Баянғали
Әлімжанов

Өлеңдер, поэмалар
Нұр-Сұлтан 2019

Ақын,
жазушы,
драматург,
жыршы,

манасшы
Баянғали
Әлімжановтың бұдан бұрын \ 2015-2016ж.\ он екі томдық шығармалар
жинағы жарық көрген болатын. Оның сан қырлы еңбегі табиғи

жалғасып, енді он алты томға айналып отыр. Шығармаларының он
төртінші томына ақынның кейінгі жылдары жазылған, сан алуан
тақырыпты қозғайтын, жанға шуақ құйып, ізгі сезімдерді оятатын
мейірімді һәм қиянат, қысастыққа қарсылық танытатын өршіл

рухты жаңа өлеңдері, поэмалары мен жыр-толғаулары, балаларға
базарлығы мен қысқа қайырым – қостаған, үштаған, төрттаған,
бестаған жырлары жинақталған. Ақынның жер-жаһан халықтарына
арналған тартымды өлеңдері қазіргі қазақ поэзиясының ғаламға

Қай-қашанда,
Қатігездік,
Жауыздық көп жазылған,
Тексеріліп,

Тереңірек қазылған,
Ойлан, бірақ,
Тек сатқындық
Құрар болса салтанат,

Қалай ғана
Аман қалды
Барша адамзат азудан ?!
Тарих бар ма,

Жамандықты тізбеген?
Адам бірақ,
Мәңгі – бақи
Ізгілікті іздеген.

Жер бетінде болмаса егер,
Қайырым мен мейірім,
Хайуан болып
Кетер ме едік біз деген?!

Адам шіркін
Көктемде де,
Жазында да,
Күзде де,

Ызғырықта
Ізгілікті іздеген,
Қыл үстінде
Тұрғанда да тағдыры,

Ізгіліктен
Күдер, үміт үзбеген!
Болса дағы, адамзатта,
Мың салт, дәстүр,

Жүз ғұрып,
Көрсетсе де тоң қабақ пен
Мұз қылық,
Өзегі де,

Негізі де өмірдің,
Адамдықтың түп қазығы
Ізгілік!

Қайырсызды
Тасқа теңеп, батырамыз күнәға,
Қатігездік бейнесі деп,
Тасты бекер сынама,

Тасасына
Тығылғанды
Оқтан қорғап қара тас,
Пана болып,

Жатқан жоқ па,
Құрт-құмырсқа, қынаға?!
Тоқта, тоқта,
Адам үшін айтыла ма тасқа сын,

Тілім тасқа,
Тас жарылсын,
Дейміз қойып басқасын,
Қара тастай қайтпас, қайсар

Болса дағы адамзат,
Қара тастан асып кеткен,
Қаталдығын тастасын!
Қанша қатты болса дағы

Ұқсай ма тас жауызға?
Самарқанның
Көк тасы да

Жібиді ғой наурызда!
Тастың қандай жазығы бар,
Белгі болған зиратта,
Адамдар ғой,

Бір-біріне
Төбеден тас жауғызған!

Адамзатқа
Ажал оғын
Тасадан,
Көздеп атып,

Қызыл қанды асаған,
Тарихтағы
Барлық қырғын, қылмысты,
Тастар емес,

Бұл өмірде
Жеңілуге көнбеген,
Тірі жанға
Басын иіп көрмеген,

Қаһарман да,
Алпауыт та, патша да,
Жан шуағы,
Мейірімге шөлдеген!

Амал бар ма,
Талай тағдыр
Кеткен күйіп арманда,
Қасіреттер,

Қан төгістер
Болмас па еді жалғанда,
Жауыз болмай,
Бір-біріне адамдар,

Бір азырақ
Мейірімді болғанда!

Аңыз қылып,
Айтып кеткен білгендер,
Ойланар ма,
Өктемдік пен

Желікті ме,
Ерікті ме, әйтеуір,
Кім күшті деп,
Бәстесіпті Күн мен Жел.

Ұшқалақ жел
Қиғылықты салады,
Арлы-берлі
Кезеді кең даланы,

Көрді бір кез,
Жұпынылау киінген,
Бір жолаушы,
Жалғыз кетіп барады.

Гуледі Жел,
Күнге қарап:
«Күмәнданба маған – деп,
Көрсетемін

Қазір қызық саған көп,
Кім болса да,
Анау атты кісінің,
Бар киімін

Қазір шешіп алам!» – деп.
Соқты кеп жел,
Дауылдатты,
Құйындатты, үскірді,

Үпіледі,
Сүпіледі,
Үшкірді,
Әлгі кісі бермек түгіл

Үстіндегі киімін,
Қымтанып ап,
Теріс қарап түшкірді.
Жолаушыға

Желдің келмей шамасы,
Сап тиылды,
Таусылған соң шарасы,
Күлімдеді,

Күн шуағын мол төгіп,
Мейірімнің
Күшіне бір қарашы!

Бойы жылып,
Жадырады, көсілді:
«Жынды жел жоқ,
Шығаратын есімді!»

Қатал күшке
Қарсы тұрған қайсар жан,
Күн нұрынан рахаттанып,
Шешінді!

Үп ете алмай,
Демін тартып ішіне,
Қайран қалып,
Күннің қылған

Күліп тұрып, ісіне,
Айналаны астаң-кестең
Қылатұғын алапат,
Тентек жел де басын иді,

Мейірімнің күшіне!
Дүниенің,
Не боларын,
Ақыры,

Кім біліпті,
Жетпейді оған,
Адамзаттың ақылы,
Анығы сол,

Күллі ғалам
Күлге айналып,
Кетер еді құрдымға,
Болмағанда

Жаратқанның
Жан біткенге
Мейірім мен рахымы!

Бұл өмірдің өзегі де
Мейірім,
Жан біткеннің
Бір-біріне берері де

Мейірім,
Адамға тән барлық ниет,
Пейілдің,
Тереңі де, керегі де

Рахман,
Рахим,
Тұнып тұрған мейірім,
Жанымыздың

Аңсайтыны мейірім,
Мейірленген
Ана қандай керемет,
Адамды адам

Қылатын да мейірім!
31.08.2018ж.- 11.06.2019ж.

Өзіңнен сұра...
Өзгені сынау,
Оңай-ау, тіпті, айыптау,
Қиындау бірақ,

Бағалап әділ, байыптау,
Өзгенің бәрін
Күйелей бермей бір мезет,
Өзіңе қарап,

Ойланып қойған лайықты – ау!
Қанеки, кімге
Тиіпті пайда, көмегің,
Өзгелер үшін,

Бар ма екен тіпті керегің?!
Өзіңді сына,
Өзіңнен сұра алдымен,
Алдыңнан шыққан

Әлдебір істің себебін!
Айналып кетіп,
Дүние келсе қырымен,
Қылықтан қандай,

Таптым, әй, деме мұны мен,
Басыңа пәле,
Шақырып алған шығарсың,
Өзіңді сында,

Біреуді бәлкім,
Кеттің бе кейде басынып,
Сөйледің әлде,

Лепіріп, лықсып, тасынып,
Жаныңда жүрген
Жандарды тіпті көзге ілмей,
Көтеріп кеуде,

Жасадың ба екен асылық?!
Адастың ба екен,
Соңынан еріп күпірдің,
Сойылын соғып,

Қоздырғыш дерттей пікірдің,
Қарақан бастың
Қамын жеп қарын тойдырып,
Ал, айтшы, қане,

Ел үшін немді бітірдің?
Даналар бізге,
Қалдырған мұра – талай кеп,
Қағамыз таңдай,

Шертеміз маңдай, қалай деп,
Оғындай мірдің,
Сөзімен жұртты атамыз,
Осындайларды,

Айтқан ғой ұлы Абай деп!
Апырмай, атам,
Кімдерді айтып кетті екен,
Өзгені емес,

Өзіңді шалар от па екен,
Ананы да емес,
Мынаны да емес, ойланшы,
Дәл мына сені,

Айыптап тұрған жоқ па екен?!
Жылтырақ қуған,
Қарамай алтын, жезіне,
Заманың бұлдыр,

Әйнегін таққан көзіңе,
Дананың сөзін,
Қару ғып жұртқа жұмсамай,
Дәру ғып алшы,

Аузыңда өлтір,
Ағылған лағын сөзіңді,
Ақылмен биле,
Құбыла соққан сезімді,

Жаныңды салып,
Жақсартам десең әлемді,
Өзгені қойып,
Алдымен жөнде өзіңді!

Мен қарсымын!
Мен ақынмын,
Үміт артқан ақ таңға,
Қуанатын

Күн қызарып батқанда,
Дүниенің
Қай қиыры болса да,
Мен қарсымын,

Адамды адам атқанға!
Алдап, сулап,
Түсірмек боп қақпанға,
Тасадан кеп,

Тасын сайлап сақпанға,
Бірін бірі
Соққылаумен адамзат,
Бұл жалғаннан

Бақ, мұратын тапқан ба?
Мен қарсымын,
Қол созамын аспанға,
Қара жерім

Қызыл қанға батқанда,
Адам ұлы
Қару-жарақ қаптатып,
Бірін бірі

Қулықтарын
Тығып терең қатпарға,
Адалсынып,
Ақтан сөйлеп ақпарда,

Мен қарсымын,
Елімді алдап, жерімді,
Жат жұрттарға
Жалға бермек баптарға,

Мен қарсымын,
Қасиетті жеріме,
Қара құйын
Қаптап келе жатқанға!

Азаматты
Абақтыға жапқанға,
Ақындарды
Беттерінен қаққанға,

Мен қарсымын,
Өтірікке көпірген,
Жағымпаз боп,
Күштілерге жаққанға,

Бөлке нанды
Бөліп жеген бауырлар,
Бірін бірі
Сөлкебайға сатқанға,

Алдап, сулап,
Азу тісін ақситып,
Аузым бар деп
Айдалаға лаққанға,

Жалпақ елдің
Жауыр болған жоқтықтан,
Арқасына
Тұрмыс жүгі батқанға,

Улы жеміс,
Сасық бояу бұйымнан,
Арзан ғой деп,
Айықпас дерт тапқанға,

Мен қарсымын,
Қызықтырып пайдаға,
Ойыншық қып,
Халқымды алдап соққанға!

Азаттығым,
Қазақтығым – ұраным,
Адамзатқа
Арналған бар жыр, әнім,

Даланың,
Арман, мұңын,
Аруағы мен қыранын,
Озбыр, обыр,

Сатқындыққа қитұрқы,
Мен қарсымын...
Қарсы болып тұрамын!
6.02.- 10.02. 2018ж.

Ақыл керек...
Қарамастан адалға да,
Арамға,
Жеп жатырмыз,

Бәрін жауып заманға,
От шашумен,
Артты ашумен алданып,
Құлап бара жатқандаймыз,

Аранға!
Қадалады
Қай жағыңнан,
Қай қаһар,

Кедей кердең,
Бастық астам,
Бай да тар,
Алысам деп

Жүргеніңде аюмен,
Алды-артыңды
Орап алды-ау айдаһар!
Ащы шындық

Өзекті өртеп, ашындым,
Азат елім,
Май табанға басылдың,
Қайғырамын,

Қазағымды ойлаймын,
Құрбаны боп
Кете ме деп ғасырдың?!
Ақылмандар,

Айтса шындық аһ ұрып,
Аузын жауып,

Беттен алма, бақырып,
Атқа мінген,
Үміт күткен бауырлар,
Шырылдаймыз,

Сендерді ойға шақырып !?
Жылтырақпен
Жаулап алып санаңды,
Улап жатыр

Айласымен даламды,
Құртамын деп
Ұрпағыңды келешек,
Улап жатыр,

Тұқымыңды,
Балаңды!
Ойыншығы үйіңде тұр,
Сұрағым:

Бала ойнайды
Аузына сап жыланын,
Барлық заты неге сасық,
Жылтырақ?

Тексердің бе,
Бояуының құрамын?!
Бояуымен
Баяу улап жерімді,

Жоя ма деп,
Қорқам туған елімді,
Арзан, жалған,
Жеміс, жемін жегізіп,

Атпай, шаппай,
Құртса қайттік тегіңді?!
Ерік беріп,
Сатқындарға, жылмыңға,

Алданумен
Ырду-дырду, ырбыңға,
Өзіңді өзің
Қорғай алмай ел болып,

Көріп тұрып,
Кеткенің бе құрдымға?!

Ақыл керек,
Құтқармайды құр уайым,
Үмітім бар,
Табармыз бір ыңғайын,

Мейірбанды,
Момын қазақ баласын,
Арандардан,
Аман сақта, құдайым!

8 – 9. 01.2018ж.
Аллаға сыйын...
Аллаға сыйын,
Шықсаң да тауға,

Түссең де,
Тәуекел етіп,
Кіріссең үлкен істерге,
Күдерді үзбей,

Күбірді тізбей ұмтылсаң,
Жеңерсің бәрін,
Сенімің барда, күш сенде!
Аллаға сыйын,

Байысаң мұртың майланып,
Бақытқа мас боп,
Қуансаң басың айналып,
Ұшпаққа шығып,

Мұратқа жеттім десең де,
Аллаға сыйын,
Шүкірлік қылып, ойланып!
Аллаға сыйын,

Байқамай жерге құласаң,
Жала мен жәбір,
Көргенде іштей жыласаң,
Күндіз де сыйын,

Түнде де сыйын, түңілмей,
Береді құдай,
Талап қып шындап сұрасаң!
Қорықсаң сыйын,

Торықсаң сыйын, тарықсаң,
Ауырсаң сыйын,

Рахымға шөлдеп, зарықсаң,
Жаратқан сені
Тастамай жалғыз жылатып,
Жолыңа сенің

Жағады жар боп, жарық шам!
Әрекет жаса,
Бұтаны бағып, бұққанша,
Құт болар түбі,

Аунаған жерде түк қалса,
Аллаға сыйын,
Алға бас тынбай тырмысып,
Сыйын да самға,

Кеудеңнен жаның шыққанша!
8.12.2017ж.

Хақымыз бар...
Сенің маған өкпелеуге хақың бар,
Менің саған өкпелеуге хақым бар,
Сенің мені кешіруге хақың бар,

Менің сені кешіруге хақым бар!
Өкпелесең, өкпелеші аямай,
Тоқта бірақ, жар шетіне таямай,
Өзің білші, кешірсең де, кессең де,

Хақың бар ғой, ардақтауға аялай!
Өкпелеттің, қарамадың көңілге,
Көрместей боп кетіп едім өмірде,
Кешіруге хақым бар ғой, кешірдім,

Қимайды екем, мен де сені өлімге!
4.02.2018ж.

Қазақ деген Қазақ қой !
Қазақ десе қаның қызып,
Тулай ма осы жас жаның?!
Туламаса,

Туған елге жат боп бара жатқаның,
Өз атаңның атын өзің талқылап,
Не көрінді,
Тіліне еріп басқаның!?

Қазақ атын талқыға сап,
Жүгіртеді сан-саққа,
Айналдырған кім еді оны,
Бұрын қырғыз – қайсаққа?

Анау, мынау,
Андай, мұндай
Қайдағыны теліген,
Нанамыз ба

Қай – қайдағы найсапқа?
Қазақ деген жалғыз-ақ сөз,
Қазақ қой!
Қазақ деген қазақ,

Бітті,
Ескі әуеннің ырғағындай ғажап қой!
Тұнып тұрған жоқ па сонда,
Азаттық та, азапты ой,

Оны әркімдер аннан, мұннан шығарып,
Көкпар қылса, мазақ қой!

Онда бар ғой Күн мен Айдың шуағы,
Найзағайдың жарқылы,
Домбыра мен сарыны бар қобыздың,
Аққу, қаздың қаңқылы,

Тұлпарлардың дүбірі бар,
Ысқырығы алдаспан мен жебенің,
Ақ найза мен айбалтаның сартылы!
Онда қанша қуаныш пен күйік тұр,

Көз алдыңа келеді аспан,
Құлан жортқан құба дүз бен ыйық қыр,
Қалай қарай оқысаң да
Өзгермейтін мәнісі,

Қазақ деген сөзге бәрі сиып тұр,
Мейірім мен иман тұнған бұл сөзге,
Барлық қазақ ұйып тұр,
Ол халқыма қонған атау ғайыптан,

Бәрінен де биік тұр!
Қазақ деген өзгермейтін жалғыз-ақ сөз,
Қазақ қой,
Біздер үшін қасиетті, киелі,

Барлық сөзден ғажап қой!
Ал, киені талқыламас бөлшектеп,

Тиіспеңдер,
Қазақ деген,
Бізге ғана,
Көктен түскен сөз – ақ қой!

Қазақ деген Қазақ қой!
5.01. – 14.01.2018ж.
Көшелі кісі
Көмескі тартып кеткендей сірә,

Көшелі кісі – бұрынғы ұғым,
Көшпелі дәурен сынығы асыл,
Есінде жоқ-ау бүгінгі ұлдың!
Көшелі дейтін, келіскен жанды,

Ақыл, ой, ниет, қалпына қарап,
Байсалды, дарқан, кеңпейіл еді,
Алдымен айтар халқына мадақ.
Сарабдал сана, таразы иман,

Шертетін сырды, танымға лайық,
Көшелі жанмен кездескен сайын,
Қаласың өсіп, жаның да байып.
Өктемдік етіп, өкпеден өтіп,

Өзгеріс желі жетті ме есіп,
Кешегі күнмен көшелі жандар
Келмеске мәңгі кетті ме көшіп!?
Кешегі кісі күрсініп өткен,

Елінің кеткен есесін ойлап,
Бүгінгі кісі көшеге шықты,
Алатын ертең көшесін ойлап!
27.11.2017ж.

Қилы-қилы
Күй туатын көңілде,
Бәріміз де
Адамбыз ғой, тегінде,

Әлдеқалай
Бірдемені бітірсек,
Мақтаса ғой,
Дейміз, халқым мені де!

Өмір солай,
Еңбек ет те нәсіп тер,
Асып, таспа,
Бірақ ептеп бөсіп көр,

Деп ойлаушы ем,
Көрдім мақтау көкесін,
Жетпіс жасқа
Толғанда бір кәсіпкер.

Негізінде,
Бір тамаша жан еді,
Жомарттығы,
Мәрттігі де нақ еді,

Өлең жазып,
Домбыра да шертетін,
Жас кезінде
Күрескені бар еді.

Той басталды...
Ал, басталды ардақтау,
Ағамызды
Алақанда салмақтау,

Қыздырманың қызыл сөзі
Дем беріп,
Ағытылды
Ағыл-тегіл мадақтау!

«Елімізге
Арнаған бар еңбекті,
Өмірінде
Салған не бір өрнекті!

Ең көрнекті,
Ең керемет жан осы,
Жалғыз өзі,
Тіреп тұрған жер-көкті!»

Теңеді оны:
«Алтынға да, гәуһарға,
Оған орман, тас пен өзен,
Тау пар ма?

Сұңқар да осы,
Қыран да осы қазіргі,
Ал, қалғаны,
Жай әншейін шау қарға!»

«Тегін емес,
Сегіз қырлы, бір сырлы,
Сегіз сері сияқты!» – деп,
Жыртылды,

Шектен шықса
Мақтау сөз де жаман-ау,
Көрінейін деді көзге
Біртүрлі!

Қыза сөйлеп,
Келген кезде бабына,
Тағы бірі,
Желдей есіп, табына,

Дүниеде
Теңдесі жоқ күйші деп,
Қосты апарып
Алыптардың тобына!

Ақындығы
Асып түсер талайдан,
Кем түспейтін,
Шындап жазса Абайдан!

Қажымұқан атамыздай,
Күресте,
Не бір дәуге
Салған екен қалайман!

Үсті-үстіне төкті сөзді...
Тағы да,
Сүйенгендер
Қызыл тіл мен жағына,

Жанға жағып,
Әспеттеді асырып,
Жаралған деп,
Адамзаттың бағына!

Ойламастан,
Көбік сөзді бекер деп,
Кілең мықты
Белді буған бекемдеп,

Мақтау сөздің
Майданында ойнады,
Бір-бірінен
Қайтсем асып кетем деп!

Еседі кеп,
Бар шындықты білгендей,
Онсыз сірә,
Қалатындай күн көрмей,

Көзге өрескел
Көрінеді бірақ та,
Мақтану мен
Мақтау үшін жүргендей!

Ұялмастан
Құдайдан да, аруақтан,
Өңкей шешен,
Қызыл тілді заулатқан,

Әп-әдемі
Кішіпейіл кісіні,
Мадақ сөзбен
Үрледі кеп жан-жақтан!

Сөздер тәтті,
Ойлар жақсы, тұшымды,
Болса дағы,
Әуелде ағай қымсынды,

Мақтағыштар
Мастандырмай қойсын ба,
Бірте бірте
Кәдімгідей ісінді!

Бірі мақтап,
Теңеді оны теңізге,
Теңеуіңді
Деп, теңізге негізде,

Екіншісі теңізді де
Қомсынып,
Мұхит деді,
Тереңінен кен ізде!

Адамзаттан
Асып туған данышпан,
Тегін емес,
Келген деді ғарыштан!

Не айтамыз деп мұңайды,
Майталмандар,
Мақтау сөзбен жарысқан!
Шықты бірі,

Сілтеп олай, бұлай да,
Теңеді кеп жұлдызға да,
Күн, Айға,
Ғарыш емес,

Сол ғарышты жаратқан,
Теңеді әкеп ақыр жарты
Құдайға!
Келесі жан

Бастап кетті ерегес:
«Жарты құдай
Дегеніңіз жөн емес,
Жақсы сөзді

Аяйсың ба көкеңнен,
Құдіреті
Бір құдайдан кем емес!»
Шошып кеттік,

Түсінгендер іш тартып,
Шама қайда,
Тастауға оны қысқартып,
Құшақтасып,

Жатыр мәз боп дөкейлер,
Қазір солай,
Кішіліктен күшті артық!
Ардақтайық,

Десек те ердің ісін ақ,
Мадақтау да
Адам үшін бір сынақ...
Мақтанумен,

Мақтауменен жүргенде,
Асылыққа
Кетпейміз бе ұшырап?!
9.02.2018ж.

Қызғаныш
Тілей бер бір құдайдан өз бағыңды,
Басқаның хақысына көңіл бөлме!
Мәшһүр Жүсіп.

Жүйріктің
Сүйіне алмай жорғасына,
Біреу шықса
Бір сәтке жол басына,

Апырмай,
Анау андай боп кетті-ау деп,
Күйеді кеп ішіміз,
Болмашыға!

Жақсы атты бола қалса,
Жолдас, іні,
Күйінеміз,
Қия алмай болмашыны,

Қимаймыз
Қас жүйрікке қиқуды да,
Шашамыз
Шақырлатып жолға шыны!

Ақылды
Арамдыққа жаратамыз,
Ауызын
Айға теріс қаратамыз,

Өсу үшін өйткен ғой,
Бүйткен ғой деп,
Сыртынан
Қардай өсек боратамыз!

Жақсыны
Жамандаған сыр тыңдаймыз,
Бір тынбай,
Беталбаты былшылдаймыз,

Қалайша,
Кетеді деп, алға шығып.
Қызыл ит,
Қызғаныштан қалшылдаймыз!

Ойлайды доғал тайыз,
Ізгі алыстан,
Сәулелі сыр іздейік
Біз ғарыштан,

Даналар айтып кеткен,
Туады деп,
Біреуді сынап, мінеу
Қызғаныштан!

Тумайды
Таза дүние кір көңілден,
Кірлетпе,
Бәріңе де нұр берілген,

Көре алмай жүргеніңде,
Өзгелерді,
Өтіп кетпе,
Түк көрмей бұл өмірден!

Өмірді
Адамдардың жарысына,
Санау жөн бе,
Бәсеке, шабысуға?

Өзіңді
Өзің қорлау емес пе екен,
Біреудің
Ішің күю табысына?!

Бәз біреу саналса да
Қанша мықты,
Жалғанға,
Мейлі, солай жар салыпты,

Қызғандырып,
Ішіңді күйдірердей,
Кім екен,
Көктен түскен соншалықты?!

Шаруаң не,
Жұрттың қызық көргенінде,
Бәйгеде
Есіп, бөсіп жеңгенінде,

Өз жолыңмен, шүкір деп,
Аяңдай бер,
Жаратқанның
Өзіңе бергеніне!

Жатса да неше түрлі,
Пікір шығып,
Тұтқасы дүниенің
Шүкіршілік,

Өзіңді артық санасаң,
Ол асылық,
Кем тұтсаң,
Барып тұрған күпіршілік!

Өшпенділік
Күйіндіріп,
Беталды бөскен қылық,
Көкіректі тәкаппар

Тескен күдік,
Кімнің көзін жоям деп,
Тілін кесіп,
Дүниені кезіп жүр

Өшпенділік.
Ілесе алмай
Дүние дүбіріне,
Құлақ асып

Күңкіл мен күбіріне,
Өзге шаруа
Өмірде таусылғандай,
Өшігуде

Адамдар бір-біріне.
Өшігеді,
Еңкейіп анда-санда,
Қол қусырып,

Ләпбайлап тұрмасаң да,
Жұртың үшін шырылдап,
Шындық айтып,
Жаның ашып,

Риясыз сынасаң да!
Өшігіп бір-біріне
Жоққа бола,
Ертең қалар

Тақ үшін,
Атақ үшін арпалысып,
Көбелектей
Күйеді отқа қона.

Әдеп шіркін үрпиіп,
Тұр дірілдеп,
Дөрекілік
Қорқаудай жүр гүрілдеп,

Аяусыз,
Арсыздықпен бет жыртысып,
Өлтіргенше асығып,
Бір-бірін жеп!

Бір-біріне кінәсі,
Жоқ тізбеген,
Бөгет болып,
Өткелден өткізбеген,

Бірақ, ойлан,
Ешкімді өшпенділік,
Өмірлік мұратына
Жеткізбеген!

Кердең қағып,
Тәкаппар бөскен сайын,
Шалшық суын
Мастықтың кешкен сайын,

Қаның қайнап,
Ұстай ма қара жының,
Есіңе
Қай-қайдағы түскен сайын!

Заман да,
Адамы да қағынды деп,
Ақ көбік
Ауыздардан ағылды кеп,

Күндіз-түні
Күйініп, ызаланып,
Не мұратқа жетесің
Жаныңды жеп?!

Адам туа өмірге
Өш болмайды,
Өшпенділік
Иманмен дос болмайды,

Өш алу,
Кесіп алу бір кесірлік,
Кешіру
Ешқашан да кеш болмайды!

Басы айналып биіктен,
Есірер ер,
Біреудің
Біреу бір кез сесін көрер.

Қысастыққа
Қысастық – ол қисық жол,
Кешіре бер,
Деп құдай, кешіре гөр!

Құп көрмес,
Ызаменен төс керуді,
Сауап дейді
Кек қумай, кешкеніңді,

Кеудеңнен
Өшпенділік өшкен сайын,
Сезесің
Жан нұрланып, өскеніңді!

Мінездеме
Сапырып
Қызыл сөзді ай батқанда,
Қатырып

Кірісеміз ғайбаттауға,
Ах ұрып ақыл, ұят,
Былай қалып,
Әдепті

Азғын әдет ойлатпауда!
Лебіз айтып тұрғандай
Лездемеде,
Езбе сөзді негіз ғып,

Лезде, демде,
Лепіріп ат қоямыз,
Айдар тағып,
Мінездеме

Береміз кез келгенге.
Алтынды да қимаймыз,
Өзгелерге,
Жылт еткенге баға жоқ,

Жезден өзге,
Күйкі сөздің күйесін
Жаға салып,
Жаланы да жабамыз

Мұрнын қара ананың,
Мұртын қара,
Деп мәз болған ел аңғал,
Жұртың – бала,

Білмейді ешкім
Жан сырын ешкімнің де,
Көреді
Әрекеттің сыртын ғана!

Көзің сүзіп,
Өзгеден мін іздеме,
Тізіледі
Бұзық сөз іздегенге,

Ұқсағанмен азырақ,
Шын болмайды,
Біреуге біреу берген
Мінездеме!

Сөздің де мәнін байқа,
Жөнін ойла,
Ақылдың да артығын,
Кемін ойла,

Біреуді
Бейнелеуге хақың бар ма,
Қисық болса қайтесің,
Көңіл айна?!

Көңілдің
Нәзік жібін үзе көрме,
Өмірдің
Қазып мінін, тізе берме,

Біреуге
Мінездеме бергеннен де,
Өзіңнің
Мінезіңді түзе, жөнде!

Мінездеме бермейік
Тарландарға,
Армандарға жете алмай
Қалғандарға,

Жөн болмас
Ешқашанда оңды, солды,
Біреуге
Біреу ойдан таңған баға!

Сының да,
Шындығың да санаңдағы,
Өзгеге
Өлшем болмас ғаламдағы,

Абайла,
Бағаларда кімді болсын,
Қағазға сыймайды ғой
Адам жаны!

Ойыңды
Өтірікке негіздеме,
Өсек,аяң шалшығын
Теңіз деме,

Өзгенің
Мінездеме – езбесінен,
Нені іздесең оны ізде,
Мені іздеме!

18.09.2016ж.- 28.09.2017ж.
Мадақнама
Есімде жоқ,
Көктем бе еді, жаз ба еді,

Көңіл көкте,
Уайымның да аз демі,

Жұмыс уағы,
Шақырып ап бастығым,
Бір досыма
Мадақнама жаз деді!

Ойланбадым,
Көр-жер сөзді термекке,
Талаптандым,
Тәуір баға бермекке,

Елге елеулі,
Һәм қалаулы халқына,
Жақсы азамат,
Адал дедім еңбекке!

Қуанар деп,
Көңілімнің хошына,
Мадағымды
Оқып бердім досыма,

Деді маған,
Қарс жабылып қабағы:

Сый-құрметің осы ма?!
Досым мұндай емес еді
Ұрысқақ,
Келістірді,

Тұздықтатып, бұрыштап,
Ойда-жоқта
Ұятты боп алдында,
Жазуға оны

Кірістім кеп дұрыстап!
«Азаматы
Алты Алаштың әйгілі,
Тұлпарлармен

Тайталасқан тай күні!»
Теңеуіме
Мұрынын бір шүйіріп:

Қажет емес,
Маған гәуһар, алтының,
Адамзаттың
Ақылманы емес пе ем,

Алаш маған,
Тарлау болар, жарқыным!»
«Орыны да,
Порымы да бөлекше,

Орда бұзып, қамал алған,
Керексе!»
«Қамал – самал...
Кім алмаған кезінде,

Демейсің бе,
Бәрінен де ерекше!
Күндейсің бе,
Пейілге әлде кедейсің,

Қалай ғана,
Басқалармен теңейсің,
Неге мені теңдесі жоқ,
Тарихта

Ең ғажайып,
Ең керемет демейсің?!

Адамға,
Деп қалып ем,
Тас-талқан боп табанда:
-Көре алмайсың,

Айтуға да қимайсың,
Мендей адам,
Жоқ қой күллі ғаламда!
Қазақ үшін

Қымбат әр кез құрдасы,
Мадақ сөздің
Көрінген соң сұлбасы,
Теңеулерді

Досым тағы
Бір бәлені бастады,
Біраз жерге
Мені апарып тастады:

Құдай берген ерекше,
Де, тең қылмай,
Данышпанды, патшаны!
Иттігіңді

Баяғыдан білгенмін,
Ұнамайтын,
Итиіп –ап жүргенің,
Мендей досты,

Мақтауға да жарамай,
Бұл да өзіңше
Балағымнан ілгенің!
Көпіршігі

Көкке ұшты да көпшіктің,
Кетті үзіліп
Нәзік қылы достықтың,
Көңілінің айнасында

Мен оның,
Андай, мұндай,
Сондай, сондай боп шықтым!
Жындандырып,

Оның асып-тасқаны,
Жазғанымды
Жыртып-жыртып тастадым:

Ерекшелеп жаратып,
Байғұс қылып
Қойып па екен басқаны?!
Бір қарадым,

Түгі шыққан түріне,
Кеттім шығып,
Көрместей боп түңіле,
Міне, сөйтіп,

Пәлен жылғы достықтың,
Мазақ емес,
Мадақ жетті түбіне!
Еске түсіп,

Кейде таза дос шағым,
Қимасам да,
Қайтіп есік ашпадым,
Содан былай жан адамды

Тойларда,
Көбік сөзбен
Келмей қойды мақтағым!
Айтпа маған

Ойға, қырға желгенін,
Қара басы
Қандай қызық көргенін,
Әділ баға бергің келсе,

Адамға,
Елге сіңген еңбегін айт,
Еңбегін!
Ақ пен қара арасы

Мәңгілік арпалысқан ақ пен қара,
Өмір осы дейміз-ау, қаққа жара,
Анықтап білгің келсе мұның мәнін,
Мен, сенді қой, бейтарап жақтан қара.

Біреуге қап-қара ғой сенің ағың,
Көрдің бе оймен кезіп елдің бағын?
Бағалағың келеді сөйте тұра,
Таразыға тартады тіл мен жағың.

Сыймайды-ау кең дүние қылжағыңа,
Оған өтпес өкімің, мұң, зарың да,
Тағдыр, тарих көнер ме өлшеміңе,
Табақтың өзің тұрсаң бір жағында?!

Жүктелген жұмбақ адам баласына,
Сан ғасыр салмақ салып санасына,
Қайнаған қанбазардай нағыз өмір,
Жатыр – ау ақ пен қара арасында!

Адамға мәңгі жұмбақ мұның мәні,
Қақ жарылу – қайшылық ұғымдағы,
Ақ та емес, қара да емес, бұл дүние,
Құлпырған табиғаттай құбылмалы.

Бояулар алуан түрлі, бәрі сәнді,
Құбылып, араласып, табысады,
Елеусіз екі араның қай тұсында
Қара аққа, ақ қараға ауысады?

Шалқыған сезім күйі ақыл даусын,
Естіртпей, елірткенде батылдаусың,
Ішінде өмір деген мың бояудың,
Ойлап көр, қай жағына жақындаусың ?!

Түстегі есеп
Мұғалімдерім,
Кіреді кейде түсіме,
Жайнаған тудай,

Баяғы жап-жас пішінде,
Бала боп жүрем,
Құрбыларыммен асыр сап,
Ұядай ыстық,

Мектептің ескі ішінде.
Есепті таппай,
Алдында тұрам тақтаның,
Қып-қызыл болып,

Шымырлап төбе қақпағым...
Оянып кетіп,
Ойланып қалам,
Ойпырмай,

Оқушы ем жақсы,
Шешуін қалай таппадым!?
Бұл неткен есеп,
Көлденең тартқан сұрағын,

Өмірлік сауал
Сияқты көріп тұрамын,
Дәл тауып мәнін,
Беретін жауап түрім жоқ,

Өзіңіз айтып,
Жібермесеңіз мұғалім!
18.04.- 28.06.2018ж.

Арғымақ мен арба
Құлагер тектес,
Қас тұлпар құстай ұшатын,
Төгілсе тері,

Сөгіліп қолтық,
Көктегі бұлтты құшатын,
Бұрқырап көбік,
Жал, құйрық бірдей суылдап,

Темірдей тұяқ,
Дүбірге бөлер,
Тып-тыныш жердің бір сәтін!
«Жүйріктің неге

Құс болып ұшу арманы,
Бұлт құшып көкте,
Ұшқанның қанша бар мәні?
Азығын қамдап,

Қамбаны жазда толтырып,
Сүйреген артық
Жем толы ескі арбаны!»

Егесі бір қу,
Тапқандай ақыл, айланы,
Ойлады мықтап,
Мерейден бұрын пайданы,

Он қап жем артқан
Салдырлақ ескі арбаға,
Жүйрікті жегіп,
Жетегін мықтап байлады.

Киген соң тұлпар
Тұғырдың ноқта, қамытын,
Сұлқ түсіп, сөнді,
Салғандай біреу сабытын,

Есерлеу еге,
Қамшымен тартып жіберді,
Қайда деп, қане,
Бәйгеде қозған шабытың!

Желқанат шіркін,
Шыққанда қиқу,
Құйыннан озған құйғытып,

Тыпырлап бақты,
Тұяғы тасты сырғытып,
Қамытқа қор боп,
Намыстан күйген жануар,

Теңселе басты,
Арбаны әрең жылжытып!

Илеген тасты,
Сом тұяқ болды майтабан,
Жүйрікті жеккен
Есердің ісін,

Көргендер басын шайқаған...
Аламан дүбір,
Шыққанда бейбақ,бәйгеге,
Тағы да қосты,

Қас тұлпар бірақ,
Ұша алмай қалды қайтадан!
Қызғанда бәйге,
Жүйріктің ерек егесі,

Көсілте сілтеп,
Көріп-ақ еді
Кібіртіктей берді,
О несі?!..

Желкеден басып,
Кейінге тартып тұрғандай,
Жем артқан ескі,
Салдырлақ арба елесі!

Атқандай еді,
Алдынан таңы арайлап,
Атақ пен даңқ та
Алғандай еді орайлап,

Жете алмай қалды,
Жүйріктің серті сырт беріп,
Жем артқан ескі
Арбаға қайта қарайлап!

Балтамен ұрып,
Мылтықпен атып
Малмай –ақ қолды қанға да,
Жүйрікке жүген,

Айламен салып замана,
Тұлпарды талай,
Шобыр ғып жуас жіберген,
Еріксіз жегіп,

Жем артқан ескі арбаға !
\6.08.\ 7.08. – 16.08. 2017ж.

Ереймен тау. Қоянды Қойтас
Қоянды Қойтас,
Қоянды Қойтас,
Қойының,

Көтере қоймас,
Қоян мен қойдың ойынын,
Ойрандап аю,
Айдаһар билеп,

Мойнына елдің жүктеген,
Заманның құнын,
Құтыртып жынын,
Сойыңа сілтеп сойылын!

Құбыжық қорқау
Құрсаған кезде даланы,
Құрыған шақта
Бабаңның айла, амалы,

Айнала таспен
Қоршалған аймақ,
Қазақты аман сақтаған,
Ереймен таудың

Табиғи қорған қамалы!
Ереймен еркін,
Көкжиек түбін көздеген,
Табиғат шебер,

Ерейтіп тегін тізбеген,
Асылдар асқақ,
Басынан бағы тайғанда,
Киелі таудың

Тасынан пана іздеген!
Қатпар да жақпар,
Бұдыр да бұжыр,
Бурадай,

Тастарың қалай
Булығып жатыр туламай,
Бедері бөлек,
Не дері бірақ белгісіз,

Басынан өткен
Аума да төкпе,
Алағай күндер бұлағай!

Үздірмеу үшін,
Күмбезді күннің күмбірін,
Түндігін түнек,
Түргеннің ұғар кім мұңын?

Тар кезең, тайғақ,
Қолтықтан найза сайғанда,
Ұландар кезген,
Саялап тасты,

Ұйлығып, үй ғып үңгірін.
Жастанып тасын,
Төсеніп арша, қынасын,
Сұңқар қияда

Саябыр тапқан,
Жаза алмай еркін құлашын,
Қажыған ерлер
Құзынан қиқу салғанда,

Қысырақ біткен
Шұңғыма түбін,
Шыңғырмай теуіп тұратын!
Батырлар имей,

Боданға басын, от кешкен,
Қызыл мен ақ та,
Кеңес те түгел кектескен,
Бастарын байлап,

Азаттық үшін ажалға,
Алысып өткен
Атаңның жайын
Әйгілер жартас оқ тескен!

Тұнжырап үнсіз,
Қорымдар қожыр тас қорған,
Арыстар жатыр,
Қарулы қолға бас болған,

Келмеске кеткен
Күндерге куә, жоқтаушы
Тас төбедегі
Қазан шұңқырлар...

Ішіне мөлдір жас толған!
13–17.08.2017ж.
Қызыл өлең
Қызыл ғасыр құйыны,

Қызыл ғаскер шығарған,
Қызыл көзді қылышкер,
Қызыл сиса ту алған,
Қызыл гүлін жайнатып,

Қызыл қанмен суарған!
Қыздың қанын бұздырып,
Қызметіне тұрғызған,
Қызыл атқа мінгізіп,

Қызу жолға бұрғызған,
Қызықтырып әрнеге,
Қызбабасты қыздырған...
Қыздырманың қызыл сөз,

Қызырлы ойды бұқтырған,
Қыз-қыз қайнап, ұранын,
Қызылшадай жұқтырған,
Қызыл айға табынып,

Қызыл күнге тік тұрған.
Қызыл етін құланның,
Қызыл отқа қақтаған,
Қызыл заман зұлматы,

Қызыл қырғын ақтабан,
Қызыл қанды қызықтап,
Қызыл ақын мақтаған.
Қызығыңның артына,

Қызыл қазық қақтырған,
Қазыналы қартыңды,
Қызыл үйге жаптырған.
Қызыл қарын, жас бала,

Қымызыңды төктіріп,
Қызыл арақ жын шыққан,
Қызыл заңға бағынып,
Құзырында тұншыққан...

Қызыл уақыт – ол да өтіп,
Қызыл арай күн шыққан!
\5.08.\ 7.08.2017ж. -24.07.2019ж.

Өртенген тағдырлар
Үздіксіз адамдар тізбегі,
Ілбиді, құп-қу боп жүздері,
Кеудеде жаны бар демесең,

Қуарған жапырақ күздегі,
Кешегі дәуреннен белгі жоқ,
Тартады ажалдың мұз лебі,
Түйісті темір пеш аузында,

Сан тарау тағдырдың іздері.
Тірі жан әп сәтте от құшып,
Түтінге айналып кетті ұшып,
Артында кезегін күткен топ,

Амалсыз байланып, кек қысып.
Қуады аяусыз айдауыл,
Желкеден кезеніп отты істік,
Құлайды топырлап амалсыз,

Өртейтін оқпанға дөп түсіп.
Өмірдің жарығы сөнгенше,
Үміті ең соңғы өлгенше,
Жердегі тозақта қор болған,

Бақидың тозағы келгенше,
Көкке ұшып кеткенді жөн көрген,
Жердегі азапқа көнгенше.
Ажалдың жүзіне тік қарап,

Қасқайып тік тұрған ерлерше.
Темір пеш тегіңді талғай ма,
Кім болсын көмірдей жанбай ма,
Күллі әлем көсемін кіргізсең

Күл ғана бір уыс қалмай ма?
Жазығы сұралмай, жойылған,

Жан-жақтан жиылған жан қайда?
Моласыз, баласыз жоқ болды,
Жазғаны сол шығар маңдайға.
Освенцим, Дахау мен Майданек,

Лагерьлер қанатын жайған көп...
Ақыл-ой алыбы адамзат,
Неліктен қанға әлі тойған жоқ?
Сөгеміз қасқырды, қорқауды,

Жазықсыз жәндікті сойған деп,
Бірақ та бір де бір жыртқыш аң,
Бір-бірін дәл бұлай жойған жоқ!
Бомбалап қасірет шегерсің,

Тонналап қаныңды төгерсің,
Өзіңді қыруға, жоюға,
Адамзат, не деген шеберсің?!
Тарихтан түк сабақ алмайтын,

Таскеуде кереңге не дерсің?!
Сұрайды құрбанның қан құнын,
Құдайға не жауап берерсің?!
22.05.2017ж. – 24.07.2019ж.

Сібір сарыны...
Оймякон деген Ой мекен,
Ойылып түскен ой ма екен?
Сақылдап тұрған ойпатты,

Сахалар не деп қойды екен?
Сусуман деген су ма екен,
Сусыған сырма, қу ма екен,
Сырғанақ тағдыр сұмдығы,

Кімдерді мұнда қуды екен?
Колыма деген көл ме екен,
Темірдей шеңгел, қол ма екен,
Зәбірі батқан замана,

Кімдерді мұнда көмді екен?
Аямай түссе қолына,
Аязы қатты Колыма,
Қаншама жанды жұтты екен,

Қалдырмай белгі соңына?
Магадан деген маған ба?
Нөмірлер ілген баған ба?
Тарландар тордан телміріп,

Тағдыры қалған табанда!
Хандыга бәлкім, қан доға?
Алданға қаның тамды ма?
Қаншама нахақ қан ішіп,

Құмарың, заман, қанды ма?
Қол үзіп қиқу, дүбірден,
Күйініп өткен күбірмен,
Сағым боп кеткен сырттанның,

Сарыны келер Сібірден!
3-30. 06.2018ж.

Жер – кеме...
Қара жерді кеме қылып берген құдай адамға,
Жолға салып қоя берген түпсіз ғарыш, ғаламға,
Бір кемеде жаның бірге адамзаттың баласы,

Аман- есен жүзіп жетер шегіңді ойлап амалда!
Бір кемеге міндім неге, кіммен деме, күндеме,
Кіммін деме, көп үндеме, жынның отын үрлеме,
Жазмыш солай, үрейленіп бір –біріңнен бекерге,

Кілтін бұрап көрген бар ма өмірдің һәм өлімнің,
Жеңдім деген желігі ғой тым менменшіл көңілдің,
Адамзаттың жер – анаға байлап қойған тағдырын,
Таласпаңдар, бұл кеменің ұстайды деп рөлін кім !?

Өткір сұрақ,
Тік сұғылған қанжардай,
Себеп болған
Талай дау мен жанжалға,

Жүре бермей, өзгеге,
Амалың не,
Сауал қойғыш жандарға?
Тыным бермей,

Жын қайнатқан желікпен,
Егес қуып,
Екіленген, еріккен,
Сұрақ қойып,

Тергейсің кеп сен неге,
Саған жауап беру керек,
Неліктен?
Саяздығы

Сауалынан сезілген,
Мазалағыш
Езбелерден безінгем,
Айтарым сол:

Тексергенше өзгені,
Жауап алып көргенің жөн,
Өзіңнен!
20.04.- 27.06.2018ж.

Зоопарктегі қасқыр
Арса – арса қабырғасы,
Ап-арық тым,
Тәуелді

Тамағына зоопарктың.
Үрпиіп бұрышта тұр,
Үлгісіндей,
Табиғи я тарихи

Қаталықтың!
Қалмаған айбары да,
Салмағы да,
Үйренген

Жайлы жерде жан бағуға.
Көзінде жалыны жоқ,
Көк жалы жоқ,
Даланың ұқсамайды

Ойрандап,
Дүниені,
Өткен өтті,
Көкбөрі

Жерге сыймай,
Көкке кетті...
Тордағы
Тұнжыраған қасқырдан да,

Көшенің
Қорқынышты көк төбеті.
4.03.-27.06.2018ж.
Үзілмеген тамыр

Талай ақын
Таңдай қаға жырлаған,
Бурабайда
Куә болдым мынаған.

Сұлап жатыр
Қара таста қарағай,
Түбірімен
Опырылып құлаған!

Жығылса да,
Жардан ұшып кетпеген,
Жапырағы
Күнге күйіп, кеппеген,

Бірінші рет көріп тұрмын,
Ағашты,
Жер бауырлап,
Құлап жатып көктеген!

Қайта айналып,
Қонатындай бағы алдан,
Қара жерден
Әу басында жаралған,

Үзілмепті
Шұбатылған бір тамыр,
Жарып шығып қара тасты
Нәр алған.

Көтерсең де жүктің қандай
Ауырын,
Замананың
Көрсең де қай дауылын,

Қай қиырда,
Қандай күйде жүрсең де,
Туған жерден
Үзілмесін тамырың!

20.09.2017ж. – 27.06.2018ж.
Көкшеде көшкен бұлт
Көгінде Көкшетаудың бұлт көшеді,
Көңілде керуен-керуен жұрт кешегі,

Қарағайдың ішінде қарқ-қарқ күліп,
Қорқор тартып, құтырған қырт бөседі!
Жағалай Бурабайды бұлт басады,
Сағалап қарағайды жұрт қашады,

Сығалап,сылқ-сылқ күлер қыз бен жігіт
Тау, тастан тауып алып бір тасаны.
Түріліп көкжиектен түн түнегі.
Көгінде Көкшетаудың күн күледі,

Тазартып өкпе, жүрек, жұпар жұтып,
Тәуба қылар даланың бір түлегі.
Бұлт құшып, көк жүзінде құз қалқиды,
Бұлықсып, бұлтқа қарап қыз балқиды,

Жемісімнің түрін көр, дәмін тат деп,
Сарғайып, толықсыған күз аңқиды.
14.10.2016ж. – 29.09.2017ж.

Өмірді сүйсең...
Өмірді сүйсең,
Өмір де сені сүйеді,
Тегін бе бәрі,

Сезіне білсең, киелі,
Жол ұзақ алда,
Аяңдай басып жүре бер,

Домбыра сөйлер,
Кеткенше тайып тиегі.
Өткен күн болса
Секілді бір сәт, қас-қағым,

Келер күн алыс,
Болжау да қиын қатпарын,
Шуағын төгіп,
Тұрғанда аспан төбеңде,

Бекер деп бәрі,
Жетер деп уақыт саспағын.
30.12.2017ж.

Армандар
Тағдыр-ай, бізді
Тарыдай шашты жан-жаққа,
Жақыннан жырақ,

Ауылдан алыс аулаққа,
Бір құдай өзі
Құлына қуат бермесе,
Мүмкін бе жанның

Шыдауы батпан салмаққа?
Дауылдан ығып,
Ауылдан алыс ауғандар,
Қиядан асып,

Қиял мекенге барғандар,
Қайда ұшып кетті,
Гөй-гөйлер кейде көңілде,
Көкорай белде

Көмулі қалған армандар.
11.01.2017ж.

Ақынның еркін өлеңі
Келмейтін қолға ұстауға,
Көнбейтін темір тұсауға,
Шуағын жанның төгетін,

Тұрса да қандай құрсауда,
Ақынның еркін өлеңі...

Сыймайтын не бір қалыпқа,
Сыйлығы көктің халыққа,
Жеті қат жерге тықса да,
Шарықтап шыққан жарыққа,

Ақынның еркін өлеңі...
Қияға талмай баратын,
Шырақ боп алдан жанатын,
Адамның адам екенін,

Әрдайым еске салатын,
Ақынның еркін өлеңі...
16.06.2017ж. – 27.06.2018ж.
Көзбояу

Ұнап қалса,
Біреудің бір сөзіне.
Құлаймыз кеп,
Қарамай қырт, езіне,

Жақсы болып
Көріне білетіндер,
Жылтырайды, амал не,
Жұрт көзіне.

Еседі,
Бөседі кеп жиындарда,
Ұқсайды
Қызыл, ала құйындарға,

Көзіңді
Арбайды кеп жылтырақпен,
Алтын, жезді айырар
Миың қайда ?!

Қаратып ауызына,
Бар халықты,
Дәріптеп өз керегін,
Жар салыпты...

Неліктен алданамыз
Көз бояуға,
Құмармыз
Сөзге неге соншалықты?

Қиялдағы жұмбақ қыз
Замана жүйрік,
Қалмауға артта ақсап мен,
Интернет кірдім,

Жаңалық іздеп мақсатпен,
Көбейіп достар,
Ақпарат жолдап жатады,
Бір қыздан қызық

Хат келді бір күн,
Ватсаппен!

Сүйініп әркез жырыңды,
Әуенді сезем
Бүгінгі және бұрынғы,
Менің ең жақсы көретін

Ақын қазағым,
Түсіндім,толқып,
Тұңғиық тұнық сырыңды!
Көрсеңдер менің

Сондағы шаттық түрімді,
Шарықтап кеттім,
Еске алып жастық күнімді,
Сырымды ұққан

Талғамы нәзік аруға,
Жолдадым мен де,
Қолдағы сурет гүлімді!
Талайды дос қып,

Шертеді сырды фейсбук,
Болса да кейде,
Пенделік өкпе, кейістік,
Кеңейтіп өріс,

Қолыңды біраз ұзартқан,
Фейсбук, ватсап...
Кемсіту оны нойыстық.
Хат жазып тұрды

ФБ-ға жұмбақ аяулым,
Суреті ғажап,
Қажеті бар ма бояудың,

Көкшеден келген
Ақ қанат хаттар дем беріп,
Құс болып ұшып,
Кетуге мен де таяумын!

Көзінен мейір,
Жүзінен шуақ төгілген,
Қоғалы көлде
Сұқсырдай болып көрінген,

Қиыла қарап,
Қиялымдағы бота көз,
Қоғадан маған
Бұлғауға қолын ерінген,

Еркелей басып
Еліктей еркін әлемде,
Көркемі болып,
Көкшеде кербез керілген!

Жағадан өтіп барамын
Жанымнан шуақ төгіліп,
Бұрылып, қимай қарадым,
Қалар деп сені көрініп,

Қоғадан жолға көз салып,
Бұлғар деп қолын керіліп!

Түнде де, таңда сені ойлап
Бір тәтті күйді кештім мен,
Алыстан жеткен әуеннен
Әуезді үнің естілген,

Сезімің қандай отты еді
Жасарып, жанып кеттім мен,
Жаным-ау, қайда болғансың,
Жұлдыздай алыс кеш күлген!..

Қияли бола жаздадым,
Қиялда туған кескіннен!

Жасы бар ғой...
Сұрама жасын,
Он сегіз...
Мөлдіреп тұр,

Өзіңіз-ақ
Ой жүгіртіп, өлшеңіз,
Айдай ару,
Аялы көзі нұр шашқан,

Сәмбі талдай сымбатты,
Сіз де ғашық боп қаласыз
Көрсеңіз!
Шуаққа толып,

Ғашықпын өнер, өлеңге,
Көбісін жатқа білемін!..
Ұмытып кеттім
Алпыс екі деген жасымды,

Тіліме келіп,
Таңдайда қалды,
Тіреліп тура тілегім!
Жеткізу қиын,

Сондағы толқын сезімді,
Ақын болсам да,
Айта алмай қалдым
Айтатын нағыз сөзімді,

Ойпырмай, енді, қаншалық қиын,
Былайша:

Ай, хай, дүние,
Жастықта дәурен сүруші ек,
Назарын салса,
Найзағай болып келуші ек,

Ару қыздарды
Ағыла сөйлеп балқытып,
Кей-кейде тіпті,
Айтпай-ақ сүйе беруші ек!

Қиын-ау десе,
Сия түсті көйлек киген сыйлы қыз:
-Жаныма жырмен
Мейірлі шуақ құйдыңыз,

Атамдай болып,
Ақылдан неге адасып,
Ұялмай қалай
Келеді мені сүйгіңіз?!

Қуады келіп
Кейінгі толқын
Алдыңғы толқын ағаны,
Асығыс неге,

Соғуға сонша жағаны?!..
Ақбидай өңді,
Толған ай сынды келбеті,
Қара маржандай

Ұшқын атады,
Аялы,
Ойлы жанары...
Бұйра бұлттардан

Қалғысы келмей бұлқынып,
Балқаштың бұла
Толқыны көшіп барады!..
Желден де ұшқыр,

Жүйрік-ақ еді ой неткен,
Бөлмеге сыймай,
Қараймын үлкен әйнектен...
Еркелей басып,

Сырласып жап-жас жігітпен,
Жағада кетіп барады қалқып,
Мен ғашық болған бойжеткен!

Қырық жыл бұрын қиқулап тұра жүгірер ме ем?
Желкеден алып, жігітін көлге тығып жіберер ме ем?
Ақшағыл құмға аруды аунатып алып, ай-хай...
Сап, сап, қасқа,

Басқамын бүгінде мен!
Жылағым келіп тұрса да, қайтем,
Өзіме-өзім күлемін,
Сол керек саған,

Махаббат толы жүрегім,
Ал, енді қандай,
Амал, арманың бар уақытқа,
Аталар айтқан,

Жас жастың бір деп тілегін,
Көз ұшында желбіреп, көлді жағалап,
Көкжиекке бет алған,
Жастарға бақыт тіледім!..

Фейсбукты қазір,
Сиректеу қарап жүремін!..
26.03.2015ж.-19.07.2017ж.
Тонға оранған балалық

Сары аязда
Сабан иісі бұрқыраған әкеміз,
Сырттан кірсе шұрқырасып,
Біз таласа жетеміз,

Қарағайдай қара тонын
Шешкен бойда шуылдап
Көкпардай ғып
Төрге тартып кетеміз.

Таласамыз,
Тулаймыз кеп кіл қара,
Екі жеңге тығыламыз ұрлана,
Қара шалдар мол еді ғой кеңқолтық,

Қиқуласып,
Оранамыз, аунаймыз,
Қиялдаймыз...
Қарлы орманға заулаймыз,

Көздейміз кеп,
Аю, қасқыр аулаймыз!
Аяз қысқан қысқы кеште,
Терезе де демін тартқан булығып,

Тонға оранып,
Ұядағы балапандай сезінеміз жылылық,
Қайда шіркін қамсыз күндер,
Бақыт кешкен алаңсыз,

Ата-ананың қанатындай
Қара тонға тығылып!
Тоннан шықтық,
Шетелдік сән киім кидік,

Жолыменен жобаның...
Әлі күнге сағынамын ауылдағы
Ақпанның ақ боранын,
Қарағайдай қара тонды

Естен тана аңсаймын,
Иісі аңқыған
Құнан мен тай, қой мен сиыр,
Қораның!

13.02.-18.07.2017ж.
Дүние
Күнәлі болар кім-кім де,
Куәлік етпес күн түнге,

Күлкі мен қызық іздеген,
Не дерсің көңіл шіркінге,
Гулетпей қоймас дүние,
Дүрілдеп дүркін, дүркін де,

Сәби боп келдік өмірге,
Сәби боп өту мүмкін бе?
Сайланып тұлпар баптасаң,
Асудан асу аттасаң,

Өмірдің дәмін білер ме ең,
Ащы мен тұщы татпасаң,
Сүрдім деп дәурен ойлама,
Күнәға кейде батпасаң,

Қадірін жолдың білер ме ең,
Адасып барып таппасаң!?

Өзіңді өзің мықтасаң,
Жолына шындық шықпасаң,
Милау боп мүлде кетерсің,
Бас шұлғып бәрін құптасаң,

Күресте кейде жеңіліп,
Қайқайтып кейде жықпасаң,
Қуанған жанды құттықтап,
Жылаған жанды ұқпасаң.

Түзулікке де жетпес ең,
Қисайып әуел кетпесең,
Телегей теңіз тіршілік,
Қаймықпай кешіп өтпесең,

Шыңылтыр аяз мұздатпай,
Шыңдалып рухың, өспес ең,
Кешірім сұрап біреуден,
Біреуді өзің кешпесең!

Кегіңді қуып тістенсең,
Біреудің мінеп ісін сен,
Биіктей түсем деймісің,
Беделін жұрттың түсірсең,

Кісілік болмас, кімге де,
Ірілік қылып ісінсең,
Қолыңнан сенің келері,
Кешіру ғана, түсінсең!

Көрпеңе қарай көсілсең,
Еркіңе қарай есілсең,
Мейірге бөлер сені де,
Мерейін елдің өсірсең,

Есебін бермей қоймассың,
Еліріп бүгін есірсең,
Кешеді ертең сені де
Біреуді бүгін кешірсең!

Ұғарсың болса зейінің,
Алдыңнан шығар пейілің,
Өмірдің сыры сан алуан,
Кейбірі шаттық, кейі мұң,

Жығылма, алдап кей ағаң,
Аяқтан шалса кей інің,
Не болар еді адамзат,
Болмаса рахым, мейірім!

Батырдың ескерткіші
Сауын айтып алысқа да, жақынға,
Бәйге беріп балуанға да, ақынға,
Ұрпақтары қойды ескерткіш той жасап,

Бір ауылдың атасына,
Батырға!
Шыншылмын деп жұрт сынағыш бір замандас міншілдеу,
Бар міндеті – біткен істі кекеп, мұқап, күңкілдеу:

«Осы күні батыр деген кетті ғой тым көбейіп!
Мен білмейтін мынауың кім ?!» – дегенде,
Мүмкін емес күрсінбеу!

Ойдан құрап, ханнан сұрап алған атақ емес қой ол жасанды,
Ел мен жердің құрбаны боп, аңыз, батыр атанды,
Бір соғыста сен елемей тұрған бүгін белгісіздеу сол батыр,
Аман алып қалған шығар, бәлкім, сенің әулетіңді,

Атаңды!
Керек десең, бабалардың бәрі батыр жанын қиған ел үшін,
Одан асқан арыс та жоқ, арыстан жоқ бұл ғаламда мен үшін,
Арқасында аталардың бүгін ел боп, өсіп өркен, кеңейгені өрісің!

...Мырс-мырс күліп, мынау кім деп шүйірген,
Мұрыныңды бұзар ма еді сол үшін!
12.12.2017ж.
Бар қазақ менің бауырым

Аспанға қолын созатын,
Арқасы дуда қозатын,
Аузымен айды айналып,
Жұлдыздан жыры озатын.

Қиқуы жерді жаратын,
Аты да зулап ағатын,
Бір көрген жанға аңқылдап,
Саңқылдап тілін табатын,

Бар қазақ менің бауырым!
Жеңіл де болса ауырым,
Көңілге ыстық тәуірім,
Жүзінен нұры төгілген,

Алыс та болса ауылым,
Нәр алған бірге тамырым,
Атамыз бірге жаралған,
Өзіңмен көркем дәуірім,

Желгенде желдей ерікті,
Күлгенде күндей көрікті,
Шаттанып кетсе шарықтап,
Атады көкке бөрікті !

Байлығы – байтақ даласы,
Даладай дархан бабасы,
Қазағым барда ғажайып,
Аспан мен жердің арасы,

Бар қазақ менің бауырым!
Мейірбан елдің бәріне,
Айналған өмір мәніне,
Мерейін мұхит асырған,

Киелі жерім, кең мекен,
Аялап сені әндетем,
Қазақтан асқан жалғанда,
Мейірбан халық бар ма екен?!

Бар қазақ менің бауырым!
12 -13. 12. 2017ж.

Сауал мен жауап
Қайнай ма қаның,
Жан – жақтан қаптап,
Жаныңды жесе сауалдар,

Сабырдан басқа,
Сынаптай сынақ,
Сауалға қандай амал бар?
Тұнықты лайлап,

Тіршілік алға
Тартады талай сұрақтар,
Шырмауық уақыт,
Шырқатпай еркін,

Күнәлі болып,
Қалуың оңай
Жасамай ешбір жамандық,
Өкпелеп қалып,

Күйелей салу
Күйкілер үшін – мамандық.
Не деген шексіз,
Бітпейтін өңкей

Қайшылық еді, апырмай...
Құдайға сен де,
Жүре бер алға,
Басыңды онша қатырмай!

Шынар ағаш шыңға құмар,
Сыршыл ақын сынға жылар,
Міншіл адам күншіл келер,
Мұңшыл адам құмға құлар,

Пәле қуған түп – түбінде,
Қара басын жерге тығар,
Бағы тайса ер жігіттің,
Сары майға тісі сынар,

Кәміл иман, кемел ақыл,
Игілікке алып шығар!
10.02.2018 ж.

Көкжиек алда...
Күйіне берсең,
Күйік боп өмір көрінер,
Көкжиек алда,

Күн нұры көктен төгілер,
Қырларды тербеп,
Аңқылдап соқса ақ самал,
Құрсаған қалың

Іргесі бұлттың сөгілер.
Қайғыны қуып,
Қай жаққа қашып
Құтылам дейсің қиыннан,

Тәубә ғып, қарсы ал,
Тағдырды құдай бұйырған,
Отқа да күймес,
Судан да өтер аман сау,

Күдерін үзбей,
Рахман рахымға сыйынған!
10.02.2018 ж.
Тамшылар

Тереземнің түбінде,
Тырсылдайды тамшылар,
Бізге қиял – ғажайып,
Табиғатқа заң шығар.

Бұлтқа айналып ұшқан бу,
Жел қай жақтан қуды екен?
Алақанға қонған нұр
Қай мұхиттың суы екен?

Қалқып келген әуеден,
Әлде әдемі ән бе екен?
Осы тамшы қолыма
Қалай ғана қонды екен?!

Қалқиды бу бас құрап,
Бұлт боп көкте тізіліп,
Тырс етеді бір сәтте,
Бір тамшы боп үзіліп.

Құдіретке бас идім,
Ғаламға нұр таратқан,
Дәмін көр деп мұхиттың,
Жіберді ме жаратқан?

Татып көрсең тәп-тәтті,
Дәміне дәм жетер ме?
Тазарар ма тамшыдай,
Жан да көкке кетерде?

Тамшы, көздің жасындай,
Мөлдір едің сен неткен,
Осы тамшы құрайды
Жаңбырды да селдеткен.

Тамған судан нәр алып,
Жер де көктеп жайнайды,
Қосылғанда көп тамшы
Найзағай да ойнайды.

Қалқып түскен сол тамшы,
Қайта ұшады бу болып,
Қосылған соң мұхитқа,
Шалқиды айдын су болып.

Тама,тама оятар,
Ойын түртіп адамның...
Мөлдіреген тамшыдай,
Бөлшегіміз ғаламның!

Жоғалған білім
Білгендер кетіп,
Қаншама білім жоғалған,
Аңызақ – уақыт...

Ақыл-ой кені тоналған,
Бір кезде жұрттың
Бәріне мәлім нәрселер,
Жаңалық болып,

Бір күні қайта оралған.
Тоқтаусыз тарих,
Кейде асау, кейде жай ағыс,
Даналық ойлар,

Адамға жарық, таяныш,
Жоғалған уақыт,
Жоғалған бақыт сияқты,
Жоғалған білім,

Тағдыры қандай...
Аяныш...
Асудан биік,
Біліммен ғана асады ер,

Жоғалған білім,
Оралар тағы,
Тосады ел...

Бір түйір болсын,
Тапқаның болса, қайтып бер,
Бір тамшы болсын,
Айдынға қайта қоса гөр!

Құлақ пен сырға
Ері:
Жаным, саған не боп қалды,
Түйіліп тұр қабағың,

Күндегіден күйің бөлек,
Сұйылып тұр тамағың?
Әйелі:
Құбылмай ма көңіл күйі,

Қызық екен сұрағың?
Ауық, ауық қиялданып,
Ойға батып тұрамын.
Ері:

Ой дегенің жақсы әрине,
Мұңайма тек қарағым,
Айтпаған соң, қиялыңды,
Қайдан қуып табамын?

Әйелі:
Қыз күнімде айтқызбай-ақ,
Білуші едің,шырағым,
Ай сырғаны ауырсынып

Ауырып жүр құлағым!
Ері:
Ойхой, сол ма, күйіндіріп,
Жан қинаған сұрағың,

Ай сырғаны ағыта сал,
Аман болсын құлағың!

Әйелі:
Үңірейіп тұрады ғой
Орны бөлек сырғаның,
Өзі жеңіл, кіп-кішкентай

Гәуһарды ойлап тұрғаным!
Ері:
Гәуһар, жауһар қайтер дейсің,
Тас емес пе жолдағы,

Бас пен құлақ жарасыммен,
Аман болса болғаны!
Әйелі:
Айта берсең табылады,

Ақыл сөздің мәні ғой,
Ойлап көрсең, әсем бұйым,
Әйелдердің сәні ғой!
Ері:

Құмарлығы дүниеге,
Бұл ғасырдың әлегі,
Күн көрінген құлағыңыз
Сырғасыз да әдемі.

Әйелі:
Бір нәрсеге мен қызықсам,
Ақылгөйсіп бөгейсің,
Құрбылардың алды бәрі,

Енді маған не дейсің?
Ері:
Неғылады өзгелермен
Бәсекелес болмасаң,

Удай қымбат гәуһар тасың,
Мені сатып, алмасаң!

Әйелі:
Сүйгеніңе масаттанып
Биледім деп бөстің бе?
Гәуһар түгіл, көк тиынға,

Ері:
Бұл сөзіңді естіп қойса,
Біреу соғар құйын боп,
Бай бергенді жұрт айтады,

Жан бергеннен қиын деп!
Әйелі:

Тас тілеуім нелеу екен,
Жас жүрегің тұрғанда,
Бас тілеуім – бақ-береке,
Жеткізетін арманға!

Көңіл
Көңіл шіркін сатулы
Тұғыры жоқ сынаптай,
Бүгін жақсы көрген жан,

Жаны қалмай іш тартып,
Жақсы көріп қалады,
Ішін тартып артынша
Іргені аулақ салады.

Құбылғының қулығына
Қызығым деп қайрылма,
Құбылмалы дүниеде
Құбылаңнан айныма!

Ұмтылдым алға,
Қолда деп алла,
Қайратты рухпен қарысып,
Адаммен ізгі

Алыс та болса
Аңқылдап жаным табысып,
Артымнан үрген
Иттерге ит боп

Қайыра мойын бұрмадым,
Құстармен бірге
Самғадым көкке
Ақ самал желмен жарысып.

Қиялым кезіп
Тап-таза ғалам
Тұп-тұнық ғарыш әлемін,
Кие деп ұғып

Көңілге қонған
Көненің сөз бен әуенін,

Жаңғыртып жаным,
Жыр менен сырдың
Шуағын төгіп адамға,
Қажымай, талмай,

Жеткізіп келем
Ғайыптың ғажап сәлемін!
7.02.2016ж.

Үрей мен үміт
Дүние дүрліккенде дүлейлене,
Буады бойымызды үрей неге?
Жегідей жеп қояды уайым жанды,

Үгіліп өз-өзіңнен жүдей берме!
Бермесе пенде қоғам тілегіңді,
Өкпемен улай берме жүрегіңді,
Қаймықпай қиындықтан қимылдай бер,

Құдайдан үзе көрме күдеріңді!
\30-31.12.2014ж.\ – 11.02.2017ж.

Қыр кезген көңіл
Балалық шағым, бал күнім,
Даланың теріп әр гүлін,
Әуеде әуен тербеліп,

Алаңсыз кездім шалғынын.
Қиялым қырды шарлайды,
Бал күнді іздеп барлайды,
Көгалда доппен ойнадық,

Сүйгізіп күнге маңдайды.
Қымыздық иісі аңқыған,
Қызғалдақ қырда балқыған,
Аппақ нұр толы дүние,

Сайрандап сала- сайменен,
Құйғыттым қырда тайменен,
Аяулы мекен – айдала,
Сырластым алғаш айменен!

Көңілім менің көктемде,
Кетеді кезіп қырларды,
Құмармын неге мұншалық,
Қырларда қандай сыр бар-ды?

Қайрат Айдархан ініме
Жемейтіні жоқ деуші едік ешкінің
Кеше ғана емші інімнен естідім...
Шек,шек деген үн шыққанша кешқұрым,

Білдірместен тірі жанға еш бірін,
Дала кезіп, тау мен таста секеңдеп,
Таңдап жейді алты жүздей шөп түрін.
Табиғаттан таңдап тауып қорегін,

Теріп жеген тек өзіне керегін,
Жұқтырмайтын басқа малдай ауруды,
Білеміз бе тазалықтың дерегін?
Кім біледі, бәлкім тосын естілер,

Тек керегін жейді екен ғой ешкілер,
Бәрін, бәрін талғамастан жеп жатқан,
Не дер екен бұл жайында естілер?
6.05.-30.06.2018ж.

Тағдыр мен төрелік
Кім бақытты, кім бақытсыз,
Жан білмейді жалғанда,
Құдай берер төрелігін

Билік айтып білгішсініп,
Килігеміз тағдырға,
Күйіндіріп айналаңды,
Күйер отың жандырма.

Өзімізден өзгелерге,
Мінездеме береміз,
Күйе сөзге көзді жұмып,
Лезде, демде сенеміз.

Интернетте итше талап,
Талқылаймыз теледе,
Пенделердің қаңқуына,
Өмір өзен көне ме?

Өз жолыңмен жүре бермей,
Жұмысың не басқада?
Кіре алмайды өзге өмірге,
Сен түгілі, патша да.

Тағдырларға билік айтып,
Тартамыз кеп безбенге,
Өзгелердің жан сезімін,
Не табасың езгенде?!

Жамандығын жан-жағыңның,
Жіпке тізу жөнің бе,
Олай болса, белгілі ғой,
Адамдығың сенің де?!

Жамандығын өзгелердің,
Өзек етпей сөзіңе,
Жақсылығын дүниенің,
Тілесеңші өзіңе!

Дауыс
Сәулесі күннің
Айдынын судың аймалап,
Сүңгіп бір шықты

Сұқсырдай сұлу айғабақ,
Дірілін жанның
Ақырын ғана аңдатып,
Таратып жатыр

Майда толқындар жаймалап.
Ақтолқын қуған,
Шығыстың қызы ақмаңдай,
Тұрды бір толқып,

Толқыннан бақыт тапқандай,
Күміс тамшылар
Шашырай ұшып шашынан,
Ойнайды ұшқын,

Айдынға маржан шашқандай.
Сыңғырлай күлді...
Сиқырлы шыны үніндей,
Таудағы құстың

Таласқан таңмен әніндей,
Суретші болсам,
Бейнесін тура келтіріп,
Жеткізем қалай

Дауысын,
Нәзік дірілдей?!
Жастық шақ қайран,
Қанатын жайған алысқа,

Алысты қойып,
Созатын қолын ғарышқа,
Ақсәуле күндер...
Ақтолқын күйлі көңіл-ай,

Ғашық боп қалған,
Сыңғыр да сыңғыр,
Дауысқа!
20.10.2010ж.- 24.07.2019ж.

Орынсыз өкпе
Кеше маған өкпе айтады ескі досым,
Көптен бері көрмеген,
Кінәмшілдің көңілінде күй құбылар,

Ойыңа да келмеген,
Осыншама нала, наза найзадай боп
Атылса да сыртымнан,
Аққа құдай жақ деген ғой,

Шүкір, тәуба,
Мен әйтеуір өлмегем!
Сен неліктен кінәлайсың болмашыға
Долбар жасап сыртымнан,

Төңкеріліп әуеніңе би билеуге
Міндеттімін мен неден?
Мен де өзіңдей бір атаның баласымын,
Қайтіп зиян жасайсың,

Кеңістікті кезіп жүрген бір-бір жанбыз,
Ізгілікке шөлдеген...
15.10.2016ж.

Өлең мен ақын
Қуа беріп қу өлеңді не керек?
Өлең бір от, ақын деген көбелек,
Елге қандай көмегі бар өлеңнің,

Құйын соқса, ұшып кетер ебелек,
Баспасөз де басуға онша құлықсыз,
Өлеңнен де керегірек күндерек,
Тиынмен де, сыйыңмен де өлшенбес,

Әлем үшін өлең жөні тым бөлек,
Нағыз ақын дүниенің өртіне,
Қарлығаштай келеді су себелеп!
17.02.2018ж.

Көктем мерекесіне
Шегініп қыстың ызғары,
Сөгіліп қырдың мұз-қары,
Шуағын төгіп жарық күн,

Шырқалып елдің ізгі әні,
Көркейе берсін көктемдей,
Қазақтың Сіздей қыздары!!!

Құтты болсын, қыздар!
Құтты болсын, қыздар,
Сегізінші наурыз,
Аналар мен әже,

Өнегелі мәңгі із,
Қарындас пен апай,
Жеңгей, келін, балдыз,
Бірің нәзік гүлдей,

Бірің мықты нар қыз,
Жан жарыңмен жаса,
Болмаңыздар жалғыз,
Бақыт құсы қонсын,

Ғаламдағы бар қыз!
6.03.2019ж.
Қыздың сыры

Тұрсынбек Кәкішев пен
Қаскей Өтекиннің рухына
Ескілікке,
Естелікке,

Түрік жүрген құлағы,
Зерделі жас,
Бір көнекөз қариядан,
Құпиялап сұрады:

«Бар екен ғой
Осы өңірде
Сәкен ғашық болған қыз,
Соны айтыңыз,

Керек елге,
Асыл жаққан махабаттың шырағы!»

Шарт түйіліп
Әжім басқан қабағы,
Жалт ете қап,
Мұнарланған жанары:

«Оның қандай
Қажеті бар халыққа?»
Деп қария,
Әуесқойға қарады.

«Не табасың,
Өткендердің
Қопарғанда өсегін,
Мұратыңа жетесің бе,

Аталардың,
Ақтарғанда төсегін,
Айтар болсаң еңбегін айт,
Ерлігін айт ерлердің,

Халық үшін жасап кеткен
Істерінің кесегін!
Айнымаймын
Ерге берген сөзімнен,

Сақтап келген
Сонау балаң кезімнен,
Маған сенген
Жан досымның жан сырын,

Ала кетем
Көрге бірге өзіммен!
Алтыбақан
Шырқай теуіп ай, көкпен,

Ақсүйекті
Іздеп бірге сай кеткен,
Әдемі сәт
Әлі күнге есімде,

Өтті-ау дәурен...
Мұңайтады ой көптен,
Ол бүгінде
Бір әулеттің әжесі...

Жастық сырын
Әйгілеймін қай бетпен!»

Зерттеуші енді
Тоқтап сөзге, бармады ары теріске,
Сыр-аманат,
Қиянатты қостамайды періште...

Қыздың сырын,
Алып кеткен бақиға,
Мәрт қазақтың
Нұры шалқыр пейіште!

25.02.2015ж. – 30.07.2019ж.
Әже мен әжім
Әжеде әжім,
Болғаны ләзім,

Көзінде көктем,
Көңілде жазың!
Әжімді жүзің,
Жемісті күзің,

Өшіре көрме,
Өмірдің ізін!
Жеміс жеп күзден,
Жүзге жет бізбен,

Төгіліп нұрың,
Әжімді жүзден!
23.08.2018ж.
Қайран қариялар

Кемпірдің ұстағанда көк перісі,
Шалының бір уыс боп бет терісі,
Қораны жағалайды жан сауғалап,
Келмейді үйге тіпті беттегісі.

Қабағын кеткен кезде қырау басып,
Қашады балалар да тырауласып,
Сабан мен шөптің иісі бұрқыраған,
Алады шөпқорада бір аунасып.

Кемпірдің емес қой деп ақымағы,
Айырын шөпке шалың батырады,
Бабына келген кезде бір бусанып,
Аталап балдар шайға шақырады.

Қызық қой қариялар қазыналы,
Шалына шалт мінезі, назы бар-ды,
Қаймақтап, қою шаймен жайланғасын,
Жадырап, құрыс-тырыс жазылады.

Ватсапсыз, саппассыз-ақ шүйіркелесіп,
Адам мен қоғам жайлы пікірлесіп,
Иіскейді мейірленіп немерені,
Иа, Алла, бергеніңе шүкір десіп!

Сүйеміз өркен жайған жұп кәріні,
Үзілмей оларға ескі құт дарыды,
Аман – сау жүріңдерші ауылдағы,
Қазақтың қасиеті, түп тамыры!

Гетенің жырын түн сүйген,
Көкейіне кім түйген?
Үйлесім тапса ізгі жыр,
Туады мың күй бір күйден.

Лермонтов, Гете, Абайдың,
Қараңғы түні, талайды,
Тұңғиық ойға батырып,
Серігі болған сан айдың.

Түнекті жарған жыр-ағын,
Ғаламға төкті шуағын,
Таба алмай, іздеп келеміз,
Түн басқан таудың жұмбағын!

Ақынның бастығы
Өлеңшілердің
Өтірік күлкі, күңкілі,
Шалқытпай қоймас,

Шалағай шенді шіркінді,
Жиында үлкен,
Билікте жүрген біреуді,
Ақындардың да,

Ақындық деген
Өзгеше әлем, патшалық,
Мұратқа жетпес,
Лауазым қуып, ақша алып.

Беделін ойлап,
Өлеңін исе билікке,
Қалмай ма жасып,
Қадірі қашып,

Ақсап ұлт.
Жүгіртсең ойды,
Ғасырдан ғасыр тереңге,
Бай мен би, ханың,

Ақынға пәлен деген бе?
Қалайша біреу
Бастығы болып ақынның,
Өкімін енді,

Жүргізбек еркін өлеңге?
Аруағын жырлап,
Қарғытқан таудан атын ғұн,
Найзасы – дастан,

Қылышы – толғау батырдың,
Бетінен қақпай,
Арқадан қаққан ақынды
Көшпенділердің

Аттайды ата салтын кім?
Бүгін де, тіпті,
Бауырлар, біліп жүріңдер,
Мастығы болар,

Бастығы бірақ,
Болмайды нағыз ақынның!
Сыймайды өлең,
Зынданыңа да, заңға да,

Тыя алмас оны,
Қаһарманың да, хан, қара,
Адамның рухы
Азаттық алып заманнан,

Самғайтын кезі
Дұға мен өлең, ән ғана!
10.03.2018ж. – 30.07.2019ж.

Кітапханашы
Бір ғажап тыныштық орнаған,
Бұл жерге жиылған бар ғалам,
Киелі мекені кітаптың,

Ғасырды ғасырға жалғаған.
Жүрегі өлеңмен нұрланған,
Ізгілік ізінен үлгі алған,
Қазына иесі қарындас,

Өмірін кітапқа арнаған.
Нұр төгіп аялы көздері,
Ой салған зиялы сөздері,
Оқитын жан болса аяулы,

Кітап қой қыздардың өздері!
Айнымай атаның жолынан,
Ақ тілеу аңқылдап оңынан,
Аяңдап барады арманға,

Қазына қалың ну ормандай,
Әр сөзге даналық тұнғандай,
Сарғайған парағы жылдардың,
Сыбырлап сыр шертіп тұрғандай.

Өткеннің аманат сәлемі,
Өзгеше сәулелі әлемі,
Кітаппен дос болған қыздардың,
Бәрі де керемет әдемі!

Лақалы
Бақаның атын білсек те,
Білмейтін едік лақаны,
Лақалы деген бір ауыл,

А, құдай – мәтел, мақамы.
Балықтың лақа баласы,
Бармаған, сірә, Арқаға,
Жазылған аты бір кезде,

Қазағын қоштап, қызықтап,
Айтады аңыз Қазалы:
«Балыққа тойған бір орыс,
Разы болғасын жазады!»

Лақаны қойып, жайынға,
Бермейтін жолды бұрын да,
Советтік үлкен картаға,
Кірді екен қалай шынында?!

Лақалы даңқы кем емес,
Одақтық небір қаладан,
Кенттерді жолда қалдырып,
Жарқырап шыққан даладан!

Саудагер санар пайдасын,
Саумалап тиын – шақасын,
Су бойлап терін төккен ел
Нәпақа қылар лақасын!

Қалсаң да қазір картадан,
Орының бөлек Лақалы,
Жақсы атың жұртқа жайылсын,
Ұрпағың өсіп аталы!

Қайда?
Тойға барсаң жар, жар,
Ойға барсаң, зар, зар,
Экранды ашсаң,

Ессіз күлкі дар, дар.
Еліктегіш ұл-қыз,
Етек, жеңі дал, дал,
Төрт аяғын тең басқан,

Қайда қара нарлар?!
Өтірікпен лақтық,
Көпіріп те бақтық,
Жақынды да саттық,

Жаланы да жаптық,
Іздейміз кеп тағы,
Періштедей пәктік,
Адал,таза жанды,

Оңай мен қиын
Оңай боп кетті бүгінде бәрі,
Өлең жазу да,
Өтірік айту да,

Өле салу да
Оп-оңай!..
Өмірдің жүгін көтере білу,
Оңай емес-ау бірақ-та!

Түнеріп жүру де,
Түңіліп кету де,
Түкіре салу да оп-оңай.
Түсіну қиын бірақ та!

Жалған мұңшылдық,
Жасанды сыршылдық,
Кезбе балалық,
Езбе даналық,

Есер күлкімен,
Көз алдап, көріне біліп,
Жарқ-жұрқ жалтырау да,
Оп-оңай!

Шынайы адам боп қалу
Оңай емес-ау бірақ-та!
\22\ 23.10.2018ж. – 24. 07.2019ж.

Жыр мен канон
Ақынға өлең үйретем деп,
Бір қасқа,
Көбік сөзді

Канондарға бұрмас па,
Жан жылуы
Қалыптарға сыймайды,
Шындық басқа,

Шыннан туған жыр басқа!
Өкпе айтпа...
Өкпеңді айтпа,
Айтсаң да өктем айтпа,

Қастасқан достар
«Мен жек көрем,
Сен де жек көр,
Мен безгеннен

Сен де без!
Ер жігітте
Екі сөз жоқ!»
Деп шегелеп көзбе көз.

Айтты маған,
Бір досым кеп,
Бір досыма өшіккен,
Айырып көр,

Кімде алтын,
Кімде жез?!
Екіншісі
Келді артынан алқынып,

Ашу-ыза, ғайбат, өсек
Артынып:
«Ол өйтіпті,
Бұл бүйтіпті,

Қысқасы,
Аш, көзіңді,
Доссымақтың парқын ұқ!»
Адам қызық,

Бір-ақ сәтте достаспақ,
Болмашыдан
Қас-қағымда қастаспақ,
Бір оңбаған

Араз қылған екеуін,
Шағыстырып,
Ортасына от тастап.
Досың жүрсе,

Бір досыңмен қастасып,
Қиын екен,
Көңіліңде
Ақ пен қара астасып,

Жарастырмақ болдым әбден,
Екеуін,
Кетсе дедім татуласып,
Достасып!

Өзімізше
Бір-бір тұтқа, шегеміз,
Бірақ, ортақ,
Еліміз де,

Жарасыммен
Өткізетін жалғанда,
Жауласамыз,
Жат боламыз неге біз?!

Тоқтамады,
Қысастыққа
Қысастық қып, қырсығып,
Жүгіртеді

Ет жүрекке кір шыбық,
Бірін-бірі
Жамандаған сөзінен,
Бас айналып,

Кетті жаным түршігіп.
Дұшпандығы
Кетті ұзаққа созылып,
Табысатын

Түрлері жоқ сөз ұғып,
Істерінен,
Тістерінен
Түңілдім де, ақыры,

Бірте-бірте,
Екеуінен
Кеттім бірдей қол үзіп!
Адамбыз ғой,

Артық-кемді түсінем,
Қуанамын,
Кірі болмай,
Нұр төгілсе ішінен,

Дос болудың
Мәні бар ма, бірақ та,
Пендешілік әлсіздігін,
Жеңе алмаған кісімен?!

15.07.2018ж. -13.06.2019ж.
Семсер мен соқа
Салдыр, гүлдір, қиқы, жиқы,
Қисық соқа жерді жыртқан,

Семсер мінсіз, сұлу мүсін,
Сілтеп қалсаң, елді құртқан.

Кие қонған сертті семсер,
Ерге серік ел қорғаған,
Сергелдеңді кер заманда,
Семсері бар қор болмаған.

Әлем кезген семсер тарих,
Төгілген қан, теңіз баян,
Жер қыртысын жыртқан соқа,
Егілген дән, өгіз аяң.

Серке мінез сері ақындар,
Семсер жайлы сермеген жыр,
Қара соқа қасиетті,
Өлең болып көрмеген бір.

Артық болып саналады,
Таң қаласың өлшемдерге,
Дән себетін соқадан да,
Қан төгетін семсер неге?

Шындығында, ойлап көрші,
Соқа жақын дос адамға,
Музейлерде семсер төрде,
Соқа жатыр босағада.

Өткір семсер өлім сепкен,
Қисық соқа өмір сепкен,
Ешкім соқа болам демес,
Бәрі семсер көкірекпен.

Семсер бейім ерегеске,
Жүрген жері сор емес пе?
Өмір дәнін сепкен жерге,
Соқа нағыз ер емес пе?!

Орман жыры
Жұпар шашып,
Жұртқа құшақ айқарған,
Жасыл орман

Түгін тартсаң бал тамған,
Бір ағашқа
Ұқсамайды бір ағаш,
Жапырағы

Жер жаһанда жайқалған.
Құрма ағашы
Күрсінді де, ойлады:
«Құр қиялға

Қолым созып қайдағы,
Ербигенмен
Эвкалиптке жетпеспін,
Пальма болам,

Құрмасы көп, пайдалы!»
Болмағанмен
Жері нулы,ауа бап,
Аптап шөлді жарып шыққан,

Дауалап,
Серейгенмен
Болмаспын деп секвойя,
Саваннада

Мол жайылды баобаб!
Құрғақ, қуыс,
Қу қамыс деп бамбукты,
Қор санама,

Табиғатта заң мықты,
Нар қамыстай
Жарасыммен жаралған,
Жасырады

Ағаш өссе жердің көркі,
Мәңгі хал,
Сұлулыққа арна күйді,
Әнді сал,

Қасқаяды самырсын,
Су жағалап
Майысады сәмбі тал!
Иісімен

Мас қылатын баршаны,
Албастыны
Аластайтын аршаны,
Ардақтайды алаш жұрты,

Әрқашан,
Алмұрт, алма,
Шабдалы мен алшаны.
Қажып, талып,

Тұла бойды буса жын,
Құлазумен
Көңіліңе тұнса мұң,
Жаңғырасың,

Қуат алып, ширығып,
Саясынан
Қарағай мен шыршаның.
Жасыл әлем,

Жайнап тұрған жан-жағы,
Ағаштың да бар ғой кие,
Аруағы,
Жапырағы

Желпіп өтсе өкпені,
Бойға қуат,
Жанға шипа жаңғағы!
Қамшыға сап,

Қызыл қабық тобылғы,
Сауырынан
Сипай тартсаң шобырды,
Таралғыдан

Тартқылайды тораңғы,
Жыңғыл – талшық,
Сақтап қалар өмірді.
Талса қанат,

Қонған шымшық, торғай да,
Пана тауып,

Тал,терекке,
Ырғайға,
Табиғаттың
Сырын ұғып ағайлар,

Өз торғайын
Ырғай құрлы қорғай ма?
Ару қыздай
Ақ қайыңмен аралас,

Қарағайды
Кім ер жігіт санамас?
Мың ағашқа ұқсамайды,
Мәжнүн тал,

Қара нардай
Қайыспайды қарағаш!
Ел ерекше әспеттейді
Еменді,

Теңейді оған,
Өр мінезді беренді,
Ешкім әлі естіген жоқ,
Көрген жоқ,

Тірі еменді
Иіліпті дегенді!
Жұпар шашып
Сирек сирень төксе гүл,

Су бойлаған нарқамыстан
Жетсе уіл,
Тақыр шөлге
Тамыр жайып тарбайған,

Құм көшкінге
Тосқауыл боп сексеуіл!
Түскен жерін
Тесіп шығар түйіліп,

Үйеңкіден
Қобыз алған үйіріп,
Канадаға
Қанат жайған қазақтың,

Ай-әлемді
Ұйытатын күйін ұқ!

Жапандағы
Жалғыз ағаш киелі,
Оны кескен
Оңбай отқа күйеді,

Жалғыз өскен
Қарағашқа тимеңдер,
Тағдыр, тарих,
Талай сырды түйеді.

Жанға жайлы жасыл әлем,
Орман бар,
Қиял қуып,
Орман кезер армандар,

Адамзаттың
Игілігін келешек,
Ойласаңдар,
Орманыңды қорғаңдар!

Күзді кешіп келемін...
Күзді кешіп келемін мен...
Үнсіз.
Сыбдырлайды сарғайған бақ,

Мұңсыз,
Ойға шомып, жай табады,
Жаның,
Табиғатта бәрі заңды,

Мінсіз.
Жапырақтар жерге қонар,
Қалқып,
Қызыл, сары, саф алтындай,

Балқып,
Судырлайды, сыбырлайды...
Сабыр,
Уақыт емес, сайран салар,

Шалқып.
Шарпып бізді күздің ізгі
Демі.
Күрсінердей, іздейсің деп,

Нені?
Күз дегенің іздегенге,

Ғажап,
Жемісі мол, ақыл-ойдың
Кені!
13.08.2019ж.

Ізгілік шуағы
Көп жақсылық көрдім мен адамдардан,
Талқысында тағдырдың тарамдалған,
Түсінбеймін түңілгіш күйгелекті,

Оңды-солды өзгені жамандаған,
Адамдарды сынаған даналар да,
Адамнан артық байлық таба алмаған!
Көп жақсылық көрдім мен ұлы елімнен,

Сүрінгенде сүйеді білегімен,
Тірлігіме тіреу боп қисайғанда,
Күйінгенде күш берді жүрегімен.
Аман-есен өттім мен от пен судан,

Құдай,
Аруақ,
Елімнің тілеуімен!
Өмір – сабақ, игеріп жүз ғылымын,

Кешіп жүрміз жемісті күзді бүгін,
Игіліктер көңілді марқайтады,
Иісіндей аңқыған түз гүлінің,
Жанымның жырыменен қайтарайын,

Сөзімді елге арнадым, сізге арнадым,
Ізінен жаңылмадым ізгі арнаның,
Дүрілдеп дабысына білікті ердің,
Шабысын жүйріктердің қызғанбадым,

Жырладым аңызы мен аңызағын,
Даланың жусаны мен қызғалдағын,
Тамырын жерден үзіп, желге мініп,
Көкжиек көздей ұшқан түз қаңбағын,

Қызы мен қымызына қазағымның,
Жыр жаздым қызылындай күзгі алманың,
Қол созып ай, жұлдызға, көкті шарлап,
Мұхиттың айдынында жүзді арманым!

Балалардың бекемдесең білімін,
Ұлт жайында түзеу керек ұғымын,

Айтып бер деп сұрақ қойды бір інім.
Осы сауал қойылады дүркіндеп,
Ал қайтерсің әуесқойлау шіркінге,
Тұтас ұлтқа, байтақ жұртқа бір сөзбен

Мінездеме беру сірә мүмкін бе?
Қилы-қилы тарих өткен басынан,
Таба алмайсың тау мен сайдың тасынан,
Зұлмат, нәубет зардабынан зар илеп,

Тарыдай боп дүниеге шашылған.
Аранында аждаһаның туралған,
Адыра боп алдаспан мен ту қалған,
Ұрандарын жүрегіне жасырып,

Мәрт көшпенді күштілерге қуланған!
Ажал оғы жан-жағынан қаптаған,
Амалы жоқ заманаға ақтабан,
Мойын сұнған момын батыр шетінен,

Ұрпақтарын аман-есен сақтаған!
Бой ұсынып, бұқса дағы боданда,
Қия алмаймын халқымды мен жаманға,
Аман сақтап қалу үшін ұрпағын

Артықпыз деп кеуде кермей адамға,
Таптамаған еш бір елді табанға,
Және ешкімнен кем көрмеймін елімді,
Әр халықтың өз орны бар ғаламда!

Сындап айтсам, жас жігерді жанимын,
Бата берем, бағын тілеп бар үйдің,
Дүниенің қай шетінде жүрсе де,
Қазағымды иісінен танимын!

Көңіліме қонбаса да кей ісі,
Кең жайылған өркенді елдің өрісі,
Әтірінен әлем – жәлем әлемнің
Артық маған қазағымның иісі!

Тереңіне ой жүгіртіп, танып ал,
Керегіңді талмай іздеп тауып ал,
Бұл қазақта адамзатта болатын
Жақсы, жаман қасиеттің бәрі бар!

Ой салмай ма от пен судан өткені,
Неше өртеніп, неше мәрте көктеді,
Тепкілеме өз еліңді, тентектер,
Аз емес қой тағдырының тепкені!

Тұншықтырса заман талай өкпені,
Он сан ұлтқа дала берді оттегі,
Ай-әлемді алты айналып келсең де,
Дәл қазақтай мейірбан ел жоқ тегі!

Асырам деп бір-бірінен қалайда,
Елді сынау бәйге болды талайға,
Кемшілігін көзге шұқып айтса да,
Бар халықты даттамаған Абай да!

Адамзаттан ақыл, ой мен санасы,
Асып туған аз емес қой данасы,
Соның бәрін біздің қазақ туғызған,
Абылай мен Абай да елдің баласы!

Жақсы атымен жер-жаһанда жарқылдар,
Ақ самалдай аңқылдаған халқым бар,
Аман сақтап қалған талай жұрттарды
Жамандауға оны қандай хақың бар!?

Мейманасы тасқандарды мазақта,
Ащы сөзбен жауапқа тарт, азапта,
Жамандығын кей біреудің көрсең де,
Тіл тигізбе бірақ барлық қазаққа!

Өзге жұрттың көрген кезде жауызын,
Өз елім деп егілерсің бауырым,
Бір қазақтың иттігіне күйінсең
Елді ит деуге қалай бармақ ауызың?!

Қанша жүрек қазағым деп бұлқынды,
Намыс үшін биіктерге ұмтылды,
Ұртын майлап жүр екен деп ұлықтар
Ұры деуге бола ма бар ұлтыңды?!

Күлкіменен алдап-сулап мұңлықты,
Кемеңгерсіп, көзді бояп кіл мықты,
Өріс алып тұрса дағы өтірік,
Біздің халық сүйеді әлі шындықты!

Көзін алдап, көңіл арбап қу сағым,
Уайым басып, жан-жүрегін буса мұң,
Біздің қазақ сүйеді әлі даласын,
Сүйеді әлі қымызы мен жусанын!

Қамын ойлап, елдің мұңын мұңдайды ер,
Қандайсың деп сына мейлің, шыңдай бер,
Сондайсың деп айтпа бірақ төрелік,
Әділін айт, сонда ғана тыңдайды ел!

Шындық айтып, елді сынау күнә емес,
Байқа бірақ, оның соңы мың егес,
Андай-мұндай бар ғой барлық елдерде,
Жекеменшік тек қазақтың міні емес!

Кемшіліктер әлемдегі елде бар,
Бізде бар ғой, менде де бар, сенде бар,
Қазақ андай, қазақ мұндай дегенше,
Алдыменен өзіңді өзің жөндеп ал!

Батыр да бар, қорқақ та бар, ез де бар,
Алтын да бар, күміс те бар, жез де бар,
Қазақ дейтін байтақ әлем, бай әлем,
Айта берсең таусылмайтын сөз болар!

Қаһарман мен қыз
Бала күнде естіп едім апамнан:
Ғазіреті Ғали батыр қаһарман,
Жекпе-жекте шақ келтірмей жауларын,

Бір алланың арыстаны атанған.
Тірі пенде ұстай алмай белінен,
Орын алды батырлықтың төрінен,
Сол уақытта даңқы шықты жер жарып,

Балуан қыздың кәпірлердің елінен.
Дариға қыз жігіттерді алысқан,
Жапырақтай жерге бүктеп жанышқан,
«Ғали бізбен күрессін! – деп жар салды,

Шын болса егер бір аллаға арыстан!»
Раббым алла оң қылсын деп сапарды,
Пайғамбардан ықыласты бата алды,
Тәуекелге белін байлап хазірет,

Дариғамен күресуге аттанды.
Аталардан бізге жеткен сөз екен,
Алтын сөзді мен қалайша жез етем?
Дариға қыз екі есе дәу Ғалидан,

Бойы сексен, иығы сексен кез екен,
Жиды жұртты, аймағына жар салып,
Қарақұрым келген халық қаншалық,
Ғалиды онша ілмей көзге, шуласты,

Дариғаның тұлғасына тамсанып.
Таудай болып келді майдан төріне,
Ойылардай балпаң басқан жері де,
Оттай қаулап, арқыраған талай ер,

Үрейі ұшып, қайтқан тыныш еліне.
Келбетінде батпан – батпан зіл жатты,
Сұсы, мысы талай ерге тым батты,
Бірақ Ғали айбатынан ықпады,

Даңқың зор боп жетуші еді алыстан,
Күресемін деп тұрмысың менімен,
Баладай боп, балағыма жабысқан!
Қарасаңшы әуел өзің түріңе,

Бүгін жетем, Ғали, сенің түбіңе,
Мытып, мытып жібергенде зытарсың
Мысық көрген тышқандай боп ініңе!
Көрген ерге талай майдан, қиырды,

Сын сағатта табан тайса, қиын – ды,
Таудай жаудан тайсалмаған қаһарман,
Жаббар хаққа медет тілеп, сиынды.
Қиқуласты, шамырқанып, күш тасты,

Екі палуан бір-бірімен ұстасты,
Жұлқыласты жеңісе алмай жеті күн,
Тарс ұмытып таңғы, кешкі, түскі асты!
Жұлқысудан талып әбден білегі,

Деп қиылып, қаһарманнан тіледі.
Орындаған кезде тілек, талабын,
Қыз жөнелді, қағып қалып қабағын...
Ғали батыр ықыласпен өтеді,

Балуан қызға аспаздары тамақты,
Үйіп-төгіп, тартты түрлі табақты,
Түк қоймастан соқты бәрін сыпыра,
Жайындайын, жұта салған шабақты!

Қазан, қазан астың бәрін жалмаған,
Жағаласқан адам аман қалмаған,
Қор қылма деп мына кәпір алыпқа,
Ғали батыр тіледі бір алладан.

Күресті кеп, жауға сырын аңдатпай,
Тау тұлғаны, жерді оятын салмақтай,
Иа – а, ханнан, иа маннан деп, қаһармен,
Жұлып алды бір-ақ ырғап қаңбақтай!

Мұсылмандар қуанды ерге сүйініп,
Кәпірлер тұр, бармақ шайнап күйініп,
Бұлқынса да, Дариғаны ер Ғали,
Тік көтерді, көкпардай ғып үйіріп.

Үйіргесін, қарап оған тұрмақ па?
Ыңғайланды қара жерге ұрмаққа,
«Тоқта, батыр, – деп тіл қатты сонда қыз-,
Затым әйел болса дағы, сорлатпа.

Намысымды табаныңа таптама,
Батыр болсаң әз басымнан аттама,
Топыраққа домалатып торпақтай,
Таба қылма жақынға да, жатқа да!

Енді қайтер екен десіп ел тұрды,
Десті бірі, Ғали қызды өлтірді,
Уысында тұрған күйі батырдың
Дариға қыз аллаға иман келтірді.

Тәуба қылып адамның өр, асқағы,
Мұсылмандық жаңа ғұмыр бастады,
Шеңгелінен босатты оны қаһарман,
Қыз намысын табанына баспады!

Мәрттік құрмет көрсеткен соң өзіне,
Ер қадірін жан-тәнімен сезіне,
Тебіреніп шын жүректен батыр қыз,
Бір тамшы жас келіп қалды көзіне.

Тебірентті мына жағдай жиынды,
Имандылық хақтың жолы бұйырды,
Кеше ғана өлердей өш жандардың,
Осы сәтте ақ некесі қиылды!

Аңыз қылған күллі ғалам Ғалиды,
Дін қорғаны, қаһарман деп таниды,
Құбыжықтан құтқарар деп күтеді,
Дариғадан туған ұлы Мәдиді !

Сал Біржанның соңғы әні
Ғайыптан
Құйылып кеп,
Ғұмыр жайлы,

Бір әуен...
Маза бермей...
Ыңылдайды...
Сал Біржан,

Сайраған ән,
Байлаулы күй,
Ой – арман,
Жанында – мұң,

Мұңы – қайғы.
Дүние,
Ылайланды,
Шыр айналды,

Шашылып
Шартарапқа
Шырайлы әні,
Шаттығы

Сал дәуреннің
Бұл-бұл ұшып,
Мәңгілік
Сауал жауап

Сұрай қалды.
Саналдың
Жақсылардың
Санатында,

Самғадың
Аққу әннің
Қанатында,
Не таптың,

Нені іздедің,
Не бітірдің?
Қас-қағым
Екі дүние

Арасында?!
Жыршысы
Кең даланың

Жүйрігі еді,
Есебін
Түйіндер кез
Бүгін келді,

Дариға,
Ал, дүние,
Арпалысып...
Күрсінді,

Тебіренді,
Күңіренді.
Көңілін
Алай-дүлей

Орай берді,
Ағылып,
Ақтық әні
Борай берді,

Әлемге
Керегеден
Көз жүгіртіп,
Сал Біржан

Соңғы жырын
Толғай берді.
Шын өнер
Тебірентер

Жаны барды,
Тым биік,
Тұңғиығы
Танылады,

Сал Біржан
Салып кеткен
Сарын мен сөз,
Халықтық

Қазына боп
Табылады.
Өмір – жол,
Өнер – өріс,

Шексіз ғайып...
Мәңгілік
Біз білмейтін
Мәні бар-ды!

Қалдырған бабаларым бұрынғы өткен,
Дүние жұмбағына кім бар жеткен?
Айдала...
Жалпақ жатқан жалғыз төбе,

Атамыз Мәшһүр Жүсіп мекен еткен.
Даланың кеуде төсеп самалына,
Құдайдың ой жүгірткен ғаламына,
Дананың санадағы толқындарын

Жазуға үлгермейді қаламы да.
Сыбырлап ғайып пірі құлағына,
Айналған білім, ғылым шырағына,
Самғайтын қалам алса, қанатты жан,

Ерінбей ел аңызын жия берген,
Сонша сөз қай жеріне сия берген,
Жарық қып қараңғыны нұрлы жүзі,
Жаза берген, «Месіне» құя берген.

Ол кезде тұнып тұрған аңыз дала,
Тарих деп оған берген маңыз дана,
Жоқ оның көшірмесі, басылымы,
Қолжазба қалың қағаз, жалғыз дана,

Заманы алай-дүлей құйын еді,
Жоғалып кетуі де қиын ба еді?
Сарқағаз, сандық толы, сардаланың,
Киелі, керегі мол бұйымы еді.

Әйтеуір аман жеткен құдай сақтап,
Толған жыр, толған тарих, толған аруақ.
Елесін өткен күннің іздегендер,
Керегін, көз талдырып, содан таппақ!

Ғылымға түп негіз боп жатыр «Месі»,
Қазақтың қазынасы, ақыл, есі.
Қажымас не деген рух, неткен еңбек,
Сақталған, хатқа түсіп, дәуір көші!

Ойлап көр, сесің қандай, есің қандай,
Етесің елтең-селтең, өшің бардай,
Шөлмегін шошаңдатқан серкелерім,
Еліңе ертең тартар месің қандай?!

Ұрпағым аталардың ізін басып,
Жүрсін деп, кетпей теріс, қырын басып,
Тұрады жол көрсетіп Мәшһүр Жүсіп,
Ғасырлар қойнауынан нұрын шашып!

26.09.2017ж.- 21.03.2018ж.
Татьянаның қырдағы зары

Татьяна Невадовскаяның рухына
Татьяна!
Сенің төккен көз жасың,
Қатал тарих,

Тас жүрегін қозғасын,
Тамшысынан,
Ащы тағдыр тұзындай,
Ауыр емес,

Ажал оғы қорғасын!
Тар үңгірдің
Түбіндегі
Дірілдеген шырақ бұл,

Қыр астында
Күңіренген
Қыз зарына құлақ түр,
Қалай?

Неге?
Мұнша қазақ
Қырылды деп бір сәтте,
Орыс қызы Татьяна,

Орыстардан сұрап тұр!
Ен далада,
Көшпендінің
Көшін теріс бұрған кім?

Етігімен қанды кешіп,
Шылым тартып тұрған кім?
Тығырыққа тіреп түгел,

Сыпырып ап бар малын,
Қазақтарды,
Өз жерінде,
Миллиондап қырған кім?!

Бұл сұрақтың берілген жоқ,
Әлі түгел жауабы,
Кімге, қане,
Қыршындардың,

Құрбандардың обалы?
Момын елдің,
Таусылғанда амалы,
Темір заман,

Озбыр күштің
Тапап өткен табаны.
Қалай,
Неге,

Не үшін мұның барлығы ?
Орталықтың,
Комитеттің,
Өкіметтің жарлығы ?..

Міне, солай,
Бар қазақты
Бір уысқа сыйдырған,
Атаң айтқан,