Абай Аймағамбетов
Бесінші жатақхана
Нұр-Сұлтан 2019

Бесінші жатақхана
ҚазҰУ-ға сағыныш...
Алатауды шарбы бұлттар тұмшалар,
Алтын күн де ұясына жылжыған.

ҚазҰУ жақта асқақтайды шыршалар,
Кеудені кеп шымшылайды тұнжыр ән.
Бұлдырайды өткен шақтың елесі,
Тәуір достың естіле ме ей, ән-мұңы..?

Артта қалып Биофактың белесі,
Басталғанда Жұмағали даңғылы.
Ойланады өтті осында дәурен деп,
Алысушы ек, армандаушы ек алаңсыз,

Сұлуларға сүйсінуші ек сәулем деп,
Сол шақтардан алыстадық амалсыз.
Анау тұста бет-жүзіне мұң үйіп,
Вахтерша апай із кесуші еді қадалып,

Балкондарға қарайды үнсіз жымиып,
Еске түсіп аңғал, таза балалық.
ҚазҰУ мынау – жастық оты жанған жер,
Анашымдай – сәби шақта сүт емген,

Абай АЙМАҒАМБЕТОВ
Тамағымыз жоқ болған соң талғап жер,
Нан тасушы ек анау сары дүкеннен.
Қазір кетті-ау сан қызықтан мән тайып,

Көктем еріп, көңіліме күз кірдің,
Абдраев тұрушы еді шалқайып,
«Кураторы мен болам, – деп 101-дің».
Тәтті сезім, алдау-арбау, ащы үміт...

Бәрі де қу: бар деуші еді жүз айлам,
Бұл жатақта өлең жазған Жақсылық,
Ойнап-күлген, ішкен талай, мұз ойған...
Ерке Есентай күлер, кейде күрсінбек...

Көңілімнің түкпірі – мұң, тұмандай,
Атқақтайды жүрек шіркін дүрсілдеп,
Қарсы алдымнан ескі достар шығардай.
Көнбіс көңіл сонау шалқар шақтардың,

Жылмен бірге жылыстарын сезіп жүр,
Ерке күндер ескірмесін дей ме екен,
ҚазҰУ жақты сағынышым кезіп жүр.

Бесінші жатақхана
Балмұздақ атанған күн

Журфакқа түсе салған беттегі әсер
мен ынта-жігер күллі әлемді аяғынан тік
тұрғызатындай еді. Қайда барсақ та қойын
дәптеріміз

қаламымыз
қолымыздан
түспейді. Әйтеуір, бірдеңелерді шимайлап,
мерекелік кештер мен жарыстарға шу десе шаба

жөнелеміз. 3-ші залда жұлдызбен кездесу десе,
ішкелі отырған «роллтонымызға» қарамай,
жетіп баруға дайынбыз. Сол алғашқы тау
қопарардай

екпінімізбен
қатырып
оқитын
адамдай, кітапханадан талай әдеби кітаптар мен

ғылыми жұмыстарды алып-алып тастағанбыз.
Кейін 4-курсты тәмамдап, есеп беретін кезде
қай кітаптың қай бұрышта қалғанын білмей
әуре-сарсаңға

түстік.
Аңқаулығымыз

басымызға жетіп артылатын. «Семинар» деген
атауды мектептен азды-көпті естіп келіп едік,
ал мынау «СРСП дегенің қандай сабақ?» деп бір
апта сабылғанымыз да есімізде.

жатақханаға да үйренісіп, адамдармен азды-
кемді араласа бастағанда «ұлы құрылтай»
шақырылатыны
хабарланды.

Жиынды
өткізетін студенттік кеңестің төрағасы Жәнібек
Ғалым екен. Бізден екі курс жоғары оқитын,
шын мәнінде одан да жоғары шамада бізден

жасы үлкен жігіт. Жиынның мәні – бірнеше
күннен соң 1-курстарды таныстыру рәсімін
өткізу жайы. Төрдегі үстел басында Жәнібек,
тағы да басқа белсенділер отыр.

Кімнің жүргізуші болғысы келеді? –
дейді Жәнібек.
Бастапқыда
ешкімнің

батылы
бармады

Абай АЙМАҒАМБЕТОВ
ма, жиналған бір шоғыр ұл-қыз үнсіз қалған.
Кейін әр-әр тұстан қолдар көтеріліп, үміттілер
көріне бастады. Бәріміздің жүргізуші, диктор,

былай айтқанда бет-жүзімізбен танымал болып
шыға салғымыз келеді. Бұл кезде әлі рухани
тереңдікке, кемелдікке бойлап тұрған ешбіріміз
жоқ. Дегенмен студкеңес бастығының көзі бізге

де түсіп, Құдай қарасып, Ботагөз Икрамова,
Олжас Тахан және мені концерттің жүргізушісі
етіп тағайындады. Сол кезде Жәнібекке не
айтып, не қойғанымыз қазір есте жоқ, бірақ

күллі арман-мұратымызды жайып салғанымыз
жасырын емес еді.
Бір аптадан соң №5 жатақхананың алдында
ұлан-асыр

концерт
жасап,
«балмұздақ»
атанғанымызды тойлаттық. Сол күні Ырыс

екеуміз үтікке таласып қалып, артынан қайта
достасып, ыру-тыру далаға атып шығып едік.

мойнымдағы
қызыл
беторамалды
кімнің, қашан байлап тастағанын да еске түсіре

алмадым. Үстімдегі қолпылдақ кәстөм ауылдан
Алматыға
өзіммен
бірге

жеткен.
Таңдап
жататын жағдай жоқ, қолпылдап көпшіліктің
алдына атып шықтым. Бірақ ұялатын түк те

жоқ екен. Анау бұрышта қып-қызыл кәстөмінің
ішіне тұмсығын тығып, өзі сол киімінің ішінде
еркін жүзіп кетердей болып Жақсылық тұр.
Мынау

бұрышта
70-жылдардағы
стильмен
Қозекең көлбеңдейді. Маған қарағанда Олжас

біраз сәндірек киінген. Кәстөмі мен шляпәсі
ғажап үйлесім тапқан. Харизмасы қандай.
Бәрінен де Ботагөздің беліне жүгірткен қолын
айтсаңшы. Әйтеуір сабылып жүріп, 1-курс

атанғанымыздың құрметіне болған кеш те
аяқталды. Жатақхананың алдында біз концерт

Бесінші жатақхана
қойып
жатырмыз,
жатақхананың

артында
Айдос «концерт» қойып жатыр... қызық онымен
бітпей таңға дейін жалғасқан. Түнгі сағат 1-ден
ауып бара жатыр. Жатақханада бұл уақыт

батқанда,
бізде

атып
жататыны
секілді – Алматы түннің құшағына сіңіп бара
жатқанда,

жатақханадағы
марғасқалардың
екінші тыныстары ашылып, күндізгі уақыт
енді басталғандай тайраңдайтын. Дәл осы

сәтте
талай
бөлмеде
(әсіресе

ұлдардың)
қазан көтеріліп, кешкі астың қамы жасалып
жататын. Роза болгар бұрышын, Маржан екі
картоп, Ботагөз бір сәбіз сыйлап, Ая да бетімізді

қайтармай сұрағанымызды бере салушы еді.
Осылайша, бір бөлмеде тамақ жасалып жатады,
бір бөлмеде ызы-шу «мафия» ойнап жатады.
Сен өлтірдің де, мен өлтірдіммен таң ататын.

Сол күнгі қызметімізден кейін Бота екеуміз
тағы бір мәрте кеш жүргіздік. Сосын бұл
тұрғыдағы кәсіби мансабымызды аяқтадық.
Неге екенін қайдам, осыдан соң факультет пен

жатақханадағы «саяси-қоғамдық» шараларға
аса қатты араласпаппыз. Оған да күш керек,
белсенділік қажет. Біз өз бойымыздағы қалған-
құтқан күш-қуатты шығармашылық тарапына

бұрғанды жөн санаған сияқтымыз.
Күртеше «қырғыны»
1-курста дүкеннен қайтқан «сдачалардың»
басын құрап жүріп былғары күртеше сатып

алдым. Барахолкадағы қырғыз апай «кучту
жарашады» деп 5000 теңгемді қағып алған.
Жалт-жұлт еткізіп корпусқа күнде киіп келемін.

Абай АЙМАҒАМБЕТОВ
Көп ұзамай былғары күртешеме үлкендердің
де көзі түсті. Үзіліс кезінде 2-курста оқитын
«көкем» келіп тұр: «күртешеңді бере тұршы»

дейді. Ибәй-ау, су жаңамды қалай ғана сенің
үстіңе жауып жіберемін деймін. Онсыз да
шамалы ай бұрын жоғары курстағы Жансерікті
кәстөм-шалбармен

«жарылқап»,
жүрегім
шайлығып қалған. Әлгі болса қылқылдап
қоятын емес.

Көріп тұрсың ғой, дала жаңбыр. Бір
жерге барып келейін, – дейді ақылды ағатай.

Сен бірдеңе қыларсың, маған бер деймін
курткаңды?!

Дардай
басыңмен
менің
курткама

Сен ғой сіресіп тұрып алған, сосын
тіресеміз де... (соңғы жағы сиырқұйымшақтана
күмілжи айтылды).

Берген болсам осы кезде аялдамада
жалт-жұлт етіп тұрушы едің!

Тауыпсың әзілдейтін уақытты, кешке
жолығармыз, – деген әлгі жігіт шарт бұрылып,
көзден ғайып болды.
Бір сойқанның болары анық еді. Алайда сол

сойқан тым кешке созылмай-ақ, түскі астың
уақытына «белгіленіпті». «У ішсең руыңмен».
Тайлы-тұяғымыз қалмай, сағат түскі 2-ден
кете штаб-пәтер 511А бөлмесіне жиналдық.

Күн тәртібінде біраз мәселелер қордаланып
қалыпты: Біреу «бір звонок» жасауға телефон
бермеген, біреу тамақ істеп беруден қашыпты,

Бесінші жатақхана
енді бірі дүкенге жұмсаған ақшаға балмұздақ
сатып алып жеп қойыпты. Ішінде курткамды
шешіп бере салмаған мен де бармын. «Осы

қателіктерің үшін таяқ жейсіңдер», – дейді
Айдар деген дәу көке. «Жесек жеп тастайық»

тас-түйін
тұрмыз.
Шетімізден
ұрып

келе жатыр. Мұндайға үйреніп қалған біз,
соққы тиер-тиместен үнді киносындағыдай
шалқалаған күйі, тарс-гүрс етіп әсерлендіре
құлап

жатырмыз:
Анау-мынау
каскадерің
жолда қалар еді. Шын мәнінде соққының әсер

етіп жатқаны да шамалы...
Сыбағаның кезегі Үмбетәліге де жеткен.
Айекең жұдырығын оған да аямай сілтеп, кеуде
тұстан қойып қалды. Үмбетекең былқ етпейді.

Ұзатпай екінші рет ұрып еді, ол соққы да өтпеді.
Үшіншісі де, төртіншісі де солай. Ыңғайсыз
болды-ау деп біз тұрмыз. Азулы старшактың
тісі досымызға батпай-ақ қойды. «Мынаның

бокстан чемпионмын дегені рас-ау», – дейді
Есхат тісінің арасынан сыбырлап. «Армияға
барғаны да шын сияқты», – деді шеттеу тұрған
шегір көз перваш. Ақыры осал тұсын таба алмай

пұшайман болған дәу көке «өй, қойшы» деп
қолын бір-ақ сілтеді. Біздің де көңіліміз жібіп
сала берген.

Одан да бір шай қойсаңдаршы, – дейді
Айдар тісі ақсиып.
Іле-шала

аспазымыз
Есхат
асай-
мүсейін арқалап, екінші бөлмеге кіріп кетті.

Қалғанымыз дастарқанның қамына кірістік.
Ех, Андарбаев
ҚазҰУ-да

сорпасы
шығып
футбол

Абай АЙМАҒАМБЕТОВ
ойнаған жамағатқа «Андарбаев» деген фамилия
жақсы таныс болса керек. «Футболшы болу»
деген арманымды осы Андарбаевтың алдында

орындамаққа тарс бекініп, жаттығуға кірісіп
кеткенмін. Бұл жақта «физра» деп мәдениетті
атайды екен, біз ДЫШЫ деп лақ еткізетінбіз.
Онымен қоймай, мектепке шалбардың ішінен

трико киіп барып, пысынап жүруші едік.
Менімен
бірге
футбол

үйірмесіне
курстастарым Қозыбай Құрман мен Нұршапағат
Несіпбаев та жазылған. Әйтеуір, журфак пен
биофакты мидай араластырып бірге ойнататын.

Жасыл алаңға бірден жібере салмай, алдымен
жарым сағат жүгіртеді, секіртеді, норматив
талаптарын орындатады. Кешіксең, төбеңнен
төніп

тұрып
жаттығу
жасатады.
Онысы

5-10 болса ештеңе емес, кеуде көтеру деген
сүйкімсіздің үйіп-төгіп елу-алпысын бір-ақ
береді.
Футболдың машақаты көп екен. Нақтысын

айтқанда,
Андарбаевтың
талаптары

үшін тым қатал, тым өрескел болып көрінді.
Басында шабуылда ойқастап, кейін қорғанысқа
жылыстап, ақыры қақпадан бір-ақ шықтым.
Біржолата алаңның сыртына шығып кетпей

тұрғанда қарамды батырайын дедім де, бағымды
шахматтан іздейтін болып шештім.
Мұнда рахат екен. Кілең өзім сияқтылар.
Жүгірмейсің, ентікпейсің, миыңды шуылдатып

істетіп отырсаң (егер істесе) болды. Шахмат
үйірмесінде жүргеніме бір жарым ай толғанда
орыс
ағайыма

барып,
бағамды
көрмекші
болдым. Қарасам, менің тұсым егін шықпаған

Бесінші жатақхана
тіркеуді тарс есінен шығарып алыпты. Ал керек
болса! Семестр болса бітуге тақау. Зуылдап тағы
үйірме іздеп кеттім. Әр есіктен бір сығалап

жүріп Асқарбекті кездестіріп қалдым. Ол да
тауы шағылып, табанынан таусылып жүрген
беті екен. Екеуміз ақыры мұңдас екенбіз деп,
көбінесе қыздар мекендейтін үйірмеден бір-

ақ шықтық. Нағыз рахат осында дерсің. Күш
те жұмсамайсың, миыңды да қозғамайсың.
Үндемей
жүріп

үйдей
нәрсе
тындыратын
Мақсат Раджұлы да біраздан бері осы мекеннің

тұрғынына айналып үлгерген. Үшеуміз шардың
үстімен домалап, скакалка лақтырып ойнап,
сабақ сайын бір жасап қаламыз. Апайы да
жайлы кісі. Күліп қарсы алып, күліп шығарып

салады.
Мұншама
мейірбандыққа
жаман

үйреніп қалып, ақырында апайдың басына
шығып кетіппіз. Күндерден күн өтіп «Өй, физра
ғой» деп бармай қалып, оның орнына пырылдап
жатақханада ұйықтайтынды шығардық. Ілініп-

салынып жүріп семестрдің соңында келсем,
баллдан балл жоқ. Жүзінен мейірімі төгіліп
тұратын апайымның қабағы түксиіп кеткен.
«Саған балл жоқ!» – деп өңмеңдейді. Басқа-

басқа дене тәрбиесінен баллсыз қалам-ау деген
ой, өңім түгіл түсіме де кірмеген. Жалынып,
жалпайып жүріп, әрең дегенде 75-тен әрі асып
жығылдық. Сөйтіп, бұл сабақты да тәмам

қылғанбыз. Анда-санда футболда бірге ойнаған
балалар кездесіп қалып, мүмкіндігі төмен,
денсаулығы нашар студенттердің үйірмесіне
барып

жазылып
алғанымызды
бетімізге
басатыны болмаса, ол дәурен де қызық өтті.

Абай АЙМАҒАМБЕТОВ
Ашқарақ Руслан
Заманның заманында Еркебұлан екеуміз
310А-ны мекен еттік. Көрші бөлмеде тура

тамақтың үстінен түсетін «ерекше қасиетке»
ие, 4-курста оқитын Руслан деген жігіт тұрды.
Бір күні Ерекең екеуміздің әліміз жеткенінше
артынып-тартынып дүкеннен келген бетіміз еді:

нан мен май, биос, айран, колбаса, сыр, басқа да
тәтті-пәттілерді барынша толтырыппыз. Ерекең
едел-жедел спагетти, яғни бермешел дайындап
та үлгерген. Сағат кешкі 5-ке таяп қалған

мезгіл. Дастарқан жайылып, шайдың буы
бұрқырай бастағанда-ақ, есік айқара ашылып
Руслан кіріп келді, «дәстүрінен жаңылмайтын
сабаз-ай».

«О-о-о,
қалайсыңдар,
жігіттер!»

біссімілләсін бастаған Руслан, нанға қалың етіп
май жағып, қарпып жеп алды. Бұл – әшейін
ауыз тигені. Жалпылдап қарсы алған болдық.
Кеше бір қызбен танысқаны туралы әңгімені

соғып отырып, нан мен сырды бірінің үстіне
бірін қойып, бірнеше қабат бутерброд жасап та
алды. Содан кейін әлгі бутербродты әдемілеп
ауыз қуысына ыңғайлады да, әңгімесін бастап

Кеше
жатақханаға
сыныптас
досым

келіп тұр. Не істеп жүрсің десем, біреулермен
ерегісіп қалдым, кешкісін бірге барып сөйлесіп
қайтайық дейді. Барайын десем аздап қорқып
тұрмын, бармайын десем қапелімде аузыма дені

дұрыс сылтау да түспей қалды. Барайық дедім.
Екеуміз аялдамаға қарай беттеп келе жатырмыз.
Бір кезде тура алдымнан ауылдас қыздың
шыға келмесі бар ма?! – деп өз әңгімесіне өзі

Бесінші жатақхана
таңырқады да, бұл таңғалыстан соң айран
ішпесе болмайтынын анық аңғартты. Қырлы,
қалың стаканға айранды мелдектете құйды да,

Біліп
тұрып
сұрайтынына
күйіп

кетесің.
«Иә, ауылдың айраны», – деп КЕФИР деген
жазуы бар қорапшаны Русланға жақындатып
қойдық. Мұндай мысқылға пысқыратын ол ма,

Осы қуырған тамақ зиян дейді, ә, – деді
бермешелді қасықпен көсіп алып жатып.

Перваш болған соң, пәлен деп батырып
айтуға бата да алмаймыз.

Мектеп кезінде жей алмайтын едім. Жатақханаға
келгелі бері үйреніп алдым. Тіпті жемесем тұра
алмаймын. Әрі мына Еркебұлан тамақты өлтіріп
жібереді емес пе?! Дәмі тіл үйіреді.

сөздерді
айтып
боламын
дегенше,

сойдақтатып шағын тәрелкенің ішін шарлап
шықты. Біз де жеген боламыз, бірақ көршіміз
шаңына ілестіретін емес. Тамақ жеу үшін әр
әңгіменің басын бір шалған көршіміздің есіне

әу бастағы оқиғасын салып кеп жібердік. Ол
бұл уақытта колбасаны жақсылап кесті де,
сырмен қабаттап нанның ортасына салды.
Сосын жап-жаңа «биосты» ашып, әлгілерді қоса

А-а, иә, содан келе жатырмыз аялдамаға
қарай...

Жоқ, одан бұрын бір қызбен кезігіп
қалып едіңіз ғой?

Е-е-е, физфактағы Айкамен танысатын
кез ғой...

Физфагы нес, ауылдас қыз қайдан пайда
бола кеткен?

А-а-аа, Жұмагүл ма? Иә сол ғой Айка
деген... Ауылдан бірнеше күн бұрын ғана
келіпті. Арбаттың қайда екенін айтшы дейді.
Айтайын деп ертіп Арбатқа тартып кеттім, –

деді де «биосты» шайқап-шайқап өңешіне бір-
ақ лақтырды.

Иә, екеуміз ғана, – дейді аузын асығыс
сүртіп жатып.

Ау, әлгіндегі көмек сұрап келген мүсәпір
досыңызды қайтпексіз? Разборка ше?
Әңгімесінің
негізгі

желісінен
ауытқып
кеткенін енді түсінді-ау деймін. «Шерхан да
қызық қой, болмайтын нәрсені дабырайтады да

Шерхан екеуміз Көк базар жақтан бір-ақ
шығайық деп аялдамаға келдік.
Сонда
мұның

Жұмагүл-Айкамен
бірге
Арбатқа барғаны қайда қалды деп біз отырмыз.

Жігіттер, оның несін айта берейін, әлгі
кеудесін кергендерді тарс-тарс орындарына
қойып тастадық қой!

Олар көп бізден. Мен духпен алып
тастаймын ғой, – дейді дабырлап.

сөйлеп-сөйлеп,
мысын
басып
тастағансыз ғой?

Тура солай! Әй, журфактықтар күшті
сөйлейсіңдер, – деп мақтады да, біраздан бері
үстелдің шетінде тұрған талқанды толтырып

Бесінші жатақхана
кесесіне салып, оның үстіне айран құйды да
кетуге ыңғайланды.
Бұл кезде дастарқанның үсті де саудырап,

жып-жылмақай болып қалыпты. «Қонағымыз»
тұруға есікке беттеген соң, біз де бет сипап
кереуетке құлай кеттік.

Мынау ғажап болды! – дейді ыржиып, –
жүрек жалғап алдым-ау, әйтеуір. Қазір кешкі
асты «Кафетериден» ішіп қайтатын шығармын.
Бірге жүріңдер, – деді айран мен талқанды

іште
бола
береміз
(Жылдамырақ шығып кетсеңіз абзал болар еді).

Содан соң біраз күн бойы Руслан келмеді.
Бөлмелестері ауылына кетті дейді. Бір ай өтер-
өтпестен Еркебұланның ауылы Шаяннан бір
қап ет келді. Бабын келтіріп астық, былбырап

алдымызға келді. Сорпасын бөлек құйып,
сілекейіміз шұбырып, асқа әне-міне қол салғалы
жатқанбыз. Есік ашылып «Қалайсыңда-а-а-
ар, бауырларым!» – деп, екі қолын кере жайып

Мен сендерге қызық айтайын, – деп
біздің сәлемімізді күтпестен әңгімесін бастап
кетті. – Кеше жатақханаға сыныптас досым
келіп

тұр.
Біреулермен
ерегісіп
қалдым,

барып қайтайықшы дейді. Мә-ә-ә, Шерхан да
қызық қой, – деді жайнап тұрған дастарқанға
жайланып отыра бастап.
Аршынның намаз оқуы

Біз оқуға түскен жылы қыс қаһары қатты
еді. Қаһардың қаһары одан да қатты тұғын.
Қаһар – ұлттық университет қалашығының

Абай АЙМАҒАМБЕТОВ
тәртібіне жауапты кісі. Кейін ұстаз болып
кеткен Жұмағали ағайдың қаһары Қаһардан
да кем түспейтін. Бірақ біз үшін қыстан да,

уақытта жұмсау, орынсыз ақша талап ету,
болымсыз жиналыстар – осының бәрі жүйкеге
тиіп, шаршатып жіберетін. 1-курстың ортан
беліне жеткен кезде перваштар жаппай намазға

бармын.
Старшактардың
жайнамазын
құшақтаған,

момақан
кейіптегі
ұлдарға
тиіспейтінін байқаған курстастар бұл әдісті де

қолданып көрмекке бекінсе керек. Әрине, асыл
дінді ұстанып, тәртіпті болып жүру кім-кім
үшін де жарасымды. Бірақ әшейінде төбелестің
бел ортасынан табыла кетіп, бейәдеп тіркестерді

күніне бірнеше мәрте қолдану тұрғысынан
кәсібиге айналған кей достарымның тақуалық
келбеті
еріксіз

жымитып,
кеңкілдетіп
күлдіртіп-ақ жіберетін. Апыр-топыр дін жолын
ұстанғандардың қатарында Аршын да болды.

Қолында тәспісі, басында тақиясы, мейірбан
бейнесі алыстан менмұндалап, көркем жігітке
айналды да шыға келді. «Имандылықтың
айнасы

Аршындай
болса
керек,

бәрекелді!» деп риза болысып қалдық. Кейде
бәріміз жамағат болып оқиық деп бірлікке де
шақырады. Онысына келісіп, қатарласа тұра
қаламыз. Аршын имам, біз қаздай тізіліп оған

ұйып тұрамыз. Ғажап көрініс.
Жатақхана, оның ішінде 1-курстың ұлдары
қашан тып-тыныш отырып тамақ ішуші еді.
511-дің Б бөлмесінде ұлы айғай, ұлы шу. Дәу

Бесінші жатақхана
перваштар балға үймелеген арадай қазанға
төңкеріліп тамақ ішіп жатырмыз. Ауыз шіркін
тамақ ішіп те, сөйлеп те үлгереді. Аршыннан

өзгесі
сабыр
атаулыдан
жұрдай.

Арекең
тамақты кейіндеу ішермін деп, көрші бөлмеде
ғибадатын өтеп алмақшы болды.
Жайнамазын жайғалы жатып, жігіттерге

тынышталыңдаршы деп ескерту жасағандай
ишарат білдірген. Ешкім құлақ та асқан жоқ.
Бірі кіріп, бірі шығып, у-шу болып жүре берді.
Аршын екінші рет өтінішін айтты. «Жігіттер,

намаз оқып алайын, сәл тыныштала тұрасыңдар
ма?» деп мәдениетті түрде жеткізді. Әлгілер
сәл тыйылады да, қайтадан араның ұясындай
гуілдей жөнеледі.

Аршын
жайнамазын
жаяр-жаймасын
білмей желпілдетіп әлі тұр.

Үшінші рет айғайлаңқырап айтып еді,
бірі естіді, бірі естімеді, қысқасы нәтиже жоқ.
Арекең шыдамады:

Ей, тап әкесінің ауыздарын қызыл
етігіммен
ұрайын,
өңшең

ептібайымайды,
лібәттар, қанды іштіңдер ғой... намазымды
оқып алайын да тынышталсаңдаршы! ҚАМАТ,
АЛЛАХУ ӘКБАР, АЛЛАХУ ӘКБАР, – деді де

құлшылығына кірісіп кетті...
Есей ағай және куәлік
«Ұлан»
газетінің

тілшісі
болып,
жалындап жүрген шағымыз тұғын. Сүйікті
Сұлтан ағайымыз (Қалиұлы) зейнетке шыққан

соң,
Есей
Жеңісұлы
басшылыққа

келді.
Алыстағы ауылда жатып мына өзгеріске есіміз
шығып шын қуандық. «Жас Алашта» жас

Абай АЙМАҒАМБЕТОВ
шағымыздан мақалаларына мейірлене қанып
келе жатқан Есей ағаймен етене араласатын
болдық деп. Тезірек Алматыға барып, өзімен

арман
ететінбіз.
Оның

сәті келді. Жүздескенің не, кезігіп отырып
жаймашуақ әңгіме-дүкен де құрады екенбіз.
Студент кезде де жиі-жиі редакцияға барып,
арқа-жарқа болып кетіп жүрдік. Біз 1-курс

оқыған жылы ағай факультетте сабақ беретін.
Дәл біздің топқа дәрістері жүрмегенімен, күнде
көріп тұратынбыз. Ауылдан Алматыға артынып-
тартынып

келген
қағаз-кітаптарымның
арасында «Ұланның» жас тілшісі» деген тілдей
куәлік те бар еді. Сондай ыстық құжат. Зор

мақтаныш. Бала дәурен мен бозбала шақтағы
азды-көпті жазбаларыңа берілген бір марапат
секілді.
Сол құжатты бір күні ұшты-күйлі жоғалтып

алдым. Әрі-бері аударыстырып таппай қойдым.
Бағалы
затымнан
айырылғандай

өз-өзіме
ренжіп, көңіл-күйіп түсіп кеткен. Әйтсе де
көнуге тура келді. Бір күні бір жерден шыға
келер дедім де, достарыммен қайтадан қызық

қуып кете барғанмын. Арада біраз күн өткен.
Тіпті айға жуықтап қалды-ау деймін. Сабақта
отырсам, Есей ағай шақырады. Қасына жедел
жеттім.

Қалтасынан
алып,

тілшілік
куәлігімді ұсынып тұр.
Сөйтсем, жұмысқа келе жатып қар үстінде
жылтырап жатқан әлденені көреді. Сырттан

қарағанда
түсі
жеке
куәлікке

ұқсайтын.
Көтеріп алып қараса – бадырайып беті күнге
тотыққан менің бейнем шыға келген ғой. Мына
сәйкестікке таң-тамаша болып, ағай екеуміздің

Бесінші жатақхана
куәлігін ақ қар, көк мұзда сол «Ұланның» бас
редакторының өзі тауып алып тұрса, қызық
емей немене.

Біз «десантшылар» едік...
Екінші курста баспа ісі кафедрасында
оқитын курстасымыз Маржан Сейсенбаева «20-
ға толған мерейлі жасымды атап өтпесем, несіне

журфакта оқып жүрмін» деп, думанды кеш
жасауға бекінген. Оның бұл ұсынысын бөлмелесі
Роза Әрен он саусағымен қолдап, одыраң-
одыраң етіп ұйымдастыруға белсене кірісіпті.

Кешке тақау жігіті бар, қызы бар Тимирязев
пен Розыбакиев көшелерінің қиылысындағы
«Жәмиләға» кеп төгілдік. Дүркін-дүркін тілек
айтылды, ән шырқалып, би биленді, туған күн

дүркіреп өтті. Дауыс ырғағын секіртіп-секіртіп
жіберіп, адамды ерекше баурап күлетін туған
күн иесі риза, әйтеуір. Ду-думанмен сағат түнгі
3-ке таяп қалған.

Түн ортасында тобымызбен «Қағанатты»
жайладық. Бірақ танымал асхана құдды басқа
бір уақыт белдеуінде орналасқандай, сағат
жылжымай қойды. Содан соң өзіміз жатаққа

қарай жылжыдық. Кенет Үмбетәлі жерден
екі піл тауып алғандай қуанып, «Жұмағали
даңғылы» бойындағы бетон тақтайшаларды
санап шығайық дейді: Уақыт өткізбекке ойлап

тапқан тың әдісі. Биофак ғимаратының тұсынан
басталып, қазіргі «Керемет» орталығына дейін
жалғасатын ұзын жолға студенттер «Жұмағали
даңғылы» деп атау берген бір заманда.

1, 2, 3, 4 деп бастап санап келеміз, санап
келеміз. 766-ға, 777-ге ме келген кезде шатастық

Абай АЙМАҒАМБЕТОВ
та қалдық. Қайта бастауға ешкімнің құлқы бола
қоймаған соң, сапарды әрі жалғадық. Сол күнгі
ауысымда вахтерша Роза апай екен. Ол кісі таңғы

сағат 5.55-те барсаң да есікті ашпай, бес минут
күттіріп қоятын, тәртіпке бекем вахтерша еді.
Сондықтан бірден жатақтың артқы жағын бетке
алып, 406-бөлменің тұсына келіп, ішке кірудің

қамын жасап жатырмыз. Айдос пен Үмбетәлі
4-қабатқа өрмелеп шығып, төсек жаймаларын
бір-біріне жалғап ұзын арқан жасады. Енді шарт
бойынша мен төменнен қыздарды көтермелеп

жіберіп, жоғарыдағы екеу тартып алып тұруы
тиіс. Төбедегілердікі әрине, оңай емес. 20 шақты
қызды тартып шығару қандай оңай іс болсын.
Бірақ менің шаруамды да жеңіл деп айтуға

еш келмес еді. Қыздарды қапсыра құшақтап
көтеріп, анау жоғарыдан салбырап кеп тұрған
«арқанға» қолдарын іліктіріп жіберу керек.
Жатақхананың маңы қорқыныш араласқан

шыңғыруға
көміліп-ақ
жатыр.
Сырттан

қараған жанға тым күлкілі көрініс. Осылай да
осылай қыз біткенді төбеге шығарып тауысуға
айналдық. «Соңғы түйенің жүгі ауыр» деген
тәмсіл рас екен. Әрі бұл тәмсілді осы жолы тура

мағынасында қолдануға да болатындай. Әрине,
Розаны түйеге теңеп отырғаным жоқ. Бірақ оған
дейінгі қыздарды демеп жіберемін деп әбден
қалжырап қалыппын. Жерлесімді қиралаңдап

әзер
көтергеніммен,
бірінші
мүмкіндікте

Екіншісінде
барып
Роза
сәтті

жалғанып
кетті. Айдос пен Үмбеттің де әбден шаршап-
шалдыққаны байқалады. Ең соңғы болып мен
қалдым. Бұл кезде шынында да әлім құрып,

Бесінші жатақхана
сілелеп қалған кезім. «Арқанға» жабысуын
жабыстым. Бірақ 2-ден өтіп, 3-қабаттың тұсына
жеткен кезде соған икемделудің орнына, өзімді

игере алмай, шыр айналдым да қалдым. Бұл
көрініске қарап жоғарыдағы екеу езулерін
жия алмай, шиқылықтап мәз болып жатыр.
Күлкілерін доғарып, сосын қайта кіріседі.

Межелі биіктікке де әупірімдеп көтерілдік.
Бұл да студенттік ғұмырдағы мамыражай
естеліктердің бірі. Студенттік «альпинизм»
бағытындағы кезекті «ерлігіміз».

Жатаққа кірудің әлегі
Қай курста екені есімде жоқ, Үмбетәлі мен
Аршын бірінші қабатта тұрды. Мұның жақсысы

баспалдақпен
көтеріліп
жүрмей,
бірден

бөлмеге бас сұға кетесің. Әлдеқалай таңертең
асығып жүріп бір затыңды ұмытып кетсең,
зыр етіп қайта орала қоясың дегендей. Әйтсе
де, ыңғайсыз жағы да аз емес еді. Мәселен, түн

ортасы шырт ұйқыда жатқаныңда біреу келіп
терезеңді
тықылдатар.
Бейуақта

қағылған
тарсылға елегізей оянып, терезені амалсыз
ашасың. Сөйтсең, жоғары курстағы көкең.
Не ақша сұрайды, не ішке кіргізіп ал дейді

немесе төбеде тұратын біреуді оятуға жұмсап
қалар. Әйтеуір, елеулі себебі бар. Екінші бір
ыңғайсыз тұсы – балконның жоқтығы. Кірді
қайда

жаярыңды,
қазан-табағыңды
қайда
сыйғызарыңды білмей абдырап қаласың.

Достарымыз тұрған 1-қабаттағы бөлменің
терезесі
темір
тормен

жабылған
болатын.
Әлбетте, сақтық үшін жасалғаны түсінікті.

Абай АЙМАҒАМБЕТОВ
Тағы бірде тобымыздың бір топ ұл-қызы кезекті
көңілді кештен тым кеш қайтады. Бұл жолы
ешкімнің десанттық әрекетті қайталауға ынта-

ықыласы бола қоймады ма, барлығы темір
тор терезеден бірінші қабат арқылы кіруге
уағдаласады. Әрбір шаршы тордың кеңдігі
шамамен екі-екі еліден. Яғни, 20*20 (см) боп

қалады. Сөйтсек, терезе арқылы кірудің де
өзіндік технологиясы бар екен. Ол үшін бір
аяқты бойлатып кіргізіп, сосын еппен иығыңды
өткізіп алуың шарт. Содан кейін басыңды

да ыңғайға көндіресің. Әрі қарай түсінікті.
Рет-ретімен
қол-аяғыңды
тартып

аласың.
Айтқанға оңай болғанымен, істеген кезде асқан
ыждағаттылық пен мұқияттылықты талап
ететін әрекет. Қолапайсыз қимылдап қалып,

ебедейсіз ербеңдеймін деп басың бір жақта,
аяғың бір жақта тұрып қалуың да кәдік. Қып-
қызыл математика дерсің. Осылайша, барлығы
ішке сәтімен кіріп жатыпты. Тек толықшалау

келген, ірі денелі бір қызымыздың әрекеті сәл
ыңғайсыздау боп қалыпты деседі. Сыпайылап
айтқанда, тура бөксе тұсы кептеліп әрі қарай
өтер емес. Оны Үмбет пе, әлде Аршын ба,

әлде бір құрдасымыз қос қолдап ішке қарай
итеретін көрінеді. Ұялайын десе, қыз далада
қалғаннан бөлек, не іште емес, не сыртта емес
күйде кептетіліп тұр. Ұялмайын десе, қыздың

бөксесінен қос қолдап ұстап тұр. Әйтеуір,
тырысып-тырмысып жатып, арнаулы операция
сәтті аяқталған.
Ендігі

вахтерша
отыратын
кабинканың алдынан аман-есен өту. Ол кісі
не сол жерде қақшиып отырады, не болмаса

теледидар
тұрған
бөлме
іспеттес

Бесінші жатақхана
жатады.
Кабинканың
алдынан

бүгежектеп
өткен
студент
аяғының

ұшымен
жүріп,
мысық табандап екінші қабатқа көтеріліп бара
жатады. Тіпті қатты қорыққан бір досымыз,

баспалдақпен төменге қарай пыр ете түсіпті. Ол
жақ – жертөле, яғни, душ орналасқан жер ғой.
Іле-шала зәре-құты қалмастан қайта көтерілер
еді көзі бақырайып. Мысық табандамақ тұрмақ,

елеске айналып сырғып өтсең де сезіп қояр
еді біздің тісқаққан вахтерша тәтелеріміз.
Айғайлайды. Ырымдап. Зілсіз. Біздікі де
ырым. Кешіріңіз дейміз. Сонымен бітті. Әрі

қарай ырқыл-тырқыл жалғасып, бөлме-бөлмеге
тараймыз. Не болмаса бәріміз бір бөлмеге
жинала қалып, шай ішейікші дейміз. Азық-
түлік пен дастарқанға мәттақам қыздар тәтті-

дәмділерін шығарып, шәй берер еді. Дастарқан
да, көңіл де жайнайды. Айтпақшы, дәмді ас
пен туған күннің тәттілерінен апайға апарып
беруді де ұмытпаймыз. Риза. Осыдан соң-ақ

жатақхананың ішіне жаймашуақ көңіл-күй
орнап қоя береді.
Шаянның еті
Еркебұлан екеуміз оқуға түскеннен бастап

бітіремін дегенше мейлінше бірге тұрдық.
Мейлінше дейтін себебім, ортада ара-тұра
бөлініп кеткен, түрлі себептермен орын әр
бөлмеден бұйырған сәттер де болды. Дегенмен,

арамыз ажырап қалған емес. Ол өзі жатақханада
құр жатпай, бөлмені әдемілеп жинап, тамақты
дәмді қылып істеп қоятын. Кіріп келсем, аядай
бөлме көзге жылы ұшырай кетеді: қазанда

Абай АЙМАҒАМБЕТОВ
тұйнақтай, жартылай ашылған терезеден кірген
самал бетіңді өбеді. Ал Ерекең осы бір керемет
картинаның негізгі бөлшегі болып бір бұрышта

мөлдіретіп өлең жазып отыратын.
Бірінші курста Бәйдібектен (Еркебұланның
ауылы) бір дорба азық келіп жетті. Сол күні-
ақ қазанға түскен сыбағадан жатақтағы күллі

еркек кіндік ауыз тиіп, бір мәре-сәре болдық та
қалдық. Ертесіне Жақсылық келді бөлмеге.

білесің... саған біртүрлі көрінетін шығар, сонда
да ауыз ти, – деді Ерекең қазанын қамдап жүріп.

алдырып шаянның етін көп жейді... сендерге
таңсық ғой аздап...

Өй, жейсің! Заттыбек те, Жарылқасын
Дәулет те жеген шаянның етін, сен жемей не
көрінді? Кеше Абай да бір рет дәмін татып еді,
үйреніп кетті, – дейді Ерекең баппен.

Жалпы, Еркебұланның Шымкенттен екенін
білсе де, аудан, ауылын аңғара қоймаған бірінші
курстың алғашқы кездері еді ғой. Сол кеште
«Шаян» деген ауылдың атауы екенін білген соң

барып қана Жәкеңе ас батты.
Емтихандағы «хат»
Біздің «БҮГІН ЖАҚСЫЛАП ҰЙЫҚТАП

2013»
деген
стратегиялық
бағдарламамызға Ерекеңнің қосқан үлесі ұшан-

Бесінші жатақхана
теңіз. Жатақханада жатып мөлдіретіп өлең
жазып, оған Мөлдір Дарханбаева «жарайсың»
деп баға беріп, мәз болып жүрген шағы. Оның

ақындығынан ұстаздар қауымы да хабардар
екен. Ұйықтап қала беретін Ерекеңді осы
бір қасиеті үшін Қойшыбек ағай талай мәрте
кешіріп жіберген. Бірақ кешірімнің де шегі

бар. Еркебұлан енді емтиханға келмей еркелей
бастапты!
Бөлме іші алакөлеңке... Қойшы аға қоймай
қоңыраулатып жатыр. Бір рет Ерекең өзі басып

тастады. Енді бір ала бергенде саусағы басып
тастады. Үшіншісінде үзіліп кетеді. Әйтеуір,
төртінші қоңырауда тәуекел деп тұтқаны көтеріп
қалған ол, сасқанынан: «Алло, Қойшыбек,

қалайсың?» деп ұйқылы-ояу дауыспен қойып
қалған ғой. Ағай: «Қалайсыңды көрсетейін
саған, емтиханға кел!» – деп тастай салыпты
тұтқаны.

Екі өкпесін қолына ала жүгіріп корпусқа да
жетіп, емтиханның сұрақтарын қарап миы ашып
отыр. Жазайын десе, біреуі де басына кіретін
емес. «Баспа ісінің» сауалдары да басқашалау.

АЙЫРМАШЫЛЫҒЫ» деген сұраққа міңгірлеп
бірдеңе сүйкеп келіп, әрі қарай не деп толғатарын
білмеген Ерекең, әңгімені мүлде басқа арнаға
бұра салыпты. Сондағы хаты былай өріледі:

«Ассалаумағалейкүм,
Қойшыбек
аға!
Қалайсыздар? Не жаңалық? Үй-іші аман ба?

Мына сұрақтар қандай қиын еді... Жарық пен
түстердің арақашықтығы қанша шақырым
екенін біле алмай отырмын. Бірақ бір-бірінен
алыс бола берсін. Айталық, ақ және қара

Абай АЙМАҒАМБЕТОВ
түс, қоссаң бұдан ала түс шығады. Мынау
заманауи зар ғой. Ақ жүректілер мен қара
ниеттілер әбден ауыз жаласып, екіжүзділердің

қатарын көбейтуде. Құдай сақтасын. Ал енді
жалындаған көкөрім жасыл түсті сағыныштан
сарғайып кеткен сарыға қосақтай салсақ,
көгілдір

шыға
келеді.
Қысқасы,

адамның тағдыры әр түске ие ғой, ағай. Мынау
қоғамда түстер өз реттілігін әбден жойған:
қиюы қашып, өңі қожыраған десек те болады.
Бір-бірімен баттасқан бояулар. Енді осыған

әлгі Жарықты әкеп түсірсек, жағдай мүлде
шиленісетін сияқты. Күнәнің көркін қыздырып
жатқан адамдардың беттеріне Құдайдың өзі
кеп фонарик жаққандай болмай ма? Құдай

сақтасын...
Жақсы,
Ағай.

осымен
тоқтайын. Сау болыңыз. Жақсыға бағалайсыз
деп үміттенемін. Алдын ала рақмет!!! Маған
алаңдамаңыз», – депті де емтихан жұмысын

тапсыруға оқталып жатса, қасындағы бір досы
«не жаздың, көшіріп алайыншы» деп зәресін
ұшыра жаздаған көрінеді. Одан бері қанша
уақыт зымырап өтті... Сол жұмысы үшін

қанша алғанын білмеймін, бірақ, «емтиханнан
құладым» дегенін де естімедім.
Беташар
Өмірімде

қана
дауысымды
күңгірлетіп, домбырамды діңгірлетіп кездейсоқ
бет ашқаным есіме түссе, әлі күнге бетім дуылдап

ала жөнеледі... Қу ақша әп-сәтте Жақсылық
екеумізді жатақхананы шыр айналып домбыра
іздеткізіп жіберді. Таптық. Төрде тұрғаннан
гөрі,

музейде
тұрғанға
көбірек
лайықты

Бесінші жатақхана
демесең, домбыра былай дыбыс шығаратын
сияқты. Алайда әуре-сарсаң онымен де бітпеді.
Сыртта қыс қақап, қытымыр аяз, жаңағы

қылыш па... бірдеңесін сүйретіп тұр деген соң,
әлгі аспапты қаптамаға салып шықтық.
Ертесі екеуміз таң бозынан Алматының
шетіндегі «Қалқаман» ықшам ауданына қарай

аттанып кете бардық. Жанар Дұғалованың әні ол
кезде әлі шықпағанына қарамастан, дірілдеудің
не екенін бір кісідей сезініп келеміз. «Қалқаман»

есік-терезесі сықырлап, жылуы әлі бір қалыпқа
түспегені байқалады. Екеуміздің бір-бірімізбен
сөйлесуге зауқымыз соқпай, тұмсығымызды
шарфқа тығып, үнсіз келеміз. Жақсылықтың

жанарынан «бекер шықтық-ау осы» дегенді
айнытпай оқуға болатындай. Әйтеуір, бір-бір
жарым сағат дегенде Сібір ормандарынан барған
адамша, сүрнігіп жеттік. Бет ашатын сәт те

таяды. Қай бір сайрап тұрған ақын дейсіз, келінге
айтатын жарты тонна ақыл-кеңесті бірнеше бет
қағазға жазып алғанбыз. Жәкең парақтарды
ұстап тұр, мен домбыраны қағып жібердім

де, бастап кеттім. Айтып жатырмын, айтып
жатырмын. Бір кезде қарасам, «ал енді осының
бәрін есіңде сақтап жүр, біраз өсиет айтылды»,
«енді бетіңді келіп енең ашсын», «беташар да

өз мәресіне жетті» деген сөздерді будақтатып
ұрып
жатырмын.
Сөйтсем,

екеуміз
қатар
толқимыз деп, Жәкең ең соңында айтылатын
қағазды, бірінші ұстап тұра қалыпты. Оған мен

де мән бермей, сарнай беріппін. Дереу есімізді
жиып алдық та, келіннің «бетін ашып қойып»
беташарды қайтадан басынан бастадық. Той
біткен соң ақшасын қағып алып тайып тұрдық,

Абай АЙМАҒАМБЕТОВ
қайтеміз енді. Ашқұрсақ жүрген студентке 15
мың да талғажау. Ол кезде ұлттық валютамыздың
да құны баршылық заман еді.

Жақсылық әнші болса...
Жақсылықтың еш жерде жарияланбаған,
баспа
бетін

көрмеген
суреттерін
қолыма
түсіріп, таңырқап отырмын. «Қып-красный»

әншілерский фото. Жоқ, мәселе оның қымбат-
арзандығында емес, образы туралы айтып
отырмын. Суреттеріне мейірлене қарап отырып,
мынадай ойлар кеп қалды.

* Жақсылық ӘНШІ болса, онда бүгінде өзі
басқарып отырған журналдың бетінен түспейтін
жұлдыз болар еді.
* Жақсылық ӘНШІ болса, тура Саят

Медеуов сияқты болар еді. Терісінің түсін емес,
салмақтылығын
айтам.
Жәкең

аққұбаның
қараторысы ғой.

болса,
«мәтінге
талғаммен
қарайды»

тамсанатын
Төреғали жолда қалып кетер еді. Поэзияның
тілін бұрап әкеп, эстрадаға ыңғайлап өң берген
кезде, Жәкеңнің хиттары «Жұлдыз» ФыМы-

дан түспеуші еді.
* Жақсылық ӘНШІ болса, міндетті түрде
Нұрлан Еспановпен дос болар еді.
* Жақсылық ӘНШІ болса, менің жаман

әндерім орындалып кетуші еді.
* Жақсылық ӘНШІ болса, Медеу мұз
айдынында коньки теуіп жүріп концерт беруші
еді... тірі дауыста.

* Жақсылық ӘНШІ болса, өзі тартқан
скрипкамен қосылып ән орындайтын тұңғыш

Бесінші жатақхана
қазақ баласы атанушы еді.
* Жақсылық ӘНШІ болса, шетелден ән
ұрламайтын еді.

* Жақсылық ӘНШІ болса, инстаграмда
«ұшып барамыз», «қонайын деп жатырмыз»,
«жоқ, әлі ұшып бар жатыр екенбіз» деп сурет
сала бермейтін еді.

* Жақсылық ӘНШІ болса, Құдайберген
Бекішпен бірге міндетті түрде дуэт айтар еді.
600 теңге ұтқан жыл
Қай бір жылы Қозыбай, Еркебұлан үшеуміз

Людмила әпшеміздің пәтерін жалдап тұрдық.
Сол жаз «Шахтердің» Еуропа футболының
шаңын қағып жатқан сәті еді: Кумыков
бастаған

мықтылардың
«Астана-Аренада»
тырқыратып қой қуалап, әйгілі «Селтиктің»
екі аяғын бір бутсыға тығатын кезі ше. Үшеуміз

жатып алып (кейде отырып) футбол қараймыз.
Ақыр аяғында «ойын мына есеппен бітеді»,
«мынша бұрыштама болады» деп сәуегейситінді
шығардық. Екеумізге қарағанда Қозекеңнің

келіп,
бізді
таң-тамаша
ететін. Кей кездері құдды Вангадан бата алып

келгендей, «ой, бұл матч 3:2 болып аяқталады»
деп айтады да ұйықтап қалатын. Айтқандай,
дәл сол есеп тіркеліп, Еркебұлан екеуміз оның
көріпкелдігінен шошиын дедік.

Бір рет айта салып, дәл келсе мейлі ғой,
бірнеше рет тура айтып есті шығарды емес пе?!
Содан екеулеп отырып, Қозекеңе қолқа салдық.

Қозы дос-ау, мынадай талантыңызбен
пәтерде
жатып
алып

пәтуа
айтқаныңыз
жарамайды...

Ойбай-ау, сарт-сарт еткізіп дәл айтатын
қасиетіңізді анау букмекерлік кеңсеге барып

етсеңіз,
ақшаның
астында
көміліп

Ибәй, шынында да ә, ондай кеңсе қай
жерде бар өзі?

Қай жерде бар деріңіз бар ма, мынау
Тимирязев

Гагарин
көкемнің

түйістірген тұсында тұр емес пе қасқайып, –
дейді Еркебұлан осы да сұрақ болып па дегендей.
Қозекеңнің ондай кеңсенің қай жерде
орналасқанын

жағынан
заңды. У-шу жерге жоламайтын, ибалылық,
сыпайылық жағынан қыздың алдын орайтын,
биязы жүнді еділбай қойы... туһ, не айтып

кеттім, биязы мінезді жігіт ғой.
Ақыры, екеулеп отырып Қозекеңді көндіріп,
салып ұрып кеңсеге келдік. Кассадағы қыз аузы-
аузына жұқпай, қанша коэффициент қойғанда

қалай ұтыс шығатынын түсіндіріп жатыр.
Әрі-бері Ерекең екеуміз бас сұғып көрдік те,
болжамшы көкеміздің бабын бұзып алармыз деп
араласпай, шеткері тұрдық. Ұтысты донерлетіп

атап өтсек деген қиял екеуміздің көкейімізде де
қылтиып тұр...
...Бәс тігілген чекке тіпті қарамадық та.
«Шахтердің» түздегі матчы еді. «Селтик»

бәрібір мықтылығын көрсетіп, 3:0 мен ұтып кете
барған түн ғой... Әлгі бір жапырақ қағазға матч
біте салысымен жапа-тармағай жармастық. Өзі
ақшаның көзіне қарамай тіккені – 500 теңге.

Максималды ұтыс 600 теңге деп тұр. Сөйтсек,
сабазымыз «Селтик» жеңеді деп шуылдатып
өте шығыпты. Ал мықты командаға букмекер

Бесінші жатақхана
заңдылығы бойынша аз коэффициент беріледі
екен де, маңдыған ұтыс шықпайды-мыс. Сөйтіп,
өкінішке

қарай
Қозекеңнің
букмекерлік
саладағы мансабы 600 теңгемен аяқталды.

Біздің де көңіліміз пәс болып қалды. «Досым-
ау, мұндай ұтысқа тіккеніңді білгенде, 600
теңгені мен-ақ бере салатын едім ғой», – дейді
Еркебұлан күйініп. Ал мен өзіне кезіккен сайын

айтамын, «600 теңгеңді барып алып кетсеңші,
жерде жатқан ақша жоқ», – деп. Биязы жігіт
қой, ұялып жүр.
Құламай қалған Құлиев

Оқуға
түскелі
бері
қасымнан

ажырамаған, көңілі кең, пейілі патшадай
Еркебұлан досым қазір қайтадан шымкенттік
болды. ҚазҰУ-ға топ етіп түсе қалсақ деген
«арам ойды» бірге ойлап, түскен соң да бір

бөлмеде тұрдық. Темір етікті теңгедей қылып
тоздырып, журфакты бітіріп шыққан соң да
пәтерде бірге күн кештік. 4 жылда екеуміз не
көрмедік. Түн ортасы ауғанда шақырусыз жетіп

келетін
«алтын
ағаларымызға»
бөлмемізді

босатып беріп, басқа секциядан пана іздеп
кететінбіз. Кейде әлгі ағалар «ата дәстүр
сабақтастығын»
жалғастыру

мақсатында
жиындар өткізеді. Ондай жиында міндетті
түрде ортамыздан бір адам түн ортасында
«мәгәзін көріп қайту бақытына» ие болады.

Бірақ ол «бақытқа» ешкімнің жолай қойғысы
жоқ... Әлгілер бұйрықты айта бастағаннан,
бәрінің ұнжырғасы төмен қарай құлдилайды.
Осы кезде шеттеу отырған Еркебұлан үн-

Абай АЙМАҒАМБЕТОВ
Бір топ бала сыртынан болмаса да, іштерінен
«уһ» дейтін. Өстіп жүріп, Еркебұлан бесінші
қабаттағы балконнан жерге дейін мініп-түсуді

бұйым құрлы көрмей, көзін жұмып тұрып
жасай беретін әдетіне айналдырып алды. Оның
бұл өнерінің кейін кө-ө-өп ретте көмегі тигенін
несін жасырайық.

Бірде, Ерекең сырттан қыдырып келіпті.
Сәл тойлатып... Есік жабық. Түнгі сағат
2-лердің шамасы. Бұл уақыт – студенттер үшін
тал түспен тең. Әне-міне «альпинист» атанғалы

жүрген бауырымыз, әуп деп екінші этажға
шығады.
Сұрынан сескенген студенттер айғайлап,
улап-шулап ұстап алып, ішке кіргізбекші

болады. Бұл кезде ол зыр етіп 3-ші қабатқа
шығып алады. Қызы бар, жігіті бар бәрі үшінші
қабатқа
жүгіреді.

Секунд
болмай
жетеді.
Бұл кезде Ерекең 4-ші қабаттың балконында

тұрады күлімдеп. Құлап кету қаупі тым жоғары
сырттай қараған адамға. Үшінші қабаттан ұстай
алмасын анық сезген студенттер, төртке қарай
зулайды. Келсе, досым ең жоғарғы бесінші

биіктікте балконды бір қолмен ұстап тербетіліп
тұр екен. Ешкімде зәре-иман қалмаған. Ол болса
әне-міне шатырға шығуға шақ тұр. Соңында
бәрін әбден қорқытып алып, «маған ешқайсың

жете алмайсыңдар» деп әзілдеп ішке қарай топ
етіп түсіпті.
Осыдан біраз жыл бұрын журфакта белгілі
бард әнші Табылды Досымовтармен қатар

оқыған ақын Жұмабай Құлиев те Ерекең сынды
өрге өрмелеп, абайсызда құлап кетіпті екен
дейді білетіндер. Мына жағдайды сол оқиғамен
сабақтастырған филфакта оқитын ақын жігіт

Бесінші жатақхана
Әріби Әрібек «Құламай қалған Құлиев» деп
айдар тағыпты Ерекеңе.
Еркебұланның таланты бірінші курста-

ақ танылды. «Система жиналысқа» өзінің
«Рухтың адасуы» атты кітабымен бірге келген.
Өлең жазады екенсің деп, үлкендердің де іші
жылып қалған сол кезде. Кейін келе әнге

сөз жаза бастады. Қазір әндері қазақ эстрада
жұлдыздарының аузымен елге тарап, танылып
жатыр. Бұл да үлкен қуаныш.
Әкесі Қазымұрат тікелей

демеушілік жасапты...
Жақсылық
Қазымұратұлы
деген

ақын
бар. Сонау Қытай өңірінен есек арытып елге
жеткен. Әдетте ол жақтағы қауымның бәрі
бірдей, бұл жаққа білім алуға келе бермейді.

Бірақ Жәкіштің мұрнын пыс еткізіп қойып,
Қазақстанға құстай ұшуына – әкесі Қазымұрат
тікелей демеушілік жасапты. Рухани тұрғыдан
да, материалдық жағынан да. Бәріміз 1-ші

курсқа түсе салысымен, 3-ші залда жаппай
«ақындық дәуірдің» жаңа парағын ашып
жатқанымызда, ол миығынан күліп отырған.
Өлең де оқи қоймады. Адаптация жасап отыр

дейін десек, Алматыға бізден бір жыл бұрын
келген. Сөйтсек, біз шырақты онша-мұнша
менсіне қоймаған екен ғой. Жатақханада
бірге тұрдық. Әкесі алып берген сары тонына

оранып алып, домалап жүретін де қоятын.
Кейде тәп-тәуір домалап келе жатып, қисаң-
қисаң ете қалатын. Сөйтсек, сары тонын одан
сайын жылыта түсу үшін, «моторын» сырамен

Абай АЙМАҒАМБЕТОВ
«Ақын ғой, ақындар ара-тұра сыралатады» деді
арамыздағы ақылдымыз. Кейін, Жақсылыққа
қосылып өзіміздің де қызық қуалап кетерімізді

білмедік қой сол кезде.
Бірде факультетте кеш өтіп, маңғаз басып
Жәкең ортаға шықты. Аузына қарап жұрт
отыр. Оқи жөнелді: Бұл өзі ерте жетілген екен.

Жасы 14-ке толар-толмастан үйленемін деп
қиғылық салыпты. Ол үшін сырмақ керек
болған. Көршінің қызын көздеген. Сол қызды
сырттай иеленіп, ауылда аяғын талтайып

басамын деп талай тайып құлаған... Сөйтіп кете
береді. Өлең бітісімен аудитория гу ете қалды.
Шапалақ. Аудиторияның қасынан өтіп бара
жатқан электрик ағай, «Жақсылыққа соғылған

шапалақтың
вольттық
күші

Қабатовқа
соғылған шапалақтың күшімен бірдей» тоқ
еткізді. «Жынды өлең екен» дестік жастардың
тілімен айтқанда. Ортамыздағы қу тілділер бұл

сәтті іліп әкетті. Әлі күнге айтады. Тіпті Руслан
Есмағамбет өлеңнің аты «14 жастағы эротика»
деп жарияға жайып жіберген. Қит етсе «14
жасыңды» оқышы» дейміз. Ол кезде сөзге

келмей оқи беретін. Кейін ғой, «хошым болмай
отыр» деп кергитінді шығарды. Барлық жерде
осы өлеңді оқығанға, кейбіреуіміз жалғыз өлеңі
бар батыр болды ғой деп ойлағанбыз. Сөйтсек,

бір кітапқа жүк боларлық жырлары бар екен.
2-ші курста-ақ алғашқы кітабын жарқ еткізді.
Оған да әкесі Қазымұрат тікелей демеушілік
жасапты.

Жахаңның біздің буындағы өзге ақындардан
бәсі биік тұратыны жасырын емес еді. Жазғанда

жайқалтып
жазатын.
Өлеңдеріндегі
қазақилық – жырларын тіпті көркем ете түсетін.

Бесінші жатақхана
Кітабы шыққалы бері «Ақындық деген...» деп
әңгімесін әріден бастап, ойды-қырды шолып,
шалдарға ұқсап толғанатынды шығарды. Бірде

анаған ғашықпын деп толқиды. Бірде мынаған
ғашықпын деп күңіренеді. Әрқайсысына бір-бір
өлең атқылайды. Ат дегенге ата береді. Нағыз
зеңбірек-ақынның өзі дерсің. Жатақханада

атылмаған қыз қалмай қала ма деп қорқа
бастадық. Сырт келбеті көркем қыздың бәрі –
өздеріне арналған өлеңмен мақтанады. Сырттай
айтпаса да, іштей қуанышты екенін жасырып

қалмайтын бұрымдылар... Өлеңі өзінің беделіне
айнала бастады. Елена Петровнаның орысша бір
ауыз сөз ұқпайтын Жәкеңе, өлең оқып бергені
үшін балл қойғанын да талай көрдік. «Тұқымым

тегін емес», – деді бірде Жәкең. Өзінің «авторы»
(әкей)
жын-шайтанмен

жекпе-жекке
шығып, бетін қайтарыпты-мыс. Ақындығы ата
жағынан дарыған. Талантты болуына да – әкесі
Қазымұрат тікелей «демеушілік» жасапты.

Универді
бітірер
уақытқа
таяу,

Жақсылықтың жалы күжірейіп, атағы Алашқа
жайылмаса да, Алматыға әжептәуір танымал
болып қалды.

«Жас
Қазаққа»
тәжірибеден
өтуге

барамын деп мөлдір шынылы есікке барып
соғылатын;

1-ші курста Павел Лиді (орыс тілі
мұғалімі) көрсе, көзі шарасынан шығып кететін;

Жатақта аздап «сыралатамын» деп,
старшактардың алдында тұрып кесе-кесе су
ішетін... аңқаулықтан ада болып, азаматтық
бейнесі қалыптаса бастаған кез еді бұл.

«Азаматтық бейнесі» деген ұғымға оның
аздап толығып, салмақ қоса бастағанын да енгізе

Абай АЙМАҒАМБЕТОВ
кетуге әбден болады. Бұл сәтте факультеттің
гүлі болып алған. Кеш онсыз өтпейді. Тіпті
әділқазылыққа

сайланатынды
шығарды.
Ақыры не керек, оқуға Жақсылық түскенімен,
оқуды оның авторитеті бітіріп шықты деген

байлам жасайтындай дәрежеге келтірді бұл
пақыр...
Менен қалыспай (немесе мен одан қалыспай)
магистрант та атанды. Қазір қалың оқырман,

әдеби орта Жақсылықты жақсы ақын деп
таниды. Басым көпшілігі оның жырларының
өзгеден озық, бір саты жоғары тұратынын да
мойындайды. Көңіл, сана көкжиегінің кең екені

рас. Оған шәк келтірмейміз. Білімін толықтыру
үшін қазір көпвекторлы саясат ұстанып та жүр.
Оны жария етпейік. Өзінің өмірі – нәтижесі
кейін көріне жатар. Ең бастысы –өлеңдері

жыл өткен сайын сүйкімдене, сүйірлене түсті.
Салмақ қосылды. Айтар ойы тіпті айқындалған.
Яғни, төрт аяғын тең басқан поэзия дүлдүлі
қалыптасып шықты деп айта алар едік.

Аршын мен Аманқос ағай
1-курсқа түсе салған бетте белгілі ғалым,
түркітанушы ұстазымыз Аманқос Мектептегін
ашуландырған Аршын еді. Кілең ержеткендер

мен бойжеткендер бір аудиторияға жиналып
отырғанбыз. Аманқос ағайдың сабағы. 1-курс
болғандықтан ағай бізбен танысып жатыр.
«Шымкенттен үш қыз келдік», – деп Сымбат

саңқ етті. «Тараздан жалғыз жортып жеткенім
осы», – деп Толғанай атып тұрды. Үмбетәлі:
«Ұзынағаштан пойызбен келдім», – дегенді беті
бүлк етпестен айтып отыр. Бір кезде Аршын

Бесінші жатақхана
есік қағып, бір аяғымен ішке қарай аттап
тұрып қалды. Ағай, кір деп меңзеді де: «Сен
қайдан келдің?» – деді. Көздері доп-домалақ

болып әлі есіктің аузында состиған Аршын:
«Есіктен», – деп қарап тұр. Әй, мынау күйдірді-
ау дедік. «Ағай «менімен қалжыңдасып тұр»
деп ойлайтын болды-ау». Кейін барып, Алматы

облысындағы Есік қаласынан келгенін айтып,
әңгімесін тарқатты.
Тағы бірде ағай сабақ өтіп жатыр. Пардың
белортасынан асып кеткен кезі. Әлі бір семинар

бар. Топтың еркетайы Аршын келді кешігіп.
Тоқ-тоқ. Әуелі басы көрінді.

деп жатыр, – деп ағай аздап ашуланып алды.
Аршын, осының алдында ғана ағылшын
апайына айтқан сылтауларын айна-қатесіз
қайталап

жатыр.
Ағай
«отыр»
деді

лекциясын жалғастыра берді. Үшінші пар
басталды. Кенет, қақ ортадан жарқ етіп
Аршекеңнің қолы көтерілді.

шаруа...
Ұстазымыз ашуланды. «Сен өзі кешігіп
келесің, тағы сабақтың ортасында сұранасың...
бар енді!». Құстай ұшып, зу ете қалды. 20 минут

дегенде қайта келді. Семинар соңына қарай ми
жүйемізде сабақты қабылдаумен бірге қарын
ашу процесі де қатар жүріп жатқан. Бәріміз
ағайдың айтқанын ұйып тыңдап, ара-тұра сабақ

айтып, сондай бір берекелі күй кешіп отырмыз.
Әне-міне 20 минуттан соң сабақ бітіп, Гүлшат
апай шырағын маздатып отырған мекенімізге
барып, ыстық шәйді қиялымда ауызға апара

Абай АЙМАҒАМБЕТОВ
көтерместен орнынан атып тұрды. Бәріміз
селк ете түстік. «Шәйдің» быт-шыты шықты.
Ағайдың түрі қатулы.

Кешіріңіз,
3-залда
сөмкем
қалып

кетіпті. Бағана бірінші парды сонда өткізіп
едік, сол күйі ұмытыппын...
Аманқос ағай бір сәт мелшиіп, түтігіп кетті.
Бұдан былай менің сабағыма келуші болма деп

айтатын шығар деп бәріміз қаһарлы үкім күтіп
отырғанбыз.

Баршы бар! – деді ағай жүзі түтігіп.
Дауысы өте қатқыл шықты.
Көмейіне
лықсып

келген
ашу-ызасын
аямай төккісі келді де, өз-өзін тежеп маң-маң
басып бара жатқан Аршынның соңынан ұзақ

тістене қарап тұрып қалды. Қанша буырқанып
тұрса да, онша-мұнша ашуланғанын білдіре
қоймады. Бір сабақта үш рет сұранған адамға не
десін енді. Ал досымыз сол кеткеннен келмеді.

Келсем, тағы да сұранып қоярмын деп қорықты
ғой деймін.
«О-Бай» тобы неге тарады?
Атакент пен ҚазҰУ-дың арасында неше

аялдама бар екенін әзер жаттаған жылы –
Олжекеңмен таныстық. Олжас Қасым. Біздің
старшагымыз болды. Алайда сыртқы һәм ішкі
болмысы бұл ұғымды бере алмас еді. Құдды

құрдасымыз сияқты.
Бірінші
курстың
екінші

жартысында
«қой, жұмыс іздейік» деп шошып оянған
кезде көзімнің алдында жарқ еткені – «Заман-
Қазақстан» газеті болды. Түркілерге деген

Бесінші жатақхана
бауырмалдығымның
қаншалықты
деңгейде

болғанын қайдам, әйтеуір, сол жерде Олжас
жұмыс істейтін болған соң тартып отырдым. «Тіл
неге әлсіз?», «Қазақ қайда барады?» деген сынды
ел болашағына алаңдаулы, «толқынысқа» толы

мақалаларды ұсынамын. Олжекең түзеп-күзеп
жариялатады. Бір күні жұмыстан қайтып келе
жатып, төбеден түскендей «давай, ән жазайық»
дедік. Өлеңді өлтіріп жазатын, мақаланың

да майын тамызатын Олжекеңнің әнге деген
де махаббаты бар екен. Екеуміз тәуекел деп
тартып отырып, Октябрь Алтаев ағамыздың
студиясынан бір-ақ шықтық. Сәтбаев пен

Түркебаев көшелерінің қиылысындағы жерасты
студиясын да тіміскілеп жүріп тауып алдық.
Есік ашылғанда босағаға ілінген сылдырмақ
салдыр-гүлдір етіп, іштегі бар адамның назарын

бізге аударды. Сөзбе-сөз есімде жоқ, әйтеуір,
қандай шаруамен жүрсіңдер дегенге келтірді
Өктем аға. «Ән жазамыз», – дейміз біз тақ етіп.
«Қандай ән жазбақсыңдар, әлде аранжировка

жасатасыңдар ма?». Аранжировканың не екенін
білмейтін, ол не өзі деп ойланып та жатпайтын
уақыт
ғой,

берсеңіз
соны
жазамыз»
дейміз

құдды
консерваторияны
тәмамдап
келіп

тұрғандай.
Ағамызбен
ақылдасып,
сенікі баритон, менікі тенор деп дауласып

отырмай-ақ, «Сәулем, сәулемді» таңдап алдық.
«Жанарымның, жанарымның, жанарымның
нұры сен» деп бітетін әдемі әнді оңды-солды
орындап тастауға дайын отырмыз. Бірінші

болып студияға Олжекең кіріп кетті. Бастан-
аяқ құйқылжыта орындап шықты. Сосын мен
кірдім. Кірдім де әнді бастап кеткем. Терезенің
ар жағынан Өктем аға ышқына айғай салады.

Әй, анау құлаққапты киіп айтсаңшы!
Аңыратып айтып бердік. Өктем аға өзімізге
тыңдатты. Түр-әлпетіміз «қойыңызшы, мынаны
біз айттық па?» дегенді тілсіз-ақ ұғындырып

тұр. Ағамыз «дауыстарыңды тазалап, туралап
қояйын. Екі-үш күннен кейін соғыңдар» деді.
Осылайша,
ойда-жоқта

құрылған
«О-Бай»
дуэтінің алғашқы және соңғы хитын жазып
тастап, ҚазҰУ-ға жаяу қайттық. Бір қызығы,

содан кейін Өктем ағаның студиясына аттап
баспадық. Ән де жайына қалды. Сол күйі
алынбады. Есімдеріміздің басы мен соңынан
құралған «О-Бай» дуэтінің де ғұмыры тым

қысқа болды. Олжекеңмен сөйлескен сайын «сол
әнді барып алып кетейікші» деп әлі айтамын.
«Бір күні жол түсер», – деп қояды өте сабырлы
Олжас ағам. Не үшін бардық, не үшін белсендік,

не үшін ән жаздық, өзімізге өте түсініксіз.
«Қисынсыз» ережелер
Өткен жолы журфактың жатақханасына
жол түсті. 5-ші емес, жаңа қонысқа. Коммендант

апайды күтіп тұрып қабырғадағы «жатақхана
жарғысына» көз түсіп кеткен. «Тұрғындарға
тыйым салынады» деп басталатын бұйрықтар
легі бүй дейді. Мен ол жарғымен әрине,

Бұл деген студенттің «намысына тию» ғой.
Бір жатақхананың ішінде тұрып, жыбырлап
бір бөлмеден екіншісіне ауыспауға бола ма?
Өз басымыз талай мәрте старшактар 5-ші

Бесінші жатақхана
қабаттың балконынан лап етіп кіріп келгенде,
«люксымызды»
асқан

мәрттікпен
босатып
беретінбіз. Сосын көрші бөлмеге барып, Үмбет
пен Аршынға тиесілі екі кереуетті қосып төрт

адам ұйықтаймыз. Ертеңіне Гүлшат апайымыз
«әй, көгершіндер, тұрыңдар» деп талай оятқан.

Кім сау күйінде келгісі келмейді дейсіз...
Менің асыл достарым вахтаның жанынан талай
мәрте өтірік күлімсіреп, бойларын тік ұстап
(қисалаңдамай) өтуге тырысқандарымен, ақыры

түк шығара алмай қойған. Талай студентті
қолдан ұзатып отырған қырағы вахтершалар,
«шығармашылық топтың» қандай күйде келе
жатқанын иіскемей-ақ сезетін еді.

Бұл тармақтың тура жаңағы ережеден
айырмашылығы шамалы. Семестрді ойдағыдай
аяқтап (өйтіп-бүйтіп), сессияны өз білімімен
тапсырып (көшіріп), көңілдері бірленген біздер,

әй да бір алтылықтан жіберетінбіз. Үмбетәлімен
талай рет шахмат ойнап та қызылкеңірдек
болдық. Аршын «мафияның» кім екенін қалай
да табам деп таңға дейін аласұрып ойнай беретін.

Біздің жатақхананы тек журналистер ғана
мекен еткен жоқ. Мехмат, химфак, физфак
секілді бірнеше «ұлт пен ұлысты» ұйытқан
шаңырақ

едік.
Сонда
әлгі
факультеттің

балалары, «апайларыңның мұрындары неткен
сезгіш» деп таңғалатын. Со-но-оу 5-ші қабаттың
қай бөлмесінде темекі тұтанып жатқанын

Абай АЙМАҒАМБЕТОВ
жазбай тапқанына өзіміз де талай куә болдық.

Бұл тармақты «қонақты түнге қалдырМАУҒА
болмайды» деп өзгертіп қойса жөн болар ма
еді. Мейірбан жүрегіміз талай құдайы қонаққа
(жоғары курстар) есігін ашып тұратын еді

ғой, елжіреп. Түнгі сағат 2 мен 3-тің арасында
шақырусыз жетіп келетіндер, көбіне – жатақта
бұрын тұрып, шығып кеткен; немесе пәтерде
тұратын үлкен курстың балдары; не болмаса

шұғыл түрде жиналыс ашатын «шенеуніктерді»
де құрақ ұшып қондырып жібердік. Қала берді
пәтерде тұратын, бірақ жатақхананың өмірін
аңсайтын достарымыз да жиі келеді. Оларды да

Теледидар дейтін қасиетті құрал ілеуде
біреудің бөлмесінде кезігетін. Ал айқайлап ән
айту дегенді шектеу, енді жүдә ұят. Оның үстіне
шығармашылықты серік еткен сабаздарға ондай

шектеу жүрмейді. Ойда-жоқта шабыт қысқан
талай бала гитара сабалап шыға келетін.

Бұл шектеудің қыздарға жүрмесі анық.
Жүрек болып қиылған талай қағаз жапсырулы
тұратын. Ұлдар да қалыспайды. Азық-түлік
пен жеміс-жидек толып тұрған картина Үмбет

пен Аршынның бөлмесінде 2009 жылдың 3
қыркүйегінен 2013 жылдың 15 маусымына дейін
ілулі тұрғанына тарих куә. Қарын ашқанда сол
суреттің алдына барып «жан шақыратын» едік.

Бесінші жатақхана
Үмбетәлінің ұйқыдан оянуы
Жатақта жатқан жылдары не көрмедік

тартамын дегенін де көрдік. Оң-солымызды
алғашқы әскери дайындық сабағында танып
алдық деп мәз болып келсек, қаладағы «оң-сол»
мүлде басқаша екен. Үмбетәлі үнемі сабақтан

қалмау туралы серия-серия уағыз айтатын.
Бізден бірер жас үлкендігі бар. Сонысын асыра
пайдаланып, көп ұйықтамау, маубастықтан
айығудың қандай тәсілдері бар екенін жете

түсіндіріп отыратын. Ерте тұру, киімді жатар
алдында дайындап қою, сабақтан қалмау... бәрі-
бәрі ежіктелді. «Ерте жатсақ та, кеш жатсақ та
таңғы 7-де оянып, корпусқа бару міндетіміз»,

емес, білім алу үшін келгенбіз. Ауылдағы
ата-анамыз сенім артып отыр. Арзан ойын-
күлкіге салынбайықшы, достар. Сабақ оқиық,
жақсы стипендия алайық, бірдеңе жазып-

сызуға талпынайық. Біздің мақсатымыз да
сол ғой», – деп аяқтайтын сөзін. Сосын үстелді
тарс еткізіп, бөлмеден шығып жүре беретін.
Мынадай көңіл толқытарлық сөздер етімізден

өтіп, сүйегімізге жетіп, 4-5 бала дел-сал болып
отырып қаламыз. Жүйке-жүйеміз шымырлап
кеткен. Мынадан кейін қалай ерте тұрмассың,
қалай сабаққа бармассың, қалай талпынбассың

алға! Мотивация сыйлағыш, көш сүйрейтін
осындай бір досымыздың бар екенін шүкір
етеміз де, бөлме-бөлмемізге тараймыз. Сондай
бір әдеттегі ақылын тыңдап болып ұйқыға бас

қойдық.
Көзімді ашсам бөлме ішіне алакөлеңке

Абай АЙМАҒАМБЕТОВ
сәуле
түсе
бастапты.

Жалма-жан
ұялы
телефонымның сағатына қарап едім, сағат 7
жарымға таяп қалыпты. Сағат 8-де алғашқы

дәріс басталады. Жастықтан басымды жұлып
ап Үмбетті ояттым.

Ойбай, кеттік... қаламыз!
Бір-екі

жұлқылап,
түрттім

Үмбет, сабаққа барайық, кешігеміз!
Данышпандық қасиеті тек таңға дейін ғана
күшінде тұратын досым, селт етпей пысылдап
жата берді. Тағы да жұлқыладым.

парға кім барады дейсің!? Қазір жақсылап
жуынып-шайынып, бір-екі кесе шәй ішіп, 9
жарымда екіншіге барайық.
Ұйқы желке тұсыма айт-шу деп мініп алып,

әзер тұрған маған да мына жауап жаға кетті.
Бірақ бір сағат – үш сағат емес қой. Тез-ақ
бітіп қалды. Тағы да шала-пұла киінген күйі
Үмбетке жетіп бардым.

Сәл ғана басын көтерген группаласым, көзін
қайта жұмып 4-5 секунд жатты да, «екінші пар
кімнің сабағы?» деді. Екінші пар Молдахан
ағайдың дәрісі екенін сабақ кестесі жазылған

дардай плакатқа сығалап қарап тұрып, әзер
айттым. Түнімен тас шауып шыққандай көзім
удай ашып барады. Үмбет дереу басын көтеріп
алды. Ә, сабаққа баратын болдық қой деп ойлай

бергенім сол еді, досым «Молдаха-а-а-ан» деді
де ұзақ ойланып отырды.... әлі отыр... Әр сөзін
бағып мен тұрмын.

Иә, сабақ – Молдахан ағайдікі, – деймін
аяқсыз қалған әңгімесін жалғағым келіп.

Молдахан – өзіміздің ағай ғой, сен де
ұйқыны бұзып... – деді де тарс бүркеніп қор ете
түсті.

Молдахан
ағайдың
«Такси
тулаған түн» атты туындыларын «жадымызда

жаңғыртып» өсіп келе жатқан буынның жарқын
өкілі атанып жүрген кезіміз. Менікі де бекер
болды-ау деп, кереуетіме қарай аяңдағаным
сол еді, «келесіге барайық!» деп айқайлады

досым. Кеп тұрған ұйқының бетін қайтаратын
біз бе, қорылдап, түс көріп, ұйқысырап,
олай-бұлай аунап, көрпені әрі-бері лақтырып
ұйықтап алдық бір сағаттың ішінде. Үшінші

пар басталатын уақытта тағы ояндым. Бірақ
бұл жолы орнымнан тұрып, Үмбеттің қасына
дейін баруды артық деп таптым ба, жатқан күйі
сұрадым.

Әй, Үмбет үшінші сабаққа барайық...
тап қазір басталайын деп жатыр....

Қазір басталайын деп жатса... ұят қой, –
деді өте ақылды дауыспен. – Сағат 11 жарымда
универге барып тұрғанымыз ыңғайсыз болады,
досым! Ертеңнен бастап кірісеміз!

Сол күні тал түске дейін ұйқы соғып, кешке
қарай абызымыздың кеше түндегі ақылын
айна-қатесіз қайтадан тыңдап шықтық.
Шоу жасау

Осыдан пәленбай жыл, түгенбай ай бұрын...
жаңа жылдың қарсаңы еді. Құдай қосқан досым
Еркебұлан екеуміз әлдебір кештен думандатып
келеміз.

2009-2013
жылдар
аралығындағы
«ҚазҰУ-дағы

көңіл
көтеру
стратегиялық
бағдарламасының»

басты
қолдаушысы

Абай АЙМАҒАМБЕТОВ
Жақсылықтың бұл жолы қасымызда неге жоқ
екені өзіміз үшін де әлі түсініксіз. Вахтерша
апай мезгілсіз уақытта келген бейбақтарды

Апай, тал түс қой! Сағат енді ғана 3 болды,
ашсаңызшы, – дейді Еркебұлан дар-дар етіп
айғайлап.

түнгі
үшті
ажырата
алмайсың ба?! – деп апай да саңқ етті.

Роза апайдың ашуы қатты еді. Жүзіне күлкі
үйірілген кезін байқамаппыз. Сол аяғын сылти
басып, салмақты қалпынан айнымаған күйі
жүретін де қоятын. Қабырғадағы сағаттың тіліне

қатты сенеді. Ол сағат ескірді-ау немесе батареясы
отырды-ау деп ойламайды ғой, ойламайды. Тіпті
таңғы 5:57-де келіп жалынып-жалпайсаң да
қыңқ етпеген. Сағат 6 болғанша тұр солай дірдек

Апай түнгі үшті ажырата алмай не
көрініпті, – деп досым диалогты әрі қарай соза
түседі. – Тәубә, үшінші курсқа келдік қой,
бір кісідей ажырата аламыз. Тек, сіз... есікті

Ашпаймын дедім, ашпаймын! Алматыда
әкелеріңнің

барға
ұқсап
қаңғисыңдар,
тұрыңдар енді солай!

Бұл – апайдың кесімді сөзі. Одан әрі иліктіріп,
жұмсарту мүмкін емес. Ол кезде не ватсап, не
инстаграм жоқ, жұрттың бәрінің назары бізге
ауып балконға шығып алған. Енді екеуміз

жатақхана билігіне қарсы оппозиция өкілі ретінде
шыршаның түбіне жатпаққа бекіндік. Иә, кәдімгі
шыршаның. Наразылық! Мәңгі жасыл ағаштың
түбіндегі қарды реттеп жатырмыз. Балконға

Үлгілі студенттерді суықта тоңдырып
қойған өздері кінәлі. Біз осында жатамыз, –
дейді досым дауысы найзағайдай күркіреп.
Қайтпас, батылмыз. Оның үстіне бүкіл қыз

атаулы қарап тұрғанда, шыршаның жанында
тура
мағынасында
«қар

төсеніп» ерлік көрсетпекпіз. Арада көп өтпей-
ақ, жатақтың абажадай темір есігінің айқара
ашылғаны естілді. Артынша Роза апай көрінді.

Әй, қараң қалғырлар-ай… дымдарыңды
білдірмей кіріңдер тез! – деді оқты көзін қадап
тұрып.
Біздің де әрі қарай «ерлік жасауға» ынтамыз

қалмады-ау, бір қарасақ, дос қыздың бөлмесінде
қос танауымыз пыш-пыш етіп ыстық шай ішіп
отыр екенбіз.

Түк білмейсіңдер! – деді әлгі құрбы
ұрысып. – Келерде апайға бір шоколад, не тәтті-
пәтті ала келсеңдер қайтеді…
Досым бұл пікірмен келіспейді екен, ернін

Біз жай… шоу жасайық дедік… сол ғана.
Айдос ақын – Айдос әнші
2009-2013 жылдары ҚазҰУ журфагында
Айдос Игіліков деген «падишаһ» өмір сүрді.

Ауылда дауласып, төбелесіп жеңе алмайтын
адамға «өй, оған сот жоқ» деп тілдей анықтама
беріп, жүре беретін едік ғой. Міне, Айдос –
сол «сот жоқ» адам. 1-курсқа түсе сала «мен

ақынмын, өлең оқимын» деген кезде аңтарылып
қарадық. Жүрген жерін шу, қарабайыр шу

Абай АЙМАҒАМБЕТОВ
емес, шоу қылып жүретін Айдос, туған жерін
таныстырып жатып: «Мен өзі Созақ ауданы,
Қыземшек ауылынанмын», – деген кезінде

күлкіден қырылып қала жаздап, терезенің
жақтауын, есіктің тұтқасын жағалап жүріп
аман қалғанбыз. Қашанда айтып тұрғаны
шындықтан 10 шақырым алыс жатса да сенімді

сөйлей беретін әдеті өзіне таяқ болып тиген
де, оң жамбасына келген де кезі аз болған
жоқ. «Қыземшектен» келген соң «ақын болса
ақын шығар» деп тыңдап отырмыз. Сөйтсек,

Айдосымыз
«Әй, қыздарым, темекі шекпеңдер, жаман
болады.
Арақтан аулақ жүр», – деп соғе-е-еп отыр.

Айтайын дегенім сол Айдостың ақындығынан
ұнағаны екі-ақ жол өлең болды:
Меймештің сен баласы Үмбетәлі,
Мойныңда көп атқарар міндет әлі,

Күні бойы монтиып жүресің де,
Қыздарды мазалайсың түнде тағы, – деп
қойып қалғаны бар бірде шабыттанып отырып.
Айдостың бұл өлеңіне әдеби сын тұрғысынан

қарайтын болсақ, ол әрине, өзінің ақындық
мерейін үстем ету үшін аздап «қосыңқырап»
жіберген. Оның күні бойы монтиып жүретіні
рап-рас.

Бірақ
«түнде
мазалайды»
дегені

толыққанды шын емес. Бұл жолдарды оқыған
кезде Үмбетәлінің түн ортасында жортып
қыздарға кіріп, қылмыңдап, қолын белге
жүгірткені

алдыңызға
келуі
мүмкін.
Сондықтан, Айдос аздап оқырманның миына

«салмақ» салып отыр. Ал соңғы қатармен
келісетін бір себеп – тамақ ішу үшін қыздардың
бөлмесін жағалап, кешкі астың өтеуі ретінде

Бесінші жатақхана
гитарасымен, бірде домбырасымен ыңылдап
отыратыны рас енді.
Айдостың

ақындығы
туралы
толғаныс
осымен тәмам болсын. Енді әншілік қыры

жайлы да айта кетейік.
...Бір күні барлығымыз аудиторияда сілтідей
тынып отырмыз. Апайымыз ынты-шынтысымен
жаңа сабақтың дәрісін оқып жатыр. Бір сәтте

журфактың ұзын дәлізінде біреудің ыңылдап
ән айтып жатқаны құлаққа еміс-еміс естіле
бастады. Біртіндеп әлгі көмескі әуен шарықтай
жөнелді. Бір фальш жоқ: «Мен әйелмі-і-ін,

әлемнің анасымын...». Осы әннің қайырмасы
әдемі мақаммен, нотасы қисаймастан Айдостың
шырқауында екі рет қайталанды. Жырқ-жырқ
күлкінің соңы дүркін-дүркін қарқылға ұласып,

тағы да сабақтың «берекесі» қашты.
Тағы бірде ағылшын тілі пәнінен Балауса
есімді
апайымыз

сабақ
өтіп
жатты.

жақында ғана тұрмысқа шыққан, уыздай
жап-жас келіншек. Сабақ енді ғана басталып,
соның өзінде есікті әркім келіп бір ашып,
ұстазымыздың сөзі қайта-қайта бөлініп жатқан.

Арада 10 минут өтер-өтпестен есік тағы ашылды.
Бұл жолы сарт етіп емес, баппен шиқ етті де,
арғы жақтан көзі күлімдеп тұрған Айдостың
бейнесі жарқ ете қалды. Балауса апайға риза

кейіпте біраз уақыт қарап тұрды да: «Балауса,
қыз едің бір кезде-е-е», – деп тамылжытып
бастап кетті. Тым жақсы әнді ашуға булыққан
апайымыздың «Жап есікті!» деген дауысы үзіп

жіберді. Айдос та сөзге келместен есікті тарс
жапқан, бірақ, бір минут өтпей жатып қайта
ашты. Бұл жолы әнді бірден жалғастырып
кетті: «Шашыңа ақ бантик байлаға-а-а-ан...».

Абай АЙМАҒАМБЕТОВ
Мазаққа
шыдамаған
Балауса

апайымыз,
есікке қарай тұра ұмтылған, Айдос қашып
бара жатып «Өзгеріп кетіпсің бұл күнде» деген
қатарын айтып үлгерді. Дәріскеріміз Айдосты

біраз жерге дейін тырқыратып қуып тастап,
онсыз да берекесі қашқан сабағын ықылассыз
жалғастыруға кіріскен. Бірақ біз Айдостың істі
дәл бұлайша аяқсыз қалдырып, ұзап кетеріне

аса сене қойған жоқпыз. Болжамымыз теріске
шықпады. Қайта айналып кеп, есікті ашпай-ақ,
болмашы саңылаудан нақышына келтіре созып
тұрып «Көркіңе көз тастап ойлана-а-а-ам» деді

де, әрі қарай кете барды. «Нұрлы бейнең қандай
жарқы-ы-ы-ын...».
«Ақ бантик» әнінің қайырмасы біртіндеп
Балаусадан да, бізден де алыстап бара жатты.

екінші
курсқа
көшкеннен
кейін

інішектерді дүкенге жұмсау, оларды арасында
дікілдетіп ұрып алу, жиналыс жасап ұйқы
бермеу деген бейресми міндеттерімізге «салдыр-
салақ» қарап кеттік. Міне, сол «қателігіміздің»

орнын толтырып, жуып-шайған Айдос еді.
Арасында жақсылығын да айту керек.
Жақсылық пен Аяның танысуы
Екеуінің алғаш қалай танысқаны есімде

жоқ... Терезені ашып далаға қарадым, ыстық
шайға нан батырып жедім... бәрібір есіме
түспеді. Жә, ол енді аса маңызды да емес.
Біз Алматыға 2009-да келдік пойыз арытып.

Жақсылық 2008-де келіп алып, бір жыл
дайындық курсын оқыған. Пысық қой. Ол кезде
қазіргіге қарағанда аздап ұяңдығы бар екенін
ескере отыра, танысу мақсатында Аяға әдеппен

Бесінші жатақхана
қолын ұсынды делік. (Мәселен, жатақхананың
алдында).
Алғаш

кезіккенде-ақ
бәрімізді
көзбен бір шолып өтіп, «өй, өңшең дүбәралар!»
деп пәтуа шығарған Ая, Жақаңдай ақынмен

қайбір жетістіріп танысты дейсің. «Атымды
неғылмақшысың?» деп шап ете қалған болар.
Әлде кілең абыздар орныққан 303-ші бөлмеге
(№5 жатақхана руханиятының штаб-пәтері)

барғыштай беретін еді, сөйтіп жүріп Аяның
өзі танысып алды ма екен?.. Қой, болжасаң
болжай бересің. Шайханада ма, майханада ма
әйтеуір, танысты ғой. Таныстықтары тереңге

кетіп,
әңгімелері

жарасатын.
Бірақ
соған қарамастан сөзге де келіп қала береді.
Аяның айтқанын Жақсылық мойындамайды,

Жақсылықтың айтқанынан Ая ат-тонын ала
қашып, безіп кетеді. «Осыдан сенің қолыңды
алмақ түгілі, көзіңе тура қарасам бір апта самса
жемей кетейін» деген күндері де болған. Жанын

түсінетін жан таппай, еліріп кете жаздағанда
Ая менің бөлмеме келіп: «Анау Жақсылық –
жынды екен», – дейтін жер тепкілеп. «Иә, ол
сондай», – дей жаздап, тілімді тістеймін. Кешке

Сендердікі
рахат,
бір-біріңе
тегін

Ой, ақын жанын түсінбейді...
Бірақ
бұлай
томсырайғандары

ұзаққа
созылмайды.

күн,
ашулары қатты болса бір жарым күн. 48
сағаттан кейін алдындағы ашудың ізі де жоқ,
ыржалақ-ыржалақ етіп театрға бара жатады.

Абай АЙМАҒАМБЕТОВ
Білімдерінің мол болуы, бірақ пікірлерінің
көп ретте ала-құла өрбуі, соған қарамастан
арадағы көзге көрінбейтін, қолға ұсталмайтын

рухани жақындық бәрібір бір-бірін іздеттірмей
қоймайды ғой. Бір күні Жақаң Аяға арнаған
өлеңін алып келді. Аз уақыт бұрын ғана
жазыпты. «Ел аралап» кететін ноутбугін таппай

қалып, төтешелеп қағазға түсірген түрі екен:
Жалықты ма екен қаладан қабағы ғарып,
Мұңайып тұрды Ая қыз жанары налып.
Бұрымын тербеп, жанына еркелейтұғын,

Сағынды ма екен Семейдің самалын мамық.
Талпынып еді арманның жырақ таңына,
Жолықты жаны ызғарлы жыл ақпанына.
Ұяттан, жаным, Алматы өртеніп жатыр,

Семейдің ерке елігін жылатқанына.
Мұзбалақ емес қанатын дауыл шыңдаған,
Жасүлпек еді қайырылды, қауырсын-қадам.
Бір қызды несін жылаттың, нән шахар

едің,
Миллион адам әуенін ауырсынбаған...
Әрі қарай, «мынау қала қыздың көз жасын
сіміріп

жатыр»,
«қыздың
ерні
үлбіреп»,

«Алматы атаукересін ішті» дей ме... сондай
бірдеңелерді толғайды. Өлеңге қарап, Аяның
жылағанын аңғаруға болады. Баспалдақтан
түсіп келе жатып аяғын қайырып алды ма, әлде

комменданттан сөз естіді ме, не болса да бір
жағдай болған.
Олардың
рухани

байланыстары
соңғы
уақытта да белгілі бір тоқырауға ұшырады деген

Бесінші жатақхана
сөз әрегідік естіліп қалатын. «Тіпті әлеуметтік
желіде

байланыстарын
үзіп
алыпты»
дейтін Роза сұлу ішегін тартып. Оған қосылып

ішегімді
тартайын
десем,
денсаулығымды

ойлап жай ғана таңғалып қоя салатынмын.
Сол екі досым 2017 жылы ақыры достасты-ау.
Жақсылық таң атпай достық жіберген екен, Ая
хижра жыл санауы бойынша 1439 жылдың 19-

шы сафарында, кешкі сағат 18:00 шамасында
қабылдапты.
Достықтарың
берік

болсын,
достарым!
Тегін темекі
Көрші бөлмеде 4-курстың жігіттері тұрды.

«Құдай бізді көршіге «жарытқан» екен», – деп
Еркебұлан екеуміз терең күрсініп алып, өмір
сүріп жатырмыз. Көзіміз ілінсе болды «511-де
жиналыс болады» деп тұрған Аршын түсімізге

кіріп, шошып оянамыз. «Көнеміз ғой қайтеміз,
көнбегенде» деп «Сәт» тобы жырлағандай,
«көресімізді көріп алайық, шамалы айдан
соң ыптораш боламыз ғой» дейтін Еркебұлан

иығына түскен шашын тарап тұрып.
...4-курстағы
көршілеріміз
ептеп

бұйымтайларын
айтып
келе
бастады.

Қысылтаяң шақ орнап, қу темекіні табу үшін
басымызды тауға да, тасқа да соғамыз. Бір
күні сасқанымнан курстағы бір қыздан «темекі
бар ма?» деп сұраппын. «Кетші, осы сен әзілді

қатырасың», – деп сыңғыр етіп күлді де ол өте
шықты.
Бір күні ойламаған жерден «мол байлыққа»
кенелдік. Пақырларыңыз Қаскелеңнен бір қап

Абай АЙМАҒАМБЕТОВ
жұмысынан берген – әлеуметтік сауалнама
жүргізу мақсатында. Шегуге, құшырланып
тартуға, сол тартқаннан ләззат алуға болатын

кәдімгі таза сигарет. Қап толы «қазынаны» алып
келдім де, шифанердің ішіне атып ұрдым. Рахат.
Жоғары курстардың қайсысы келсе де, 2-3
талын суырып берем. Бірақ Еркебұлан екеуміз

мол темекінің бар екені туралы ақпарат жария
болмас үшін, көп көзінен тасада қызғыштай
қорып ұстаймыз. Мұндай молшылықтың бар
екенін көрші Русланның өзі білсе болды емес

пе: әп-сәтте талан-таражға түсіп кете барады.
Руслан – физика факультетінде оқитын, бізден
2-3 жас үлкен жігіт. Өзі ірі денелі, айбатты,
мінезі

ақжарқын.
Темекінің

болғаны
сонша, таусылатын емес. Бір ай өтті, екі ай өтті
қаптың түбі көрінбейді. Ақыры шыдамымыз
бітіп, Русланға өзіміз айттық. Онда да көршіміз

тамақтан кейін темекі таппай, тапқан күнде
де оны сатып алатын тиын таппай безек қағып
жүр екен... Шақырып алдым да, қаптың аузын
ашып, лып еткізіп қайта жаптым. Русекеңнің

көзі шарадай болып: «Жаным, достарым!» – деді
көзі жасаурап, көңілі толқып: «Жақсы көрем
ғой сендерді!». Қап ішінен темекіні уыстап алып
шықты.

аузыңа
салмайтын
шығарсың...
бір-бірлеп

Сөйтті де, жатақхананың коммендантына
да, күзетшісіне де пысқырмайтын бірбеткей
мінезіне салып, балконға шығып будақтата

Бесінші жатақхана
жөнелді. Тапа тал түс. Езуінің салымы бар
ма, оның дәл бұлай көпе-көрнеу тәртіп бұзып
тұрғанын да ешкім байқамады.

болған
жоқ,

екінші темекінің «ғұмырына балта шапты».
Денсаулыққа түк қатысы жоқ көзілдірігінің ар
жағынан көзін бақырайтып:

Ал енді тамақ болса, жігіттер, – дейді.
Бірақ осы кез өзіміздің де экономикалық
дағдарыста
жүрген

шағымыз
еді.
«Рус,
ренжіме,

сені
темекіден
басқа
ештеңемен

жарылқай
алмаймыз,
шынымыз
осы»,

дедік Ерекең екеуміз қосарлана. «Бұл да бір
ақкөйек сорлы ғой» дегендей, Рус денесі сонша
дәу болғанымен, жаны нәзік, ауызын ашса
асқазаны көрінетін жігіт еді. Шыдай алмай

күннен
бастап
бөлмемізден
«қонақ»

арылмады. Қашан көрсең қолына 3-4 тал темекі
алып, 310 бөлмеден мейірлене шығып бара
жатқан студенттерді байқауға болатын. Көптің
аты көп, темекі тәмам болып, қаптың іші күл

сасып бейшара қала берді. Екі айға созылған
дүрілдеген біздің дәурен де бітті...
Жатақхана – ортақ мекеніміз
Жатақханада Жайнаш деген апайымыз

болды. Вахтерша. Түнгі сағат 11-де бүкіл
бөлмені
аралап
тазалығын

тексеріп,
студенттерді түгендеген соң, бірінші қабаттағы
диванға барып қисаяды. Ел орнына жатты-
ау, апай да көз іліндірді-ау деп, түнгі сағат

3-те, үшінші қабатта тәй-тәй басып кетіп
бара жатсаң, «Жатсайшы Абай! Не жүріс,

Абай АЙМАҒАМБЕТОВ
түнгі үште!?» деген дауыс саңқ ете түседі. Сол
орныңда қалшиып тұрасың да қалатынсың. Әрі
ана дауыс жаңғырып, құлағыңа эхомен жеткен

кезде тіпті әсерлі. Тура кинодағыдай. Біздің
ұлы сапарымыздың түн ауа басталатынын беске
білетін апай, кімнің жүріп бара жатқанын да
жазбай танитын. Қай бір жылы дәл осы апай

туралы біздің Роза Әрен «Вахтерша» деген
атаумен мақала жазып, «Алматы ақшамы»
газетіне де жариялады.
Жігіттер себеппен, кейде себепсіз, бой

жазып қайтайық деп сабақтан соң сыралатады
ара-тұра. Кейде тіпті қаттырақ та сілтеп
жіберсе
керек.

Мұндайда
жатаққа
дейін
думандатып жетуге әбден болады. Ол кезде

қазіргідей
қалашықтың
ішінде
қаптаған

сақшылар да жоқ. Камера да ілінбеген дәурен.
Алшаңдап басып, айғайлап ән айтып келсең де
ешкім алдыңды кеспейді. Бірақ вахтершаның
алдынан өту қиямет-қайым. Бір топ бала бірер

минут кіреберісте өз-өздерін психологиялық
дайындықтан өткізіп алады. Мас адамнан сау
адамға «айналу» оңай болып па еді, еңселерін
тіктеп, жүрістерін түзулеп, көздерін оңалтып,

салихалы тұлға секілді кабинканың алдынан
желіп өтіп кетуге тырысады. Әлемтапырақ
жүздерін «жасырғанмен» әлемді алған иіс
кейде «сатып береді». Келесі жолы алыстан

орағытып өтуге тырысқан. Бірақ Жайнаш апай
ешқашан алданған емес. «Ал да жарықтықтар-
ай, ненің құрметіне тойлатады осылар?» деп
дүрс еткізеді. Бітті. Денелерін күшпен ұстап

келе жатқан әлгілер, әрі қарай ардың-гүрдің
етіп, өз-өздерін «тастай салады».
Перваш кезімізде балконнан түсіп, түнгі

Бесінші жатақхана
сағат 2-де дүкенге алғаш жұмсалған Аршын
екеуміз
едік.

Тапсырманы
орындап,
2-ші
қабатқа

өрмелеп
бара
жатқанда,
күзетші

«ей, түсіңдер» деп айтты екен деп, түсіп қала
беріппіз. Тәжірибенің жоқтығы ғой. Не
істеп жүрсіңдер десе, қоқыс төгуге деп былш
еткізгенсің (Түнгі сағат 2-де қоқыс төгуге деген

неткен
құлшыныс
десеңізші).
Аға-көкелеп

әзер құтылғанбыз, әйтеуір. Онда да Жайнаш
апай алдымыздан шығып, күзетшілердің пәтін
қайтарып жүріп, арашалап қалды. Сақшылар
кеткен соң, өзімізді де әбден жөнге салып,

ұрысты. Бірақ жолымыз болмай, тауымыз
шағылды екен-ау деген біз жоқ. Кеш қарая
басталатын жорығымызды жалғастыра бердік.
Балконнан түсіп келе жатқан, өрмелеп бара

жатқан пақырлардың да саны азаймады.
Обалы не керек, жатақтағы 4 жылдың біраз
уақытын ұйқымен өткіздік. Таңымызды түскі
сағат 12-де аттырып, 1-ге таяу есік алдындағы

скамейкада маужырап отырамыз үш-төрт бала.
Пысық жұрттар сабақтан келе жатыр тақ-тақ
етіп. Біз құдды ардагерлерге ұқсап күн шуақтап
отырмыз. Анау тұстан біздің курстың қыздары

да төбе көрсетті. «Түске дейін ұйқы соққанша,
сабаққа барсаңдар қайтеді? Түнімен еліріп
жүресіңдер, ертең сессияда шырылдайсыңдар
ғой», – дейді қасымызға келген Жайнаш

апайымыз.
Дауысынан
жанашырлықтың
емеуріні айқын байқалып тұрады. Сондай

жылы. Кейде әңгімелесіп, сырласып та кетеміз.
Газеттен мақаламызды, теледидардан өзімізді
көрсе, балаша мәз болып отырады. Бірақ түнде
бөлмеде «түтіндеп» отырып ұсталып қалсаң, не

Абай АЙМАҒАМБЕТОВ
аямайтын.
Адамгершілік

тәртіптің,
қамқорлық пен жазаның тізгінін қатар ұстаған,
қайткен күнде де біздің жақсы болуымызды
қалаған шынайы кісі еді.

Ең мейірімді профессор
Журналистика
факультетінің,

жатақхананың адамға сыйлап қоятын алабөтен
сағынышы бар. Кейде еш себепсіз осы екі
нысанға қарай тартып отырамын да, өзіме
«мол материал» жинап қайтамын. Рас, түрлі

оқиғалар тізбегі, өткен шақтың іздері осы екі
нысанда сайрап жатыр. Құр қалқиған естеліктер
емес, өткеніңді бағдарлап, алдағыңа арман
қосақтайтын

ойлармен
қауышасың.
Кейде
мақсатты түрде аяқ басамын. Ондай сәтте Кәкен

Хамзин, Мұрат Шаймаран ағайларыммен шай
ішіп, еңсе көтеріліп, көңіл серпіліп қайтады.
Бірер ай бұрын Студенттер сарайының ішінде
Кәкен ағаймен ұшырасып қалдым.

Абайжан, сен жазғандарыңды жинақтап
кітап шығарсаңшы, – деді күлімсіреп.

Сол дүние ойда бар, бірақ «естелік айтып
отыруға» әлі ертелеу емес пе? – деймін.

Тіпті де ерте емес, оны оқитын жастар
көп, – деп шабыттандырып қойды.
Мұндай мотивациядан соң қалай жазбассың.
Осындай ірі ұстаздан, талай мықтыға тәлім

берген адамнан жылы пікір есту расында ғажап
нәрсе.
Ең алғаш оқуға түскен мезетте Кәкен ағай
біз үшін ең қатал ұстаз болып көрінген. Уақыт

өте келе ол кісінің ең мейірімді профессор
екеніне көз жеткізе бастадық. Әр сабағынан, әр

Бесінші жатақхана
дәрісінен қайралып, шар болаттай шыңдалып
шығатынбыз. Ақырында сабағынан қалмауға
тырысып, сұхбаттасуға асық болып тұратын

күйге жеттік. Дәрісті бір сарынды өткізіп
шыға салмайды. 50 минуттың ішінде сабақ та
сұралады, тапсырма да беріледі, пікірталасқа
да уақыт табылады, өткен уақыттан естеліктер

легі де ағытылады, керек десеңіз ән де айтылып,
күй де тартылатын. Мұндай ұстаздан білім
алмауға қалай ұмтылмассың. Кейде сабақ
түсіндіріп жатқан кезінде, сөзіне жағаласып,

қосамжарлана берген студентке жылы жымиып
қарап тұрып «Сіз сөзді бөле бердіңіз ғой, Бекежан
мырза» дейтінінің өзі аудиторияны сілтідей
тындыруға жетіп жататын. Журналистиканың

арғы-бергі
тарихын
қаузап,
деректер

дәйектерді тұшымды түрде санаға сіңдіруі,
арпалысқан
ақпарат
арасынан

ілкімдісін
алуды, тақырыпты қалай таңдау керектігін –
майдан қыл суырғандай етіп үйрететін ерекше
әдісі, адамға нағыз шәкірт бақытын сыйлайтын

қасиеттер деп айтар едім.
Кейде
осындай
күрделі

тақырыпты
түсіндіріп болған соң, бір уақ жылы естеліктерге
де орын береді. Ондай кезде біздің шекеміз
қызып, алға қарай тіпті еміне түсеміз. Бірде,

қалай «Қыз Жібек» фильміне түскендерін
де баяндап берді. Тарихи киноның түсірілімі

тұспа-тұс келген. Курстағы біраз жігіт шұбап
кастингке барады. Түсірілім басталған соң
көбісі массовкаға қатысады. Сабақтан бірде
сұранып, бірде сұранбай, әйтеуір уақыттың

ебін тауып, біршама күн түсірілім алаңына
қатынап жүрген. Кейін фильм жарыққа шығар

Абай АЙМАҒАМБЕТОВ
сәтте
халық
ағылып-төгіліп

«Целинный»
кинотеатрына қарай бет алады. Кассаның алды
нөпір адам. Олардың арасынан кимелеп өтіп те,
мәдениеттілік сақтап кезек күтіп те билет алу

мүмкін емес. Ақыры, ішінде ағайымыз бар, бір
топ жігіт айлаға көшеді. Дене тұрқы ықшам,
жеңілдеу деген Кәкен ағайды құрдастары
алқалап көтеріп алады да, алдыңғы лекке қарай

лақтырады. Операция ойдағыдай жүзеге асып,
көптің қолы жетпей тұрған билет әп-сәтте уысқа
түскен. Оқиғаны елестете отырып тыңдаған
біз, ал кеп күлеміз. Мұндай сәтте ағайдың

өзі де мейірленіп қалады. Жасыратыны жоқ,
кейде сабақтың осындай ду-думанмен өріліп,
тезірек аяқталуын тілейтін есек дәме де пайда
болмай қоймайтын. Бұл да бір жастыққа тән

әдет қой. Бірақ ұстаз талап пен тәртіптен
ешқашан айныған емес. Осылай естелік айтып
бір күлдіріп алады да, тізім бойынша тапсырма
сұрай

бастайтын.
Ондай
кезде
қайтадан

құнжыңдап дәптер ақтарып, сабақ орындап
келді-ау деген қыздарға жаутаңдап қаламыз.
Дегенмен, ұстазымыздың сабағынан өте алмай
қалып, соры қайнап жүрген жан баласын

көрмеппін. Ағай ең алдымен мамандыққа адал
болуды, өз кәсібіңді сүюді, қалам мен қағаз
құдіретін шынайы сезінуді үйретті.

жолы
емтиханға
келмей
қалған

Наурызгүл Мырзахметованы кешіре салғаны
да есте. Маңызды емтихан басталғалы жатыр:
2-курстан
бастап

бизнес-ледиге
айналған
Наурыз
қызымыздың

қарасы
көрінбейді.
Жарты
сағат

өтті.
Ақыры
болмаған

топтағы Руслан Есмағамбет қоңырау шалған:
«Наурызгүл,
қайдасың?
Кәкен

Бесінші жатақхана
емтиханы басталғалы жатыр!». Мырзахметова
еш саспастан қоңыраудың ар жағынан: «О-о-о,
Рус, мен бір шаруалармен кешігіп жатырмын.

Орныма жаза салшы, бір иіссу менен!» деп
қарап
тұр.
Ашуға

мінудің
орнына,
ағай
шәкіртіне кеңдік танытып сала берген сол

жолы. Қай-қай студентке болсын дем беріп,
қолдау көрсетіп, жөн сілтеп жүретіні – дара
дегдарлық, аңқып тұрған адалдық. Кей сәтте
ішкі жан-дүниеміздің қалауымен, жүректің

жетелеуімен осындай ұстазға қарай өзінен өзі
асығып, жай ғана сәлем бергіміз, сырласқымыз
келіп тұратыны да сондықтан. Әдемі әзіл,
әсерлі әңгімеден ажырамай аман жүре беріңіз,

ағай! Кісі туралы жазу үшін оның туған күні
болуы маңызды емес. Жақында ұстазымыз
Астанада біздің топтың аруларымен кездескен
екен. «Сол кездесуде Абай да болғанда, әдемі бір

жазба жазар еді» депті. Бұл – жай ғана сөз емес,
бұл – дара ұстаздың кеудеңе келіп орден тағып
кеткеніндей бір әсер. Жақсы адамдар жайлы
жазудан жалықпайық!

Жер сілкінген түн
2011 жыл еді. 2-курсқа келіп, бой-сойымыз
біршама келісіп, «втораш» деген абыройлы
мандатқа кір шалдырмауға тырысып жүрген

шақ. Сәуір айы тұғын. Жаймашуақ күндердің
бірінде кенет, «жер сілкінісі болады» деген
әңгіме желдей есті. Сейсмологтар «бұл бір
емес, бірнеше күнге созылады, сақ болып

отырыңыздар» деген. Бізде ес жоқ, жатақхана
ол дүрлігіп жатыр. Біреулер сөмкесін көтеріп
кетіп барады. Құдды жер сілкініп болғанша

Абай АЙМАҒАМБЕТОВ
Марсты мекендей тұратын адам сияқты. Біз
сияқты
жүрегіне

біткен
ержүректер
қасқайып қала бердік. Бірақ жатақтағы күллі
пендеде ұйқы жоқ, бәріміз жердің сілкінгенін

түгілі
төбе

сілкінгенін көрді дейсің бе, бізге қызық болып
тұр енді. Таулы аймақта өскендердің қабағы
кіржиіп кеткен. Несі қызық, сілкінгенде зәрең
зәр түбіне кетеді дейді. Не болса да көрейік деп,

жатақ алдындағы бордерді жағалай шуылдасып
отырмыз. Сабақ та, басқасы да қызық болмай
қалды. Бір кезде жүрегі тарсылдап, «сілкіністі»
күтіп жүрген төменгі курстың бір қызы

далаға атып шығып «Ой, бүгін түнгі сағат 3-ке
таман сілкінеді дейді, мен ол кезде ұйықтап
қаламын ғой», – деп ашуланады. Сілкіністі
сезіне алмайтынына өкініп тұрғаны көзінен

байқалады.
Табиғаттың
тосын
мінезін

мақсаттарына пайдаланып жатқандар да аз
емес. Тәуірбек сияқты қуақы тілді, ішінің бәрі
«жымысқы саясатқа» толған кей жігіттер:
«Қарындасым, қорқып отырсың ба... қорықпа,

мен осында боламын, керек десең бөлмеңде
отыра тұрайын», – деп жақсы көретін қыздарын
жағалап жүр. Құдды жер сілкінгенде дәп сол
қыздың бөлмесін қорғап қалатын батырларша.

Шуылдасып-шуылдасып
болып
жан-
жағыма қарасам, Жақсылық жоқ. Қапияда

досымнан көз жазып қалармын деп, жан-дәрмен
жоғарыға жүгірдім. Өзінің бойы да кішкентай,
жер сілкініп қалғанда допша серпіліп аспаннан
бір-ақ шықса не істеймін деген ой дегбірімді

тіпті қашырып жіберді. Жолай, кеше оның
әлдебір туған күннен біраз тойлатып келгені

Бесінші жатақхана
есіме түсті. Әп-сәтте бөлмесіне кіріп барғаным
сол еді, Жәкең тефаль ұстап алдымнан шықты.
Сөйтсем, бұ жазған дәрет алып жүр екен.

Басында тақия. Жер сілкінеді дегенді ести сала,
құлшылық жасап жатқан беті. «Жалғанның
қызығы – жастық шақта ойнап-күлу» деуден
жағы талмайтын досымның бір сәтте тәубеге

келгеніне әрі таңырқап, әрі ырза болдым.
«Алланың қалауымен, бүгін түнгі сағат 3-те
келеді деп жатыр, күтеміз, Иншалла», –
дейді Жәкең. «Кім келеді 3-те?» десем, «Ау,

жер сілкінбей ме?» дейді бажырайып. Сағат
тілі көптен күткен 3-ті де көрсетті-ау. Әуелі
лампалар тербеліп, сосын шкафтар танго билеп,
сілкініс дегеніңіз 7-8 секундта өте шықты. Қап,

қызық болмай қалды дедік бәріміз жамырап.
Жахаң да ертесіне қайтадан «Ал давайға» қарай
жортып бара жатыр екен деп естідік...
Біздер құрған трио

Сабаққа барайын десем мойным жар бермей,
бөлмемде шалқамнан түсіп, потолокқа қарап
жатыр едім, апыл-тапыл басып Жақсылық кіріп
келді. Қолына домбыра ұстап, оның басына

екі баклашка іліп алыпты. Топ құрайық дейді
ентігіп. «Кім-кім құрамыз?» дедім самарқау
ғана потолоктан көзімді айырмаған күйі.

Мен, сен, Қозыбай – үшеуміз, – дейді
Жәкең. Бол, бол, тездет деп асықтырып қояды
тағы. Содан жолдан Қозекеңді ертіп алып
корпусқа келдік.

Менің үстімде ұлттық оюы бар киім.
Қозыбай шамалы батысша киінеді. Сен кәстөм-
шалбармен классикалық стильді ұстанасың. Үш

Абай АЙМАҒАМБЕТОВ
бағытты тоғыстырамыз, – деп сайрады Жәкем.

Жөпелдемеде топ құрамыз деп дедектетіп ап
келген соң, әлі не боп жатқанын түсінбей тұрған
сияқты.

Жо, құруын құрамыз ғой, – дедім бір
жөткірініп алып. Жәкең ал кеп ашулансын.
«Сенің құрамыз ғой дегенің не ол?!» дейді
ақырып. «Қазірдің өзінде құрылып тұрған

жоқпыз ба?».
Мынадан кейін Қозыбай екеуміз шындап
сасайын дедік. Түнде «ролтонға» тойып алып
ұйықтап кетіп, азанда «жұлдыз» боп ояну

расында қызық нәрсе екен. Әп-сәтте білдей
бір топтың мүшесі боп шыға келгенімізге сене
алмай тұрмыз...

Әй, Жақсылық, сен сандала берме! – деді
аздап ренжіген Қозекең, – Қарап жүрмей топқа
тыққаныңды қарашы, ал не ән айтамыз сонда?

Сен де проблеманы тапқан екенсің, –
деп әрі солисіміз, әрі продюсеріміз миығынан
күлді, – Қазақта не көп, ән көп емес пе? Айта
береміз, айта береміз! Алдымен фотосессия

жасап алайық, – деп фойедегі орындыққа отыра
кетті. Біз де отырдық. Сосын суретке түстік.
2-3 аттам жердегі аудиториядан Кәкен ағайдың
дауысы талып естіледі:

Отырыңдар солай! Көрсетейін сендерге
сабаққа кешіккенді...
5-ші қабаттағы орыс кемпір
Қайсар

Қауымбек,
Жақсылық
Қазымұратұлы және дарынды әнші Қайнар

Бесінші жатақхана
Қатпай – бәрі Тимирязев пен Марков көшелерінің
қиылысындағы
пәтерде,

5-қабатта
тұрды.
Күнде кешкілік Қайнар гитарасын қолына ала
бергенде,

Қайсекең:
«Қайнар,
жоғарыдағы
орыс кемпір ренжиді. Кеше сені айғайлап ән

шырқап маза бермеді деп біраз әңгіме айтты.
Мынауыңды
дыңғырлатпай-ақ
қойшы»,

дейді екен. Қайнекең дереу гитарасын амалсыз
қабырғаға сүйей салады. Пәтерде тұрып көрген
адамға айқай-шу шығарғыш орыс әжейлердің
жайы белгілі ғой.

Бір жолы қолына енді домбырасын алып, сал
Біржанның «Ақ тұйғын құс қолымда сырғақты
ма» деген әнін шарықтата жөнелгенде, Қайсар
шыр-шыр ете қалады: «Ойбай, досым, орыс

кемпір өлтіреді ғой...». Қайнардың әні тура
сол жерден кілт үзіліпті. Араға күндер салып,
төбедегі әжейді тарс есінен шығарып алған
Қайнекең әлгі әнді тағы бастай бергенде,

Қайсар тағы да араласады. Бұл жолы ұзын
сөзді шұбатып жатпай-ақ, «Орыс кемпір!»
дей салады. Қайнардың да әні «Ақ тұйғ!» деп
шорт кесіліпті. Кейінгі кездері Қайнар қолын

музыкалық аспабына жүгірте бергенде, Қайсар
тіпті де сөйлеместен, сұқ саусағымен төбені
көрсете салатын болыпты. Ән де жоқ, әңгіме де
жоқ, Қайнар не теледидар қарайды, не кітабын

парақтап жөніне отырады.
Сол күннен бастап біраз уақытқа дейін
үйдегі музыкалық аспаптар біржола тыныштық
тауып, қол тимеген күйі бір бұрышта тұрады да

қояды. «Аш пәледен қаш пәле» деп Қайнар да
аспаптарына жоламайды. Алматыны аралап
әзер тапқан пәтерлерінен айырылып қалса,
тірліктің берекесі қашпай ма? Осыны ойлаған

Абай АЙМАҒАМБЕТОВ
Қайнар сабақта (Өнер академиясы) домбыра мен
гитараны аямай тартып, үйге келгенде тыныш
қана жататын. Күндер өте береді... Бір жолы

Қайнар баспалдақпен көтеріліп, өз пәтерінің
есігіне ашуға ыңғайланып жатады. Кенет,
төбеге қараса, пәтер түгіл, дәнеңе де жоқ.
Потолок тура бұлардың есігінің үстінен тәмам

болған. Тек салбырап қауіпсіздік баспалдағы
байқалады. «Орыс кемпірдің» шатырды мекен
етпейтіні анық қой енді. Осы кезде барып,
өздерінің ең жоғарғы 5-қабатта тұратыны

есіне бір-ақ түсіпті. Ал Қайсекең бір ай бойы
Қайнарды қалағанынша алдаған. Әйтсе де, орыс
кемпірден қорқып жүріп-ақ Қайнар талғамды,
танымал әнші болып кетті. Қайсар келіншегімен

бірге Америкаға аттанып кеткен. Пәтерлес
басқа балалар да жөн-жөнімен тарқаған. Қазір
Тимирязев пен Марков қиылысынан өткенде
ғана осындай оқиғалар, бірге өткізген күндер

ойға оралады, жылы естеліктер сыйлайды.
«Агенттен» шыққан дәу
Олжас
Қасым

Уәлихан
Жайлау
курстас. Екеуі де бізден үлкен жігіттер. Біз
1-курсқа түскенде олар 3-курс оқып жатты.

Ол кез м-агенттің хит кезі. Уәли агентке
басқа есіммен кіріп алып, Олжастың біраз
мазасын қашырыпты. Анығында бір бандит
болып қорқытады. Анау деп, мынау деп

әжептәуір тергеуге алып, қатты-қатты сөздер
айтып, тіпті жақсылап тұрып балағаттап та
тастайды. Сөйтсе, Олжекең еш саспастан «Аға,
боқтамаңыз» депті. «Әй, сен мені кім деп

Бесінші жатақхана
десе, «Ол – жұмбақ» деп қатырған көрінеді.
Содан Уәлихан зыр етіп астына түсіп, Жайнаш
апайға өтінішін мақұлдатып, минут өтпей қайта

бөлмесіне оралады. Ақыры, әңгіме өрби келе,
әлгі «бандит» – «төменге түс, жатақтың алдына
келіп тұрмын» деп қысқа қайырады. Осы кезде
Жайнаш апай да дауыс зорайтқышпен өзінің

байсалды мақамына салып тұрып: «Олжа-а-
ас Қасы-ы-ы-ым, астына түс, саған адам келіп
тұр» деп жүрегін одан әрі селк еткізген. Ал
Уәкең болса өзі көрші бөлмеде отырып алып

сықылықтап кеп күлсін. Шықпай отырып
алғаным ұят қой деп Олжас бірінші қабатқа
беттейді. Кездейсоқтық дегенді қойсаңшы,
түссе расымен де Уәлихан өтірік сипаттай

салған адамның нақ өзі мес қарнын сипалап,
жатақтың алдында тұр дейді.
«Рухтың адасуы»
Біз шетімізден топырлап 1-курсқа түсіп

жатқан
кезде,
Бауыржан
Әлқожа

ағамыз
бөлмесінде шалқасынан құлап, самарқау ғана
кітап кеміріп жатты. Топ-топ етіп түсіп болды-
ау деген кезде, «Кабинетіме бас сұғып кетсін»

деп шақырту жіберіпті. Өзіміз үлкендердің
қаһарына
ұшырап
жүрегіміз

шайлығып
отырғанда, 3-курстағы Бәукең шақырып жатыр
деген соң ес қалмай, ентелеп жетіп бардық.
Бірақ күткендегідей емес, жылы қарсы алды.

Алғашқы күнгі Ілескеннің сұсты бейнесінен
қаймығып
қалсақ
керек,

Бауыржанның
күліп отырғанына ерекше ырза болыстық.
Бірақ өзі тым салмақты екен. Бір-екі ауыз
сөйлескен соң «өлең оқысаңдаршы, ақын

Абай АЙМАҒАМБЕТОВ
екенсіңдер ғой» дейді. Осы кезде ортамызда
отырған Еркебұлан досымыз қолтығынан жарқ
еткізіп кітабын суырып шығарды. Бәукеңмен

қосылып көзіміз алақандай болды да кетті.
Кітабының атауының өзінен ат үркеді: «Рухтың
адасуы». Біздер Алматыға келіп, кока-кола
ішкенімізге мәз болып жүргенімізде, Ерекең

күндей күркіреп, найзағайдай жарқылдап,
алдаспан жырлар тудырып тастапты. Бірақ
таңғалысымыз
мұнымен

тәмамдалмады.
Кітабына басқа-басқа емес, айтулы Мұхтар
Шахановтың өзі алғысөз жазған. Дәл осы
сәтте қасымызда отырған Жақсылықтың жүні

жығылды да қалды. Қазақстанды сағынып,
Шахановты пір тұтып келгенде, аңыз адамы
Шымкенттің кішкентай бір баласына алғысөз
жазыпты деген ой жанын жеп барады. Құлағы

тарс
бітеліп,
жер-дүние

айналып,
мең-зең
болып
кеткендей.

Еркебұланның
өлеңдерінен де аздап Шахановтың сарыны
еседі екен. Бірақ дәл сол ағыс, дәл сол бағыт
емес, басқаша бұрылыстар, өзгеше өрімдерді

байқайсың. Осылайша, ақынбыз деп келген
біраз ағайынның аузына сол кеште қап-қап құм
құйылды да қалды. Құйылса құйылсын, шын
таланттың мойындалғаны да ерлік емес пе.

Бірақ Жәкең өз ойымен өзі арпалысып отыр.
Сонда осы кезге дейін махаббат туралы жазып
келгенім бекер ме деп аласұрады. Ау мен «он
төрт жас эротикасын» жаздым емес пе дейді көзі

жәутеңдеп: «Қарала сырмағым да бар». Жас
ақынның қарымын байқаған Бауыржан ағамыз,
өз қолымен қолтаңба жазып беруін сұраған. Өзі
етжеңді, саусақтары да ірі Ерекең, азғантай екі

Бесінші жатақхана
да, Бәукеңе сыйлаған. Қолтаңбадағы сөзі «Көз
қырыңды сала жүргейсің, соңыңнан ерген
ініңбіз» дегенге саяды. Әрі қарай біз де өлең

оқыған болдық. Мұнымыз тура теңіздің қасынан
құдық қазғандай әуре екенін ойлап, ішіміз
қыжылдайды аздап. Еркебұланның бенефисіне
айналған сол кештен кейін Жақсылық ас-су

ішпестен үш күн жатыпты...
Төртінші күн дегенде тұрып, корпусқа бара
жатса алдынан Еркебұлан шығып, жабыса
кеткен көрінеді. «Ойпой Жәке, өлеңдеріңізге

сындым» дейді ғой әй-шәй жоқ. Сол кезде барып
Жақа досымның маңдайы жіпсіп, көзіне от
ұялайды. Сырбаз Бәукеңнің сол бір жиынын бас
қосқан сайын ылғи айтамыз да, күліп аламыз.

Әсіресе, Еркебұланның қолтығынан кітапты
қылыштай
суырып
алып,

Жақсылықтың
көзінің отын жарқ еткізгені ұмытылмас кадр
болып қала бермек.
Өзіміз бір ішейікші

Ақындар,
журналистер

эмоцияның
адамдары, олар шығармашылық тұлғалар,
олар ішу керек деген әңгіме ара-тұра әр тұстан
естіліп қалатын. 1-курсқа түсіп жатақхананың

өміріне біраз бой үйреткен соң, біздің жігіттер
де «өзіміз болып отырып, бір ішейікші» дейді
ғой, жасыратын несі бар. 303А-ның есігін тарс
бекітіп алып, сырадан сілтейді. «Сыр айтқанда

болмай ма сыра тәтті» деген осы емес пе деп,
қазақ поэзиясы мен прозасының кешегісі, бүгіні
һәм келешегі туралы сол кеште ірі-ірі ойлар
айтылады. Біраз мәселенің түйіні шешіліп,

Абай АЙМАҒАМБЕТОВ
сарынындағы сөз тізбектері жиі қайталанып,
бір-біріне жүректері одан әрмен елжірей түседі.

«балмұздақ»
болып
жүрген дәуірде физфактың үш жігіті біздің
жатақханада тұрды. Үшеуі өте сыпайы, қамқор

еді. Әрі намазхан. «Жігіттер, қолдарың тисе
келіп тамақ ішіп кетіңдер, сосын бірігіп бәріміз
жамағат болып намаз оқиық», – дейтін. «Ойбай,
көке, қазір десең қазір барамыз», – деп Аршын,

Серік, Үмбетәлі, Еркебұлан бастаған перваштар
іркес-тіркес
жетіп
барамыз.

Қаншалықты
намазға жығылып, сауапқа кенелейік деп
ойлағанымызды қайдам, бірақ тамақ ішу үшін
барып тұрғанымыз, бұл енді анық еді. Терлеп-

тепшіп тамағын ішіп алған соң, «намазға
қатыса алмаймын» деп кетіп қала алмайсың
ғой. Асын ішіп, аяғын тепкендей боласың.
Жамағат болып оқимыз... бұған біртіндеп

кәдімгідей илана бастап, біраз балалар өз
бөлмесінде де құлшылық қылуға кіріскен. Бір
жолы – тамағымызды жеп кете беретін көрші
бөлмедегі Руслан мен Еркебұлан бірге оқыпты.

Күн сайын езуі жиылмайтын Руслан имамның
міндетіне кірісіп, Еркебұлан оған ұйып тұр. Бір
кезде намаздың қақ ортасына жете бере екеуі
жарылып тұрып күліпті дейді. Қайтсін енді,

шыдамаған ғой. Бұл жағдай басқа балалардың
арасында да қайталана берген соң, біздің
жігіттер қайтадан діншілдіктерін қойып, баяғы
өмірлеріне орала бастаған...

Тура осы кезде әлгі «ішу» туралы идея
көтеріліп, ол да уақытында орындалады ғой.
Ертесіне сабақтан келсек, старшактар кешегі
думан туралы естіп қойып, ашуланып жатыр

Бесінші жатақхана
соларға бірдеңе деппіз бе?» дейді. Не керек,
кешке жиын болды. Төрде әлгі үш намазханның
аса белсендісі қабағын тарс түйіп отыр екен.

«Сендерді иманды, тәртіпті адам бола ма десек,
бұларың не сыра ішіп?! Сендер басқа шығайын
депсіңдер» деді де, жуан жұдырықтарымен
жазалауын

бастап
кеткен.
Бастамашылдар
мен түбінде бір тамшы қалғанша сілтегендерді

ортаға шығарып қойды да, алдарына кесе-кесе
су қойып, «мыналарды тауысыңдар» дейді.
Әлгілердің
көзі

бақыраяды.
Қырсыққанда
ортамыздағы біреуі, байқамады ма, әлде әдейі
істеді ме қайнап тұрған ыстық су құйып әкепті.

«Үп-үп деп суытып ішіңдер, тауысыңдар, сыра
ішкенде бәлесіңдер», – дейді старшагымыз.
Бір жағы күлкі қысып барады, бір жағы
өкініп те тұр жігіттер... ең соңында үлкендер

кете салысымен өздерімен өздері қалған соң
«бұл жағдай – біздің шығармашылығымызға
бағытталған соққы, мұнымен күресу керек» деп
түнделетіп дүкенге тартып отырыпты дейді бір

топ перваш.
Айтыскер
1-курстың
алғашқы

күндері
домбыра
арқалап жүргенге жұрттар мені әжептәуір
айтары бар айтыскер екен деп қалса керек.

Алқа-қотан
отырып
алып,
өлең

қолқалайды. Мұндай қошеметті көрген кезде
жүрегім езіліп, көзіме жас келіп бастап кетемін.
«Сенің атың Есхат, Жазып берші бес хат» деген
сияқты жауһар теңеулермен арпалысамын да

отырамын. Ақыры бір күні аласұрып қарсылас
іздедім. Дап-дардай сал-сері қарсылас таппай

Абай АЙМАҒАМБЕТОВ
отыр деген жаман атқа қалмайық деп, Үмбетәлі
мен Аршын бөлме кезіп кетті. Бұрын бөлме-
бөлмеге жылтиып бас сұғып «сәбіз бар ма, пияз

бар ма?» деп қана сұрайтындардың «айтысатын
ақын бар ма?» деген сұрағына біраз жұрт
үйренісе алмай, үрпиісіп қалыпты деседі.
Амалдары таусылып 303-тегі марғасқаларқа

жат та кеп жабысады. «Жақсылық көке» деп
жалыныпты
Аршын:
«Домбыра

өзімізден,
тек айтысып берсең болды». Жәкең, «мен
жазба ақынмын» деп келіспей қояды. Әйтеуір,
бұлардың ақын іздеген дабыры ауа жайылып

Зорагүлдің де құлағына жеткен. «Қыз болсам
да қаймығатын мен емес» деп сәлем жолдап
жіберіпті. Содан қолымыз қалт етсе 511-ге
жинала қалып, айтыса кетеміз. Екеуміздің

бұзып-жарып бара жатқанымыз шамалы болса
да, жиылған жұрттың қарасы қалың, қошеметі
ыстық сияқты. Ол кезде қазіргі дүрілдеген
әлеуметтік желі атаулының бірі де жоқ, бәрі

қолдары алдарына сыймай жүргендер, біздің
айтысты тыңдамағанда қайда барсын.
Бір күні университет аралық студенттер
айтысына факультет ұзақ ойланып жатпастан

Зорагүл
екеумізді
жібере
салды.

Қызық
болғанда жеребе екеумізді қарсылас қылып
түсіріпті. Жақсылық: «саспа, өлтіріп заготовка
дайындап беремін» деді. Соған сеніп тұрмын.

Түстен кейін қолыма бір жапырақ қағазды
қыстырып, асығыспын деп тайып тұрды:
«Ақынсың деп ел-жұрты мақтаған қыз,
Қасиетін сары майдай сақтаған қыз,

Талай-талай бәйгеде олжа салған,
Сайыстың алдын бермес ақтабан қыз,
Қарсы келген қарсыласты бет қаратпай,

Бесінші жатақхана
Кіммен дағы айтысса да таптаған қыз...
Осылай деп тізбелеп алып келіпті де:
Жасы шіркін, келсе де жиырмаға,

Ешкімнің қойнына жатпаған қыз!» – деп
қойып қалыпты.
Мәссаған, мына тіркесті айтсам ба, айтпасам
ба деп сенделдім де қалдым. Айтайын десем

ұялам, айтпайын десем залды дүр еткізем
ғой деген қу нәпсі жеңіп барады. Көзімді бір
ашсам «үйренген жау атыспаққа жақсы» деп,
мехматтың сахнасында Зораға қарсы «ұрыс

салып» отыр екем... Бір кезде әлгі шумақтың
алдыңғы
қатарларын
шырқай

бастадым.
Аяқтайтын
финалдық
ұйқасқа

тақап
қалғам... аузым өлең айтып отырғанымен,
ойым әлі сан-сақта: құрғыр «қойын туралыны»
айтсам ба, айтпасам ба деп отырдым да...

ақыры, тәуекел деп түйінді тіркесті лақ еткізіп,
домбырамды
қағып-қағып
жіберіп

тұрып
кеттім. Зал у-шу, қым-қиғаш... Айтыстың
нәтижесін де күтпестен, Зорагүлдің көзіне
де түспестен, туралап жатақханаға тайдым.

Ертеңіне
Сағатбек
ағай:
«Әй,

«ешкімнің
қойнына жатпаған қыз» деген не сөз?! Сахна
мәдениеті деген болмай ма?!» деп ұрсыңқырап
алды. Содан кейін-ақ айтыстағы карьерамды

аяқтап жібердім. Жатақханада салтанатты кеш
беріп, жұрттың мен туралы мақтаулары мен
жылы лебіздерін естіп барып айтыстан кетейін
деген ойым сол күйі іске аспады.