен, қылшықтан жасалған рельстерде қалыптасады немесе мұнай өнімдерімен, жағармайлармен, шымтезек шаңымен тасымалданатын рельстермен ластанған жағдайда. Қоспа коэффициентін  арттырудың  қарапайым және тиімді тәсілі дөңгелектің астында құмды беріліс болып табылады.

Доңғалақ айналуды тоқтатқан кезде және теміржол бойымен қозғалыстағы жалғасып бара жатқан теміржол бойымен сырғып кетуі

юз

деп аталады.

Әдетте, дөңгелек жұптың сыналануы бірден болмайды. Біріншіден, үйкеліс күші Vs шамасына дейін артады, содан кейін дөңгелектер тоқтап, тежегіш күші сырғитын үйкеліс күшін айтарлықтай азаяды. Дөңгелек доңғалақ пен рельс арасындағы байланыс нүктесіне жылжытқанда, кинетикалық энергия жылу түріне айналады, бұл металды бетінің жылжымалы дөңгелегі немесе сопақ плитаның (сырғытпа) пайда болуына әкелуі мүмкін. Демек, тежегіш күштің максималды мәні дөңгелектердің рельстерге тіркелу шарттарымен шектеледі. Сондықтан юзды болдырмау үшін тежегіш күші  доңғалақпен рельсті байланыстың күшінен аспайтын етіп максималды тежеу қысымы қолданылады.

Оған дейін келесі ереже орын жасалуы тиіс

тmах

с

немесе φ т

K = ψ т

q.        (1.4)

Бұл жағдайдағы қалыптың оське басылудың максималды күші

тіркелуінің        қозғалыс жылдамдығына тәуелділігі. ψ

/ φ к = 5 қатынасы тежегіш алаңының депрессия коэффициенті деп аталады. Берілген осьтік жүктеме үшін депрессияның коэффициентінің рұқсат етілген мәндері ψ к

және φ к мәндерінен тәуелді болады, бұл өз кезегінде қозғалыс жылдамдығына және қалып материалына байланысты болады. Есептеулерде локомотивтерге арналған

5 мәндері 0,5 ... 0,6 аралығында қабылданады.1.4- суретте көрсетілген қисықтардың баяулау үдерісінде жылдамдық азайған кезде фк мәндері гірмен салыстырғанда үлкен болады, демек, доңғалақ жұптарын бүгу ықтималдығы төмен жылдамдықта жоғары болады; жоғары жылдамдықта,  φк мәні fc мәнінен  асып

кетеді, яғни шудың қауіпі іс жүзінде жойылады және  дөңгелектерге басу күші үлкен тежеуіш күшті іске асыру үшін ұлғайтылуы мүмкін.

Тежегіштің маңызды сипаттамасы – темір жолмен дөңгелектердің тартылу коэффициентін максималды түрде пайдалану мүмкіндігі. Ажыратқышты толық пайдалану тежегіш цилиндрді толтыру кезінде орын алады, яғни, тежеу күші ең жоғарғы мәнге жеткен кезде. Сондықтан пойыздағы бойлық динамикалық күштер мен дөңгелектер жиынтығының рұқсат етілген шарттарымен тежегіш цилиндрлерді толтырудың ең аз уақытына бейімделуге тырысады. Қосылу коэффициенті қозғалыс жылдамдығының өсуімен азаяды, бұл тежегіш күшті (бірінші кезекте шойын тежегіш тетіктерімен жабдықталған жылжымалы құрам үшін) реттеуді қажет етеді. Жүк түрінің тежегішінде тежегіш күші мен автомобиль салмағы арасындағы муфтаны пайдалануда үлкен маңызы бар, себебі тартқыш күш рельстегі доңғалақ жұбының жүктемесіне байланысты. Сондықтан дөңгелектер жиынтығын алып тастау мақсатында тежеуіш күштің салмағы мен жылдамдығын реттеу қолданылады.

Салмақты реттеу.

Тежеу күші мен машина салмағы арасындағы сәйкестік негізінен жүк түсірудің тежегіштерінде қолданылады және тежеу режимдерін қолмен ауыстыру арқылы немесе жүктің автомобильдеріне    автоматты    түрде    реттелетін    жүк вагондарында

қолдана отырып қол жеткізіледі. Жүк түрінің ауа таратушысы тежеудің үш режиміне ие: бос, орташа және жүктелген. Ауыстыру режимдері осьтегі вагонның жүктелуіне байланысты қолмен орындалады. Тежегіштің әрбір режимі тежегіш цилиндрде белгілі бір қысымға сәйкес келеді. Құрылғы туралы және автоматты режимнің жұмысы туралы ақпаратты қараңыз 5 тараудан қараңыз. Вагонның жүктелуін вагонды рессорлық ілудің фрикциялық планкасына қатысты амортизатор сынасының қалпы бойынша  бағалауға болады. Доңғалақ сымның үстіңгі жазықтығы үйкеліс жолағынан жоғары болса, вагон бос деп саналады.

Тежеуін күшті жылдамдықпен реттеу.

Жоғары жылдамдықтағы адгезия коэффициентін төмендете отырып, тежеуіш күштің өзгеруін ескере отырып, тежегіш цилиндрдегі қысымның артуымен қалып қысымның жоғарылауы азаяды (1.5-сурет). Тежеу  кезінде жылдамдықты азайту процесінде жоғары қысымды (K

) бастап төменге (К

) көшіру жылдамдығы арнайы жылдамдық реттегіштермен автоматты түрде орындалады (мысалы, v = 50 км / сағ). Реттеуші арбадағы доңғалақ жұбының бүйіріне орнатылады. жағдайында  тежегіш күші бақыланады. Толық тежеу мен төмен жылдамдықпен тежегіш күшінің мәні рельспен дөңгелектің тартылу шамасынан асып кетуі мүмкін, ол дөңгелектер жиынтықтарының ықтималдығын айтарлықтай арттырады Пойыз К әртүрлі мәндері бар автомобильдердің әртүрлілігі болуы үйкеліс коэффициенттерін анықтау үшін формулаларды (1.1) немесе (1.2) пайдалана отырып, тежеуіш күшті есептейді. Тежеу есептерін жеңілдету үшін K және φ к

нақты мәндері есептелген Kp және φ к.р ауыстырылатын төмендету әдісін қолданыңыз, ал сапардың коэффициенті флотты түрде таңдалған тежеу қысымы К у

арқылы келесі теңдеу арқылы анықталады.

у

мәнін (1.1) және (1.2) фрмуларына қойып, тиісті шойын және  композияицялық  қалыптар  үшін  үйкелістің  есептік коэффициенттерін

жылдамдықпен реттеуде маңызын аламыз.

(1.7)

(1.8) (1.7) және (1.8) өрнектерінен көріп отырғанымыздай, тіректердің үйкелу коэффициенттері қысымның әсеріне байланысты емес, тек қозғалыс жылдамдығына байланысты. φ к

және φ к.р мәндерінде (1.6) өрнектерді алмастырғаннан кейін тиісті шойын мен композиттік шоғырсымдардың есептелген қысым күштерін анықтау үшін келесі формуланы қолданамыз:

ч

р

+100’

(1.9)

(1.10) Тежегіштер тежегіштің әртүрлі түрлерімен (мысалы, шойын мен композитті) пойызда қолданылса, есептік қысымды бір қысым жүйесіне келтіру керек. Бұл азайту қысымның күші тиісті тиімділік коэффициентімен көбейту арқылы жүзеге асырылады. Қозғалыс жылдамдығына байланысты тиімділіктің коэффициенттері әртүрлі аяқ- киім түрлерінің әсерінен ингибирленген жолдың ұзындығының теңдігі негізінде анықталады. Ресейдің темір жолдарында негізгі тежегіш тежегіштің қысымының есептік мәндер жүйесі қабылданды, олар үшін барлық тежегіш стандарттары мен жұмыс номограммалары мен тежеу тәуелділіктерінің кестелері тежеудің басталу жылдамдығымен, конструкциялық қысымдар мен беткейлердің қаттылығын белгілейді.

Тежеу жолы

Тоқтау кезіндегі пойыздың бастапқы жылдамдығы;

пойыз тежегіштермен және тежегіш жүйесімен қамтамасыз етілуі; тежеу   режимі,   яғни   тежегіш   сызығын   босатудың   шамасы мен

жылдамдығы.

Тежегішті есептеудің үш әдісі бар: аналитикалық әдіс, яғни күшті есептеу ережелері (КЕЕ) - жылдамдық интервалы арқылы тежеу жолды есептеу уақыт аралығы бойынша пойыздың қозғалыс теңдеуін сандық интеграциялау әдісі;

графикалық әдіс.

Аналитикалық әдіс көмегімен КЕЕ жалпы тежеу күші жүзеге асырылатын мәселелерді шешеді: пойыздың қозғалысына тосқауылдардың қоршау қашықтығын анықтау кезінде (пойызың шұғыл тоқтау жағдайында); тұрақты сигналдар арасындағы қашықтықты таңдағанда (пойызың жоспар бойынша тоқтауы); тұрақты сигналдар арасындағы қашықтықты таңдауды есептеу кезінде (автоматты тоқтау жағдайында). Толық тежеуішпен тежеу жолы төтенше жағдайда тежеу кезінде де есептеледі, бірақ тежеу коэффициентінің мәні оның толық мәнінің 0,8 тең қабылданады. Іс жүзінде тым көп жағдайда тежеу кезінде тежеуіш-ми жолын немесе жылдамдықты жылдамдатылған кезде, жылдамдықты тоқтату кезінде және басқа да тежеу жағдайында жылдамдықты есептеу қажет. Ондай жағдайларда тежеу проблемалары пойыздың қозғалыс теңдеуін сандық интервал арқылы шешіледі, бірақ уақыт аралықтары бойынша. КЕЕ талдамалық әдісін есептегенде, пойыз қозғалысы арқылы баяулаудан бастап тоқтауға дейінгі S

тоқтау қашықтығы тежегішті Sn және нақты баяулату жолына S д

тежегіштерді дайындау жолының қосындысына S n

тең қабылданады:

т

n

д

Тежеуді іске қосу жолы

онда v н.т

n

-сурет. Уақытқа тәуелді бастағы (1), ортадағы (2) және аяғындағы (3) вагондардың тежегіш цилиндрларында Р тц

қысымның шартты (4) және нақты  өсуі

Тежегіштерді дайындау уақыты тежегіш цилиндрлерді нақты және шартты түрде толтырған пойызбен жүретін тежеу қашықтығы тең болған жағдайда, қысымның лезде көтерілуімен максималды мәнге  жету арқылы пойызың орташа вагонының Рм тежегіш цилиндріндегі Рм қысымын арттырудың баяу нақты процесін ауыстыру шартымен анықталады. Басқаша айтқанда, шартты уақытты дайындау барысында тежеуіштер әлі де әрекет етілмеген деп есептеледі, бірақ оның өтуінен кейін тежеуіш күш бірден ең жоғары мәнге дейін артады (1.6-сурет). (

1.13 Жылжымалы құрамның түріне және оның ұзындығына байланысты тежегіштердің әрекет ету уақыты формула бойынша анықталады )

онда і c

; b

A және b коэффициенттерінің мәндері қозғалыс түріне, жолаушылар пойызындағы тежегіштердің түріне және осьтердегі пойызың ұзындығына байланысты. Баяулаудың нақты жолы таңдалған жылдамдық  аралығындағы тежеу жолдарын қосу арқылы анықталады, егер осы аралықта пойызда әрекет ететін нақты күштер тұрақты болса:

v н , v к

о.х

кр

пойыз салмағының 1 тоннасына шаққанда тоннаға шаққандағы тонналық басу күшін көрсететін пойыздың есептелген тежеу коэффициенті. Локомотивтің салмағы мен тежеу қысымын ескере отырып, пойыздың болжамдық тежеу коэффициенті

р. л

р. в

і

рі

Бұл сома, сондай-ақ, ВУ-45 анықтамалық параграфынан тежегіштерді толық сынау негізінде жүргізушіге берілген пойыз тежегіштерін және олардың тиімді жұмысын қамтамасыз ету туралы анықталуы мүмкін. Беткейлерде 20%-ға дейінгі жүк поезының дизельдік тежегіш коэффициентін анықтау кезінде локомотивтің салмағы және оның қалыптарын басып шығару. Локомотивтің біркелкі қозғалысы жағдайында пойыз қозғалысының негізгі кедергісі формула бойынша есептеледі

о

вагон қозғалысының негізгі кедергісі болып табылады; W х

WQ және W есептеу үшін формулалар Пойыз жұмысына есептеуді есептеу ережелерінде келтірілген.

Көлбеу (қаттылық) і с

бойлық арқалықтардағы түзетілетін бөліктен

(1.19)

онда і k (k = 1, ..., n) – түзетілген секцияға кіретін жол профиль элементтерінің әрқайсысының беткейлері (қаттылық), % о ; l k

(k = 1, ..., n)

Автопастикалық тежеу үшін нақты тоқтату қашықтығы шұғыл тежеу кезінде де анықталады және тежегіштерді дайындауға арналған уақыт автоматты түрде тоқтатылған электропневматикалық клапанның (ЭПК) жұмыс істеуі үшін қажетті қосымша 12 с ескере отырып есептеледі. Төтенше тежеу жағдайында тежеу қашықтығын есептеу нәтижелеріне сүйене отырып, арнайы трафигі (номограмма) немесе кестелер құрылады, онда тежеу қашықтығының ұзындығы есептелген басуды аяқтағанға қарай композицияның салмағының 100 тоннасына қарай немесе есептелген тежеу коэффициенті) түрлі бастапқы жылдамдықтар мен градиенттер үшін. Бұл номограмма және кестелер, тиісінше, тартымды есептеу ережесінде және Темір жол жылжымалы составтың тежегіштерін пайдалану жөніндегі нұсқаулықта берілген.

Бақылау сұрақтары

ЖЫЛЖЫМАЛЫ ҚҰРАМНЫҢ ПНЕВМАТИКАЛЫҚ ТЕЖЕУІШ ЖАБДЫҚТАРЫНЫҢ СЫЗБАСЫ

Тежеу құрылғысының диаграммасы мен онда қолданылатын құрал- жабдықтар жылжымалы құрамның мақсатына байланысты таңдалады. Соңғы жылдары локомотивтер мен электр пойыздарында құрылыс біртекті тежегіш жабдығын қолдануға кірісті, бұл пневматикалық тежегіштің тежегіш цилиндрлерді толтыру уақытын азайту және секцияларды өздігінен тартып алу жағдайында автоматты тежеу арқылы жақсартуға мүмкіндік береді. Локомотивтер мен электр пойыздары стандартты құралдарды пайдаланады. Жылжымалы құрамның тежегіш жабдығы құрамында қысылған ауа қысымымен жұмыс істейтін пневматикалық жабдық, механикалық жабдық тежеуіш байланыстары бар.

сығылған ауаны алуға және сақтауға арналған құралдар – компрессорлар мен негізгі цистерналар ;

тежегіштерді басқару құралдары – кранмен жұмыс істейтін пойыздар, кранның қосымша локомотивтік тежегішін, ажыратқышты, крандарды, тежегіш құлыпты және қысым реттегішті;

тежеу құралдары

ауа құбыры және арматура

бақылау құралдары

аспа жақшалар және қауіпсіздік қапсырмалары; автоматты реттегіштер.

ВЛ10 екісекциялы электровоз.

Электровоз автоматты, қосалқы, рецептивті және қолмен тежегіші бар. Екі бөліктегі VL10 электровозының тежегіш жүйесінің ерекшелігі (2.1-сурет) – локомотивке бір әуе таратушы құрылғысын орнату. Локомотивтің әрбір учаскесінде KT-6El типті K1 компрессоры  және 250 литр көлеміндегі үш негізгі су қоймасы орнатылады. Компрессордың негізгі резервуарларына дейінгі қысым құбырында екі қауіпсіздік клапаны бар. № E-216, клапаны KO cond. № E-155 және Ылғалдандыратын сепаратор MO № Е-120. PC1 қауіпсіздік клапаны 9,8 кгс / см2 қысыммен реттеледі және PC2 клапаны 9,5 кгс / см2 дейін реттеледі. Негізгі су тоғандары магистральды диссоциативті кран арқылы қосылады. 6. Негізгі резервуарлардан электропневматикалық тазартқыш клапандар арқылы шығарылады. Қыс мезгілінде конденсат жылытқышы КП-100 қолданылады Бұдан басқа, ауа желісі бойымен ауаның гисторостазының ЭПК күйінің электропневматикалық клапанына жақындайды. № 150 және тежеуіш BT жағдайларын блоктау арқылы. № 367М - пилоттық кранға.

№ 395 және көмекші локомотив құрастыруының краны KВT шарт. № 254. Тұтқырдан жасалған басты PM-ден РГД-нің қысым реттегішіне бүгіледі. № AK-11B, ол компрессордың жұмысын бақылайды және 9.0 ... 7.5 кгс / см2 шегінде негізгі танкілердегі қысымды ұстап тұру үшін реттеледі және электровозды басқару құрылғысын басқарады. Сорғыш арқылы диссоциативті кран мен редуктор RED3 конвекторы арқылы. 5,0 кгс / см2 қысыммен реттелетін № 348, ауа қысымы РД күйіне жеткізіледі. № 304. Ауаны RED1 конверсиясы арқылы редукторлар арқылы KP-53 типті ЭПВ электропневматикалық клапанына жіберіледі. Қысым 9,0-ден 2,5 кгс / см2-ге дейін  төмендейді

№ 348.

Қозғалтқыш KM операторының пойыздың краны арқылы тежеуіш манифольд TM жүктелді, оның ішіне ауа желдеткіштің EPC электропневматикалық клапанына, KEB cond электрлік блоктаушы клапанына түседі. № КЭ-44, ауа таратушы Вр шарт. № 483 және SL спектрометрі. ПВУ-2 түріндегі VUP1 типті пневматикалық басқару блогы ТП-дағы қысым 2,7 ... 2,9 кгс / см2 дейін қысқарған кезде және ТК-дағы қысым кезінде жабық контактілерге тең болған жағдайда электр тепловозының басқару тізбектерін  ажырататын  тежегіш желісіне қосылады кгс / см2.

Тежегіш сызығы каскадты клапан арқылы жеткізіледі. № E-175, оның алдында 5 суық резерві бар диссоциативті кран арқылы. Тежегіштерді басқарған кезде, BT құлыпты бас машинадан іске қосу керек, ал оператордың кранның тұтқалары және қосалқы тежеуіш кран пойыздың орнын ауыстырады. Суық резервтің 5 крандары қайтарылмайтын клапандар алдында жабылуы тиіс. Жұмыс істемейтін бақылау бөлмесінде көлік құралын біріктіруді өшіру керек, ал жүргізушінің және кілттердің тұтқалары VІ позициясына орнатылуы керек. Локомотивті қосымша локомотивтік тежегішінің кранымен тежеу кезінде, ҚТТ кран арқылы қоректендіргіш желіден ауытқу және ТБ блоктау TЦ тежегіш цилиндрі TЦ және құлыптау клапанымен  TC3, TC4 тежегіш цилиндрлеріне және бір мезгілде РР қысым реттегішінің басқару камерасына кіреді. ТЦ1 және ТЦ2 тежегіш цилиндрлерінің толтырылуы РЕД3 редукторы және РД қысымды ажыратқышы арқылы фидердің негізгі магистралынан өтеді. Тежеуіш магистраліндегі қысымды машинист краны арқылы азайтқан кезде АТ ауа таратушы іске қосылады, ол резевуар қорынан РҚ көлемі 55 литр тежеуіш циоиндрін ТЦ 7 л сығылған ауамен толтырып, кейін импульсты магистраль ИП арқылы қосу клапаны арқылы ауаны № 254. қосалқы локомотив тежеуішіне ҚҚТ жібереді. ҚҚТ краны қайталама ретінде электрлік блоктаушы клапан арқылы ЭБК ТЦ3, ТЦ4, цилиндрлерін және ТЦ1 және ТЦ2 цилиндрлері арқылы толатын қысым камерасын толтырады. ҚКТ тұтқасын бірінші позицияға орнату арқылы локомотивтік тежегішті тежегіш қосылыспен босатуға болады. Пневматикалық және регенеративті тежеудің аралас қолдану  мүмкін емес. Қайта қалпына келтіретін тежеу кезінде, БЭК электрбелгісінің клапаны ауа цистерналарына ауысады және оларды атмосферамен байланыстырады. Қалпына келтіру мүмкіндігі  бар болған жағдайда, тек пойызың қызмет көрсету тежегіші ғана мүмкін. Регенеративті тежеу режимінде локомотивтің пневматикалық тежеуін қосалқы локомотив тежегішінің көмегімен кран көмегімен пайдалану рұқсат етіледі.

1 – соңындағы жалғастырғыш жеңі. № R-17; 2, 3, 5, 6, 7 – RD ажыратқышының ажыратқышы. № 304; ЭБК – электрлік блоктау клапаны. № КЭ-44; № 150; ЖЖ – жылдамдықты өлшегіш; ЭПВ – электропневматикалық клапаншарт. № КП-53; ауыстырып-қосқыш; ТБ – тежегішті блоктау. № 367М; ПТ – пойыз  тежегішішарт. № 254; МН1—МН3 – манометрлер; ТР – 55 литр көлемді теңдеуші резевуар; ВУП1 — ПВУ-2 типті басқарудың пневматикалық сөндіргіші; КТ-6Эл; ПК1, ПК2 –  сақтандырғыш клапанышарт. № Э-216; МО – шарт. № КП-100; К2 – қосалқы компрессор; БР – басқару резевуары, цилиндрі (көлемі 7 л резервуар); КМД —

Секция «Б»

ВЛ10 екі секциялы электровоз: краны; 4 – үш кезекті кран; ТЦ1—ТЦ4 – тежеу цилиндрі шарт. № 507Б; КК – кері клапан; ЭПК –  автостопты электропневматикалық клапанның шарт. РЕД1, РЕД2, РЕД3 ВУП-1 типті ПВУ-2 басқарудың пневматикалық сөндіру тетігі,  тежеуіш цилиндр магистралінде орнатылады және ТЦ 1,3 қысым жағдайда рекуперативті тежеуінің сөндірілуі 1,5 кгс/см2 және 0,5кгс/см2 қысымда тежегішті басқарудағы шынжырлар қалпына келтіріледі. Егер регенеративті тежеу үрдісінде тежеуіш шебінде 2,7,2,9 кгс / см2 (мысалы, шұғыл тежеу кезінде) қысымның төмендеуі байқалса, қалпына келтіру жүйесі ПБС-2 түрінің ПБС1 пневматикалық басқару блогымен өшіріледі. Бұл жағдайда БЭК-тың электрокомпаниясының клапаны пневматикалық тежегіштің жұмысын қалпына келтіреді, сауда орталығының магистралін тежегіш цилиндрлерімен хабардар етеді. Рекуперативті тежеудің бұзылуы жағдайында, БЭК электр клапан клапаны қуатсыз болады және ЭПВ электропневматикалық клапанына қуат берілуде. Нәтижесінде ауа 2,5 кгс / см2 қысымда 3СK клапанын ауыстырып қосады және қосалқы локомотив тежегіштеріне өтеді. Тежегіш цилиндрлер толтырылады . Пойыздың ортасындағы локомотивтің синхрондау жүйесімен байланыстырылған пойыздың тежеуін басқару кезінде, беру желісінің 1 шлангісі артқы вагонның тежегіш желісіне қосылады және соңғы крандар ашылады. 3 оқшаулағыш клапан жабылды, кран 2 ашылды, МК операторының кран тұтқасы ІV позициясына жылжиды, үш жақты клапанды 4 тұтқасы синхрондау күйіне орнатылады. Осылайша, уранды теңестіретін резервуар атмосферамен байланысқа түседі, ал МК операторының кранның теңдестіргіш поршенінен жоғары күші бірінші пойыздың палалы машинасының тежегіш сызығымен бірге. Электр тепловозы бір кабинада («А» тарауы) суық болған кезде, тежегіш құлыпты тарту керек, МК операторының кран тұтқасы VІ позициясына қойылады, және қосымша локомотивтік ЛҚТ тежегіші пойыз позициясында. Екінші кокпитада («В» тарауі) көмекші және көмекші тежегіштердің крандардың тұтқалары VІ позициясына ауыстырылады. Екі шкафтағы құлыптардағы біріктірілген крандар бір- біріне жабысып қалады, желілердегі соңғы клапандар жабылады, ал суық резервтік қайтарымды клапанның ҚК ашылуы қажет болғанға дейін 5 жүзеге асады. Автостопты бақылайтын жабдықтар және жылдамдықты өлшеуіштері қысылған ауаның көздерінен жеке крандар арқылы ажыратылуы керек. Бір секцияның негізгі резервуарларын жеткізу торабынан ажыратып, 6-шы кеңейту клапанын өшіріп, екінші бөлікте цистерналар арасындағы 7-ші кранды өшіріп, бір басты резервуарды қосыңыз. Локомотивті жұмыс істемейтін күйде орындағаннан кейін, барлық крандардың тұтқалары мөрленіп, ауа бөлгіш АТ орташа тежеу режиміне ауысады. Тежеу магистралін электротасығыш магистраліне 5 кран және қайтарымды клапан Э-175 типті   қоректік   магистралімен   ҚК   арқылы   қосқан   кезде,   екінші

секцияның резервуарының бірін ауамен толтырады. Тежеу кезінде осы ауа электровозтың тежеу цилиндрлерін толтыру үшін қажет.

екі секциялы электротасығыш.

ВЛ10 электровозымен салыстырғанда айнымалы ток ВЛ80с электр қозғалтқышының тежегіш жабдығының пневматикалық тізбегі (2.2 сурет) бірқатар  ерекшеліктерге ие. Әрбір тарау № 483 ауа таратушымен жабдықталған. Негізгі резервуарлардан конденсатын жинау үшін қыста конденсат жылытқыштары бар электропневматикалық клапандарды тазарту үшін резервуар жинағыштары орнатылған. Электр-пневматикалық клапан ЭПВ2 КР-1 типі қысымның қысымынан кері қысым кезінде компрессорды түсіреді. ВЛ80 электровозының пневматикалық диаграммасы реостатикалық және пневматикалық қосалқы локомотивтік тежегіштердің бірлескен әрекетіне мүмкіндік береді. Осы мақсатта БЭК электр блоктау клапаны ауа таратушысы мен қосалқы локомотивтік кранының кран арасындағы импульстік желіге орнатылады. № 254. Бұл рестатикалық тежеу кезінде кранын қолданып, тежегіш цилиндрді 1,3 ... 1,5 кгс / см2 қысыммен толтыруға мүмкіндік береді. Тежегіш цилиндрлерге қысылған жағдайда, тежегіш цилиндрлік автобусқа орнатылған ПВУ7 түріндегі ПБС2 пневматикалық басқару блогы ревостаттың тормоздарындағы басқару схемасын ашады және соңғысының әрекеті тоқтатылады. Реостатикалық тежегішпен қайта тежеу тежегіш цилиндрлердегі  қысым 0,5 кгс / см2 төмен түссе ғана мүмкін болады. Локомотивтің пневматикалық желісіне пневматикалық басқару қосқыштары кіреді:

ВУП1 типті ПВУ-2 - ТМ  шүмегіне; тежеуіш желісіндегі қысым  2,7 ... 2,9 кгс / см2-ге дейін төмендеген кезде ревстат тежегіші бар басқару схемасын бұзады, 4,5 кг қысымда контактілерді жауып тастайды. 4.8  кгс / см2; ВУП3 типті ПВУ-2 тежегіш цилиндр желісіне орнатылған; тежегіш цилиндрде 2,8 ... 3,2 кгс / см2 артық қысымға арналған дөңгелектерге арналған құмды жеткізуді қамтиды және қысым 1,3 кгс / см2-ден төмен қысыммен ажыратылады; Тежеу цилиндрінің желісіне орнатылған ПВУ-2 түрі ПВУ4; тежегіш цилиндрінде 1,8,2,2 кгс / см2 астам қысыммен көлік құралдарының тиегіштерінің цилиндрлеріне (диаграммада көрсетілмеген) ауа беруді қамтиды. ТЖС тежеуді жіберу сигналы құрылғысы тежегіш цилиндрде 0,5  кгс / см2 астам қысыммен жүргізуші консолінде сигнал шамын қамтиды.

ЧС7Электровозы.

Электр құралының екі бөлігінің тежегіш жабдығы бірдей. Бұдан кейін бір тарауда тежегіш жабдығының жұмысы қарастырылады.

м

7 – ажырауыш краны; 4 – үшкезекті кран; ТЦ1— ТЦ4 – тежеуіш цилиндрлері шарт. № 507Б; РҚ – реле қысымы шарт. № 304; БЭК – электрлік блоктау клапаны шарт. № КПЭ-99; КК – кері клапан; ЭПК – электропневматикалық клапан шарт. № 150; ЖӨ – жылдамдықты  өлшегіш;  ЭПВ1, ЭПВ2 – электропневматикалық клапан шарт. № КП-53; РЕД1—РЕД3 – редукторлар шарт. № 348; Ф – фильтр шарт. № Э-114; 3ПК – ажыратып қосу клапаны; БТ –  тежегішті блоктау шарт. № 367М; МК – машинист краны шарт. № 395; ЛҚТ – локомотивтің тежеуіш қосалқы тетігі шарт. № 254; МН1—МН3 – манометрлер; ТР —20 л көлемді теңдеуші резервуар; АТ – ауа бөлгіш шарт. № 483; ҚР —55 л көлемді  қосымша резервуар ; ПБС1, ПБС3, ПБС4- ПВУ2 типті пневматикалық басқаруды сөндіргіш. ПБС2 — ПВУ-7 типті пневматикалық басқаруды сөндіргіш.; К1 –  компрессор КТ-6Э л; СК1—СК3 – сақтандырушы клапан шарт. № Э-216; ЫМА – ылғалдылық пен ауа ажыратқыш шарт. № Э-120; БР – 300 л көлемді басты резервуар; КП – электропневматикалық үрлеу клапанышарт. № КП-100; К2 – қосалқы компрессор; РУ –  150 л көлемді басқару  резевуары; ҚР – қысым регуляторы шарт. № АК-11Б; ЖТЦ Электрлік локомотив автоматтандырылған, электр пневматикалық, реостатикалық, тікелей жұмыс істейтін автоматты емес және қолмен тежегіштермен жабдықталған. КК-2 мотор компрессоры қолданылғанда (2.3-суретті қараңыз) сүзгілер арқылы ауа қысымы төмен цилиндрлерге сорылады және 2,5 ... 3,0 кгс / см2 қысыммен сығылады, содан кейін тоңазытқышқа 1, ол жоғары қысымды цилиндрлерге кіреді. Онда ол 9,0 кгс /  см2  қысыммен қысылып, КК1 кері клапанымен және 2 негізгі ажырату клапанымен басты резервуарға сорғымен сорылады. Компрессорлық құбырда бірінші сығымдау сатысынан кейін KP1 қауіпсіздік клапаны орнатылды, 3.0 кгс / см2 қысымды және ылғал мен май ажыратқшы ЫМА арқылы. Қысқы уақытта тоңазытқышты өшіру үшін 3 кран ажыратылады. Қысым құбырында СК2, СК3 қысымы 10 кгс / см2 болатын екі сақтандырғыш клапаны бар. СК4-тің тағы бір сақтандырғыш клапаны басты цистерналардан шығатын жердегі негізгі ҚМ қоректік магистральда орнатылады. Ол 10 кгс / см2 қысыммен реттеледі. Негізгі резервуарлар (олардың әрқайсысы 250 литр сыйымдылығы бар) қашықтан басқарылатын шығыс клапанымен (4) жылыту элементімен жабдықталған резервуарлық қойма бар. Негізгі резервуарлардан ауа 5 және кеңейту клапаны арқылы Ф1 сүзгісіне кіреді. Әр секцияның жеткізу желісінде жылытқыш элементі бар ылғал сепараторы орнатылған. Компрессорлық басқару жүйесінің қысым реттегіші 6 оқшаулағышымен және Ф2 сүзгісімен қосылады.

Қоректік магистраль арқылы негізгі ауа кіреді:

11, 13, 15, 22, 24, 35

17, 20, 29

28, 36

Ажыратқыш кран арқылы 7, редукционды РЕД конденсатты. 4,7 кгс/см2 қысымды, КK2 бақылау клапаны және 120 литрлік басқару танкінде F3 сүзгісімен реттеледі. Резервуарда 5,5 кгс / см2 қысыммен реттелетін MH5 манометрі және СК5 сақтандыру клапаны орнатылады; ажыратқыш кран арқылы 10 және КК3 арқылы әрқайсысы 120 литр көлемімен ПР1, ПР2 екі қоректік резевуарында, сондай-ақ 11 разрядты клапанды арқылы DAKO 18 жоғары жылдамдықты клапанына және РР қысым қосқышы арқылы; 13 кранмен қозғалтқыш МК пойыз машинст краны . № 395 және 20 литр теңдеуші резевуары арқылы Электр тепловозының қосалқы локомотивтері де тиісті ажырату клапандары арқылы: ақаусыздандыру қондырғысының цилиндрлері, құмды клапандар, электр пневматикалық тайфондар және ысқырғыш клапандар және шыны тазалағыш дискілер арқылы қосылады (2.3 суретте бұл қосылыстар көрсетілмеген). Сығымдалған ауаны беру желісінен ажыратқыш клапаны 13 арқылы зарядтағанда, кранның жүргізушісі және аралас кран 14 бірінші секцияның тежегіш сызығына кіреді. Тежегіш желісінде жылу элементтері мен тазалау клапандары MА3, MА4, MА5 үш ылғал бөлу құрылғылары бар. Ауа тежеуіш магистралі арқылы 15 ажыратқыш кран арқылы шарт. №292 АТ ауа бөлгішқа, содан соң 57 л көлемді ҚР қосымша резервуарға түседі. Тежегіш жүйесіне электр пневматикалық автоматты клапан ЭПК, тоқтау  16,  локомотив  жылдамдығы  СЛ  және  17  қысымды  қосқыш

қосылады. Қызметтік тежеу кезінде МК машинист краны шарт. №292 тежеуіне әсер етеді (ЭАТ – электрлік ауа бөлгіш шарт. №305), ол өз кезегінде қосымша резервуардан ЖТЦ жалған тежеуіш цилиндрін,  және 10 көлемді үш резевуарды сығылған ауамен толтырады. Сонымен қатар ҚР қосымша резевуардан ауа 12 ДАКО қосымша клапан камерасына және кейін содан кейін 18 электронды пневматикалық клапан арқылы 18 ДАКО жоғары жылдамдықты клапанның диафрагмалары арасында, сондай-ақ, 2,5 литрдегі 19 бақылау резервуарына дейін кіреді. Сонымен қатар қысылған ауа қысымды 20, 32, сондай-ақ диаметрі 2 мм диаметрі бар реостат тежегішінің 21 негізгі кедергісіне және басқару панеліндегі МН4 манометріне өтеді. 18 ДАКО жылдамдық клапанының диафрагмаларындағы қысылған ауа диафрагмаларының әрекет етуі олардың бұрылуын және клапанының ашылуын тудырады, соның салдарынан ажыратқыш клапанының 22, ПК1 коммутациялық клапаны және 23 қаптама клапандары арқылы өтетін ауа бірінші тежегішінің TЦ1, TЦ2 тежегіш цилиндрлеріне кіреді. Сонымен қатар, жоғары жылдамдықты клапан 18 ДАКО және АК2 ажыратып қосу клапаны клапаны арқылы  өтетін сорғы ағыны, РД жағдайының бақылау камерасына кіреді. № 304. Қайталауыш қоректік клапанын ашып сол арқылы ҚР2 қоректік резевуардан 24 ажыратқыш краны арқылы ТЦ3 және ТЦ4 екінші блогына ауаны жібереді. №292 қосымша клапанына құбыр арқылы 12 ДАКО электропневматикалық клапан 25 қосылады, екіншісін қосқан кезде жалған тежеуіш цилиндрінен атмосфераға ауа шығады. Бұл өз  кезегінде локомотив тежеуінің жіберілуіне әкеледі. Жіберу клапандарының орауышын қуаттаған кезде сондай-ақ тежегіш цилиндрлерді атмосфераға жібереді. Тоқтау кезінде ЛҚТ локомотивтің қосалқы тежеуіш тетігі №254 қоректік магистралінен қосымша тежеу магистраліне және кейін ажыратып қосу клапанына АК3, АК1 және ТЦ тежеу цилиндріне өтеді. Сонымен қатар ажыратып қосу клапаны АК арқылы ауа басқарушы реле камерасына ҚР1 кіреді кейін ол ТЦ3 және ТЦ4 тежеу цилиндрлеріне жіберіледі. 26 шығыс клапаны тек қосымша тежегіш тежегіші болған кезде тежеуіш цилиндрінен ауа шығысын қамтамасыз етеді. Шұғыл тежеу және жылдамдықпен 60 км / сағ, тежегіш цилиндрдегі қысым 6,5 ... 6,8 кгс / см2 дейін көтеріледі. Бұл жылдамдықты басқару жүйесін 27  ДАКО центрифугалау реттегіші арқылы қосу арқылы жүзеге асырылады. Жүйе реакторлық блоктың басқару резевуарынан жұмыс істеген кезде, қысылған ауа клапанның астындағы реттегіш камерасына 27 кіреді. 60 км / сағ жылдамдықта реттегіш клапанды ашады және ауаны электропневматикалық клапанға 28 жібереді. МТ қысымы 3,5 кгс / см2 дейін төмендеген кезде қысым қосқышы (17) қысқыштың (28) қуат    көзінің    электр    тізбегіндегі    контактілерді    жауып тастайды.

Соңғысы 18 ДАКО жылдамдық клапанының төменгі диафрагма үшін реактордан ауаны ашады. Диафрагма кіріс клапанын ашады және беру тесігін тежегіш цилиндрлерімен хабарлайды. Сонымен қатар ТК-да қысым 6,5 ... 6,8 кгс / см2-ге дейін көтеріледі. Пойыз жылдамдығы сағатына 50 км-ге дейін түсетін кезде центрифугалау реттегішінің 27 клапаны жоғары жылдамдықты 18 ДАКО клапанының диафрагмасының астындағы қуаттан қысылған ауаны жауып босатады. Сонымен тежеуіш цилиндрі орталығында 3,8 ... 4,0 кгс / см2 мәндеріне қысымның төмендеуі байқалады. ЧС7 электровозының пневматикалық диаграммасында белгілі бір көлемде қысымға қол жеткізілген кезде электр тізбектерін ауыстыру үшін бірқатар  арнайы қысымды  ажыратқыштар  орнатылады. Суретте.

2.3 осы релелер мынадай элементтермен белгіленеді: 17 – тежегіш желісінің құбырында орналасқан; авариялық тежеу кезінде 3,6 кгс / см2 қысымда қуат тізбегін байланыстырады және 3,0 кгс / см2-де ашылады;

ҚР қысым реттегіші 7,5 кгс / см2 қысымда контактілерді жауып, 9,0 кгс / см2-де ашылады.

Суық күйде электровозды дайындаған кезде, аралас кабиналар біріктірілген крандармен 14 және ажыратқыш крандармен жабылып, мөрленеді. 13. Ажырату крандарын автотасымалдағышты автокөлікке тастаңыз. Электровозды суық жағдайда пайдалану үшін арналған сыйымдылықтарды ТМ-ден КК креі клапаны арқылы қуаттайтын крандарды ашуға болады және оқшаулағыш крандарды 10 жабу керек. 2М62 тепловозы. 1985 жылға дейін M62 және 2M62 локомотивтері бірдей пневматикалық схемаларға ие болды. Арасындағы айырмашылық, 2M62 локомотивтерінің бөлігі оператордың крандарының жұмыс істеуі үшін синхрондау жолымен жабдықталған, сонымен қатар буферлік жолға тасымалданатын жүргізуші  кабинасында үшбұрыштық кранмен жабдықталған. 2М62 локомотивтерінің № 1000 тежегіш желісін зарядтау кезінде (2.4 сур.), СК1 және СК2 сақтандырғыш клапандары арқылы компрессордан ауа басты резервуарларына, ал содан кейін май сепараторы арқылы МА кіреді. Резервуардағы релелік қысым регуляторы істен шыққан жағдайда жоғары қысымды қорғауға арналған. Жеткізу магистралынан ауасы автоматты тоқтаудың ЭПК клапанына, қосымша локомотивтік ТҚТ кранына өтеді. № 254 және қозғалтқыш операторының пойыз краны шарт. № 395,  оның көмегімен 20 литр сыйымдылығы бар ТР теңдеуші резервуары және  тороидальдық магистральды ТМ жүктелді. Тежегіш сызығы ЖӨ, ЭПК , сондай-ақ АТ ауа бөлгішқа бұрылады, ол арқылы ҚР қосымша резервуарлар қуатталады. ҚТТ краны арқылы тежеу кезінде ауа қоректік магистралінен қосымша тежеу магистраліне және кейін ТЦ тежеу цилиндріне барады. Осы процес ҚТТ кранын жіберген кезде жүзеге асады.

1, 2, 4, 5, 7,

8, 9, 10

Пойыз кранымен тежелсе, КМ қозғалтқышы кетті. № 395, тежегіш сызығындағы қысым төмендейді және ауа таратушы Bp іске қосылып, ауадан WR-ден ІM-ның импульстік магистралына дейін басқарылады. Оның  бүгінде  5  литр  көлемімен  РРК-ның  резервуар-компенсаторы «жалған тежегіш цилиндр» орнатылды. ЖТҚ краны ретранслятор ретінде жұмыс істейді және TC тежегіш цилиндрінің негізгі желісін толтырады. Тежегіш қозғалтқыштың кранымен босатылған кезде, ауа бөлгіш импульстік магистральдан атмосфераға ауаны шығарады және тежеу цилиндрі арқылы босатылады. Локомотивтерді суық күйде дайындаған кезде, бір кабинадағы және машинист тұтқасын КК-ға диссоциативті  және  біріктірілген крандарды, ЖТҚ-дан ТЦ-ге дейінгі ажыратқыштық кранды, сондай-ақ ЭПК-ға ажыратқыш крандарды, және негізгі су қоймалары арасында жүзеге асады. Ауа таратқышты орта тежеу режіміне қойып, ПМ және ТМ арасындағы суық кранды ашу қажет. Басқа кабинада локомитвтің қосымша тежеуін қосып қою жөн. Оның тетігі көтерілген қалыпта болуы тиіс. Локомотив крандарының тұтқалары жоғарыда көрсетілген нұсқаулықтарға сәйкес орнатылуы және қосу жеңдері ПМ-нан босатылуы тиіс. 1985 жылдан бері іске қосылып келе жатқан 2M62  локомотивтерінің пневматикалық диаграммасының ерекшелігі – өзін- өзі тежеу жүйесінің өздігінен ашылатын бөліктері бар. Жылытқыш локомотивтің пневматикалық схемасында (2.5-сурет), БТ №367М тежегішті құлыптау құрылғысы, BC блоктаушы клапан, 3ПК коммутациялық клапан, РД конденсатты қысқышы. № 304, сыйымдылығы 120 литр болатын азық-түлік сыйымдылығы және 20 литрлік резервуар.

Кранды қосымша локомотивтік тежегішпен тежеу кезінде, қоректік магистраль желісінен № 254 ауасы қосымша тежегіш сызығына және 3СК клапан арқылы басқару камерасына кіреді. Қысым қосқышы екі жүк көлігінің тежегіш цилиндрінің желісін толтырады. Тежеуіш босатылған кезде, ТҚТ ауа қысымына ауысады, ол қысымды ажыратқышының басқару камерасынан шығарылады, бұл өз кезегінде тежеуіш цилиндрін босатады. Машинист краны № 395 арқылы тежеу кеізнде ауа таратықыш шарт. №483 қосылып ИМ импульсті магистраль арқылы БР басты резевуарға сигнал береді, осы резервуар арқылы ТҚТ ауасы өтеді. Қайталауыш ретінде ТҚТ қысымды реттуіш ТБ тежеуді блоктау  арқылы ҚМ қоректік магистраліне сигнал жібереді, ол өз кезегінде тежеуіш цилиндрлерін ТЦ толтырады. ТМ Тежеуңш магистралінің қысымы 2,7....2,9 кгс/см2 - ге түссе , блоктау клапаны қосылып, ауаға АТ ауа бөлгіштан ҚР қысым релесі басты камерасына жол ашады. Қысым релсі тежеуіш цилиндр ТМ-ді қоректік резервуардан шыққан ауамен толтырады. Қоректік резевуар қоректік магистральмен кері клапан арқылы қосылған, сол себепті, осындай секция аралық ажырату кезінде қоректік резервуардағы ауа кетпейді. ПМ-нің көлемі ТЦ-да шамамен 2,0 кгс / см2 қысымды қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Орнату клапанының қалыпты жұмысы тежегіш сызығының қысымы 3,0 кгс / см2-ден асқан кезде қалпына келтіріледі.

1 – ажыратқыш кран (суық резервті кран); 2 – ажыратқыш кран; МН1 – МН3 – манометрлер; ТР – 20 л көлемді теңдеуші резевуар ; МК – машинст краны шарт. № 395; ТҚТ – локомотив тежеуішінің қосалқы тетігі шарт. № 254; ЖӨ – локомотив жылдамдығыны өлшеуіш 3СЛ-2М; Ф – сүзгі; ТБ – тежегішті блоктау шарт. № 367М; К – компрессор КТ-6 Эл; ЭПВ1 – жүк түсіретін вентиль; СК1, СК2 —сақтандырушы клапандар шарт. № Э-216; БР – 250 л көлемді басты резервуар; РДК – компрессор қысымы релсі; ҚР – қысымды реттеуіш 3РД; МА – май және ылғал ажыратқыш. № Э- 120; АТ – ауа бөлгіш шарт. № 483; БР – 55 л көлемді басты резервуар; РКР —5 л  көлемді өтеуші резервуар; РДВ – ауа қысымы релесі; ЭПК – электропневматикалық клапан шарт. № 150; КК – кері клапан; РД – қысым релесі шарт. № 304; МҚК – максималды қысым клапаны шарт. № 3МД; ҚМ – қоректік магистраль; ТМ – тежеу магистралі; ИМ – импульсті магистраль; ТЦ – тежеу цилиндрлері шарт. № 553 диаметрі 8"

2TE116 дизельді локомотиві. 2ТЕ166 дизельді локомотивтердің пневматикалық диаграммасы әртүрлі жылдарда өндірілген, тежегішті басқаруды синхрондау арқылы екі пойыздарды жүргізу мүмкіндігі қарастырылған. 1975 жылға дейін өндірілген дизельді локомотивтерде РГД типті 3RD қысым регуляторымен және АКК-11Б типті РДК қысымды ажыратқышымен бірлесіп жұмыс істейтін KT-6Эл типті компрессор K (2.6 сурет) орнатылады. РДК релесі 5,0 ... 5,5 кгс / см2 қысымды мәнге реттеледі. Негізгі резервуарлардағы ауа қысымы 7,5 кгс / см2 артық болғанда, РГД қысым реттегіші RDC қысым ауысуын атмосфераға жеткізеді, оның контактілері жабылады және компрессорлық қозғалтқыш іске қосылады. Электр қозғалтқышының басталуымен бір мезетте электропневматикалық ЭПВ1 түсіру клапаны жабылады, ол қысымның негізгі бөлігін атмосфераға бөледі. Негізгі резервуарларда 9,0 кгс / см2 қысыммен, қысым реттегіші РГД қысылған ауаны РДК қысым қосқышына жеткізеді. Реле дұрыс істемейді және компрессор моторының жеткізу тізбегін бұзады. ЭПВ1 разряд клапаны компрессордың қысым құбырын атмосфераға кері клапан КК-ға дейін жеткізеді. Тежеуіш желісін қуаттау кезінде ауа коспрессордан сақтандырушы клапандар СК1 және СК2 , КК кері клапан және МА май және ылғал ажыратқыш арқылы 250л-ден төрт басты резервуарға жіберіледі. Қоректік магистралінен ПМ сығылған ауа №367 ТБ тежеуді блоктау, №394 МК машинист краны, №254 ТҚТ тежегіштің қосалқы тетігі арқылы №150 ЭПК электропневматикалық клапанға және МКҚ максималды қысым клапанына және №304 қысым релсіне дейін жетеді. Максималды қысым клапаны қысымды 5кгс/см2-ге дейін төмендетеді.

Тежеу кезінде ауа қоректік магистралінен бірінші блоктағы тежеу цилиндрлеріне және басқару камерасы ҚР қысым релсіне барады, ол өз кезегінде екінші блоктың тежеу цилиндрлерін ауамен толтырады. Тежеудің қосалқы тетігін жіберген кезде басқару камерасы ҚР қысым релсі және бірінші блоктың тежеу цилиндрінен атмосфераға ауа шығады. Екінші блоктағы тежеу цилиндрінің ауасы ҚР қысым релсі арқылы шығады. Машинист краны арқылы тежеуді жүзеге асыру кезінде №483 АТ ауа бөлгіш қосылып, БР басты резервуардан ауаны ИМ импульсты магистральға жібереді, осы магистральға 5 л көлемді өтеуіш компрессор және ЖТЦ жалған тежеу цилиндрі қосылған. Импульсты магистраль арқылы ауа ТҚТ тежегіштің қосымша тетігіне барады, ол өз кезегінде қайталауыш ретінде ауаны қоректік магистралінен бірінші камералы ТЦ тежеу цилиндріне және басқару камерасы ҚР қысым релесіне жібереді. Қысым релесі екінші блоктың ТЦ тежеу цилиндрлерін ауамен толтырады. Машинист кранын жіберген кезде, ауа бөлгіш ауаны импульсты магистральдан , ал ТҚТ тежеудің қосымша тетігі басқару камерасының ҚР қысым релсінен ауаны атмосфераға шығарады. Қысым релесі ауаны екінші блоктың ТЦ тежеу цилиндрінен шығарады. Локомотивтің бос тұрған тежегіш  сызығымен  қозғалуын болдырмау үшін, оның байланыстары тартқыш генератордың қоздыру сұлбасына қосылған тармақ желісіне ауа қысымының ауыстырғышын орнатады. Кейінгі 2ТЭ116 тепловоз шығарылымдарының пневматикалық сызба (2.7-сурет) үлкен жаңа өзгерістерге ұшырады. 250 л көлемді басты резервуарлардың бірі ҚР қоректік резервуардың қызметін атқаратын болды. Ол КК кері клапан арқылы ҚМ қоректік магистралімен қосылған. ҚР қоректік резервуар секцияның тепловоздың тіркеуін ағыту жағдайында тежеуді қамтамасыз етеді. Тепловозда 3 ажыратқыш кран арқылы өшірілетін САЖ сығылған ауаны кептіру жүйесі орнатылған. ҚР қосымша резервуардың көлемі 20л-ге дейін азайтылды. Тепловоз арбаларының әрбіріне ҚР қысым релсі орнатылған, оған ауа ҚМ-дан редуктор және алты тежеуіш цилиндр арқылы жеткізіледі. Тежеуіш цилиндрлерінің құбырларына ТЖС тежеуді жіберу сигналы қосылған. Сигналдың жарық тізбегіндегі контактілері 0,3 ... 0,5 кгс  / см2 қысымды мәнде жабылады Көмекші локомотивтік тежегішінің краны ТҚТ шарт. №  254 тәуелсіз схемамен қамтылған. Ол үшін кранның 4 краны жабылып, ауаны таратушы тежегіш босату режиміне ауысады. Локомотивтің әр бөлігінде ауа дистрибьюторы қосылуы керек. Локомотивтің тежегішін босатылған пойызды жүргізуші консолінде орналасқан түйме арқылы босатылады

ҚР1, ҚР2 – қысым релсі шарт. № 404;  БК – блоктау клапан; қалған мағыналарды 2.7-суреттен көруге болады.

Осы түймені басу арқылы қуат  ЭПВ2  электропневматикалық босату клапанына қолданылады, ол ауа таратушы АТ жұмыс камерасынан тежегіш сызығына ауаны шығарады. ТҚТ тежегішінің кранымен тежеу барысында, ҚР-дан ауасы коммутациялық клапан арқылы тежегіш цилиндрлерді толтыратын R11 және R22 қысымды ажыратқыштарындағы басқару камераларына өтеді. Машинист кранымен тежеу кезінде АТ ауа бөлгіш қосылып, ҚР қосымша резевуардағы ауамен басқару камерасы қысым релесі РД1 және РД2 тотырады, оны ҚР қоректік резервуар тежеуіш цилиндрлерін толтыру үшін қолданады. 2TЭ116 дизель локомотивтерінің № 1540 пневматикалық диаграммасы (2.8-сурет) өздігінен ашылу кезінде секциялардың өзін- өзі құлыптауды қамтамасыз ететін БК бақылау клапанымен толықтырылған. Орнатушы клапанды орнату көмекші локомотивтік тежегішінің краны қайталағыш ретінде жұмыс жасайтындығына байланысты. 2TЭ116 тепловозының пневматикалық схемасының жұмыс режимі суық күйге жіберуге дайындық кезінде және секцияларды өздігінен тартып алу жағдайында 2M62У тепловозының пневматикалық диаграммасының жұмысына ұқсас.

ЭР2T электрлік пойызы. Электр пойызының әрбір көлігінің астына № 190 ұштық крандарымен және № Р17 жалғағыштарымен аяқталатын тіректері мен тежегіштерімен жасалған.

1 – ажыратқыш крандар шарт. № 377; 2 – тоқтау-кран шарт. № 163;

4, 5

t

1 – артқы кран шарт. № 190; 2 – тоқтау-кранышарт. № 163;

4, 5

цилиндры; ТЖС – тежеуді жіберу сигналы шарт. № 352А; ЖТЦ – 8 л  көлемді  резервуар  («жалған тежеуіш цилиндр»); ҚР – 55 л көлемді қосымша резервуар; ҚР —78 л көлемді қоректік резевуар; РД – қысым релесі шарт. № 304; ТМ – тежеу магистралі; ҚМ – қоректік магистраль; Ф – сүзгі УФ-2; К – ЭК-7Б типті компрессор; АМ  – май  және ылғал ажыратқыш. № Э-120; КК – кері клапан шарт. № Э-155; СК – сақтандырғыш клапан шарт. № Э-216; БР –  170 л көлемді басты резервуар

Конденсат пен май негізгі цистерналардан шығатын клапандар арқылы алынып тасталады. Қыс мезгілінде су жинаушылардың электр жылытуы қолданылады. ДК-ның катушкадағы қауіпсіздік клапаны 9,0 кгс / см2 жұмыс қысымы бойынша реттеледі. Пойыздың барлық магистральдық вагондарында, ПМ-ның магистральдық құбырларынан бастап, сүзгі арқылы ауаны және ажыратқыш клапандары электрлік пойыздың басқару құрылғыларына (диаграммада көрсетілмеген) жіберіледі. Бас машинада (2.9-суретті қараңыз) магистральдық құбырдан ауаны ажырату клапанынан KM операторының пойыз кранына өтеді. № 395- 000-5, электрлік пневматикалық қопсытқыш ЭПК № 150 және электр контактілері барлық мотор-компрессорлардың синхронды жұмысын қамтамасыз ететін AK-11B типті РГД қысым реттегіші. РГД қысым реттегіші 6,5 ... 8,0 кгс / см2 ауқымдағы негізгі резервуарлардағы қысымның сақталуын реттейді. КМ машинисінің пойыз краны және ажыратқыш краны арқылы 1 конвектор. № 377 тежегіш сызық TM-мен зарядталады. Әрбір  машинада тежегіш сызығынан ауа дистрибьюторына шұңқыр жасалады. № 292 және электр тарату желісі. № 305, бір блокта орнатылады. Ауа дистрибьюторы арқылы қосалқы 55  литрлік резервуар зарядталады. Тежегіш сызығы дроссель тесігі арқылы, үш жолды кран 6 және КО құдықтары арқылы 78 литрлік көлемінің тамақтану цистерналарымен байланысады. Пойыз суық күйде, маневрлер кезінде және басқа да жағдайларда желілерде ауа болмаған кезде үш жолды клапан 6 «суық резервке» қойылады. Қалыпты жұмыс кезінде, үш жақты клапан (6) азықтардың танкілерін редукторлардан қызыл күйден тамақтандыру сызығынан зарядтайтын жерге орнатылады. №5 кгс / см2 қысыммен реттеледі. Ажыратқыш резевуарлар қысымы жағдайына қосылады. № 404 ажыратқыш крандар арқылы.

Тежеу кезінде ауа АТ ауа бөлгіштан 8 және 14 л көлемді жалған тежеу цилиндріне және ҚР қысым релсінің екі камерасына да жіберіледі. ҚР қысым релесі өз кезегінде вагонның тежеу цилиндрлерін ҚР қоректік резевуарлардағы ауамен толтырады. ЖТҚ көлемі, тежеу магистралін белгі дәрежеде бәсеңдетуде орнатылатын қысымына тәуелді. Моторлы вагондардағы тежегіш сызығында (2.11-сурет) ПВУ-2 үлгісіндегі АВУ типті пневматикалық басқару пульттері орнатылып, бақылаусыз тежегіш сызығы бар электр пойызының басқару  тізбектерін бұзады. Ауа сөндіргіші оның контакттарын 4,0 ... 4,2 кгс / см2 қысымы кезінде жауып тастайды және егер қысым 3.2 ... 2.8 кгс / см2-нен төмен түссе электр тізбегін бұзады. ПВУ-7 типті тежегішінің автоматты ажыратқыштары электр тежегіштерін өшіруге арналған. Олар тежегіш цилиндрлердің магистралінде орнатылады және 0,5 кгс / см2-тен кем және контактілердің 1,3 қысымымен қысқа тұйықталуына байланысты қысқа тұйықталу жағдайына реттеледі. 1,5 кгс / см2. Тежегіш шығаратын датчиктер көмегімен, тежегіш цилиндрлерде қысылған ауаның болуын бақылайды. Сауда орталығында қысым 0,3 кгс / см2 артық болса, осы контактілерін жауып, басқару панеліндегі тежегіш шам жанып тұрады.

1 – артқы кран. ]№ 190; 2 – тоқтату-краны шарт. ]№ 163; 3 – шығару клапаны шарт. ]№ 31; 4, 5 – ажыратқыш крандар шарт. № 372; 6 – үшкезекті кран шарт. № Э-220; Др – дроссель тесігі; АТ – ауа бөлгіш шарт. № 292/305; ТЦ1—ТЦ4 – тежеу цилиндрлері;  ТЖС – тежеуді тоқтату сигналы. № 352А; ҚР – қысым релесі. № 304; ЖТЦ – 8 л көлемді резевуар («жалған тежеу цилиндрі»); ҚР —78 л көлемді қоректік резервуар ; ҚР – 55 л көлемді қосымша резевуар; Ред – редуктор шарт. № 348; БАС – ПВУ-2 типті басқаруды автоматты сөндіру ; ТАС – ПВУ-7 типті тежеуді автоматты сөндіру; ТМ – тежеу магистралі; ҚМ – қоректік магистраль; КК – кері клапан шарт. № Э-175

Автокөліктердің арбаларында, жолаушылар вагондарында және автокөліктің шкафтарында 2 тоқтау крандары бар.

Жолаушылар вагоны.

Ауа дистрибьюторы 13 (2.12-сурет). № 292- 001 және электрлік ауа таратушы 12 дана. № 305-000 диаметрі 356 мм тежегіш цилиндрдің артқы қақпағының төбесіне орнатылған 11 жұмыс камерасына орнатылады. Вагон астында 1% (32 мм) диаметрлі магистральдық құбыр бар, № 369А шүмектерінің бастары бар шлангілер 1 және шаңды шаңмен 8 бар крандар 2. Тежегіштің шебері 9- шы ажыратқыш арқылы 13 ауа бөлгішімен қосылған.

Әрбір жолаушы вагонында кем дегенде үш тіреуіш бар, олардың 4-і вагондарда орналасқан. 78 литрдің 16 сыйымдылығы 1 «(25,4 мм) түтікпен тежегіш цилиндрдің 14 артқы қақпағының кронштейніне жалғанады. 15-ші шығыс клапаны резервуардағы резервуардан орнатылады. Кейбір типтегі вагондарда 12 және 13-ші ауа дистрибьюторлары бар жұмыс камерасы жеке кронштейнге орнатылады, ал 14 тежегіш цилиндр әдеттегі қақпаққа ие. Электр пневматикалық тежегіштің жұмыс және басқару электр сымдары болат құбырда 6 орнатылып, екі құбырлы 3 конверсияға дейін жеткізіледі. № 316 және орташа үш құбыр 5 конвектор.

1 – қосу жеңі № 369А; 2 – аяққы кран; 3 – екіқұбырлы қорап; 4 – тоқтау-краны; 5 – үш құбырлы қорап; 6 – болат құбыр; 7 – оқшауланған аспа ; 8 – үшайыр-шаң сүзгісі; 9 – бұру;

№ 317 қораптарға ортаңғы қораптан металл құбырдағы сым 12 электронды тарату дистрибьюторының 11 жұмыс корпусына, ал соңғы қораптардан конденсатты жалғаудағы контактілерге жақындайды. Елдің шетіндегі қарудың № 369А 1. Тежегішті зарядтағанда және босатқан кезде, ауа дистрибьюторы арқылы құбырдан ауа 13 резервуарға 16 кіреді, ал торсилен цилиндрі ауа таратушы арқылы атмосфераға жіберіледі. Тежеу кезінде әуе таратушы жұмыс істейді, тежегіш цилиндрді 14 атмосферадан ажыратады және оны 16-резервуармен байланыстырады. Толық тежеу кезінде резервуардағы және тежегіш цилиндрдегі қысымның көрсеткіштері теңестіріледі.

Жүк  вагондары.  Екі  камералық  резервуар  7  (сурет  2.12) көліктің

төрт қабырғасына бекітіледі және 3/4 «диаметрі бар тетік 5, 11 литрлік резервуар 11 және 14 диаметрі бар тежегіш цилиндрі бар 14 356 мм) автоматты режимде 12 шарт. JN 265A. Екі камералық сыйымдылыққа ауа дистрибьюторының негізгі 9 және негізгі 6 бөлігі қосылады. 1974 жылдан бастап 1974 жылы 3/4 «диаметрі бар 8 ажыратқыш кран 8-тен 5-ке дейінгі диаметрі (19 мм) 10 түтікшені алып тастағанға дейін шаңды 5-де орнатылды және ауа дистрибьюторын өшіру үшін немесе оның сынуы. Егер ескі стильдегі вагондарда кранның сынуы 10- ға дейін ауытқу кранына 8 дана дейін ауаның таратушысына сынған болса. № 372, содан кейін қосқыш клапан 8 соқтығысу арқылы тікелей тісті шаңның қақпағына 5 бекітіледі.

1 – қосу жеңі шарт. № Р17; 2 – соңғы кран шарт. № 190; 3 – тоқтату-краны; 4 —1

/" дщиаметрлі ауа өткізгіщ (32 мм); 5 – үш айыр-шаң сүзгісі; 6 – ауа бөлгіштың басты бөлігі; 7 – екі камералы резервуар; 8 – ажыратқыш кран шарт. № 372; 9 – ауа бөлгіштің магистральді бөлігі шарт. № 483;

" (19 мм) диаметрлі құбыр; 11 – 78 л көлемді қосымша резервуар; 12 – авторежім шарт. № 265-А; 13 – тежеу цилиндрі

Бастапқы әуе желісі 4 диаметрі 1% (32 мм) бар крандар 2, № 190, сондай-ақ №17 жағдайдың жалғастырғыш шыбықтары бар көлденең осіне қатысты 60 ° бұрылыспен орнатылады. жолдың қисық сызықтарымен және соққыға қарсы тежегіштерден кейін жеңдердің бастарының соққыларын жояды. Тұтқасы босатылған тоқтату краны тек тежеу платформасы бар вагондарда орнатылады. Тежегішті зарядтағанда және босатқан кезде, тежегіш сызығынан алынған қысылған ауа екі камералық сыйымдылыққа 7 кіреді және ауа дистрибьюторының жұмыс орнын және қосымша резервуарды 11 толтырады. 13 тежегіш цилиндрі ауа режимі 12 және ауа тарату жүйесінің негізгі бөлігі 6 арқылы атмосферамен байланысады. Құбырдағы қысым азайған кезде, ауа дистрибьюторы резервуарға 11 тежегіш цилиндрі бар екендігін 13 хабарлайды. Автоматты түрде жұмыс істемейтін вагондарда цилиндрдегі жалпы  қысым автомобильдің жүктелуіне және аяқ киімнің түріне байланысты ауаның сепараторының тежегіш режимдерін қолмен ауыстырады Автоматты тәртіптегі вагондарда тежегіш режимінің қосқышы ортаңғы режимде композитті аяқ киіммен және жүктелген режиммен бекітіледі - шойын табақшалары бар және оның тұтқасы алынып тасталады. Салқындатылған жылжымалы құрам ұқсас тормоздық аппараты бар, бірақ автоматты режимінде 12.

Бақылау сұрақтары

3 - т а р а у

СЫҒЫЛҒАН АУАНЫ ҚУАТТАНДЫРУ ЖӘНЕ ОНЫ САҚТАУ ҚҰРАЛДАРЫ Компрессорлар қосалқы құрылғылардың пневматикалық желісіне: электр пневматикалық контакторларға, реверсорларға, мореходтарға, құмсалғыштарды сығылған ауамен толтыру үшін қолданылады. Жылжымалы құрамда қолданылатын компрессорлар цилиндрлер санына (бір, екі цилиндр және т.б.) сәйкес жіктеледі; цилиндрлердің орналасуы бойынша (көлденең, тік, V- және W-тәрізді); қысу қадамдарының саны бойынша (бір және екі кезең); электр қозғалтқышымен немесе ішкі жану қозғалтқышымен басқарылады. Қосалқы компрессорлар электрлі жылжымалы құрамның жұмыс істемейтін күйінде ұзартылғаннан кейін негізгі резервуарларда және резервуарда қысылған ауа болмаған кезде жоғары вольтты камераның панельдерін және ағымдағы коллекторды блоктайтын негізгі ауа ағытпасы бар пневматикалық сызықтары бар қысылған ауаны толтыру үшін қызмет етеді. Компрессорлар сығылған ауаға сұранысты максималды шығындармен және пойызда ағып кетуден сақтауы керек. Қажет емес қыздырудың алдын алу үшін компрессор жұмыс режимі бірнеше рет орнатылады. Сонымен қатар жүктеменің астындағы компрессордың ұзақтығы 50%-дан аспайды және циклдің уақыты 10 минуттан  аспайды. Жылжымалы құрамда қолданылатын негізгі компрессорлар әдетте екі сатылы болады. Ауадағы қысу кезеңдер арасында аралық салқындатуы бар екі цилиндрде дәйекті болады. Ондай компрессордың жұмысы 3.1 суретте. Поршеньнің бірінші төмендеуі (3.1-сурет) кезінде сору клапаны ашылады 3, бірінші сатылы цилиндрге 2 тұрақты қысыммен атмосферадан ауа кіреді. Сорып алу желісі (3.1-сурет) атмосфераның барометрлік штрих сызығының астында белгіленген. Поршень 1 жоғары қарай көтерілгенде, 3 сорғыш клапаны жабылып, цилиндрдің 2 жұмыс кеңістігінің көлемі азайып, CD бойымен 4 тоңазытқышта қысымға дейін қысады, содан кейін 5-разряд клапаны ашылады, ал қысылған ауаны тоңазытқышта тұрақты аралық қысыммен болады.

1 – поршень; 2 – бірінші сатылы цилиндр;

Поршеньнің келесі төменгі соққысы кезінде FB сызығының бойымен зиянды кеңістікте (поршен үстіндегі бос орын көлемі) FB сызығының бойымен қалған қысылған ауа кеңеюі белгілі бір мәнге дейін азаяды және сорғыш клапан 3 атмосфералық қысыммен  ашылады. Содан кейін процесс қайталанады. Бірінші кезеңде ауа қысымы 2,0 ... 4,0 кгс / см2 қысылады. Тоңазытқыштан FE желісі бойынша ауаны сору арқылы компрессордың екінші кезеңі EG сызығының бойымен қысу жолымен, екінші сатылы цилиндрдің HF зиянды кеңістігінде кеңейтіліп, ГХ желісі бойындағы негізгі су айдындарында жұмыс істейді. Көрсеткіш диаграммасының көлеңкелі ауданы кезеңдер арасындағы ауаны салқындату есебінен қысу жұмыстарын азайтуды сипаттайды. Ауа қысымы жылуды босатумен қатар жүреді. Сығылған ауаның шығаратын салқындату қарқындылығына және қысылған ауаға шығарылатын жылу мөлшеріне байланысты, барлық шығарылған жылу шығып кеткенде және температура тұрақты болып қалғанда қысу сызығы изотермі болуы мүмкін.

Адиабатикалық және изотермиялық қысу процестері теориялық идеализация болып табылады. Сығылудың нақты процесі политропты болып табылады. Компрессордың негізгі көрсеткіштері қуаттылық, көлемдік, изотермиялық және механикалық ПӘК болады.

Компрессордың сыйымдылығы

; t

Локомотив компрессорының өнімділігін басқы резервуарларда қысым 7,0-ден 8,0 кгс/см

дейін арту уақыты бойынша белгіленеді.

Көлемді ПӘК әсер ету зиянды кеңістіктің әсерінен компрессордың жұмысының төмендеуін сипаттайды; бұл зиянды кеңістіктің және қысымның мөлшеріне байланысты. Бір кезеңдегі көлемді ПӘК

х

Екі кезеңдік қысу аралық қысымды соңында ауа температурасын төмендетуге мүмкіндік береді, компрессордың майлау жағдайларын жақсартады және аралық кулератордағы ауаны салқындату арқылы сақталған жұмыс есебінен компрессордың тұтынатын күшін азайтуға, сондай-ақ инъекциялық және сору қысымының қатынасын төмендету арқылы көлемді ПӘК арттырады.

к

Компрессордың механикалық ПӘК компрессордың үйкеліс шығындарын және қосалқы механизмдердің қозғалысын жоғалтуды желдеткіш пен май сорғыны ескереді. Ол келесі қатынаспен анықталады

і

Транстпортты екі сатылы коспрессорлар үшін

Көрсеткіштері

КТ-6Эл

Өнімділігі, м

/мин 5,3

3,5

1,5

Қысым , кг с/см

9,0 9,0 9,0 9,0 8,0 8,0 9,0 9,0

Кранның айналу жиілігі, айн/мин

Электр күші, кВт Компрессордың кг

24,2

27,5 4,7 5,0

12,5

Цилиндрлердің орналасуы Цилиндрлердің саны:

І сығымдау кезеңі

І сығымдау кезеңі

ІІ сығымдау кезеңі

Поршеньнің өтуі, мм:

І сығымдау кезеңі

ІІ сығымдау кезеңі

Ресей темір жолдарының жылжымалы құрамында қолданылатын компрессорлардың негізгі сипаттамалары 3.1-кестеде келтірілген.

KT-6, KT-7 және KT-6El компрессорлары дизель локомотивтерінде және электровоздарда кеңінен қолданылады. KT-6 және KT-7 компрессорлары, мысалы, дизель қозғалтқышының білікшесі немесе электр қозғалтқышы арқылы, мысалы, 2TE116 дизельді локомотивтерінде қолданылады. KT-6El компрессорлары электр қозғалтқышымен қуатталады. КТ-6 компрессоры - цилиндрлердің W-тәрізді орналасуы бар екі сатылы, үш цилиндрлі, поршенді. KT-6 компрессоры (3.2-сурет) 18 корпусынан тұрады, 120 ° бұрышқа ие екі төмен қысымды цилиндрлер 12, бір жоғары қысымды цилиндр 6, радиатор типті радиатор 7 қауіпсіздік клапаны 14, байланыстырушы штангаға 11 және 1,5 поршеньді . Барлық үш цилиндрде қабырғалары бар: ЖҚЦ жылу тасымалын жақсарту үшін көлденең қабырғалармен жобаланған, ал ТҚЦ цилиндрлерді беріктендіруге арналған тік қабырғалары бар. Цилиндрдің жоғарғы жағында клапанның қораптары 2 және 4 болып табылады. Жалғастырушы штангалық қондырғы (сурет 3.3) негізгі 1 және екі тіркемені 5 бұрандалармен бекітілген 14 сұққылармен байланыстырылған штангаларды қамтиды. Негізгі байланыстырушы шыбық екі бөліктен тұрады - біріктіруші шыбық (1) және сұққымен (2) сұққылармен (3) және сұққылы (14) бір- бірімен қаттырақ түрде байланыстырылған ажыратқыш басы (4). Қола втулері (8) қосқыш штангалардың (8) жоғарғы бастарына басылады, оның жаңғақтары құлыптау шайбаларымен бекітілген. Негізгі жалғастырушы штанганың 4 басын бұрғылау кезінде толтырылған екі және 11-ші болат тіректер бар.

х

o\

<4

1 – поршень ТҚЦ; 2 – төмен қысымды цилиндрдің ТҚЦ клапанды қорабы (бірінші сатылы);

Люктер басын ұстап тұрып, штырдың 10 қысқышын бекітіп, бекітеді. Білек кілтімен және байланыстырушы шыбықтың мойынтіректігі арасындағы аралық тығыздағыштармен 7 реттеледі. Арналар 9 майдың үстіңгі жалғастырушы штангаға және поршеньдік шүмектеріне май беру үшін қызмет етеді. Байланыстырушы шыбықтардың осы жүйенің басты артықшылығы поршеньдерден күштерді басынан тікелей мойынның бүкіл бетіне ауыстыру арқылы қамтамасыз етілетін кранкшфельдік кірістірулер мен кранкпиндердің тозуын айтарлықтай төмендетеді.

1 – негізгі шатун; 2, 14 – тетіктер; 3, 10 – штифттер; 4 – басы; 5  – жалғамалы бұлғақтар; 6 майлауды қамтамасыз ету каналдары; 11, 12 – астар; 13 – бөгеткіш винт; 15 – түйреуіш; 16 – құлып тығырығы

1 және 5 поршенді (3.2-суретті қараңыз) шойын. Олар қалқымалы түрдегі 13 поршень саусақтарымен байланыстырушы шыбықтардың үстіңгі бастарына бекітіледі. Саусақтардың осьтік қозғалысына жол бермеу үшін поршеньдер құлыптау сақинасымен жабдықталған. ТҚЦ- нің поршеньдік саусақтары - болат; ЖТЦ поршенді саусақтары бір текті. Әрбір поршенге төрт поршеньдік сақина орнатылады: екеуінің үстіндегі тығыздау (тығыздау), екі төменгісі май алынатын. Цилиндр айнасынан алынатын майдың өтуі үшін сақиналардың радиалды шұңқырлары бар. Ішкі тарауі бар клапан қораптары екі қуысына бөлінеді: сору B (3.4- сурет) және N басу. Сорғыш қуысының жағынан ТҚЦ клапан корпусындағы 27 сорғыш ауа сүзгісі (3.2-суретті қараңыз) және инъекциялық қуыстың жағында суыту 7 бар. Клапанның корпусының 6 корпусы (3.4-суретті қараңыз) сыртынан финге ие және 3 және 15 қақпақтарымен жабылған. Шығару қуысында 4 корпусының корпусындағы розеткаға және 2 бұрандамен құлыпты гайкамен бекітілген 4 қысымды клапан бар 1. Сорғыш клапаны (8) және разрядтау құрылғысы сорғыштың қуысына, компрессорды айналдыра

Қысым реттуішінен

1 – контрсомын; 2 – бұранда; 3, 15 – қақпақтар; 4 – айдау клапаны; 5,9 – тіреулер; 6 – корпус; 7, 18 – төсемдер; 8 – сорғыш клапан; 10, 12 – серіппелер; 11 – өзек; 13 – поршень; 14 – резеңке диафрагма; 16 – стақан; 17 – асбест бауы; В – сорғыш қуыс; Н – айдау қуысы

айналдыруға тыйым салынады. Жүк түсіру құрылғысы үш сұққылы, 11 роликті, 14 резеңке мембранасы бар поршенді 13 және 10 және 12 серіппелерді қамтитын стопорды қамтиды. Қақпақ 3 және клапанның орындары 7 және 18 тығыздағыштарымен тығыздалған, ал 16 тостағанының фланеці асбест сымымен тығыздалған 17. Сору және түсіру клапандары (3.5-сурет) 1-орынға, бітеуішке (тоқтауға) 5, үлкен клапанның табақшасына 2, кішкентай клапан пластинасына 3, конустық лента 4, 7 және сақина сақинасынан тұрады. ауаның өтуі үшін терезелердің екі жолы. Клапанның қалыпты бағыты  2,5 ... 2,7 мм. KT-6 компрессорының түсіру құрылғылары төмендегідей жұмыс істейді: негізгі цистернада қысым 8,5 кгс / см-ге дейін болғанда, қысым реттегіші резервуардан ауаны түсірудің 14 мембранасынан жоғары (суретті қараңыз. ТҚЦ және ЖТЦ клапан қораптарының құрылғылары. Бұл жағдайда 13 порты төмен қарай жылжиды. Сонымен бірге, 10-шы жазғы қысудан кейін ол құлап түседі және 9 саусағымен сорғыш клапердің седладан шағын және үлкен клапан тақтайшаларын сығады. Компрессор бос жұмыс режиміне ауысады, онда ЖТЦ тоңазытқышта ауаны сығып, сығуға болады, ал ТҚЦ атмосферадан ауаны сорғызады және оны ауа сүзгісі арқылы қайтадан итереді. Бұл негізгі цистернада қысым 7,5 кгс / см2 болғанша жалғасады, ол реттегіш реттеледі. Бұл жағдайда қысым реттегіші диафрагманың 14 атмосферадағы үстінен қуатты айқындайды, ал 10 серіппелі 9 стопты жоғары көтереді және клапан плиталары конустық серіппелер арқылы орынға қарсы басылады. Компрессор жұмыс режиміне өтеді.

1- клапан сақинасы, 2 – пластинаның үлкен клапандары, 3 – пластинаның кіші клапандары, 4 – конусты таспалы серіппелер, 5 – құрсау (тіреуіш), 6 – тәжі сомындары, 7 - түйреуіш КТ-6Е компрессоры, негізгі резервуардағы көрсетілген қысым жұмыс істемей қалса, бірақ қысым реттегіші арқылы өшіріледі. Компрессордың жұмысы кезінде компрессорлық кезеңдер арасындағы ауа радиатор түрінің салқындатқышында салқындатылған (3.6-сурет). Тоңазытқыш жоғарғы 9 және екі төменгі коллектордан және

1 және 3 радиатор секцияларынан тұрады. Жоғарғы коллектор тараудер 11 және 14 тараудерге бөлінген. Радиатор тараудері тығыздағыштың жоғарғы коллекторына бекітіледі. Әрбір тарауде 6 және 10 фланецтерде 6 және 10 фасовтардағы жез тәрізді бұталармен бірге жағылған 22 мыс құбыры бар 8 тұрады. Түтіктерде жылу тасымалдайтын бетінің ұлғаюы үшін қабырғалар қалыптастырылған жезқұбырлар пайда болады.

1,3 – радиаторлық секциялар; 2,5 – біріктіргіш тақтайша; 4 – балдақты бұрандама; 6,10,12 – фланцтар; 7,15 – келте құбырлар; 8 – мыс құбырлары; 9 – жоғарғы коллектор; 11, 14 – аралық қабырғалар; 13 – сақтандырғыш клапан; 16 – ағызғы кран; А,Б – аялдамалы фланцтар.

Тоңазытқышта қысымның шектелуін қамтамасыз ету үшін жоғарғы коллекторда 13 күзет клапаны орнатылған, ол 4,5 кгс / см2 қысыммен реттеледі. Фланецтердің 7 және 15 фланецтері бірінші қысу сатысының клапан қораптарына және фланецті екінші сатыдағы клапан  қораптарына қосылады. Төменгі коллекторлар тазалағыш ағытқыштар үшін қолданылады. ЖҚЦ-де қыздырылған және қысылған ауа, тоңазытқыштың 7 және 15-ші саңылауларына және сол жерден жоғарғы коллектордың жоғарғы бөліктеріне қысым клапандары арқылы өтеді. Әр радиатор секциясының 12 түтікшесінің сыртқы бөліктерінен ауа төменгі коллекторларға, онда әр секцияның 10 түтігі жоғарғы коллектордың ортаңғы бөлігіне шығып, оның көмегімен сору клапаны арқылы ТҚЦ-мен өтеді. Түтікшелерден өтіп, ауаны салқындатып, түтіктердің қабырғалары арқылы жылуды сыртқы ауаға береді. Бір ТҚЦ ауа атмосферадан сорылып жатқанда, екінші ЖҚЦ-де  ауаны алдын-ала қысу және оны тоңазытқышқа жібереді . Сонымен қатар, ТҚЦ негізгі резервуарға ауаны енгізу процесін аяқтайды. Салқындатқыш және цилиндрлер желдеткіштің 26 (бұр. Сур. 3.2), ол 29-ші жақта кронштейнге орнатылып, компрессордың жетегінің муфтасына орнатылған шоғырсымнан жүргізіледі. Бұрандалы созылу 28 бұрандамен жүзеге асырылады. Компрессорлық корпустың атмосфераға салынған ішкі қуысы компрессордың жұмысы кезінде катерге арналған артық ауа қысымын жоюға арналған картер 3 арқылы жеткізіледі. Тұнба (3.7-сурет) 1-ден және 2-дегі 2 тордан тұрады, олардың арасындағы     серіппелі     көктемгі

көктемгі 3 орнатылып, жылқының қаптамасы немесе капрон жіптері орналастырылған. Үстіңгі тордың жоғарғы жағында 4, 6 және жеңімен 7 киіз палубасы бар. Сақиналық 10-да 9 тізбектің 8-ші шүмегі 11 пинпен бекітіледі.

Мысалы, компрессорлық сақинадан ауа ағыны салдарынан компрессордың қысқышы қысымның жоғарылауы кезінде ауа әуе жастығының орауыш қабаттарынан өтеді және 4, 6 және 7-ші пышақтармен және 7-ші плацменттермен жылжытады. Компрессордың қысқышы ауадан атмосфераға шығады. Кранкасарда вакуум пайда болған кезде, серіппелі 9 тығыздағышты 5 төмен қарай жылжытады, бұл ретте ауа қысқышты кіргізуден ауаның кіруіне жол бермейді. Компрессорлық бөлшектер біріктірілген жолмен майлайды. Май сорғысы 20 құрған қысыммен (3.2-суретті қараңыз)  майлау кранкфельдің кранкпиніне, қосылғыш шыбықтардың саусақтарына және поршеньдік біліктеріне беріледі. Қалған бөліктер қарсы майлармен және қосымша кронштейннің баланстары бар маймен бүркіп кетеді. Май резервуары - компрессорлық кранды. Май түтік 9 арқылы жанармай құйылады және оның деңгейі мұнай индикаторы (зонд) арқылы өлшенеді. Май деңгейі мұнай индикаторының тәуекелдері арасында болуы керек. Май сорғысына кіретін майды тазалау үшін, 25 май сүзгісі краны қолданылады. Май сорғысы (3.8 сурет) ұшты басу және роликтің саңылауын орналастыру үшін төртбұрыш тесікшеге ұшырап, кранкфильден жүргізіледі. Май сорғысы 1 қақпағы, корпусы 2 және фланец 3 төрт саңылаумен байланыстырылған 12 Қақпақ 1, корпус 2 және фланец 3 екі шұңқырлармен 11 ортаға салынады. Роликте 4 екі серіппелі диск бар, оған 5 серіппелі 6 тетік кіргізілген. Сәл сығымдалған корпус пен ролик дискінің арасында тегіс жер бар.

1 – қақпа; 2 – сорғы корпусы; 3 – фланец; 4 – білікше; 5, 9 – серіппе; 6 – қалақ; 7 – қысқарту клапанының корпусы; 8 – шар типті клапан; 10 – реттеуіш винт; 11 –  сұққыш; 12 – түйреуіш; А,

Кранның білігі айналған кезде, пышақтар 6 центрифугалық күшіне байланысты серіппелі 5 корпусының қабырғаларына қарсы басылады. Май  кранкасынан  А  сұйықтығы  арқылы  сорылады   және   пышақпен

алынған сорғы корпусына кіреді. Майды сығымдау пышақтардың айналуы кезінде орақ тәрізді қуысты азайтады. Сығымдалған май С- арнасы арқылы компрессордың мойынтіректеріне бағытталады. Манометрден жасалған құбыр В орнатымына қосылған. Сорғы мен манометр арасындағы құбырдағы майдың берілуіне байланысты манометрдің 15 көрсеткішінің (3-суретті қараңыз) тербелістерін түзету үшін диаметрі 0,5 мм, сыйымдылығы 0,25 л-ден 17 резервуары және ажыратқыш клапаны бар Манометрден жасалған құбыр В орнатымына қосылған. Сорғы мен манометр арасындағы құбырдағы майдың берілуіне байланысты манометрдің 15 көрсеткішінің (3-суретті қараңыз) тербелістерін түзету үшін диаметрі 0,5 мм, сыйымдылығы 0,25 л-ден 17 резервуары және ажыратқыш клапаны бар. Кранкаптың жылдамдығы артады, центрифугалық күштердің әсерінен орынға қарсы клапанды басқан күш күшейіп, клапанды 8 ашу үшін үлкен май қысымын қажет етеді. 400 айналымның айналу жылдамдығы кезінде майдың қысымы кемінде 1,5 кгс / см2 болуы керек.

KT-7 компрессоры KT-6 компрессорының оң жағында емес, кернеудің сол жақ айналуын (дискінің жағынан қараған кезде) алады. Бұл жағдай желдеткіштің конструкциясының салқындатқыш ауа ағынының алдыңғы бағытын, сондай-ақ мұнай сорғысын ұстап тұруын өзгертуге әкеледі.        KT-6Эl  компрессорының клапан қораптарында жүктеу құрылғылары жоқ, себебі ол тегіс жұмыс режиміне кірмейді, бірақ тоқтайды. Бұл компрессордың майлау тетігінің пульсациясын өшіруге арналған резервуардың қажеті жоқ, өйткені компрессордың салыстырмалы түрде төмен қозғалтқыш жылдамдығы мен май сорғышының ролі көрсеткінің елеулі импульсіне ие емес және бұл жиіліктегі компрессордың дірілі іс жүзінде айналмайды

ПК-5,25 компрессоры

ПК-3,5 компрессорының ПК-5,25 компрессорыннан цилиндрлерінің санымен        (алтауының        орнына        төртеу), өнімділігімен және тұтынатын қуатымен ерекшеленеді. ПК-5,25 компрессорларын негізінде ТЭП70 және ТЭМ7тепловоздарында қолданылады, ал ПК-3,5компрессорларын – гидроберілісі бар өнеркәсіптік көлік тепловоздарында қолданылады. ПК-5,25 компрессорының шойын корпусы 14 (3.9-сурет) оған түйіндер мен бөлшектерді бекітуге қызмет етеді және бір мезгілде картер болып табылады. Корпустың алдыңғы бөлігі қақпақпен

жабылған , онда иінді білік мойынтірегінің бірі орнатылған. Корпустың бүйір беттерінде, картердің ішінде орналастырылған бөлшектерге қолжеткізуге арналған төрт люк (әр жағынан екеуден) және қуыс бұрғыға арналған құйылыс

орнатылған .

Картердің   түбінде   майлы   сүзгі   10   және   электржылытқыш

орнатылған.

Корпусына түйреуіштермен алты шойын цилиндрлер бекітілген: үш ТҚЦ 8 және үш ЖҚЦ 3. Барлық цилиндрлердің жылу бергіштігін жақсартуға арналған қабырғалауы бар. Корпустың ішкі қуысы атмосферамен конструкциясы бойынша КТ-6 компрессорының ауашығарғышына ұқсас, бірақ өлшемі кішкентай ауашығарғыш

арқылы байланысады.

Болат иінді біліктің 11 аурлықтары бар алты бұлғақты мойыны бар және үш шарикті мойынтіректерде айналады. Әрбір бұлғақты мойында екі бұлғақтан орналасқан. Иінді білік бүйіржағына майлы сорғының жетегін орнатуға арналған шаршы тәріздес саңылауы бар төлке престелген. Иінді білік денесінде бұлғақты мойынтіректерге майды жеткізуге арналған саңылаулар бар. ТҚЦ поршеньдеріалюминий қорытпасынан, ал ЖҚЦ поршеньдері – шойыннан жасалған. Әрбір поршеньде екі қыспа және екі май сылғыш сақиналар орнатылған. Цилиндрлердің жоғарғы цилиндрлеріне түйреуіштермен бірінші сатылы клапан қораптары 7 және екінші сатылы клапан қораптары 4 бекітілген, онда сору және айдау клапаны орналастырылады. Әрбір клапан қорабы аралықпен сору және айдау қуыстарына бөлінген. Клапан 2 және 5 екі тақтадан (3.10-сурет) және өзддгінен серпімді клапанды пластиналардың 3 екі тобынан тұрады. Тақталар бір-бірімен бұрандамамен 6 байланыстырылады және сомынмен 7 бекітіледі.Сыналар 4 платиналарды бойлық қозғалудан сақтайды. Тақтайлардың әрқайсысы бір мезгілде ершіктері бар пластиналардың бір тобына, ал екіншісіне – көтерілу шектеуіші ретінде қызмет көрсетеді. Осылайша, клапан тақтайларының бір жұбы жиынтықта бір цилиндрдің сору және айдау клапандарын біріктіреді. Поршень төмен қозғалған кезде сору клапанының пластиналары төменгі тақтайдың 5 шұңқырының доғалы (ұяшық)  бойынша майысады, олар сол сәтте (клапан жүрісінің) көтерілу шектеуіштері болып табылады , ал айдау клапанының пластиналары төменгі плитаға

1 – клапан қорабының корпусы; 2,

жабыстырылады 5, ол олар үшін бұл жағдайда ершік болып табылады. Поршень жоғары қозғалған кезде сору клапанының пластиналары жоғарғы тақтайға 2 жабыстырылады, ол бұл жағдайда ершіктің қызметін атқарады, ал айдау клапанының пластиналары жоғарғы тқтацдың 2 шұңқырының (ұяшық) доғалы бойынша майысады, олар осы сәтте көтерілу шектеуіштері (клапан жүрісі) болып табылады. ЖҚЦ әрбір клапан қорабында он-оннан сору және айдау пластиналары бар, ал ЖҚЦ клапан қорабында – төрт-төрттен сору және айдау пластиналары бар. Компрессормен сорылатын ауа, ЖҚЦ клапан қораптарымен 7 байланыстырылған ауа сүзгілерінде 9 тазартылады (3.9-суретті қараңыз). Қысу сатыларының арасында ауа, 3,5 кгс/см

қысымға ретке келтірілген сақтандырғыш клапаны 5 бар аралық тоңазытқышта 6 салқындайды. Тоңазытқыш, клапан қораптары және цилиндрлер, тіреуде 16 орнатылған желдеткішпен

үрленеді және иінді біліктен сына- белдікті беріліс

арқылы тартылады.

Майлау материалын беру майлау сорғысымен  12  жүзеге асырылады, ол конструкциясы бойынша КТ-6 компрессорының майлы сорғысына ұқсас, тек қана сорғының корпусы, қалақшалар және жетек білікшенің дискілері жіңішкерек жасалған, бұл иінді біліктің 1450 айн/мин айналу жиілігінде сорғының қажетті өнімділігін қамтамасыз ету мақсатында жасалған. Редукциялық клапан арқылы артық майды шығару компрессордың картерінде жүзеге асырылады.

ПК-5,25 және ПК-3,5 компрессорлары жетектегі төлкелі-тісті жалғастырғышпен жабдықталған. Тістермен 19 байланыстырылған жетекші 21 және жетектегі 20 жартылай жалғастырғыштардың арасында, компрессор немесе қозғалтқыштың орналастырылуын бұзбастан, желдеткіштің сына-белдікті берілісінің белдігін 17 ауыстыруды қамтамасыз етуге арналған саңылау қарастырылған. ПК типті компрессорлар бос жүріс прежиміне ауысуға арналған жеңілдеткіш құрылғылармен жабдықталмаған. Дизельді жетегі бар тепловоздардағы олардың жұмысын қамтамасыз ету үшін бос жүрістің арнайы клапандары қарастырылған, олардың конструкциясы және әрекет ету принципі бұдан әрі қарастырылатын болады.

ЭК-7Б және ЭК-7В компрессорлары – бір сатылы, цилиндрлері көлденеңінен орналасқан қосцилиндрі бар, сәйкесінше тұрақты және айнымалы токты электрпойыздарда қолданылады. Олар бір бірінен тек қана жетекті электрқозғалтқыш түрімен ғана ерекшеленеді. Компрессордың шойын корпусының 1 (3.11-сурет) екің қуысы бар: қуыстың сол бөлігінде қоссатылы бәсеңдеткіш орнатылған, ал оң жақ бөлігінде – екі бір қатарлы 19 және 21 шарикті мойынтіректері бар  иінді білік

тұрады, олар эксцентрикті өсте

айналады ,

олардың ұштарында тіреу мойындары

бар .

Өстің қалпы 16 тоқтатқыш бұрамамен

бектіледі. Жақсы майлануы үшін эксцентрикті өс

төрт өтпелі майлы каналдары 17 бар қуыс түрінде орындалған. Тегершікке 14 қола төлке 13 престелген. Электрқозғалтқыштың білігіне 28 орнатылған тегершік 27, тегершік блоктары 12 және 14 арқылы, компрессордың иінді білігінде орнатылған тегершікке 26 айналым береді. Бәсеңдеткіш тегершіктері ішінара майлы ваннаға салынған және бәсеңдеткішті тұтастай майлайды. 1 корпуста 22 және 25 қақпақтармен жабылған терезелер бар. Қақпақта 25 ауашығарғыш

орнатылған. Копустың фланеціне қақпақпен 9 жабылған цилиндрлер блогі 7 бекітілген . Цилиндрлердің арасында аралық бөліктің 8 корпусы орнатылған. Цилиндрлердің блогі және қақпақтың жылуберілісін жақсартуға арналған қабырғалаулары бар. Аралық бөліктің корпусында, ПК-5,25 компрессорының клапандарының конструкцияларына ұқсас пластиналы серіппелі сору және айдау клапандары бар. Әрбір цилиндрге алты-алты пластинадан жұмыс істейді: үшеуі соруға және үшеуі айдауға.

Шойын поршеньдер

бұлғақтармен

поршень сұққыларының

көмегімен байланыстырылған. Бұлғақтардың артқы бастиектерінің (иінді білік жағынан) ашпалы қақпақтары

бар алмалы мойынтіректері

бар;

23 22

1 –

корпус (картер);

4, 13

6 –

поршень; 7 – цилиндрлер блогі;

9, 22, 23, 25

12, 14, 26, 27

тығыны;

э

лектрқозғалтқыш

Бұлғақтардың алдыңғы бастиектеріне қола төлкелер

престелген. Әрбір поршеннің төрт жылғалары бар: қыспа сақиналарын орнаутға арналған екі жоғарғы және екі төменгісі – май сылғыш сақиналарға арналған. Бұлғақтарда

10 шашыратқыштар

бекітілген, олар иінді білік айналған кезде,  бөлшектердің жұмыс бетерінде шөгетін майлы тұман түзеді. Майдың деңгейін арнайы қуыс бұрғымен бақлайды, ал майдың картерден түсуі, тығынмен 15 жабылатын ағызу саңылауы арқылы жүргізіледі . Компрессордың жұмыс барысында иінді біліктің бір айналымына әрбір цилиндрде алма кезек ауаның сорылу және айдаудың толық циклі іске асырылады. К-2 компрессорлары – қос сатылы, цилиндрлерінің W-тәріздес орналасуы бар үш цилиндрлі, чех өндірісінің локомотивтерінде – ЧС электровоздарында және чмэ тепловоздарында орнатылған.

К-2 компрессоры (3.12-сурет) корпустан 6, цилиндр өстерінің арасындағы құлау бұрышы 60° тең болатын екі ТҚЦ 37 және бір ЖҚЦ 2 тұрады.  Корпустың жоғарғы бөлігінде цилиндрлерді орнатуға арналған үш аялдау фланецтері және бір ауашығарғыш 5 бар, корпустың бүйірінде орналасқан фланецтер қақпақтарды 12 (электрқозғалтқыш жағынан) және 18 (майлы сорғының корпусының 20 жағынан) орнатуға қызмет етеді, төменгі фланец майлы ваннаны 13 бекітуге арналған.

Цилиндрлерде клапан қораптары 1 және

орнатылған, оларда бір сору және бір айдау клапандары

орнатылған. Клапандарды бекіту стақанмен 15 және қақпақпен

жүзеге асырылады. К-2 компрессорының клапандары (3.13- сурет) өз конструкциясы бойынша КТ-6 компрессорының клапандарына ұқсас. Болат иінді білік, қақпақтарында орнатылған 12 (3.12-суретті қара) және 18 екі тірек екіқатарлы роликті мойынтіректерде   айналады .

бекітілген. Иінді біліктің артқы ілмегі қақпақпен 23 жабылған. Бұлғақтардың жоғарғы бастиектері 17 қола төлкемен престелген алынбайтындар, ал төменгі бастиектері – қақпақтары 33 мен тайғанау мойынтіректері бар алынбалы. Қақпақ 33 бұлғақққа бұрандалармен 32 бекітіледі. Силуминді поршеньдер3 және 36 бұлғақтармен поршень сұққыларымен 4 жалғастырылады. Поршеньдердің үш-үштен қыспа сақиналары 35 және екі- екіден май сылғыш 34сақиналары бар. Майдың ағып кетуін болдырмау үшін иінді білік 10  қақпаққа 12 тығыздамамен 11 тығыздалған.

1,

3, 36

12, 18, 23, 27, 33, 39

20 – майлы сорғының корпусы; 21 – майлы канал; 22 – сақиналы қырнау; 24 – қозғалтқыш тегершік; 25, 26, 29 – тегершіктер; 28 – аралық фланец; 31 – жалғама  құбыр; 32 – бұранда; 34 – май сылғыш сақиналар; 35 – қыспа сақиналар; 37 – ТҚЦ

Компрессорды майлау қиыстырылған тәсілмен жүзеге асырылады: цилиндрлер, поршень сақиналары және роликті мойынтіректерді компрессордың айналмалы бөліктерімен шашыратылатын маймен майлайды; поршень сұққысы, бұлғақ мойынтіректері және иінді білік мойындары – тегершікті типтегі майлы сорғымен жасалатын қысыммен майланады.

Аралық фланеці 28 және қақпағы 27 бар майлы сорғының корпусы

қақпаққа

бекітілген .

Компрессордың иінді білігінде қозғалтқыш тегершік 24 орналасқан, ал сорғының білігінде 25, 26 және 29 тегершіктер орналастырылған. Май ваннадан 13 жалғама құбырдың 31 бойымен сорғыға келіп түседі және иінді біліктің денесіндегі сақиналы қырнау 22 және канал 21 арқылы бұлғақты мойынтіректерге және редукциялық клапанға 19 келіп  түседі. Жұмыс істеп тұрған компрессор майының қысымы 2,5 ...3,0 кгс/см

құрайды.

а

Осы мәннен асырған жағдайда редукциялық клапан 19 майдың бір бөлігін картерге лақтырады.

К-2компрессорының жұмысы КТ-6 компрессорының жұмысына ұқсас. Қысымды реттегіштері компрессордың электрқозғалтқышын автоматты түрде іске қосуға және ажыратуға немесе басты сұйық қоймалардағы қысымға байланысты, компрессорды бос жүріс режиміне және кері ауыстыру үшін қызмет етеді.

Қысымды реттегіш 3РД компрессордың жетегі дизельден болатын тепловоздарда қолданылады. Ол корпустан 9 (3.14-сурет) тұрады, онда үлгілем сомындары 8 бар екі бұранда өзегі 5, қарсысомындар 7 жәнереттеуші серіппелер 4 және

бар .

Үлгілем сомындарының шығыңқылары корпустың 9 тік ойығында орналастырылады, бұл олардың бұранда өзектерінде 5 айналуларын болдырмайды.

Серіппе 4 ажырату клапанына

тіреледі, ал серіппе 10 – қосу клапанына 11. 3 және 11 клапандарының төменгі қапталды беттері қиыстырылған күйінде жасалған – жұмыс және үзілулік (сақиналы) алаңдар түрінде. 3 және 11 клапандарының 2 және 12бағыттауыштарында (ұяшықтарында) тігінен орын ауыстыру мүмкіншіліктері бар.

4, 10

Бағыттауышқа 12 серіппеленген кері клапанның 1 ершігі 13 бұралған. Реттегішкорпусының ішкі қуысы аралықтармен үш камераға бөлінген: ажырату клапаны (сол жақ), бас сұйық қойма (орта) және қосу клапаны (оң жақ). Корпустың орталық камерасында ат қылымен толтырылған толтырындысы бар сүзгі 6 орналастырылған.

Ажырату клапанының 4 серіппесін 8,5 кгс/см

қысымға ретке келтіреді  –  7,5 кгс/см

. Серіппелердің 4 және 10 күштеуі бұрандаөзектерінің айналуымен өзгертеді, онда үлгілем сомындар 8 тік бағытта орын ауыстырады. Бос жүріске аыстыру қысымын солжоқ бұранда өзегін 5 айналдыра отырып реттейді, ал юұмыс жүрісіне – оңжақ өзекпен. Реттегеннен кейін 5 өзектерді қарсы сомындармен

бекітеді .

Корпустың төменгі бөлігіне (аялдау плитасына), сору клапандарында орнатылған РУК компрессорының жүктеме түсіру құрылғысынан бұрандасының диаметрі У

" түтіктер байланыстырылған. Реттегіштің корпусында атмосфералық кіру Ат бар. Компрессордың қуатпен жұмыс барысында сығылған ауа ГР қысымды реттегіштің орта бөлігіне өтеді, ол жерден сүзгі 6 арқылы өшіру клапанына 3 келіп түседі, оның жұмыс алаңына әсерін тигізеді, және кері лкапанға 1 келіп түседі. Сол сәтте қосу клапанының камерасы, РУК құбыр желісі компрессордың    жүктеме    түсіру    құрылғысына    және,    сәйкесінше,  қуыс

диафрагманың үстіне

(3.4-суретті қара) АТ саңылауы арқылы атмосферамен байланысқан. ГР қысымы 8,5 кгс/см

дейін артқан кезде, өшіру клапаны 3 (3.14- суретті қара) өз ершігінен жоғары шығып кетеді. Сонымен бірге ауа қысымы клапанның көп (үзілулік) алаңына таратылады, бұл оның нық көтерілуін туындатады. Өшіру клапанын

ашу ауаның қосу клапанынан 11 өтуін қамтамасыз етеді, ол да ашылады (жоғары көтеріледі), себебі оның серіппесі 7,5 кгс/см

қысымға реттелген. Қосу клапаны, бағыттаушының (ұяшықтың)

жоғарғы қапталды бөлігіне сүйене отырып, реттеуіштің оң жақ камерасын РУК каналынан бөлектейді. Сонымен бірге РУК каналы атмосферамен  байланысуын тоқтатады, ал реттегіштің оң жақ камерасы Ат байланысын жалғастырады.

Жоғары көтеріле отырып, қосу клапаны

ГР ауаның, ертеректе ашылған өшіру калапаны

арқылы РУК каналына өтуін қамтамасыз етеді және кері калапанды

босатады, ол өз серіппесімен жоғары көтеріледі (ашылады) және ГР ауаны РУК каналына және бір мезгілде төменгі көлденең канал бойымен аялдау бөлігіне – өшіру клапанының сол жақ камерасына өткізуді бастайды. Реттегіштің сол жақ камерасындағы жоғары қысым серіппенің

күшімен бірге өшіру клапанының

ершігіне отырғызуды (жабу) қамтамасыз етеді. Клапанның осындай қалпында

ауа РУК каналына тек қана ашық кері клапан

арқылы өтетін болады.

РУК каналынан ауа қуысқа компрессордың жүктеме  түсіру құрылғыларның диафрагмасының 14 үстінен  өтеді. Сонымен бірге  диафрагма

14 төмен майысады және поршеньге

әсер етеді, ол 10 және

серіппелерінің күшін тойтара отырып ,

өзекті 11 және тіреуішті

төмен қозғалтады. Соңғысы өз тістерімен ершіктен сору клапандарының клапандық пластиналарын сығады және оларды осы қалыпта (ашық) ұстап тұрады. Компрессор бос жүріс режиміне өтеді, онда ТҚЦ ауаны атмосферадан сорып алады және оны сору сүзгілері арқылы кері итереді, ал ЖҚЦ тоңазытқышта қалған ауаны сорады, және оны қайтадан тоңазытқышқа итереді.

ГР қысымы 7,5 кгс/см

дейін төмендегеннен кейін, серіппе 10 ершікке қоса клапанын 11 түсіреді (3.14-суретті қара), ол  кері  клапанды  1  төмен қозғалтады (жабады). Сонымен бірге ГР ауаның компрессордың жүктеме түсіру құрылғысына келіп түсуіне кедергі келтіріледі, ал өшіру клапанынының камерасы және РУК каналы қосу клапанының камерасымен және одан әрі Ат байланысады. Сығылған ауа, жүктеме түсіру  құрылғысынның диафрагмасының үстіндегі қуыстан қысымды реттегіш арқылы атмосфераға шығады. Сонымен бірге серіппе 10 (3.4-суретті қара) жоғары қарай тіреуішті 9 сығады, ал серіппе

13.

Сору клапандарының клапан пластиналары өздерінің конус тәріздес серіппелерімен ершікке қыспақталады, және компрессор қайтадан жұмыс режиміне өтеді. Қос секциялы тепловоздарда, қос секцияның компрессорларының жұмысын басқаратын қысымды реттегіш, тек бір секцияда қосылады, ал екіншісінде оны ГР және жүктеме түсіру құрылғыларымен байланыстыратын құбыр желілеріндегі ажыратылған кранды жабумен өшіріледі.

АК-11Б қысымды реттегішін компрессорының жетегі электрқозғалтқыштан   болатын   жылжымалы   құрамда   қолданады. Реттегіш

пластмасса негізден – фланеці 4 және қаптамасы 10 бар плиталардан 6 (3.15, а - сурет) тұрады.

Фланецпен негіздің арасында резеңке диафрагма 3 орнатылған. Плитада

бұрандасы 11 бар кронштейн

, қозғалмайтын байланыс 8, метал жұқа тақтайшалары 14 бар екі тіреуіштер 17 және пластмасса бағыттаушы

бекітілген. Негізіне пластмасса сояуыш

орналастырылған, ол бір ұшымен резеңке диафрагмаға 3 тіреледі, ал екіншісімен – реттеу серіппесіне 18,

ол өз кезегінде пластмассадан жасалған жұқа тақтайшаға

тіреледі. Метал жұқа тақтайшада 14 бұрандама

бар, оның айналуымен жұқа тақтайшаны 16 жылжытуға болады және онысымен серіппенің

тартылысын өзгертуге болады .

Иінтіректің 13 екі өсі бар: сояуыш 1 арқылы өтетін қозғалмалы 2, және бағыттаушыдағы 19 қозғалмайтын 5. Иінтірекке 13 серіппенің 7 көмегімен жылжымалы байланыс 12 тақастырылған.

Электровоздарда қысымды реттегіш, басты сұйыққоймадағы қысым 9,0 кгс/см

болғанда компрессордың электрқозғалтқышының өшуіне және 7,5 кгс/см

қысымда қосуға орнатылады, ал электрпойыздарда сәйкесінше – 8,0 және 6,5 кгс/см

ГР қысым болмаған жағдайда реттегіштің бөлшектері 3.15, б – суретте көрсетілген қалыпта болады. Реттегіш серіппенің 18 күшімен сояуыш 1 шеткі сол жақ қалыпта болады, ал иінтіректің 13 қозғалмайтын өсіне 5 қатысты а = 9° бұрышымен орналасқан серіппе 7, жылжымалы бацланысты 12 жылжымайтын байланысқа 8 сенімді қыспақтайды, яғникомпрессордың электрқозғалтқышының қуаттану тізбегі тұйықталған. ГР қысым жоғарылаған жағдайда сояуыш 1 жылжымалы өсімен 2 бірге оң жаққа жылжи бастайды, ал иінтірек 13 жылжымайтын өсті 5 айнала бұрылады. Осындай жылжуда а бұрышы кішірейе бастайды, және ол нөлге теңесе салысымен, яғни серіппенің 7 өсі жылжымалы байланыстың 12 өсімен сәйкес келгенде, жүйе тұрақсыз қалыпта болады (3.15, в -сурет).   Кейінгі  сояуыштың 1 мардымсыз жылжуында серіппе 7 лезде жылжымалы байланысты 12 жылжымайтын байланыстан 8 бұрандамаға 11 лақтырып тастайды (3.15, г - сурет), яғни, компрессор электр қозғалтқышының электр тізбегінің үзілуі орын алады.

1 – сояуыш;

жылжымайтын өсі; 6 – негіз (плита); 7, 18 – серіппелер; 8 – жылжымайтын байланыс; 9 –

Компрессорды өшіру қысымын (қысымды реттегіштің түйіспелерән ажырату) бұрандамамен 15 және сояуышқа 1 әсер ететін серіппенің 18 тартылысын өзгертумен реттейді. Серіппенің 18 күші қаншалықты жоғары болса, соншалықты ГР қысымы жоғары болған кезде реттегіштің түйіспелерінің ажырауы болады. Бұрандаманың 15 бір айналымы қысымды шамамен 0,4 кгс/см

өзгертеді.

Компрессорды қосу қысымы, дәлірек компрессорды қосу және өшіру қысымдарының ауытқуы, түйіспелер С ерітіндісіне байланысты, ол бұрандамамен 11 өзгертіле алады. Түйіспелердің ерітінділері қаншалықты аз болса, соншалықты ГР жоғары қысымында компрессор қосылады. Осылайша, С = 5 мм теңболған кезде, қосу және өшіру қысымының айырмашылығы шамамен 1,4 кгс/см

құрайды, С = 15 мм тең болған кезде – 1,8...2,0 кгс/см

ЧС жолаушылар электровоздарында TSP-2B (TSP-11)  қысымды реттегіштер қолданылады. Оның АК-11Б реттегішінен принципті ерекшелігі, сезімтал элемент ретінде диафрагманың орнына сильфон қолданылатындығында, ал электр тізбегінің  коммутациясы  үшін түйіспелердің екі жұбы қызмет етеді. Осы реттегіштің әрекет ету принципі АК-11Б реттегішінің әрекет ету принципіне ұқсас.

Басты резервуарлар сығылған ауа қорын жасауға, оны салқындатуға және ауадан конденсат пен майды бөлуге арналған. Басты сұйық қойма (3.16-сурет) қалыңдығы 5 . 6 мм табақ болаттан жасалған цилиндрлік бөліктен 1, және қалыңдығы 6.8 мм болатын екі дөңес табандардан 2 тұрады. Құбыржолдардың қосылуы үшін дөңесшелер 3,

ал шығару кранын орнату үшін – дөңесшелер

қарастырылған. Дөңесшелердің саны және олардың сұйыққоймадағы орналасуы басты резервуардың локомотивтегі монтаждау тәсіліне байланысты болады. Метал паспорт тақтайшасында 5 сұйық қойманы дайындаушы зауыт, зауыттық нөмірі, жасалған жылы, рұқсат етілген ең жоғарғы қысым және резервуардың көлемі көрсетіледі. Басты резервуарлардың саны және олардың жалпы көлемін, компрессорлардың өнімділігін ескере отырып, жылжымалы составтың түріне қарай және пойыз тежеуіштерінің шығару және зарядтаудың оңтайлы шарттарына қол жеткізуіне қарайц таңдайды. Жылжымалы құрамның ауа резервуарларын қадағалау ережелеріне (ЦТ- ЦВ-ЦП-581) сәйкес басты резервуарлар, пайдалану барысында техникалық куәландырудың келесі түрлеріне ұшыратылады:

а)   алғашқы – пайдалануға енгізу барысында;

1420 ±5        1410        1362

а

, ВЛ11 және басқа электровоздар үшін көлемі 300 л; б – 2ТЭ10М, 2ТЭ116 және басқа тепловоздар үшін көлемі 250 л; в – электрлі және дизель пойыздар үшін көлемі 170 л; 1 – цилиндрлік бөлік (ернеуше); 2 – түбі;

3, 4

Ішінара ТК жылжымалы құрамның кезекті жоспарлы жөндеу барысында 2 жылда 1 реттен жиі емес орындайды. Ішінара ТК өзіне техникалық құжаттаманы тексеру, сыртқы тексеру, сұйыққойманы ыстық сумен булау және жууды қамтиды. Сыртқы тексерудің міндеті оның мехникалық және жемірулілік зақымдарын визуалды анықтау болып табылады. Толық ТК өзіне ішінара ТК мөлшерін және гидравликалық сынау үшін резервуардың демонтажын қамтиды, ол тек сыртқы тексеру қанағаттанарлықтай болған жағдайда ғана жүргізіледі. Толық ТК 4 жылда 1 реттен жиі емес ТР-2, ТР-3, КР-1, КР-2 кезекті жөндеуден өткізген кезде, соның ішінде кезекті толық ТК-ға 1,5 жылдан аз уақыт қалған кезде өткізіледі. Гидравликалық сынақтар өткізген кезде, қысымды бір типті, бір дәлдік класының (1,5 төмен емес), бір өлшеу диапазонында және юір бөлу бағасындаға екі манометр бойынша бақылау қажет. Сынау қысымын жұмыс плюс 5,0 кгс/см

тең деп, ал сынау уақытын – 10 мин кем емес деп алады.

Гидравликалық сынаулардың нәтижелері келесілер анықталмаған жағдайда қанағаттанарлықтай деп танылады: негізгі металда және дәнекерлеп байланыстырылған жерлердегі ағулар, сызаттар; бақылау операциясын орындау үшін қажетті уақыттта манометр бойынша қысымның құлауы.

Басты сұыққойманы тексеру және сынау туралы мәліметтерді оның техникалық паспортына енгізеді. Корпусына краскамен трафарет бойынша ішінара немесе толық өткізілген ТК күні мен орны жазылады.

Бақылау сұрақтары

Машинисттің крандары жылжымалы құрамның тікелей әрекет етуші және тікелей әсер етпейтін тежеуіштерін басқаруға арналған.

Уақытша крандардың градациялық секторы бар, онда тұтқаның жұмыс қалыптары белгіленеді. Осы қалыптардағы кран тұтқасын ұсталымы сәйкес әрекетті алуды анықтайды. Осы түрдегі машинист крандарының бөліп таратқышы бар, ол тежеуіш магистралін (ТМ) басты сұйыққоймамаен (ГР) және атмосферамен (Ат) байланыстырады. Бұрыштық крандардың әрекеті кран тұтқасының  бастапқы қалыптан бұру бұрышына байланысты болады.

Машинист кранының конструкциясына келесі техникалық талаптар қойылады: тежеуіштерді зарядтау және жіберу процестерін жылдамдату үшін басты резервуарлардың қысымдары қолданылуы тиіс ; кран тежеуіш магистраліндегі кез келген жоғары зарядты қысымнан қарқынмен реттелетін зарядтау деңгейіне автоматтты түрде өтуі тиіс; тұтқаның пойыздық қалпында кран тежеуіш магистраліндегі талап етілген берілген қысымды сақтауы тиіс; кранның қайта жабу қалпы болуы тиіс; дұрысы, екі қалыпты: тежеуіш магистралінен жылыстауларды қуаттандырумен және қуатандырусыз; қызметтік тежеуді кран зарядтау қысымының кез келген деңгейінен белгілі қарқынмен қамтамсыз етуітиіс,  толық және сатылы;

тежеуіштерді босату толық немесе сатылы болуы тиіс; кранның тұтқасын пойыздық жағдайда босатқан кезде тежеу магистраліндегі басты қысым секірісінің мәні мен тежеудің алдыңғы сатысындағы мәндерінің арасында автоматты түрде байланыс болуы тиіс; шұғыл тежелу кезінде кран тежеу магистралінің атмосферамен тікелей байланысын қамтамасыз етуі тиіс.

Кранның конструкциясы.

Пойыздық кран бес пневматикалық бөліктерден тұрады: төменгі бөлігінің корпусы 1 (4.1-сурет), зарядтау қысымын бәсеңдеткіш 2, орта бөлігі 3, қақпағы 4, жоғары зарядты қысымның 8 қарқынын және электрлік конторллерді 6 тұрақтандырғыштан тұрады. Пневматикалық бөліктерінің конструкциясы шарт. № 395-000-2 машинист кранының мысалында түсіндіріледі. Кранның жоғарғы бөлігінде (4.2, а –сурет) өзекпен 3 кранның тұтқасымен 2 жалғастырылған бөліп таратқыш 6 бар. Кранның тұтқасы қарсы сомынмен 1 бекітілген және жоғарғы бөлігінің қақпағында 7 жеті белгіленген қалыптары бар. Өзек жоғарғы бөлігінде көмкерме- қақпақпен 4 тығыздалған. Орта бөлігі 9 шойын құймасын білдіреді, оның жоғарғы бөлігі  бөліп таратқыштың айнасы болып табылады. Орта бөлігінің корпусында қола төлке престелген, ол алюминийден жасалған кері клапанның 22 ершігі болып табылады.

Корпустың төменгі бөлігінде 14 қуыс денелі енгізу клапаны  16 және теңестіргіш поршень 11 бар, оның артқы ілмегі шығару клапанын түзеді. Теңестіргіш поршень резеңке көмкермемен 13 және жезді сақинамен 12 тығыздалған.

4.1-сурет. Шарт.J№ 395-000-2 машинистінің пойыздық краны:

4.2-сурет. Шарт.J№ 395-000-2 машинист краны (а), оның бәсеңдеткіші (б) жәнетұрақтандырғыш (в)

в

Енгізу клапаны серіппмен 17 ершікке 15 қыспақталады. Енгізу клапанының артқы ілмегі цоколда 19 орнатылған резеңке манжетамен 18 тығыздалған. Корпустың төменгі бөлігіне төрт түйреуіш түйрелген, олар кранның барлық үш бөлігін де 8 және 10 резеңке төсемелер арқылы, сондай-ақ торлы сүзгіні 21 бекітеді. Зарядтау қысымының бәсеңдеткіші және жоғары зарядты қысымды жою қарқынын тұрақтандырғышы кранның төменгі бөлігіндегі корпусқа бекітіледі. Бәсеңдеткіш (4.2, б -сурет), тұтқаның пойыздық қалпында белгілі бір зарядтау қысымын кранның теңестірілген көлемінде ұстап тұруға арналған. Бәсеңдеткіш екі бөліктен тұрады: жоғарғы – қақпақтан

жәнет өменгі – корпустан 30,

олардың арасында метал диафрагма

қысылған. Корпустың жоғарғы бөлігінде қоректендіру клапанынының 25 ершігі 27, серіппе 24 және бітеуіш 23 орналасқан. Төменгі бөлігіне реттеуіш стақан 32 бұралған, оның көмегімен реттеуші серіппенің 31 тірек тығырығына 29 күші өзгереді. Тұрақтандырғыш (4.2, в -сурет) кранның теңестіруші көлемінен жоғары зарядты қысымды, тұтқаның пойыздық  жағдайында автоматтыт түрде жоюға арналған. Тұрақтандырғыш диаметрі 0,45 мм калибрленген саңылауы бар қақпақтан

, серіппесі 34 бар қоздырғыш клапаннан, метал диафрагмадан 36,

пластмасса тіреуіш тығырықтан 37, корпустан

, реттеуіш серіппеден

және қарсы сомыны бар реттеуіш стақаннан

Босату және зарядтау (4.3-сурет). Сығылған ауа қоректендіру магистралінен бөліп таратқыш камераның үстінен және екі кең каналмен тежеу магистраліне өтеді. Бірінші жол – бөліп таратқыш ойығымен

, екіншісі – ашық енгізу кла- паны

бойынша. Енгізу клапаны теңестіру поршенінің 11 артқы ілмегімен ашылған, оған теңестіру поршенінінң үстіндегі У1 камерасының ауасы қысым көрсетеді. У1 камерасына ауа басты резервуарлардан екі жолмен өтеді: біріншісі – бөліп таратқыш каналы бойынша, екіншісі – бөліп таратқыш

, сүзгі

және  зарядтау қысымын бәсеңдеткіштің ашық қоректендіру клапаны 25 арқылы. Диаметрі 1,6 мм канал бойымен камерадан теңестіру поршеньнің үстінен теңестіру сұйыққоймасы зарядталады. Теңестіру сұйыққоймасының қоректендіру каналы, бір мезгілде екі кең жолы бар қоректендіру магистралін тежеу магистралімен байланыстыра отырып, кранның тұтқасын І-қалыпта ұзақ уақыт бойы ұстап тұруға болатындай тарылтылған. Кран тұтқасының І-қалпында теңестіру сұйыққоймасының манометрі бойынша қысымның мәнін таңдау мүмкін болса, ол тежеу магистралінде кран тұтқасын ІІ-қалыпқа ауыстырғаннан кейін орнатылады.

Рис. 4.3. Действие крана уел. № 395 при первом положении ручки (об

Жоғары зарядты қысымды автоматты түрде жою.

Машинист краны тұтқасының пойыздық жағдайында теңестіру сұйыққоймасы УР (4.4-сурет) және У1 теңестіру поршенінің үстіндегі камера бәсеңдеткіштің метал диафрагмасының 28 үстіндегі У2 камерасымен және тұрақтандырғыштың қоздыру клапанының 35 камерасымен байланысады. Серіппенің

күшімен диафрагма

жоғары майысады және қоздыр клапанын

ашады. Теңестіру сұйыққоймасындағы ауа диафрагмой

үстіндегі У3 камерасына өтеді және диаметрі 0,45 мм калибрленген саңылауы бойынша (4.2, в –

суретті қара )

атмосфераға шығады.

У3 камерасындағы ауаның қысымы серіппенің

күшіне сәйкес тұрақты сақталады. Теңестіру көлемінен ауаның атмосфераға шығуы У3 камерасындағы тұрақты қысымда үнемі болып тұрады, бірде тұрақтандырғыш теңестіру көлемінен жоғары зарядты қысымын жоюдың тұрақты қарқынын қамтамасыз етеді. УР ауасының  және тежеу магистралінің қысымында болатын теңестіру поршені

жоғары көтеріледі және шығару клапанын ашады, ол бойынша ТМ ауа атомосфераға шығады. Тежеу магистралінен жоғары зарядты қысымды жою қарқыны одан шғыатын жылыстауларға байланысты емес.

Тежеу магистралінде зарядтау қысымын автоматты түрде ұстап тұру. Теңестіру камерасындағы және У1 камерасындағы қысым теңестіру поршенінің үстінде зарядтаушыға дейін төмендеген кезде, онда диаметрі 0,45 мм болатын саңылау арқылы ауаның атмосфераға үздіксіз шығуына қарамастан, бәсеңдеткіш серіппемен 31 орнатылғаен қалыпты зарядтау қысымын теңестіру көлемінде ұстап тұратын  болады . УР ауа қысымын зарядтаудан төмен төмендету бәсеңдеткіштің метал диафрагмасының 28 үстіндегі У2 камерасындағы қысымның төмендетуіне алып келеді. Серіппенің 31 күшмен диафрагма 28 жоғары майысады және қоректендіру клапанын 25 көтереді. Ауа басты сұйыққоймадан бөліп таратқыштағы тік канал 6, сүзгі 21 және ашық қоректендіру каналы 25 арқылы теңестіру поршенінің 11 үстіндегі У1 камерасына келіп түседі. У1 камерасынан диаметрі 1,6 мм калибрленген саңылау арқылы ауа УР және У2 камерасына өтеді. Ауаның қысымы және серіппенің 31 диафрагмаға 28 түсіретін күші теңескен кезде, ол көлденең қалыпқа түседі және қоректендіру клапаны 25 ершңкке серіппемен қысылады. Егер жылыстаудың нәтижеінде тежеу магистралінің қысымы құлаған жағдайда, теңестіру поршені теңестіре көлемі ауасының қысымымен төмен түседі, ершіктен енгізу клапанын 16 сығады және ГР ауа ТМ өтеді. ТМ қысым зарядты деңгейге жеткен кезде (У1 камерасындағы қысымға тең болғанда), серіппе теңестіру поршенін көтереді және енгізу клапанын жабады. ТМ жылыстауын қуаттау тоқтатылады.

Кран тұтқасын ІІ-қалыппен босату.

Машинист кранының тұтқасының ІІ-қалпында бөліп таратқыш бәсеңдеткіштің У2 камерасын теңестіру сұйыққоймасымен байланыстырады. Егер кранның тұтқасын тежегеннен кейін ІІ-қалыпқа қойса, онда У2 камерасында зарядтан төмен, яғни тежеу қысымы орнатылады. Металдиафрагмаға 28 төменнен зарядты қысымға сәйкес келетін күшпен серіппе 31 қысады, сол себептен диафрагма 28 жоғары майысады және қуаттандыру клапанын 25 ашады. Ауа ГР бөліп таратқыштың тік каналының бойымен сүзгі

арқылы, ашық қуаттандыру клапаны 25 кең каналмен теңестіру поршенінің У1 үстіндегі камераға келіп түседі, ал одан диаметрі 1,6 мм тар каналы арқылы УР және У2 камерасына шығып кетеді. У1 камерасында жоғары қысым пайда болады. Оның әсерімен теңестіру поршені төмен жылжиды және өзінің артқы ілмегімен толығымен енгізу клапанын 16 ашады , ол тежеу магистраліне теңестіру поршенінің үстіндегі қысымға тең қысыммен ауа өткізеді. УР және У2 камерасындағы қысым біртіндеп өседі, сол себептен диафрагма түзуленеді, ал қуаттандыру клапаны 25 ершікке қысылады. Теңестіру поршенінің үстіндегі У1 камерасындағы қысым УР қысыммен теңескен сәттен бастап, яғни зарядты болған кезден бастап,

Бөліп таратқыш теңестіру поршенінің үстіндегі камераны тежеу магистралімен кері клапан 22 арқылы байланыстырады (4.5-сурет). Тежеу магистраліндегі қысым теңестіру сұйыққоймасындағыға УР қарағанда жылдамырақ төмендейді, сол себептен теңестіру көлемнің ауасы кері калапанды көтереді және ТМ ағып өтеді. Теңестіру поршеніне 11 ауа қысымы жоғарыдан және төменнен теңестіріледі, енгізу және шығару клапандары жабық күйінде қалады.

Тежеу магистралінен жылыстауды қоректендіруімен қайта жабу.

Теңестіру сұйыққоймасы, тежеу магистралі және басты сұйыққойма өзара бөліп таратқышпен ажыратылған. Теңестіру сұйыққоймасында оның жоғары тығыздығына қарай тұрақты қысым сақталады. Жылыстаулардың салдарынан тежеу магистраліндегі қысым төмендеген жағдайда теңестіру поршені 11 (4.6-сурет) У 1  камерасының қысымымен төмен түсіріледі және енгізу клапанын

ашады. Ауа ГР-ден ТМ өтеді және ондағы қысымды теңестіру сұйыққоймсындағы қысымның деңгейіне дейін қалпына келтіреді. Осыдан кейін енгізу клапаны өз серіппесімен жабылады және жылыстауларды қоректендіру тоқтатылады.

теңестіру сұйыққоймасын атмосферамен диаметрі 2,3 мм канал бойынша байланыстырады (4.7-сурет). У1 теңестіру поршенінің үстіндегі камерадағы қысым секундына 0,2...0,25 кгс/см

қарқынмен құлдырайды. Теңестіру поршені тежеу магистралінің қысымымен жоғары көтеріледі, және поршеньнің артқы ілмегі (шығару клапаны) енгізу клапанындағы 16 өзінің ершгінен алшақ кетеді. Ауа тежеу магистралінен каналдың өстік каналы 16 бойымен атмосфераға шығады.

VA-қалыпы ұзын құрамды пойыздарды тежеу кезінде теңестіру сұйыққоймасын диаметрі 0,75 мм бөліп таратқыштағы канал бойынша баяу бәсеңдету үшін қарастырылған. Машинисттің краны тұтқаның V- қалпындағыдай әрекет етеді, бірақ бәсеңдету қарқыны 15...20 с ішінде 0,5 кгс/см

Бөліп таратудың кең ойығымен 6 тежеу магистралі, теңестіру сұйыққоймасы УР және У1 камерасы теңестіруі поршенінің үстінде атмосферамен байланысады (4.8-сурет). Тежеу магистралінің көлемімен салыстырғанда теңестіру поршенінің үстіндегі У1 камерасының көлемі төмен, сол себептен У1 камерасы атмосфераға жылдам ажыратылады.

Пайда болған қысым ауытқуларының салдарынан теңестіру поршені 11 жоғары көтеріледі және шығару клапанын ашады. Тежеу магистралі атмосфераға екі жолмен ажыратылады: бөліп таратқыштағы кең ойық бойынша 6  және енгізу калапанының 16 өстік каналы бойынша. Шарт. № 395 машинист крандарының барлық түрлерінің ерекшелігі контроллердің болуы болып табылады, ол № 395-000, 395-000-4 және 395-000-5 крандарында бір мезгілді пневматикалық және электропневматикалық тежеуіштерді басқаруға қызмет етеді. Шарт. № 395-000-4 кранында контроллер, электропневматикалық тежеуіштерді басқарудан басқа сүйрегіш қозғалтқышжы өшіруге және шұғыл тежеу кезінде пневматикалық құмсалғышты қосуға қызмет етеді, ал № 395- 000-3 кранында – тек сүйрегіш қозғалтқыштарды өшіру үшін және шұғыл тежеу кезінде құмсалғышты қосуға қызмет етеді. Шарт. № 395 машинист крандарының контроллерінің конструкциялары шағын ауыстырып-қосқыштардың санымен, олардың орналасуымен, сымдар санымен және ашалық ағытпа түрімен ерекшеленеді.№ 395-000-3 крандарында контроллердің сыртқы диаметрі басқа түрлердегі крандағыларға қарағанда кіші.

Екі шағын ауыстырып-қосқыштары бар № 395-000 жәнеүшеуі бар № 395-000-4 машинистінің крандары жолаушылар локомотивтерінде қолданылады. № 395-000 кранының сызбасынан өзгеше сызбасы бойынша қосылған, екі шағын ауыстырып-қосқыштары бар № 395-000№ 395-000, 395-000-4 және 395-000-5 машинист крандарында V3 және VA қалыптары біріктірілген. Тұтқаның VA-қалыпында электропнвматикалық тежеуіштерді басқарудан басқа, теңестіру сұйыққоймасын 15...20 с ішінде 0,5 кгс/см

қарқынмен бәсеңдету орын алады.

Шарт. № 395-000 машинист кранының бөліп таратқышының диаметрі 0,75 мм саңылауы жоқ, сол себептен V3-қалпында теңестіру сұйыққоймасын және тежеу магистралін бәсеңдету орын алмайды. № 395-000 машинист кранының контроллері (4.9-сурет) қақпақтың кронштейніне 2 бекітіледі. Кран тұтқасының өзекшесі 1 ұзартылған және оған кранның тұтқасы және жұдырықшасы

кигізілген ,

оған жалпақ серіппемен ұстауыштарда 19 бекітілген шарикті мойынтіректер

қысылады .

Дискіде 3 бұрандамалармен шағын ауыстырып- қосқыштары

бар панельдер 22 бекітілген .

Дискіге 3 дәнекерленген сомын

арқылы, резеңке сақинамен 11 бекітілген және төлкемен 14 қысылған кабель өткізілген . Сымдар дискіге 3 үш қысқышпен бекітіледі. Қақпақ 6 үш бұрандамамен ұсталынады.

1 – өзекше; 2 – қақпақтың кронштейні;

Контроллер электропневматикалық тежеуіштің аппаратурасымен ашалық ағытпамен байланыстырылады. Шарт. № 395-000 машинист кранының контроллерінің шағын ажыратып-қосқыш байланыстарының сызбаларында кран тұтқасының әртүрлі қалыптарында (4.10-сурет) сандармен келесі сымдар белгіленген: 1 – плюстік, 2 – СК үзілулік клапан релесіне (бос), 3 – қайта жабу бұрандасының релесіне және 4 – тежеу бұрандасының релесіне. Шарт. № 395-000-5 машинист кранының екі шағын ажыратып- қосқышы бар контроллер және электрлік және дизель-пойыздарда ЭПТ басқаруға арналған өзгертілген электр сызбалары (4.11-сурет) бар.

Шарт. № 254 қосымша тежеуіш краны (КВТ) локомотив тежеуіштерін басқаруға арналған. Ол өзіне келесі бөліктерді қамтиды: жоғарғы (реттеуіш), ортаңғы (қайталағыш реле) және төменгі (аялдау тақтайы). Жоғарғы бөлігі сол жақ екікірмелі бұрандасы бар реттеуіш стақан 1, реттеуіш серіппесі 6 және реттеуіш бұрандасы 2 орналасқан корпустан

3, 7 – орталықтандырушы (тіреу) тығырықтары; 4 – стақандағы тұтқаны бекіту бұрандасы; 5 – жоғарғы бөлігінің корпусы;

Тұтқа 23 стақанда бұрандамен

б екітілген. Реттеуіш серіппе орталықтандыратын (тіреу) тығырықтарында 3 және

қысылған. Жоғарғы бөлігі корпусының артуында босату буфері орналасқан, ол атмосфералық саңылаулары бар жылжымалы төлкеден 21 және сәйкес серіппелермен жүктелген босату клапанынан 22 тұрады. Орталық бөлігінің корпусында 13 резеңке манжеттермен тығыздалған жоғарғы жалғыз поршень 11, бағыттаушы диск 10 және төменгі қосарлы поршень

бар. Кран тұтқасының пойыздық жағдайында жоғарғы поршеннің артқы ілмегі мен орталықтандырушы тығырықтың 7 (тіреуішпен бағытталатын) арасында саңылау бар. Төменгі поршеннің қуыс сояуышы және  дискілерінің  арасында бірқатар радиалды саңылаулар бар. Төменгі поршеннің дискілерінің арасындағы қуыс атмосфарамен байланыстырылған. Төменгі поршеннің астындағы қуыс ТЦ байланыстырылған.

Төменгі поршеннің астында 12 қосершікті алапан

бар, онда екңнші ұшымен тығырыққа 17 жанасатын төменнен серіппе әсер етеді . Клапанның жоғарғы (шығару) бөлігі төменгі поршеннің артқы ілмегімен ысылған. Клапанның төменгі конус тәріздес бөлігі енгізу бөлігі болып табылады.

Орталық бөлігінің корпусының артуында ершікте

серіппемен жүктелген және резеңке манжетпен тығыздалған ажыратып-қосатын поршень

(аялдау тақтайда) көлемі 0,3 л қосымша камера және ГР басты резервуарларынан құбыржолдарды, ауа таратқышты Вр және тежеу цилиндрлерін қосуға арналған жалғастықтар орналастырылған. Ажыратып-қосқыш поршенінің үстіндегі және поршендердің арасындағы қуыстар және көлемі 0,3 л қосымша  камера  диаметрі 0,8 мм калибрленген саңылаулар арқылы байланыстырылады. Шарт. № 254 кранының тұтқасының алты жұмыс қалыпы бар: 1 – босату (босату буферінің жылжымалы төлкесі жоғары бөлігінің  артуына батырылған); 2 – пойыздық; 3 – 6 – тежеуіштік. Егер қосымша тежеуіштің кранын пайдаланбаған жағдайда, оның тұтқасы, босату буферінің төлкесіне 21 әсер ететін серіппенің күшімен пойыздық қалыпта болады. Шарт. № 254 краны екі қосу сызбасымен жұмыс істей алады: тәуелсіз (кран Вр ажыратылған) және қайталаушы ретінде. Тәуелсіз сызба бойынша кранды арту тақтайына қосқан кезде тек екі құбыржол ғана қосылған –  ГР-денжәне ТЦ-ден.

Қосудың тәуелсіз сызбасы кезіндегі кранның әрекеті.

КВТ тұтқасының пойыздық жағдайда болған кезінде реттеуіш серіппенің 6 күші (4.12-суретті қара)стақанда 1 тоқтатқыш сақинамен бекітілген тіреуіш тығырыққа

беріледі.

Локомотивті тежеу үшін кранның тұтқасын тежеу қалыптарының біріне орнатады. Сонымен бірге, орталықтандырушы тығырық 7 пен жоғарғы   поршеннің   артқыілмегінің   арасындағы   саңылауды таңдай

отырып, реттеуіш стақан 1 корпусқа бұралады және реттеуіш  серіппесін қысады, жоғарғы поршеньге берілетін күш 11. Соңғысы төмен түсіріледі және төменгі қосарлы поршень 12 төменге жылжытылады,ол өзнің артқы ілмегімен ершіктен қосершікті клапанның 15 конус тәріздес енгізу бетін сығады. Сонымен бірге, сығылған ауа ГР-дан ТЦ-ға және бір мезгілде төменгі поршеннің  астына аға бастайды. Төменгі поршенге түсірілетін қысым реттеуіш серіппенің 6 күшінен өте салысымен, 11 және 12 поршендер шамалы қашықтыққа жоғары жылжиды, және қосершікті клапан 15 өз серіппеісінң әсерімен жабылады. ТЦ орнатылған қысым автоматтты түрде қолданылатын болады.

ТЦ толтыру уақыты (ондағы қысымның жоғарылауы 0-ден 3,5 кгс/см

дейін)КВТ тұтқасын пойыздық қалыптан VІ-қалыпқа ауыстырған кезде 4 с артық болмауы тиіс. КВТ тұтұқасының әрбір тежеу қалпына реттеуіш серіппенің арнайы бір күші сәйкес келеді және, сәйкесінше, ТЦ арнайы бір қысым. Босату сатысына қол жеткізу үшін, кранның тұтқасын сағыт тілі бойынша ауыстырады. Сонымен бірге, реттеуіш стақан1 корпустан бұралынады және реттеуіш серіппенің сығылуы азаяды. ТЦ-дан сығылған ауаның артық күшімен поршендер көтеріледі, және төменгі поршеннің артқы ілмегі 12 қоссатылы клапанның 15 шығару бетінен шығып кетеді. Ауа ТЦ-дан төменгі поршеннің  қуыс  сояуышының өмтік каналы арқылы және оның дискілерінің арасындағы атмосфералық саңылаулар атмосфераға шығады.

ТЦ-ғы қысымның төмендеуі, реттеуіш серіппенің 6 күші төменгі поршенге

сығылған ауаның әсерінен күшті жеңбейінше орын алатын болады. Осы орын ала салысымен, поршендер рететуіш серіппенің әсерінен мардымсыз қашықтыққа төмен жылжиды, және ТЦ-ні атмосфердан ажырата отырып, төменгі поршеннің артқы ілмегі 12 қосершікті клапанның 15 қапталына отырады. КВТ тұтқасын пойыздық қалыпқа ауыстырған кезде реттеуіш серіппенің 6 жоғарғы поршенге 11 әсері тоқтатылады, және тежеуішті толық босату орын алады.

ТЦ-ғы қысымның төмендеу уақыты 3,5-тен 0,5 кгс/см

дейін КВТ тұтқасын шеткі тежеу қалпынан пойыздық қалыпқа ауыстырған кезде 13 с артық болмауы тиіс.

254 кранына ажыратып-қосқыш поршенінінң 20 астындағы қуысқа келіп түседі (4.12-суретті қара), ортаңғы бөліктің корпусындағы шолушы канал бойынша поршенді айналып өтеді және диаметрі 0,8 мм калибрленген саңылау арқылы 11 және 12 поршендерінің арасындағы қуысқа және көлемі 0,3 л камераға өтеді. Сонымен бірге төменгі поршень 12 төмен түсіріледі, қосершікті клапанды 15 төмен сығады, және ауа ГР-дан ТЦ-ға аға бастайды. ТЦ толтырылуы поршень арасындағы қуыстың және ТЦ-ғы қысымды теңестірген кезде тоқтатылады.

Машинистің  пойыздық  кранының  тежеуішін  босатқан  кезде,  ауа

поршень арасындағы қуыстан және көлемі 0,3 л камерадан тежеу кезіндегі дәл сол каналдар бойынша, Вр арқылы атмосфераға шығады. ТЦ қысымымен төменгі поршень 12 көтеріледі, және ауа ТЦ-дан атмосфераға, поршеннің қуыс сояуышының 12 өстік каналы арқылы шығады. Локомотивтің тежеуіштерін босату үшін тежелген құрамда шарт. № 254 кранының тұтқасын бірінші қалыпқа (босату) орнатады. Сонымен бірге босату буферінің төлкесі 21 корпусқа батырылады және босату клапаны

ершіктен сығылады. Ажыратып-қосқыш поршенінің

үстінен ауа атмосфераға ашық босату клапаны арқылы шығады. Ажыратып-қосқыш поршенінің үстіндегі шағын көлем қуысындағы қысым дәлсол сәтте атмосфералық қысымға дейін төмендейді. Артық қысымның әсерінен Вр тарапынан ажыратып-қосқыш поршені

көтеріледі және өзінің манжетімен ортаңғы бөліктің корпусындағы шолушы каналын жабады. Ашық босату клапаны арқылы ауа сондай-ақ 11 және 12 поршендерінің арасындағы қуыстан және көлемі 0,3 л камерадан атмосфераға шығады. Поршень аралық қуыстағы қысымның төмендеуінің салдарынан төменгі поршень 12 көтеріледі, және ауа ТЦ- дан поршеннің қуыс сояуышының 12 өстік каналы арқылы атмосфераға шығады. ТЦ-ғы қысымның төмендеу мәні КВТ тұтқасының босату қалыпындағы ұстап тұру уақытына байланысты болады, яғни поршень арасындағы қуыстағы қысымның төмендеуінен. Босату қалпынан пойыздыққа қалыпқа кранның тұтқасы автоматты түрде босату буферінің төлкесінің 21 серіппесінің әсерімен жылжытылады. Ажыратып-қосқыш поршені 20, Вр тарапынан сығылған ауа күшімен жоғарғы қалыпта қала береді. Жабылған шолушы канал кезінде кранның сол жақ бөлігі жұмыстан ажыратылған болып табылады (ауа Вр-дан поргшень арасындағы қуысқа түсе алмайды), яғни, аталмыш жағдайда оны қосудың рәуелсізсызбасы орын алады. Локомотивтің тежеу тиімділігін арттыру КВТ тұтқасын тежеу қалыптарының біріне қою арқылы ғана қолжеткізуге болады. Сонымен бірге, реттеуші серіппенің 6 әсерінен 11 және 12 поршендері төмен жылжиды, осының нәтижесінде ТЦ жоғарыда сипатталып өткендей қысымның артуы орын алады, егер реттеуші серіппенің күші Вр әсер етуі кезінде орнатылғанға қарағанда, ТЦ үлкен қысымына сәйкес келетін болса, мысалы, егер тежелген құрамда локомотив тежеуіштерінің босату сатысы орындалған болса. Поршень аралық көлемнің жасанды артуы (көлемі 0,3 л қосымша камераның болуы) және КВТ тұтқасының І-қалыпында поршеньдер арасындағы қуыстан ауаның атмосфераға шығуының бәсеңдеуі (диаметрі 0,8 мм калибрленген саңылаудың болуы) тежелген құрамда локомотив тежеуішінің сатылы босатылуын алуға мүмкіндік береді. Қайталанушы сызбаны қалпына келтіру үшін тежеуіштерді машинисттің пойыздық кранымен босату қажет. Сонымен бірге ажыратып-қосқыш поршенінің 20 астындағы қуыстағы қысым төмендейді, және ол өзінің серіппесінің әсерімен шолушы каналды аша отырып, төмен түседі.

Кранды реттеу.

Әрбір тежеуіш қалыпында шарт. № 254 краны ТЦ- ғы белгілі бір қысымды қамтамасыз етуі және автоматты түрде сақтап тұруы тиіс:

Қалып        Қысым, кгс/см

ІІІ    .................................................................... 1,0...1,3 ІV    .................................................................... 1,7...2,0 V        .................................................................... 2,7...3,0 VІ    .................................................................... 3,8...4,0 Кранды реттеу үшін реттеу бұрандасын және стақандағы тұтқаны бекіту бұрандасын босаңсыту қажет. Кранның тұтқасын ІІІ-қалыпқа орнату.Стақанның айналуымен ТЦ-ге 1,0.1,3 кгс/см

қысымын орнату. Кранның тұтқасын стақанға бекіту. Тұтқаны VІ-қалыпқа ауыстыру және реттеу бұрандасымен ТЦ қысымды 3,8.4,0 кгс/см

мәніне дейін жеткізу. Содан кейін кранның тұтқасын пойызық жағдайға ауыстыру және тежеуіштің толық жоқтығына көз жеткізу.

Шарт. № 377 қостартым краны басты сұйыққойма мен машинист кранының арасындағы қоректендіру магистралінің құбырында орнатылған. Ол корпустан 2 (4.13-сурет), конус тәріздес тығыннан

және қақпақтан

тұрады. Тығын 3  серіппемен

қысылған. Тығынның

4.13-сурет. Шарт.  № 377  қостартпа краны: 1 – тұтқа; 2 – корпусы; 3 – конус тәрізді тығын; 4 – серіппе; 5 – қақпақ; 6 – манометрді        қосуға арналған саңылау

3 шаршысына тұтқа

кигізілген, оның екі қалыпы бар: құбырдың көлденеңінен – жабық (ГР-ден машинист кранынан ауа өткізуге арналған канал жабық); құбырдың бойымен – пойыздық қалып (сығылған ауа ГР-ден машинист кранына өтеді). Саңылау

Шарт. № 114 құрастырылған краны локомотивтердің құбыр жолдарында монтаждалған, ол машинист кранын тежеу магистралімен байланыстырады (тежеуіштерді тұйықтау құрылғылары болмаған жағдайда). Кран копустан 2 (4.14-сурет), атмосфералық каналы бар конус тәрізді үшжүрісті тығыннан 3 және қақапақтан 5 тұрады. Тығын  3 серппемен

қысылған. Тығынның 3 шршысына тұтқа 1 кигізілген, оның үш қалыпы бар: сағат тіліне қарсы құбырға көлденеңнен – қостартыс (машинист кранының ТМ-мен байланысту каналы ашық); құбырдың бойымен – пойыздық қалып (машинист кранының ТМ-мен байланысту каналы ашық); құбырға көлденеңнен сағат тілібойынша – шұғыл тежеу (ТМ машинист кранынан ажыратылған және тығындағы канал арқылы атмосферамен байланысқан). Манометрді қосу үшін 6 саңылауы қарастырылған.

4.6.Шарт. № 367М тежеуіштерді тұйықтау құрылғысы Тежеуіштерді тұйықтау құрылғысы қос кабиналы локомотивтерде машинисттің кранын және бір кабинадағы қосымша тежеуіш кранын өшіре отырып және оларды екіншісінде қоса отырып, басқару кабиналарын ауыстыру кезінде локомотивті мәжбүрлеп тежеу кезінде қолданылады. Шарт. № 367М құрылғысы ( 4.15-сурет)кронштейннен 6, ажыратып- қосықыш корпусынан 7, құрастырылған краннан 4 және электрлік түйіспесі бар қораптан 3 тұрады.

Кронштейнге 6 ГР, ТМ және ТЦ құбыржолдары қосылған, сондай- ақ машинист кранынан және қосымша локомотив тежеуішінің кранынан. Кронштейнге ауа шығыны сигнал бергішінің корпусына 1 бекітіледі. Ажыратып-қосқыштың корпусында 7 ЭКСЦЕНТРЛ3 Б3Л3К

Құрастырылған кранның 4 серіппемен жүктелген конус тәріздес қола тығыны

бар. Тығынның шаршысында бекітілген кранның тұтқасының 5 үш қалыпы бар: сағат тіліне қарама-қарсы – қостартым қалыпы (құрастырылған кран машинист краныны ТМ дейін ауаның өтуін бөгеттейді), тігінен – пойыздық қалып, сағат тілі бойынша – шұғыл тежеу. Шұғыл тежеу қалыпында тежеу магистралі құрастырылған кранның тығыны арқылы атмосферамен байланысады. Ауа шығыны сигнал берушісі қазіргі уақытты қолданылмайды. (Тежеуіштерді тұйықтаудың жаңа құрылғылары сигнал берушісіз шығарылады.) Әрекет етуші кабинада, тұйықтау құрылғысының тұтқасы 14  тірелгенше төмен бұралуы тиіс, ал құрастырылған кранның тұтқасы 5 пойыздық қалыпқа орнатылады (4.15, б –суретті қара). Сонымен бірге эксцентрикті біліктің жұдырықшалары 2 ершіктен 8, 15 және 16 клапандары сығады (клапандарды ашады), ал итергіш 17 электрлік түйіспеге 18 әсер етуін тоқтатады, ол өз серіппесінің әсерімен тұйықталады. ГР ауа ауа шығыны сигнал берушісінің корпусы 1 арқылы өтеді және одан әрі канал 11 бойынша және ашық клапан 15 арқылы машинист кранына өтеді. Машинист кранынан сығылған ауа ашық клапан 8 арқылы, канал 12 бойымен және құрастырылған кранның тығыны арқылы ТМ өтеді. Канал 12 бойынша ауа сондай-ақтұйықтау поршеніне жақындайды , ол оның әсерінен өзінің артқы ілмегін жылытып эксцентрлік біліктің 2 ойығына батырады (білікті жұмыс қалыпында бекітеді). Қосымша тежеуіштің кранынан ауа канал13 бойымен калапан 16 арқылы ТЦ келіп түседі. Екінші кабинаға ауысқан кезде машинисттің кранымен ТМ толық итоктан айыруын жасау қажет, ал КВТ тұтқасын VІ-қалыпына ауыстыру қажет. Сонымен бірге серіппе тұйықтау поршенініің 9 артқы ілмегін эксцентрлік білікпен 2 іліністен шығарады – білік бұғаттан шығарылады.

^|тм|тц

1 – ауа шығыны сигнал берушінің корпусы; 2 – эксцентрлі білік;

Осыдан кейін тұтқаны 14 жоғарыға тақалғанға шейін 180° бұру және оны біліктің шаршысынан 2 шығарып алу қажет. 8, 15 және 16  клапандар эксцентрикті біліктің жұдырықшасының 2 әсерінен босатылады және өзінің серіппелерінің күшімен ершіктерге отырады, олар ГР-ді ТМ-мен, машинист кранын ТМ-мен және КВТ-ны тежеу цилиндрлерімен байланыстыратын 11, 12, 13 каналдарды жабады. Бір мезгілде біліктің жұдырықшасы 2 итергішке 17 әсер етеді, ол локомотивтің қозғалу электр тізбегіне қосылған электр түйіспесін 18 ажыратады. Осылайша локомотивті қозғалысқа келтіру мүмкіндігі  алып тасталады. Егер жұмыс кабинасында тұтқа 14 төмен бұралса, бірақ тік қалыпты ұстанбаса, онда тұйықтау поршенінің 9 артқы ілмегі эксцентрикті біліктің 2 ойығына батырылмайды және поршень 9 А шолушы каналын жаппайды. Бұл жағдайда ТМ сығылған ауа, машинисттке тұтқаны 14 дұрыс орнату қажеттігіне сигнал бере отырып. Екінші локомотивтің жұмыс кабинасындағы қостартпаға ілескен жағдайда тежеуіштерді тұйықтау құрылғысы қосулы күйде болуы тиіс, ал құрастырылған кранның тұтқасы 5 қостартпа жағдайына ауыстырылған.

Шарт. № 418 датчигімен тежеу магистралінің үзілгендігінің сигнал берушісі шарт. № 483 ауа таратқыштардың басты бөлігі мен қоскамералы сұйыққоймасыныңарасына орнатылған және машинистке пойыздың тежеу магистралының тұтастығының бұзылғандығы және локомотивтің тарту режимін бір мезгілде ажырату туралы сигнал  беруге арналған.

Құрылғы алюминийден жасалған корпустан 2 (4.16-сурет), фланецтен

, аралық бөлік корпусынан

және бұрыштық ендірмеден

тұрады.

Корпус 2 пен фланецтің 4 арасында екі резеңке диаффрагмалар 5 орналастырылған, олардың астында өздерінінң артқы ілмектерімен сырық-итергіштердің 7 қырнауларына кіретін металл тығырықтар 6  бар . Тығырықтар 6 серіппелермен 3 жүктелген. Корпустың 2 төменгі бөлігінде планкаларға 9 бекітілген шағын ажыратып-қосқыштар 8 орнатылған. Шағын ауыстырып-қосқыштардың корпусқа қатысты қалыпын реттеуді бұрандалармен 1 жүзеге асырады. Шағын ажыратып-қосқыштардың сыртқа шығаратын өткізгіштері оқшаулау қалыпында 11 орналасқан түйіспелермен жалғастырылған. Бұрыштық ендірмеде 13 түйіспелері 12 бар оқшаула қалыпы орнатылған. Сол жақ диафрагманың 5 үстіндегі қуыс ауа бөлгіштің қосымша айырғыш каналымен (КДР) байланысады, ал оң жақ диафрагманың үстіндегі қуыс  –  ТЦ каналымен. Бір ұшы бар итергіш 16

12    11        10

қоскамералы сұйыққоймада орналасқан, ауа таратқышды тежеу режимдерінің ажыратып-қосқыш білігінің эксцентригіне, ал екіншісімен –  басты бөліктің режимдік құрал тіреліміне тіреледі.

Құрылғының электрлік сызбасы 4.17-суретте берілген.

Тежеу магистралі үзілген жағдайда, пойыздағы стоп-кранды немесе ауабөлгіштің артқы вагонының ақырғы кранын ашу тежеуге әсерін тигізеді. Пойыздың басқы бөлігінде және локомотивте ТМ-нің тұтқасы пойыздық жағдайда болған машинист краны арқылы қуаттануының салдарынан, ауа таратқыштар ТМ-нің қысқа мерзімді қосымша ішінара ажыратылуын жүзеге асырады, содан кейін жібереді. Басталған қосымша ажырату процесінде ауабөлгіштің КДР-де қысым жоғарылай түседі, ауа одан сигнал берішінің сол жақ диафрагмасына 5 (4.16- суретті қара) әсер етеді. КДР қысым 1,1...1,3 кгс/см

мәнен жеткен кезде, диафрагма, серіппенің күшін баса отырып,сырық-итергішпен 7 сол жақ шағын ауыстырып-қосқыштың ДДР түйіспесін (4.17-суретті қараңыз) түйіспелерін тұйықтайтындай майысады. Ауабөлгіштің қосымша ажыратуға әсер етуінде оң жақ шағын ауыстырып-қосқыштың ДТЦ түйіспелері тұйықталған күйінде қалады, себебі ТЦ  каналына келіп түсетін ауа қысымы 0,3 кгс/см

аспайды – бұл сигнал беруші диафрагмасының төмен жылжуына жеткіліксіз.

Сонымен бірге, Р1 релесінің катушкасына (локомотивтің әрбір сериясына оның өзіндік сызбалық нөмірі болады) ДДР тұйықталған түйіспелері және оң жақ шағын ауыстырып-қосқыштың        ДТЦ тұйықталған түйіспелері арқылы қуат беріледі. Іске қосылған Р1 релесі өзінің Р1/1 түйіспесімен машинист пультіндегі  «ТМ» сигнал шамының тізбегін тұйықтайды, ал ажырату Р1/2 түйіспесімен локомотивтің тартпа режимін басқару тізбегін бөлшектейді.

Қосымша        ажыратуды тоқтатқаннан  кейін  КДР-гі қысым

құлдырайды, және ДДР түйіспелері ажыратылады. Дегенмен Р1 релесінің катушкасы өзінің Р1/1 тұйықталған түйіспелері арқылы қуат алуын жалғастырады, диод және ДТЦ тұйықталған түйіспелер , яғни пульттегі «ТМ» сигнал шамы жанып тұра береді.

Тежеудің 0,6...0,7 кгс/см

сатысын орындаған кезде локомотивтің ТЦ-де 0,5 кгс/см

кем емес қысым ауытқуы пайда болады. ТЦ каналындағы қысыммен сигнал берушінің оң жақ диафрагмасы 5 (4.16- суретті қараңыз), серіппенің күшін баса отырып, сырық-итергішті 7 төмен жылжытады, және оң жақ шағын ауыстырып-қосқыштың ДТЦ түйіспелері (4.17-суретті қараңыз) ажыратылады. Р1 релесінің катушкасы қуатын жоғалтады, «ТМ» сигнал шамы өшеді, тартпаны басқарудың электр тізбегі қалпына келеді. Жол жүрудегі реттеуші тежеулерді орындаған кезде сигнал беру шамы қысқа мерзімге жанады және сөнеді, бұл қадағаның дұрыс  жұмыс істеуін куәландырады. Дегенмен, егер ТМ үзілуі локомотивке жақын болса, оның ауа бөлгіші ТЦ-ны қысымның 1,0.1,2 кгс/см

мәніне дейін толтыра алады. Сонымен бірге, сигнал беру шамы да қысқа уақытқа жанады және сөнеді, бірақ тартпа режимін басқарудың электр тізбегі өшірілетін болады, яғни бұл жағдайда ТМ тұтастығы бұзылуының жарықты сигнал беруі жоқ болады.

Электр тұйықтау клапандары электр тежеуішпен жабдықталған локомотивтерде орнатылады және электрлік және пневматикалық тежеуіштердің бір мезгілде іске қосылуын болдармауға арналған.

КПЭ-99 электртұйықтау клапаны (4.18-сурет) пневматикалық  және

)  3

(2

электрлік бөліктерден тұрады.Электрлік бөлігі электрлі-пневматикалық бұрандасын  8  білдіреді, ол білігі және зәкірі бар катушкадан тұрады. Біліктің ішіне орналастырылған сояуышта, екі клапан орнатылған – атмосфералық (шығарушы) және енгізу, ол серіппемен жүктелген. Пневматикалық бөлігі корпустан 6 және қақпақтан 1 тұрады. Кор- пуста серіппемен жүктелген және резеңке манжетпен тығыздалған

4,

поршень 2 және серіппемен жүктелген, жоғарғы 5 және төменгі 3 ершіктері бар ауыстырып-қосқыш клапан 4 бар. Корпустың ауа таратқышқа (немесе қосымша локомотивті теже кранына қарай), ТЦ тежеу цилиндріне қарай бұрмасы  және Ат1 атмосфералық шығуы бар.

Қақпаққа ершігі 10 бар ауыстырып-қосқыш клапаны 11, серіппемен 14 жүктелген итергіш 13 және өстік атмосфрелақы каналы Ат2 бар құрсауға бұралған реттеу бұрандасы 15 (төлке) орнатылған. Электрлі-пневматикалық бұрандаға ТМ тежеу магистралінің ауасы жақындайды. Бұранданың 8 кернеулігіне немесе кернеусіздігіне қарай, канал 9 не ТМ-мен (бұранданың енгізукалапаны арқылы) немесе атмосферамен (бұранданың атмосфералық клапаны арқылы) байланыса алады. 3 және 5 ершіктерінің арасындағы Т қуысы ТЦ-мен байланысады,  ал 2 поршеннің астындағы қуыс – электр тұйықтау клапанының корпусындағы Ат1 атмосфералық шығысы арқылы атмосферамен байланысады. Жұмыс істемей тұрған электрлік тежеуіште электрлі- пневматикалық бұранданың 8 катушкасына кернеу берілмейді. Сонымен бірге, канал 9 электрлі-пневматикалық бұранданың атмосфералық клапаны арқылы атмосферамен байланысады. Төменгі ауыстырып-қосқыш клапаны 11 серіппемен 14 (итергіш 13 арқылы) өзінің ершігіне 10 қысылған – шеткі оң жақ қалыпта болады. Поршеннің 2 астындағы қуыс атмосферамен Ат2 құрсау 12 және реттеу бұрандамасының 15 өстік каналы арқылы байланысқан. Ауысытырып-қосқыш клапан 4 өз серіппесімен төменгі ершікке қысылған, 3 және 5 ершіктерінің атмосфералық шығыспен Ат1 байланысын жаба отырып. Пневматикалық тежеуде ауа таратқыштан ауа, ауыстырып-қосқыш калапанға 4 әсер ете отырып, оны төменгі ершікке лақтырады және ауыстырып-қосқыш клапанының жоғарғы ершіктегі 5 саңылау арқылы 3 және 5 ершіктерінің арасындағы Т қуысқа және одан әрі ТЦ келіп түседі. Электрлік тежеуішті қосқан кезде электрлі-пневматикалвық  бұранда 8 қуаттанады және сығылған ауаны ТМ-нан канал 9 арқылы ауыстырып-қосқыш клапанына 11 өткізеді, ол итергіштің 13 серіппелерін жеңе отырып, сол жаққа құрсаудың 12 тығыздамасына тірелгенше жылжиды. Осының салдары поршеннің 2 астындағы қуыстың атмосферадан Ат2 ажырауы және осы қуыстың каналмен 9 байланысуы болып табылады, ол бойынша ауа ТМ-нан поршеннің 2 астына келіп түседі. ТМ қысымының әсерінен поршень, ауыстырып- қосқыш клапанды 4 жоғарғы ершікке қыса отырып жоғары жылжиды. Мұнысымен ауаның ауа таратқыштан ТЦ-ға өту жолына кедергі келтіреді және ТЦ-ның атмосферамен байланысуы ауыстырып-қосқыш калапанының 4 төменгі ершігіндегі саңылау және электртұйықтау клапанының    корпусындағы    атмосфералық    шығыс    Ат1    арқылы

қамтамасыз етіледі.

Жұмыс істеп тұрған электрлік тежеуіш кезінде орындалатын шұғыл тежеу кезінде, немесе электрлік тежеуіш істен шыққанда және электрлі- пневматикадық бұранданың 8 катушкасынан кернеу алынған кезде, сығылған ауа каналдан 9 атмосфераға бұранданың атмосфералық клапаны арқылы шығады. Сонымен бірге қысым поршеннің

астында да төмендейді . ТМ-гі қысым шамамен 2,5...2,7 кгс/см

мәнге дейін құлағанда, ауыстырып-қосқыш 11 серіппенің 14 әсерімен, каналды 9 жаба отырып, итергішпен 13 оң жаққа тірелгенге дейін жылжиды. Ауа 2 поршеннің астындағы қуыстан атмосфераға Ат1 реттеуші бұранданың 15 өстік каналы арқылы шығады , және поршень өз серіппесінің әсерімен төмен түсіріледі. Сонымен бірге ауыстырып- қосқыш клапан 4 өз серіппесімен төменгі ершікке 3 түседі, мұнысымен ТЦ-ны атмосферадан Ат1 ажыратады және оларды ауа таратқышпен байланыстырады. Электрлік тежеуді пневматикалықпен алмастыру орын алады. Электрлік тежеудің автоматтты түрде алмастырылуы орын алатын ТМ қысымын, серіппенің 14 тартылысын өзгерте отырып, бұрандамен

реттейді.

Сигнал берушілерді тікелей тежеу цилиндрлеріне немесе олардың құбыр жолдарына орнатады және электрлік тізбек сызбаларына қатарлас қосады. Бұл жағдайда, кез-келген тежеу цилиндрін (ТЦ) босатпаған жағдайда, машинист пултінде сигнал беру шамы жанады. Шарт. № 352А тежеуіштерді босату сигнал берушісі  жалғастығы бар алюминий фланецтен 1 (4.19-суретте қара), жылжымалы түйіспесі 3 бар резеңке диафрагмадан

және екі терезесі бар корпустан

тұрады. Корпустың ішінде жылжымайтын түйіспелері бар оқшаулауышы

бар, оларға бұрандалармен

екі жұқатақтайша бекітілген. Жұқа тақтайшалардың артқы ілмектері корпустың терезелерінен 4,5 мм шығып тұрады және сомынға 8 келіп тіреледі. Сомындардың арасында жылжымалы және жылжымайтын түйіспелердің арасындағы 1,8.2,2 мм реттелген саңылауды бекітуге арналған екі тығырығы бар резеңке төсеме 9 бар. Босату кезінде түйіспелердің жылдам әрі сенімді ажыратылуы үшін диафрагма

және оқшаулағыш

мәнінен артқан кезде, сигнел берушінің түйіспелері тұйықталады және машинисттің пультінде сигнал беру шамы жанады, ТЦ қысым төмен болған жағдайда, түйіспелер ажыратылады және сигнал беру шамы сөнеді. Сигнал берушілерді тежеуіш цилиндрлеріне немесе ТЦ құбыржолдарына  монтаждайды және кез-келген Тц босатпаған кезде машинист пультіндегі сигнал беру шамы жануын жалғастыруы үшін,  электрлік сызбаны қатарлас қосады.

1        2        3 4        5        6

Шарт. № 115А тежеуіштерді босату сигнал бергіші қақпақтан 1 (4.20-сурет) және корпустан 3 тұрады, олардың арасына резеңке диафрагма 6 орнатылған. Тежеуіш цилиндріндегі қысым р тц

0,3...0,4 кгс/см

артық болған кезде диафрагма майысады және  өзекшеге 5 әсер

с

-сурет. Шарт. № 115А тежеуіштерді босату сигнал бергіші:1

7 – жалғастық; 8 – электр сымдары; 9 – оқшаулағыш; 10 – төсемелер; 11 – итергіш; 12 – шағын ауысытырып-қосқыш; р тц

етеді, ол итергіш 11 және тіреу 2 арқылы шағын ауыстырып-қосқыш түйіспелерін 12 тұйықтайды – машинисттің пультінде сигнал беру шамы жанады. ТЦ төмен қысым болған кезде өзекше  5 және итергіш 11 серіппелердің 4 әсерінен сол жаққа жылжиды, мұнысымен шағын ауыстырып-қосқыш 12 түйіспелерінің ажырауын қамтамасыз етеді, сонымен бірге сигнал беру шамы сөнеді. Шарт. № 115А сигнал берушісінің шарт. № 352А сигнал  берушісі  сияқты  сипаттамалары бар. Тежеуіштерді босату сигналберушілері ретінде басқарудың автоматты түрде (пневматикалық) ажыратқыштары да қолданыла алады.

4.10. Басқарудың пневматикалық ажыратқышы Әртүрлі индексті басқарудың пневматикалық ажыратқыштары (ПВУ) – олар орналастырылған магистральдерің ауа қысымының өзгеруіне байланысты басқару тізбектерін автоматты түрде қосуға және ажыратуға арналған. ПВУ-2 басқару ажыратықышыТМ бұруында орналастырылады және қақпақтан 1 (4.21, а -сурет), корпустан 4 және тығыннан

тұрады. Корпусында сояуышы 13 бар

бар, ол бағыттаушы төлкеде 5 жылжиды. Поршень 3 резеңке манжетпен тығыздалған және  серіппемен

жүктелген. Сояуышынд 13 сақиналы жырашығы бар гильза 11 және пластмассадан жасалынған бұрма иінтірек

бар. Корпустың бүйір құйылыстарында болат шариктерден 12, итергіштен 7 және реттеуші сомындары 6 бар серіппелерден 8 тұратын екі шарикті стопор орнатылған. ПВУ байланыс тобы мөлдір қаппен 19 жабылған және өзіне роликті 17 түйіспелі иінтіректі және

және

қысқыштарды қамтиды .

Жылжымайтын түйіспе а

оқшаулағыш қалыпта

орнатылған және қысқышпен

біріктірілген, ал түйіспелі  иінтіректе 17 орнатылған жылжымалы түйіспе б,

қысқышпен

біріктірілген .

ПВУ ажыратқыштары екі түрде шығарылады – қосатын және ажырататын. Олар бір бірінен бұру иінтірегінің

орналасуымен ерекшеленеді .

Ажырату түріндегі аспаптарда (мысалы, ПВУ-4)  иінтірек 14 - 180°-қа бұрылған (иінтіректің қиғаш ернеуі төменде). ПВУ-2 және ПВУ-7 ажыратқыштары бір бірінен тығындарының 9 өлшемдерімен ерекшеленеді (ПВУ-7-де ол қысқарақ).

мәніне жоғарылаған кезде, поршень

, серіппенің 10 және сол жақ шариктің 12 кедергісінен өте отырып, жоғары қарай оң жақ шариктің 12 гильзаның сақиналы жырашығына  11 түсіп кеткенге дейін жылжиды. Поршеннің сояуышпен толық жүрісі

қалады.        109

ф-

\л

4vі?

1)

4.21-сурет. Басқарудың пневматикалық ажыратқышы (а)

16, 18

а

б

ТМ-гі қысым 2,7...2,9 кгс/см

мәніне дейін төмендеген кезде,  серіппе 10, оң жақ шариктің 12 күшін баса отырып, сояуышы 13 бар поршеньді 3 төменге сол жақ шариктің 12 гильзадағы сақиналық жырашыққа 11 түскенге дейін жылжытады. Сояуыш 13 төмен қарай жылжыған кезде иінтірек 14 бұрылды, ол түйіспелі иінтіректің  ролигіне

әсер етеді .

Соңғысы, өз өсінде бұрала отырып, басқарудың электрлік тізбегін үзе отырып, а

және б түйіспелерін ажыратады.

Түйіспелердің тұйықталуына және ажыратылуына қысымды реттеу серіппелерді 8 реттеуші сомындармен 6 тартуын өзгерту арқылы жүзеге асырылады. ПВУ ажыратқыштары Э-119 ажыратқыштарымен салыстырғанда жоғарырақ сезімталдығымен, сенімділігімен және сипаттамаларының тұрақтылығымен ерекшеленеді. 2000 ж. бастап шығарылып келе жатқан  ПВУ-5 ажыратқыштарының тығындары жоқ, алқайталама иінтірек метал түрінде жасалған.

Электровоздар қатарында, әсіресе ВЛ11 м

с және басқалар, ТЦ магистралінде        орнатылған        басқарудың        пневматикалық ажыратқыштары басқа да функцияларды орындайды: мысалы, ТЦ-ға 1,8 . 2,2 кгс/см

қысым түсірген кезде, сығылған ауаны беруді басқару электрлі тізбегін арбалардың үстеме жүйтеуіштерінің цилиндрлеріне тұйықтайды; ТЦ-ғы қысым 2,8...3,2 кгс/см

артық болған кезде құмды автоматтты түрде беруді басқару тізбегін дөңгелек жұптарының астына тұйықтайды.

Ауа таратқыштар тежеу кезінде тежеу цилиндрлерін сығылған ауамен толтыруға арналған; тежеуіштерді жіберген кезде тежеу цилиндрінен атмосфераға ауа шығаруға, сондай-ақ тежеу магистраліндегі қосымша сұйыққойманы зарядтауға арналған. Мақсаты бойынша ауа таратқыштар жүк, жолаушы, арнайы, жылдам жүретін пойыздарға арналған болып бөлінеді. Олар бір бірінен тежеу цилиндрлерін толтыру және босату уақытымен ерекшеленді. Әрекет ету сипаты бойынша қарқынды және уақытша ауа таратқыштар болып бөлінеді. Қарқындыларға тежеу цилиндрлерін толтыру уақыты тежеу магистралін ажырату қарқына байланысты ауа таратқыштар жатады. Уақытша ауа таратқыштарда тежеуіш цилиндрлерін толтыру уақыты тұрақтылар жатады. Ол басқару саңылауының немесе цилиндрді толтыру саңылуының диаметрімен анықталады. Тежеуіштерін жіберу ауырлығы бойынша ауа таратқыштар тежеуіштерін жеңіл, жеңілдетілген және ауыр босатушы болып бөлінеді. Жеңіл босатуы бар ауа таратқыш тежеуіштерді тежеу магистраліндегі қысым 0,2...0,3 кгс/см

жоғарылаған кезде жібере бастайды; жеңілдетілген босатуды тежеуіш цилиндрінен ауа жіберу тежеу магистраліндегі қысым зарядынан 0,3.0,4 кгс/см

төмен деңгейге қалыпқа келмейінше болады, ал ауыр босату тежеу магистралінің қысымы толығымен зрядты деңгейге дейін қалпына келгенннен кейін басталады.

баяу болмауы тиіс деген қасиеті болуы тиіс.

Тежелу пойыздың тұтастай ұзындығы бойынша анық және бірқалыпты болуы тиіс. Жолаушылық түрдегі ауа таратқыштағы тежеуіш цилиндріндегі толық қысым 3,8...4,0 кгс/см

құрауы тиіс.  Жүкті түріндегі ауа таратқыштардың жүктеуге байланысты тежелуінің үш режимі болады: жүктелген режимінде тежеуіш цилиндріндегі қысым 3,9...4,2 кгс/см

болуы тиіс, орташасында – 2,8.3,3 кгс/см

деп беруі тиіс, ол тежеуіш қалыптарының дөңгелектерге тақасуын, содан кейін «баяулатқышты» қосқанға дейін жылдам бастапқы толтыруды бастауын және қысымның толық мәніне бейін біркелкі артуын жоғарылауын қамтамсыз етеді. Әр типті ауа таратқыштар пойыздың белгілі бір ұзындығына есептелген, ол тежеуіш толқынның таратылу жылдамдығына байланысты, толық қызметтік тежеуде ол 100 м кем болмауы тиіс, ал шұғыл тежелуде 200 м/с тең болуы тиіс. Сол себептен шарт. № 292 жолаушылар  ауабөлгіші ұзындығы 700м пойызға, ал жүк  шарт. № 483 Заманауи ауа таратқыштар, алынған әрекет ету сигналына және жұмыс режиміне қарай, тежелуді және тедеуішті босатуды тежеу қалыптарын нөлден максимумға дейін және максимумнан нөлге дейін жасауытиіс. Жекелеген ауа бөлгіштің кез келген ақаулықтары пойыздың дұрыс жұмыс істейтін тежеуіштерінің өздігінен босатылуын туындатпауы тиіс.

Шарт. № 292-001 ауа таратқышты жолаушылар жылжымалы құрамда орнатылады. Ол қарқынды типтегі тікелей әрекет етпейтін тежеуіштерге жатады. Ауа таратқыш (5.1-сурет) режимді ауыстырып-қосқышы бар магистральді бөліктен 11, КДР қосымша ажыратқыш камерасы бар қақпақтан 1 және шұғыл тежеуші 3 үдеткіштен ьұрады. Қақпақтың 1 корпусында сүзгі 13,

буферлік құрылғы

және көлемі 1л қосымшаажырату камерасы орналастырылған. Магистральді бөлігінің корпусында магистральді және ауыстырып-қосқыш органдары орнатылған. Магистральді органның магистральді поршені 12, бас 9 жәнеайырғыш бөліп таратқыштары бар. Магистральді  поршеннің артқы ілмегіндегі еркін көлденең жүріс 7 мм құрайды. Корпусқа

сол жағынан қосымша сұйыққоймаға ЗР өтпелі саңылауы бар бітеуіш

бұралған. Бітеуіш босату буферінің 7 стақанының серіппесіне тіреу болып табылады.

Режимді ауыстырып-қосқыш тығынының 6 артқы ілмегінде үш қалпы бар тұтқа

кигізілген:

Д – магистральді бұру жағына еңкейтілген тұтқа. Тұтқаның осындай қалыпында ауа таратқыш ұзын құрамды жолаушылар пойызында және жүк пойыздарында  жұмыс істейді;

К – тік қалып. Осындай қалыпта тұтқа ауа таратқыш қалыпты ұзындықтағы жолаушылар пойызына қосылған кезде болуы тиіс (20 вагонға дейін қоса алғанда); УВ – тежеуіш цилиндрі жағына еңкейтілген. Бұл жағдайда шғл тежеу үдеткіші өшірілген. Мұндай қалыпта тұтқа, ауа таратқыш қызметтік тежелуде өздігінен шұғыл тежеуге әрекет еткен жағдайда болуы тиіс. Шұғыл тежеу үдеткішінің 3 корпусында төлке престелген және шұғыл тежеу үдеткішінің поршенінің 5 төсемесі, сондай-ақ үзілмелі клапанның ершігі 4 бар . Поршень 5 резеңке манжетпен тығыздалған және дискісінде диаметрі 0,8 мм саңылауы бар, ол төсеме мен поршеннің үстіндегі У1 қуысы бар манжеттіңарасындағы қуысты байланыстырады. Үзілмелі клапан өзінің шығыңқы жерімен поршеннің және клапанның төменгі қалпындағы, саңылауы 3,5 мм        (тігінен) шұғыл тежеу үдеткіші поршені 5 табанының жартылай сақиналы ойығына кіреді.

бойынша ауа үдеткіштің корпусына келіп түседі. Мұнда оның жолы екі тармаққа бөлінеді (5.1-суретті қара). Ауаның бір бөлігі қақпақтың стақан тәріздес сүзгісінен 13 өтеді және магистралді камераға МК келіп түседі. Ауа қысымының әсерінен магистральді поршень босату қалпына, бөліп таратқыш төлке жағына жылжиды. Поршеньмен бірге босату қалпына (солға) айырғыш және басты бөліп таратқыштар жылжиды. Бірпқ магистральді поршеннің кемершіктері бөіп таратқыш төлкесінің ысқылау лентасына жанасқаннан бұрын, оның артқы ілмегі босату буферінің стақанына 7 тіреледі. Егер ауаның қуаты магистральді поршенге аз болса, онда буфер батырылмайды. Магистральді поршеннің осындай қалпында ауа МК-дан бөліп таратқыш камерасына ЗК әрқайсысының диамтері 1,25 мм үш канал ЗР1 бойынша өтеді, содан кейін ені 2,5 мм сақиналы саңылау бойынша поршеньмен төлкенің арасында, және диаметрі 2 мм ЗР2 каналы бойынша поршеннің кемершіктеріне. Егер ауаның қуаты жоғары болса және артқы ілмек буферді батырса, яғни серіппені қысса, онда магистральді поршень кемершіктерімен бөліп таратқыш төлкесіне жанасады. Бұл жағдайда ауа МК-дан үш канал ЗР1 және поршеннің кемершіктерінен бір каналЗР2 бойынша келіп түседі. Бөліп таратқыш камерасынан ауа ЗР3 каналы бойынша қосымша сұйыққоймаға өтеді, оның қысымын, тежеу магистралінің зарядты қысымы 5,0 кгс/см

тең болғанкезде,  2,5...3 мин ішінде 4,8 кгс/см

толықтырады.

МК камерасынан М2 каналы бойынша ауа айырғыш бөліп таратқыш астына басты бөліп таратқыш арқылы өтеді. Ауаның екінші бөлігі үдету поршенінен кетеді, оны көтереді және диаметрі 0,8 мм канал бойынша поршеннің үстіндегі У1 камерасына ағып өтеді. У1 камерасынан У2 каналы бойынша және  ауыстырып қосу тығыны арқылы ауа бас бөліп таратқышқа келіп түседі, егер ауа таратқыш Д және К режимдеріне қосылған жағдайда. Егер ауа таратқыш УВ режиміне қосылса, онда уау У1 камерасынан тек қана ауыстырып қосу тығынына дейін ғана жетеді. Бөліп таратқыштардың босату қалпында тежеуші ауыстырып қосу тығыны арқылы Т1, Т4, А2 каналдарымен атмосферамен байланысқан. К1 каналымен бас және айырғыш бөліп таратқыш арқылы қосымша ажырату камерасы атмосферамен байланысқан. Б ә с е ң д е т у ( жұ м с а қ т ы қ ). Жұмсақтық деп ауабөлгіштің, тежеумагистралінің ТМ қысымы қайсыбір шекті қарқынға дейін төмендеген кезіндегі  тежелуге іске қосылмау қабілетін айтады.

Тежеу магистраліндегі қысым 75 с ішінде 0,5 кгс/см

дейін баяу төмендеген кезінде, ауа ЗР3, ЗР2 және ЗР1 зарядтау саңылаулары арқылы ЗР-ден ЗК-ге және одан әрі МК-ге ағып өтіп үлгереді, сонымен бірге магистральді поршеньдегі қысымның ауытқуының өсуін туындатпайды, яғни оны тежеуіштік қалыпқа ауысуын туындатпайды. Осылайша, ауа таратқыш жұмсақтық қарқынынан аспайтын тежеу магистралінен шыққан жылыстауларға әсер етпейді, және тежеуіштер әрекет етуге келмейді.

Қ ы з м е т т і к т е ж е л у ( 5.2-сурет). Тежеу магистралін бәсеңдеткен кезде қызметтік тежеудің 0,3 кгс/см

және одан доғары қарқынмен ауа бөлгіштің магисральді камерасындағы қысым құлайды.Қосымша сұйыққоманың ЗР тарапынан үлкен қысыммен магистральді поршень қақпақ жағына жылжиды, өзінің тығыздандыру сақинасымен ЗР1 саңылауын жабады және қосымша сұйыққоманы тежеу магистралімен ажыратады. Поршенмен бірге айырғыш бөліп таратқыш та жылжиды, ол қосымша бәсеңдету камерасын атмосферамен ажыратады, оны магистральді камерамен байланыстырады және басты бөліп таратқыштың жоғарғы айнасында ЗР4 каналын ашады. Магистральдік камераның қосымша камераға М2, К1 камералары және бөліп таратқыш ойықтары бойынша 0,2 кгс/см

қосымша бәсеңдетуі орын алады. Магистральді камераның шұғыл қосымша бәсеңдеуіне қарай

магистральді поршень тағы да қақпақ жаққа жылжиды және бас бөліп таратқышты ЗР4 каналы тежеуіш цилиндрінің Т1 каналымен сәйкес келетіндей жылжытады. Тежеуіш магистралінің бас бөліп таратқышпен қосымша бәсеңдетілуі тоқтатылады. Сығылған ауа қосымша сұйыққоймадан ЗР3, ЗР4, Т1 каналдары бойынша тежеуіш цилиндрге келіп түседі. Магистральді поршень айырғыш бөліп таратқышпен ЗР4 каналын, қосымша сұйыққойма тежеуіш цилиндрге тежеу магистралінің бәсеңдету қарқынына тең болатындай ашады. Тежелудің қажетті сатысын  ала  отырып,  машинист пойыздық кранның тұтқасын қайта жабу қалпына ауыстырады және тежеумагистралінің бәсеңдетуін  тоқтатады. Қосымша сұйыққойма, тежеумагистраліндегі қысымға қарағанда 0,1...0,2 кгс/см

төмен қысымға дейін бәсеңдейді,  магистральді поршень айырғыш бөліп таратқышпен бірге тежеуіш цилиндрінің жағына жылжиды және қосымшарезервуардың тежеуіш цилиндрге бәсеңдетуін тоқтатады, себебі бас бөліп таратқыштың жоғарғы айнасындағы ЗР4 каналы жабылатын болады. Тежеу магистралінің қайталай бәсеңдетуінде магистральді поршень тежеуіш қалыпқа тек айырғыш бөліп таратқышты ғана жылжытады және қосымша сұйыққойманы тежеуіш цилиндрге тежеумагистралінің қысымына тең мәнге дейін бәсеңдетеді. Осыдан кейін поршень тағы да қайта жабу қалпына ауысады. Себебі қызметтік тежелу сатылары пайда болады. Тежелу, қосымша сұйыққоймадағы және тежелу цилиндріндегі қысымның мәні теңескенше сатылап жалғаса алады. Тежеуіш цилиндрдегі қысым тежеуіш цилиндрдің диаметріне және тежеуіш цилиндрі поршенінің жүріс ұзындығына, яғни соңғысының көлеміне байланысты болады.

Қайта жабу қалпында ауа таратқыш ТЦ кеткен жылыстауларды толықтырмайды. Б о с а т у . Тежеу        магистраліндегі        қысым        қосымша сұйыққоймадағыға қарағанда 0,2...0,3 кгс/см

жоғары көтерілген кезде, магистральді поршень босату қалпына жылжиды. Бөліп таратушылар қосымша бәсеңдету камерасын және тежеуіш цилиндрін атмосферамен байланыстырады. Тежеуіш цилиндріндегі ауа атмосфераға ауыстырып қосу тығыны арқылы шығады, яғни, тежеуіш цилиндрінен ауаның  шығу уақыты ауабөлгіштің жұмыс режиміне байланысты болады. К режимінде (5.1-суретті қара) өту каналдары кеңірек болады, сол себептен тежеуіш цилиндрі Д және УВ режимдеріне қарағанда жылдамырақ босайды (К режимінде 9.12 с ішінде, Д және УВ режимдерінде 19.24 с ішінде). Қосымша сұйыққойманы және бөліп тарату камерасын  зарядтау босатумен бірге болады. Ш ұ ғ ы л т е ж е у (5.3-сурет). Тежеу магистраліндегі қысым шұғыл тежеу қарқынымен шұғыл төмендеген кезде, магистральді поршень тежеу қалпына төсемеге тірелгенше, буферлік құрылғының  2 серіппесін қыса және буферлік өзекшені батыра отырып жылдам ауысады. Дәл осылай жылдам бас бөліп таратушы да лақтырылады.

Шеткі тежеу қалпында УЗ ойығы У1 камерасын тежеуіш цилиндрмен байланыстырады. Үдету поршеніне қысым жоғарыдан жылдам нөлге дейін құлайды. Магистральді ауаның қысымымен үдеткіш поршені жылдам 9 мм-ге жоғарылайды және өзімен бірге үзілмелі калапанды тартады. Клапан ершіктен үзіліп алынады, және тежеу магистралі атмосферамен байланысады. Тежеу магистралінің қосымша бәсеңдеуі орын алады. Бас бөліп таратқыштың Т3 каналы Т2 каналымен сәйкес келеді. Осы каналдар бойынша және ауыстырып қосу тығыны арқылы ауа қосымша сұйық қоймадан тежеуіш цилиндріне ағып өтеді. Тежеуіш цилиндріндегі қысым артады. Бір мезгілде үдеткіш поршеніне да У1 камерасының тарапынан қысым өседі. Тежеу магистраліндегі және У1 камерасындағы қысымның мәні теңескен кезде, серіппе үзілмелі клапаны бар үдеткіштің поршенін төмен жылжытады. Үзілмелңклапанды 4 ершікке отырғызу, тежеу магистраліндегі қысым 2,5...3,5 кгс/см

тең болған кезде орын алады. Осылайша, шұғыл тежеу барысында ауа таратқыш К және Д режимдерінде жұмыс істейді (5.1- суретті қара). УВ режимінде тежеу магистралін үдетушімен бәсеңдету болмайды. Ауа таратқышты өшіру үшін, тежеу магистралінің бұрылысындағы ажырату        кранын        жабу        қажет        және        шығару        клапанымен

қосымшасұйыққойманы және тежеуіш цилиндрін бәсеңдетеді.

Шарт. № 292-001 ауа бөлгішінің құрылымы қарапайым, оның әрекетке сезімталдығы жоғары және тежеуіштерді жеңіл босатады. Ол 120 м/с қызметтік және 190 м/с шұғыл тежелуде, тежеуіш толқынының тарату жылдамдығын қамтамасыз етеді. Бұл ауа бөлгіштің жесіпеушіліктері қосымша сұйыққойма көлемімен тежелуіне ауа қорының шектеулігі, тежеуіш цилиндрдің жылыстауларын қоректендіруінің жоқтығы, цилиндрдегі қысымның зарядты қысымға тәуелділігі және қосымша сұйыққойма мен тежеуіш цилиндрлердегі көлемдерінің қатынастары болып табылады. Сонымен бірге, ауа таратқышта көп түрлі-түсті метал және дайындау және жөндеу кезінде еңбекті көп қажетсінетін жұмысты талап ететін ысқылатын бөлшектер қолданылады.

5.3.  Шарт. № 483.000 (483.000м) ауа бөлгіші

Құрылғы. Шарт. № 483.000ауа таратқыш жиынтығына басты және магистральді бөліктер, сондай-ақ қоскамералы резервуарлар кіреді (5.4-сурет).

Қоскамералы сұйыққойма сүзгіні 34, жұмыс РК және бөліп таратқыш ЗК камераларды қамтиды, оған тежеу магистралінен ТМ қосымша сұйыққойма ЗР және тежеуіш цилиндрінің ажырату краны арқылы құбыржолдар тартылған. Қоскамералы резервуардың корпусында

тежеу режимдерін ауыстырып қосу тұтқалары орнатылған (суретте көрсетілмеген): бос, орташа және жүктелген. Қоскамералы сұйыққоймаға бас және магистральді бөлік бекітіледі, оларда аспаптың барлық жұмыс түйіндері жиынтықталған.

М а г и с т р а л ь д і б ө л і к корпустан

және қақпақтан 25, тұрады, онда жұмыс (босату) режимдерін ауыстырып қосу түйіні орналастырылған (отпуска): жазықтықты және таулы. Бұл түйін өзіне жылжымалы тіреуіші 23 бар тұтқаны

қамтиды. Ауа таратқыш жұмысының жазықтық режимінде серіппелерді диафрагмаға 24 басуы 2,5...3,5  кгс/см

құрайды, тау режимінде – 7,5 кгс/см

. Магистральді бөлігінің корпусында орналасқан: магистральды орган, қосымша  бәсеңдету түйіні және жұмсақтық клапаны. Магистральді орган өзіне екі 19 және 27 алюминий дискілермен қысылған және қайтпалы серіппемен жүктелген резеңке магистральді диафрагманы 18 қамтиды. Сол жақ дискінің

артқы ілмегінде диаметрлері 1 мм-ден екі саңылау және  итергіш 30, ал оң жақ дискінің

Басты бөлігі        Қоскамералы сұйыққойма        Магистральді бөлігі

1 – басты бөлігінің қақпағы; 2 – басты поршень;

10, 11

қапталды бөлігінде 19 – диаметрілері 1,2 мм –ден үш саңылау (немесе диаметрлері 2мм-ден екі саңылау) орналастырылған. Магистральді диафрагма магистральді бөлікті екі камераға бөледі: магистральді МК және бөліп таратқышты ЗК. Дискілердің қуысында серіппемен жүктелген тығынжыл

орналасқан , оның диаметрі 2 мм өткелсіз өстік каналы 26 және әрқайсысының диаметрлері 0,7 мм болатын үш радиалды каналдары бар. Тығынжылдың ершігі ретінде магистральді диафрагманың сол жақ дискісі болып табылады. Қосымша бәсеңдету түйіні ершігі 33 бар атмосфералық клапанды  14, ершігі 31 бар қосымша бәсеңдету клапанын және ершігі 29 бар қосымша бәсеңдету манжетін 17 қамтиды. Қосымша бәсеңдету манжеті 17 кері клапанның функциясын атқарады. Барлық клапандар серіппелермен өз ершіктеріне қыспақталған. Атмосфералық клапанның бітеуішінде 13 диаметрі 0,9 мм саңылау орналасқан (ауа таратқышты жетілдіре түскенге дейін – 0,55 мм), қосымша бәсеңдету клапанының ершігінде 31 алты саңылау бар, олар арқылы клапанның артындағы қуыс қосымша бәсеңдету каналымен КДР байланыстырылған, қосымша бәсеңдету манжетінің ершігінде 29 әрқайсысының диаметрі 2 мм болатын алты саңылау орналасқан. Жұмсақтық клапаны 16 серіппемен жүктелген және ортаңғы бөлігінде резеңке диафрагмасы 15 бар. Жұмсақтық клапанының каналында (клапанның қапсарлы бөлігі мен МК аралығында) диаметрі 0,9 мм болатын калибрленген саңылауы бар ниппель орналасқан (жетілдіре түскенге дейін – 0,65 мм). Жұмсақтық клапанының астындағы диафрагманың қуысы үнемі атмосферамен байланыстырылған. Б а с т ы б ө л і г і корпустан 37 және қақпақтан 1 тұрады. Қақпақта жетектемесі 38 бар босату клапаны 39 орналасқан. Корпуста басты және теңестіру органдары, кері клапан 7 және диаметрі 0,5 мм калибрленген саңылау орналастырылған. Басты орган өзіне серіппемен 4 жүктелген бос сояуышы 3 бар басты поршеньді  2  қамтиды.  Бос  сояуыштың  ішінде  серіппемен жүктелген

тежеуіш клапан

орналасқан, бос сояуыштың қапталды бөлігі оның ершігі болып табылады. Бос сояуышта диаметрі 1,7 мм болатын бір саңылау және әрқайсысының диаметрі 1,6 мм болатын сегіз саңылау (немесе 3 мм-ден төрт саңылау) бар. Сояуыш 5 және 6 алты резеңке манжетпен тығыздалған. Теңестіру органы өзіне үлкен 10 және кіші 11 серіппелермен жүктелген теңестіру поршенін 9 қамтиды. Үлкен серіппені тарту атмосфералық саңылаулары бар бұрандалы төлкемен 35 реттеледі, кіші серіппенің теңестіру поршеніне әсер етуі,  тежеу  режимдерін ауыстырып қосу тұтқасымен байланысты жылжымалы тіреуіштің 12 көмегімен өзгереді. Теңестіру поршенінің дискісінде, ТК тежеу камерасын ТЦ каналымен байланыстыруға арналған  екі  саңылауы және диаметрі 2,8 мм өтпелі атмосфералық каналы бар. Басты бөлігі мен қоскамералы резервуардың арасында диаметрі 1,3 мм  саңылаулары бар ниппель орналасқан. Шарт. № 483.000м жетілдірілген ауа бөлгішінің қосымша бәсеңдету манжетінің ершігінде

диаметрі 0,3 мм канал бар, ол арқылы МК ұдайы П1 қуысымен қосымша бәсеңдету манжетінен кейінгі байланыста болады. Тығынжылдың жоғарғы радиалды каналы, ауабөлгіштің пойыздың артқы бөлігіндегі босатуды бастауын босату және үдетуге сезімталдығын арттыру мақсатында олардың төменгі радиалды каналдарына қатысты оңға ығыстырылған. Тығынжылдың жоғарғы радиалдыканалының орналасуы, магистральдідиафрагманың босату қалпына РК (оңға) жылжытқан кезде, қуыс П  (босату режимдерін ауыстырып қосу диафрагмасынан 24 солға қарай) және МК осы канал және диаметрі 0,3 мм канал арқылы, РК және ЗК тығынжылдың төменгі радиалды каналдары арқылы баланысқаннан көрі, өзара ертерек байланысатындай таңдап алынған. Әрекет етуі. Жазықтықты режимдегі за р я д к а . Сығылған ауа ТМ- нен қоскамералы сұйыққомаға келіп түседі. Ауаның бір бөлігі, сүзгі

арқылы диаметрі 1,3 мм саңылау және кері калпан 7 арқылы ЗР-ге өтеді. ЗР зарядтау уақыты 0-ден 5 кгс/см

дейін 4... 4,5 мин құрайды. Ауаның бір бөлігі МК келіп түседі, бұл магистральді диафрагманың 18 оңға қарай, дискінің қапталды бөлігімен 19 босату режимдерінің ауыстырып-қосу диафрагмасының ершігіне 20 тірелгенше қысады. Сонымен бірге, сол жақ дискінің 27 артқы ілмегіндегі диаметрлері 1 мм-ден болатын екі саңылау қимасы бойынша, қосымша бәсеңдету манжетінің ершігіндегі 29 диаметрлері 2 мм-ден алты саңылаулармен сәйкес келеді. Осы саңылаулар арқылы ауа МК-дан П1 қуысына келіп түседі және бұдан әрі өстік және тығынжылдың жоғарғы радиалды каналы арқылы – П қуысына (босату режимдерін ауыстырып-қосу диафрагмасының 24 оң жағынан), ал ол жақтан тығынжылдың төменгі радиалды каналдары арқылы –  ЗК-ге келіп түседі (5.5-сурет).

Ауа ЗК-дан жұмсақтық клапанының 16 өзекшесіне қатты бекітілген манжеттің астына келеді, ал ауа МК-дан жұмсақтық клапанының каналында, диаметрі 0,9 мм калибрленген саңылаулар арқылы – клапанның қапталды бөлігіне өтеді. ЗК-ғы ауаның қысымы шамамен

3 . 0 . .. 3,5 кгс/см

болғанда, жұмсақтық клапаны көтеріледі, өзінің серіппесінің күшін жеңе отырып, және ауаның соңғысының зарядкасын жылдамдата отырып,  МК-дан ЗК-ге екінші жолмен өтуіне жол ашады. ЗК шыққан ауаның әсерімен және босату серіппесінің 4 күшімен басты поршень 2 шеткі сол жақ (босату) қалыпты алады, онда ЗК-ғы  ауа басты бөліктегі корпусындағы 37 диаметрі 0,5 мм саңылау арқылы РК аға бастайды. РК каналының бойымен ауа магистральді бөлікке өтеді және ершіктегі 20 диаметрі 0,6 мм саңылау арқылы босату режимінің ауыстырып қосу диафрагмасына 24  жақындайды, мұнысымен П қуысынан ауа әсер ететін ауданға қарағанда үлкен сақиналы ауданы бойынша әсер етеді. РК тарапынан диафрагмаға 24 қысым 2,5 .... 3,5 кгс/см

артық қысым болған жағдайда, соңғысы ершіктен 20 оңға қарай сығылады, мұнысымен диаметрі 0,6 мм саңылауарқылы П қуысынан (МК-дан) РК зарядтаудың екінші жолын ашады.

РК-ні 0-ден 5 кгс/см

дейін жазықтық режимде бәсеңдету 3... 3,5  мин уақыт ішінде өтеді. Т а у л ы р е ж и м д е г і з а р я д к а . Тау режимінде РК ауасы диафрагманы 24 қыса алмайды, себебі оған режимдік серіппелердің күші 7,5 кгс/см

құрайды. Сол себептен тау режимінде РК зарядтау тек қана бір жолмен жүзеге асырылады басты бөліктің корпусындағы диаметрі 0,5 мм  саңылау арқылы .

РК зарядтау уақыты 0-ден 5 кгс/см

дейін таулы режимде 4.4,5 мин құрайды.

МК, ЗК және РК қысымдарының мәнін теңестірген кезде магис- тральді диафрагма 18 кері серппенің әсерінен орташа қалыпқатегістеледі, ол бойынша итергіш

тығынжылға

және қосымша бәсеңдету клапанына

, солжақ дискінің артқы ілмегіндегі екісаңылау қосымша бәсеңдету 17 манжетінің сыртына шығады , тығынжылдың соңғы оң жақ радиалды каналдары П қуыстан шығып кетті (5.4-суретті қара). Магистралды диафрагманың орта (пойыздық) қалпы тежеуге дайындық қалыпы болып табылады. Сонымен бірге, МК және ЗК, жұмсақтық каналында диаметрі 0,9 мм саңылауы арқылы, РК және ЗК – басты бөліктің   диаметрі 0,5 мм саңылау арқылы, П және РК  қуыстары Зарядкамен бірге бір мезглде тежеуді босату да орын  алады, яғни ТЦ хабарламалары теңестіру поршені арқылы

атмосферамен. Үлкен анықтама алу үшін ауа бөлгіштің әртүрлі жұмыс режимдерін қарастырады.

Ж ұ м с а қ т ы қ . ТМ қысымның минутына 0,3... 0,4 кгс/см

қарқынмен баяу төмендеу барысында, ауа РК-дан ЗК-ға ағады, ал олжақтан МК-ға жұмсақтық клапанының клапанындағы диаметрі 0,9 мм саңылау арқылы ағып келеді. Сонымен бірге МК және ЗК қысымның мәні теңестіріледі, магистральді диафрагманың тежеуіш қалпына (солға) майысуы болмайды. Қосымша бәсеңдеу клапаны 32 жабық күйінде қалады.

ТМ-гі қысым минутына 1,0 кгс/см

дейінгі қарқынмен құлаған  кезде, жоғарыда көрсетілген жолға екінші жұмсақтық жолы қосылады. Ауа ЗК-дан диаметрі 0,9 мм саңылау арқылы МК-ге ағып өтіп үлгермейді, бұл магистральді диафрагманың солға майысуын туындатады. Бір уақытта солға қарай итергіш

және тығынджыл

да жылжи бастайды. Итергіш қосымша бәсеңдету

клапанын ашады, және ауа ЗК-дан тығынжыл каналдары және қосымша бәсеңдетудің ашық клапаны арқылы қосымша бәсеңдету каналына КДР және одан  әрі атмосфераға теңестіру поршенінің 9 каналы арқылы ағып өтеді. Қосымша бәсеңдету калапын арқылы ауа өтуге арналған қима автоматты түрде дросселденеді, ЗК-ғы бәсеңдеу қарқыны ТМ бәсеңдеу қарқынына сәйкес келеді. МК және ЗК қысымдары жылдам теңеседі, және  магистральді диафрагма пойыздық қалыпқа келеді. Ауабөлгіштің тежеу туындатпайтын ТМ бәсеңдеуінің максималды қарқыны,қосымша бәсеңдеу манжетінің 17 екі жағы бойынша да қысымның ауытқуына байланысты және оның серіппесінің күшімен анықталады. Т е ж е у . ТМ қысым қызметтік немесе шұғыл тежелу қарқынымен төмендеген (қызметтік тежеуде 0,5 кгс/см

кеме емес) кезде (және, сәйкесінше, МК-да) магистральді диафрагма солғы майысады, және итергіш толығымен қосымша бәсеңдету клапанын ашады (5.6-сурет). Сонымен бірге қосымша бәсеңдету манжетінен кейінгі П1 ауа қуысы шұғыл КДР-де бәсеңдейді және ары қарай теңестіру поршені

арқылы атмосфераға және ТЦ-ге. Қосымша бәсеңдету манжетінің МК  қысымым ершіктен

солға қарай сығылады, және МК-гі ауа тез арада КДР-ге, ТЦ-ге және атмосфераға теңестіру поршені арқылы ағады (ТМ- нің қосымша бәсеңдеуі басталады). КДР ауасының қысымымен,  МА мен ЗК-ні ажырата отырып, жұмсақтық клапанының ершігі түседі. МК-гі қысымның шұғыл құлауы магистральді диафрагманың  кейінгі солға майысуын туындатады, осының нәтижесінде қосымша бәсеңдету клапанының артқы ілмегімен атмосфералық калапан 14 ершіктен 33 сығылады, ол ауаның МК-ден бітеуіштегі 13 диаметрі 0,9 мм саіңылау арқылы атмосфераға шығуына қосымша жол ашады. МК- ғы қысымның төмендеу қарқыны арта түседі және магистральді диафрагма қайтадан солға қарай, қосымша бәсеңдету манжетінің ершіліген дискімен 27 тақалғанға дейін майысады. Осы сәтке қарай манжеттің 17 және клапандардың 32 және 14 барлық бос саңылаулары әлдеқашан таңдап

алынғандықтан, итергіш және тығынжыл жылжымайды, яғни, сәйкесінше, тығынжыл мен сол дискінің 27 (тығынжыл ершігіен) арасында сақиналы саңылау пайда болады. Бұл ЗК-ның атмосфераға (және ішінара ТЦ-ге) қарқынды бәсеңдетілуінің басын  қамтамасыз етеді: дискінің 19 қапталды саңылаулары арқылы, тығынжылдың сақиналы саңылауы, қосымша бәсеңдету клапаны

, КДР және теңестіру поршені арқылы және қатарлас жолмен —атмосфералық клапан

арқылы. (ТМ қосымша бәсеңдеткенде және ЗК бастапқы бәсеңдеткенде ТЦ-ғы қысым 0,3...0,4 кгс/см

артық болмайды, ал ТМ жалпы қосымша бәсеңдетуі 0,4.0,45 кгс/см

құрайды) ЗК қысымның құлауымен бір мезгілде, РК-дан ЗК-ға, басты  бөліктегі копустағы диаметрі 0,5 мм саңылау арқылы ауаның ағылуының салдарынан РК-ғы қысым да төмендей бастайды. ЗК-ғы қысым 0,4...0,5 кгс/см

төмендеген кезде (РК-да бұл сәтте қысым 0,2...0,3 кгс/см

төмендейді) басты поршень РК қысымының әсерінен, серіппенің 4 күшін еңсере отырып, оң жаққа қарай жылжи бастайды. Басты поршень шамамен 7 мм жылжығанда, ол өзінің дискімен ЗК мен РК-ны ажыратады, тежеуіш клапаны

теңестіру поршенінің атмосфералық каналды жаба отырып, артқы ілмегіне отырады, басты поршеннің 3 бос сояуышындағы әрқайсысы 1,6 мм болатын сегіз саңылау ЗР каналымен сәйкес келеді, ал бос сояуыштың манжеті 6 КДР-ді жабады. Сонымен бірге қосымша бәсеңдетудің манжетіне ауа қысымының мәні теңеседі (КДР-гі қысымның қарқынды өсуінің арқасында), және ол ЗК-ны МК-дан ажыратып және ТМ қосымшабәсеңдетуін тоқтата отырып, өз серіппесімен ершікке  тақасады. ЗК бөліп таратқыш камерасы магистральді диафрагманың оң дискісінің қапталды саңылаулары, тығынжыл мен сол жақ дискінің арасындағы сақиналы саңылау және атмосфералық клапаны арқылы атмосфераға таралуын жалғастырады.

Атмосфералық клапан

арқылы ЗК-ғы қысымның төмендеуінің жалғасуында, басты поршень оңға жылжуын жалғастырады. Теңестіру поршені бұл сәтте жылжымаған қалыпта қалатындықтан, тежеуіш клапан мен оның ершігінің (бос сояуыштың қапталды бөлігінің) арасында сақиналы саңылау пайда болады, ол арқылы ЗР-гі ауа ТК тежеу камерасына және одан ТЦ-ға қарқынды ағуын бастайды. ТЦ-ғы қысымның жалдам қарқынмен артуы (қысымның ауытқуы) ТК-ғы теңестіру поршеніне түсетін ауа қысымы, оған 10 және 11 режимді серіппелердің қысымы жоғары болғанша жалғаса береді (тежелу режиміне қарай – бір немесе екі), немесе ТМ-нің терең бәсеңдеуінде (мысалы, толық қызметтік немесе шұғыл тежелуінде), басты поршень өзінің толықжүрісіне оңға жылжыған кезде (23 . 24 мм) және ЗР каналымен бос сояуыштың диаметрі 1,7 мм бір саңылауы сәйкес келгенде. Бұл саңылауды бос сояуыштағы манжетпен 5 бірге ТЦ-ны баяулап толтыру деп немесе тежеуді баяулатқыш деп атайды. Тежеуді баяулатқыш пойыздың басты бөлігіндегі ТЦ толтыруын арттырады, мұнымен тежеудің біркелкілігі қамтамасыз етіледі.

Ауа бөлгіштің әрекеті қызметтік және шұғыл тежеу кезінде бірдей, бір ғана айырмашылығы – соңғы жағдайда МК және ЗК бәсеңдеуі нөлге дейін болады. Қ а й т а ж а б у . Машинист краны арқылы ТМ бәсеңдеуі тоқтағаннан кейін ЗК атмосфераға бәсеңсуі атмосфералық калапан 14 арқылы, ондағы қысым ТМ қысымымен теңескенше жалғасады.. Магистралді диафрагма бұл жағдайда орта қалыпты алады (қайта жабу қалпы) және атмосфералық клапан жабылады. Қосымша бәсеңдеу клапаны бұлжағдайда шамалы ашылған күйінде қалады. Ауаның ЗР-ден ТЦ-ға жылыстаған кезінде ТК-ғы қысым да өседі. Ондағы қысым теңестіру клапанына тежимді серіппелердің түсіретін күшінен жоғары болған жағдайда, соңғысы серіппелерді қыса отырып, оңға жылжи бастайды. Сонмен бірге тежеу клапаны мен оның толық сояуыштағы ершігінің арасындағы сақиналы саңылау кішірейе бастайды. Яғни, ЗР-дан ТЦ-ге ауаның жылыстау қырқыны да азаяды. Тежеу клапанын ершікке орнатқан кезінде, ТК ЗР-дан және оқшауланған болып қалады, және ТЦ-де белгілі бір қысым орнатылады, ол ТМ-гі және ауа таратқыштағы орнатылған тежеу режимінің қысымның төмендеуіне байланысты болады. 10 және 11 режимді серіппелерінің теңестіру поршеніне басу күштірік болған сайын, ТК-ғы ауаның жоғары қысымында ол қайта жабу қалпына жылжуын бастайды. Сол себептен әртүрлі тежеу  режимін – бос (П), ортаңғы (С) және жүктеулі (Г) алу үшін – 10 және 11 режимді серіппелерінің теңестіру поршеніне басуын өзгертеді. Бұл тежеу режимдерін ауысытырып-қосу тұтқасының қалпын өзгертумен қол жеткізіледі (5.1-кесте). ТЦ қысымының тежеу сатыларының әртүрлі режимдеріндегі тәуелділік  5.7-суретте көрсетілген. Теңестіру поршені қайта жабу қалпындаТЦ-да  белгілібір орнатылған қысымды сақтап тұрады. Осылай, ТЦ-ғы сығылған ауаның жылыстауында, ТК-ғы қысым да төмендейді. Режимді серіппелердің әсерімен теңестіру поршені, ершіктен тежеу клапанын 8 қыса отырып, солғы жылжиды (5.4-суретті қара), бұл тежеу клапаны мен бос сояуыштың қапталды бөлігінің арасындағы сақиналы  саңылаудың пайда болуына алып келеді. Сонымен бірге, ауа ЗР-ден ашылған тежеу калапаны арқылы ТК-ға, ал одан ТЦ-ға ағуын бастайды. ТК-ғы ауа қысымы арқан кезде, режимді серіппелерді басумен теңестіру поршені оңға жылжиды және тежеу клапаны жабылады. ЗР қосымша сұйыққоймасы ашық кері клапан 7 арқылы ТМ-нен толтырылады. Шарт. № 483 ауабөлгішіқайта жабу қалыпында жазықтықты режимінде, мардымсыз өзбетінше ТМ-ғы қысымның жоғарылауында (0,3 кгс/см

артық емес) өздігінен босаудан қорғалған.

5 . 1 - к е с т е

Шарт. № 483 ауа бөлгішін авторежимдермен жабдықталмаған вагондарда қосу режимдері

Вагонды жүктеу (нетто), т/өсі

Бос

1,4... 1,8 2,0 ≤3 ≤6

3,5

4,5

Ескерту. Композициялық қалыптары бар вагондардағы жүктеулген режим Теміржолдардың жылжымалы құрамдарының тежеуіштерін пайдалану бойынша нұсқаулықтың талаптарына (ЦТ-ЦВ-ЦЛ-ВНИИЖТ/277) сәйкес келесі жағдайларда орнатылады:

а) цемент тасымалдауға арналған вагон-хопперлердің жүктелген жағдайларында; б) өстік жүктеме 20 тс кем емес жағдайда нақты жол телімдеріндегі тәжірибелі сапарлардың негізінде жол бастығының бұйрығы бойынша басқа вагондарда; в) қыс мезгілінде, вагонның өске 10 тс артық емес жүктемесінде, қар басумен зақымдалған жол учаскелерінде жол бастығының нұсқауы бойынша. Сонымен бірге магистральді диафрагма қапақ жаққа майысады және тығынжылдың төменгі оң жақ радиалды каналы П қуысына қозғалады. РК-ғы ауа, магистральді диафрагманы ортаңғы қалыпқа жылжыта отырып, ЗК-ға ағуын бастайды. Сонымен бірге ТЦ-ғы қысымның мардымсыз төмендеуі мүмкін, алайда толық босату орын алмайды. Т а у р е ж и м і н д е г і б о с а т у . Осы режимнің ерекшелігі сатылы босатуды алу мүмкіндігі болып табылады. Тау режимінде диафрагма 24 (5.4-суретті қара) серіппесімен үнемі өз ершігіне 20 қысылған, серіппенің күші 7,5 кгс/см

болғандықтан. Сол себептен РК және П қуысы байланыспайды.

7-сурет.Тежелу цилиндріндегі сымның    р тц

тежелудің    бос ), ортаңғы  (С)  және  үктелген (Г) режимдеріне налған        магистральдағы сымның Др т . м

төмендеуіне йланыстылығы

ТМ қысым артқан кезде магистральді диафрагма қайта жабу қалпынан қақпақ жаққа майысады және тығынжылдың шеткі радиалды каналдары П қуысына шығады. Қосымша бәсеңдету клапаны 32 жабылады. Сонымен бірге МК және ЗК арасындағы байланыс орнатылады. ЗК-ғы қысым ТМ-нен ауа келіп түсудің салдарынан жоғарылатын болады. ЗК қысымының әсерімен басты поршень 2, РК көлемін кішірейте отырып, солға жылжи бастайды, және сәйкесінше, ондағы қысымды жоғарылатады. Сонымен бірге, тежеуіш клапан

теңестіру поршенінің артқы ілмегінен алшақтайды, және  соңғы ауаның өстік каналы арқылы ТЦ-дан атмосфераға шыға бастайды. Толық босатуға қол жеткізу үшін тау режимінде, басты поршеннің қапаққа 1 тірелгенше солға жылжуы қажет. Сол себептен ЗК қысым РК қысымға дейін жоғарылауы тиіс, яғни 0,2...0,3 кгс/см

бастапқы  зарядтан төмен.

Егер ЗК қысым осыдан төмен мәнге жоғарыласа, онда ЗК мен РК қысымдарын теңестірген кезде басты поршень қақпаққа  жетпей, аралық мәнде тоқтайды. Себебі теңестіру поршенінің ашы өстік канал кезінде ТК және ТЦ қысымның мәні төмендейді, онда 10 және 11 режимдік серіппелердің әсерінен теңестіру поршені солғы жылжи бастайды және өзінің артқы ілмегімен тежеуіш клапанға тіреледі, және ТЦ-ныңатмосфераға бәсеңдеуін тоқтатады.

ТМ-ғы кейінгі ішінара қысымның сәйкес мәнге  артуы  ТЦ-ғы қысым төмендейді. Осылайша, тау режимінде босату ТМ-ғы қысымды қалпына келтіру нәтижесінде болады. Қысымды сатылап жоғарылатқан кезде, ТМ-де сатылы босату орын алады. ТМ-ғы қысымның жоғарылау қарқыны құрамның аяғына қарағанда басында жоғары болғандықтан, басқы бөлігінің босатуы да ертерек болады. Ж а з ы қ т ы қ р е ж и м і н д е г і б о с а т у . Жазықтықты режимде босатудың сипаты ТМ-гі қысымның арту қарқынымен анықталады. Осыған байланысты, босату процесінің жылдамдатылған және бәсеңдетілген түрде өтуі мүмкін. ТМ-гі қысым баяу жоғарылаған кезде, пойыздың артқы бөлігінде магистральды диафрагма, тығынжылдың 21 төменгі оң жақ радиалды каналы П қуысына қозғалғанға дейін қақпақ жағына майысады. Қосымша бәсеңдету клапаны жабылады. Сол жақ дискінің 27 артқы ілмегіндегі саңылау қосымша бәсеңдету манжетімен әлі жабық болғандықтан, МК және ЗК байланыспайды. РК-ғы ауа ЗК-ға аға бастайды. Сонымен бірге басты поршень солға жылжи бастайды және тежеу клапаны теңестіру поршенінің артқы ілмегінен алшақтайды. ТЦ- ғы ауа атмосфераға, теңестіру поршенінің диаметрі 2,8 мм өстік каналы арқылы шыға бастайды. Басты поршень, босату қалпына жылжи отырып, РК-ғы ауаны П қуысына қуады, ал одан – ЗК-ға, яғни, ЗК-ғы қысым жоғарылайды, ал Рк-да  төмендейді. Сәйкесінше, басты   поршень  қапаққа 1   тірелгенше

тоқаусыз жылжиды, яғни, ТЦ да атмосфераға макималдықысымнан нөлге дейін үздіксізбәсеңдейді. Осылайша, составтың артқы бөлігінде жылдамдатылған босату орын алады, олкезде басты поршень, ЗК-ғы қысымның бір мезгілде жоғарылауы мен РК-ғы оның төмендеуінің салдарынан босату қалпына ауысады. Пойыздың басындағы ТМ-гі қысым жылам жоғарылаған кезде, магистральді диафрагма ершікке 20 дискімен 19 тірелгенше оңға майысады. Қосымша бәсеңдету клапаны жабылады. МК-ғы ауа, солжақ дискідегі 27 артқы ілмегіндегі әрқайсысының диаметрі 1 мм болсатын екі саңылау арқылы және тығынжылдың 21 өстік жыәне радиалды каналдары арқылы П қуысына ағып өтеді, ал ол жерден – ЗК-ға. ЗК-ғы қысымның жоғарылауы басты поршеннің босату қалпына жылжуын туындатады, және сәйкесінше, ТЦ-нің атмосфераға бәсеңдеуі басталады. П қуысында, оған РК-дан ауаның келіп түсуіне кедергі келтіретін, жоғары магистральді қысым орнатылады, сол себептен пойыздың  басты бөлігінде РК-ғы қысым мүлде құламайды, ал босату ЗК-ғы (МК- дан) қысымның өсуіне байланысты баяу болады. Осылайша, құрамның басындағы босату ертерек басталады, бірақ баяу өтеді, ал құрамның соңында кейінірек басталады, бірақ жылдам өтеді. Сол себептен жазықтық режимінде пойыздың ұзындығы бойынша босату уақытын теңестіру жүзеге асырылады. Сәйкесінше, жазықтық режимінде тек толық босату ғана мүмкін, оған қолжеткізу үшін ТМ-гі қысымды 0,2... 0,3 кгс/см

және тежеу кезіндегі ТМ қысымын төмендетуге байланысты одан жоғарыға жоғарылату ғана жеткілікті. Жазықтық режиміндегі босату шұғыл тежегеннен кейін дәл солай бірақ ұзағырақ өтеді, себебі бұл кезде ТМ, МК және ЗК-ны толық бәсеңдету орын алған.

Жалпы жағдайда босатудың жазықтық режимі пойыздың 18 %

дейінгі еңіс жерлермен жүру кезінде орнатылады, таулы режим – пойыздың 18 %

ТМ-гі қысым баяу қарқынмен жоғарылаған кезде, тығынжылдың жоғарғы радиалды каналы 21 (5.4-суретті қара) П қуысына, төменгі оң жақ радиалды каналға қарағанда ерте жылжиды, яғни РК МК-мен ЗК-ға қарағанда (5.8-сурет) ерте байланысады (тығынжылдың радиалды каналы және қосымша бәсеңдету манжетінің ершігіндегі 29 диаметрі  0,3 мм канал арқылы). Сол себептен ТМ-гі қысымды бар болғаны 0,15 кгс/см

жоғарылату жеткілікті, бұл магистральді ж\диафрагма босату қалпына майысуыүшын қажет.

0,3 мм        0,7 мм

5.8-сурет. Шарт. № 483м ауа таратқышы клапандарының жүйесі (белгілерді 5.4-суреттің жазбаларын қараңыз)

Егер, магистральды диафрагманың босату қалпында ТМ-гі қысым баяуқарқынмен жоғарыласа, онда ауаның РК-дан ЗК-ға ағылуы кезінде (жазықтықты режимде) тығынжылымен бірге магистральді диафрагма қайта жабу (солға) қалпына қозғалуы мүмкін және тығынжылдың тығыздау манжеті оның оң жақ төменгң радиалды каналын жабады, яғни ауаның МК-дан ЗК-ға жылыстауы тоқтатылады. Дегенмен, сонымен бірге РК-ның МК-мен тығынжылдың жоғарғы радиалды каналы және қосымша бәсеңдету манжетінің ершігіндегі 29  диматері 0,3 мм канал арқылы байланысуы қала береді, бұл магистральді диафрагманы босату қалпында ұстап тұруға мүмкіндк береді. Сол себептен магистральді қысымның кейінгі өсу қарқынына қарамастан толық босату орын алады. Қосымша бәсеңдету манжетінің ершігіндегі диаметрі 0,3 мм каналдың болуымен ауабөлгіштің босатудың басына деген ксезімталдығы да жоғарылатылған, осы канал арқылы МК және ЗК қысым қайта жабу қалпында теңестірілетіндіктен. Магистральді диафрагманың босату қалпына жылжуы үшін оның босату серіппесінің күшін және тығыздау манжеттерінің ысылу күшін жеңу жеткілікті. Шарт. № 483 ауабөлгіштің сегіз өсті вагондарда жұмысының ерекшеліктері. Сегіз өсті вагондардың тежеу цилиндрлерінің диаметрі, кәдімгі төрт өсті вагондарға қарағанда 16" құрайды, олардың ТЦ диаметрі 14". Әртүрлі көлемді ТЦ толтыру уақытын теңестіру үшін (пойыздың составында төрт және сегіз өсті вагондар болған жағдайда) сегіз өсті вагондарға орнатылатын ауа таратқыштарда, бос сояуыштан манжетті 5 ( 5.4-суретті қара) алып тастайды, яғни баяу тежелу әрекетін болдырмайды.

Шарт. № 304-002 қысым релесін бірнеше тежеу цилиндрлерімен жабдықталған жылжымалы құрамда қолданады. Ол ауа таратқыш ТЦ- ға орнататын қысымның қайталауышы болып табылады. Осылайша, қысым релесі бірнеше тежеу цилиндрлерін талап етілген уақыттың шінде бірдей қысымға дейін толтыруға арналған. Басқа сөзбен айтқанда, қысым релесі ТЦ жиынтық көлемі, барлық ТЦ-ды бір ауа таратқышпен қызмет көрсетілуіне мүмкіндік беретін , нормаланатын мәннен артық болған жағдайда қолданылады. Қысым релесін ауа таратқыш пен ТЦ арасына орнатады. Сонымен бірге тежеу барысында ауа таратқыш (немесе қосымша локомотивті тежеуіштің краны) ЗР-ден (немесе ПМ-нен) реленің басқару камерасын бьолтырады, ал реле, оны тікелей қуаттандыру магистралінен немесе қуаттандыру магистралімен байланысты арнайы ПР қуатттандыру сұйыққоймасынан толтыра отырып, ТЦ-ғы осы қысымды қайталайды. Қуаттандыру магистралінің жоғары қысымының әсерін азайту үшін қысым релесінің алдында, қысымның 3,8...4,5 кгс/см

мәніне реттелген, максималды қысым клапаны немесе шарт. №° 348 бәсеңдеткіші орнатылады. Шарт. №° 304-002 қысым релесі (5.9-сурет) кронштейннен 1, корпустан 2, қақпақтан

жәнеатмосфералық саңылаулары бар цоколден

тұрады. Корпус пен қақпақтың арасына резеңке диафрагма 6 орнатылған, оған алюминй стақан

бекітілген.  Диафрагманың үстіндегі қуыс 4 реленің басқарушы камерасы деп аталады. Стақанның түбінде бұрандамен резеңке тығырық 5 бекітілген, ол шығару клапаны болып табылады. Корпустың төменгі бөлігінде диаметрі 8 мм өтпелі өстік каналы бар қоректендіру клапаны 9 орнатылған. Қоректендіру клапаны серіппемен 10 ершікке

жанасады және цоколде манжетпен 11 тығыздалған.

Тежеу кезінде ауа таратқыш сығылған ауамен реленің басқару камерасын толтырады. Сонымен бірге диафрагма 6 төмен майысады және стақан 7 ершіктен қоректендіру клапанын 9 серпеді, ол ауаны қоректендіру сұйыққоймадан диафрагманың астындағы қуысқа жібере бастайды және бұдан әрі ТЦ каналына. Реле басқару камерасындағы қысымды тұрақтандырғаннан кейін ТЦ толтыру диафрагмадағы 6 теңдікке, ауа таратқыш тарапынан сығылған ауаның күшіне және ТЦ және серіппе 10 жағынан сығылған ауа күшіне дейін жалғасады. Дегенмен, сығылған ауа ТЦ тарапынан тек қана диафрагмаға әсер етіп қана қоймай қоректендіру клапанына да әсер еткендіктен, реленің басқару камерасындағы ауаның қысымы, диафрагманың астындағы қуысқа қарағанда біршама жоғары болады.

3 4        5        6 7

Бұл қысымдар айырмашылығы, реленің басқарушы камерасындағы қысым қаншалықты аз болса, соншалықты жоғары болады, және 0,1 бастап 0,3 кгс/см

' дейін өзгере алады.

Реленің басқарушы камерасындағы қысымның сатылап  көтерілуінде ТЦ-ғы қысым да сатылап жоғарылайды. Босату кезінде ауа таратқыш реленің басқарушы камерасынан атмосфераға ауа шығарады. ТЦ қысымымен диафрагма 6 жоғары майысады, және шығару клапаны 5 қоректендіру клапанындағы 9 өстік каналды ашады, ол арқылы сығылған ауа ТЦ-дан атмосфераға шығады. Босатуды, реленің басқару камерасындағы қысымды сәйкесінше төмендете отырып, немесе бір қабылдауды атмосфералық қысымға дейін төмендете отырып,  сатылы және толық түрінде жасауға болады. Шарт. № 304-002 қысым релесімен қатар жылжымалы составта шарт. № 404 қысым релесін қолданады. Бұл қысым релесінің қоректендіру клапанының өстік каналының қоректендіру клапанынынң өстік каналының арттырылған диаметрі (8 мм орнына 11 мм), қоектендіру клапанынынң отырғызу бетінің басқа пішіні (дискінің орнына үшбұрыш) және қоректендіру клапанының ершігі және қаттылығы төменірек серіппесі бар. Көрсетілген конструктивті өзгерістер жоғары дәлдікпен ТЦ-де талап етілген қысымды да ұстап тұруға мүмкіндік береді, барлық қысымның жұмыс диапазонында (реленің басқарушы камерасындағы қысымдардың айырмашылығы 0,1 кгс/см

аспайды) және тежеу цилиндрлерінің босату  кезіндегі бәсеңдеуін жылдамдатады.

(авторежимдер) Авторежимдер, вагонның жүктеліміне қарай ТЦ тежеу цилиндріндегі қысымды автоматтық реттеуге арналған. Авторежимнің болуы вагон ауатаратқыштарының тежеу режимін қолмен ауыстырып- қосу қажеттілігін алып тастайды.

Шарт. № 265-002 авторежимін жүк вагондарында  ауатаратқыш пен тежеу цилиндрінің арасына орнатады. Ол бәсеңдету бөлігінің корпусынан 13 (5.10, а -сурет), пневматикалық реледен және кронштейннен 1 тұрады. Кронштейнге Вр ауабөлгішінан және ТЦ тежеу цилиндріне құбыжолдар қосылған. Бәсеңдету бөлігінде серіппемен 21 жүктелген сояуышы 17 бар бәсеңдеткіш поршені

орнатылған. Бәсеңдеткіш поршенінінң дискісінде диамтері 0,5 мм дроссель саңылауы бар ниппель

престелген. Поршеннің дискісі резеңке манжетпен тығыздалған және жұқса киізден жасалған майлау сақинасы бар. Бәсеңдетуі бөлігінің корпусы (поршеннің үстіндегі қуыс) резеңке төсемемен 23 тығыздалған және қақпақпен

жабылған.Бәсеңдету поршенінінң үсіндегі қуыс манжеті

бар тығыздамамен 18 тығыздалған. Бәсеңдету поршенінің сояуышы бұранданың 14 көмегімен сырғақпен 15,

аралық бөлшекпен

жәнеашаға 9 салынған және метал серіппелі сақинамен 10 ұстап тұрылатын стақанға 11 орнатылған бағыттауыштың артқы ілмегімен

байланыса алады .

Сырғақ 15 ашаның ойығына 9 кіреді, оның артқы ілмегіне тіреуі 5 бар, сіргемен және қарсы сомынмен 6 бекітілген реттегіш сомын

және серіппесі бар қосершікті клапан

орнатылған. Пневматикалық реленің төменгі қуысындағы корпуста 2 поршень 32 бар. Жоғарғы поршень 27 сояуыш жағынан серіппемен 28 жүктелген, ал төменгі поршень 32 дискінің жағынан серіппемен 31 жүктелген.

27 және 32 поршендерінің артқы ілмектері иінтіреккке

сүйенеді, ал аралық бөлшек

иінтірек бұрылысының өсі болып табылады.

Авторежимді вагон рамасына монтаждайды. Вагонды майысқан жері үшін жүктеу кезінде, авторежимнің рессор тіреуі, вагон арбашасының бүйір жағымен байланыстырылған көлденең бағанға бекітілген тіреуіш тақтайға тіреледі.Осының салдарынан аша 9 бәсеңдету бөлігінің корпусына батырылады, ал бесеңдету поршені сырғақпен аралық бөлшектпен бірге жоғары жылжиды, және иінтіректің 25 А және Б иіндерінің қатынасы (5.10, б-

сурет ) вагон жүктемесіне қарай өзгереді. Осылайша, бос вагонда бәсеңдету поршені шеткі төменгі қалыпты алады, ал вагонды максималдығынан 75...80 % артық жүктеген кезде – шеткі жоғарғы қалыпты алады. Бәсеңдету поршенінің толық жүрісі 38.40 мм құрайды.

Вагонды   шойын   тежеу  қалыптарымен   жабдықтаған   кезде және

авторежимдер болған жағдайда, ауа таратқышты тежелудің жүкті режиміне орнатады, ал режимдерді ауыстырып-қосқыш тұтқасын алып тастайды. Егер авторежимі бар вагон композициялық қалыптармен жабдықталған болса, онда оның ауабөлгішін тежелудің ортаңғы режиміне орнатады.Тежеу кезінде ЗД-ғы сығылған ауа ауа таратқыш арқылы қосершікті клапанға 29 және төменгі поршеннен 32 солға қарай қуысқа өтеді, бұл соңғысын солға жылжуға мәжбүр етеді. Иінтірек 25 бұл жағдайда, жоғарғы поршенді 27 және қосершікті клапанды оңға  жылжыта отырып, аралық бөлшекте сағат тілі бойымен бұралады. Қосершікті клапан 29 ершіктен сығылады және ЗР-ғы ауаны ТЦ-ға өткізе бастайды. ТЦ қысымның өсуіне қарай, жоғарғы поршень жағынан иінтіректі басу арта түседі, ол иінтіректі сағат тіліне қарсы бағытта бұрай отырып, солға жылжи бастайды.

21, 28, 31

Иінтірек 25 аралық бөлшекке қатысты сәттер теңедігінде бастапқы қалыпты алады. Сонымен бірге қосершікті клапан

ЗР-дан ТЦ-ға уауның өтуін тоқтата отырып, өз пружинасымен жабылады. ТЦ-ғы қысым сығылған ауаның жылыстауының әсерінен төмендеген жағдайда, авторежимнің пневматикалық релесінің поршендерінде күш сәттерінің тепе-теңдігі бұзылады. Бұл жағдайда, иінтірек ершіктен қосершікті клапанды

ығыстыра отырып, сағат тілі бойынша бұзылады, ол ЗР-дан ТЦ-ға уау жібере бастайды, мұнысымен иінтірек тіреу нүктесіне қатысты күш сәттерінің тепе-теңдігін  қалпына келтіреді.

жоғарғы поршень 27 иінтіректі сағат тіліне қарсы бұра отырып солға жылжиды, және қосершікті клапан

поршеньсояуышындағы атмосфералық каналды ашады, ол арқылы ТЦ-ғы ауа атмосфераға шығады. Вагонның тігінен тербелу авторежим жұмысына әсерін тигізбейді. Мысалы, шанақтың немесе арбашаның жоғары соққылау көтерілген кезінде, көлденең бөрене бәсеңдету поршенін жоғарыға жылжытуға тырысып, серппелерді 7 және

қысады, бірақ оған серіппе 21 және поршеннің үстіндегі қуыстағы ауа кедергі келтіреді. Төменге қарай итерген кезде көлденең бөрене төмен түседі, серіппелердің 7  және8 күші азаяды, және серіппе 21 бәсеңдету поршенін төмен жылжытуға тырысады, бірақ бұған поршеннің астындағы қуыстағы ауа кедергі келтіреді. Осылайша, вагонның қозғалу барысында бәсеңдету поршені сагонның жүктемесіне сәйкес баршама теңестірілген қалыпты алады және оның тербелісі мардымсыз. Вагондыжүктеу немесе түсіру барысында ауа, бәсеңдету поршеніндегі дискідегі диаметрі 0,5 мм дроссель саңылауы арқылы бір қуыстан екінші қуысқа өтіп үлгереді, және соңғысы рессордың майсуына сәйкес келетін қалыпты алады,  яғни вагонды жүктеу. Авторежимді реттеу бос вагонда тіреуіші 4 бар сомында 5 тіреу тақтайымен жанасқанға дейін бұрай арқөылы жүзеге асырылады (сондай-ақ, тіреу тақтайына бектілетін метал төсемелердің көмегімен). Бос вагонда авторежим тіреуі мен тіреу тақтайының арасында 3 мм аспайтын саңылаудың болуына рұқсат беріледі, сонымен бірге ашадағы сақиналы қырнақ корпустан 2 мм кем емес болып шығып тұруы тиіс. Жүктелген вагонда авторежим тіреуі мен тіреу тақтайының арасындағы саңылаудың болуына рұқсат етілмейді, және ашадағы сақиналы қырнақ толығымен бәсеңдету бөлігінің корпусына батырылуы тиіс.

Шарт. № 605 және шарт. № 606 авторежимдері ТЦ-ғы қысымды автоматты өзгертуге арналған, ал шарт. № 606 авторежимі, мұнан  басқа, электрлік тежеу кезінде тежелу тогын және вагонның жүктемесіне қарай тартпа режиміндегі қосу тогын өзгертуге арналған. (Шарт. №° 606 авторежимі электрлік бөлігімен бірге шығарылады. Оның құрамында тартпа қозғалтқышын басқару тізбегіне қосалған түйіспелер жылжымайтын және бір жылжымалы кіреді). Авторежимдерді моторлы-вагонды жылжымалы составта қолданады.

ТМ-ғы зарядтау қысымы 5,3...5,5 кгс/см

тең болған жағдайда, ТЦ- ғы қысымды реттеу шектері келесіні құрайды: бос режимде – (2,8+ 0,2

) кгс/см

; жүктелген режимде – (4,1+ 0,3

) кгс/см

Авторежим (5.11-сурет) өзіне басқару бөлігін А, пневматикалық релені В және кронштейнді

қамтиды.

Басқару бөлігі ұштығы 40 бар поршень 4 орналастырылатын корпустан 1, сояуыш 5, стақан 7, итергіші 12 және жылжымалы түйіспесі 14 бар сырғытпа 15 (шарт. № 606 авторежимі үшін) кіреді. Шарт. № 606 авторежимінің байланыс тобы қақпақпен

жбылған. Корпусқа   тығыздау  сақинасы  20  және  манжеті   17   бар   тығыздама

бұралған. Сыртғытпа 15,

тірелеі, ал екіншісімен төменгі қалыпқа итергіші бар сырғықты және аралық бөлшекті иінтіректі ығыстырады.

Серіппе 6, тығырыққа 23 тіреле отырып, стақанды 7 жоғарғы қалыпқа сұққының 21 сояуышқа 5 тірелуіне дейін көтереді. 2 және 3 серіппелер сояуышы бар поршеньді 4 жоғарғы қалыпқа итергішке 12 тірелгенше ығыстырады. Поршень 9 өз серіппесінің әсерімен, стақанды 7 (ал шарт. № 606 авторежимінде жылжымалы түйіпесі 14 бар электрлік бөлігін де) қыса отырып, шеткі оң қалыпта болады. Айналып кетуден сақтау үшін поршеньге сұққышты 8 престейді . Басқару бөлгінің корпусының ПМ қоректену магистралінен бұруды қосуға арналған көтерілуі бар. Пневматикалық реденің корпусында төменгі 38 және жоғарғы 26 поршеньдер орнатылған. Төменгі поршень серіппемен 35 жүктелген және босатылған тежеуіште шеткі сол жақ қалыпта болады. Жоғарғы поршеньның өстік каналы және атмосфералық саңылауы бар бос сояуышы бар. Серіппеленген атмосфералық клапан 31 гильзада 29 орналасқан және екі ершігі бар – 28 (бос сояуыштың өстік каналына престелген). Жоғарғы поршеньмен гшильза арасындағы қуыс поршеннің қабырғасындағы саңылау арқылы ұдайы ТЦ-мен байланысқан және кронштейннің төменгі көтерілуіне апатарын канал. Гильзаның оң жағында орналасқа қуыс ұдайы ауа таратқышпен байланысқан.

Поршендердің артқы ілмектері иінтірекке

тіреледі, ал иінтіректің айналу өсі аралық бөлшек болып табыладв. Кронштейннің ауа таратқышты және тежеу цилиндрін қосуға арналған екі көтерілуі бар. Авторежимді қайта бекіту вагонның жүктеліміне қарай сыртқы есіктерді ашу кезінде орын алады. Жабық сыртқы есіктерде авторежимнің ұштығы вагона арбасының дрессорланбаған бөлігінде, оған динамикалық әсерді болдырмайтын арақашықтықта болады.

17 1819        20 21

2, 3, 6, 10, 18, 32, 35

4, 9, 26, 38

Тежеу кезінде, рессорлық ілу иілмесіне байланысты, тежеуіш цилиндріндегі қысым авторежимнің басқару бөлігімен орнатылады, ол вагон жүктемесіне байланысты. Бос вагонда ауа тежеу барысында ауа таратқыштан (ЗР қосымша сұйыққоймасынан) пневматикалық реленің төменгі поршенінің дискісінен сол жақтағы қуысқа және атмосфералық клапанға келіп түседі. Төменгі поршень иінтіректің төменгі ұшына

әсер етеді , оның жоғарғы ұшы, сонымен бірге жоғарғы поршеньді шеткі оң жақ қалыпта ұстап тұратын болады, онда атмосфералық клапан ашық болады. ЗР-гі ауа ТЦ-ге өте бастайды. ТЦ толтырылуы, ТЦ-ның жоғарғы поршенге қысымы иінтірек арқылы рекет ету арқылы, ЗР-дің төменгі поршенге қысымын теңестіргенше орын алады. Тепе-теңдкке қол жеткізген кезде иінтірек сағат тіліне қарсы бұралады, және атмосфералық клапан жабылады. Бос режимге сәйкес келетін аралық бөлшек қалпында, иінтірек иіндерінің қатынасы ТЦ-ғы (2,8+°>

) кгс/см

тең қысымды қамтамасыз етеді.

Ауабөлгіштің босатуға іске қосылған кезінде төменгі поршеннің оң жағындағы қуысындағы қысым төмендейді, және сәйкесінше, поршеньдер қалыптарының тепе-теңдігі бұзылады. ТЦ  тарапынан артық қысымнан жоғарғы поршень солға жылжиды. Сонымен бірге оның сояуышы бойынша өстік атмосфералық канал ашылады, ол арқылы ауа ТЦ-дан атмосфераға шығады. Сыртқы есіктерді ашқан кезде, есікті жылжытудың басында ашылу жағына тұйықтататын ұштық ажыратқыш, тізбек құрады, ол арқылы ПМ-нің авторежим бөлігінің қуаттануын қамтамсыз етушу, қосатын электрпневматикалық бұрандаға қуат беріледі. Ауа ПМ-нен поршеннің 4 үстіндегі қуысқа және бір мезгілде поршеннің 9 оң жағына қарай қуысқа келіп түседі. Соңғысы солғы жылжиды, осылайша стақанның 7 бұғаттан шығуы орын алады, яғни оны жылжыту мүмкіндігі пайда болады. Сояуышы бар поршень

, серіппелерді қыса отырып төмен жылжиды: басты және тіркемелі вагондарда – жүктелген вагонда авторежим ұштығының бекіткіш иінтірегімен жанасуына дейін (немесе бос вагондағы шеткі төменгі қалыпқа дейін); моторлы вагондарда – тіреудің жүктелген вагондағы тақтаймен жанасуына дейін (немесе бос вагоннның шеткі төменгі қалпына дейін).

Сонымен бірге поршеннің

қалпы, және сәйкесінше, стақанның қалпы вагонның аталмыш жүктеліміне сәйкес келетін болады. Сыртқы есіктерді жапқан кезде электрпневматикалық бұрандадан қуаттану автоматты түрде алынып тасталады, ол авторежимнің басқару бөлігінен ауаның атмосфераға шығарылуын қамтамасыз етеді.

Поршень 9 өз серіппесінің әсерімен стақанды, вагонның осы жүктеліміне сәйкес келетін қалыпта бекітеді, алсояуышы бар поршень  4  серіппелердің  әсерінен итергішті  көтере отырып, жоғарыға  сұққыға 21 тірелгенше жылжитын болады, ал ол арқылы – сырғақ және, сәйкесінше аралық бөлшегі бар иінтірек 22. Соңғысы вагонның өзгерген жүктемесіне сәйкес иінтірек иіндерінің 39 қатынасын өзгертеді. Сырғақпен бірге бір мезетте жоғары қарай онымен байланысқан түйіспе

де жоғары жылжиды. Поршень 4 жоғары жылжығаннан кейін тіреу мен тақтайдың арасында саңылау қалдырылады, ол осы бөлшектердің жылжымалы состав қозғалысында үйкелісін және тозуын болдырмайды. Осылайша, жүктемені қайта бекіту вагонның сыртқы вагондарын ашу кезінде жүргізіледі. Вагонды толықтай жүктеуге (жүктелген режим) сырғақтың жоғары қарай көбірек жылжуы сәйкес келеді (аралық бөлшектің шеткі солжақ қалпы). Вагонға авторежимді орнату сызбасы 5.12-суретте берілген.

5.6.Тежеуіш цилиндрлер Тежеуіш цилиндрлер, оларға тежеу кезінде келіп түсетін сығылған ауа күшін тежеуіш иінтіректі беріліске беруге арналған. Тежеуіш цилиндрлерінде сығылған ауаның потенциалды энергиясын поршень сояуышындағы механикалық күшке айналдыру болып жатады. Тежеуіш цилиндрлерінің конструктивті басым көпшілігінің құйылғын шойын копусы бар, онда сояуышы бар поршень және босату серіппесі орналасқан. Жылжымалы құрамда поршенмен байланыстырылған, поршеніндегі өздігінен орнатылатын сояуышы бар, сояуышы қатты бектілген тежеуіш цилиндрлері және тежеуішті иінтіректі берілсін кіріктірілген автоматты реттегіші қолданылады.

Шарт. № 188Б стандартты тежеуіш цилин д рін төрт өсті жүк вагондарында, жартылай вагондарда, цистерналарда, платформаларды орнатады. Ол құйылған шойын корпустан 14 (5.13, а -сурет),  ұзартылған мойыны бар алдыңғы қақпақтан 8 және резеңке сақинамен тығыздалған артқы қақпақтан

тұрады. Артқы қақпақты, алдыңғыға қарағанда, корпусқа көп бұрандамалармен бекітеді, себебі ол сығылған ауаның 4 тс дейінгі күшін сезінеді, ал өз кезегінде алдыңғы қақпақ тек қана, алдын ала 150.. .160 кгс тартылысы бар босату серіппесімен 5  ғана жүктелген. Поршенде 4 резеңке манжет 1 және поршеннің бунағында кернегіш пластиналы серіппемен 3 ұстап тұрылатын киізден жасалған майлау сақинасы 2 орнатылған.Поршенмен сұққының 6 көмегімен қуыс құбыр қатта байланысқан, олсояуыш

болып табылады. Алдыңғы қақпақтың мойнында атмосфералық каналдар Ат орналасқан, оларда тор тәріздес сүзгілер

орналасқан. Сояуыштың құбырына кигізілген резеңке тығырық 10, тежеуіш цилиндрінің ішкі қуысын шаңнан қорғайды. Сояуыштың қапталына бастиек

кигізілген, оның бунағына бітеу сақинасын 12 сояуышқа бекітетін бұрандалар 11 кіреді. Бұл тіреу сақинасы алдыңғы қақпақты поршенмен және босату серппесімен жиынтықта шығарып алуға арналған. Артық қақпақта кенеттен болған тепе-теңдік кронштейнін және екі бұрандалы ұяшықты бекітуге арналған түйреуіштер бар: біреуі – сығылған ауаны жақындату үшін құбыржолды жалғастыруға, екіншісі, бұрандалы тығынмен бітелгені  – манометрді орнатуға арналған.

Шарт. № 519Б тежеуіш цилиндрінің шарт. № 188Б тежеуіш цилиндрі сияқты конструктивті орындалуы бар, бірақ корпустың диаметрі үлкенірек – 16" (14" орнына), және алты және сегізөсті вагондарға орнатылады.

Шарт. № 502Б тежеуіш цилиндрінің , поршенмен 4 топсалай байланысқан және бағыттаушы құбырға 16 салынған, өздігінен орнатылатын сояуышы 7 бар (5.13, б-

сурет ).

Сояуыштың бастиегі 13 № 188Б тежеуіш цилиндріндегідей құбырғы емес, сояуышқа 7 бекітілген. Сояуыш пен құбыр қабырғаларының арасындағы саңылау тежелу кезінде бастиекке

доғал бойынша қозғалуға мүмкіндік береді.

Өздігінен орнатылатын сояуышы бар тежеуіш цилиндрлері локомотивтерде қолданылады.

Шарт. № 501Б тежеуіш цилин д

а -сурет) жолаушылар вагондарында және ЭР2 және ЭР9 электропойыздарының тіркемелі вагондарында        қолданады.        Олардың        артқы                қақпақтарында        ауа таратқышты бектіуге арналған фланеці бар. Шарт. № 501Б тежеуіш цилин д

рі құрылысы бойынша шарт. № 188Б тежеуіш цилин д ріне ұқсас. Кейбір        түрдегі                жылжымалы                құрамда,        әсіресе        ТЭП70 тепловоздарының        бөліктерінде,        кіріктірілген                сояуышты        шығару автореттегіші бар ТЦР-3 тежеуіш цилиндрлерін қолданады (5.14, б -

сурет).

7        8        9 10 11 12 13

Рис. 5.14. Тормозные цилиндры уел. № 501Б (а) и ТЦР-3 (б ):

3, 8

ТЦР-3 тежеуіш цилиндрі дәнекерленген түбі 17 бар корпустан 15 және сүйемелі фланецтен

тұрады. .

Корпустың ішіне реттегіш стақаны 1 орнатылған, оған қайтарма серіппесінің 2 күші әсер етеді. Резеңке манжеті және майлау сақинасы бар поршень

өзінің бағыттауышы бөлігімен стақанға 1 қойылған. Поршеннің сояуышының 6 өздігінен тежелмейтін бұрандамасы бар, оған реттегіш

және қосымша 11 сомындар бұралған. 11 және 13сомындарының цилиндрлік бөліктеріне тоқтатқыш сақиналармен тіреуіш 5 және

шарикті иінтіректер бекітілген. 11 және13 сомындарының конус тәріздес бөліктері шарикті иінтіректер арқылы 8 және 3 конусты төлкелерге әсер ететін серіппелермен қысылады. Реттегіш стақаны ішкі жағында конус тәріздес үйкелісті бету бар бұрандамалы қақпақпен

жабылған, ол арқылы стақан қосымша сомынға 11 сүйенеді.

Тежеуіш цилиндрінің алдыңғы қақпағының ауызына 7 және  12 тіреу бұрандамалары бұралған. Болт 12 бұрап алынғаннан кейінкөлденеңбағытта жылжи алады және конусты  төлкенің  8 сақиналы бетінен таңдап алынған А арақашықтыққа орнатыла алады. Бұл қашықтық тежеуіш цилиндрі сояуышының жүрісін анықтайды, ол реттеуішпен автоматты түрде сүйемелденеді. Басқа сөзбен айтқанда, бұл арақашықтық тозығы жетпеген қалыпта, қалып пен дөңгелектің арасындағы қалыпты саңылауға сәйкес келеді.Қақпақтың мойынына қорғаныс қабы 9 кигізілген . Тежеу кезінде поршень және стақан оңға бұрылады, және тежеуіш цилиндрінің поршенінен күш конусты төлке 3 және реттеуші сомын 13 арқылы сояуышқа 6 беріледі. Егер тежеуіш цилиндрінің сояуыш шығысы орнатылған А арақашықтығынан кем немесе тең болса, онда тежеу кезіндегідей, босатқан кезде де реттегіш стақанының 1 және сояуыштың 6 қатысты қалпы сақталады. Сояуыштың 6 А қашықтығынан артық шыққан жағдайда, конусты төлкенің 8 сақиналы беті бұрандаманың 12 артқы ілмегіне тіреледі, және сояуыштың кейінгі шығуына қарай қосымша сомын 11 айналады, ол конусты төлкенің 8 конусты үйкелісті бетімен жанасқан қалпында қала отырып, сояуыш бойымен бұралады.Тежеуішті босатқан кезде стақан 1 тежеуішті цилиндрінің поршенімен бірге серіппемен 2 бастапқы қалыпқа (солға) жылжиды, төлке 8 бұрандаманың 7 артқы ілмегіне дейін тіреледі және сояуыштың босату қалпына кейінгі қозғалысы тоқтатылады. Қайту серіппесінің әсерімен стақанның қосымша сомынға 11 қақпағы 10 тақалғанша кейінгі қозғалыстарында реттеніш сомынның 13 сояуыштан бұралуы орын алады, ол серіппенің 14 әсерімен конусты төлкемен 3 байланысын сақтап қалады. Осылайша, тежеуіш цилиндрі сояуышының тұрақты жүрісін сақтап тұру сояуыштың бастапқы қалпында стақаннан тиісті шығуымен қамтамсыз етіледі.

Композициялық        қалыптармен        жабдықталған,        жолаушылар

вагонының тежеуіш цилиндрінің сояуышында, ұзындығы 70 мм арнайы қамытты орнатады және бекітеді. Сол себептен босату кезінде  поршень, тежеуіш цилиндрінің «зиянды» кеңістігінің көлемін шамамен 7 л дейін арттыра отырып, қамыт ұзындығының бастапқы қалпына дейін (артқы қақпаққа дейін) жетпейді. Яғни, тоолқ қызметтік тежеуде сояуыштың 130.. .160 мм толық шығысында поршеннің жылжуы 60.90 мм құрайды. Мұнымен тежеуіш цилиндрінің жұмыс көлемі, шойын қалыптар кезіндегідей, сондай-ақ тежеуішті босатқан қалпындағы қалып пен дөңгелек арасындағы қалыпты саңылау қамтамасыз етіледі. Тежеуіш цилиндрі сояуышының шығысы тежеуіш күйінің маңызды пайдаланушылық көрсеткіші болып табылады. Әртүрлі типтегі жылжымалы состав үшін сояуыш шығысының жоғарғы және төменгі шығыстарының нормасы, сондай-ақ сояуыштың пайдалану кезіндегі максималды рұқсат етілген шығысы арнайы нұсқаулықтармен орнатылады. Сояуыштың арттырылған шығысында тежеуіш цилиндрінің жұмыс көлемі артады, сәйкесінше, ондағы қысым төмендейді және оны толтыру баяулайды, бұл ақырында тежеуіштің тиімділігін төмендетуге алып келеді. Сояуыштың аз шығысында тежеуіш цилиндріндегі қысымның жоғарылануына байланысты дөңгелек жұптарының сыналануы мүмкін, ал қыс мезгілінде – және тұрақта тұрудың нәтижесінде қалып пен дөңгелектің арасындағы арақашықтық қысқаруының салдарынан, қалыптардың дөңгелектерге қатып қалуының себебінен. Электровоздар мен тепловоздарға (ТЭП60 және ТЭП70 тепловоздарынан басқа) арналған теміржолдардың жылжымалы составтарының тежеуіштерін пайдалану бойынша нұсқаулық (ЦТ-ЦВ- ЦЛ-ВНИИЖТ/277) тежеуіш цилиндрі сояуышы шығысының төменгі және жоғарғы нормаларын 75.100 мм орнатады, ал пайдалануға масималды рұқсат етілген – 125 мм; шойын қалыптары бар жүк вагондары үшін тежелудің бірінші сатысында 40.100 мм, ал пайдаланудағы максималды рұқсат етілген – 175 мм; композициялық қалыптары бар жүк вагондары үшін сәйкесінше 40.80 мм және 130 мм; шойын және композициялық қалыптары бар жолаушылар вагондары үшін тежелудің бірінші сатысында 80.120 мм, пайдалану кезіндегі мак- сималды рұқсат етілген – 180 мм (композициялық қалыптары бар жолаушылар вагондары үшін ТЦ сояуыш шығысы, сояуышта көрсетілген қамыт ұзындығын ескере отырып көрсетілген, ал сояуыштың барлық вагондарға арналған пайдаланудағы максималды рұқсат етілген шығысы вагонда иінтіректі берілістің автореттегіші болмаған жағдайда көрсетілген). Тежеуіш жұмысының тиімділігіне әсерін тигізетін басқа маңызды пайдаланушылық көреткіші ТЦ тығыздығы болып табылды. Тежеуіш цилиндріндегі сығылған ауаның қысымы 3,5 кгс/см

кем емес болған жағдайда, ондағы қысымның құлауы 1 мин 0,2 кгс/см

артық емес деп рұқсат етіледі.

Шарт. № 367 тежеуіштерін тұйықтауы бар локомотивтерде тежеу магистралін шұғыл тежеумен нөлге дейін бәсеңдету, ТЦ-ны толық қысымға дейін толтырып, КВТ-ны VІ-қалпына келтіру, және тұйықтауды өшіру. ТЦ манометрі бойынша қысымның құлауын бақылау; шарт. №° 367 тежеуіштерін тұйықтау құрылғысымен жабдықталмаған қылып тежеу арқылы нөлге дейін бәсеңдету, ТЦ-ны толық қысымға дейін толтырып, КВТ-ны VІ-қалпына келтіру, және КВТ-дан ТЦ-ға дейін құбыржолдағы ажырату кранын жабу. ТЦ манометрі бойынша қысымның құлауын бақылау; ; ЧС электровоздарында, ТЦ толық қысымға дейін толтырып, ТМ-ді нөлге дейін шұғыл тежеумен бәсеңдетеді. ТЦ манометрі бойынша қысымның құлауын бақылап отыру. Сонымен бірге КВТ пойыздық қалыпта қалады, КВТ-ден ТЦ-ға дейінгі құбыр жолдағы ажырату  краны жабылмайды.

5.7. Запастағы резервуарлар Запастағы резервуарлар тежеуге қажетті сығылған ауа қорын сақтауға арналған. Оларды ауа таратқышы бар жылжымайтын құрамның әрбір бірлгіне орнатады. Запастағы резервуарлар екі түрде шығарылады – Р7 және Р10, олар сәйкесінше 7 және 10 кгс/см

жұмыс қысымына есептелген. Р7 резервуарларының 8.. .135 л сыйымдылықтары бар, ал Р10 резервуарларында  – 9,5... 300 л. Запастағы резервуарлардың түбінде 1 (5.15-сурет) құбырларды жалғастыруға арналған жалғастық 2 бар, ал кораусында – шығару калапанын немесе түсіру тығынын (бітеуішті) 5 орнатуға арналған жалғастық 6 бар. Запастағы резервуардың ЗР көлемін тежелу цилиндрлерінің өлшемдері мен санына байланысты таңдап алады. Запастағы резервуардың көлемі, толық қызметтік және шұғыл тежелу кезінде тежелу цилиндрінде, оның сояушының 200 мм максималды  шығындысында,    3,8  кгс/см

кем  емес  есептеу қысымын

қамтамасыз ететіндей болуы тиіс.

тц

Шарт. № 483 жүк ауабөлгішіна арналған ЗР көлемі (5.1) формула бойынша есептелгеннен жоғары қабылдануы мүмкін.Шарт. № 292 жолаушылар ауа таратқыштары үшін ЗР көлемінің есептелгендігіне қарсы анағұрлым артуы олардың қалыпты жұмысының бұзылуына алып келеді – әрекет ету жұмсақтығы нашарлайды, сатылы, толық қызметтік және шұғыл тежеуінде ТЦ-ғы қысым жоғарылайды.

Тежеуіш цилиндрдегі артық қысым p т.ц

, кгс/см

, зарядты қысымда қосымша сұйыққоймада 5,0 кгс/см

және ЗР мен ТЦ қысымды теңестіру мұндағы h –  тежеуіш цилиндр сояуышының шығысы, см.

(5.1)  және  (5.2)  формулаларында  ТЦ  зиянды  көлемі екерілмейді,

(5.2) оны

ескермеуге болады.

Вагондарды тайғанауға қарсы құрылғылармен  жабдықтаған кезде ЗР көлемін шамамен 2 есе арттырады. Осы мақсатпен вагонда ек қосымша сұйыққойма орнатуға рұқсат беріледі. Жылжымалы құрамның қосымша резервуарлары пайдалану барысында кезеңді техникалық куәландыруға (ТО) ұшыратылады, ол ішінара немесе толық болуы мүмкін. Ішінара ТО кезекті жоспарлы жөндеу жұмыстарында 2 жылда 1 реттен жиі өткізілмейді және сұйыққоймаға техникалық құжаттаманы тексеруді, сыртқы тексеру және қосымшарезервуардың тығыздығын тексеруді қамтиды. Сыртқы тексерудің міндеті сұйыққойма корпусының механикалық және тотығушылық зақымдануларын визуалды анықтау болып табылады. Тұтас орыны бойынша цилиндр бөлігіндегі сызаттарды дәнекерлеуге тыйым салынады, сондай-ақ металы зақымданған немесе зақымданбаған мыжылулар; тігістердің тығызсыздықтарын жою үшін тігістерді соққылау және резервуарларды металының бүліну белгілерімен және цилиндр бөліктерінде және түпитерінде адырақтармен шығаруға тыйым салынады. Сонмен бірге тереңдігі 5 мм артық емес, дәнекерлеу тігістерінің сыртында үштен артық емес мөлшерде майысулардың болуына және  цилиндрлік  бөлігінде тереңдігі 0,3 мм дейін және түптерінде 0,5 мм дейін ұсақ метал күйінділеріне жол беріледі. Сондай-ақ сызаттарды және дәнекерлеу тігістеріндегі кеуек жерлерін (алдын ала шауып тастай отырып) дәнекерлеуге рұқсат беріледі, сондай-ақ жарамсыз жалғастықтарды ескілерін шауып тастау және жаңасын орнату арқылы ауыстыру. ЗР-ді тығыздыққа  тексеру  6,0...  6,6  кгс/см

қысымдағы  сығылған  ауамен

жүзеге асырылады.

Толық ТО құрамына ішінара ТО және гидравликалық сынақтардыөткізу үшін сұйыққойманы қайта монтаждауды қамтиды және 4 жылда 1 ерттен жиі жасалмайды, әдетте, КР-1 және КР-2күрделі жөндеулерде. Алдын ала резервуарлар 6,0... 6,5 кгс/см

қысымдысығылған ауамен үрленеді, содан кейін 5 мин ішінде 10,5 кгс/см

гидравликалық қысыммен беріктікке сынақ жүргізеді. Сонымен бірге, резервуардың жіктері мен қабырғалары арқылы судың ағып кетуіне жол берілмейді. Гидравликалық сынақтардан кейін3 мн ішінде су моншасында 6,5 кгс/см

қысымды сығылған ауамен немесе сабындау арқылы герметикалыққа сынақ жүргізеді; сонымен бірге  көпіршіктердің пайда болуына жол берілмейді. Сынақтар аяқталғаннан кейін ЗР корпусына ақ бояумен  тексеру күні және пункті туралы мәлімет енгізеді, ал сынақ нәтижелерін ВУ-68 нысанды авто тежеуіштерді кезеңді жөндеуді есепке алу кітабына тіркейді.

Бақылау сұрақтары

Жылжымалы құрамның барлық ауа құбырлары магистральдарға және олардан бұрылыстарға бөлінеді. Магистральдар деп, әдетте, локомотив немесе вагонның тұтастай бойымен өтетін және жалғастыру жеңдері бар ақырғы немесе ажырату крандарымен аяқталатын ауа құбырларын атайды. Бірқатар магистральдардың өзінің сигналды бояу түстері болады. Жылжымалы құрамда типтерін ажыратады, жалпы жағдайда келесі магистральдарды бөліп көрсетеді: қуатты – компрессордан бастап басты резервуарларға дейін; қоректендіруші  –  басты  резервуарлардан машинист кранына дейін

(көк түске боялған); тежеуіш – машинист кранынан пойыздың аяғына дейін (қызыл түс); қосымша  тежеуіш  –  қосымша  тежеуіш  кранының  артында (сары

Тежеуіш магистралі жылжымалы құрамның әрбір бірлігінде бар. Ол арқылы автоматты тежеуіштің әрекетін басқару және оны сығылған ауамен жабдықтау жүзеге асырылады. Ауа таратқышты әрекетке келтіру машинист кранымен тежеу магистраліндегі (ТМ) сығылған ауаның қысымын өзгертумен қол жеткізіледі. Осындай басқару принципінде, тежеуіш магистральдің минималды геодинамикалық кедергісі, мүмкіндігінше ауаны өткізуге арналған кескінделудің үлкен ауданы және бұрылыстардың минималды көлемі болуы қажет. Тежеу магистральдарына келесі талаптар қойылады: кенеттен өткелдерге және ылғалдың жиналып қалуын болдырмау мақсатында құбыржолдардың салбырауына жол берілмеушілік, жалғастырылған жерлерде жылыстаулардың болмауы, құбыр жолдың ішкі бетінің тазалығы (қабыршақтанудың, тоттанудың, құмның болмауы), жылжымалы құрамға дұрыс монтаждау (бекітудің беріктігі). ТМ герметикалығын арттыру мақсатында толық дәнекерленген құбыржолдарды пайдаланады.

1 – үш тармақ; 2 – тоқтату краны;

Тежеу магистралінің 1

" (34,3 мм) теңішкі диаметрі бар; магистральді құбырлардың майысу радиусы орташа сызығы бойынша 500 мм кем болмауы тиіс; магистральді ауа таратқыш вагонда кем дегенде жеті жерден бекітілуі тиіс. Ауа құбырларының арматурасыөзіне крандарды және әртүрлі тағайындалудағы клапандарды, жалғастырғыш тежеуіш жеңдерді, ауа сүзглірені, шаң ұстағыштарды, үш тармақтарды, жалғастырғыш муфталарды, аспаларды және басқаларды қамтиды. Тежеу магистралі магистральді құбырдан 4 (6.1-сурет), аяққы крандардан 7, бастиектері 9 бар вагонаралық жалғастыру жеңдерінен 8, аспалардан 10, ауа таратқыштарды қосуға және өшіруге арналған ажырату крандарынан 11,магистральді құбырға жалғауға арналған шаң қармағыштан 3, ауа таратқыш Вр бұрылысынан 12, тоқтату крандарынан 2 және жалғастыру бөліктері: муфталардан 5, қарсы сомындардан 6 және үш тармақтардан 1 тұрады. Жүк вагондарында тоқтату крандарындағы тұтқалар алып тасталған.

Шарт. № 190 аяққы кран (6.2-сурет) тежеу магистральін екі ұшынан жабуға арналған, ал тартпа жылжымалы составта, сонымен бірге,  қоректендіру магистралін жабу үшін . Кран корпустан 1, Б (жартылай сфералы беті бар) шағылдырғышы бар клапаннан 2, екі резеңке тағыздағыш сақиналардан 3, эксцентрикті жұдырықшадан 8, сомыннан 9 және сіргемен 7 жұдырықша шаршысында бекітілген тұтқадан 4 тұрады .

1 – корпус; 2 – клапан;

Қарсы сомын 5 артқы кранның бөлшегіне тежеуішті жалғастыру жеңін тығыздауға және бекітуге қызмет етеді. Кранды жабу үшін тұтқаны 4 жоғары қарай тірелгенше бұрайды, сонымен бірге Б сұққысы клапанды 2 солғы жылжытады және сол жақ сақинаны 3 жылғастық 6 ершігіне қысады. Бұл қалыпта Б сұққысы өсарты сызыққа шамамен 4° өтеді және сол жақ тығыздауыш сақинаны 3...4 мм қысады, осының салдарынан клапан 2 жабылады. Диаметрі 6 мм А бақылау саңылауы, кранның жабық күйінде магистральді жалғастыру жеңі тарапынан атмосферамен байланыстырады. Ашық күйінде кранның тұтқасы шамамен бөлшек өсінің бойымен орналасады, ал клапан 2 оң жақ тығыздауыш сақинасымен 3 сығылған ауа қысымымен корпустағы 1 ершікке қысылады. Жүк вагондарында артқы крандар тік өске 60° бұрышпен орнатылуы тиіс. Аяққы кранның осындай бұрылысы пойыздардың жолдың қисық учаскелерімен қозғалған кездегі жалғастыру жеңдерінің жұмыс шарттарының жақсаруына көмектеседі, сондай-ақ сұрыптау дөңестерінде жеңдерді автоматты түрде ажыратқын кезде дөңес бәсеңдеткіштерінің бөлшектеріне соғылудан сақтау үшін ажыратылған жеңдер бастиектерінің жеткілікті биіктігін қамтамасыз етеді.

а -

сурет) үш бөлшегі А,

және

және Ат атмосфералық саңылауы бар. Кранның тұтқасының екі қалпы бар, оларда екі бөлшек бір бірімен, ал үшіншісі – атмосферамен байланысады. Сығылған ауа А бөлшекке келіп түседі, ол не Б бөлшегімен, немесе В бөлшегімен байланысады. Егер ауа Ббөлшегіне өтсе, онда В бөлшегі атмосферамен байланысады, ал егер ауа В бөлшегіне өтсе, онда Б бөлшегі атмосферамен байланысады.

а

Шарт. № 424 үш қозғалтқышты краны (6.3, б -сурет) Шарт. № Э- 195 кранынан атмосфералық саңылауының жоқтығымен ерекшеленеді.

Шарт. № 163 тоқтатқыш краны (6.3, в -сурет) тежеу магистралін шұғыл бәсеңдетуге, қажет болған жағдайда пойызды сол мезетте тоқтатуға арналған. Кранның корпусы 2 бар, онда өзекшесі 3 және бұрандамен бекітілген резеңке төсемесі 6 бар калапан 5 орналасқан. Өзекше эксцентрикті жұдырықшамен 4 байланысқан (эксцентрикті жұдырықшаның сұққысы өзекшенің кимасына кіреді), оның шаршысына тұтқа 1 отырғызылған. Корпусқа жалғама 7 бұралған, оның көмегімен кранды ТМ бөлшегінде орналастырады. Кранның жабық қалпында тұтқа құбыр өсінің бойымен орналасады. Кранды іске қосу үшін тұтқаны құбыр өсіне көлденең бұрайды. Сонымен бірге, клапанды 5 жоғары көтере отырып жұдырықша 4 бұралады, және ауа ТМ-нен кран корпусының саңылауы арқылы атмосфераға шығады.

Шарт. №9 372 ажыратқыш кран (6.3, г -сурет) ауа  таратқыштарды қосуға және өшіруге қызмет етеді және тұтқасының екі қалпы бар: құбырдың бойымен – кран ашық, құбырға көлденеңінен – кран жабық. Кранның конусты қола тығынында, кранның жабық қалпында ауа таратқышты атмосферамен байланыстыруға арналған атмосфералық саңылау бар. Бұл саңылау ажырату кранын өткзіп алған жағдайда, өшірілген ауа таратқыштының өздігінен тежелуін ескерту үшін қызмет етеді.

Шарт. № 383 ажыратқыш краны тежеуіш аспаптарын қосуға  және өшіруге қызмет етеді. Құрылысы бойынша ол шарт. № 372 кранына ұқсас, бірақ тығынында атмосфералық саңылауы жоқ. Жылжымалы құрамда қолданылатын клапандар мақсаты бойынша шығару, сақтандыру, кері, ауыстырып-қосқыш және максималды қысымды болып бөлінеді. Шарт. № 31 шығару біртекті клапаны (6.4-сурет) жеке вагонның тежеуішін қолмен босату үшін, резервуарлар мен ауа таратқыштарды өшірген кезде ішкі камераларынан ауаны шығару үшін қызмет етеді. Ол сондай-ақ жолаушылар локомотивтерінде тежеуіш цилиндрлерінен ауаны шығару үшін қолданылады. Клапанның Ат атмосфералық саңылауы бар корпусы 5 және корпусқа екі түйреуішпен 7 асылған тұтқасы

бар.Корпутсың жоғарғы бөлігіне жалғағыш 1 бұралған, оның көмегімен клапанды құбыржолға монтаждайды. Копустың ішінде өзекшеден 6, тағарықтан 3 және төсемеден 4 тұратын клапанның өзі орнатылған. Клапан ершікке серіппемен 2 қысылған. Тұтқаны шетке қарай тартқан кезде, оның қарама-қарсы ұшы түйреуішке тіреледі, ал ортаңғы сфера тәріздес бөлігі – өзекшеге 6 тіреледі. Сонымен бірге тығырық 3  көтеріледі және жалғағыштың

сурет .

төсеме; 5 – корпус; 6 – өзекше; 7 —түйреуіш;

қуысын копустың төменгі бөлігіндегі Ат саңылауы арқылы атмосферамен байланыстырады.

Шарт. № 216 жәнеШарт. № Э-216 сақтандыру клапандары конструктивті тұрғыдан бірдей жасалған және корпусындағы Ат атмосфералық саңылаулар санымен және серіппе өлшемдерімен ғана ерекшеленеді. Шарт. № 216        клапандары        локомотивті компрессорлардың бірінші және екінші сығылу сатыларының арасына орнатылады. Олар 3,5...4,5 кгс/см

іске қосу қысымдарына реттеледі. Шарт. № Э-216 клапандары айдау құбыжолында немесе басты резервуарларда монтаждалады. Олар , әдетте жұмыс қысымын 1 кгс/см

асатын іске қосу қысымына реттелген.

Шарт. № Э-216 сақтандыру клапанының (6.5, а -сурет) Ат атмосфералық саңылаулары бар корпусы 4 бар, оған жалғастық 1 бұралған. Жалғастықта бағыттаушы қабырғалары бар тәрелке тәріздес үзілулік клапан 2 бар. Клапанның 2 екі қысыммен әрекет ету алаңы бар: жұмыс (шағын) – үйкелу сақинасына дейінгі бет және үзілулік (үлкен) – клапанның сыртқы шеңберіне дейінгі беті. Клапан 2 серіппемен 3 жүктелген, оның күші қалпақшамен 6 жабылған сомынмен 5 реттеледі. Қалпақшадағы және корпустағы саңылаулар а

пломба қоюға арналған.

Серіппенің 3 күшімен клапан 2 өз ершігіне қысылған,  және сығылған ауа қысымы төменнен клапанның жұмыс алаңына әсерін тигізеді. Ауаның қысымы серіппенің күшінен артқан кезде, клапан 2 ершіктен шамалы алшақтайды, оыдан кейін ауа клапанның үзілулік (үлкен) алаңына әсер ететін болады. Қысым клапанға төменнен лезде өседі, және ол корпустағы Ат саңылауы арқылы атмосфераға ауа шығара отырып, жылдам жоғары көтеріледі. Ауаның  шығуы, серіппенің күші клапанның 2 үзілулік алаңына ауа қысымынан артқанша жалғасатын болады. Ершікке отырғызғаннан кейін клапан сенімді түрде серіппемен жабық күйінде ұстап тұрылатын болады, себебі ауа қысымы клапанның жұмыс (шағын) алаңына таратылатын болады.

«М» типіндегі сақтандыру клапандары чех өндірісінің элект- ровоздарында орнатылған. «М» типті клапанның корпусы 4 (6.5, б - сурет) бар, онда серіппемен 3 жүктелген стақан тәріздес үзілулік клапан клапан ершігінің диаметріне тең жұмыс (шағын) алаңы, және клапанның 7 даметріне тең үзілулік (үлкен) алаңы бар.

Сығылған ауаның клапанға қысымы төменінен серіппенің күшін жеңсе, клапан көтеріледі. Сонымен бірге ауа атмосфераға корпустағы 4 Ат саңылауы арқылы шығарылатын болады.

а

1 – жалғастық; 2 – тәрелке тәріздес үзілулік клапан; 3 – серіппе; 4 – корпус (стакан); 5 – сомын; 6 – қалпақша; 7 – стақан тәріздесі үзілулік клапан; 8 – конусты бұранда; 9 – реттегіш бұранда;

а, б

Бір уақытта ауа 7 клапандағы а саңылауы арқылы оның үстіндегі қуысқа өтетін болады және қима алаңын конусты бұрандамен 8 реттеуге болатын б саңылауы арқылы атмосфераға шығатын болады. Клапанды 7 серппенің әсерімен ершікке кері отырғызу сәті

а және б саңылаулары алаңдарының қатынасына және клапанның үстіндегі қуыстың қысымына байланысты. Осылайша, б саңылауының қима алаңын өзгерте отырып, клапанды көтеру мен отырғызу  қысымдарының айырмашылығын реттеуге болады.

саңылауы қаншалықты аз ашық болса, соншалықты қысымның аз айырмашылығында клапанның 7 ершігіне отырғызу орын алады. Сақтандыру клапандарының жүктемесін тексеру және  қарап шығуды ағымдағы ТР-3 және локомотивтер мен моторлы-вагонды жылжымалы составты (МВПС) күрделі жөндеуден өткізген кездерде, 3 айда 1 реттен жиі емес жүргізеді.Жылжымалы составты кезекті жоспарлы жөндеуге қоя отырып, сақтандыру клапандарын кезеңді тексеру және қарап шығу мерзімдері сәйкес келмеген жағдайда, сақтандыру клапандарының белгіленген мерзімнің үстіне он тәулікке дейін жұмысын арттыруға рұқсат беріледі.

басты сұйыққойма мен компрессордың арасындағы айдау құбыржолына орнатады. Клапан корпустан 1 (6.6, а -

сурет ) және цилиндрлік клапанның 2 өзінен тұрады, оның корпусқа қатысты диаметрі бойынша шағын саңылауы бар. Клапанды 2 жезден немесе полимерлік материалдан дайындайды. Клапанның үстінде төсемесі 4 бар қақпақпен 3 жабылған қуыс бар. Компрессордан сығылған ауаны берген кезде клапан

көтеріледі. Клапанның көтерілуі баяу болады, себебі бұған клапанның үстіндегі қуыстағы ауа жастықшасы кедергі келтіреді. Клапанның көтерілуінің соңына қарай, бұл ауа жастықшасы біртіндеп клапан мен корпустың арасындағы тығызсыздықтар арқылы таралады. Қақпақтың астындағы қуыстағы қысымның баяу өзгеруінің арқасында клапан 2, айдау құбыржолындағы қысымның лүпілдеу барысында, ершікке отырып үлгермейді – мұнымен клапанның гүрсілі болдырмайды. Егер ауаны беру тоқтатылса, онда клапанның цилиндрлік беті мен корпусының арасындағы саңылаудың салдарынан, ол өзінің салмағының әсерімен ершікке отырады.

Шарт. № Э-175 кері клапандары (6.6, б -сурет) әрекет ету принципі бойынша шарт. № 155А клапандарына ұқсас. Оларды У

" бұрандасы бар құбыр жолдарда орнатады, әсіресе электровоздарда және электропойыздарда басқару сұйыққоймасы мен  қоректену магистралінің арасына.

Шарт. №9 3ОФ кері клапандарын қоректендіру және тежеу магистральдарының арасына локомотивтің, оны салқын күйінде жөнелту кезінде, басты резервуарларын зарядтау үшін орнатады.

а

д

саңылау; 7,

Кері клапанның алдында ТМ тежеу магистралының тарапынан ажырату кранын монтаждайды (сық тұрған қсымал краны), оны ашқан кезде ауа тежеу магистралінен корпуста 1 (6.6, в -сурет) орнатылған сүзгі арқылы өтеді, серіппемен 5 жүктелген, резеңке тығыздамалары бар клапанды 2 көтередіжәне ары қарай диаметрі 5 мм саңылау 6 арқылы басты сұйыққоймаға ГР түседі. Серіппе 5 , ондағы қысым төмендеген кезде, сығылған ауаның ГР-ден ТМ-ге ағуына мүмкіндік бермейді.

Саңылау 6 ТМ-ғы қысымның одан басты резервуардың зарядтау барысында шұғыл түсуіне кедергі келтіреді.

Шарт. № 526 кері клапандарын кейбір тепловоздар мен дизель- пойыздардың айдау құбыр жолында орнатады. Олар ауаның басты сұйық қоймадан компрессорға (оны өшірген кезде, немесе бос жүріс режиміне өткен кезде) ағуын болдырмайды. Клапан корпустан 1 (6.6, г - сурет), қақпақтан 3, клапанның өңінен және серіппеден 5 тұрады. Корпус пен қақпақтыңарасында тығыздау төсемесі 4  орналастырылған. 8 және 7 ұштықтарға құбырлар жалғанады, сәйкесінше ГР жжәне компрессодан. Серіппенің болуының арқасында клапан көлденең және тік күйінде де жұмыс істей алады. Компрессорды қосқан кезде клапанның 2 екі жағындағы қысымның мәні теңеседі, және ол серіппенің әсерімен корпустағы ершікке қысылады.

Шарт. № 3ПК ауыстырып-қосқыш клапандары құбыр  жолдарды, тежеуіш аспаптарды немесе резервуарларды локомотивтің пневматикалық тежеу сызбасының жұмыс істеу барысында автоматты түрде өшіруге арналған. Жеке алғанда, ауыстырып-қосу клапаны локомотивтің ТЦ-ін, қосымша тежеуіш кранының КВТ әсерінен және керісінше ауа таратқыштан ажыратуға арналған. Клапан корпустан 1 (6.6, д -сурет), қақпақтан 3 және екі төсемесі 4 бар клапанның өзінен тұрады. Корпустың ТЦ мен КВТ-ға бірігуге арналған бұрандасы

" болатын екі бөлшегі бар. У

" бұрандасы бар қақпақтағы бөлшек құбыржолдың ауа таратқыштан Вр қосылуы үшін қолданылады. Сығылған ауаның қысымымен клапан 2, тежеуіш цилиндрдің Вр немесе КВТ-мен байланысу каналдарын аша отырып, корпустағы немесе қақпақтағы ершікке тірелгенше лақтырылады.

Шарт. № 3МД және Шарт. № 3МДА максималды қысым клапандары басты резервуарлардан немесе қоректену магистралінен резервуарларға немесе құбыржолдарға түсетін қысымды шектеуге арналған. Шарт. № 3МД клапаны (6.7, а-сурет) корпустан 1, стақаннан 5 және сақтандырғыш қалпақшадан 8 тұрады. Корпустың ішінде серіппемен жүктелген, клапанның өзі 2 орналасқан. Корпустың тиісті құбыр жолдарды жалғауға арналған құйылыстары бар. Стақанда поршень 3 бар, ол резеңке манжетпен 4 тығыздалған және реттеуші серіппемен 6 жүктелген, оның тартылысы реттеуші сомынның 7 көмегімен өзгертіле алады. Реттеуші серіппенің 6 әсерінен поршень шеткі жоғарғы қалыпты алады және клапанды 2 ершіктен бітеуішке тірелгенше ығыстырады.Соынмен бірге ауа ГР-ден ашық клапан арқылы, мысалы, ТЦ-ге түседі және бір уақытта корпустағы тік канал бойынша қуыққа және поршеннің үстіне түседі. Поршеньге түсетін ауаның қысымы, серіппе 6 ретке келтірілген күштеуден артығырақ болған кезде  (мысалы,  ТЦ үшін 3,8...4,0 кгс/см

артық), ол төмен

а