Гүлжауһар СЕЙІТЖАН
Өлеңдер, толғаулар, балладалар, әндер

Ана жырлары
Өлеңдер

(Жанарыма)
Таң атты ғой,
Ояншы, құлыншағым,
Оян енді, боташым, балам, гүлім.

Балалықтың жетелеп шырын шағын,
Келді, міне, Жаңа жыл саған бүгін...
Қанған шығар ұйқың да, жарығым-ау,
Қарасаңшы даланың аппақ қарын...

Ауладағы баланың бәрі мынау,
Айтып жүр ғой Жаңа жыл тақпақтарын...

Дариясында думанның жүзіп бәрі,
Құлаш ұрып жүргендей қияға шын.
Оян, күнім,
Жаңа жыл қызықтары

Көкірегіңе сенің де ұяласын...
Қалған уақыт жүрмесін аздық етіп,
Қонақтармен бүгінгі жолығалық.
Аяз ата алдында тағзым етіп,

Гүлжауһар Сейітжан
Ояна ғой,
Ояншы, күнім менің,
Шаттық назын ойнатсын үнің, демің.

Тілегі көп ортада күлімде мың,
Толтырмай-ақ ұйқыңның бүгін кемін...
Бастады өмір сен үшін ,
Жолға шықтың,

Табиғаттың жазына жалғас қысы.
Бастамасы болғай-ақ зор бақыттың,
Сен қарсы алған жылдардың алғашқысы...
* * *

Еңбектегің келеді,
Талпынасың,..
Бір сүйемге жетпейді-ау әр құлашың...
Тіршіліктің иесі-ау, қызығамыз,

Бақадай тырбаңдаған қалпыңа шын...
Қызық болар қалтаңдап жүрген мүлде,
Неше түрін көрсеттің күлгеннің де.
Құртақандай менің сол, тынымсызым,

Адам болып келесің күннен күнге...
Уілдейсің үн қатып,
Сөйлегенге,
Тіреліп тұрғандай-ақ ой кемерге.

Қос саусақты жүгірте берме ауызға,
Түсінесің сен қашан «қой» дегенге...
Кел... келе ғой,
Ал енді жыладың ба...

Не қалайсың...
Қызық-ау сұрағың да...
Қойшы, күнім, бір жаққа шыға қалсам,
Үнің тұрар шырқырап құлағымда...

Ана жырлары
* * *
Көктем келді,
Жер – кілем, көк те кілем,

Із де жоқ аласапыран өткенінен.
Тұңғышымды далаға шығарайын,
Жүздестіріп алғашқы көктемімен...
Ауасымен тұп-тұнық тыныстасын,

Бәйшешектен қолына гүл ұстасын.
Бір уыс дән аулаға септірейін,
Алсыншы деп осыдан ырыс басын...
Отыруға енді үйде шыдамаймын

Тұңғышымды далаға шығарайын.
Көрімдік бер алғашқы көктеміне,
Біздің жаққа мойныңды бұр, ағайын.
Осындай шуақты боп өмірі де,

Жаз орнасын мәңгілік көңіліне.
Сәби шағын дүниенің көрсін деп ем
Енді келді сонымның жөні, міне...
Кешікпейік,

Уақыттан кейін келіп,
Жағасында теңіздің сейілделік.
Күн-ана құшағын кең жайған шақта,
Жер-ана тұрған шақта мейірленіп...

Жүр, күнім,
Шығарайын далаға бір,
Сепкен шақта дүние далаға нұр.
Шағалалар шаңқылдап ұшқан кезде,

Толқынның қызығына қара да тұр...
Сұлулық жоқ бұл маңда оларға тең,
Кеудеңе содан шаттық қонар ма екен.
Көңілің көкжиектей көзді тарап,

Теңіздей,
Жаның шалқар болар ма екен...

Гүлжауһар Сейітжан
Жүр, күнім,
Апарайын жағаға бір,
Сепкен шақта дүние далаға нұр.

Өмір күйін толғаған туған жердің,
Көктемгі,
Шат кейпіне қара да тұр...
* * *

Түн ішінде жыладың,
Ұйқыңды ашып,
Әншейінгі сүйкімді күлкің қашып.
Сен туралы лепірген қуанышты,

Кеткендей болды осы бір күн басып.
Мазам кетті,
Жайыңды түсіне алмай,
Сусыныңды айтшы енді,

Айтшы енді, ұсынам қай...
Құртақандай сәбидің хал-жағдайын,
Қиын екен ұқпаса кісі дардай...
Ақ бесікке жыла деп бөлеп пе едім,

Сен осындай жылауық бөбек пе едің...
Сенімен бірге мен де көзді шылап,
Жаныңда таң атқанша өбектедім...
Көрмеп едің қиналып әлі бұлай,

Ауырды ма бір жерің,
Жарығым-ай....
Қорқамын мен...
Қорқамын, зәрем кетіп,

Болмаса да осылай халің ұдай...
Дейді ғой. «Ана мықты...
«Ана мықты...»
Айтайын , мен саған бір, жаңалықты.

Мамаңның сеніменен бір теңселген,
Бір түнде бір тал шашы ағарыпты...

Ана жырлары
* * *
Жетердей-ақ,
Жүруге күшің анық,

Жер тепкілеп,
Мамаңның құрттың да әлін,
Қалтиып,
Тұрсың жерге түсіп алып,

Айқайыңа қаратып жұрттың бәрін...
Көп дырдуды бір сенің даусың басып,
Бірі күлсе,
Изейді бірі басын.

Әрбіреуге бір қарап, аузыңды ашып,
Бері тартсам,
Кейінге бұрыласың...
Қызық-ау қылығың да,

Мінезің де,
Қайсарлық танытуға жарағаның.
Билігі дүниенің бір өзіңде,
Көнбейсің,

Болмаса егер қалағаның...
Қамқорлықтың бүгінгі түрі мынау,
Шаршатты да,
Еріксіз жалбарындым.

Шыныменен бұл сенің, құлыным-ау,
Белгісі ме адам боп қалғаныңның....
* * *
Қадам бастың, құлыным,

Қадам бастың...
Жөргегіңнен бір сүйем араңды аштың.
Түкке тұрмай қалғандай қасында оның,
Бұған дейін қуантқан,

Гүлжауһар Сейітжан
Нәрестелік бұғауын талқандаған,
Қадамына бақ тіле,
Дархан далам....

Туған жерден сүйеніш,
Демеу тауып,
Жүрісіңнен айналдым, қалтаңдаған...
Аяғыңды бір бастың...

Екі бастың...
Міне, енді оған да жетіп, астың...
Сеземісің сен өзің, боташым-ау, десіп,
Балалықтың алғашқы бетін аштың...

Ала жіптен арнайы тұсауды есіп,
«Құдіретті, табиғат күші-ау,» – десіп
Біз отырмыз мереке тауып енді,
Қадам құтты болсын деп,

Тұсау кесіп...
Қадам бастың,
Бір күні жүгірерсің,
Дулы топқа ду болып бірігерсің.

Кез де келер балалық қызығына,
Маңыз беріп,
Үлкен боп үңілер шын.
Кездестірмей өмір еш түнегіне,

Қарашығым,
Жет менің тілегіме.
Ойлаған сәттеріңде балалық шақ,
Жылылық қана құйсын жүрегіңе...

Ана жырлары
* * *
Бөбегім-ау,
Жатырсың ба балбырап...

Ұйқтағанша әлде жылап,
Қалжырап...
Сеземісің отырысын анаңның,
Қалып сенсіз бүкіл әлем,

Сән жырақ...
Мамаңды іздеп,
Бал ұйқыңды аштың ба...
Мамаңды ойлап жанарыңа жас тұнды, ә.

Жалғыз рет шомылуға зар болған,
Құртақандай кеудеңдегі тасқынға...
Тықыр шықса есік жаққа елеңдеп,
Ойнады ма сағыныш боп денеңде от...

Ақтар,
Ақтар, альбомдарды,
Құлыным,
Альбомдарда мамалар жоқ менен көп...

Ұнамай-ақ өзгелердің сый ісі,
Бұрынғыдай болмай жүр ме үй іші...
Күрсінді әкең
Қымбат болды, – деп, – иә,

Үйде қалған көйлегіңнің иісі...
Сәби жүрек сүйе алмаса жаңылыс,
Менде де жоқ сенен қымбат,
Жаным, еш...

Ұлы өмірге құлшындырып тұрған да,
Сенің құйттай кеудеңдегі сағыныш.
Сенің құрттай тіршілігің,
Барлығың,

Білдіртпейтін дүниенің кең,
Тарлығын.
Әрбір күнім сені ойлаудан басталып,
Аяқталар сені ойлаумен әр күнім...

Гүлжауһар Сейітжан
* * *
Сеземісің бөбегім,
Ойымда тек сен ғана...

Жанымдасың қашан да,
Қанша алыс жүр, мейлі.
Сен дегенде жан дүнием керілген бір кең дала,
Сол даланың самалы сағыныш боп үрлейді.

Сен жүрген жер – иран бақ,
Сен жүрген жер – астана...
Көңілімнің күнісің,
Жүрегімнің әнісің.

Жұмыстамын,
Шамам жоқ бұрылуға басқаға,
Сенен көрем бірақ сол жұмысымның мәнісін...
Жарық жұлдыз түндегі,

Атқан таң сен кештегі,
Кім айтады дәл сені бақыт құсы емес деп.
Асығамын бақшаға –
Қуантайын деп сені,

Асығамын үйіме – сенің жүзің елестеп...
* * *
Менің жерім...
Эфирден ән естілді,

Қайталадың сол үнді сен неліктен...
Жерім деп сол ән салған нәресте үнді
Естідім де,
Кеттім бір тебіреніп мен...

Қайталадың сен шырқап:
«Менің Жерім!»
Қайталадың,
Түрің жоқ кідіретін...

Қайталадың сан рет,
Ерінбедің –
Сездің әлде сол сөздің құдіретін...

Ана жырлары
* * *
Сен туған жер,
Біліп қой,

Ұлылықтың отаны,
Қойны толы қазына,
Қойға толы қотаны.
Мұнда бәрі бар, жаным,

Құм мен шалқар теңіз де,
Ұшқыр машиналар да,
Аруана да боталы...
Қиырына жүгіртсең көзің талып,

Шаршаған,
Болса деймін мен соның мерей нұры тән саған.
Туған жерің – әсем бақ,
Құм белдеулі көк айдын,

Бір жағында мұнайдың мұнарасы самсаған...
Сен туған жер ғажайып,
Ұлы істердің аймағы,
Махаббат пен достықтың,

Игіліктің қайнары.
Бұл арада тоғысқан барлық ізгі тілектер
Бейбіт сүйгіш жердегі,
Марстағы,

Айдағы...
Мәртебесі жоғары,
Мерейі үстем елденсің,
Оған қандай жақсылық бұл дүниеде тең келсін...

Абай,
Абылай,
Абылдар
Туы болған халқының,

Ғажап елде, боташым,
Сен дүниеге келгенсің...
Қандай елде,
Қай шақта туғаныңды біліп қой,

Гүлжауһар Сейітжан
Басталады дәл содан сындарлы сөз,
Білікті ой.
Сенікіндей елі мен жері бардың қашан да,

Көкірегінен ізгі арман көтереді күліп бой.
Сол арманың сені ылғи жетелесін алға шын,
Тілегіңді үмітке,
Өр мақсатқа жалғасын.

Туған жердей қастерлі,
Туған елдей мерейлі,
Қымбат шақтар толтырсын ғұмырыңның арнасын...
* * *

Менің күпір ойларымды кешіре гөр,
Тәңірім,
Кешір-дағы,
Тыңда жайын ананың мұң-зарының.

Рас болса егер мені жаратқаның адам ғып,
Сауықтыра гөр баламды,
Суалмасын тамырым...
Сырқат балам төсегінен тұрсын-дағы,

Күлсін кеп
Ана, саған жараспайды қиналу мен күрсінбек,
Мен, мінеки, сауықтым ғой,
Алаңым жоқ ешқандай,

Неге ендеше күндіз – түні сен жылаумен жүрсің, – деп.
Мен айтайын,
Құлыным-ау, қуанғаннан жылаймын,
Сенің жаның қиналды- ау деп,

Соған ғана мұңайдым...
Сосын...сосын...
Шүкіршілік етемін де пенде боп,
Сені маған екінші рет бергеніне құдайдың...

Сонда балам,
Күліп тұрып,
Түсер еді егеске,
Дер еді ол.

Ана жырлары
Айтшы өзің қабырғаңмен кеңес те,
Маған алғаш өмір берген сен едің ғой,
Анашым,

Ал қайтарып берген оны дәрігерлер емес пе...
Сол бір шақта өмір заңы елес беріп көзіме,
Мен бірақ та теңдік бермес едім оның сөзіне.

Құдай деген әділет қой жердегі,
Оған мен де бағынамын,
Дәрігердің өзі де...
Өмір берем деп бекерге қиналды ма жан мына,

Жеткізем деп ұзақ жолға,
Қарым бекер талды ма...
Бала өмірі керек ылғи анадан,
Тілегімді бер, әділет,

Келіп тұрмын алдыңа...
* * *
Жанарындай көктемнің,
Жаның сенің мөлдір-ақ...

Елестейді жымисаң –
Жаз-табиғат, көл-құрақ...
Күн сипатты кейпіңді,
Күнім, кірбің шалмасын,

Бұртитып қос ұртыңды,
Өкпелеп те көр бірақ...
Күлкің сенің – қуаныш,
Былдырлаған тілің – жыр,

Көрдім бе екен дәл сендей сұлулықты бұрын бір...
Аппақ сенің жаныңа,
Күнім, қаяу түспесін,
Еркелікпен тек қана сәбилігіңді ұғындыр..

Келешегің көз тартып,
Көк күмбезбен таласқан...
Табиғаттың гүлі сен жапырағын жаңа ашқан.

Гүлжауһар Сейітжан
Есеймей-ақ ерте сен,
Балалықта бала бол,
Сәбилерге қашан да сәби қылық жарасқан...

Ілестірмей жаяуды,
Шалдырмайтын аттыға,
Қайта айналып келмейтін,
Балалық шақ – бақ-мұра.

Қамсыз ойнап,
Қапысыз өткіз қымбат шағыңды,
Ақ лақтай секіріп,
Құлын-тайдай шапқыла...

* * *
Экран алды,
Отырдың көзіңді алмай,
Алай-түлей түтеген оқ-бораннан.

Шырқырады бір сәби төзім қалмай,
Қар үстінде анасы отқа оранған...
Алай- түлей оқ боран ышқынады,
Көгілдір экран алды тым-тырыс тек...

Бір ғана өксік көмейде қыстығады,
Оқ-боран улы зәрін жұлқына үстеп...
Сен кенет мама дедің,
Түрің кетіп,

Шошынған үніңменен түршіктіріп.
Бір қадам жерге – саған әрең жетіп,
Жығылдым,
Мен де орнымнан ыршып тұрып...

Көзіңнен ыстық жасың саулап ағып,
Мойнымды орап алды білектерің.
«Қоя ғой, қорықпа!» –деп қаумаладық,
Сананы осып түсіп шыр еткенің...

Ана жырлары
Ой-көңілден өзге жай кетті де еріп,
Отырдық, ұзақ бақылап реңіңді...
Экрандарда қалсын тек деп тіледік

Сол сурет түршіктірген жүрегіңді...
* * *
Жарығым-ау, алдыңда кінәлімін –
Күмістей боп шықпаса бұлақ үнің,

Өзгертсе егер ажарын бұла күнің,
Шаттық деген сырт берсе шырақ-ұғым...
Шаттандырмай жүрсе егер бүгін кешең,
Құлдыраңдап, қуанып жүгірмесең,

Ұйқтамасаң балбырап түніңде сен –
Күнәһәрдің қапалы күнін кешем.
Сен шат болсаң байсалды, байыптымын,
Кірбің тартсаң болады ғайып тыным.

Жас өмірің жайқалтып жайып гүлін,
Бола алмасаң бақытты, айыптымын...
Күн суретін күлдіріп сала алмасаң,
Ойнай алмай қапысыз, алаңдасаң,

Балалықтың бағында жана алмасаң-
Ісімде мән қалмайды, ғаламда сән...
Бәрі маған қатысты – мұңың, ісің,
Өмірдегі жеңісің, жығылысың.

Жауаптымын ертеңгі күнің үшін,
Өмірге өзім берген құбылысым.
Айналайын түріңнен, жүрісіңнен,
Былдырлаған тіліңнен, күлісіңнен.

Игі нышан білінсе бір ісімнен,
Саған деген сезімнің нұры сіңген.
Сен көретін қызықтың баршасы алда,
Жауаптымын сол үшін әрқашан да.

Гүлжауһар Сейітжан
Салым кетіп, сарғайып, шаршасам да,
Бұл өмірден базар боп, тарқасам да.
Жауаптымын, жауапты бәрі адамның-

Ертеңіне үмітпен қарағанның.
Ұрпағын келешекке балағанның,
Жалғасы өмірінің санағанның.
Көрші болу әр іске зауықты елмен,

Түрлі ойлармен әр бастан ауып келген-
Қорқытады бірақ та қауіптерден
Зұлым ниет әлемге тауып берген.
Айыптымын алдыңда сол үшін мен-

Сол себептен тарылса өрісің кең,
Жас жүрегің шайлықса соғыс-үннен,
Қарсы тұра алмасам өр ісіммен.
Жарығым-ау, алдыңда кінәлімін –

Күмістей боп шықпаса бұлақ үнің.
Өзгертсе егер ажарын бұла-күнің,
Шаттық деген сырт берсе шырақ-ұғым,
Жарығым-ау, кінәлімін...

* * *
Айналасың бір тынбай
Шырша маңын қуанып.
Төгетұғын күлкіңді-ай

Шаттығыңа суарып.
Есітемін түрлі үнді...
Билеп жүрсің көлбеңдеп.
Осы күйің бір күнгі

Маған он күн болды еңбек.
Сөйлей алмай лепіріп,
Еге алмай ойға егін.

Ана жырлары
Тіктім ұзақ отырып
Жаңа жылдың көйлегін.
Етек-жеңін зерледім,

Кеудесіне гүл тігіп.
Олпы-солпы жерлерін
Қайта істедім мың тұрып.
Бантигіңнің шетіне

Алтын шашақ тақтым да,
Сәйкес қылып бетіңе
Бөлеп қойдым ақ нұрға...
* * *

Айтқанымды түзейсің сөйлеп менің,
Өзгереді кей шақта ойға еккенім.
Ашуымды басасың орынсыз деп,
Сыймай қалды былтырғы көйлектерің...

Болса да сәбиліктің шарты басым,
Өзіңше ой айтуға талпынасың...
Болмаған кездеріңе артып жүрмін,
Мен қазір болмысымның бар кінәсін.

Алаңдап тірлігіңнің әр қамына,
Бой бермей түрлі ойдың салмағына,
Егер сен сәл ертерек туған болсаң,
Болмас па ед шаштың аппақ талдары да...

* * *
Тәтті ұйқыда жатырсың,
Балбыраған,
Көзім тоймай қараймын келбетіңе...

Күн астында жаралған барлық адам,
Неге әртүрлі деймін мен енді өкіне...

Гүлжауһар Сейітжан
Болса егер дәл сендей барлық адам,
Мүмкін жалғыз тілекке тоқтар едік.
Кетпес еді адамдық ар мұрадан,

Бейбіт баққа жүрмес ед оқтар еніп...
Көтерер ек бірлесіп уақыт жүгін,
Болар еді әлемде елге тыным.
Балдырғаны түп-түгел жер бетінің

Айтар еді тек қана бақыт жырын...
Түрлі ойлар бастағы,
Сыйқың басқа,
Ызыңдасаң ойда тек ызыңда, сұм...

Ұйқта...
Ұйқта,боташым,
Ұйқыңды ашпа,
Тәтті пысыл түндегі бұзылмасын.

Ойнасын бақыт-сәуле жүзіңде асыл,
Сенем мен әділеттің күші берік.
Әсем әуен – пысылың бұзылмасын,
Жүрсін ақ көгершіндер түсіңе еніп...

Сүтіменен анамның бірге сіңген,
Шығартпайтын күй менен жырды есімнен,
Тілімменен жөргекке бірге оранып,
Тілімменен бірге ылғи күн кешіргем...

Тәтті сазын жеткізіп сырдың терең,
Түсініскен әзілдеп құрбымменен,
Тілім маған «әке» деп тіл қаттырып,
Домбыра боп сөйлейді күмбірлеген...

Жүрегімде сайраған сұлу құсым,
Сенсің маған ұқтырған жылуды шын...

Ана жырлары
Керек сенің жаныма егіз тұлғаң,
Шын жадырап,
Жарқылдап күлу де үшін...

Бәрін бөліп өзіңмен қайғы-мұңның,
Бәрін алғам өзіңнен байлығымның...
Бірге өскем еркелеп, еміреніп,
Тебіскені секілді тай-құлынның...

Ұмытып,
Бірің білмей, бірің білген,
Қазақшам көрер екен мұңын кімнен...
Азуы алты қарыс билеріңді,

Алдына жалғыз сөздің жүгіндірген.
Әкелген Абай болып таңғы лепті,
Тербеген Мағжан болып жан жүректі,
Желбіреп,

Жамбыл болып қан майданда,
Жеңіске жұмылдырған бар білекті...
Қуанышын, шаттығын, сан алғысын
Өзің сыйлап, баптаған санам құсын.

Өзіңнен алдым қанша қуатты мен,
Сайраған сандуғашым, самал мүсін...
Сүтіменен анамның бірге сіңген,
Шығартпайтын күй менен жырды есімнен,

Құрмет тұтса әр қазақ, айналар ең,
Жебеушіме, мерейді күнде өсірген...

Секектейді торғай асфальт үстінде...
Томпаңдайсың соған қарай сен де ұшып...
Құлыным-ау,
Қанат кімде,

Күш кімде,
Ойладың ба,
Тұрған жоқсың тең түсіп.
Секектеген торғай ұшып барды да

Қона қалды бұтағына жас талдың.
Дейді саған:
«Жетемін деп қарғыма,
Ұстатпаймын,

Келгенімен бас салғың!»
Жыладың сен,
Болмаған соң дегенің,
Торғай түсті жерге қайта секіріп.

Жақсылыққа жорып оның себебін
Қайта ұмтылдың мақсатыңа бекініп.
Ұстатпас деп көзің соған жетті ме,
Тұра қалдың, тас лақтырдың асыға.

Ал торғайың секек-секек етті де
Қонды барып биік талдың басына.
«Неге түстің сонша менің соңыма, –
Дейді ол енді,–

Жай ойнасақ болмай ма?!
Дап-дардай боп тас аласың қолыңа
Сес көрсетіп кіп-кішкентай торғайға!» –
Балақан-ау,

Кендесің ғой ойға әлі,
Бірақ та сен ойыныңнан бас тартпа!
Ұстатпайды тас атқанмен торғайлар –
Дәнің болса шаш одан да асфальтқа...

Деді маған сәбиім ойланып қап:
«Егер көктем келмесе қайтер еді?!»
«Онда,- дедім, – су ақпай, сай кебеді,
Шайқалады тірліктің бәйтерегі...»

Егер көктем келмесе қайтер еді?...
Қыс ызғарын, қаһарын түгеспейді,
Аққу, қазға балапан ілеспейді,
Тірлік үшін Жер шары күреспейді.

Көктем жоқта табиғат жасармайды,
Тау өзені сарқырап таса алмайды.
Бақшаларды жапырақ, гүлдер емес
Тұнжыратып қабақтан басар қайғы.

Егер көктем келмесе жерімізге
Жете алмаймыз жайсаң жаз, сері күзге.
Көктемдерің сондықтан келсін, жаным,
Көктемім келеді деп сеніп ізде.

Көктем жоқта ойын мен күлкі де елес,
Көкірекке сыр ұйып, жыр түнемес.
Мен не дейін,
Әйтеуір білетінім –

(Бекарыс пен Айсәулеге)
Бекарыс пен Айсәуле,
Құлындарым,
Тіршіліктің сездірген шырын дәмін.

Білмеймін мен осынау дүниеде,
Сендерсіз,
Қалай болды бұрын халім...

Гүлжауһар Сейітжан
Беске келдің,
Біреуің жастан астың,
Той жасадық,

Шулатып,
Аспан астын.
Сендер үшін бұл өмір мәңгі солай,
Болсын деп,

(10 жасқа толуына жыр-шашуым)
Сен туғанда бүкіл дүние жарығын
Сенің ғана барлығың деп таныдым.
Аппақ болған құртақандай,құлыным,

Онға толдың,
Қызығы боп бәрінің.
Аталарың, әжелерің мәз болып,
Отыр төрде,

Он жолдыңнан жаз қонып
Жарқыраған жарқын жүзді дос, туыс,
Сыйлағандай бүгін саған наз, көрік.
Он жыл бопты,

Сен туғалы, жарығым,
Бір өзіңсің қуанышы бәрінің.
Қарындастар бар ғой, жаным,
Енді біз,

Күтудеміз дейтін күнді бар «інің»
Айналаның бәрі қалған жараса,
Қарайтындай сәніменен таласа.
Құттықтаймын он жасыңмен құлыным,

Бекарыс пен Айсәуленің артынан,
Зерем келді дүниеге шалқыған.
Атасы мен әжесі оған ат қойды
О, құдайым, айырма осы қалпынан.

Нәрестеміз кірген осы жаңа үйге,
Қуаныштан шашу шаштық, әрине.
Тілегіміз ғұмыр жасы ұзақ боп,
Бақытты өмір кешсін – дейміз сәбиге.

Айтар мұны ойланбай-ақ әркім-ақ,
Аққан судай лап еткізер сарқырап.
Аман-есен жүрсінші тек жанында
Ақ папа мен ақ мамасы жарқырап.

Зере – атың,
Жайласын тек тартымды ой,
Көрсететін содан ылғи жарқыл бой,
Зере деген Ұлы Абайдың әжесі,

Абай деген қазақ үшін алтын ғой.
Тауыспаспыз атап бәрін салтының,
Есім беру бірі ізгілік шартының.
Құтты болсын айтамыз біз, Зережан,

Жарқырай бер,
Жарқырай түс, Алтыным!

...Жүрегіме екі қанжар қадалды,
жүрегімді екі қанжар тілді кеп...
Жойылды ма маған деген адалдық,
Мойыныңда әлде басқа бір білек...

Екі қанжар...
Жамандық бұл деймін бе?!
Неге мөлдір көңілімді кір етті?!

Гүлжауһар Сейітжан
Бейкүнә, пәк қызғаныш та кейбірде
Қанжар болып түйрей ме екен жүректі...
Не сыры бар біле алмадым түстің бұл,

Көңілімнен бірақ ұзақ кетпеді.
Жан дүниеге түсті де жат ұшқын бір,
Киілді лез белгісіз мұң шекпені.
Ұйқы қашты...

Сырласайық кел, жүрек,
Жасырайын сенен оның мен несін-
Түсте көрген екі қанжар енді кеп,
Жыртар ма екен мұңның мұнар пердесін...

Құтқара алмаған соң сені өлімнен,
Жаныңның жараларын неге білгем.
Есіме түскен сайын өзекті өртеп,
Жүрекке у себумен келемін мен.

Түсінбей дегеніңе:
«Сәл сабыр ет!»
ауырттық жүрегіңді қаншама рет.
Қыртысы маңдайыңның тізу үшін

Қарсы алмай жанап өтті қанша әділет?!
Несі екен сені сонша іздеткені,
Ойымнан бірнеше күн сыз кетпеді.
Қалдың ба ұмытылып бір төмпешік,

Басыңа кім барды екен біз кеткелі!?
Ойымның бірі лай, бірі тұнық,
Бір ұтып бұл өмірден бір ұтылып
жүргенде алпарыспен

Айдалада,
Тасада қала бердің ұмытылып.

Ана жырлары
Басқандай қарайды өмір бізге аптығын,
Қанша жүз таңдар атып,
Жүз батты күн.

Сағынып құшағыңның тәтті иісін
Отырмын сол сезімнен сыздап бүгін.
Жылдардың түкпіріне құлақ түріп,
Есіме алдым неше жылап тұрып.

Бірақ та уақыт саған жолатпайды
Кейінге қайта-қайта лақтырып...

Өмір сені келтірді көп күттіріп,
Әбден... әбден бар менен жоқты ұқтырып.
Ай тілеген жандардың Айы болдың,
Жан шуағын жаныңа төктің күліп.

Шаңыраққа шаттықтың шырағы еніп,
Салтанатын паш етті бұла көрік.
Сенің сөзің, күлгенің бұл үйде енді
Сұлу қыздың бұрымын тұрады өріп.

Қараңғы отау түндігін жайнап ашып,
Шаттық, бақыт қалды бір аймаласып.
Анаң жүзін жайлаған мейір нұры
Айналаңнан шықпайды майда басып.

Өркенінен нәп-нәзік гүл шыбықтың
Күні ертең жайқалар бүр шығып түр.
Қоңырауы сияқты соғып тұрған
Бұл үйдегі бақытты тіршіліктің...

Сәби келді, дүниеге сәби келді,
Бір-бір хабар тарайды әр үйге енді.
Бір-бір шаттық құшақтап туыс жандар,
Күй табақтар ойнайды «Наригенді».

Той болады, қуаныш тасып бүгін,
Абыр-сабыр күшейер, қашып тыным.
Ұзақ ғұмыр тілесер тойшы қауым,
Аспанының тілейді ашықтығын.

Ақ тілектер көлкөсір ақтарылып,
Жат тілектер үлгірер шаққа бұғып.
Ата-ананың жүрегі лүпілдейді,
Көзге елестеп нәресте жаққан үміт.

Ән-күймен, шат күлкімен таңды атырып,
Қызады шілдехана ардақ ғұрып.
Ұлы дырду үстінде қояды жұрт
Бір сүйкімді есімді таңдап тұрып.

Шай қайнатып, қой сойып, күбі пісіп,
Абысындар қалар бір жүгірісіп.
Ыдыс-аяқ оң-солды сабылады,
Қоярдай жұрт бәрін жеп, бүгін ішіп.

Иіп ылғи алдында тау-шың басын,
Ете алмайтын өзгенің даусын басым-
Шілдехана бітпесін жер бетінде
Шілдехана қызығы таусылмасын...

Ештеңеден тітіреп, дір етпеген
Бала болу сүю пәк жүрекпенен.
Тап басып кеудеңдегі жылылықты
Тани алар даналық бұл ептеген.

Ізгілікке қуанып дір-дір еткен
Бала болу шаттану шын жүректен.
Бұлт қонбайтын мәңгілік аспан сынды
Өмірдегі мөп-мөлдір гүлді көктем.

Тұрсадағы жаныңа батып нала,
Қысылтаяң кездессең уақытқа да –
Бала жаны тілейді мейірімді,
Керек оған алаңсыз бақыт қана.

Өткен шаққа мен ұзақ қарап ұқтым:
Кетседағы қаншама жаңарып күн,
Айнымайды сол бір пәк тілегінен-
Тәттілігі сонда екен балалықтың.

Місе тұтпай хаттардың жасық халін,
Сөз емес деп самолет асыққанын,
Даусы анамның жетеді құлағыма
Теңіздердің, таулардың басып бәрін.

Маған қарай ұшады бір құс аппақ,
Түн бүркеніп немесе Күн құшақтап.
Жіп-жіңішке сымдардың бойына сол
Лақтырады сағыныш сырды ұсақтап.

Пәк сезімін жанымның күтімге алып,
Тамырындай ауаның лүпіл қағып
Үні анамның жетеді маған ылғи
Туған үйдің тынысы сықылданып...

Тіршіліктің азабын аз тартқам жоқ мен,
Күнім,
Денсаулықтан төмен тұр өмірдегі теңдігім.
Бүйірімнен түртеді сол ақауым кейбірде,

Жарытымсыз бір сәтті іске келе қалса кергігім...
Тіршіліктің азабын аз тартқам жоқ мен, күнім,
Мұқалғам жоқ, әйтсе де,
Болар ма сол ерлігім...

Әйтседағы есем бар содан кеткен өмірге,
Сен болмасаң,
Толтырар ол есемді енді кім...
Сұрайтыным сондықтан –

Күнім менің, ауырма!
Тоңдырмайтын боранда, әл бермейтін дауылда
Серік болсын өзіңе денсаулық пен өр талап
Белдерінде өмірдің, арман-тілек тауында.

Көрсеңдағы өмірдің қанша, суық, ыстығын,
Көлеңкем боп қалма сен,
Менен биік ұш, күнім.
Қадамыңды нық бассаң алаңдамай, сеніммен

Қуат алам мен содан,
Сонда мен де күштімін.
Тіршіліктің азабын аз тартқам жоқ мен, күнім,
Анаң жайлы жадағай болмас бірақ сенде ұғым.

Сенен күтер үмітім ортаймайды еш менің
Бір өзіңмен толтырам істерімнің кемдігін.
Сен жылтасың жанымды, жылытса егер Жерді-Күн,
Сен – бақытым, қызығым,

Сен – аналық теңдігім.
Өмірім де ертеңгі, үмітім де өзіңсің –
Әрқашан да ұш биік, денің сау боп, сен, күнім!

(Інім Азатқа)
Әкел дейтін аспанның Айын барып,
Жан емес пе ең сен бізге,
Жайың қанық.

Көтеруге бір үйдің шаңырағын
Жүрсің енді,
Мінеки, дайындалып...
Өткен жылдар алып қап балалықты,

Алыстағы сенімен аралықты.
Балғын шақтың шәрбаты өзгеріп кеп,
Жастық нұры боп саған таралыпты.
Басылама бұл жастық арындамай,

Нұрың төгіп,
Талпынбай,
Жалындамай...
Көңіліңнің осынау ақ сәулесі

Өміріңе сән болып,
Арылмағай...
* * *
Тез керісіп,

Тез келісіп,
Тез кеңіп,
уақыт қалай тез өткенін сезбедік.
Мен бойжеткен атанғанда,

О інім,
Жігіт аты саған қалды кез келіп...
Айқыш-ұйқыш өткен ізді жауып күн,
Сен іздедің өзге түрін сауықтың.

Бұл шаңырақ,
Екеумізбен ду болған,
Өз қызығын өзгелерден тауыпты...

Күндер зырлап,
Көктем келіп,
Күз келіп,
Ауылда өстік,

Ұяң болып, қыз болып.
Кештерге де барушы едік ұяла,
Шешелер көп бермейтұғын бізге ерік.

Сұрайтынбыз ұзақ-ұзақ жалынып,
Ашуланып,
Басылғанша арыны.
Жұмбақ тұнып әр кеш шыққан шуына,

Телміртетін тойлы үйдің жарығы.
Тыйымы көп қысастыққа біз көніп,
Өстік солай...
Өстік солай қыз болып...

Балауса шақ қызықтарын біз онда,
Көбінесе қиялдан тек іздедік.
Ұштық сосын,
Он сегізге жас толып,

Жүрдік сосын,
Жастық буға мас болып.
Кеттік сосын алыс-алыс тұстарға,
Бір-бір үйлік шаңыраққа бас болып.

Бірде ұрсып,
Енді бірде наз қылып,
Дейді анам енді мені жазғырып,
«Отауыңды неге жақын тікпедің,

Қандай сайтан кетті сені азғырып...
Ауылдық бір жанға неге шықпадың,
Алыс кеттің ,
Бар ма сонда ұтқаның?!»...

Гүлжауһар Сейітжан
Өз еркімен аттар жат босағадан,
Өзі қалап тірліктің ауырлауын.
Жігер құйып бойына жүрек күші,

Өзге аулаға келеді гүл еккісі.
Өзге үйдің айналып шырағына,
Өзге үйдің болды енді тілекшісі.
Не айтайын, халайық, сендерге мен,

Қыз бар ма ер жігітке сөз бермеген.
Ата-ананың болса да жалғыз гүлі,
Еш ұлына өзгенің теңгермеген.
Өмірдің өз заңы бұл өзгермеген,

Не айтайын, халайық, сендерге мен.
Келін болсын деп енді тілейік біз,
Келініне ешкімнің теңгермеген.

«Ерке бала», «Кенжетай», «Мырза жігіт»
дейді жеңге қайнысын ырза ғылып.
Инабат пен ықылас астарынан
жанға жайлы ерекше бір наз ұғып...

Әзілдесе тыңдайды қайынды ұйып,
сыр айтады қыз, жігіт жайында үйіп.
Жақын одан жаны жоқ,
өбектейді

бар тәттісін ұсынып,
шайын құйып...
тайсақтайтын болмайды айла-амалы,
кішік жанға бірінші айналады.

Кірпігімен көздерін көлеңкелеп,
жолын кеспей өткізіп қайнағаны...

Ана жырлары
«Көсе аға» деп, болса егер сақал қырған,
талайларды күлкіге шашалдырған.
Күйеуінің есімін ауызға алмай,

«өзіміздің үйдегі» атандырған...
Түскен жерін шаттыққа қарық қылған
оларға
өмір сын күйін сан ұқтырған:

қабағынан атаның сыр ұқтырып,
емеурінін ененің таныттырған...
Түйіп ішке жақын кім, алысың кім,
бола білген жоқшысы намысыңның.

Келі түйіп, құрт жайып, күбі пісіп,
Оң қолына айналған абысынның...

Инабатты ту еткен түсінікпен
бабын тауып бәрінің,
кісі күткен.
Қызықтарын іздеген қиындықтан,

кісілікті іздеген кішіліктен.
Адаспастан салулы сара жолдан,
Қайыспаған толғанша балаға ордаң,
Ат қойғыш сол қазақтың келіндері

Осы жақтан туған екен жұлдызым,
Қадамашы, жүрегіме сын бізін.
Аялашы, құшағыңда жатсынбай,
Болайыншы ең сүйікті бір қызың.

Менің қазір айтқан әрбір сөзім мін,
Қадамашы сұғын маған көзіңнің.
Маған деген анашымның жылуын,
Тапсам деп ем құшағыңнан өзіңнің.

Гүлжауһар Сейітжан
Жақын болсын екеуміздің аралық,
Сен «қызым» де,
Мен жүрейін ана ғып.

Құшағыңнан тауып ынтық мейірім
Суымасын пәк сезімім балалық.

Күн сәулесі ойнайды бет жүзінде
Сық-сық күліп,
Жымыңдап кетті мүлде.
Ғажайып келмес еді дәл осындай,

Қолынан,
Ең бір шебер,
Ептінің де.
Ойнайды толқын сұлу су бетінде,

Міні жоқ жалт-жұлт еткен суретінде.
Ол бейне мың құбылған келбетімен,
Теңізді сұлулыққа үйретуде.
Ойнайды мың сан толқын ырғатылып,

Ажары көз тартатын сырға тұнып,
Ұдайы жарқ-жұрқ еткен келбетімен,
Иығын бір шығарып,
Бір батырып.

Барады әлдеқайда жағаласып,
Күн күле қарайды оған қабақ ашып.
...Менің де от көңілім алып ұшып,
Кеткендей соларменен араласып.

Ана жырлары
* * *

Тып-тыныш-ақ,
Толқын біткен сап бопты.
Жаймашуақ,
«Қойдық», – деп тұр ақ-көкті.

Аппақ көбік,
Ақ моншақтар төгілген,
Көңілдердің түпкірінде қап кетті.
Көз тартады теңіз қазір көкпеңкөк,

Жарқырайды,
Көңіліңнен төккенде от.
Жарқ-жұрқ сол суреттің алдында,
Тұрасың сен,

Бастан күйің өткен деп.
Қарай берем,
Сұлу еді су қандай,
Иір-иір әлденені жуғандай,

....Ұзақ уақыт қарап қалдым мен оған,
Ойға шомып,
Мен де сонда туғандай.
* * *

Желмен бірге долданыпты көк теңіз,
Мұндай шақта одан пайда жоқ деңіз.
Тек ашулы дидарына көз салып,
Тұрайын мен өзге ойға боп негіз.

Көкке шапшып,
Бет қаратпай толқыны.
Өрекпиді өршелене солқылы,
Еске түсіп сонда кейбір адамдар,

Ұйқың қашар,
Көпе-көрнеу ол түні.

Гүлжауһар Сейітжан
Буырқанған алып толқын жұлқынып,
Жағалауға ұрып еді,
Күлкі ғып.

Шашыратты оны сонда әлдекім,
Тұрған қарап, жымыңдады жұрт ұғып...
* * *
Толқын ұрып,

Бірқалыпты ырғақпен,
Ән салғанын,
Жағалауда тыңдап па ең!
Теңіз шуы дейді оны біреулер,

Жай шу емес,
Ол әсемдік, сымбатпен.
Жүгіреді жағалауда жарысып,
Жарастығы мол бір күймен табысып.

Қайда жортып барасыңдар,
Толқындар,
Бір тыным жоқ теңізбенен алысып.
Жалт-жұлт етіп,

Сағым түссе жарқырап,
Зерлегендей,
Судың бетін алтын ақ.
Кетеді оның жүзі кенет нұрланып,

Кереметін дүниенің бар тартып ап...
* * *
Ойнайды ол,
Толқындары көкпеңкөк.

Жарқырайды,
Күн аспаннан төккенде от.
Жалт-жұлт етсе,
Көк теңізді әсемдей,

Ана жырлары
Қараңызшы
Мойын бұрмай өткен жоқ...
Буырқанып,

Бірде тасып, тулайды,
Айналаға тыным бермей,
Шулайды.
Құлақ түре дыбысына,

Мүлгисің,
Ұмыт болып,жүректегі у қайғы.
Түйдектелген сезім қалып соңында,
Шулайды тек теңіз оң мен солыңда.

Бірте-бірте ұмыт болып өзгесі,
Түсінесің тұрған күшті қолыңда.
О, теңізім, Тула мейлің жарқырай.
Қарсы тұрмас ешкім сенің қалпыңа.

Айдыныңда мың сан толқын ойнайды,
Жарқ-жұрқ етіп,
Сыр жасыра артына.
Сырға толы, жырға толы өз тұлғаң,

Үн-түнсіз-ақ қанша ғасыр оздырған.
Талай сойқан болып сенің төсіңде,
Талай адам құлап,
Сенде көз жұмған.

Сөз емес, ау,
Қайғы-мұңнан туған жай,
Қалатұғын жүректерде у бардай...
Қарағанды жадырата беріңдер,

Толқын,..
Толқын,
Толқын жаңа туғандай,..

Әже, сені көрдім сонда түсімде,
Айырылған соң,
Қолдан келер ісім бе,
Олай емес!

Сені маған көрсеткен,
Бар құпия,
Тағдырымның күшінде.
Өмір мені қиындыққа тап қылды,

«Өзің шық! – деп,
Бір тереңге лақтырды.
«Бітті бәрі!» – деген едім
Болмады,

Қорғаныстар жібермеді,
Сақ тұрды.
Айтсам егер сөзімді мен басынан,
Табылдым ғой жебеушінің қасынан,

Үш-төрт адам отыр екен құранмен
Құдіреті ернеуінен тасыған.
Ес жинаған кезде алғаш көргенім,
Сен отырсың,

Өз көзіме сенбедім.
Отырсыңдар,
Қол созымдай биікте.
Қайта әкелген бұл өмірге сен бе едің?!

Деген үнің құлағымда «Уһ, Алла,»
Дегендейін көрінесің:
«Мұқалма!»
«Мүмкіндігің әкетеді әлі талайға,

Мықты болғын,
Естен мұны шығарма!»

Ана жырлары
Маған деген ізгі ниет,
Бар игі үн,
Жүрегі ақ,

Дархан әрі жаны игім.
Қылау шалып, кір жұқпаған жүзіңнен,
Мен деп соққан жүрегіңді танимын,..

Өзге емес ел атаған Ақкетігім,
Соны айтқанда басқа ой жапты есігін.
Ақкетік уақыт өзі ойып салған,
Басқа емес өзіңе сай сәтті есігің.

Сұлулық еккен сенің келбетіңе,
Көк теңіз бір бүйірде тербетіле,
Талай асыл өзіңде күн кешіпті
Сәулесі түсер бүкіл жер бетіне.

Айналайын Ақкетік келбетіңнен,
Еңбегінен халқымның жерге сіңген.
Бақ егіп көк майсалы айналаға
Сонымен өзгелерден дербес іргең.

Ақкетік Адайымның мекені бұл,
Ал кәне тарихты жете ұғын.
Зерделі Есбол-аға тұрғын болған,
Жерлестер ұмытпас-ау бекем ұлын.

Кітап жазған тарихи қаласына,
Арнаған соны баланың баласына.
Өткен өмір ертеңгі сара жол – деп,
Құйып өткен солардың санасына.

Білмедік кім келгенін сонда мұнда,
Әміршілдер болған ғой соңдарында.

Гүлжауһар Сейітжан
Новопетровск атанса алғашында
Есте ғой Форт-Александровск болғаны да.
Білмедім қоса алам-деп өзге нені,

Ол форттың рас көпке төзбегені.
Тарасқа 125 жыл болған шақта
Шевченко Форты болып өзгереді.
Келеді басып бәрін Ақкетігім,

Ақкетік деген сенің жақсы есімің.
Тербелсін деймін сенің нақ төсіңде
Аналар аялаған ақ бесігің.
Дәл саған өкпелемес Тарас атам,

Атты ғой жер бетінде жаңаша таң.
Лүпіл қаққан жүректер шырқасыншы
Күй келген көңіл менен парасатты ән.
Болмасын мәңгі есімдер солар ғайып,

Мақтануға ісімен болар ылайық.
Орден алса Мұхан аға, Несібелі
Еңбек ері Із-аға Оразбаев.
Тітіркене қозғалып ой-арманда,

Дүние алтын нұрға боялғанда,
Сәуле шашып тұрмай ма айналаға,
«Ұйқыдағы аруы» оянғанда.
Барлығы-барлығы бар сұрағаның,

Майлығы, сулығы да бұл араның.
Айналды өр еңбектің ортасына
Сөзіндей Әбіш-аға Ғұламаның.
Не болмады өлкеде бұрын мынау,

Болса да бірде мұздақ, бірде қырау.
Қырымның 40 ерін үзбей жырлап,
Тауыса алмаған жер Мұрын жырау.
Шебер қолды Зейнепті білесің бе?

Ана жырлары
Серігі оның Тілеген Өрісбаев,
Сәйгүліктер орден мен тұр есімде.
Жарқырап жақындады қиядағы,

Көп нәрсе құшағына сыя алады.
Шат өмір, шалқар көңіл болған жерде,
Көбеймей ме бақыттың ұялары.
Айналаға қозғалыс жар сап ішкі,

Шығармауға сыртқа түк жар салысты.
Бүкіл әлем көз салып байлығына,
Қызығын тамашалап тамсаныпты.
Жыр еткен төскейіңде әнші бабам,

Көрінеді қайың сапты қамшы маған.
Уақыттың сабалаған ауыр сыны,
Бақыттан бал ағызды тамшылаған.
Ежелден әйгілі елге Ақкетігім,

Келеді тербетумен Ақ бесігін.
Төрің дайын,
Төсегің салулы боп,
Бұйырса деймін ылғи бақ несібің.

Көк теңіз күндіз-түні иіскеген,
Жағалау жазды өзіңе тиісті өлең.
Ибаш-апа басшы боп бұл қалада
Халқына тіршілікте сый істеген.

Жүретін еңбек десе дабыл қағып,
Кететін мал соңынан «сан ұрланып»,
Мемлекетік сыйлықтың иегері
Ел есінде Ер-аға Табылғанов.

Туса егер топырағында арда құлын,
Бағы бар-дейді ғой жұрт бармағының.
Сенде бар Шахта атты орта мектеп
Ұшырған Әбіш атты саңлақ ұлын.

Гүлжауһар Сейітжан
Аймағым, айналайын кең мекенім,
Сенемін еңбегімнің сенде екенін.
Сенің күнің мәңгілік туып келеді,

Жаңалық болмақ емес елде тегін.
Ойласам көз алдымда тұрады олар,
Жандай-ақ менен келіп сұрақ алар,
Айқыш-ұйқыш кемелер жүзіп жүрген,

Теңізде елестейді мұнаралар.
Қаласы көз тартатын қарағанда,
Өзгерген өзгеше пәк балалар да.
Айнала жаңаша күй, жаңа орта

Дейтіндей өлеңіңді маған арна.
Таңырқайды, қарайды бар адамдар,
Қабылданып жатқандай жаңа заңдар.
Танысыңдар дегендей жаңа күнде,

Бәрін көріп қуана аралаңдар.
Форт-Шевченко атаған қалаларын,
Ұмытпасын-деп кейін балаларым.
Әлі де бізбен бірге Ұлы Кобзарь

Суретші, ақын ол да дана дарын.
Форт пенен Черкаск бауырластар,
Барғанмын кездескен-ді тәуір достар.
Тілейміз бар жақсылық екі елге де

Замандастар, таныстар, қауымдастар.
Он бес жыл біз барғалы орманды елге,
Көз тастап тамсанғанбыз қорған белге.
Қонаққа шақырғанбыз таныстарды

Ұлы ақын ғұмыр кешіп болған жерге.
Кез келді десек егер басты нықтар,
Сен оған шашуыңды шаштырып қал.
Шахталық Зейнолла бар, Жұмат та бар,

Ана жырлары
Тұрғандар риза боп кеңдігіне,
Ғажап-ау ақыл-парасат кеңдігі де.
Серік пен Айкүмістің жүзі жарқын,

Жел еседі айдарынан енді міне.
Күн туды, жаңа кезең, жаңа заман,
Ұл менен қыз да туды жан анадан.
ХХІ ғасырдың бастауы бұл,

Жаңылғандай есептен санамаған.
Үйімде отырмадым ұйып мен де,
Сыйлығым осы болды сүйікті елге.
Арайлы Ақкетікке ақ тілегім

Шырқай бер, биіктерден биіктерге,
Шырқай бер, биіктерден биіктерге!

Маңғыстау қара алтынды аймағымсың,
Атына ерлік туын байладың шын.
Алыстан қарағанның көзін тартқан
Сен менің қолымдағы байрағымсың.

Сұлудың ақ жүзіндей жарқылдаған,
Қап-қара майға бөккен алтын далам.
Теңізің мөлдіреген айнадайын,
Әр тасың мәрмәр сұлу алтындаған.

Мұнайы «Қара алтын» қазынамыз,
Қаталдау табиғаттың назы нағыз.
Халықтың игілігі – ен байлығы
Қара қошқыл жер нәрін ағызамыз.

Ей менің әнші далам, жыршы далам,
Кімдер бар өздеріңнен сыр сұраған.
Оларға жеткізіңдер не ғажапты,
Алдында әсемдіктің кім шыдаған.

Гүлжауһар Сейітжан
Бұл өлке маңғаз жатқан баяғыдан,
Болмаса да сұлулық саялы маң.
Сызылтып жататұғын ән сап желі

Күн сүйетін әйтеуір аяғынан.
Жағасын оның қанша араладық,
Қаншама күн өткенін санамадық.
Лықсиды бір ілгері, бірде кейін,

Көк теңіз жағалауға қарап алып.
Аймақ бұл мәңгі өшпес босағам бар,
Өнердің өлмес жолын жасаған бар.
Мәңгілік нұрын шашқан күндей жарық,

Өскінбай, Абыл, Есір, Қашағандар.
Тағдырды, тарихты тыңдайықшы,
Кім батыр, кімдер басшы, кім байыпты.
Әлиев атты әскердің қолбасшысы,

Кім білмейді ел басқарған Мыңбаевты.
Төсіңде талай сенің тұр емендер,
Маңғыстау талай ерлер түлеген жер.
Өсірді мәртебең мен мерейіңді

Тайшықтар, Ержігіттер, Тілегендер.
Күріш, Сержан, Ізбасар ағаларым,
Өнердің биік шыңы бағалары.
Ағасы осы топтың Орын-көкем

Түрлендіріп жіберген сана бағын.
Роза, Рухия мен Тамаралар,
Шаңырақтың шаттығы жан аналар.
Домбыра, ән мен күйдің құдіреті

Жандардай көрінеді маған олар.
Әділбек Наталия, Ердос мықты,
Әлемдік сайыстарда үздік шықты.
Атағын аймағымның асқақтатқан,

Ана жырлары
Таралып мың сан тарау жолдарыңда,
Көп ұлтты қойның толы қыз бен ұлға.
Көтердің сен де еңсе Маңғыстауым,

Қазақ елі тәуелсіз болғанында.
Алданып құшып қалған көп сағымды,
Ұрпағың қызу қанды, от жалынды.
Намыстың туын ұстап Жаңа Өзеннен

Түгендеп шықты сенің жоқтарыңды.
Біз елдің шекарасы теңіздегі,
Маңғыстау ұлылықпен егіз бе едің?
Әйтеуір бұл арада қалып жатыр,

Ешқашан қайталанбас соны іздері.
Теміржол Шалқар-Ақтау таңдағаны,
Қосады ауыл-ел мен бар қаланы.
Құла дүз, құтты қоныс болып енді

Қос құрлық біз арқылы жалғанады.
Құйыл күш. Асыл сезім қайрат талма,
Бойға қуат құяды байрақтарда.
Құрықта, Ақтау менен Баутинде

Жарқыраса теңіздің айлақтары.
Ақтауым әуеледің асқақтадың
Келесің ізгіліктің бастап бәрін.
Каспийдің жағасында сұлу қала,

Тамсанттың қарағанда қас қақпадым.
Жып-жылы жымиғандай дала мына,
Шашып тұр алтын арай алабына.
Жол бойы қаптап кетті қайың-талдар,

Үлбіреп гүл өскендей сабағына.
Қашаннан жерің жұмақ сырың тұнық,
Алғандай тереңіне шырын құйып.
Жар болып Бекет Ата қай кезде де

Гүлжауһар Сейітжан
Қояйын мен сөзіме сәнді нүкте,
Тұрсыншы жұлдыз жайнап, таң күліп те.
Маңғыстауым, мақтаным, алтын ордам,

Басымнан жарқыраған дәурен өтіп,
Барады көздерімнен сәуле кетіп.
Бұл уақыт жетсе егер қиын екен,
Өзіңді өзіңменен әурелі етіп.

Жас болдым...
Көрдім жақсы, жаманды да.
Кезікті жарық күн де,
Қараңғы да,

Әйтеуір,
Өтіп келем алпыс бес жыл.
Көңілім бірақ әлі алаң мына.
Білмеймін,

Неге жаным тыншымады,
Шешілмей қалды ма әлде бір сұрағы...
Ойласам,
Кемшілігім жетеді екен,

Болар мүмкін солардың шымшығаны.
Алпыс бес жас,
Астымдағы арғымағым,
Енді қанша тыңдаймын жаңбыр әнін...

Белгісіз,
Тек әйтеуір,
Ойымдағым,
Шығару көкейдегі ән бұлағын.

Гүлжауһар Сейітжан
Жазыппын сынап бірде директорды,
Совхоздың көрсетіп кей кемшілігін.
Сол үшін өткен талай істі ақтарып,

Біразын айлығынан ұстап қалып,
Совхоздың директоры сылтауменен
Ағайды көп жүріпті қыспаққа алып...

Талабы мен зердесі тамсандырған талайды,
Тани алған ұлының ұлысына балайды.
Санасына халқының саңылау болсам деп кеткен,
Бір қазақтан туса да,

Әлем білген Абайды.
«Мыңмен жалғыз алысқан», қинар демей бұл ісім,
Айыптапты жарамсақ күй кешкенді күні үшін.
Күйкі тірлік,

Мылжыңмен бос сандалған жастарға:
«Өнер үйрен, – депті ол, – еңбек ет,
Сол – ырысың».
Надандыққа күйініп,

Жалқаулықты мінепті,
Талаптыға сүйініп,
Арнапты ақ тілекті.
Ұлы Абай ұлылық пірі екенін сезбестен,

Қан жылаған жүрекпен қазақ мұңын жыр етті.
Ұлы Абай!
О, Абай!
Зармен өткен ғұмырсың,

Надандықпен алысып,
Түнге айналған күнің шын.
Тұрсың бізге әлі сен бағыт беріп,
Жөн сілтеп,

Ана жырлары
Перзентіміз біз бүгін жаңа,
Озық ортаның,
Беріп жатыр заманым талай білім,

Мол тәлім.
Сен іздеген қазына қайда бірақ,
Білмеймін,
Сен аңсаған биіктік алыс па деп қорқамын.

Жан әжешім жетпей-ақ келер күзге.
(Бұл сөзін көп көргенге теңерміз де?!)
«Жаз шығып,
Ел аяғы кеңіген соң,

Таскескенге көшіңдер!» – деген бізге.
Таскескенге жаз шыға келдік көшіп,
Бұйырған шығар бізге сондай несіп.
Үйіме мәңгі тұрақ болды ақыры ол,

Баллары құйылатын желдей есіп.
Өскемен, Ақтауы бар,
Алматысы,
Семей мен Аякөздің бар қатысы.

Талдықорған жеріне қонғаны бар,
Таскескен бәрінің де ардақтысы.
Қалды сонда ата-анам,
Қалды мәңгі,

Мәңгі мекен етуге жарлық алды.
Таскескен сол себепті қымбат маған,
Кешіріңдер дейтұғын бар кінәмді.
Көрмеппін мен ешқашан ұзақ тоңып,

Шошығам жоқ еш жерден тұзақ көріп,
Бірақ менің
Есіме түседі ылғи
Сия көк түсті

Гүлжауһар Сейітжан
Ешкімнің жазығы жоқ бұл арада
Бірақ та көңіл айтпай тұра ала ма?!
Анамның жанына бұл батқан болса,

Ол үшін мені ешқандай кінәлама.
Әдемі сұлу шақтың әр кешінде,
Кисем оны
Ұрынбай сан кесірге,

Жүрер ме едім,
Кім білсін,
Сара жолмен,
Сия көк түсті сол пальто мәңгі есімде.

Ақыл-теңіз, зұлымдық та шексіз-ақ,
Өмір жібін олар қатар есті ұзақ.
Бір-біріне тізгін бермей келеді,
Жүзіне ақыл салмаса да еш сызат.

Ақыл теңіз, шапағатты дарытқан,
Әуеніне қолдау тауып халықтан.
Ал зұлымдық бейкүнә пәк тірліктің
Қызығы мен қуанышын арытқан.

Ой жүгіртсек айналаға тінткілеп,
Шығар шақ аз жан семіріп, жұрт түлеп.
Қайғырмайды екен шын-ақ ешкім де
Зұлымдығым жазықсызды құртты деп...

Әлде бітпей ақ, қараның сен, мені
Бола ма адам сезімінің ермегі-
Таңдайында қалу үшін мәңгілік
Ұмытылмастай ащы тағдыр кермегі.

Ана жырлары
* * *
Өмірге келмесем де сорлы болып,
Мұң жолы жатыр артта мол күреліп.

Отызға жетпей жатып, аяқ ақсап,
Сүп-сүйрік саусақтарда солды көрік.
Жүрекке шемен болып мұң қаттың да,
Алмады шаттығым да шырқап тұра.

Қымыздай сан қуаныш шалап болып,
Еңсемді көтертпеді сырқат мына.
Күн кештім ептеп-септеп, дәнекерлеп,
Қатардан қалмайын деп және терлеп.

Алдымда бақыт күтіп тұрған шығар,
Бір күні көрген азап бәрі өтер деп.
Өмірдің аязына тоңдым шыдап,
Бірақ та жеткізбеді-ау сол бір шырақ.

Таңдайға басып тұрып тәттілігін
Сезбеген бұл өмірдің болдым шын-ақ...
* * *
Жазығым бар алдында менің кімнің,

Тым ерте үлесімнің кемін білдім.
Өмірдің маған тартқан «сыйларынан»
Есімді білмей жатып жеріп жүрдім.
Өмірдің қымбаттығы бек мағлұм

Десе де көп нөсерді өпті арыным.
Саусағы қабырғама батқан сәттер
Тудым ба азап үшін деп налыдым.
Қойнында қалып қойып тұман, қардың,

Туғанда жас басыма жыларман күн –
Әкенің қамқорлығын қораш көріп,
Ананың мейіріне күмәндандым.

Гүлжауһар Сейітжан
Өкпелеп жүрдім бірақ, таппадым түк,
Ауру одан шошып, жатпады үркіп.
Болымсыз қуаныштың қызығын да

Қимастан жіберетін жатқа бүркіп.
Сұп-суық желі алдымнан ескен мұңның,
Қызуын тостым ылғи от жанымның.
Балалық бақытынан шала таттым,

Аналық қуанышты көп сағындым.
* * *
Кемшілік жетіп жатыр бір басымда,
Міні көп істерімнің тұлғасында.

Соңында өткен күннің қалдым талай
Қол бұлғап өкінішпен қыр басында.
Көңілде ақ сазандай туласа үміт
Кіреуке, кірбіңдерді жуды асығып.

Қалған күн өкінішті құр уыстап,
Бәрі де ғайып болды буға сіңіп.
Келгенмен қайнап, тасып, бұрқылдағым,
Көмейде талай рет іркілді әнім.

Созғылап тағдырым да көрді талай,
Әйтеуір жұқарсам да жыртылмадым.
Деп айта алмасам да әр құтты күнім,
Тек осы болды-ау менің мықтылығым.

Маңдайда жарқыраған жұлдызым бар,
Кейбірде біреу үшін тіпті «ұлымын».
Үміттің алдап соғып талайлары,
Тілектің желкілдемей сан айдары –

Алты қыр асып кеткен сол бір шақтар,
Ауырта жүрегімді қарайды әлі.
Қалайда керек екен жанға тірлік,
Десең де бойыңда жоқ, бар батырлық.

Ана жырлары
Талай түн кірпік ілмей, сырқыраған
Сүйектің зарын тыңдап таң атырдық.
Арманға жеткізер деп бір күндері

Өмірдің мойытпады кірбіңдері.
Ауру аяқ тұсап артқа тартса,
Сананың сергектігі білдірмеді.
Бір күлсем, он бес рет күрсіндіріп,

Өмір-ау мені талай жүрсің бүріп.
Сонда да көзді тартып ертеңімен
Келеді үміт-шырақ ұмсындырып...
* * *

Көп көрдім тіршіліктің азабын мен,
Демедім бірақ, өмір, ғажабың кем.
Қиыр жолда қыспаққа ап қинасаң да,
Былғанбадым, арыммен тазамын мен.

Мінезім бар алынбас тас қамалдай,
Келемін, бұғып, қашып, жасқана алмай.
Ренжимін, қуанамын, бірақ тағы
Пенде де болып жүрем басқалардай.

Рас...
Рас, қайтемін құр мақтанып,
Ұзақ жылда аз-ақ күн бұлғақтадық
Әттеген-ай дегізген сан өкініш

Көкіректің түбінде жүр қатталып.
Білмеймін таптырды ма бар керегі,
Нешеуі болды жастың мәртебелі.
Қараймыз өткенге емес,

Ертеңге ылғи,
Жайқалып тұрса үміттің нән терегі.
Жылдарым аз ба екен бұл көп емес пе,
Алдым ба айналдырып сені елеске.

Гүлжауһар Сейітжан
Әйтеуір ғұмыр кештім деп жүргенім,
Уақыттың қуалаған желі емес пе?!
Жылдарым жыртып алған жырық парақ,

Әкеттің балғын күйді ұрып-талап.
Қалдым мен соңдарыңда қиралаңдап,
Сияқты сыры өшпеген сынық табақ.
Түк те емес самайдың да ағарғаны,

Болмаса жүректерде қалар дағы.
Басыма қанша жақсы күн туса да,
Ажардың қиын енді жаңармағы.
Тірліктің сүрінсем де бір тасына,

Бірі демеп шығарды қырқасына.
Ризамын туған жердің топырағына
Бастырмай жүрсе де ылғи ұлпасына.
Десем де емен биік шың, жай төбемін,

Жылдарым тұрған биік бәйтерегім.
Ризамын әр күніне тіршіліктің,
Өмірге келмей қалсам қайтер едім?!
* * *

Қинаймын кейде орынсыз жан «шыбынды» –
Көпсініп көзге ілінбес тамшы мұңды.
Ойлама алаңғасар емес пе деп,
Аңқылдап айта салсам бар шынымды.

Қалқан ғып қара басқа өз жүрегін
Танимын жүргендердің озбыр өңін.
Аяман маймөңкеге басқан жаннан
Көңілде тыпыршыған сөздің оғын.

Тұрамын жалған күлсең жаратпай тым,
Кезім аз артын ойлап алақтайтын.
Мінезім жаман ба екен осы менің,
Еш жанның бет-жүзіне қаратпайтын.

Ана жырлары
Жерінде шындығына жетер күшің,
Қажет те болмас жасау бекер қысым.
Дегенмен турашылдау, қайран мінез,

Бір күні орға жығып кетермісің...
* * *
Шырт ұйқыдан оятады бір ойларым кейбірде,
Шыр айналып сосын оны шығара алмаймын ұзақ түн.

Қанғанынша құмары бір шарласыншы деймін бе –
Асықпаймын ағытуға кілтін сол ой-тұзақтың.
Деймін сосын өзіме ұрсып: «Дәл мұныңды құптаман», –
Бұдан былай ақыл-биге бағынуға бекінем.

Сол ойларым, шындығында, қажет емес түк маған,
Шаршап босқа күндерімнің берекесін кетірем.
Ұрсып кейде сәбиімді жылатып та жүрмін мен,
Жас төккенде бірақ ылғи ауырады жүрегім.

«Түгің жоқ қой, түгің жоқ қой, жарығым-ау бүлдірген,
Кім табады, – деймін сосын, қаталдықтың бұл емін?»
Сапар шегіп көп жүрдің де Алтай, Кавказ, Қырымда,
Күдік артып сан томсардым,

Назым жүрді қатталып,
Кімнің кімге өкпесі үлкен болар еді, шынында,
Жан сырымды егер менің қарай алсаң ақтарып.
Ізгілікті деймін қалай өзіме мен: «Аңсама!»,

Белгілі ғой, ойлап көрші, осылардан ұтпасым.
Бәрін терең ұғып тұрып, қайталадым қаншама,
Шығара алмай қолдан тіпті әлсіздіктің тұтқасын.
Қайта орнына келтірдім деп

Жүрер бәрін бұзып ап,
Ойлап тұрсақ
Басымызда қанша олқылық бар мына.
Билей алмай жүріп өзін,

Адам деген қызық-ақ,
өзгеге ақыл айтқызса егер жан салмайды-ау алдына...

Гүлжауһар Сейітжан
* * *
Кейбір күйді түсіндіру тым қиын,
Ақыл-ойдың айтқанына бағынбай.

Іс қылдым да –
Ерегеске тұнды үйім,
Сонда-дағы таба алмады жаным жай.
Аласұрып торға түскен торғайдай,

Кейде тіпті кең дүниеге сыймадым.
Іздеймін бе бір керемет –
Ол қандай?
Нені аңсадым?

Жанды неге қинадым?
Табиғаттай дархандықтан дәмем бе –
Айналамнан таба алмай бір серікті,
Шаттығымды шашу етіп әлемге

Шашып – шашып жібергім де келіпті.
Шіркін көңіл,
Сырың сенің тым терең,
Тәттің де бар,

Бар ащың мен сортаңың.
Бар күйіңе құлып салып іркер ем,
Самарқаулық салқынынан қорқамын....

Ебін тапқан екі асаған заманда
Талай талант жүрер әлі табанда.
Көрсеткенді ғана көрер талайлар
Мән бермесе жақсыға да, жаманға...

Саралауға мұршасы жоқ тәптіштеп,
«жақсы» десең сенер бәрі жақсы іс деп.

Ана жырлары
Сондықтан да азулылар алға озып,
Алаяқтар атанып жүр «тапқыш» деп.
Өмір құйын,

өтер бір-ақ мұрсатта,
(сол құйынның әр сәтінен сыр сақта).
Ұмытпағын ең бақытты кездерің-
жатқан кезің көрде және құрсақта.

Намыстының басын жерге иіп көр,
Айырмаса айырмасын сұйықты ел.
Жағаласып, жағасына жармасып,
Мәртебесін түсірмейді биіктер...

Мұнда жер бусанбайды жазғытұрым,
Сайлардан жүгірмейді бұлақтар да.
Бірақ та табиғаттың назды түрін
Көріп қал,

Көктемгі үнге құлақ сал да.
Бозарған шөп шықпаған қырға да әлі,
Лайсаң бола алмайды тым құрыса маң.
Тек қана балғын терек бүр жарады,

Бұрымын дауыл жұлып,
Құм құрсаған.
Келгендей желектерін бүркенгісі,
Тарқатып үйеңкі тал бұрымдарын.

Киінген қызыл-жасыл үлкен-кіші
Көресің теңіз жаққа шұбырғанын.
Сияқты маңғаз жүзді Ардақты ана,
Көк теңіз қозғалады байыпты, нық.

Қарайды биік үйлер салмақтана,
Бет-жүзін жауын-суға шайып тұрып.

Гүлжауһар Сейітжан
Даланың шаң-тозаңын мол уыстап,
Сал самал құм үстінде жүгіреді.
Көктемгі шырақтарын қолына ұстап,

Тұңғиық түн теңізге үңіледі...
* * *
Жаңбыр нәзік саусағымен шертеді:
Тырс, тырс...

Тырс-тырс...
Қайтерсің бұл еркені...
Жер-ананың бетін жуа келді ме
Табиғаттың тазалықшы көркемі?..

Әлдиі ме әлде айтқан оның бұл,
Көтерілер дей ме содан көңіл дүр...
Сәлемі ме немесе бұл жеткізген
Күн жайлаған ұлы әлемнің көгілдір?..

Ел қуантар жақсылықтың өзі ме –
Құлақ түрем тырс-тырс жаңбыр сөзіне.
Қарағандай қарап тұрмын мен оған
Дархан пейіл молшылықтың көзіне...

Толастамай нәзік саусақ тырсылы,
Төгілуде табиғаттың бір сыры.
Үй ішінен жауап қатып тұр оған,
Сағат пенен жүрегімнің дүрсілі...

* * *
Бет қарып, суық тілін жалаңдатқан,
Билейсің, қарлы құйын омыраулап.
Бейне қыс ойынындай табандатқан,

Сәні кіріп шаттанған, қоңыраулап.
Жүздесуге өзіңмен жан шыдамас,
Ығысамыз қызулы қалпыңды ұғып.

Ана жырлары
Қарлы құйын өршелен, қамшыға бас,
Эстрадаң тұрғанда алқындырып.
Міне, тағы бір құйын кетті алақтай,

Дей тұрғандай. «Үйге қайт! Барды киін!»
... мен бүгін тұрғаным бет қаратпай,
Жан дүниемде менің де қарлы құйын...
* * *

Жаз дәурені азайып қалғасын ба,
Селдіреген жапырақ тал басында.
Жер-ананың қойнына жөнелді, әне,
Отырып ап ауаның арбасына.

Алыс тартып, азайып жігер, қызық,
Сар түсінен сарала жыр өргізіп.
Жапырақтар қоштаса қол бұлғайды,
Жаз-әлемнен біржола күдерді үзіп.

Жапырақтар...
Сарыала жапырақтар...
Әрбірінде қаншама жатыр ақпар!?
Күнің өтіп барады-ау...

Күнің өтіп...
Шашу болып соңғы рет шашырап қал...
Жапырақ тал басында селдіреген,
Жаңа ғана бүр жарған өндір өлең.

Жаз қызуы жасартып кетіп еді,
Күз қазаны қуырып,
Солды денең...
Топырақтан қайта орнап сән басыңа,

Айналарсың тіршілік жалғасына.
Жер-ананың қойнына жөнеле бер,
Отырып ап ауаның арбасына...

Гүлжауһар Сейітжан
* * *
Аптап қысқан қаланың тарылғандай тамыры,
Бет шарпиды бар тұстан күннің ыстық жалыны.

Өткір сәуле қарасаң жанарыңды қариды,
Емін-еркін көрсетпеу шақырымның арыны.
Көшелерде көбейіп әйнектердің жарқылы,
Шапқылаған сәбидің баяулайды қарқыны.

Шашымызға сіңіріп күннің құрғақ иісін,
Дүниеге қараймыз көзілдірік арқылы...
Күннің сол сәт қабағы шытынды да аз ғана,
Соңғы рет қарады сағым жаққа наздана.

Сосын оны ертті де,
Ар жағына бұлттардың
Кете берді жайына маң-маң басып жаз – қабақ...
Аспан қалды қап-қара болды-дағы түтігіп,

Дала жатты шөліркеп,
Бір сусынды күтініп.
Сәлден кейін шелектеп бар қаһарын төкті де,
Маңғаз тартты көк жүзі тұрғандай іс бітіріп.

...Тағат таппай бір кезде,
Бұлттар көшті жөңкіліп,
Моп-момақан боп қалды жаңбырдан соң көл тынып.
Сусындаған кең дала кеуде кере күрсінді,

Көк жүзінде байқалды әлдеқандай олқылық...
Сол мезетте күн қайта шыға берді күлімдеп,
Қуанғаннан бар маңай кетті бір сәт дірілдеп.
Күн мен бұлтқа кең дала қарады да кезекпен:

Деді: «Маған ешқашан жат емессің бірің де!»
О, ұлы күн қарайсың күнде осылай кешкілік,
Содан бері талай күн кетсе-дағы ескіріп-
Не сыйқырың бар сенің,

Кездесу сол сәттерде
Оянады көңілде ежелгі бір ескі үміт...

Ана жырлары
Арайланып, толғанып қалам содан әрқашан,
Содан қуат тарайды есім кетіп шаршасам.
Көңілім бір тояттап, нұрланады жанарым-

Сол үмітте тұрғандай бүкіл мұрат, барша сән.
Тереземнен кешкілік қарап тұрсың тағы да,
Қуаныштың шамы ма, үмітіңнің таңы ма?
Жоқ әлде ол арман ба, нұр құйсын деп жаныма,

Іліп қойған суарып қиялымның қанына...
* * *
Өршігендей қар менен құйын әні
Маңғыстауға қара жон қысы келіп.

Үн-түнсіз жағалаулар бұйығады
Көгілдір көктем шуы түсіне еніп.
Тегістері біржола қақырап күз,
Алып кетті аймақтан бар шырайды.

Желпіне алмай балғын тал жапырақсыз,
Жел өтінде дәрменсіз қалтырайды.
Қытымыр сырын алғаш қыс ұқтырып,
Алыпты суық лебі орап бақты.

Қарсыз жер, қара суық құшаққа алып,
Төбеге сұрғыл аспан қонақтапты.
Тапжыла алмай, бұзаудай арқандағы,
Қара жондар іздейді қарлы ішігін.

Қара жерді жаратпай қаңтардағы,
Қабағы кіржиеді шаңғышының.
Қырқаны күз керуені барады асып,
Қағады терезені жаңбыр әлі.

Күндермен күреңқабақ жағаласып,
Шат өмірдің шуы тек жаңғырады...

Гүлжауһар Сейітжан
* * *
Қара...қара...
Дала неткен...дала неткен көрікті,

Аппақ әлем билеп алып бара жатты ерікті.
Түніменен терезенің отырып ап түбіне
Аяз ата әйнегіне сурет салып беріпті.
Бейнелепті дала шөбін, таудың биік шыңдарын,

Сілемдердің мойнын соза көкке қарап тұрғанын...
Төрге ұстаған тұскиіздей енді бір түс бедері,
Көрсеткендей табиғатта таңғажайып сыр барын...
Қалың жауған қар соңынан ауа қандай тұп-тұнық!?

Салғырт күйді барады ол әлдеқайда ықтырып.
Талда басқа бүркеп алған ақ желекті сілкіген
Балаларға торғайлар мәз,
Қуана шық-шық күліп...

Жуасып қап асау боран, қол апартпас жалына,
Күн шығыпты...
Күн шығыпты, дүние күткен зарыға.
Тек қана үйлер төбесінен ұшырған ұнтағы

Жер ананың ақша бетін опалап тұр тағы да...
* * *
Ақ мамық көктем – деммен күмістеніп,
Жатыр жер ақ күмістен ырысты еміп.

Іштің шерін тарқатып будақ булар,
Дүние жарқырады, тыныс кеміп.
Ап-ашық қабағынан құйылып ән,
Күн ару қарар күліп миығынан.

Шапаны жер-ананың тоз-тоз болған
Барады сыпырылып иығынан.
Жай кеткен көз салмайтын көп ешкімге,
Көзінің алды қыстың көгіс мүлде.

Тәкаппар, сықыр-сықыр күй жоғалып,
Жасық қар жылап жатыр жол үстінде...

Ана жырлары
* * *
Жарқын жүзді,жайдары, шапағатты,
Көзді тартып, бойдағы қуат, көрік-

Жер – ананың келді ізгі махаббаты,
Жапырақ пен гүл болып,
Шуақ болып...
Мол дайындап өрнектік гүл, жібегін,

Табиғатқа жазыпты көңілді үнін.
Жер тербейді жылыта Күн жүрегін,
Алма ағаштың ақ қанат нәзік гүлін.
Келе жатыр Маңғыстау аңызағы,

Қыс сүйегі қалыпты қаусап кәрі.
Жаңбыр суын жерге үнсіз тамызады
Үйеңкінің сүп-сүйір саусақтары...
* * *

Көктем келді,
Көктемнің бүгін таңы,
Билейді ғажайып бір сын ынтаны.
Табиғат шапағатын құйып жанға

Алаурап ұсынады гүлін тағы.
Құдырет кеп көктем деп аталатын,
Жаңғыртыпты қайтадан жаһан атын.
Гүл шоқтары жүр тағы тасымалдап

Жүректердің жылуын, махаббатын.
Таң ...
Көктемнің ғажайып бүгін таңы,
Ұсынады ол нәзік гүлін тағы.

Жас жүректің лүпілін, қуанышын,
Тереңірек хақ оның ұғынтары...

Гүлжауһар Сейітжан
* * *
Нәзіктігін, пәктігін, ізгілігін ұқтырып,
Мөлдірейді күн көктем жанарындай тұп-тұнық.

Ынтымақтың,
Бірліктің,
Махаббаттың бұлағы,
Қарсы аламын мен сені аяғымнан тік тұрып...

Төріме шық, сүйіктім, мәртебем боп, үміт боп,
Жүрегіме өзіңнің жалыныңдай тұныпты от.
Жанарымды, жанымды шаттығыңмен суар да,
Пәк күйлерді өзіңдей көңіліме күліп төк!

Лепіремін содан мен, қуаныш боп тасам да,
Кел, көктемім керілген,
Шаттық шашып бас алға!
Жібек жел мен ұлпа ауа жадыратқан дүниені

Жұмсақ болғым келеді мен өзіңдей қашан да...
Ізгілік пен мейірім, жасампаздық-қаруың,
Іздейсің сен тіршілік мұратының дәруін.
Ізгі болғым келеді мен өзіңдей әрқашан,

Ынтымағын әлемнің арқалаған, аруым...
* * *
Құба жонда жөнелді сағым ойнап, жарысып,
Еркіндікке көсіліп, құмарлана алысып.

Ұзақ уақыт қапаста қалып қойған торғайдай,
Шексіздікпен, даламен емірене табысып...
Шуағымен дүниені емірене аймалап,
Іздегендей әлдене, жүгіреді «қайдалап».

Осы мезет алыстан келе жатты бұлт төніп,
Жарқылдата қолдағы айбалтасын қайрап ап...
Уақыт мүжіп айналған жағасында тас құмға
Майда толқын сусыған аяғымның астында.

Ана жырлары
Құшағына теңіздің қойып кеттім алаңсыз,
Бетті қари шыжғырған Күн көзінен қаштым да...
Аптап қысқан далада тарылған-ды тынысым,

Күн шыжғырып, көз қарып мандымаған жүрісім –
Теңіз енді аймалап, салқын сұлу ернімен,
Әлдилейді тербетіп сылдыр сұлу күміс үн...
Айналайын, табиғат, теңізіңнен, шөліңнен,

Бірде апшыны қуырса, бірде рахат көрінген.
Ыстық, суық сезініп,
Ысылып біз келеміз,
Қызығың да сонда екен,

Қымбатың да сонымен...
* * *
Басқан сайын аяғымды,
Ізіме су іркілді.

Өзен де өз күшіне еніп
Мұзды сырып жұлқынды.
Жан біткендей ұйқыдағы табиғатқа кенеттен,
Қыс көрпесі бірте-бірте жұқарды да, жыртылды.

Айырылды қаһарынан ызғарлы қыс кешегі.
Майда ғана өбіп беттен көктем лебі еседі.
Дүр сілкініп сайда ағаштар, қуаныса сыбырлап.
«Кез де келді көріктенер, күтіне бер», – деседі.

Жадыраңқы жасаң, жұмсақ табиғат бір түрге енді,
Соныменен көңілім де бірге түлеп түрленді.
Сүйем, көктем, сол үшін де әкелесің сен маған
Арманшыл жас жүрегіме серік болар гүлдерді.

Жүрегімде мәңгі осылай тік тұлғаң,
Биіктердің не екенін ұқтырған.
Иірімдері даналықтың сан тарау,
Сені әрқашан заңғарлықпен жұп қылған.

Ғұмырыңды торласа да азап, мұң,
Жүрегіңнен сырға толы саз аттың.
Биік өскен бәйтерегі сен енді,
Шыңда тұрған шынары сен қазақтың.

Жаның сенің көз ашпаған тепкіден,
Сөзің сенің лапылдаған от кілең.
Шарпысқаны екеуінің өмірге
Мәңгі күрес талын екті деп білем.

Балгер сынды салып жүрген елге дем,
«Қазағым-ау қор болма»-деп терлеген,
Зарлы үнің қалды мәңгі құлақта,
Жүректерді мұңыменен тербеген.

Данышпаным, құдіреттім, заңғарым,
Елден бұрын елдің жайын қамдадың.
Арқаладың күл-қоқысын заманның,
Көтердің сен надандықтың салмағын.

Тиді етіңе қараңғылық қамшысы,
Батты етіңе топастықтың бар тісі.
Жүрегіңе жара салды қанша рет
Ізгілік пен зұлымдықтың тартысы.

Бәсеңсімей ақ пен қара көкпары,
Түсетін көп сен сияқты отқа әлі.
Әділет пен жанұшырған жандарға
Тиеді әлі озбырлықтың шоқпары.

Бұл өмірден тауып ылғи ортағын,
«Сазанды алсаң, маған бер деп шортанын».
Бірақ тағы жүз жыл өткен кезде де
Ақ пен қара айтысар деп қорқамын.

Қыздың бәрі Айгерім,
Ұлдың бәрі Абай ма?!
Ата-ана бәрін де ай, жұлдызға балайды, ә!
Қызды болған аналар,

Ұлды болған әкелер,
Арманына биікті азық етер қалайда.
Қызылшақа бөбектің ұқсатты екен қай жерін,
Шүкімәннің бәрі де бола ала ма Айгерім?!

Қайтер екен ажарлы атына сай бермесе
әншейін бір қара қыз, дегізе алмас «әй керім!»
Ойланбай-ақ дайынға ие болу қолайлы, ә.
(күн көреді десек те бұл заманда солай да),

Бірақ, бірақ өзіңе толар ма өз көңілің,
атақтының атағын алып жүру оңай ма?!
Абай менен Айгерім орын алған төріңнен,
Егіз бейне даналық сұлулықпен өрілген,

Бірі оның шуақ қой құйылатын жаныңа.
Екіншісі жұлдыз ғой дара туған көгіңнен.
Қыздың бәрі Айгерім,
Ұлдың бәрі Абай ма,

Ата-ананың арманы бала деген шарайна.
Абай болсаң, Абай бол,
Айгерім де бол,
бірақ...

аттарыңа әйтеуір сай болыңдар
қалайда...

Уақыт сыры таусылмайтын сыр терең,
Ісі тосын, атауы көп, ғұрпы ерен.
Көпсінбейді әр күн сайын болса да
Бір жаңалық атып шығар іргеден.

Бірде желі кеулеп соғып іргеден,
Таңқалдырар бірде ашып сырды ерен.

Гүлжауһар Сейітжан
Қопарылыс жасап жатыр замана,
Мың ойласаң түсіңе де кірмеген.
Бәзбіреудің күні айналып қараңға,

Бәзбіреулер алғыс айтып заманға,
Адамдардың қайшыласқан сөзінен
Алуан толқын құйқылжиды санамда.
Қулығына құрық жетпес тұлғадай,

Уақыт деген ғажап-ғажап сырға бай.
Аппақ-аппақ көңілдерді бірақ та,
Жүре алмайды боқтығына былғамай...
* * *

Жандармыз біз құрсаған пендешілік,
Кеткен бұл дерт бірге емес,
Елге сіңіп.
Ұйқылы-ояу күн кешіп жылдар бойы,

Күшеймекпіз бір күнде енді есіріп.
Қызықпыз біз,
Халықпыз тіпті қызық.
(қырық жылда бір сырын ұқтым үзік):

Мәнін біліп жатпай-ақ ой білтелеп,
Килігеміз кенеттен жүкті бұзып.
Аңғал бала тәрізді аңқау халық
Жүргенімен аяңдап, жалқауланып,

Есептеспес досымен ел болам деп,
Бірді беріп кетсе де алтауды алып.
Момын деді,
Кей-кезде ынжық деді.

Кетпесе де түп-түге жүнжіп тегі.
Мал соңында сабылған бұл қазақтың
Ғұмырына жыр болған бірліктері.

Ана жырлары
Сабырлымыз,
Шыңдарға асықпадық,
Өзендердей қайтсақ та тасып барып.

Шалқармыз деп далиып отырамыз,
Озғандардың етегін басып қалып.
(Бәлкім барлық себебін біз ұқпадық),
Қызықпыз біз,

Екенбіз қызық халық,
Тыншымайтын көңілі бірін-бірі
Ойда жоқта жүрмесе сүзіп қалып.

(інім Азатқа) 22 наурыз, 1995 жыл.
Соңымнан ерген сыңарым,
Соңыңда қалып жыладым.
Сарқырап ағар шағында

Сарқылып қалған бұлағым.
Арман да арман...
арман-ай...
Арманда жаным қалғаны-ай...

Армандай сұлу шақта да
Алады-ау ажал талғамай...
Айналайын, жан інім...
Санамда қалды сағымың.

Толысқан әбден шағыңда
Таусылып қалды-ау
Жарығың.
Неліктен кеттің!? Неліктен!?

Қарт емес ең ғой деміккен.
Жарқырап мынау дүниеге
Өкінту үшін келіп пе ең?
Өртенді-ау жасыл орманым,

Гүлжауһар Сейітжан
Армандай сұлу шағыңда
Таусылып қалды-ау
Жолдарың.

Қанатың әлде талды ма,
Үмітің отқа жанды ма.
Қу тірлік қинай берген соң
Шақырып әкем алды ма!?

Көңілің уайым терді ме,
Түсті ме санаң кергіге.
Қор етпей сұлу тұлғаңды
Жас болып қалғың келді ме!?

Жалғыз қап жапа шектің бе,
Жүрекке улар септің бе.
Опасыз екен өмір деп,
Түңіліп содан кеттің бе!?

Айналайын, бауырым.
Қайғының көрдік ауырын.
Құрбаны болдың әлде сен
Тірліктің бітпес дауының.

Дүниеден мынау кетерде
Татқаның у ма, шекер ме.
Өкпелеуші едік тірлікте,
Өкпелеппіз-ау бекерге.

Мән бермей ұлы ұғымға,
Іс болмай шаттық, мұңыңда,
Сүйеміз деппіз ойланбай,
Білмейміз соны шынында.

Кеңітті-ау ойлар етегін,
Түбіне қалай жетермін.
Ұқпаппыз бала, бауырды,
Сүюдің қандай екенін.

Ана жырлары
Атаның жоқ деп салтында,
Деппіз ғой «ұшпа!», «талпынба!» –
Қабылдай алмай сені біз,

Құйылған сол бір қалпыңда.
Деп лайлап судай тұнықпыз,
Ұғуға жанды құлықсыз,
Өзімшіл ылғи пенделер

Өрекпіп қарсы тұрыппыз.
Дүниеде сенің барыңды,
Аз көріп пейіл тарылды.
Жүрмейсің айтқан жолмен деп,

Ауырттық қанша жаныңды.
Адамды ұқпау – тағылық,
Ұқпаудан өлген сан үміт.
Ұқтыра алмай наладан

Кетті әлде жүрек жарылып.
Мақсатқа жеткен там-тұм-ақ,
Мәңгілік кімге бақ-тұрақ.
Жас өттің жарық дүниеден,

Бірақ та өттің жарқырап.
Алдында болып құрбыңның,
Бақшасын көрдің бұлбұлдың.
Тәттісін таттың тірліктің,

Шырыны дерлік мың гүлдің.
Адамның ұрпақ сәні шын,
Ғұмырлық үлкен табысың:
Көз тартар көркем ұл-қызың –

Жазира, Дархан, Арысың.
Соларда қалып дулы әнің,
Қорғаны болар туғаның –
Әкенің қалған орнында

Гүлжауһар Сейітжан
Кеткенде дүние дөңгелеп,
«Шырағы жаққан, сөнбе?» – деп.
Соларға құшақ жаярмыз,

Оны ойласам жай болмай шешенденер,
Күй де жоқ жұртта кеткен есемді елер.
Бір түйткіл көңілімді жайлайтұғын,
Жанына жақындайын десем де егер.

Үркектеп өз өзімнен қашқақтадым,
Кең толғар бір әңгіме бастатпадым.
Алдымнан өзі де емес, өзге де емес,
Шаршаулы жанарлары шашты ақпарын.

Дейді олар. «Құлыным-ау күнім жақын,
Ілгері емес кейінге бұрылды атым.
Көлеңке түсе ме деп көңіліңе,
Көрдің бе, шыға алмайды үнім батыл».

Деді тағы: «Шүкір ғой, шүкір балам,
Басқа түсер бір іске күтін балам.
Уақыт жақын,
Қаласың бәрің-дағы.

Қалады жарық дүние, бүкіл ғалам!
Әкенің ұқтым жайын, ойын-бәрін,
Ұқтым мен келмесе де мойындағым.
Бірақ та су-су етіп қолға тұрмас,

Торғындай тұрақтамады ойымдағым.
Солай мені үркітіп өз күдігім,
Өмір өтіп ілгері озды күнім.
Өлім деген бір сөзді жойғым келіп

Ана жырлары
Арман егіп қондырған қолға үмітті,
Әкем бірақ қалмады...
Өлді, бітті...

Көнесің-ау...
Бәріне көнесің-ау,
Көңіл бірақ тағы да болды күпті.
Бір күні сіңлім жылап тұрып маған:

Сырым бар, – деді – терең құлыптаған.
«Өсірген балаларым бар-ақ еді,
Ескеріп бір сен ғана ұмытпаған!» –
Деп еді әкем маған елге бірде

Үлкейткен суретін ап келгенімде,
Апыр-ай бір суретін үлкейттіріп,
Сен-дағы ала келіп бермедің бе!?
Мына сөз маған қайта қара жапты,

Көрмеген адам едім жаны азапты.
Кенеттен өкініштен бойым сыздап,
Жүрегім қатты ауырып бара жатты...
Қайтейін амалым бар бірақ қандай,

Жанымды не бар кәне жұбатқандай?!
Жүрегімді езеді-ау,
Жүрегімді...
Апыр-ай мына қатал сұрақтарды-ай.

Сезімтал бұл көңілім кейде керең,
Немене ол суреттегі бейне деген.
Бір күні кетесің ғой ортадан деп
Ескерткіш жасап жүрсің дей ме деп ем.

Ойымнан шықпады сол, түске кірді,
Өкініш өзекті өртеп, күшке мінді.
Портрет төр алдында күндіз-түні
Бақылап тұрса да енді істерімді.

Гүлжауһар Сейітжан
Сіміріп махаббатын толы арнадан,
Жүрген шақта ашығып тоңар ма адам?!
Қандай!

Қандай өкініш ата-ананың
Тірлігінде қуаныш бола алмаған!

Бір күндері тірлік біткен сарқылып,
Қалар тыныш жүрген күндер шақ ұрып.
Көзі біткен жылғалардай кебеді-ау
Лүп-лүп соққан тамыр біткен тартылып.

Жатса-дағы жер сілкініп, тау құлап,
Түк сезбестен, сарсытпастан дау құлақ.
Бір күн жерде жатамын-ау қаңқа боп,
Иттен қалған сүйектердей саудырап.

Жеңіп шығып, жетпей қалып бірде әлім
Алысқаным, ұрылғаным, ұрғаным
Болмағандай, сезбегендей ешқашан
Бұл өмірдің ең құйтырқы сырларын.

Өшпегендей жан ұйытқан жақсы леп,
Еш мойынға оратылмай ақ білек.
Тіршіліктің қазанында шыжғырған
Болмағандай ыстық жүрек, пәк тілек.

Жылдар мені өз отына шарпылған
Келеді айдап тура жолмен тартылған.
Сол бір шаққа жеткізем деп тездетіп
Алдап-сулап,

Ана жырлары
* * *
Өлең жазу-өрмек тоқу гүл құрап,
Алтын іздеу жерді терең бұрғылап.

Көкжиектен көлбең еткен ойлардан
Бұлақ жасау ағып жатқан сылдырап...
Өлең жазу –
Жүрек жарды сырменен

Жиһаз жонып, отау тігу іргеден.
Жыр боп ағып керегіңе жараса
Кем демесің үлде менен бүлдеден.
Өлең жаздым жүрегімді жайып сап,

Оқы оның әрбір сөзін байыптап,
Кешір бірақ сала алмасам суретін
Көңілдегі көп сезімге лайықтап.
Кеуде соғып пенделікке бас ұрып,

Дауға барып, көрсете алман асылық.
Көз алдымда көлбеп-көлбеп ойларым
Гүл сияқты жаста болды шашылып.
Өлең деген күншуақ қой тілдегі,

Самал жел ғой желпитұғын іргені!
Болды маған көлбең етіп сұлулық
Ізгі ойдың есіп өтсе бір лебі...

Тағы бір жыл шығады алдан мені қарсы алып,
Бүгініме отырсам да үлгіре алмай тамсанып.
Жеткізбеген армандарға арыз айтып, еске алып,
Келші, досым, отырайық от басында ән салып.

Уақыт бізден жүйрік қой, алға озады екпіндеп.
Ұйқтап жүрсең оятпайды.
Айтпайды екен кеттім деп.

Гүлжауһар Сейітжан
Қара үзіп жоғалғанша бір-ақ қалып өкініп,
Ұмсынасың...
Ұмсынасың жеткізбеске жеткің кеп.

Бірақ уақыт қайырылмайды, аямайды бізді түк,
Жаз тірлігін қуып жүрсең, қалып жатар күз бітіп.
Осындайдан айтады-ау өмірді қас қағым деп,
Құйын ғой бір өмір деген өте шығар ызғытып.

Келші, досым, сырласайық, жан сырыңды жайшы бір,
Арманың не жанға жақын тұтатының қайсы гүл!?
Мал табу да, жан бағу да тіршіліктің сәні емес,
Айтпа оларды,

Оның бәрі жан сыр емес, жай сыбыр.
Айтшы, жүрек нені аңсайды, нені іздеп торықты,
Айтшы, көңіл қандай сырмен, қандай күймен көрікті!?
Айтшы маған күндеріңнің ажарын не келтіріп,

өміріңде естен кетпес қандай сәттер жолықты?
Ұятыңмен ылғи-ылғи таба алдың ба келісім,
Досың бар ма жаныңды ұғып, түсінетін сені шын? –
Қолдан келер бар көмегін қару етіп ұсынар,

Дертті болса жүрегіне дауа болар ем үшін.
Нені күтіп, нені іздедің, не тіледің зар илеп,
Пәктік болып жүрегіңде шалқи ма әлде сәби леп?
Келші, досым, осы кеште отырайық екеуміз,

Уақыт ертіп келеді тау басына,
өлім өмір алысқан ауласына.
Бара жатқан сияқты кейде адам,
Сақина іздеп сол таудан сау басына.

Ертіп келеді әйтеуір дедектетіп,
Жарайсың ба, жарама керекке түк.

Ана жырлары
Жұмысы жоқ –
Разы-хош боп жүрмісің,
Не қайғыртты,

Қиналдың нені өкпе етіп.
әсер етпес күлкің де, жылауың да,
қанша күнге тоқтадың бұл ауылға.
Оған, сірә, бәрібір,

Билейсің бе,
Кетесің бе жоқ әлде шылауында.
Ортақтасып бір шаттық, бір мұңыма,
Ызғармен жүздестіріп, Күн нұрына.

Уақыт бастап келеді бір жақтарға,
Жармасып әрең келем шылбырына.
* * *
Сеземін өтіп жатыр қымбат күнім,

Зар етер өрсізі де бұлдап мұңын.
Ұсынар деп жүргенде бір бақ гүлін,
Келер-ау деп жүргенде бір шаттығым.
Сеземін, көп қызығым келмейді енді,

Қайтсін-ау қанаты әлсіз мендейлерді.
Жанымды жұбатуға сараң үміт,
Сабыр мен сағынышты теңдейді енді.
Айналып тіршіліктің бір құлына,

Қарамай қулығы мен сұмдығына.
Асаудай арпаң-тарпаң бұл өмірдің,
Жас буын жармасады шылбырына.
Арбамыз ескіріпті, толған сынық,

Сеземін жастық кетті, қолдан шығып.
Иә, иә біз де оның қан базарын,
Кешкендей төрлерінде болғансыдық.
Отырдым деп жүрсем сан тақтарында,

Гүлжауһар Сейітжан
Ұстатпай талай қызық мен шықпаған,
Сан биік қалыпты ғой қапталында.
Жастығым сарай десем – тамшы ағардай,

Алдымнан шығар күн аз арсалаңдай.
Қаншасын қуыс кеуде еттім екен,
Өлтірдім қаншаларын жан сала алмай.
* * *

Неліктен қуқыл тарттың сонда, жаным,
Соңғы рет қоштасқандай көз қададың.
Мен саған жалтақ-жалтақ қарай бердім,
Таба алмай жұбатудың өзге амалын.

Бір кірбің қабағыңды баса қалды,
Көңіл өз құпиясын жасап алды.
Лезде бозғыл тартқан бейнең сенің,
Алыстап барды-дағы тасаланды.

Неліктен қуқыл тарттың сонда, жаным,
Соңғы рет қоштасқандай көз қададың.
Найзадай шаншылатын кірпік әлде,
Жасырып тұрды ма екен өзге алаңын.

Әлде ол қимастықтың белгісі ме,
Көңілдің жоламайтын бергісіне.
... Солай-ау жараспайды екен де ғой,
Қыздарша жылай салу ер кісіге.

* * *
Биіктік пе аңсайтының, асқарлар ма жан бармаған,
Қиялдайтын қияндар ма, адам тіпті аңғармаған.
Көз жеткісіз жиектер ме қыранда да қаймығатын,

Әлде сенің шөлдегенің көлбеп жатқан мәрмәр далаң.
Нені күттің, нені аңсадың, нені, жаным, армандадың,
Әлде сенің көкірегіңді шемен болып алған ба мұң.

Ана жырлары
О, құдірет, алдыңдағы тұнып тұрған нұрлы сырға,
Жетейін деп ең болмаса, жетейін деп қарманбадың.
Әлде сенің жан дүниең жатты ма екен жыр шұбатып,

Жас жүрегің мейір төгіп, тыныс тауып, тыншығатын.
Сонау ішкі сарайында күміс күндей сәуле тартып,
Жас махаббат шықты ма әлде көктемедей бүршік атып.
* * *

Тежемей аңқау арынды,
Айырмай ақ пен қарасын.
Түсінбей менің жанымды,
Түсінбей кетіп барасың.

Мелшиген мынау таулар да,
Сезбейді менің сырымды.
Е, оған, досым, дау бар ма,
Емессің сен де бұрынғы.

Бұрынғы күлкің жоқ тіпті,
Сезбеймін сенен түзу ым.
Жоғалтып алып оттықты,
Жойдың ба солай қызуын.

Өткенге беріп барлығын,
Тағдырды бағып жүрсің бе?!
Өзгеріп кепсің дәл бүгін,
Күрсінбе, досым, күрсінбе.

Сағыныштарға толса маң,
Айтпайық, мейлі, ол жайлы.
Өкініш кейде болса да,
Өкіну қажет болмайды...

Гүлжауһар Сейітжан
* * *
Нәзік бір толқын дір еткен,
Кеудеге нұқып қалды да.

Жасырын бір сыр жүректен,
Домалап түсті алдыма.
Көңілдің қойған сұрағын,
Қайталай айтып бір күбір.

Кеудеге сыймай бір ағын,
Атыла жаздап қалды бір.
Тұрды да сосын түйіліп,
Құйыла берді жас болып.

Кенеттен бейғам күй ығып,
Елжіреп кетті тас көңіл.
Сенімнен сезім нәр алып,
Сұлулық біткен тең келмей.

Жан-дүнием шықты жаңарып,
Жайраңдап көктем келгендей.

Артық дедім мен сені өзгелерден,
Қолыңды алдым ұсынған құрметпенен.
Айтқаныңа ұйығам, сөз де бергем,
Шаттық едің мен үшін, гүл-көктем ең.

Бір-біріне қос бақыт күле білді,
Марқайды да қауышқан көңілді ұғып.
Жүрді менің сезімтал жүрегімді,
Жанарыңның жылуы жылындырып.

Айырылдым кенет сол тірегімнен,
Сезімімнің тастадым тұсап бәрін.
Желкілдеген қос талдың бірі едім мен,
Аңдаусызда өрт шалған бұтақтарын.

Ана жырлары
Артық дегем мен сені өзгелерден,
Тең де көргем өзімді саған бұрын,
Айтқаныңа ұйығам, сөз де бергем,

Бәрі өзгерді, таусылды амал бүгін.
«Қош» дедім мен, ақылға салып бәрін,
бақытыңды ортайтқым келмеді де.
Бірақ одан шаттыққа жарытпадым,

Қуанышың тұрмады еңбегіме.
Көкірекке жинап ап бар мұңыңды,
Жүректі сен қайтадан тұтатпадың.
Қымбат екен, білмеппін, тал бұрынғы,

1990 жылы Ақтау қаласында өткен алғашқы
«Қыз сынында» оқылған сынаққа түскен қыздардың
кіріспе сөзі
Қандаймыз біз: мықты әлде нашармыз,

Өмір жалғап, іздеріңді басармыз.
Той тойлатып, думандатып бір күні,
Ата-ананың жоралғысын жасармыз.
Қандаймыз біз: көріңіздер ал бүгін,

Ақылды да, ажарды да – барлығын.
Сұлулықты қыз атынан құшақтап,
Алып шықтық алдарыңа бар мінін.
Болса-дағы ниет түзу, арман ақ,

Ой-қиялға бітірсе де ән қанат.
Замананың сан бұралаң жолдары,
Бізді-дағы кетті анық таңбалап.
Десек-тағы заманымыз жаңғырды,

Гүлжауһар Сейітжан
Өз халқының әдебінен қол үзіп,
Ана тілден айырылды сан құрбы.
Ата-ана, сендерден жоқ жан ыстық,

Құшағыңда қуанышпен табыстық.
Бірақ қайдан шықты қыздар тұратын,
Қазақпын деп айтуды да намыс қып!?
Сана қандай, мініміз бар қаншалық,

Салмақтайық алуан ойға жан салып.
Ата-ана, бірге толқы бізбенен,
Ренжіме, қала алмасаң тамсанып.
Ойла!

Ойла тек бізде ме бар кінә!?
Тыңда! Қара!
Мүкіс кетіп, қалғыма!
Бойжеткен боп, есейдік деп қыз болып,

Тұңғыш рет шығып тұрмыз алдыңа.
Талшыбық қыз,
Шынар қыз бен қайың қыз,
Өздеріңнің Күндеріңбіз, Айыңбыз!

Қандаймыз біз?!
Ал салыңдар сарапқа,
Қарсы алыңдар,
Сындарыңа дайынбыз...

(Еділге)
Інім менің қуат берген анама,
Туған үйге көрік болған шағала.
Сен бар жерде өсе түсер көңілім,

Қуаныштың дәні егіліп санама.
Інім менің әкем еккен бір терек,
Сені оны көзі дейді жұрт елеп.

Ана жырлары
Сен отырсың шаңырақта анаммен,
Көрінеді іші құтты, сырты ерек.
Інім менің бүршік атқан бір бұтақ,

Татымайды өз орныңа күллі тақ.
Мен кеткенде туған үйде сендерсіз,
Қалар еді-ау шаттық өліп, жыр жұтап.
Жер бетінде пана маған, әрі бақ,

Шаршағанда оралатын дамылдап.
Сендер болып күтеді ол мені ылғи,
Мұра әкемнен қымбат қара шаңырақ.

Сырғанайды сездірмей сағаттарым,
Байқамаймын кеш батып, таң атқанын.
Көріп, білген санада жатталып тек,
Қалдыруда ойда сыз, қабақта мұң.

Қауырсынын ұшырып қанаттарым,
Шығара алмай сыртына жан аптабын.
Пенделіктің шаңына ілесем деп,
Қанша уақыт құр босқа далақтадым.

Талабымның жазықсыз сағы сынып,
Сынды қанша сытырлап қамыс үміт.
Аласапыран заманда алпарысып,
Жақсылықтар іздедім жан ұшырып.

Жау тигендей ойрандап гүл бағыма,
Айналдым ба әлде бір құрбанына.
Түсіне алмай дал болдым қанша рет,
Замананың құйтырқы сырларына.

Қанша рет бойымның бұзып қанын,
Сағым болып жоғалды қызыққаным.

Гүлжауһар Сейітжан
Тақ-тұқ болды таңдайға меймілдемей,
Көрсем деген пенде боп қызықтарым.
Жоғалмасын, жоғалсын тамаша үміт,

Озбас еш жан заманнан дара шығып.
Аласапыран уақыттың құшағында,
Өтем бәлкім осылай аласұрып.
* * *

Күн өтеді, түн өтеді – алуан ізі артында,
Алпарыста қанша пенде ілесе алмай қарқынға,
Тіршіліктің сол жолында айналады марқұмға,
Қанша пенде,

Қанша пенде ес жимаған қалпында.
Ойхой, дүние, жеткізбейсің,
Шек те, шет те жоқ сенде.
Ұрындырдың қанша жылды ес жидырмай от, селге.

Жеткізбен деп еш түбіме қанша жолды өтсең де,
Ұмтылдырдың сан берікті еш жақсы деп кештен де.
Ұғына алмай құштарлығы соры әлде бағы ма,
Байлық шіркін күле түссе, байимын деп тағы да.

Қанша пенде ғайып болды қанағатсыз барына,
Енді ғана қол жеткенде тұлпарының жалына.
Шіркін дүние мың құбылып, қызыл-жасыл малынған,
Қорып сені қанша пенде қызғаныштан тарынған.

Дегізбестен: дүние – боқ, артық емес арымнан,
Дегізбестен: басым қымбат, садақа деп жанымнан...
Қанша пенде сені қуған тәрік етті бәрін де,
Уа, адамдар, білсең егер...

Табыстырған әділет, теңдігіме,
Қол жеткіздік қазақтың елдігіне.
Құтты болсын күттірген жаңа заман,
Азаттығым аңсаған келді, міне.

Аспан зеңгір қарасам,
Қызығың көп санасам.
Жаны жайсаң халқым-ау,
Таусылмасын тамашаң.

Боп жүргенде күлкің аз, уайым басым,
Жаңа күнің жақсылық дайындасын.
Көсіп қалған қолыңды көп дүниені,
Тоқшылықтың жалынан айырмасын.

Болсақ-тағы сан ығыр,
Көктемдердің жаны гүл.
Айналайын, халқым-ау,
өмір қымбат бәрібір.

Сұры қашып қанша рет тірлігіңнің,
Қанша рет бір тұрып, бір бүгілдің.
Енді қанша келсе де күңгірт заман,
Берекесі қашпасын бірлігіңнің.

Артып елдік айбынын,
Жарқырасын Ай-күнің.
Ырыс құйып, халқым-ау,
Үстей берсін байлығың.

Тереміз деп сенейік ырыс гүлін,
Төзімділік дегенің ұлы іс бүгін.
Аман болсын еліміз алдыменен,
Тілейікші заманның тыныштығын.

Қиындыққа бел шешіп кіріспесем,
Кеткендейін көремін ұлы істе есем.
Сонда менің жаныма келіп тұрып,
Қуанамын «Айныма! Дұрыс десең!»

Білемін жүрген жоқсың ер еткелі,
Жүрегің бәрінің де себепкері.
Қиындау тағдырымның көп салмағын,
Білдіртпей келесің сен демеп мені.

Сенімнің жоя алмады уақыт күшін,
Жүргенім сол танытып жақұт күшін.
Сенбісің әлде оңынан туған жұлдыз,
әлде сен маған келген бақытпысың!?

Жолықсақ, езуіңде тұрар күлкің,
Неге екен сол күлкіңе құмармын тым.
Шарқ ұрғызар, шынында, бақыт деген,
Сен сияқты болатын шығар мүмкін.

Сезімді тот басады, тот басады,
Болады оның да жас, қатпа шағы.
Оның да жұлдыздары жанып кейде,
Басынан күні өтіп, бақ қашады.

Сен мұны ойладың ба, ойламадың,
Егеді ол шабыт болып бойға дарын.
Шырқатар кейде үздіксіз арқасы бар,
әншідей басылмаған тойдағы арын.

Шақтарын таусып алып шат, тамаша,
Тозады-ау бұл да күтіп, баптамаса.
Кейбірде аспанға ұша шарықтаса,
Кейбірде жусаннан да жатты аласа.

Лапылдап,
Жанып-сөніп,
Көңілді арбап,
Өзіңе ерекшелеп орын барлап-

Сен ылғи жылтырайсың тұңғиықтан,
Жүресің келешектің төрін қармап.
Деміңмен жан дүниені жандырасың,
Лебіңмен мейірімді қандырасың.

Көз жұмсам қиялыма шырматылып,
Күніне жүз қайтара жаңғырасың.
Көңілге көрік берер тамса майың,
Әпсәтте нұрландырып жан сарайын.

Мен қалай сенің ыстық құшағыңда
Қызығын дүниенің аңсамайын...

Неге сүйдің сен мені!? –
Артықтығым жоқ еді өзгелерден,
Сыныңа да кейбірде төзбегем мен.
Пенделікпен кейбірде сөзге де ергем.

Білмеймін, неге сүйдің,
Айыбым көп әйтеуір білетінім.
Болмаса да ісім жұрт күле-тұғын,
Кезім де бар жеңілтек жүре-тұғын.

Көңілім қалса егер –
Мейірімсіз бар тағы қаталдығым,
Мәңгілікке батса да батар күнім.
Білмеймін, қандай күйге тақар мұным.

Бірақ сен сүйдің мені –
Дей алмаймын білмедің соның бәрін,

Гүлжауһар Сейітжан
Біле тұрып бір сәт те қорынбадың,
Қалауымның бәрін де орындадың.
Сондықтан сол үшін де

Мүддесі үшін адамдық парыздардың,
Өтінен сақтап мені сан ызғардың,
Сүйгенің үшін саған қарыздармын.

Ойлап жаттым ұзақ таң,
Ойлап жүрдім күн бойы.
Шырматылып тұзаққа,
Ой-өріске гүл қойып.

Ойлап жүрдім бақта да,
Ойлап жүрдім үйімде.
Ажыратылмай ақ-қара,
Дел-сал болған күйімде.

Ойлар қалды жаңғырып,
Шарықтады түрлі үміт.
Басым қалды мәңгіріп,
Көңіл қалды дүрлігіп.

Сосын, сосын шабандап,
Шаршап кеттім бәрінен.
Ойлар жатты табандап,
Ойнап шыққан әріден.

Тұрмай төзім шығындап,
Жатпай текке тіл безеп.
Қатқан басты сығымдап,
Ұйқтап кеттім бір мезет.

Тұман басса көңіліңді қоюланып, мұнарланып,
Сенбейтұғын арман болсын, үміт отын тұрар жағып.
Өр қиялдың жетегімен кірсең соның құшағына,
Сонда сенің жан дүниеңді шұғылаға ол тұрар малып.

Орталанған көңіл қайта соныменен демделеді,
Ойлай білу мұндай шақта ойлай білу ең керегі.
Ал әйтпесе тыпыршыған жүрек шіркін байыз таппай,
әр жағаға бір соғумен бір соғумен сенделеді.

Буып-түйіп сырларымның жақсысы мен жамандарын,
Ажыратасың сар тісі мен солқылдаған балаңдарын.
Сосын ғана қою тұман ыдырайды бірте-бірте,
Сосын ғана жоя аласың көңіліңнің алаңдарын.

Дала күңгірт, үй іші одан да өткен,
Мен де сондай көңілсіз болам деп пе ем.
Қашан менің жанымда жаз шығады,
Қашан келіп жаныма қонар көктем.

Дала күңгірт, көңіл де күңгірт бүгін,
Әлі біткен жоқтай-ау жым-жырт түнім.
Қашан маған шаттық нұр әкеледі,
Қашан маған келеді бір құтты күн.

Күтемін бір күнді, күтемін үмітпен,
Көңілге шұғылалы қуаныш іріккен.
Ол мүмкін келеді сәулелі таңдармен,
Ол мүмкін келеді жаңбырлы бұлтпен.

Гүлжауһар Сейітжан
Гүліндей құлпырған райхан бағымның,
Күтемін сол күнді, сол күнді сағындым.
Бар мұңнан жандағы арылғым келеді,

Жалт-жұлт сезім, жастық нұр толқымалы,
Көзді жұмсам көңілде сол тұрады.
Өтті күндер, мөлдір шақ өтті емес пе,
Балғын дәурен құштарың олқы ма әлі.

Елегізіп, шарқ ұрып тыншымадың,
Сездің бе әлде алдыңнан күн шығарын.
Лебізінде жалын бар, қуатың мол,
Содан ба екен мен саған құлшынамын.

Түс көремін, қуанам үміт көрсем,
Көтерілсе ұйқыда жүріп те еңсем.
Махаббаттың мөп-мөлдір тамшылары,
Ізгілікпен әрқашан күліп кел сен.

Сараласам мазмұнын күндерімнің,
Толтырмаққа орынын бір кемімнің.
Жасап алып қайтадан екіншісін,
Өкініштің сүйегін мың кемірдім.

Бетін ашсам жайратып шындығымның,
Қызығы кем қуантар тірлігімнің.
Адаммын ғой парызды өтейін деп,
Бүгілмейтін жерлерде мың бүгілдім.

Талайын-ақ жоғалтып сырлы күннің,
Шыға алмадым қойнынан бір мұңымның.

Ана жырлары
Келмейді енді көлбеңдеп көз алдыма,
Көктем тілеп жаныма мың құбылғым.
Қызармаймын кенеттен күлкі қысып,

Алып ұшып жүрегім, сыртым ысып.
Кептерлері кетті ме шаттығымның,
Көкірегімнен мәңгіге пыр-пыр ұшып.

Не күтесің, жаудырап қарайсың сен,
Кетіресің мазамды соныменен.
Кездеседі өмірде талай сын деп,
Демегені болар деп, көңілденем.

Қадаласың сонан соң бірақ тағы,
Дыз етеді жүрегім сезіктеніп.
Тік ұстаған туымды құлатқалы,
Жүрген жоқ па төзімнен безіп берік!?

Деймін-дағы қаламын қапаланып,
Жүрек күйін тағы да оятты деп.
Ал тереңде бір сезім жатады алып,
Тыным таппай, дөңбекшіп, тоят тілеп.

Ойласам – жақсымын да, жаманмын да,
Ақ әрі айыптымын ар алдында.
Бір күні тас түнекті өзім жасап,
Бір күні жарық болдым қараңғыда.

Біледі бұл жәйіттің кім айқынын,
Бұраса екі көңіл бұлай тілін.
Жығылдың өзің келіп аяғыма,
Кешірім жайым барда сұрайтынын.

Гүлжауһар Сейітжан
Ойласам білгірмін де, наданмын да,
Бөленем қиялға да, жаман мұңға.
Бір күні құрақ ұшқан кішіпейіл,

Бір күні жауап қатпан хан алдында.
Көп жөні, жөнсізі де істерімнің,
Айырып ақ, қарасын түстедім мың.
Кейбірде тас атқанды елең қылмай,

Кейбірде сәл жай үшін күшке міндім.
Бәріне бірақ қалай жар сала алам,
Ұқсайды бір біріне қаншама адам.
Біреудің биіктігін мәртебе деп,

Біреудің биіктігін ар санаған.
Сан ұлттан, сан қаладан, сан саладан,
Ұқсайды бір біріне қаншама адам.
Қолында пенделіктің ойыншық боп,

Өткен күндер жоғалған секілді үміт,
шашақталған шақтардың шетін бүгіп.
Жым-жылас боп сырт қарап жөнеледі,
Қарамастан кейінге бетін бұрып.

Өткен күндер секілді көшкен арман,
Елес беріп жаңаның ескегі алдан.
Ұмытасың сен де тез, ұмытасың,
Кей сәттерді талмап тек есте қалған.

Өткен күн мен келер күн – жалғас бәрі,
жаңа келсе, ескіні дарға асқаны.
Тіршілікке қарасам бір үмітпен,
Мезгіл менен ғұмырдың арбасқаны.

Ана жырлары
Талап жасап, армандап алға басқан,
Қала алмайды ғұмырды жалғамастан.
Сондықтан да келеді адамменен,

Мәртебесін бөлісіп заңғар аспан.
Кеудесіне бабалар құйып теңіз,
Сол күндерден жасапты түйіп негіз.
Өткен шаққа табанды тіреп тұрып,

Еш армансыз өткен адам жоқ па шын-ақ өмірден,
Дегеніне жете алмай қанша көз жас төгілген.
Қаламасын қаншалық – құтылған жоқ өлімнен,
Қанша қимас болса да қазып алмас көріңнен.

Өлім деген өртейді өзегіңді от болып,
Арашалап қалмайды ешкімді ешкім көп болып.
Қанша жайсаң, даналар өкінішпен кетті өліп,
Қанша қимас ғұмырын беретіндер жоқ бөліп.

Амалың жоқ, шара жоқ қайғырсаң да қаншалық,
Бере алмайды өліге ешбір тірі жан салып.
Тәтті дәмді сезе алмас ешкім де құр тамсанып,
Басқа түссе, зұлматты қуа алмассың қамшы алып.

Жармассаң да жастық шақ ұстатпайды тізгінін,
Оралмайды қаншалық іздесең де қыз күнің.
Бір күніңе татымас ойсыз өткен мың күнің,
Қысталаңда танырсың қасиетін ізгінің.

Аңсап жүрсең ылғи да жақсылықтың жарқылын,
Бейімдейсің сен оған ғұмырыңның тәртібін.
Тигізбесең, жаныңа жат дүниенің салқынын,
Текшеленер көз тартып, қоштасатын әр күнің,

Қуанарсың тірліктің үйренгендей бар тілін,
Әрқашан да есіңде сақта соны, алтыным...

Ана жырлары
Шірік жіптей біреуі үзіледі бырт етіп,
Бұзып жолын жанына құйылатын жылудың.
Шыға келіп бұрыштан қол жұмсардай жоқ қасым,

Сескенбеймін мылтығын оқтамасын, оқтасын.
Кей әңгіме бірақ та атып шығар кенеттен,
Бұзып жарып бүркеулі сырларыңның топсасын.
Күндіз-түні мазалап қоймай жүрсе беймаза үн,

Қалдырады-ау қардағы қояндайын ойға ізін.
Соншама сөз бұрқақтап, жауып берсе кенеттен,
Қайда бұғып тұрғанын ұқпай қалам кейде өзім.
Сөз дегенің бабамның қалдырған мол дастаны,

Шешендіктің шарықтап шығатұғын аспаны.
Құралы да, мүлік те, бесқару да емес пе,
Толып тұрса оқ-дәрі оқшантайда бастағы.
Айып тағып жатсаң да жасықсың деп, ерсің деп,

Тұратұғын кезі көп адасқанға жөн сілтеп.
Оң, терісін дөп басып ойната алар қолында,
Нысанасын жібермес әккі мерген болсын деп.

Еркін құшқан елімнің бар әлемін,
Сағынамын аңқыған дала желін.
Сағымдана тербелсе кең алқапта,
Сағынысқан жандардай самал – егін.

Қамшы өрген бидайдың сары дәнін,
Саумал ауа тербесе, бәрі мәлім.
Жалау етіп шашымды қыр басында,
Желіп жүрген шағымды сағынамын.

Гүлжауһар Сейітжан
Ыдырап, қалмай көкте шөкімдей бұлт,
Сап-салқын саумал ауа бетімді өбіп.
Жаныма рахат құйса, жауған жаңбыр

Өрнектер суын бұрым секілді өріп.
Сурет сап жерге сол бір бұлақ бұрым,
Басқанда зеңгір аспан бір аптығын,
Жел тұрса судың бетін шымырлатып,

Келгендей болмысының сұрап түбін.
Қалма деп жер бетінің халқы үлестен,
Даламда керімсал леп аңқып ескен.
Жанымнан мекен тауып қалар мәңгі,

Шықпастан бетіме ұрған салқыны естен.
* * *
Күн шуағы – табиғаттың күлкісі,
Күлсе адамның – күн сәулелі түр-түсі.

Ылғи ғана сондай түсін сыйлайтын,
әр әйелге керек дейді бір кісі.
Жетеледі ол қанша жанды елеске,
Соның күші әйел күнге теңессе.

Түспесе егер ондай сәуле жанына,
Күнсіз қалған жердің беті емес пе!?
Күн шуағы аймалады жер бетін,
Күнді сүйем демесем де келме, түн.

Келтіреді ол көз алдыма әрқашан,
Бір адамның жарқыраған келбетін.

Түс көріп, содан бүгін кірлі көңіл,
Елес-ай қозғайтұғын сырды небір.
Мен бейне жерден кетіп әлдеқайда,
Сен бейне жерде менсіз сүрдің өмір.

Бір күні, неге екенін оралыппын,
Кеткендей көкірегімнен жоғалып күн.
Тұрыппын бейтаныстың жанына кеп,
Келіпті хал-жайыңды содан ұққым.

Өзімше білдірмеске құрған айла,
сұраппын жол берместей «бұл қалайға».
«Осындай бір адамдар болған еді,
солардың қызы бар ма бұл маңайда?»

деппін жай, елеусіздеу, немқұрайды,
сөздерді іздемей-ақ ең шұрайлы.
«Иә, бар, аман-есен» – деп ол-дағы,
кідірмей жауап қатты мен сыңайлы.

Құлазып, жаным жүдеп, бір сырды ұғып,
Салмақ сап, жүрегімді күрсіндіріп.
Ояндым сол күні мен таңғы ұйқыдан,
Бір шындық жан дүниемде тұр шыңғырып.

Бір күні менсіз, күнім, шын қаласың,
Қалдырар жалғыз ана бір баласын.
Бәлкім сен үгілерсің бордай болып,
Бәлкім сен қатаярсың, шыңдаларсың.

Қаласың, әйтеуір сен жалғыз, күнім,
Жарама дәру болған жалбыз гүлім.
Батады-ау сені тастап кеткенімде,
Шошайған жер бетінде жалғыздығың.

Бақытым болып менің құралмаған,
Сәбилер қиқу салып ұрандаған,
Өзіңнің от басыңды дырду қылсын,
Тілерім жалбарынып бір алладан.

Кеше деген кеше емес былтыр енді,
Жаңа белге шығарды бұл күн елді.
Өмір жаңа ән бастады уақыт жайлы,
Уақыт салды тың жерге жыл түренді.

Кеше деген бір күні жылдың өткен,
Көшкен сәуле өткенге нұрлы беттен.
Жинайды оны тағы да мезгіл көші,
Жинайды оны тағы да тірлік еткен.

Әр сағаттың өткенде бар қазығы,
Бүгінгінің кешеде қалды азығы.
Бір біріне ғұмыр боп жалғасады,
Тіршілікте күндердің салған ізі.

Уақытқа мен қараймын, уақыт – маған,
Қайғы жұтам кей күні бақыт табам.
Кеше менен бүгінсіз қайғы-мұңсыз,
Тіршіліктің у, балын татып па адам.

Бір күні ашық, бір күні күңгірт далам,
Бақыт дәмін таттым да, мұң да ұрттағам.
Шүкір етіп өтсін деп ғұмырыма,
Екеуін де сыйлаған тірлік маған.

Айта алмаймын қайғымен қаным бір деп,
Үміт жүрер жанымда жалынды үрлеп.
Біреуімен тек қана қалсаң егер,
Қиын болар адамға әлін білмек.

Қиын жүру – ылғи тек көріктеніп,
Қайғы тұрса тек ылғи төніп келіп.
Сондықтан да шығар-ау тағдыр бізге,
Жүретіні екеуін бөліп беріп.

Ана жырлары
* * *
Кім біліпті не сыйларын жаңа күн,
Сезінем бе салтанатын, сәні, әрін.

Қолдан келер не бар көңіл тоғайтар,
Неше ойдың шырағданын жағамын.
Нешеу теріс, нешеу болды оң қадам,
Санай алмай күндерімді сорлаған.

Немен енді толтырамын көңілді,
Қанағатсыз өмірде бір толмаған.
Сыпырылып сол дегенде зілдей мұң,
Құйғым келіп жүрегіне күн мейірін.

Күндіз-түні сығып берген сөлімді,
Сәбиімнен кім шығарын білмеймін.
Жүректердің жойса-дағы құр дауын,
Қоя ала ма бақытқа қол бұлғауын.

Кім біліпті қиыр-шиыр жолдарда,
Сыналмаған махаббаттың тұрлауын.
Іздеймін деп қымбатымды ең керек,
Ұмтылсам да ертеңіме ентелеп.

Кім біліпті желаяқ бұл уақыттың
Енді қанша қуаларын желкелеп.
* * *
Тағы айналып жаз келді,

Тағы айналып қыс келер.
Көп пе енді, аз ба енді,
Жаз бен қыстар түстенер.
Белгісіз-ау бірақ-та,

Күн өткізу – ол мұң ба?
Өмір қойған сұраққа,
Жауап тауып болдың ба?

Гүлжауһар Сейітжан
Арман деген арман ақ,
Шықпады ма тағы үзік.
Үмітімді арқалап,

Кеткен жоқ па қара үзіп.
Шыйыр қылып қорамды із,
Еге алдым ба тал шыбық?
Жауапты ек деп соған біз,

Қай құдықты аршыдық?
Десек-тағы нәзікпіз,
Бұздырды ма сан бірлік.
Дос көңілін жазықсыз,

Неше мәрте қалдырдық.
Түкке алғысыз әр күнім,
Дей алмаймын бірін нар.
Ойлап кетсем барлығын,

Төбе құйқам шымырлар.
* * *
Шығарып салсам-дағы жарқын үнмен,
Сезілмей құн жетпейтін нарқы бірден.

Ешқашан қайтып енді оралмайтын,
Қоштаспай қалай жүргем әр күніммен.
Шынымен болғаны ма салқын қаным,
Оп-оңай ұмыттым ба жарқылдарын.

Жаныңның сөлін сығып бермедің деп,
Өкпелеп кеткен жоқ па алтындарым.
Салақтық үшін бәлкім сөктің налып,
Өтімен жанарыңның өттің қарып.

Кезінде ұстап қала алмаған соң,
Жоғымды іздеп жүрген кеттің бе алып.
Бүгін де бір таң атты, кеш те келер,
Ойда өшіп, қалар екен есте нелер.

Ана жырлары
Қайтермін ұнамаса өңіріңе,
Өрнектеп салып берген кестем егер.
Әр күнім мен қонақтар оң босаға,

Әйтеуір маған мекен болды осы ара.
Өкпелей алмайды екем ешқашан мен,
Көңілім толса мейлі, толмаса да...
Риза ма емес пе әлде жылдар маған,

Толды ма шаттыққа әлде ызғарға маң.
Әйтеуір тірлік құрған шақтарымда,
Уақыттың құлы екенмін тырбаңдаған.
* * *

Қайтемін бұл жүрегім теңдесе мұң,
Адасқандай бойында кең көшенің.
Теңселеді ойларым қалатындай,
Шығара алмай өмірдің енді есебін.

Теңселеді ойларым ауыр басып,
Аспан сынды бұлт тұнған жауынға асық.
Ыдыратам қалайша іргелерін,
Жөңкілу үшін қыр мен тауыңды асып.

Ойлар...
Ойлар...
Мұңменен қабаттасқан,
Өмір өріп, санамен сабақтасқан.

Елестейді көзіме боркемік боп,
Ал кейде жаралғандай ғажап тастан.
Жарқылдап, сүйінеді жан жүрегім,
Кейбірін көтере алмай талды белім.

Қиыр-шиыр ойлардың іздерінен,
Шимай болып көңілім қалды менің.

(Үржар естелігі)
Топ қайың бар интернаттан алыстау,
Әйтсе-дағы бізге жақсы таныс па.
Демалыс күн жөнелеміз бәріміз,

Қызық әлде басқалардан қалыспау...
Ақ қайыңдар нұрланады сонда бір,
Қойны толы көп қуаныш, мол дабыр.
Әткеншектер аспанға ұшып, мәз болып,

Бақты көрді – қызғалдақ қыз, толған ұл.
Әлдиіне табиғаттың шаттанып,
Біз де мәзбіз болады бір бақ қарық.
Жатады екен сонда тұңғыш армандар,

Жүректерден келешекке аттанып.
Түседі ғой бал балалық ойға сан,
өткеніңнің тереңіне бойласаң.
Ақ қайыңдар, мен сендерді іздеймін,

Алаңсыз сол шақтарымды ойласам.
Айта алмаппыз бақытқа біз арызды,
Ақша бұлттар, асқар таулар – бәрі ізгі.
Әлі-дағы сол күндерді туған жер,

Ерлік жасап мерт болыпты бір батыр,
Кім жүректі, кім табанды, кім батыл
екендігін сөзсіз көпке дәлелдеп,
Жүре берген көз алдымда тұлға тұр.

Ерлік дейді бұл адамға мақсат па,
Ие болу үшін тек бір жақсы атқа?!

Ана жырлары
Оның қайда екенін біз көрмейміз,
Жасалған соң ізін бірден тапсақ та.
Ерлік, ездік арасында бір қадым,

Айтып бітпен олардың көп сырларын.
Сезбейді екен, сезбейді екен, о ғажап,
Көп адамдар ерлік жасап тұрғанын.
Бір ме оған – оқыс жібер, қате атпа,

Айта алмаймын – дәреже ме, атақ па.
Сатылмайтын әйтеуір ол сом алтын,
Ұстай алмас еш жан байлап, матап та.
Сұраса деп, ерлік-жұмбақ, шеш мұны-

Көз алдыма елестеп ер кескіні.
Дер едім: «ол торабында жолдардың»
Сын сәттердің қойып берген бестігі».

Мақсат мүлдем, ойларым мен арманым,
Қанша гүлдеп, қанша бағы жанғанын
өлшейді екен мені әкелген ортаның,
безбенімен тірлігімнің салмағын.

Мәртебесін адам деген ардақты ат,
Ұстадым ба, былғадым ба арды аппақ.
Алуан сынға салып өзі оңды-сол,
Өмір мені көреді екен салмақтап.

Мұны ұқпай-ақ жүріп соған алаңдап,
Намыс туы болмағандай маған жат.
Мәнін терең түсінбейтін кезде де,
Қатарымнан қалдырмапты ол табандап.

Өз ісіне жауапсыздау жау санап,
Тексеруші ем басталарда әр сабақ.

Гүлжауһар Сейітжан
Бірге жүрген, бір класта оқитын,
Көрші қыздың «екі» алғанын ар санап.
Қыз болған соң бір ұят деп бір мұңым,

Бірге қуып қабақтағы кірбіңін.
Себеп іздеп, түсіндіріп, ақтаушы ем,
Қолайсыздау мінездерін құрбының.
Бөліп жүрген қуанышын таңдардың,

Сенген досым соққы көріп, қалған күн.
Хал білем деп табылмаса жанымнан,
Сырт айналса – мойындауға арландым.
Намыс қуып, суайтпенен алыстық,

Сөзге келдік пысықпенен қаны ыстық.
Талай рет килігіппіз дау-шарға,
Жағымпазбен тілдесуді намыс қып.
Намысымды сатқан жоқпын сыйға еріп,

Жүрек сөзі біреу – сүйдік, сүймедік.
Илікпедім көңіліме жақпаса,
Біреулердің мансабынан именіп.
Иілмедім, кез болса да жылаған,

Намысқа ие болар мендей бір адам.
Керек болса, құдайдың да көзіне,
Сол себепті тура қарап тұра алам.

Баяғыша бет жүзіңе толқын күлкі жүгіртіп,
Байқатпайсың қимылыңнан қысылу мен кібіртік.
Неге бірақ көңіліме үйірілді қорқыныш,
Неге, неге құрақ ұшпай, неге сонша тұр үркіп.

Сұлулықтың көз сүрінткен қадірі бар қаншалық,
Қастер тұта алмаса оны қарағанмен тамсанып!?

Ана жырлары
Дей ме әлде, әй, көк айдын, айтшы маған шыныңды,
Күдігім бар жатсаң-дағы жайбарақат қарсы алып.
Уақыт мынау қармақ салып, тұнығыңа сенің де,

Туған жерге тастап кеткен жоқ па орап кебінге.
Ей, көк айдын, мөлдіреген келбетіңе қарасам,
Жүрек қозғар бір қорқыныш дір-дір етер демімде.
Баяғыша көкжиекті сұлулықпен көмкеріп,

Күн сипайды маңдайынан нұрлы көзін төңкеріп.
Тыншыр емес күпті көңіл, тыншымады бірақ та,
Көкірегім әлдеқандай өкініштен өртеніп.
Жетті ме екен дей ме індет, жетпеді ме бұл маңға,

Аз емес-ау шәрбәт суын улап алған мұңлы арна.
Қуанышқа құлып салып адамдардан қол үзген,
Көлдер келді көз алдыма тасталғандай зынданға.
Ей, сұлу көл, баяғыша қарсы алсаң да жарқырап,

өзің жаққа тігілгендей күдіктене сан құлақ.
Мойыныма оралатын сүйіктім ең қашаннан,
Сен сыйлайтын шаттығымды кім әкетті тартып ап.
Сұлу айдын жарқыраған сағынышым сен менің,

Майда мөлдір алақанға салып қанша тербедің.
Енді, міне, үрей орап, мұң торлаған көңілді,
Сеніменен қауыштырып, жүрегіме теңдедім.
Үйренді адам қазір таптап сұлулықты табанға,

Тірі өлік күй кешуде көзді тартқан сан арна.
Жер жүрегін жұлмалаған жиырмасыншы ғасырым,
Қорықтым ба әлде қолды салды ма деп саған да...

Көнетін ол отыр десе, тұр десе,
Жалғыз қалып, аулақ кетіп үрлесе.
Сағат сайын кішірейіп, төмендеп,
Арланбады кетірсе де күнде есе.

Орындайтын әр бұйрығын елпеңдеп,
Тапсырма айтса, көрмепті ғой, ертең деп.
Аяқтарын жас балаша аялап,
Жуатұғын ойға келмей жеркенбек.

Балағатын шырын судай сіміріп,
Анамын деп көрсетпепті ірілік.
Киімі мен тамағын дер кезінде,
Дайындауға жүреді өліп, тіріліп.

Айғайласа – көзге түспей бұғып қап,
әр бұйрығын күтті әскерше тұрып сақ.
Адам еді, ана еді, әйтсе де,
Еркін мәңгі тастады ол құлыптап.

Құрбан болып сүйген жүрек құл болып,
Өз тілегі көмейінде сүрленіп,
Өткізіпті көп жылдарын сол әйел,
Жапырақтай солып жүзден нұр-көрік.

Дастарханда шарап әзір, шарап мол,
Бәрі де үйде ал басқаға қарап көр!
Мені қойшы, осы киіп, осы ішсін,
деп, мұнысын сүйгендікке балапты ол.

Ғайып болып жанын жылытқан нұр-елес,
Тастады әрі селт етпестен жүрегі еш.
Бөлісетін жан сыры мен сезімін,
Серік керек еді оған, құл емес.

Тыныштықтың көрпесін жамбасы илеп,
Манаураған сал түнді таңға сүйреп.
Сағат тілі тағатсыз қуалайды,
Бұлттан шық деп кербез ай сарбас үйрек.

Ай да жүзіп барады таңға қарай,
Қимылында асқақтық бар ма қалай?!
Жұлдыздармен безенген алып аспан,
Жамыраған шамдары сән қаладай.

Деп ойласам, – қала да, халық та бар,
Жұлдыздары – жаққан от, жарық фонарь.
Арасында жүргендей жұлдыздардың,
Әрбірінен Ай жүр ме алып хабар.

Бір біріне болмас деп менен жақсы,
Мен – сұлумын, сенде ажар деген тапшы.
Дегендей тартыс туса, іштерінде,
Апырай, не болмақшы, не болмақшы?!

Жымың-жымың жоғалса наз айтқаны,
Менсінбесе жоқ қой деп мәз айтпағы.
Аңдысуға көшсе егер бір бірімен,
Анау есем жарығын азайтқалы.

Көрген жанды толқытып, бұл сәнді алап,
Тауыспайды қызығын мың сан таң ат.
Дәл осындай жердегі қалалар да,
Қандай әсем сыртынан тұрсаң қарап.

Өзіне бір беріктеу болмас па адам,
Мазалайды бұл өнбес іс несіне?!
Бала көрсем ағасы қорғаштаған,
Жалғыздығың, жан ботам, түсті есіме.

Гүлжауһар Сейітжан
Соны ойлау – жүзімнен күлкі қашар,
Көңілімнің өшпейтін болды алаңы.
Тай құлындай тебісіп, шұрқырасар,

Аға, бауыр жаныңда болмағаны.
Қуыршақпен ойнатсам үйге келе,
Көбейтейін дегем жоқ ырым санын.
Жанға жақын тұтуды үйрене ме,

Дегенім ғой содан сәл, құлыншағым.
Жақсылыққа тірлікте құнықпас кім,
Қолдан келер болмаса нетем, күнім?!
Қапа қылса жалғыздық, ұмытпассың,

Жақсылық – бейбіт күн, ізгі арман,
Қуаныш күтетін бізді алдан.
Ақ ниет, созылған достық қол,
Сақтайтын сатқыннан, ызғардан.

Жақсылық – ынтымақ, бірлігің,
Естуің сәбидің нұрлы үнін.
Сыйласу қадірлеп барыңды,
Күлкісі дос-жаран, құрбының.

Жақсылық – баршылық, тоқтығың,
Көңілден жойылу көп мұңың.
Өсіріп мәртебе, мерейді,
Биіктей түсуі шоқтығың.

Жақсылық – жаңа үміт, талабың,
Келетін жаңа таң, жаңа күн.
Еркіндік, теңдік пен саулығың,
Зерделі қуаты сананың.

Жақсылық – мол жаңбыр, қалың қар,
Жақсының жанында жалын бар.

Ана жырлары
Әркімнің бойынан әйтеуір,
Жақсылық іздеңдер, табыңдар.
Адамдық кейпінің сән реңі,

Сонда ғой ізгілік дәндері.
Айқындап кісілік болмысты,
Білінер ішіңнің тар, кеңі.
Жабырқар ол жоқта пенделер,

Қаңғырар, жол таппай сенделер.
Бақыт жоқ, қызық пен рахат жоқ,
Жақсылық болмаса жерде егер.
Жақсылық жайылсын, төлдесін,

Үміті, шырағы сөнбесін.
Жайнасын жалындай жарқырап,
Жаны оның жамандық көрмесін.
Жол салып, жүрекке сенім із,

Көркейді сол келіп еліміз.
Мәңгілік туысың халқымның,
Сондықтан сүйеміз сені біз.

Өмір қандай тамаша,
Адам қандай керемет!
Бір өзінен табылар, бір басыңа не керек.
Тыныштықтың тұтқасын шығармаса қолынан,

Бейбіт шуақ дүниеге тұрса ылғи себелеп.
Адам қандай керемет,
Адам миы ғаламат!
Білгірліктің шыңына ақыл ойды барады ап.

Өмір қандай тамаша –
Еңбегімнің жемісі
Қару болып қуатты қарамаса табалап.

Гүлжауһар Сейітжан
Миы мықты адамның,
Бірақ әлі кенже еркі.
өзімшілдік, ынсапсыз, жазылмаған сан дерті.

Билік, байлық тұтқасын, бөлісе алмай жүргенде,
Адамдарға атылмақ санасының перзенті.
Өмір қандай құпия, әлем қандай күрделі,
жақсылық пен жамандық орын тепкен іргелі.

Қандай қиын ойласаң, мынау ғажап заманда
Ізгілік пен зұлымдық бірге өмір сүргені.
Мерейленіп әділет көтергенде тік басын,
Ашылған-ды есігі дүниенің құтты, асыл.