ӨМІР

Бастау

Әркім өз халқының тума төлі. Біздің басты кейіпкеріміз Ғалымжан Хакімов ағамыз да халықтың бел ортасынан түлеп ұшқан, елмен бірге кешегі ұлы жеңістердің куәсі болған, куәсі болып қана қоймай, сол толағай табыстарды өз қолымен жасаған қайраткер. Қашан да адамның заманы бір болғанымен тағдыры қилы-қилы болып келеді.

Сондықтан, біз де кешегі басымыздан өткен ғажайып жаңалықтармен қатар қиындық қасіреті де шаш етектен болған жиырмасыншы ғасырды тарихшы ғалым емес, заманның қарапайым куәгері ретінде сараптауды жөн көрдік. Кешегі алмағайып дәуірді бастан кешірген адамдардың өмір талқысын, көз - көрген туған ел жазмышын, сол жылдардағы жандардың азаматтық бейнесін біртуар тұлғалы азамат Fалымжан Хакімовтың адами тұлғасын сомдау арқылы елеп-екшеп жеткізуді мақсат тұттық.

Ешкім де жоқтан бар болған жоқ. Тереңірек үңілсек, әр адамның қанында, тегінде бай шежіре жатыр. Әкелер жүріп өткен жолды, бабалар дәстүрін қадағалап отыру ұрпақтар парызы. Мұның астарында жеті атасын білу, тарихқа үңілу қағидасы бар.

Осындай парасат биігіндегі санаулы жандардың бірі әрі бірегей ел ағасы, мұнайшы -барлаушы, өмір бойы халық мүддесі жолында ел игілігі үшін қызмет еткен аяулы азамат Ғалымжан Хакімов. Қашан да ақырын жүріп, анық басқан, кеудесінде иманның нұры бар Ғалекең тазалықпен ғұмыр кешті. Батамен көгеріп, асын адал ішіп, ел қорғаны болған ата-бабаларының нұр шапағаты Ғалымжан ағаны да өмір бойы желеп-жебеп өтті.

Адам табиғаттың түлегі боп дүниеге келіп, халықтың тұлғасы болып дүниеден өтеді. Қай-қай адамның да ғұмырының бастауы балалықтан басталған. Кім-кімді де өмір сапарына аттандырар алтын бесігі - туған жер. Ол ана көкірегіндей ыстық, әке алақанындай мейірлі, атаның ақ батасындай мерейлі. Ата күлдігің, балалығының іздері қалған асыл мекенді еске алған сайын Ғалекеңнің ет жүрегі елжіреп қоя беретін. Осы топырақта ата - бабалары көп мақсатты жүзеге асырды. Олар абыройға ие болып, өздері ғана сауатты болып қоймай, күллі құба далаға білім нұрын септі, жерді көгертті, туған жерді құт мекенге айнал -дырды.

Ғалымжан ағаның туған жері, кіндік қаны тамған мекені Батыс Қазақстан облысының бұрынғы Казталовка ауданындағы Сары өзен жағасындағы Ұмтыл ауылы еді. Бұл аймақта Қара өзен, Сары өзен деген екі зе4 бар. Табиғаты шұрайлы, суды да нулы жер. Осында өздері Болат ауылы атанып, бір шоғырлы ел болып отыратын.

Рулары Ноғайқазақ, оның Қояс бөлімінен. Жалпы Ноғай қазақ руы төрт атаға бөлінеді: Қояс, Үйсін, Қазанғап, Қостаңба.

Бұлардан тараған ұрпақтардан талай батыр мен бағландар, сөз майын тамызған ділмәр би-шешендер шыққан. Олар тарих қатпарларында қатталып, бүгінге жетті. Ғалекеңнің арғы бабалары исі қазаққа даңқы жайылған Шалгиіз батыр - жырау болып табылады. Күні кешегі Жәңгір ханның оң тізесінен орын алған Бекжанның Шомбалы да бірнеше атадан қосылатын. Олардан қалған үлгі сөз бүгінгі ұрпаққа әлі өнеге.

Ғалекеңнің аталары оқыған, сауатты, ел тізгінін ұстаған азаматтар. Атасы Әжікеев Әбдулахаттан жеті ұл, бір қыз болған. Ол қажылыққа барған, ғұлама адам еді. Сондықтан үлкен ұлы Хакімді ерте оқытады. Ол Уфадағы атақты Ғалия медресесінде білім алады. 1910 жылы оны үздік бітіріп, елге оралып, ауылда бала оқытады. 1911 жылы жан жары Сақыпжамалға үйленіп, өз алдына шаңырақ көтереді. Жас шаңырақтың тұңғышы болып 1912 жылы өмірге Ғалымжан аға келеді. Бұл бір аласапыран кез еді. Патша үкіметі бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысып, титықтаған шағы болатын. Олар 1916 жылы қазақты әскерге алу жөнінде жарлық шығарып, елден адам жинай бастады. Осы ауыр шақта бүкіл ауыл тұрғындары «балаларымыз оқымай қалады» деп, ортадан 500 сом ақша жинап, Әжікеев Хакім Әбдулахатұлын қара жұмыстан алып қалады. Бұдан сол кезде-ақ елдің оқуға деген талпынысын аңғаруға болады.

Ғалекеңнің балалық, жастық шағы кешегі кеңестік төңкеріс пен ұлы өзгерістер, ашаршылық, Ұлы Отан соғысы кезеңдеріне тап келіп, қиындықпен оқып жетілді. Жастайынан қиындықты көре жүре тас қияда шыңдалды. Қазан төңкерісі кезінде Ғалымжан бар болғаны 5-ақ жаста еді. Елдегі өзгерістерге Әбдулахат Әжікеев ұрпақтары да белсене араласады. Жаңадан ұйымдастырыла бастаған серіктестік, ұжымшарларға кіреді.

Алғашқы білім сапары

Бұрыннан ілім мен білімге жақын әулет ұрпақтарын оқытуды армандайды. Әсіресе бұл Хакім ақсақалдың алдына қойған басты мұраты болатын. Оған шаңыраққа түскен қайғы бірден мұрсат бермеді.

Ғалымжан 7 жасқа, Салықжан 4 жасқа толған шақта зайыбы Сақыпжамал қайтыс болып, екі баламен қалады. Бірақ алдына қойған мақсатын ұмытпаған әке Ғалымжанды, туған інілері мен ағайын-туыстарының балаларын Орынбор қаласындағы балалар коммуна мектебіне оқуға жібереді. Сол шақты Ғалымжан аға өз жазбаларында былайша еске алады...

...«Қақпаны ашып кіріп келгенде үлкен үйдің кең ауласында жүздері жарқырап, неше түрлі ойын ойнап, мәз болып, у-шу асыр салған балаларды көрдім.

Бұл 1923 жылы Орынбор қаласындағы Советская (Кеңес) көшесіндегі балалар коммунасы еді. Біздер бұл сапарда қазақ өлкесінің астанасы Орынборға оқуға келген едік. Оған Бөкей губерниясы халыққа білім беру бөлімінің жолдамасымен 4 баланы жіберген болатын.

Орынбордағы білім беру халық комиссары бірнеше күндерден кейін 17 жастағы Сақауов Маужетті ересектер мектебіне, Әбдулахатов Камал мен Болатов Еслямды 9 жылдық өлкелік көрнекті - тәжірибе мектебіне қабылдады. Мені балалар коммунасына жіберген еді. Коммунадағы балалардың көпшілігі кешегі жетім, аш-жалаңаш балалар болса да түрлері ажарлы, тәртіптері жақсы екен. Тәрбиелі мұғалімдер жұмыстың көбін пионер жетекшілеріне, үйірме басшыларына тапсырып, өздеpi оның орындалысын бақылап, келіп-кетіп жүреді.

Мұнда түрлі үйірме жұмыстарына ерекше мән беріледі. Олардың балалар үшін қызықты болуын ойлап, өздерінің қалағанына жіберіп, сол бағытта әр баланың дами түсуін көздейді.

Өлкелік 9 жылдық мектептің қамқоршысы Халық комиссарлары Кеңесінің төрағасы, революционер ақын Сейфуллин Сәкен ағайдың өзі болса, біздің балалар коммунасына қамқоршы - әлеуметтік қамсыздандыру Халық комиссарының өзі еді.

1923 жылдың аяқ кезінде Орынборға Бүкіл Одақтық Кеңестердің төрағасы, ел старостасы Калинин Михаил Иванович ақсақал келді. Ол кісі мезгіл тауып, 9 жылдық мектепке келіп, балалармен кездесті.

Біздің коммунадан кездесуге барған 10 бала үлкен қуанышпен Калининді көргенімізді, оның қалай оқу керек екені жөніндегі айтқандарын, бізден қандай адамдар шығады деп күтетіндері жөнінде жарыса айтумен болдық.

1924 жылғы 21 қаңтар мәңгі есте қалды. Ел көсемі Владимир Ильич Ленин өлген қаралы күн коммуна балаларына өте ауыр тиді. Өз ата-анасын көрмеген, емескі ғана білетін жетім балалардың қайғылы хабарға еңірегенде етектері жасқа толды. Оларды жұбатып әңгіме айтқан тәрбиешілер Ленин жөнінде, оның балалық шағы, мінезі, революциялық ой-армандары жайлы кітаптардан үзінділер оқыды.

Көсемді жерлеген күні қала халқы көшеге қайғылы демонстрацияға (шеруге) шықты. Күн болмаған қатты аяз болып, біз секілді балалардың жастау жағы қаралы шеруге шыға алмай, халықты терезеден қарап, жылап тұрдық. Көп ұзамай бізді қалалық комсомол, пионер жиналыстарына 25-30 баладан апарып, лениндік пионерлер қатарына қабылдады. Салтанатты сапта тұрып, ант бергізіп, мойнымызға пионер галстуктерін тақты.

Коммунада болғаныма екінші жылға қарағанда тап болған өкпе ауруы оқуға мүмкіндік бермей елге кетіп, сахаралық жағдайда емделуге мәжбүр етті».

Елге оралу және жаңа қоныста

Осылайша білім сапарындағы алғашқы қадам көпке созылмады. Бірақ белсенді де талпынғыш Ғалымжан балалар коммунасынан көп тәлім-тәрбие алды. Бұл оның өмірлік серігіне айналып, қоғамға белсене араласуына кең жол ашты.

Елге ауырып оралған Ғалымжанды әкесі Хакім де ерекше күтімге алды. Бие байлатып, қымызбен емдеуге көшті. Туған жердің саф ауасы, көкарай шалғыны мен кәусар суына шомылуы денсаулығын жедел түзетуге көп көмектесті. Бірте-бірте сары қымыз бен жақсы күтім өз жемісін берді, ол тез аяғына мініп, әл жинай бастады. Бірақ ауылдан ұзауға әлі ерте еді.

Ол қарап жата алмады, сақаралық жағдайда емделе жүріп, ауыл мектебінде білімін жалғастырды. Сонымен қатар коммунада алған білімінің арқасында сауат ашу мектебінде үлкендерге сабақ берді. Балада болса ыждағатты, алғыр өрен көптің алғысын алды. Қоғамдық кызметтерге де белсене араласатын.

1929 жылы Нарөлген деген жерде ауыл ақсақалының қорасын тазарттырып, 30-ға тарта үлкен адамдарға сабақ береді. Онда елде араб емлесінен латыншаға көшу басталған шақ еді. Сөйтіп, сауатсыз жадарға латын әліппесін үйретіп, олар сынақ тапсыруда жақсы көрсеткішке жетеді. Сынақ алуға Оралдан келген мұғалім А. Қаленов Ғалымжанның оқытқан адамдарына өте разы болып аттанады. Олардың дені ауылдың азаматтары мен өзінен үлкен аға-апалары еді.

Барлық нәрсеге де уақыт әмірші. Заманның ағымы қалай толқыса - адам соған тәуелді. Барша адамзат жетпіс жылдан астам әуеніне төңкеріліп келген кеңестік дәуірге бүгінде алғыс та, нәлет те айтылып жатқаны шындық.

Өткен ғасырдағы Қазан төңкерісі, айтақыр аштық, қуғын-сүргін, кейінгі өрлеу мен шарықтау өзінен өзі бола қалған жоқ. Ұлы өзгерістердің бастауы еді.

Бұл өзгерістер мен төңкерістердің қозғаушы күші, саяси ұйтқысы.

1930 жылы Ғалымжан аға отбасы Қарсақбайға көшті. Туған топырақты қимағанмен заман толқынының зобалаңынан бой тасалауды ұйғарды. Бәрі келіп Қарсақбай мыс қорыту зауытына жұмысқа тұрды.

Белсенді де алғыр жас келгеннен көзге түсіп, зауыт жанындағы кәсіподақ комитетінің мәдени жұмыстарды ұйымдастыру жөніндегі қызметкері болып тағайындалды. Жастар арасындағы сан алуан жұмыстарға мұрындық болып, түрлі мәдени-көпшілік шараларды ұйымдастыра білді. Қалалық мәдениет үйімен байланыс жақсарды. Жастардың белсенділігі артты. Қоғамдық жұмыстарға қыздар көбірек тартыла бастады. Олар жастар кештерін өткізіп, түрлі пьесалар мен скетчтер қойды. Тіпті «Зорлық» сияқты көп көріністі пьесаларды да сахнаға шығарды. Алғыр жас осылайша шыңдалып, комсомол жастардың алғы легінен көрінді. Оған аудандық комсомол комитетінің хатшысы В.Фищенко, бюро мүшелері М.Лукьяненко, Х.Ыбыраев секілді жастар жетекшілері көп көмектесті.

Жастық жалынын ел игілігіне жұмсауға талпынған ол комсомолдың қандайда тапсырмасын мүлтіксіз орындауға талпынды. Комсомол билеттерін ауыстыру кезеңіне де белсене араласты. 1932 жылы Ұлытау төсіндегі ауылдық Кеңестерді бір айдан астам аралап, жастарға комсомол билеттерін табыстады. Бұл өте қиын шақ еді.

Ғұлама ғалым тағылымы. Тағы да оқуға сапар

Қарсақбай... Талай қазақ жұмысшыларына алтын бесік болған киелі аймақ. Осы жылдары мұнда қазақтың тау тұлғалы азаматы, Қазақ Ғылым Академиясының негізін салушы Қаныш Сәтбаев ағамыз еңбек етті. Осында еңбек ете жүріп Ғ.Хакімов ағамыз Қаныш ағаны көріп, оның тау тұлғалы бейнесіне қызыға көз суарды. Ол Қарсақбай кен комбинатында бас геолог болып жұмыс жасайтын.

Ғұлама ғалымның бар арманы қазақ жастарының білім алуы мен ел байлығын игеруге белсене қатысуы болатын. Талай мәрте жастармен кездескенде ол осы бір арманын сыр қылып шертіп, «ел келешегі сендер» деп отыратын. Ағаның бұл ақылы Ғалымжан сынды оқуды армандайтын жастарға қанат бітіретін.

Енді оның бар арманы Қаныш ағасы секілді геолог болу болды. Оның әр қимылынан тағылым алып, қайтсе де жоғары оқу орнына баруды мақсат тұтты. Осы кезде көктен тілегені жерден табылып, өңірдегі қазақ жастарынан құралған үлкен топ жасақталды. Олар Мәскеудегі В.М. Молотов атындағы түсті металдар институтының жанындағы жұмысшылар факультетіне оқуға жіберілді.

Бұл 1932 жылдың күзі еді. Жұмысшылар факультетіне қабылданған 160 қазақтың ұл-қыздары болашақ қазақ жұмысшыларының алғашқы қарылғаштары болатын. Ғалымжан оқуда алғырлығымен қатар қоғамдық істердің бел ортасында жүрді. Әсіресе, Мәскеудегі барлық оқу орындарындағы Қазақ КСР студенттерінің басын қосатын «Жерлестер» ұйымының жұмыстарын ұйымдастыруға белсене араласты. Бұл ұйымға Мәскеуде дәріс алып жүрген елге танымал азаматтар М.А. Исенов, А.К.Канафиндер жетекшілік етті. Оларға осы кезеңде Мәскеудегі Қызыл профессура институтында оқып жатқан қазақ жазушысы Сәбит Мұқанов пен театр институтының студенті, кейіннен елімізге танымал болған режиссер, профессор Асқар Тоқпановтар ақыл-кеңес беріп тұрды. «Жерлестер» ұйымының тапсырмасымен 1934 жылғы 1 мамырдағы Ржев вокзалының жанындағы теміржолшылар клубында қойылған «Талтаңбайдың тәртібі» атты күлкілі пьесасында Fалымжан аға Талтаңбайдың рөлін ойнайды.

Сонымен қатар Ғалекең осындағы Қазақстан өкілдігімен де байланыс жасап, олардан тапсырмалар алып тұрды. Хаттар мен құжаттарды қазақ, орыс тілдеріне аударды. Оған еңбекақы алып, аз да болса тірлігіне жұмсалды.

Мәскеу Ғалымжан ағаны әбден шыңдады. Жұмысшылар факультетін үздік бітірген жас 1931-1941 жылдары Мәскеудің И.М. Губкин атындағы Мұнай институтында оқыды. Онда талай геология ғылымының майын ішкен ғұламалардан дәріс алды. Оқуға ынтызар жас тек алғы лектен көрініп, үздік оқыды.

Жоғарғы оқу орындарындағы өткен жылдардың қалдырған іздері айтарлықтай. Алдымен мұнай алаңдарын іздеу, табу құпияларына қанығып, мұнайды өндірудің қыр-сырына терең бойлап, оны молайтудың ғылыми-теориялық, геологиялық негіздерін зерделеді. Қызығы мен шыжығы мол студенттік шақтар Fалекеңнің көз алдына алып Мәскеуді, ондағы мәдениетті демалыс сәттерін, студенттік достарды алып келеді.

Ол жылдар білім нәрінен сусындатқан, жолдастық пен достықты танытқан жылдар еді.

...1938 жылы Мәскеу мұнай институтында оқитын қазақтар саны 6-ға жетті. (Ә.Мұхтар «Қазақ мұнайының тарихы». Алматы, «Арыс» баспасы. 99-бет). Міне, осылардың бірі -Ғалымжан Хакімов ағамыз болатын.

Мәскеу мұнай институтын бітірген жас маман 1941 жылдың жазында Гурьев облысындағы Қосшағыл мұнай кәсіпшілігіне бұрғылау жұмысы жөніндегі геолог қызметіне жолдама алды. Ақыры арман орындалды. Алда қиындығы мен қызығы мол еңбек жолы жатты.

Отты жылдарда шыңдалды

Ғалымжан ағаның жаңа еңбек жолы Ұлы Отан соғысының басталуына тұспа-тұс келді. Ел ашаршылықтан, арыстарымызды баудай түсірген 1937-нің қырғынынан енді естерін жия бергенде тұтқиылдан тап берген фашист басқыншыларының алапат соғысы басталды. Балалар да күнделікті алаңсыз ойынын тастап, бір мезетте есейіп шыға келді. Елдегі қару ұстауға жарайтын азаматтардың бәрі, мұнайшылардың көбі әскерге алынып, соғысқа аттанды. Жауға қарсы аттанған әкелер, ағалар мен інілердің орнына олардың жұбайлары, ана, қарындастары мен балалары еңбек майданына араласты. Бұл ел басына түскен қиын жылдар еді.

Ұлы Отан соғысының жеңісін қамтамасыз ету үшін мұнайды өндіруді еселеп арттыру талабы алға қойылды. Соғыс техникаларына жағатын жанар-жағар майлар, барлық механизмдерге қажетті бензин, солярка, керосин дер өте керек еді.

Майкоп мұнай кәсіпшілігі секілді кеніштер немістер қолында қалып, жаулар Бакуге тап бергенде елімізде мұнайға сұраныс пен мұқтаждық көбейе түсті. Енді бар үміт пен ауыртпалық мұнайлы Ембінің иығына артылып, мұнай өндіруді еселеп арттыру міндеті жүктелді.

Мұның бәрі - мұнайшы қадірлерге тірелетін. Сол жағдайды ескерген КСРО Мемлекеттік Қорғаныс Комитетінің айырықша қаулысы шығып, мұнай орнын табу, мұнайды өндіру, оны айыру саласындағы мамандар мен шеберлерді соғыстан броньмен қалдыру, оларды өз мамандықтары бойынша жұмысқа пайдалану көзделді.

Бұл кезеңде Қосшағыл мұнай орнының қатарға қосылғанына көп болмаған, көптеген мұнай қабаттарының мұнайын алуға ұңғымалар жаңа қазыла бастаған шақ еді. Сондықтан мұнда геологтарға көп міндет пен жауапкершілік жүктелген болатын. Осындай сын сағатта Ғалымжан аға Қосшағылға қайта оралды. 1941 жылы осында еңбек жолын бастаған ол осы жылдың қыркүйек айында Доссор кәсіпшілігіне қызмет ауыстырған еді.

Бір кезде өзі жұмыс істеген Қосшағыл көп өзгермеген. Соғыстың нағыз қызған шағы, әрбір күн мен түнді жалғастырып, мұнай өндіруді еселеп арттыру қажет. Ғалымжан қайткенде де өндірістің өркенін өсіріп, мұнай өндіруді арттыруды өзіне қатаң талап етіп қойды. Мұнда ұңғымаларды қазуды жүргізіп жатқан 7 бұрғылау бригадалары жұмыс істеді. Олардың жұмысының геологиялық жағын бақылау, басқару оның мойнына жүктелген болатын.

Екі бригада өндірісті барлау мақсатымен ұңғымаларды терең жерлерден бұрғыласа, белгілі болған горизонттардың мұнайын алу мақсатымен 5 бригада пайдалану ұңғымаларын шапшаңдата қазып жатты.

Ол кездегі негізгі көлік - ат. Болса атпен, болмаса жаяулатып күндіз-түні ұңғымаларды аяқтай аралап жүруге тура келетін. Мұнайшылар казармалық жағдайда жұмыс істеп, күндіз-түні жұмыс алаңында болатын.

Бұрғылау шеберлері ең алдымен бұрғылау жұмысын басқаратын геологты іздейді. Көптеген мәселелерді Ғалымжанмен ақылдасады. Қазылып болған ұңғымаларды зерттелу әдісін жүргізу, одан кейін құбырлар колоннасын қай тереңдікке жіберу, цементтелген колоннаның сапасын анықтау, мұнайлы қабаттардың тұсынан аттыру, сол арқылы мұнай мен газдың шығатын жолдарын ашу, шыққан мұнайдың мөлшерін анықтау бәрі-бәрі Ғалымжан ағаға тірелетін.

Әрбір қазылған ұңғыманы пайдалану бөліміне тапсыру, жаңа ұңғыма қазатын орындарды анықтау секілді ең өзекті мәселелер оған бір сағатта мұрша бермейтін. Өзінің ісіне бар ыждағатымен кіріскен ол әрбір күн мен түнді ел игілігіне жұмсады.

...Кейде ойға берілгенде 1941 жылы қазан айында Мәскеуге барған сапары еске түседі. Бұл сапарда Мәскеудегі И. Губкин атындағы Мұнай институтының дипломын алуға барған еді. Мәскеу тас-талқан, немістер тақап келген сәт. Институт көшіп кеткен.

Жауға деген ыза-кек жүректі кернейді, тезірек соғысқа баруды армандайды. Сол үшін Мәскеу әскери комиссариатына барып, өзін соғысқа алуды талай өтінді. Еріктілерден жасақталған әскери бөлімдер күн сайын жасақталып жатқан сәт болатын. Әскери комиссар оның құжаттарын жіті қарап шығып:

Амалсыз қару-жарақ тасыған машиналарға жабысып, Уфа қаласына жетеді. Тағы да өз ойын жүзеге асыруды көздеп, қалалық әскери комиссариат табалдырығын аттайды. Өтініші, тілегі әскерге алынып, қолына қару ұстап, жауды өлтіру ғана еді. Мұнда да құжаттарын қараған комиссар:

Инженер Ғалымжан Хакимович, сені әскерге алсақ, бір немесе он жауды өлтірерсің, ал еліңе барып, мұнай тауып, мұнай өндірсең, күніге жүздеген немісті өлтіруге үлес қосасың. Соны ұмытпа!- деп, жолына ақша беріп шығарып салғаны ойға оралады. Сондай сәтте жігеріне жігер, күшіне күш қосылғандай болады. Еңбекке тың серпіліс береді.

...Әр ұңғымадан аспандата мұнай фонтаны атқылағанда фашистерді тұншықтыра оқ жаудырғандай әсерге бөленіп, барша мұнайшылар құшақтасып мәз болушы еді. Көзден сорғалаған жастары мұнайға араласып, кеуделерін қуаныш кернейді.

Енді осы кеніштің тарихына тоқталсақ дейміз. «Қосшағыл - Ембінің көне мұнай кәсіпшіліктерінің бірі.1926 жылы жергілікті тұрғын Бешім ашқан, 1935 жылы іргесі қаланды. Алғашқы мұнай фонтаны атқылаған №6 ұңғыма 1935 жылдың 29 қыркүйегінде тәулігіне 250 тонна мұнай берді. Бірінші бесжылдықта мұнда 19 пайдалану ұңғымасы бұрғыланды, оның 16-сында мұнай бар болып шықты, 4 ұңғымадан тәуліктік шығымы 300 тонна мұнай фонтаны атқылады. 1936-1940 жылдары кәсіпшілік 1078 мың тонна, соғыс жылдары 836 мың тонна мұнай берді. Бастапқы кезде өндірудің фонтандық тәсілі басым болды, кейін оны тереңнен тартатын сораптық тәсіл ығыстырды.

1935 - 1937 жылдары мұнай шығарудың өсуі пайдалану бұрғылауының көлемін арттыру (Ембі аймағындағы пайдалану бұрғылауының жалпы көлемінің 36 пайызы), сонымен катар әртүрлі тәсілдерді қолдану арқылы өндіруді үдету есесінен қамтамасыз етілді. 1938 -1941 жылдары Ембідегі мұнай өндірудің жалпы көлемінің 26 пайызын, соғыс жылдары 19 пайызын берді...

Қабаттар алаңына су енгізу, шығымы аз ұңғымаларды кезекпен пайдалану және Ембіде бірінші боп су күшімен жару арқылы мұнай қабаттарын қайталап пайдалану, ұңғыма түбі төңірегін әсері күшті қосылыстармен өндеу, тағы басқа тәсілдер қолданылды». (Қазақстан мұнай энциклопедиясы, Астана - Лондон. 1999 жыл, 1 том, 431 бет).

...Осылайша өндірістің бел ортасында жүріп, мұнай өндіруді еселей түскен Ғалымжан Хакімовтің бар арманы соғысқа кіріп, қолына қару ұстау еді. Оны әркез естен шығармайтын. Майдандағы бауырларды ойлағанда кеудесін ыза кернеп, іші оттай жанатын.

... 1943 жылы ақпан айында Қосшағыл мұнай кәсіпшілігінің жалпы партия жиналысы болды. Оны Орталық Комитеттің партия жұмысын ұйымдастырушысы Құлқайыр Оспанов ашып, майдан жаңалығымен хабардар етті. Ол сондай-ақ көршілес Ақтөбе қаласында Қазақстандық атқыштар полкінің жасақталып жатқанына тоқталды.

Осы сәтте Қосшағыл кәсіпшілігінің директоры Сары Юсупов пен Ғалымжан Хакімов майданға сұранып, атқыштар полкіне алуға тілек білдіреді. Партия жиналысы шешім алғанымен, әскери комиссариат бұл өтінішті тағы қабылдамай тастады. Бұл да Ғалымжан ағаның ұлттық, патриоттық ерік - жігерінің жарқын көрінісі еді.

Бұл шешім сол отты жылдардағы мұнай өндірудің ерекше қажеттілігінен туған жағдай болатын. Осы сенім үдесінен табылуға, еңбек нәтижесін арттыра түсуге ол барлық ерік-жігерін арнады.

Кәсіпшіліктегі өндірістің түнгі жұмысын ақсатпай, тоқтаусыз істеуін қамтамасыз етуге, мұнай өндіруді арттыруда партия ұйымының басшылығы мен комсомол ұйымы біраз іс тындырды. Комсомол жастардан түнгі жұмысты бақылайтын топтар ұйымдастырылып, қызу іске кірісті.

Ұңғымаларды қозғалысқа келтіріп тұрған көптеген механизмдер қыс кезінде жиі тоқталысқа ұшырап, істен шығатын. Осындай қиын шақта комсомолдар жиі көмекке келіп, тез жөнделіп, іске қосылуына ықпал ететін. Жаз мезгілінде де комсомол топтары қызметін тоқтатпайтын. Әбден қажыған мұнайшылар, қыз-келіншектер, балалар ұңғымалардың басында, жұмыс орындарында ұйықтап қалып жүрді. Оларды бақылауды осы топтар атқарып, көп көмегін тигізді. Әйтпесе, механизмдер сынып, бақылаусыздықтан бұзылып қалуы мүмкін еді. Олардың бәріне басшылық беріп, жігерлі Ғалымжан жүретін. Ол жастық жалынымен жастарға көшбасшы бола білді.

Халықтың ұйымшылдығы мен бірлігі, белсенділігі өте жоғары еді. Ел басына күн туғанда ешкімде жан сауғалаған жоқ. Оған Қосшағыл мұнай кәсіпшілігіндегі мына бір оқиға куә секілді.

Жаңа қазылатын ұңғымалар көбіне Қосшағылдағы көп сорлардың ішіне түсетін. Ұңғыманы қазу үшін оларға баратын биік топырақ жолдар (дамбалар) тұрғызу керек болатын. Ол кезде қазіргідей жағдай жоқ. Топырақ қазатын, топырақ үйетін, таситын техникалар мүлдем жоқ, бәрі қол күшімен атқарылады.

Осындай сын шақта ауыл тұрғындары - еңкейген кәрісінен еңбектеген баласына дейін көмекке келетін. Талай топырақ жолдар салу сол мектеп балаларының күшімен жүзеге асты. Оларды мектеп басшылығы мен қоғамдық ұйымдары Ұлы Жеңіс жолындағы мұраттарға осылай жұмылдырды. Бұндай тірлік сол кездегі әрбір кәсіпшілікке де тән болатын.

1944 жылы Ғ. Хакімов Нармонданақ кенішіне жұмыс ауыстырды. Онда қазақ мұнайының абызы атанған Сафи Өтебаев директор екен. Жаңадан ашылған кенішке кейін Комсомольск атағы берілді. Бірлесе жұмысқа кірісіп, жаңа кеніштің тірлігіне бел шеше араласты.

Мұнда көп тұрақтатпай басшылық Ғалымжанды көкек айында жаңа игеріліп жатқан Жолдыбай кен орнына аға геолог етіп жіберді. Мұнда да ол келген бетте жұмысына зор ынтамен кірісті. Пайдалану қорындағы ұңғымалардың күндіз-түні технологиялық режимге сай жұмыс істеуіне күш салды. Тәуліктік өнім көлемін арттыруға бағытталған геологиялық-техникалық шараларды жүзеге асырды.

Кәсіпшілік басшылығындағы директор Зивинцкий, партия жұмыстарын ұйымдастырушы Ізімбергенов Қожахмет геологиялық жұмыстарға көңілі толып, әркез жауапты учаскелерге Fалымжанды сеніммен жұмсады. Ағалық, әріптестік қамқорлықтарын да аямады. Олар сол кезде қазақ жастары арасынан болашақ мұнай саласының білікті кадрларының өсіп келе жатқанына қуанатын.

Ақыры ақылдаса келіп оны желтоқсан айында Мақат кенішіне бас геолог етіп тағайындады. Жауапкершілік еселеп артты. Қазақ мұнайының негізгі тірегі, алғашқы ошақтарының бірі - Мақат кәсіпшілігі мұнайшылары да еңбек вахтасына тұрып, жеңіске өз үлестерін қосуға талпынды.

Майданға аттанған ер азаматтардың орнын жоқтатпай, өндіріс ырғағын қалыпты ұстау -мұнайшылардың алдына қойылған ең қатал уақыт талабы еді.

Олардың көбі ел басына күн туған шақта еңбек жолын бастап, еңбекте шыңдалғандар болатын. Қыстың қытымыр аязына, жаздың аптап ыстығына шалдықса да мойымай, қиындыққа қайсарлықтарын қарсы қоя білді.

Мақат цехы он екі сағаттық жұмыс графигіне көшірілді. Бұл жұмысшы күші тапшылығынан шығудың тиімді жолы болды. Осының нәтижесінде босаған адамдардан мұнай өндіру мен бұрғылау жұмыстарын атқаруға қосымша бригадалар құруға қол жетті. Соның арқасында еңбек өнімділігі едәуір артты.

Ғалымжан кәсіпшілік басшысымен тіл табыса жүріп, ішкі резервтерді іздестіріп, бар мүмкіндіктерді сарқа пайдалануға ұмтылды. Оның бастамасымен геологиялық шаралар жүйелі әрі ұтымды ұйымдастырылды. Сұйықтықты жеделдеп сору, қосымша аттыру арқылы мұнай көзін көзеу, аз өнім беретін қабатты атқылау, бірнеше мұнай қабатынан бір мезгілде мұнай алу, пайдаланудан қалған ұңғымалардағы мұнайды қауғалап алу, тағы басқа да тәсілдер кеңінен жүргізілді. Осындай әдістерді пайдалану арқылы Мақат кәсіпшілігі соғыс жылдары қосымша 260 мың тонна мұнай алды.

Осылайша соғыс ауыртпалығын Мақаттық бұрғышылар да асқан ұйымшылдықпен жеңе білді. Олар берілген нүктелерді аз шығынмен, шапшаңдатылған әдіспен қазу жолдарын тапты. Бұрғылау жұмысын кеңінен жүргізу үшін бұрғылау құбырларына мұқтаждық туғанда, оларды ескі ұңғымалардан суырып алып пайдалану жүзеге асырылды. Мақат мұнай кәсіпшілігінде жүзеге асырылған геологиялық – техникалық шаралар Ембінің қуатының көтерілуіне, соғыс қажетіне қазақ мұнайын молдап жөнелтуге мүмкіндік жасады. Қазақстан мұнайын көбейтіп, майдан шебіндегі әскери техниканы мұнай өнімдерімен жабдықтау үшін жүргізілген жұмыстар өз жемісін берді.

Ұлы Отан соғысы жылдары КСРО Қорғаныс Министрлігі мұнай өнімін арттыруды мемлекеттік тапсырыс ретінде ен басты міндет етіп қойды. Соның нәтижесінде Ембі мұнайшылары мұнай өндіру көлемін 1944 жылы 8450 мың тоннаға жеткізсе, 1945 жылы бұл көрсеткіш 10 миллион 100 мың тоннаға жетті.

Мұның бәрі тегіннен-тегін келген жоқ. Геолог, инженерлердің тынымсыз ізденісі мен зерттеулерінің нәтижесінде қол жеткен табыс. Кәсіпшіліктерде көптеген жаңашылдық әдістер мен озық ойлар жүзеге асырылды. Осы жылдары елімізде тұңғыш рет мұнай қабаттарына су айдау арқылы қысымды ұлғайтып, өнімді көбейту тәжірибесі біздің Ембі мұнай кәсіпшіліктерінде қолға алынды. Бұған ең алдымен Мақат кәсіпшілігінің бірнеше ұңғымалары көшірілді. Оған бас геолог Ғ. Хакімовтың өзі жетекшілік жасады.

Бұл өндіріске жаңа озық технологияны енгізуге ұңғымалардағы суды тазартуды және мұнай өнімдерін көптеп дайындау мен тапсыруға зор күш-жігер жұмсауға тура келген қарбаласты кезең еді. Дәл осы шақта жерасты қабатына су айдап, қысымын көбейту арқылы мұнай алуды көбейту жұмыстарында ол өзін нағыз сауатты маман ретінде таныта білді.

Мұнай кәсіпшілігінде мұнай қабаттарына су айдау әдісін меңгеру тәжірибесін табысты өткізгені үшін оған «КСРО мұнай өнеркәсібі халық комиссариатының социалистік жарысының үздігі» белгісі табыс етілді. Байбақовтың өзі алғыс жариялап, ақшалай сыйлық берілді.

Ел басына түскен аса ауыр жылдар Ғалымжан Хакімұлына үлкен тәрбие берді, темірдей етіп шыңдады, болаттай етіп қатайтты. Адамгершілікке, қайырымдылыққа, имандылыққа, төзімділікке, адал еңбекке дағдыландырды. Елі үшін еңбек етуге баулыды. Отанның биік бағасын сезініп, өз міндетін, азаматтық борышын ұғынып, адал атқаруға үйретті.

Талайдың шыбын жанын қиып, талайдың үмітін үздіріп барып, Ұлы Жеңіс те келіп жетті. Елде азап пен қиындықтың неше атасын көріп, аузындағы барлық жылы - жұмсағын майданға жырып берген, мұнайдың селін тасытқан, тек боздақтарының аман келуін мойындарына бұршақ салып тілеген тылдағы аналар, қарттар мен балалар жеңіс күнін өлсе ұмытар ма?

Ұлы Отан соғысының беттерін парақтағанда Жеңіс сағатын соқтыруға Қазақстанның қосқан үлесі телегей теңіз екені аңғарылады. Қазақстаннан 2 миллионға жуық түрлі ұлт өкілдері әскер қатарына шақырылды. Майдан даласынан 394 мың қазақ қайтпай қалды.

Қазақстан Ұлы Жеңіс үшін орасан экономикалық үлес қосты. Қазақстан майданға қорғасынның 85 пайызын, мыстың 30 пайызын, көмір мен мұнайдың барлығын берді. Сондай-ақ ауыр жылдарда майданға 6 миллион тонна бидай, 737 мың тонна ет, 150 мың мініс жылқысын жөнелтіп, әскери техникалар мен қару-жарақтар жасауға 4 миллиард сом ақша жинады.

Ұлы Жеңіс елдің еңсесін көтеріп-ақ тастады. Соғыстан кейінгі бейбіт күндерде мұнай өндіру еселеніп, соғыстың ауыртпалығын жоюға бар күш салынды. Оның да бел ортасында Ғалымжан Хакімов сынды майталман өндіріс жетекшісі жүрді. Ол сол ауыр кезеңде ерен еңбегімен ел құрметін иеленген, мұнайшылар мақтанышына айналған тұлғалы азаматтар Сабыр Зорбаев, Алғазы Ильясов, Сары Юсупов, Жолдасқали Досмұхамбетов, Хансұлтан Аухатов, Құлқайыр Оспанов, Құсан Нәренбаев, Оғай Кипони, Л.В.Любенко, Ғалымжан Қожағұлов, Зиядин Айдыналиев, Ерғожа Тауманов, Жауқан Сәлиев сынды жандармен жұмыстас, пікірлес болғанына мың мәрте шүкіршілік ететін. Солармен замандас болып, олардан үйрене жүріп, шыңдалғанына ризашылығын білдіретін. Осылайша еңбек баспалдақтары өріліп, өмірдің бел-белесіне қадам басты.

Бақытты шақтар - ай

...Қайран жастық шақ. Ұмытылмас керуендей көз алдыңнан сырғып өтіп жатады. Абзал азамат, тарланбоз геолог Ғалымжан ағаның аяулы жары Бақыт Жұмашқызының шертер сыры, көкірегіндегі ой-арманы таусылмас қалың орман секілді. Бәрі-бәрі күні кешегідей секілді көрінгенмен зырлаған уақыт керуені талай қырды асты.

1943 жылы Ғалымжан аға Қосшағылға қайтып оралған еді. Бұл кезде әбден ысылған білікті маман, қоғамдық жұмыстарға да белсене араласады. Соның бірі - саяси оқулар өткізу, ел жаңалықтарын халыққа жете түсіндіру. Осындай кезекті сабағын өткізуге келген Fалекеңнің көзі үріп ауызға салғандай сүмбіле сұлу, жаңа ғана бой түзеген бойжеткен Бақыт апаға түседі. Әрі одан көзін алмай қарай берді, қарай берді...

Қатты қысылған Бақыт Жұмашқызы ұяттан өртене жаздады. Бірақ сезгіш жүрек лүпілдей соғып, жігітке тура қарай алмай, жанарларын төмен түсіре қойды. Қасында отырған қыздан жігіттің кім екенін сұрады. Ол да білгенін жасырмай тақылдап айтып берді. Жүрекке алғашқы сезім нұры құйылды.

Ақыры алғашқы кездесу үлкен сезімге жалғасты. Ибалығы, үлкенді сыйлауы, әдептілігі, қазақылығы тал бойына жарасқан сұлу Бақыт апа Ғалымжан ағаның жүрегін жаулап алды. Бақыт апа да білімді де білікті, көп сөзге жоқ, байсалды жігітті сынай қарағанмен, іштей ұнатты. Ол да Бақыт апаның жұмысына келуін жиілетті.

1943 жылдың қараша айында қазақы дәстүрмен құда түсіп, екі жас шаңырақ көтерді.

Бақыт апаның да өмірі ауыртпалықтарға толы болды. Әкесі Жұмаш ағайындарға қамқор, қажырлы азамат еді. Еліміздегі ұлы өзгерістер көшіне ілесіп, қандай жұмыс болса да жігерлі атқаратын. Елдегі 1931-1932 жылғы ашаршылық бұлардың отбасын да әлсіретіп кетті. Олар ағайын туыстарын ертіп Оралдың Қаратөбе ауданына көшті. Осындағы Сулысай, Қызылжар деген жерлерге орналасып, ұжымшар ұйымдастырды. Егін егіп, ел әлденіп-ақ қалды. 1934 - 1936 жылдары eгіc өте жақсы шығып, кейін екі жыл қатарынан жауын болмай, өнім алынбады. Ел тарыға бастады. Оның үстіне шолақ белсенділер «егін неге шықпайды, халық жауысыңдар» деп соңдарына шырақ алып түсіп, әкесін қайта-қайта жауапқа шақырды. Бұның бәрі үрей туғызып, үдере көшулеріне себеп болды.

1938 жылы әкесінің інісі Ықылас көкесі барлық туыстарын жинап елге қайта бет түзеді. Онда Бақыт апа бар болғаны 12-ақ жаста болатын. Арып-ашып, 7-8 күн жаяулап жүріп, Қосшағылға әрең жетеді.

Анасы Аққатша да сындарлы да ақылды жан еді. Қанша тауқымет тартса да жалғыз талы -Бақыт апаны сүйріктей етіп тәрбиеледі. 6 құрсақ көтеріп, содан қалған жалғыз қызын ешкімнен кем қылмады. Әкесі Бақыт апаның 13 жасында дүние салып, жетімдікті ерте сезінді. Жоқтық пен аштықтың дәмін сезіп өсті. Бұл да өміріне үлкен сабақ еді.

Ғалымжан ағамен шаңырақ көтергеннен кейін талай жердің дәмін татты. Ол кездегі мұнайшылар тірлігін айту тіптен қиын. Жертөледе тұрып, ауыр тіршілікте өмір сүретін. Сонда да олар қазақы қонақжайлығын, адамдарға деген мейірімін жоғалтқан емес. Оның үстіне балаларға күтім, оларды оқыту, бәрі қат-қабат таусылмайтын тірлік еді-ау.

Сол шақты Бақыт апа әңгіме арасында сыналап ғана еске алып, күрсініп те қояды.

Қазір ойлап қарасам, разведка жағдайында өмір сүру нағыз тамұқ еді. Тіпті адамның өмірге бейімделгіштік қасиетін сынағанмен бірдей екен. Ауыз су түгіл, жуынатын су есептеулі, тамақ алатын жерде жоқ, баспана жағдайы жайсыз, ауа райы адам төзгісіз -біресе ыссы, біресе суық, бораған шаң, айнала сор. Бірақ жастықтың күші болар, ойымызда шаршап шалдығу, реніштің бірі де болмайтын. Қонақ келсе, соны күтеміз, -дейді отағасы.

Осының бәріне уақыт тауып, ерін аялап, балаларын ержеткізген жан - жарына Ғалымжан ағаның да ықыласы ерен болатын. Кейде ол жыр шумақтары болып төгілетін шақта жиі кездесетін. Мына өлең жолдары соның айғағы:

Жаным менің Бақытым,

Күткен күні келмедің.

Келеді деп өзіңді,

Тыныштық, сірә, көрмедім,

деп жырласа, кейде өміріне ризашылығын былайша жеткізіп марқаяды:

Өмірден тапқан жемістерім,

Біріншісі - өзіңсің,

Кең Жылыойдан таңдап алған.

Екіншісі үш ұлым мен бір қызым

Қатар өсіп сол бұтақтар

Жарқырады жұлдызым,- дейді.

Оның ағайынға қамқорлығы мен қайырымдылығын, қолында болса көмектескісі келіп тұратын дархан да жомарт мырзалығын Бақыт әжей әркез есіне алып, оған деген жан дүниесіндегі сағынышын нұрлы жүзінен аңғартады. Жан - жарының қасында қырық жылдай бірге жүріп, тағдырын соның жолына арнаған, бүгінде сексеннің сеңгірінен асқан Бақыт апа өткен өміріне әркез риза. Бар ғұмырын мұнай іздеуге және игеруге арнаған Ғалымжан Хакімұлының ғибратты өмірі көпке үлгі. Оның шапағатына бөленген ағайын-туыс, ұл-қызы әлі күнге асқар таудай ағаның болмыс бітімін тамсана еске алады.

Оның жүрегі кең еді ғой,- деп бастады әңгімесін Бақыт апа, - 1944 жылы менің екінші әкем Түгелбаев Бақтығалиды Бекбикеге астық бөлетін экспедитор етіп тағайындаған. Шала сауатты адам еді, астықтың есебін жүргізе алмай, бастықтардың сұрағанын бере берген. Ақыры жетпестік болып, 97 мың сом өндіруге үкім шықты.

Ғалекең оны көшіріп алып, жұмысқа орналастырды. Ол тапқан еңбек ақысын, Үкіметке аударып тұрды. Бережағын төлеп болды, өзі де о дүниеге аттанды.

Анам Аққатша мен әкем Бақтығали аға өмір бойы бізбен бірге көшіп жүрді. Бұл да оның адами болмысының кеңдігі еді.

Сонымен қатар өз ағайындарына көп көмектесетін. Оларға тапқан азғантай жалақысынан ақша салып тұратын. Оның өмірдегі өкініші - әкесінің тете інісі Садық Әбдулахатұлының тағдыры еді. Ол Қазанда, кейіннен Мәскеудегі Тимирязев атындағы ауыл шаруашылығы Академиясында оқып, жоғары білім алған санаулы қазақтардың бірі болатын. Осында аспирантура бітіріп, ауыл шаруашылығы ғылымдарының кандидаты атағын қорғап шығады.

Сауатты да білікті Садық Абдулахатұлы қазақ еліне қызмет етуді армандап, Мәскеуде қалуға жасаған ұсынысты қабылдамады. Қазақ елінің ауыл шаруашылығын дамытуға, өркендетуге үлес қосу жолында тер төгіп, елдегі ұлы өзгерістердің ортасында болғысы келді. Осы ниетімен туған еліне оралды. Қай жерде еңбек етсе де білікті басшылық келбетімен көрінді. Партиялық жұмыстарда шыңдалды.

Өмірінің соңғы жылдарында Оңтүстік Қазақстан облыстық партия комитетінің екінші хатшысы болып істеді. Бұл кезең нағыз қуғын-сүргіннің басталған шағы еді. Ол елдегі ауыл шаруашылығын белсене көтеруге, жеті жылдық жоспардың орындалуына күш салды. Бірақ ізгі ой мен мақсат орта жолда үзілді.

1938 жылы Оңтүстік Қазақстан облыстық партия комитетінің екінші хатшысы болып тұрғанда, халық жауы деп ұсталып, «үштіктің» шешімімен атылды.

Отбасы қуғын-сүргінге түсіп, әйелі Гүлшерін ұсталып, НКВД подвалында тексеру мен жауап алудың, қорлаудың талайын бастан кешті. Ақыры үкім шығарылып, ол жеті жылға Карлағқа айдалып, екі баласын балалар үйіне тапсырып жібереді. Жеңгесі Карлағта жеті жыл отырып шыққасын күйеуінің туыстарына келе алмай, «зияным тиер» деген ауыр оймен еліне Калмыковқа келіп, інісінің қолында тұрады. Жеңгесі Гүлшерін Ғалымжанға жиі-жиі хат жазып, өзін іздеп баруға «халық жауының әйелі деп зияным тиер» деген оймен бара алмай жүргенін айтады. Сосын балалар үйінен екі баласын іздеуді мақсат тұтып отырғанын жеткізеді. Оның ойын құптаған Ғалекең жеңгесіне ақша жіберіп, балаларын іздеуге көп көмектесті. Ақыры жеңгесі Гүлшерін қызы Розаны екі рет іздеп барып, Ресейден тауып, қолына алды. Бұл үшін Ғалымжанға қайта-қайта хат жазып, рахмет айтты.

Ол ұлы Серікті де іздеп, біраз әуреленді. Бірақ таба алмай сарсылды. Ал Серік 15 жасқа толғасын балалар үйінен қашып кетіп, вагон үстінде, әр қалаға барып тірлік етеді, баяғы өзі тұрған үйге барып, сыртынан ұзақ қарап кетіп те жүреді. Тағдыр теперешін көріп, жетімдіктің зарын тартады.

Серік Садықұлы 1951 жылы өзі Ғалымжан ағаны іздеп Қаратонға келген. Сол жерде милицияға барып, осы жақта ағасы F. Хакімовтың мұнайшы екенін айтады. Олар сұрастырып, Ғалекеңнің Мұнайлыда жұмыс істейтінін біліп, соған хабарлайды. Қуанышты хабарды естіген бойда Ғалекең Қаратонға барып, оны үйге алып келіп, біраз қамқорлады. Жұмысқа орналастырды, жүргізуші мамандығына оқытады. Ол Отан алдындағы әскери азаматтық борышын өтеп келеді. Кейіннен ол кенже ағасы Камал Әбдулахатұлына Қарағандыға барып, тұрып қалды. Сөйтіп, құлаған шаңырақ қайта көтеріліп, арты оңалды.

Садық Әбдулахатұлы 1957 жылы ақталып, әділдік орнады. Бірақ сол қуғын-сүргіннің ағайын-туысқа тигізген зобалаңы ұмытылар ма? Fалымжанды осы ойлар титықтатып, жүрегіне дақ салатын.

Оның бауырмалдығына шек жоқ болатын. Әкесінің інілері, бауырлары Камал, Шәкір, Асқар тағы басқа ағаларымен жиі хабарласып, іздеп жүретін. Әкесі мен анасына, бауырларына да қол ұшын беріп, көмектесуден жалыққан емес.

Әжікеев Хакім Әбдулахатұлынан өмірге 4 ұл, 2 қыз келіп, бәрі өмірден өз орындарын тапты. Fалымжан ағаға тете інісі Салықжан Ұлы Отан соғысына бастан аяқ қатысып, офицер болып оралды. Екінші анасы Забихадан қарындастары Биғайша, Сара, інілері Молот, Бекет өмірге келді. Олардың ұрпақтары Ресей қалалары мен Алматы, Байқоңыр, тағы басқа қалаларда тұрады.

Текті тұқым әулетінен тараған Әбдулахат қажының ұлдары да ел игілігі үшін жұмыла еңбек етіп, өз биіктерінен көрінді. Бұл да Ғалекеңнің өміріне мәңгі өнеге мен мақтаныш сыйлайтын. Әке тағылымы мен ағалар өнегесі оны биік шындарға құлшындыратын. Олардың төккен тері, алған асулары биіктерге ұмтылдырып, алғы мақсаттарға жетелейтін.

Ағасы Камал Әбдулахатов - Орталық Қазақстандағы гидрогеологиялық қызметтің негізін салушылардың бірі. Ол 1935 жылы Ташкенттегі Орта Азия иидустриялық институтының гидрология және геология инженер мамандығы бойынша бітіріп шығады. Еңбек жолын Қарағанды облысында бастап, Орталық Қазақстандағы өнеркәсіп орталықтары мен қалаларын, селоларын, жайылыстарды сумен жабдықтау ісіне барлық саналы ғұмырын арнады. Камал Абдулахатұлы жүздеген гидро - геологиялық ұңғымаларды қазуға басшылық жасап, көптеген жас гидрогеолог мамандарға тәлім-тәрбие берді. Ақкөңіл, тіл табысқыштығымен көп адамдардың жүрегінде қалды.

Оның тынымсыз да абыройлы еңбегі кезінде өз бағасын алды. 1962 жылы оған «Қазақ КСР-ының еңбек сіңірген геолог - барлаушысы» атағы берілсе, 1971 жылы Ленин орденімен марапатталды. Ол сондай-ақ 3 медальдың, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасының иегері.

Шәкір, Асқар Әбдулахатұлдары туған жері - Батыс Қазақстан облысында тұрып, еңбек етті. Өз орталарына сыйлы, бауырмал жандар болатын. Шәкір Жәнібек ауданының ұжымшарларында төраға болды. Бүгінде ұрпақтары әке рухын өшірмей келеді. 4 ұлы мен 2 қызы ер жетіп, өркендері жайылған шаңырақтар.

Асқар Әбдулахатұлы революциялық қызметте шыңдалды, даңқты В.Чапаев дивизиясында болды. Оның да артында ұрпақтары бар.

Бәрі де Fалекеңнің шапағатын көріп, өмірлеріне тірек санады.

F. Хакімов нағыз бақытын отбасынан, зайыбы Бақыт Жұмашқызынан тапты. Әйгілі «Қабуснама» өсиеттер кітабында «Әрдайым әйеліңді жақсы құрметтеу, перзентіңді тәртіпті тәрбиелеп өсіру - сенің қолыңдағы іс. Әйел алмақшы болсаң, оның дүниесі көбін талап етпей, тәрбиелісін алғын. Алған қосағыңның табиғаты таза, жан дүниесі пәк, өзіңе дос болсын. Уақытыңды, дүние-малды жақсы сақтай алатын болуы шарт. Сонда ғана әйел өміріңнің рахаты болар» деген жолдар бар. Мұның бәрі Бақыт апаның бойынан табылар асыл қасиеттер.

Қай жерде де отбасының берекесі - әйел. Ол үйдің ырысы. Бақыт апа Ғалымжан ағаға алаңсыз жұмыс жасауына қолдан келгенше бар көмегін аямады. Ол жұмысты жанын салып істеді, уақытының көбін өндіріс басында өткізді. Үй тірлігі, балалар тәрбиесі Бақыт апаның мойнында болды. Жетпегенді жетістірді, жоқты тапты. Fалекеңнің беделін өсірді, еліне елеулі, халқына қалаулы азамат биігіне көтерді. Ол арлы, өз ортасында сыйлы, арзанды көріп азбайтын, қызылды көріп тозбайтын дәтіне берік, мінезі ұстамды, жігері.

Үлгілі ата-ана атану - әркімнің басты міндеті. Бұл аса маңызды жауапкершілікпен қатар үлкен құрмет. Бала алдымен әке-шешесіне, сосын ұстазына қарап өседі. Ерлі-зайыптылардың бір-бірінің абыройын жоғарылатып отыруы асқан ғанибет. Мұны көрген ұрпақ осы ғибратты бойларына сіңіріп, болашаққа сыйластық сезімін жоғалтпай апарады.

...Бір күні Ғалымжан аға үйге тұнжырап, түтігіп келді. Есіктен кіре:

«Ұяда не көрсең, ұшқанда соны ілерсің» деген бар ғой. Отбасындағы тәрбие әркез ұрпақ болашағының алтын діңгегі мен қазығы емес пе?!

Ол көпшіл де сауықшыл болатын. Қоңыр домбырасын шертіп ән салатын. Қазақ әндерін, түрлі арияларды нақышына келтіре орындайтын. Ең сүйіп айтатын әні - «Ләйлім Шырақты» жиі шырқайтын.

Өзі ән салып, өнерді, мәдениетті жоғары бағалайтын. Театрларға жиі барып қай ортада да өзін мәдениетті ұстайтын. Ғалекеңнің тәрбиелі де мәдениетті қасиеті отбасының тірегі -Бақыт апамыздың бойына да дарыған. Талай жерге қызмет ауыстыра жүріп, олар сол орталарында мәдениеттің мәйегін сіңіре білді. Мұнайшы жастарға киім кию, сөйлеу, өмірді тану, мәдени қарым-қатынас тұрғысынан үлгі-өнеге болды. Олардың араласқан, бірге жүрген отбасыларының өкілдері мұны жиі әңгімелейтін.

Ғалекеңнің қоңыр домбырасы күні бүгін Атырау облыстық тарихи - өлке тану мұражайында сақтаулы тұр.

Әсіресе, Ғалекең әріптес мұнайшы Құсан Нәренбаевты өте жоғары бағалап, оның әншілігіне бас иетін. Кейде екеуі қосылып ән салып, ортаны қыздыратын. Құсан ағамыз өзінің ерекше дарынымен, ән орындау шеберлігімен барша жұртты тәнті ететін.

Өнерге құштар Ғ. Хакімов жұмыста да, өмірде де әнді нақышына келтіріп орындайтын. Қоңыр дауысыменен талай ән шырқап, қоңыр домбырасының құлақ күйін келтірген сәттері қазірде талайлардың есінде жүр...

Ғалымжан аға мен Бақыт апа өмірге 3 ұл, 1 қыз әкеліп, тәрбиеледі. Бәрі еліне қызмет ететін азамат болып өсті. Жоғары білім алды.

Үлкен ұлы Махамбет Хакімов 1946 жылы туған. Мәскеудегі И. Губкин атындағы Мұнай Газ институтын бітірді. Ұзақ жылдар мұнай барлау саласында еңбек етті. Қазір экология проблемаларымен айналысып, «Каспий табиғаты» үкіметтік емес ұйымын басқарады. 4 ұлы бар.

Ол сонымен қатар зерделі де ізденгіш азамат. Қазақ халқының тегі мен тарихына үңіліп, тереңнен сыр тартады. Оны қалам қарымымен бүгінгі ұрпаққа жеткізуге асығады. Махамбет Хакімовтың «Айқын тарих» кітабы осының айғағы. Ол екі рет жарық көріп, қалың оқырмандарынан өз бағасын алды. Сонымен қатар ол «Менің Қазақстаным», «Заложники большой нефти», «Ақжайық» кітаптары авторларының бірі.

Үшінші ұлы Нұрымбет те мұнайшы. Алматыдағы Қазақ политехникалық институтын бітіріп, әке жолын қуған геолог - барлаушы. Көп жылдар бойы Маңғыстау даласындағы геолог - барлаушылармен бірге мұнай кеніштерін ашуға кызмет етті. Әке арманын жалғастырып, талай мұнай фонтанын атқызды. Күні бүгінге дейін бас геолог болып еңбек етіп келеді. Ақтау қаласында тұрады, 2 ұлы мен 1 қызы бар.

Жалғыз тал гүлі, шоқ жұлдызы - Ләззат дәрігер. Екі қыз тәрбиелеп өсіріп, одан немере сүйіп отыр.

Ғалымжан аға мен Бақыт апаның өмірлік өкініші - ұлы Сырымбеттің қазасы болды. Ол көкіректегі орны толмас шер мен өксік. Оны Ғалымжан аға төрт жолға былайша сыйғызыпты:

Бұл қаза тоқтамаған ағын болды,

Қапыда құлыншағым зақым болды.

Қанша тырыссам да, ұмтылсам да,

Қол жетпес Сырымбетім сағым болды....

Әке - ана өкініші. Алланың ісіне не шара бар?!

Отбасында Ғалымжан аға балаларына үлгілі әке, немерелеріне сүйікті ата бола білді. Оқуларын қатаң қадағалап, сәл мүмкіндік болса балалары мен немерелерін серуендетіп, әңгімелесіп, фото суретке түсіріп отыратын.

... - Астыңдағы атың жүйрік болса,

Жалғанның пырағы.

Алғаның жақсы болса,

Үй мен қонақтың тұрағы.

Екі көздің шамшырағы.

Адамға бұйырған бес бақыт осы,

Бақыт апай жәй сөйлеп, анық айтар ой мәйегін:

Жүрегінде жан жарына деген ыстық сағынышын аялаған Бақыт ана оның ел жадынан өшпеуіне бар күш-жігерін арнап келеді. Ғалекең өзінің 60,70 жасқа толған мерейтойларын өткізіп халқының шапағатына бөленді.

Ол өмірден өткелі де халқына өлшеусіз еңбек сіңірген геолог - барлаушы ағаның мерейтойлары атаусыз қалған емес. 90,95 жылдықтарына арнап ас беріліп, облыстық тарихи-өлкетану және мұнайшылар мұражайларында практикалық - ғылыми конференциялар, кездесулер мен салтанатты жиналыстар, көрмелер өткізілді. Оларда ағаны көзі көрген замандастары мен әріптестері, ұрпағы сөз сөйлеп, елге сіңірген еңбегі мен асыл қасиеттерін үлгі етіп айтып жүр.

Осы мерейтой сәтіндегі зайыбы Бақыт апаның еске алуға жазған мына бір жыр жолдары да Ғалымжан ағаның тау тұлғасын аша түскендей.

Ақылды парасатты жан едің,

Қатарластарың сенен өнеге алатын.

Өмірің өнеге боп кейінгіге

Содан бір нәр татқандай боламын.

Өмірдің қуанышы да, екініші де болды-ау шіркін...

Соның бәріне төзген сенің асыл басың.

Ғалекеңнің өзі тұрған Орал өткеліндегі үйіне ескерткіш тақта орнатылып, оған Ғ.Хакімов есімі берілді. Бұл да зайыбы Бақыт Жұмашқызының ізденіске толы еңбегінің жемісі. Ғалымжан ағаның екінші мәңгілік өмірі осылай жалғасуда.

Бүкіл саналы өмірін, бар ғұмырын өлкеміздің мұнай саласының өркендеуіне, жаңа кен орындарының ашылуына жұмсаған Ғалымжан Хакімұлының отбасында ұлтымыздың патриоттары, мұнай саласының білікті мамандары өсіп жатқанына, атасының, әжесінің арман - мұраттарын алғы күнге жалғастырып келе жатқанына куә болғандаймыз. Ғалекеңнің басты арманы да осы емес пе?! Бұдан артық қандай бақыт пен қуаныш бар?!

Тау алыстаған сайын биіктейді

Білікті басшы, тарланбоз геолог Ғалымжан Хакімұлының айшықты ғұмырының үзік-үзік бел-белестері жетерлік. Ғалымжан аға қандайма алмағайып сындардан сүрінбей өтті. Ол алмаған асу, ол алмаған қамал жоқ. Талай жақсылықты да, жамандықты да көріп, халқымен бірге болды.

Ол отырған орнына қарай үлкен де, кіші де көрінген емес. Қайда да жауапты, қайда да іскер, қайда да беделді геолог, қадірлі азамат қалпынан айнымайтын. Ғалымжан Хакімұлы бір орыннан екінші орынға ауысқанда қызметтес болған адамдары құшақтасып қоштасатын да, барған жерінің адамдары құшақ жайып қарсы алатын.

Өмір оны еркелетіп өсірген жоқ. Жастайынан бастан кешкен ауыр бейнет, соғыс жылдарындағы ел қайғысы Ғалымжан ағаны үнемі қамшылап, халық мүддесі жолында еңбек етуге тәрбиеледі. Оны сонау қаршадайынан бастап бауырына басып, тәрбиелеп өсірген кеңес мектебі, комсомол, партия, үкіметіміз еді. Ғалымжан Хакімұлы өмір бойы осы қарызды ақтауды парыз деп өтті.

Мақат мұнай кәсіпшілігіндегі Ғалымжан ағаның мұнай өндірудегі ізденістері мен зерттеулері көп көңілінен шықты. Ол әркез қолда бар геологиялық, геофизикалық зерттеулерді қаттап, қайда бұрғы салу керектігін, бұрғылау және мұнай өндіру ұңғымаларын бақылау - барлау жұмыстарын үнемі назарда ұстайтын. Оның біліктілігі мен шеберлігіне ешкім таласа алмайтын.

Мақат кенішіндегі ізденісті, озық әдістерді игерген шеберлер Назен Бермағамбетов, Михан Табанов, Ермаш Аманбердиев, Адамбай Бижанов, Базарғали Төленбаев, Раш Есениязов сынды жандар саналы өмірін мұнай кәсіпшілігінде өткізіп, өз істерін жете меңгерген тұлғалар еді. Әрбір ұңғыманың жағдайын, тарихын жатқа білетін. Мұнай өндіруді қайткенде арттыруға болатынын мұнайшы серіктеріне жалықпай үйрететін. Олар өз мектептерін қалыптастырған, шыңдалған жандар.

Сонымен қатар Хайролла Бекқұлов, Әуелбай Мансариев, Арон Дәулетов, Илья Сағындықов, Төлеу Саршолақовтар да өз істерінің нағыз шеберлері мен майталмандары еді-ау. Олардан үйрене жүріп, Ғалымжан аға да шыңдалды.

Елге еткен еңбек өз жемісін бере бастады. 1946 жылы кеудесіне алғашқы медаль «Ұлы Отан соғысы жылдарындағы ерен еңбегі үшін» медальі тағылды. Бұл еткен еңбек, төгілген тердің далаға кетпегенінің кепілі еді-ау.

Еңбегінің еленгені оны тың істерге, өз жұмысына құлшындыра түсті. Мақат мұнай кәсіпшілігі Ұлы Жеңіс рухымен жігерлене түсіп, бейбіт күндерде табысты еселеді. Мұнай өндіру көлемі соғыс жылдарына қарағанда 2 есеге жуық өсті. Нені қолға алса да бітіргенше асығатын. Барлық атқарылар істі ақылдасып, кеңесіп шешетін. Осындай жұмыстар әркез өз жемісін беріп, 1946-1947 жылдары мұнай өндіруді арттырудың мемлекеттік тапсырмасы асыра орындалды. Бұл да ескерусіз қалмады.

КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен 1948 жылы тұңғыш рет «Құрмет белгісі» орденімен марапатталды. Соның арқасында отыздың белесіндегі геолог -барлаушы беделі мен біліктілігі көпке таныла түсті.

...Тағы да көшу. Қай жерде олқылық, кемшілік болса, сол жерді түзетуге Ғалымжан аға сынды жандарды жұмсады. Бұл да оған сенгендіктің кепілі.

1948 жылғы шілде айында жаңадан ашылған Мұнайлы кен алаңына аға геолог жұмысына тағайындалды. Жағдай жоқ. Жертөледе тұрып, ауыр бейнетпен кенішті игеру басталды. Әрбір күн мен түн тынымсыз тірлікке ұласты.

Геологқа жүктелер жауапкершілік те зор. Пайдалануға берілетін, қазылатын ұңғымалардың бәрі оның бақылауында болуы тиіс. Техникалар да ескі, геологиялық-техникалық шараларды дер кезінде атқаруға мүмкіндік келмей жатады. Бірақ қажырлы мұнайшылар бәріне үлгеруге тырысады.

Жаңа кеніш мұнай да беріп жатыр, ұңғымаларды пайдалануға тапсыру үшін қат-қабат тірлік жалғасуда. Осындай қам-қарекет кезінде геологтар, Ғалымжан аға екі-үш күндей үй бетін көрмей кетеді. Сол ұңғыма басында түнеп, ондағы жұмысқа өзі басшылық береді.

Сондай шақтардың бірінде қазылып жатқан ұңғымадан мұнай бұрғағы атқылап, барша мұнайшылар мен Ғалымжан ағаны да цемент, су және май көміп тастады. Төбеден құйылған мұнай аяқтарына дейін жетті. Сықырлаған аяз да қысып барады, бірақ ерік жігері мықты жандар ақыры ұңғыманы ырықтарына бағындырып, ұңғыманы цементтеп үлгерді.

Екі-үш күнгі арпалыс жеңіспен аяқталды. Үйіне келгенде аттан әзер түсті. Тіп-тік болып қатып қалған. Зайыбы Бақыт Жұмашқызы үйдегі әке-шешесін шақырып, үйге әзер кіргізді.

Бәрі-бәрі цементпен бірге қатқан. Шешіндіру мүмкін емес. Бәрі жабылып, брезент плащ пен етікті пышақпен тіліп, әрең шешіндірді. Тіпті қарттар «Өзі тірі ме?» деп сұрап, қорқыныштан сөйлей алмай жүр. Мұндай жағдай кейін де бірнеше рет қайталанды.

Осындай ауыртпалықты жеңе білудің өзі ерлік емес пе?! Бұл да жігері мол, өз ісіне әбден берілген жанның ғана қолынан келеді.

1952 жылы мамыр айында Құлсары мұнай кәсіпшілігіне бас геолог болып келді. Мұндағы тірлік бұрынғы кеніштердегідей екен. Ең бастысы - жұмысты ұйымдастыра білу, мұнайшыларды ортақ іске жұмылдыру. Бұған әбден төселген Ғалымжан ағаның бұл жерде де еңбегі жеміссіз болған жоқ. Тез игеріп, етене тіл табысып кетті.

Бұрынғыдай емес іс иінін білетін, төселген жанның тірлігі де мығым. Бірақ бұл қызметте ұзақ отыра алмады. Осы жылдың қыркүйек айында КСРО мұнай министрлігі оның өндірістегі ұйымдастыру қабілетін жоғары бағалап, Мәскеуге мұнай өнеркәсібі Академиясына оқуға жіберді.

Екі жыл өзі білім алған Мәскеуде білімін көтеріп, геологиялық ғылымның сарабдал сырына қанықты. Озық әдістерді, мұнай өндіру саласына енгізілген технологиялық жаңалықтарды үйренуге, оны өндірісте пайдалану жолдарын зерделеуге талпынды. Талай мұнайдың майын ішкен ғұлама ғалымдардың ой-пікірлерін тыңдады. 1954 жылы мұнай өнеркәсібі Академиясын үздік бітіріп шықты.

Академия жолдамасымен тағы Гурьев облысына жұмысқа жіберілді. Әуелі облыстық партия комитеті Ғалымжан Хакімұлын жоғары білімі мен өндірістегі мол тәжірибесін ескеріп, өндіріс және көлік бөлімінің меңгерушілігіне шақырды. Ол кезде қазіргідей емес, барлық кадр мәселесін облыстық партия комитетінің бюросы шешетін.

Бюро мәжілісіне зор сеніммен келген оның жолын артынан жеткен домалақ арыз бөгеді. Ғалымжан Хакімовтің әкесі молда, ескі уағыздағы адам деген желеумен бөлім меңгерушілігіне өткізбей тастады. Шындығында әкесі Хакім Әжікеев ескіше сауатты, елі үшін еңбек еткен ғұлама ғалым адам болатын. Ол 1923 жылы Бөкей губерниясынан Бүкілодақтық ауыл шаруашылығы көрмесіне қатысқан делегация мүшесі, Қарсақбай мен Меркеде жауапты қызмет атқарған, кейін Қазақ Ғылым Академиясында еңбек етіп, Қазақ Мемлекеттік Университетінде студенттерге араб тілінен дәріс берген жан.

Уақытпен үндесе білетін, өте білімдар жан кезінде ұлы Мұхтар Әуезовпен сырлас та болды. Қазақтың көне мұраларын зерттеу мен талдауда жігерлі қызмет етті. Оның бойындағы бар мүмкіндігін жас ұрпаққа берсін деген ниетпен ұлы Мұхаң университетке дәріс беруге шақырды.

Хакім атаның сырлы үнін тыңдап, алдынан дәріс алған Атырау журналистикасының ардагері Б. Қорқытов, М. Көптілеуов, Ә. Қосанов сынды жандар көзі тірісінде ұстаздары жайлы тебірене әңгіме қозғайтын. Оның білімдарлығына бас иетін. Осындай текті атанып ұрпағы Ғалекеңе партиялық жұмыс бұйырмады.

Бұған Ғалымжан жасымады. Әуелден өндірісте шыңдалған оған кабинеттен гөрі мұнайшылар ортасы ыстық еді. Өз қалауымен өндіріске аттанды. Мақат мұнай кәсіпшілігіне бас геолог болып орналасты.

1957 жылдан Ғалымжан Хакімов «Қазақстанмұнайбарлау» комбинатында бас геолог, геология бөлімінің бастығы міндеттерін абыроймен атқарды. Бұл кезеңде ол елімізге танымал Одақтың марқасқа ғалымдарын мойындатқан Н.Имашев, Ж.Досмұханбетов сынды геолог - барлаушы ағаларымен қызметтес болып, олардан көп үйренді. Отбасы -ларымен араласып, жоғары сыйластықта болды. Мұның бәрі күні кеше - ақ сияқты. Зымыраған уақыт керуені ол сәтті де алыстата түскен...

Н. Имашев қазақтың тұңғыш геологтарының бірі емес бірегейі еді. Оның алдында Одақтың, республикалардың марғасқа ғалымдары да бас шұлғып тұратын. Отты жылдарда Ғалекең Мақатта бас геолог болса, Нәрен Орынбайұлы Доссорда бас геолог еді. Екеуі де Доссорда кездесіп танысады. Кең отырып әңгімелесіп, Ембі мұнайын игеру мен барлау проблемалары және перспективасы жайында салиқалы кеңес құрады.

Ғалымжан аға оның білігіне тәнті болып, Мақатқа қуанып оралады. Отбасына ұлағатты мұнайшы ағамен танысқанын жеткізеді. Бұл 1944 жыл еді. Содан бастап екі отбасының араласы басталып, олар өле-өлгенше сыйлас жандарға айналды. Ағалы-інідей болып, бір-бірін қатты қадір тұтты. Тіпті Нәрен ағаның басына түскен талайлы тағдыр теперешінде де олар бір-бірін ұмытқан жоқ. Нәрен Орынбайұлы ағалық пейілінен, Ғалымжан Хакімұлы інілік ізетінен танған емес.

Жолдасқали Ахметұлы Досмұханбетов те бірегей тұлға болатын. Оның елімізге сіңірген өлшеусіз еңбегі мұнай қорын молайтуда өз жемісін де, жеңісін де берді. Геолог -барлаушы аға қатал көрінгенмен жүрегі жұмсақ, ашық та адал жан болатын.

Ғалекеңмен Мәскеудегі мұнай институтында қатар оқып, тәлім-тәрбие алады. Ол институтты 1940 жылы бітіреді. Содан кейін өле-өлгенше табан аудармастан Ембі және Маңғыстау аймағындағы мұнай кен орындарын игерумен айналысады. Қай-қай жұмыста жүрсе де олар өзара пікірлес, сыйлас жандар еді.

Fалекеңнің даңқы мен табысынан баспасөз арқылы құлақдар болып жүрген Жолдасқали Ахметұлы 1947 жылы оны Мақатқа арнайы ізден келіп табысады. Ол соғыстың ауыр шағында бір-бірін іздеуге мұршасы болмағанына кешірім өтінеді.

Одан кейінгі жиырма бес жылдан астам уақыт олар қоян-қолтық жұмыс істеді. Геологтар мен геофизиктердің жұмыстары тағдырлас, әріптес. Ең алдымен мұнай кен орындарына аяқ басатындар да осылар.

Осындай сындарлы шақтарда ол Ғалекеңмен жиі кеңесіп, көп мәселелерді бірлесіп шешетін.

Нәрен Орынбайұлы мен Жолдасқали Ахметұлы екеуі де Лениндік сыйлықтың лауреаты атанып, абыройлы биіктен көрінді. Олардың алған асуларына, шыққан биіктеріне тілеулес жан ең алдымен Ғалымжан аға болатын.

Еңбек, қызмет жолы ешқашан тақтайдай түзу болуы мүмкін емес екені белгілі. Ғалымжан аға үшін мұнай кәсіпшіліктеріндегі алғашқы жылдары қиын болғаны рас. Бәрін ескеріп, бәріне көңіл бөлу керек екенін уақыттың өзі талап етті. Солай бола тұра, біреудің әуеніне төңкеріліп, ырқына кету онда болған жоқ. Олай ету принциптен тайдырады, сенімнен айырады.

Ондай адам қандай істің басында жүрсе - дағы абыройға ие бола алмайды. Мұны Ғалымжан Хакімұлы мұнай кәсіпшіліктеріне қызметке келген бойда ұққан-ды.

...1960 жылы соғыс жылдары жаңа мұнай кен орындарын іздеу, зерттеу үшін құрылған арнайы Одақтық Мемлекеттік геофизика тресінің Қазақстандағы бөлімшесі «Қазақмұнайгеофизика» тресі болып қайта құрылды. Оған алғашқы басшы тағайындауда облыстық партия комитетінің басшысы Нұртас Оңдасынов көп ойланып толғанды. Бұл өте қиын сала, әркез геофизиктер мұнай-газ барлаушылардың алдынғы шебінде жүреді. Сондықтан бұл салаға басшылыққа кез келген адамды жіберуге болмайды. Әбден ысылған білікті басшы қажет.

Соның ішінде үлкен жұмыстарда ысылған Нұртас Дәндібайұлының алдына қойған басты мұраты жергілікті кадрларды батыл өсіру болатын. Сондықтан ол барлық ұлттық мұнайшы кадрлардың тізімін алып, әбден салмақтады. Өзі сенім білдірген жергілікті кадрлардың ұятқа қалдырғаны жоқ. Кейіннен елімізге танылған, талай облыстарды басқарған, Қазақстан Орталық Комитетінің екінші хатшысы болған Сағидолла Құбашевты ұжымшар төрағасынан облыс басшысына бірден қойғанда өзі еді. Сол тәуекеліне тағы басты.

Ақыры таңдау өндірістің барлық буындарында болып ысылған, біліктілігі мен ұйымдастыру қабілеті мол, тәжірибелі геолог Ғалымжан Хакімовке түсті. Ол «Қазмұнайгеофизика» тресінің алғашқы бастығы болып тағайындалды.

Ғалымжан бұл қызметтің қыр-сырын жетік білгенімен көп толғанысқа түсті. Бүкіл еліміздің геологиялық - сейсмологиялық барлау қызметіне басшылық жасаудың жауапкершілігі мен жүгі өте ауыр еді.

Бұған дейін одаққа тіке бағыныста болған тресті басқару жеңіл емес, геолог -барлаушылар бұған дейін де көптеген кен алаңдарын тауып, аймақта ауқымды жұмыстарды тындырды «Қазмұнайгеофизика» тресін қолына алған Ғалымжан Хакімов қайта жүру жұмыстарын асқан сауаттылықпен жүргізіп, бай іс-тәжірибесін геофизиктерге жалықпай үйретті.

Геофизиктер алдында тұрған міндет пен жауапкершілік жүгі жеті батпан еді. Геофизиктер геологтардың алдынғы отрядтары болып табылады. Олар өте қиын жағдайда жұмыс атқарады. Адам аяғы баспаған жерлерге жұрттан бұрын жетіп жер тынысын тыңдайтындар да солар. Күннің аптабында шөлдейтін, құм - шаң жұтып, сорларды жолсыз тілгілеп, қыс мезгілінде боран, аяздарда тоңатындар да осылар. Міне, осы бағыттағы жұмыстарды жолға қоюға, аймақта мұнай-газ байлықтарын табу және геологиялық жұмыстардың дамуына Ғалымжан Хакімұлы алғашқы күннен-ақ батыл назар аударды.

Бұл кезде трест Батыс Қазақстан облыстарының төрт облысында бірдей барлау жұмыстарын жүргізетін. Біздің аймағымыз геологиялық жағдайда «тың» аудандарға жатты. Тереңдегі жер құрылымдарын тек қана геофизика әдістерімен көріп, содан кейін ғана тиісті геологиялық барлау - іздеу жұмыстары жоспарланады.

Бұл жерде тау жыныстарының терең қабаттарының сыр-сипатын дәлелдеп карталарға түсіру оңай шаруа емес. Бұл жұмыстарды жүргізу өте күрделі жағдайларда өтеді. Соның нәтижесінде тереңге бұрғылау жұмыстарын жүргізу үшін мұнай-газ шығатын алаңдардың тереңдіктегі құрылым деп аталатын мүсіндері картаға түсіріледі. Сондықтан геофизиктерге геологтар тәуелді - ақ.

Оны мына бір сәттен де аңғаруға болады. 1963 жылдың күзінде Қазақ КСР Геология министрі Шаһмардан Есенұлы іс-сапармен Атырау қаласына келген еді. Ол кезде Маңғыстау мұнайлы аймағы жаңадан ашылып, атағы бүкіл елімізге тараған шағы. Осы сындарлы шақта министр мұнайшы геолог - барлаушылар мекемелерін аралап, Шаһмардан Есенұлы олардың мұң-мұқтаждарын, техникалық жарақтануын өз көзімен көрмек болады. Осы оқиғаға тікелей куә болған трестің картография бөлімінің бастығы Мырзабай Әзірбаев осы сәтті былайша әңгімелейтін:

«Түстен кейін жұмыс үстінде едік. Үстімізге «Қазақстанмұнай - геофизика» тресінің басқарушысы Ғалымжан Хакімов, бас инженері В.Г. Матвеев және тағы басқа кісілермен картография бөліміне кіріп келді.

Мұнда түрлі-түсті бояуға бөленген жерасты құрылымын анықтайтын геологиялық карталарды сызатын картограф мамандар жиналған едік. Жұмыс орнының ережесі бойынша қасындағы қонақтарды танымаған соң, жасақтап жатқан карталарымызды ақ қағазбен жауып, сәлемдестік.

Қонақтар арасындағы самайын ақ қырау шалған кең маңдайлы, қой көзді, қара шашын тіке артына қайырған көркем жігіт ерекше көзге түседі. Оны трест басшысы F. Хакімов бізге:

Бас инженер картографтарды санамалап таныстыра келіп, мені.

Картография бөлімінің бастығы, Мәскеуде өткен байқауда өз мамандығы бойынша бас жүлдені жеңіп алған аға картограф Мырзабай Әзірбаев осы жігіт,- деді.

Е, карта жасаудың шебері екенсің ғой, көрсететін не ісің бар? - деп маған жақындай түсті Шаһмардан Есенов. Мен жақында ғана бітіріп қойған Жетібай, Өзен, Теңге мұнай алаңдары түгелдей қамтылған геология - геофизикалық картаны алдарына жайып салдым. Картаға қосымша түсініктемелерді трестің бас геологы А.Б. Живодеров баяндады.

Кетерінде министр Шаһмардан Есенов:

Жеті қабат жер құпиясын білетін - геологтың өзі болса, картографтар - олардың көзі ғой, -деп біздермен қоштасты». Бұл да сол кезеңнің ұмытылмас та ыстық көрінісі еді-ау!

Маңғыстаудағы, екі өзен аралығындағы, тағы басқа көптеген мұнай алаңдарын іздеп тапқан осы трестің геолог - геофизиктері. Fалекең өз міндетін жоғары деңгейде атқара жүріп, геолог - барлаушылардың жаңа легін тәрбиелеуге жете мән берді. Ұлттық кадрлардың білігі мен тәжірибесін шыңдауға жұмыстанып, оларды басшылық жұмыстарға батыл өсірді.

Бұл кезде мұнай өндірісіне, әсіресе геологиялық, геофизикалық жұмыстарға ғылыми-техникалық прогресс жаңалықтары көптеп енгізілді. Бұрынғы ескі әдістердің көбі тиімділігі мол жаңа әдістерге көшірілді.

Ұжымның геолог - барлаушылары Маңғыстау өңірінен, Каспий бойы ойпатынан жаңа мұнай кен қорларын іздеуде зерттеуде терең тіректік, шамалағыш ұңғымалар мен зерттеудің барлық сатыларында геофизикалық барлау әдістерін қолданды. Сейсмикалық барлау, гравиметрлік барлау, ГС - 3 және каротаж әдістері де өз жемісін берді. Бұл аймақтағы Ғалымжан ағаның геологиялық, геофизикалық барлау іздестіру жұмыстарына тікелей қатысуымен жаңа мұнай кен орындары көптеп табылды.

Маңғыстау - Батыс өңірдегі қазыналы аймақ. Оның байлығының ашылуына геологиялық барлау жүргізген «Қазмұнайгеофизика» тресі ұжымының да қосқан үлесі қомақты. Олар бұл аймақты зерттеуге сонау 1956 жылдан бастап араласты. Түбекте толқынмен сәулелендіретін сейсмикалық жұмыстар жүргізілді.

1962 жылы Жетібай мен Өзенде мұнай мен газдың мол қоры табылды. Ғалымжан Хакімов бастаған геолог - геофизик барлаушылардың тынымсыз еңбегі осындай ұлы жеңіске жалғасты.

Алғашқы кезде трест құрамында 5 геофизикалық партия болған еді. Олардың үшеуі Маңғыстауда, біреуі Жем бойында, ал енді біреуі Еділ-Жайық екі өзен аралығында сейсмикалық, геофизикалық іздестіру жұмыстарын сапалы деңгейде жүргізді. Геофизикалық іздестіру саласында бірқатар ірілендіру жұмыстары қызу қолға алынып, жаңадан барлық төрт облыста да геофизикалық зерттеу экспедициялары құрылды. Ертедегі шағын арналы қағазға жазатын сейсмоаппаратуралар түгелдей жаңартылды. Олардың орнына серпілмелі сейсмикалық толқын - тербелістерді магнитті таспаға түсіріп, жазып алатын станциялар іске қосылды.

Осындай перспективалы жұмыстардың нәтижесінде Маңғыстауда геофизикалық іздестіру жұмыстары кең өріс алды. Маңғыстауда Өзен - Жетібай, Теңге, Бозашыда Қаламқас -Қаражанбас, Атыраудағы Еділ - Жайық аралығында Мартыши, Камыштовый, Гран, Ақтөбеде Жаңажол - Кенкияк, Оралда Қарашығанақ сияқты ірі мұнайлы кеніштер табылды. Трест Ғалымжан Хакімов басшылық еткен жылдары жүзден астам құрылымды терең бұрғылауға дайындады. Ол жерлерде кейін де Өзен, Жетібай, Теңге, Тасболат, Прорва, С.Балғымбаев атындағы кен орындары пайда болды.

1965 жылдың өзінде «Қазмұнайгеофизика» тресінің құрамында үш бірдей геофизикалық экспедиция, бір құрылыс басқармасы, бір өндірістік геофизика болды. Сейсмикалық жұмыстардың дәлдігі артып, тереңдіктері өсті. Жер асты құрылымын, түз күмбездерінің түзілімдерін нәтижелі зерттейтін жаңа геофизикалық технология дүниеге келді. Соның арқасында 60 жылдардың өзінде тұз асты қабаттарын зерттеуге геофизикалық әдістер кеңінен қолданыла бастады.

Осындай нәтижелі жұмыстарының арқасында «Қазмұнайгеофизика» тресі 1966 жылдың 3,4 тоқсандарының қорытындыларымен КСРО Геология министрлігінің және геологиялық барлау жұмысшы – қызмет - керлері кәсіподақтары Орталық Комитетінің ауыспалы Қызыл Туын жеңіп алып, оны ұзақ уақыт қолда ұстады.

Өмір болғасын өкінішсіз болмайды. Маңғыстауда Жаңа мұнай-газ аймағын ашқаны үшін және ғылым мен техника саласындағы жетістіктері үшін еліміздің бір топ мұнайшылары Лениндік сыйлықтың лауреаты атағына ие болды. Осы жоғары сыйлыққа «Қазмұнайгеофизика» тресінің басқарушысы, геолог - барлаушы Г.Хакімов ұсыныла тұрса да, жеме-жемге келгенде сыйлық алушылар қатарынан сызылып қалды. Сөйтіп, Лениндік сыйлықтың лауреаттары атағын «Ембімұнай» комбинатының бастығы Ж. Досмұхамедов, Батыс Қазақстан геология басқармасының бастығы Е.И.Иванов пен бас геологы Н.Имашев, «Маңғыстау мұнайгаз - барлау» тресінің меңгерушісі Х.Өзбекқалиев пен бас геологы В.Токаров, Қазақ КСР геология министрлігінің геофизика бөлімінің бастығы В.Матвеевтер алды. Тіпті баспасөз беттерінде жарияланған лауреаттар суретінде Ғалымжан Хакімовтің де фотосуреті жарық көрді. Бірақ Лениндік сыйлық Галекеңе бұйырмай, тізімнен сызылып қалды.

Бұл да сол кездегі құйтырқы саясаттың жемісі еді. Әрі қазақ мұнайшыларының, геолог -барлаушыларының еңбегін бағаламауға трысушылықтың айқын көрінісі болатын. Бұған төзбеген геолог - барлаушы наразылығын ашық білдіріп, КСРО Министрлер Кеңесі жанындағы Лениндік сыйлық жөніндегі комитет төрағасы М.В.Кельдыш жолдасқа хат жолдады. Хатты сол қалпында келтірелік.

«Председателю комитета по ленинским премиям при Совете Министров СССР товарищу КЕЛЬДЫШ М.В.

В сообщении комитета по ленинским премиям, опубликованным в печати (феврале с.г.), моя кандидатура, выдвинутая коллективом и пар-тийной организацией треста «Казахстаннефтегеофизика», НТС треста, поддержанная коллективами бывшего Западно-Казахстанского Совнархоза, института геологии и геофизики, Министерством геологии Казахской ССР, Гурьевским обкомом КП и ЦК Компартией Казахстана, оказалась исключенной из числа авторских коллективов на соискание Ленинских премий и заменена кандидатурой тов. Шлычкина П.Д., которого не выдвигали ни коллектив геофизиков, ни общественные организации Области и Республики, что явилась только результатом его личной просьбы и ходатайства, посланных им в различные организации г. Москвы.

Открытие нефтегазоносной провинции на Южном Мангышлаке и разведка месторождений «Узень» и «Жетыбай» не является результатом работы отдельных людей, а является плодами труда многих коллективов, принимавших участие в разведке этих месторождений. Степень творческого участия каждого из представленных кандидатур, видимо была описана в представленных, бывшим Гоударственным производственным геологическим комитетом Казахской ССР, материалах на соискание Ленинской премии за открытие и разведку месторождений «Узень» и «Жетыбай», а поэтому останавливаться здесь на этом не буду.

Считаю необходимым сообщить следующее:

Я работаю на должности Управляющего трестом «Казахстаннеф-тегеофизика» с июля 1960 года, то есть после снятия с этой должности тов. Шлычкина П.Д. решением бюро Гуревского обкома КП Казахстана. До этого я работал начальником геологического отдела объединения «Казахстаннефть» и главным геологом бывшего треста «Казахстаннеф- теразведка».

Детальное изучение глубинного геологического строения структуры «Узень» начато (сейсмопартией №1/1960) 5 мая и окончено 9 декабря 1960 года. В процессе обработки материалов по проведенным работам, структура «Узень» была полностью детализирована, подготовлена и рекомендована нами 25 мая 1961 года под глубокое разведочное бурение. В результате постановки, Западно-Казахстанским геологическим управлением (нач.тов.Иванов Е.И. ), именно по рекомендации треста «Казахстаннефтегеофизика», глубокого бурения, скважина № 1 «Узень» в декабре месяце 1961 года дала мощный фонтан нефти, а скважина №К-18 - газа.

Следовательно, открытие этого крупного месторождения как неф-тегазоносное происходило по творческим трудам и усилиям коллективов треста КНГ и ЗКГУ в 1961 году.

Далее, крупное нефтеносное месторождение «Жетыбай» также было рекомендовано трестом КНГ под глубокое разведочное бурение. В результате постановки ЗКГУ, глубокого разведочного бурения, скважина №6 «Жетыбай» в июле месяце 1961 года дала фонтан нефти. Однако, разведочная работа на этом месторождения все еще не закончена, она продолжается.

Промыслово-геофизическое исследование глубоких разведочных скважин до настоящего времени выполнялось как в Узени, так и в Жетыбае мощной 24-х отрядной партией треста «Казахстаннефтегеофизика», организованной на Жетыбае мною, а не тов. Шлычкина П.Д.

Открытие нефтеносных месторождений «Узень» и «Жетыбай» происходило в основном усилиями коллективов двух предприятий- треста «Казахстаннефтегеофизика» (КНГ) и Западно-Казахстанского геологического управления (ЗКГУ), подчиненные одному, тому же Министерству геологии Казахской ССР. Начальник Западно-Казахстанского геологического управления тов. Иванов Е.И., принимавший руководство этого управления одновременно со мной, то-есть тоже в июле месяце 1960 года, оставлен в списке авторов на соискание Ленинской премии за открытие месторождений «Узень» и «Жетыбай», а моя кандидатура заменена тов. Шлычкиным П.Д. Эта замена, видимо произошла по содействию работников Управления геофизических работ Министерства геологии СССР, которые отдали предпочтение тов. Шлычкину П.Д. Следует отметить, что со времени открытия нефтегазоносной провинции на Юж. Мангышлаке, никто из этого управления у нас не побывал и не знают фактического положения на местах, а судят только по бумагам.

Даже то обстоятельство, что тов. Шлычкин П.Д. был снят с должности управляющего трестом КНГ как несправляющийся, не дает право выдвижению его кандидатуры на соискание Ленинской премии, это противоречит ленинским принципам партии и правительства.

Считаю, что замена моей кандидатуры тов. Шлычкиным П.Д. и одновременно оставление кандидатуры тов.Иванова Е.И., работавшего со мной в одинаковой степени по открытию месторождений «Узень» и «Жетыбай», также явились результатом не вникания отдельных товарищей, которые занимались разбором и подготовкой материалов, поступивших в Ваш комитет с ходатайством о присуждении Ленинской премии за открытие месторождений «Узень» и «Жетыбай».

Для нашего государства не безразлично, с какой ценой подготовить месторождении нефти и газа на промышленную разработку, именно в этом и заключается творческое руководство коллективами. В этом смысле, разница творческого руководства тов. Иванова Е.И. и моего заключается в том, что руководимый тов. Ивановым трест «Мангыш-лакнефтегазоразведка» за прошедшие 5 лет допустил убытки и нанес ущерб государству более в 5 миллионов рублей в результате аварии на бурящихся разведочных скважинах, а ущерба, нанесенные в результате открытых фонтанов и некачественной проводки скважин не сосчитать. В то время трест «Казахстаннефтегеофизика», руководимый мною за 5 лет (1961-1965гг.) снизил себестоимость геологоразведочных работ и дал прибыль в размере 3854 тыс.рублей, также подготовил ряд нефтегазоносных структур (Тенге, Карамандыбас, Тасбулат и др.), что соответствует содержанию представленной работы, на соискание Ленинской премии, под названием «Открытие нефтеносной провинции на Южном Мангышлаке и разведка месторождений «Узень» и «Жетыбай».

Сообщая изложенное прошу Вас снова рассмотреть вопрос в отно-шении моей кандидатуры на соискание Ленинской премии. Надеюсь, что члены комитета подойдут к решению этого вопроса по принципу справедливости.

Г. Хакимов 6 марта 1966 г.»

...Бірақ бұл хат аяқсыз қалды. Жоғарғы жақ өз дегенін істеп тынды. Мұндай әділетсіздік оның жолында талай кездесті, ол оған жасымады.

Тәжірибелі геолог - барлаушы, іскер басшы Ғалымжан Хакімов табиғатынан қарапайым болатын. Көп адамдарға томаға тұйық, бір көрген жанға салқындау көрінгенімен, ішкі жан дүниесі мейірімге толы, кісілігі мол, азаматтық қасиеті жоғары, кешірімшіл азамат -тұғын. Ұстамдылығы, артық кетпейтіндігі, сабырлылығы, орынды әзілі айналасындағыларға үлгі-өнегедей еді.

Оған бір мысал, «Қазмұнайгеофизика» тресіндегі қыз-келіншектер бір күні түсте мереке күнін жұмыс кабинетінде атап өтеді. Қызды - қыздымен отырып, олар түскі үзілістің біткенін де аңғармай қалады. Ара-арасында тілек айтып, оны әнмен жалғастырған олар басшылары Fалымжан Хакімовтің де жұмысқа кіргенін де байқамайды.

Кеңсеге енген Fалымжан аға шырқалған әнге құлағын тосып тұрып қалады да, сәлден кейін олардың кабинетінің есігін қағып кіреді. Қыз-келіншектер қатты састы. Ол осы шараға қатысушылардың аты-жөнін қағазға жаздырып алып, жұмыстарына кірісуге тапсырма береді. Әйелдер ертеңіне жазалайды деп қорқып жүреді.

...Келесі күні кешегі тізімдегі қыз - әйелдердің бәрін акт залына жинап, сол күні жеткізілген жаңа пианиноны көрсетіп, енді жұмыстан кейін барлығының ән айтумен айналысуын, тресте хор ұжымын құруды тапсырады.

Келесі жылы «Қазмұнайгеофизика» тресінің әйелдер хор ұжымы барлық облыс тұрғындарына үлкен концерт беріп, кейіннен Бүкілодақтық, республикалық байқауларға тұрақты қатысып, талай мәрте жүлделі оралады. Олар әлі күнге трест басшысы Ғалымжан Хакімовті еске алып, сол күндерге құрметпен қарайды. Оның өнерге деген ыстық ықыласының ала бөтен екендігін тамсана әңгіме өзегі етеді.

Қай кезде де ауқымды жұмысты іске асырудың түйіні кадрларда екенін Ғалымжан аға ұдайы ескеріп, қажетті кадрларды іздеп тауып, барын тәрбиелеуді басты нысана етті. Оның әрбір жұмыс күні қарбалас қимылға толы болатын.

Біріншіден, Ғалымжан аға бүгін шешетін мәселені ертеңге қалдыруды қаламайтын, өзіне де, өзгелерге де міндетті аямай қоятын.

Екіншіден, ол ұтымды жол таба білетін іскер әрі батыл, ешуақытта жалтақтамайтындығымен есте қалды.

Үшіншіден, бірге қызмет істеп жүрген мамандарды тыңдай білетін, орынды ұсыныс -пікір айтқан адамдарды лайықты бағалайтын.

Төртіншіден, ұйымдастыру қабілеті өте жоғары еді.

Бесіншіден, сырт көзге қаталдау көрінгенімен, ішкі жан-дүниесі мейірлі, қарапайым жан болатын. Кез келген адамды ісіне қарай бағалап, сыйластықпен қарым-қатынас жасайтын.

Алтыншыдан, өте сауатты, пайымы кеңнен, білігі тереңді. Одақтың, Республиканың, облыстың экономикасын ғана емес, халқымыздың тарихын, оның өткенін жете білетін.

Жетіншіден, жоғары органдарға күрделі мәселелерді батыл қоя білетін, оны нәтижелі шеше алатын.

Ой өрісінің керемет кеңдігі, жұмыста шаршап шалдығу дегенді білмейтіндігі тек Ғалымжан ағаға тән қасиет. Ел алдындағы береке - бедел! де жоғары еді. «Қазмұнайгеофизика» тресінің атағы мен абыройын көтеруде ол бар беделін жұмсады.

Оның кезінде біраз жылдар бойы шешілмей жүрген үй мәселесі де түбегейлі шешімін тапты. Бұрынғыдай құрылыс ұйымдарына жалтақтамай трест керек құрылыс нысандарын өз күштерімен салуға қол жеткізді.

Осы жылдары жүздеген нысандар салынып, пайдалануға берілді. Оның ішінде 2,3,4,5 қабатты тұрғын үйлер 4 балалар бақшалары, Бесіктідегі пионер лагері, клуб, база, өндірістік корпустар бар.

Құрылыс жұмыстарын жүргізуде Ұзақбай Әділов, Мұстахим Ешмұратов, Қаби Әбілов, Сахаров, Б.Буринин секілді азаматтар лайықты үлестерін қосты.

Талапты жастардың алды еліміздің жоғарғы оқу орындарына тікелей жолдама алды. Ол жас қазақ мамандарына зор сенім көрсетті, олардың әрқайсысының кәсіби шеберліктерін шыңдауына, тәжірибелер жинақтауына трест басшылығы тарапынан Ғ.Хакімовтің өзі шынайы қамқорлықтар жасады.

Соның нәтижесінде Гурьев геофизикалық экспедициясын басқарған Сафыгерей Арыстанов, Кәрім Өтеғалиев, Қазбек Тайманов, Дәуіт Хасанов, Қадір Мұхитов, дала партияларына жетекшілік еткен Фариден Әбдірахимов, Оразғали Әбішев, Рахым Әшімов және тағы басқалар оның алдынан тәлім алып, тәжірибе жинады.

Ол біреуге жағынып баруды, көмек сұрауды ар санайтын. Біліс, таныс жандарды жағалауды білмейтін. Сонау Мәскеуде оқығаннан жақсы таныс, облыс басшысы болған Исенов Мұхамбет Айтуұлын өте жақсы көретін. Аралас-құралас та болып жүрді. Бірақ оған жұмысы жайлы айтып, бірде-бір өтініш білдірмеді. Үкіметіміз не тапсырса да партия сарбазы ретінде соны абыроймен атқаруға тырысатын.

Кейін зейнет демалысына шыққаннан кейінгі бір кездесуде Мұхамбет Айтуұлы Ғалекеңе өз өкінішін білдіріп, кешірім сұрады:

Ғалымжан, мен сені жақсы білемін. Студенттік шақтан күні бүгінге дейін өмір жолың көз алдымда. Бірақ саған көмектесе алмадым. Кешір!

Мұхамбет Айтуұлы, оған өкінбеңіз. Мен сізді әркез қадір тұтам. Тапсырылған қай жұмысты да абыроймен атқардым. Халықтың, мұнайшылардың алдында арым таза,- деді. Бұл да Ғалымжан ағаның асыл қасиетін, өткенге өкінбей, ойлылықпен қарайтынын танытса керек.Мұның бәрі оның алдынғы толқын ағалары, замандастары мен әріптестерінен алған өнегесінің жемісі. Ол Доссор, Қосшағыл, Құлсары, Мұнайлыда жұмыстас болған тарланбоз мұнайшылар А.Төреханов, Қ.Жылқышиев, Ғ.Измайлов, Таспаев, Қ.Ильясов, С.Безьянов, ағайынды Бисен мен Бохай Қарамурзиевтер, Ш.Құлшықов, Ш.Мерғалиев, Б.Досмұханбетов, Ә.Рашпаев, Т.Өтешов, М.Молдағалиев, Б.Есенғалиев, Б.Құлбаевтар есімін әркез құрметпен атайтын.

Білікті маман, барлаушы - геолог Ғалымжан Хакімов ғылым саласында да айшықты қолтаңбасын қалдырды. Оның 1963 жылғы жарық көрген Ресей ғалымдарымен бірлесіп жазған «Арал-Каспий аймағының геологиясы және мұнай мен газдылығы» атты монографиясында осы өңірдегі мұнай мен газдың бай қоры туралы нақты тұжырымдар беріледі. Осы еңбегі үшін Fалекең тұңғыш рет қазақтар арасынан академик И.М.Губкин атындағы сыйлықты иеленді.

Оның ғылыми еңбектеріндегі жаңалық ойлары мен тиянақты тұжырымдары әлі күнге дейін ғылыми дәрежесін жоғалтқан жоқ. Елімізде жарық көрген «Қазақстан геологиясы және жер байлығы» атты кітапқа да оның біраз ғылыми мақалалары енді.

Ғалымжан Хакімовтің ерен еңбегі орынды бағасын ала бастады. Наградалар қатары молайды. 1966 жылы «Құрмет белгісі» орденінің қатарына «Еңбек Қызыл Ту» ордені қосылды. Келер жылы «Қазақ КСР-інің енбек сіңірген геолог - барлаушысы» атағы берілді.

Оның ұйымдастырушылық қабілетінің нағыз шарықтаған тұсы алпыс пен жетпісінші жылдар еді. Мұнай саласында еңбек ету оңай емес, Ұлы Отан соғысының ауыртпалықтарынан кейін сан саланы өндірісті ілгерілету, мемлекет талабына сай мұнай-газ өндіруді арттыру қиынның қиыны еді. Осы ауыртпалықты қиналмай көтере білген қайратты жандардың бірі - Ғалымжан аға еді.

Қашан да халықтың көңілін таба басқарып, геофизикалық жұмыстарды биіктерге көтеру үшін үлкен білгірлік қажет. Мұндай қасиеттер мен қабілет тек біліммен емес, адамның бойына өмірден көре, үйрене жүре қалыптасады. Қай орында қызмет істесе де жергілікті мұнайшы халық Ғалымжан ағаның іскерлік қабілетін тап басып танығаны сондай, оны келесі кәсіпшіліктер мен мекемелерге қимай аттандыратын. Олар әркез Ғалекеңді жанындай жақсы көрді. Іскер ұйымдастырушы, танымал геолог - барлаушы геологтер мен геофизиктер дәулетінде елеулі биіктерге көтерді. Халық пен үкіметіміз осы еңбегіне орай одан марапатын тағы аямады.

1971 жылы екінші мәрте Еңбек Қызыл Ту орденімен марапаттап, абыройын асқақтатты. Ғалымжан Хакімұлы сонымен қатар 5 медаль және Қазақ КСР-і Жоғарғы Кеңесінің Құрмет Грамотасымен үш мәрте марапатталды. Ол да Отан наградасына еселі еңбегімен жауап беріп, ел дәулетіне қолтаңбасын өшпестей етіп қалдырды.

Оның ұлттық рухы, патриоттық сезімі өте жоғары еді. Маңғыстау мұнайын игеру кезіңде жаңа ашылған мұнай алаңдарын Түркіменстанға беру жөнінде Мәскеудегі Н.Хрущев бастаған басшылардың біраз ойлары мен ұсыныстары болды. Сол сын шақта Ғалымжан Хакімұлы бір топ геофизик - геодезист мамандармен Түркіменстан мен Маңғыстау далаларын түгел аралап, суреттерге түсірді. Ауыл ақсақалдарымен кездесіп әңгімелесіп, ескі қорымдарды аралап, көне құлпытастағы жазуларды саралады. Осы сапарлары жайлы: көрші ел болғасын төсекте жаны, төскейде малы араласқан болар. Бірақ құлпытастардан Түркімен таңбасын таба алмадық,- деп отыратын. Бұл да ел, жер үшін шырылдаған перзенттік келбетін айқын танытады. Ол жөнінде тиісті орындарға талай мәрте хаттар жолдап, Маңғыстау тек Қазақстанға тиесілі екенін, оны игеруде солардың еншісіндегі іс екенін дәлелдеп бақты.

1972 жылы зейнет демалысына шыққаннан кейін де жұмыстан қол үзбей, тресте басшының орынбасары, инженер - геолог болып еңбек етіп, жас буынға ақылшы, кеңесші болды. Ғалымжан Хакімұлындай өрелі азамат өз өмірін ұсақ-түйек пен арзан әбігерге жұмсаған жоқ, таптаурын ізге түспеді, қиырға тіке тартып, өзінің лайықты биігіне қол жеткізді.

Халқы үшін белі қайыса еңбек етіп, бойындағы туа бітті дарыны мен қабілетін сарқа жұмсаған парасатты басшы, білгір геолог - барлаушы Ғалымжан ағаның да дүниеден озғанына 25 жылдай уақыт өтті. Диірменнің тасындай шыр айналған бұл дүниеде кім тұрақтап қалған...

Ғалымжан ағаның сүйікті жары, отанасы Бақыт Жұмашқызы әжеміз өлкеміздің кең қазынасын игеруге мол еңбек сіңірген Ғалымжан Хакімұлының есімін ел есінде қалдыруға қыруар еңбек сіңірді.

Атырау қаласы әкімінің шешімімен өзі тұрған үйдің қабырғасына ескерткіш тақта орнатылып, осы Орал өткеліне Ғ.Хакімов есімі берілді. Солтүстік Үстірттегі бір кең алаңын геофизиктер Ғ.Хакімов есімімен атауды ұйғарды.

Ғ.Хакімов бейнесі ұмытылмай, ел жүрегінде мәңгі сақталып, заман өткен сайын тұлғалана бермек. Fалымжан ағаның екінші - мәңгілік өмірі басталды. Оның бұл ғұмыры үзілмей ұрпақтан ұрпаққа жалғасады. «Тау алыстаған сайын биіктейді» дегендей, оның тау тұлғасы мен ерен еңбегі заңғар биікке көтеріле береді.

Түйін сөз

Беу, дариға, дәурен-ай! Алмағайып кезеңде өмір сүріп, туған еліне қалтқысыз қызмет еткен, қаншама дара тұлғалар бақиға аттанды. Солардың бірі Ғалымжан аға еді-ау!

Жалғанда адам тағдырынан күрделі не бар? Ес біліп, ат жалын тартуға жарағаннан халқының ортасында болып, сол халқына 40 жылдан астам адал қызмет еткен өрелі азаматтың, геология тарланының өмір - баянын саралап шығу оңай болған жоқ.

Ғалымжан Хакімұлы күрделі өмір барысында қаншама көрнекті адамдармен қызметтес болды, қаншама қарапайым адамдармен дидарласып, олардың күш-қайратын үлкен істерге, мұнайлы аймақтың болашағына жұмылдырғанын тізбелеп шығар болсақ, талай кітапқа жүк боларлық ғибратты ғұмырнама.

Ғалымжан аға еліміздің мұнай саласында бұған дейін жасалған және бүгінгі таңда жасалып жатқан ерлікке толы көптеген елеулі - елеулі оқиғалардың куәсі ғана емес, соларда алақанының табы қалған қайраткер. Бір өкініштісі, соңғы жылдары мерзімді баспасөз беттерінде кеңестік кезең туралы тек теріс жағын қазбалау, жанкештілікпен жеткен жеңістерді көрмеу дағдыға айналып барады.

Өткенге сын көзімен қараймыз деп, алдыңғы толқын ағалардың адал еңбегін жоққа шығаруға ұмтылу жақсы тағылым емес. Елі үшін тер төккен аға буын өкілдері қарақан басының қамын күйттеген жоқ. Ертеңгі ұрпақтың бақытты өмірі, салтанатты тұрмысы үшін ғұмыр кешті. Олар ыбырсыған дүние-мүлік, есепсіз байлық жиған емес, үкіметтен, партиядан тиген алғыс, кеудесіне таққан үлкенді-кішілі награда болды.

Ғалымжан аға 1940-1980 жылдар аралығындағы қырық жылдай уақыт ішінде республикамызда болған орасан зор мұнай саласындағы өзгерістердің куәгері емес, оған белсене араласқан қайраткер. Ол ел экономикасы мен әлеуметтік жағдайымен біте қайнасып кеткен ұлан-ғайыр тарих. Оның бүкіл саналы ғұмырын халықтан бөле-жара қарауға болмайды. Ғалымжан ағаның бар арман, бар мақсаты елмен еншілес болды.

Халық перзенті, әкенің ұлы емес халықтың ұлы бола білген Ғалымжан Хакімовтің хатқа бедерленбей, қағазға түспей кеткен жан сырлары, жүрек сөздері, заманды бірге кешкен адамдар жөніндегі ойлары, өмірлік философиясы, өз уақыты мен кезеңі туралы айтылмай көкейінде кеткен пайымдары да аз болмаса керек. Ат жалын тартып мінген жас кезінен бастап ақырғы деміне дейін іс-қимылымен де, жан-дүниесімен де ел мүддесі үшін қызмет еткен Fалымжан ағаның орны бөлек. Оның азаматтық тұлғасы тәуелсіз Қазақстанның келешек тарихында әлі биіктей, тұлғалана түсері даусыз. Геолог - барлаушының бүкіл өмір бойы қызмет еткен Атырау өңірінің тарихынан лайықты орнын алары сөзсіз.

Fалымжан аға өмірі - саралауға тұратын, зерделеуге болатын, қастерлеуге сиятын түбі терең мөлдір бұлақтай ғұмыр. Бұл кітап өмірден өткен, тұлғалы азамат, еңбегі сіңген барлаушы - геолог Ғалымжан Хакімұлы туралы естелік жазу - оны дәріптеу де, мадақтау да емес. Енді оған мақтаған да, даттаған да әсер етпейді. Жақсының жақсылығын ату -парыз.

Ғалымжан Хакімов сынды танымал, тарлан геологтың өз қолымен қалап кеткен игі істерін, ашқан жаңалықтарын, айшықты ойларын, тар заманда жүзеге асыра алмай қалған өміршең идеяларын бүгінгі ұрпақ өз қажетіне жаратып жатыр...

ҒАЛЫМЖАН ХАКІМОВ ЕҢБЕКТЕРІНІҢ, МАҚАЛАЛАРЫ МЕН ӨЛЕҢДЕРІНІҢ ТОПТАМАСЫ.

Ғалекеңнің өзімен-өзі оңаша қалып, мұңайған, қайғырған кездерде көрікті ойларын, қуаныштары мен қол жеткізген жетістіктерін, өткен өмір жолын қағазға түсіргені, ақ қағазбен сырласқаны оның рухани болмысын танытқандай... Оның биік парасаты, ыстық жүрегі, ақын жандылығы, өлеңдері мен мақалаларынан айқын аңғарылады.

Автобиография Хакимова Галимжана Хакимовича

Я, Хакимов Галимжан Хакимович родился 9 ноября 1912 г. в семье сельского (аульного) учителя в Умтульском аул-совете Казталовского района, Уральской области.

Мой отец, Ажикеев Хаким Абдулахатович, длительное время работал в системе народного образования, затем-научным сотрудником Академии наук Казахской ССР, преподавателем Казахского Государственного Университета им. С.М.Кирова. В 1958 году, в возрасте 71 лет, он ушел на песнию. Умер в 1968 году в г. Алма - Ате.

В 1923 году, когда мне пошел 11 лет от роду, меня отец отправил в г. Оренбург на учебу. Там меня определили воспитанником детской коммуны. На втором году учебы, в 1924/25 учебном году, я заболел туберкулезом легких. Ввиду постигшей меня болезни, я не смог продолжать учебу до 1929 года. В 1929 году поступил в подготовительные группы Уральского Педагогического техникума. После окончания подготовительных групп я не стал продолжать учебу в техникуме и в 1932 году поступил на Московский рабфак имени В.М.Молотова. По окончании рабфака, в 1936 года, поступил в Московский нефтяной институт имени академика И.М.Губкина. В 1941 году окончил геологоразведочный факультет названного института и с этого времени беспрерывно работаю в Гурьевской области, по своей специальности.

В 1952 году, будучи главным геологом укрупненного нефтепромысла Кулсары, был послан на учебу в Академию нефтяной промышленности, которую окончил в 1954 году.

До 1957 году я работал на разных нефтепромыслах Объединения «Казахстаннефть» в качестве геолога по бурению геолога по добыче нефтй, а затем главного геолога ряда нефтепромыслов. В этот период своей деятельности я занимался вопросами разработки и доразведки вверенных мне нефтяных месторождений (Косчагил, Комсомольский, Макат, Доссор, Мунайлы, Кулсары и др.)

В процессе работы в качестве главного геолога нефтепромысла Макат я непосредственно руководил и осуществил применение вторичных методов эксплуатации нефтяных горизонтов, путем искусственного заводнения последних. Тогда эта работа в Союзе проводилась впервые только на нефтепромысле Макат. За эту работу приказом Наркомнеф-ти (тов Н.К.Байбакова) я был приемирован деньгами с присуждением мне звания: «Отличника Социалистического соревнования Наркомнефти» с формулировкой: «За успешное проведение опытного освоения метода искусственного заводнения нефтяных пластов» (удостоворение № 11951 от 28-4-1945 г.)

В последствии мною был выполнен обобщающий научный труд на тему «Анализ процесса заводнения на месторождениях Доссор, Макат и далнейшие задачи по применению заводнения в различных геологических условиях на новых объектах Южной Эмбы», который находится в геологических фондах Объединения «Эмбанефть».

С 1957 года я занимался вопросами разведки нефтяных и газовых месторождений. В этот период своей деятельности я работал главным геологом бывшего треста «Казнефтеразведка», начальником геологического отдела Объединения «Казахстаннефть», а с июля месяца 1960 г.

по июль месяц 1972 года - управляющим треста «Казахстаннефтегеофизика». С июля месяца 1972 г. работал заместителем начальника вновь организованного в г. Гурьеве, Казахского производственного геологического управления «Казнефтегазразведка». В марте 1973 г. вышел на пенсию, являюсь персональным пенсионером республиканского значения и с этого времени перешел на работу в отдел геологического контроля инженером-геологом.

В период моей работы управляющего трестом «Казахстаннефте-геофизика» нами были выявлены в результате проведенных геофизических работ и они были рекомендованы к глубокому разведочному бурению, такие геологические структуры, как Жетыбай, Узень, Тенге, Карамандыбас, Тасбулат, Прорва, Мартыши, Камышитовое, Грань, Аксу и другие, которые, как известно, впоследствии оказились крупными и средними месторождениями нефти и газа, обогатившими Казахскую Республику сырьевой базой для дальнейшего расцвета здесь нефтедбывающей промышленности.

В знак признания моей скромной работы, в свое время моя кандидатура, в числе других, общественностью Области и Республики была выдвинута на соискание Ленинской премии «За открытие и разведку крупнейших месторождений нефти и газа Жетыбай и Узень» на Южном Мангышлаке.

Являюсь соавтором двух книг-монографий: «Геология и перспективы нефтегазносности Арало-Каспийского региона» (Гостоптехиздат, Москва, 1963 г.) и «Геология и нефтегазносность юго-востока Прикаспийской впадины» (Издательство «Наука» Казахской ССР, Алма - Ата, 1971 г.) Также были опубликованы в журнале «Геология нефти и газа» ряд статей по геологии и перспективе нефтегазности изучаемых районов.

За время своей работы в системе нефтедобывающей промышленности, затем геологии, правительственными наградами я отмечался 11 раза, в т.ч орденами «Трудового Красного Знамени» два раза и орденом «Знак Почета».

Указом Президиума Верховного Совета Казахской ССР от 31 марта 1967 года мне было присвоено почетное звание «Заслуженного геолога-разведчика Казахской ССР» с одновременным вручением Почетной Грамоты Верховного Совета Казахской ССР.

Я являлся одним из пионеров страны Советов. В ряды пионеров был принят в 1924 году пионерским отрядом при Оренбурской детской Коммуне в траурные дни по Ильичу.

В комсомол поступил в марте 1927 года. О своих юношеских годах я вкратце изложил в 1967 году, по просьбе ветеранов Комсомола.

Членом КПСС состою с 1943 года. Начиная с 1947 года неоднократно избирался членом пленума Жилокосинского (ныне Эмбенский) и Макатского райкомов партии, а также депутатом Советов трудящихся тех же районов. С 1954 по 1957 год, работая главным геологом НПУ Доссор-Макат, избрался членом бюро Макатского райкома партии.

В период с 1961 по 1973 году, являлся членом пленума Гурьевского обкома партии. В 1961, 1964 годах дважды избрался депутатом Гурьевского городского Совета депутатов трудящихся, а в 1971 - депутатом Гурьевского областного Совета депутатов трудящихся. В период работы на нефтепромыслах Макат, Мунайли работал заместителем секретаря партбюро этих промыслов, а в аппарате объединения «Казахстан-нефть»-секретарем партбюро управления.

Также принимал активное участие в работе профсоюзных организаций: с 1958 по 1971 год избирался членом пленума Гурьевского Облсовпрофа, в том числе трижды был избран членом президиума последного. Избирался делегатом XIV всесоюзного съезда профсоюзов рабочих геологоразведочных работ (II. 1972г.).

Большое участие принимал в работе Общества «Знание». Избирался членом правления и президиума Гурьевской областной организации Общества «Знание» с 1962 по 1972 год. Также был членом Западно-Казахстанской Краевой организации Общества «Знание» с 1963 года по 1965 год. Также был членом Правления республиканской организации Общества «Знание» Казахской ССР с мая 1972 года. Был избран делегатом IV-съезда Всесоюзного Общества «Знание» (июнь 1964 г.)

Состав семьи: жена, трое детей.

Нефтяники Эмбы в годы Великой Отечественной войны

9 мая 1960 года исполнится 15 лет великой победы советского народа и его вооруженных сил над гитлеровской Германой.

Этот день, день 9 мая, вошел в историю как праздник победы, торжества прогресса и цивилизации.

Героическая борьба Советского народа в годы Отечественный войны за свою социалистическую родину окончилась всемирно-исторической победой над фашизмом и обеспечила дальнейшее свободное развитие нашей страны, а также всего прогрессивного человечества во всем мире.

Победа над гитлеровской Германией и ее союзников не легко досталась советскому народу. Миллионы советских людей отдали свою жизнь за родину в неравных, особенно первые годы войны, боях с озверелыми, вооруженных до зубов врагами нашей страны. Миллионы детей и матерей лишились отца, мужа, братьев и сестер.

В эти трудные годы советские люди, те которые остались в тылу, работали не покладая рук днем и ночью и обеспечили нужды сражающихся воинов, славных защитников родины.

В этой обстановке, в тяжелые дни Великой Отечественный войны, значение Эмбенских нефтей возросло еще больше. В первый период войны некоторые нефтяные месторождения страны были оккупированы немецкими захватчиками, а другие, находившиеся в зоне военных действий, работали с перебоями.

По зову Центрального Комитета Коммунистической партии нефтяники Эмбы, как и весь советский народ, поднялись на защиту родины. Те, которые остались в тылу, в трудовом фронте с первого дня Отечественный войны работали с небывалым напряжением энергии. Были организованы десятки фронтовых бригад, вместо умерших мужчин в армию пришли женщины, которые быстро освоили «мужские» профессии, стали не только выполнять, но и перевыполнять государственные задания. Самоотверженный труд нефтяников Эмбы был достойно отмечен в 1943 году, Указом Верховного Совета СССР была награждена первая группа нефтяников Эмбы в количества 56 человек орденами и медалями Советского Союза. В числе награжденных были такие знатные мастера, передовики производства, как Байарыстанов Абдеш, Бермагамбетов Назен, Ескариев Рамазан, Карамурзиев Бисен, Мулдагалиев Мухан, Табанов Михан, Кожагулов Галимжан и другие.

Все мысли и энергии большого коллектива нефтяников были направлены для осуществления призыва партии «Все для фронта, все для победы».

Основное внимание уделялось повышению добычи нефти за счет массового использования внутренних резервов. В первые годы войны проводились мероприятия по переводу целого ряда скважин на совместную эксплуатацию нескольких маложидкостных горизонтов; впервые в Советском Союзе осуществляется усиленный отбор жидкости из скважин обводненных водой своего же горизонта; на Доссоре и Макате проводятся вторичные методы эксплуатации путем площадного заводнения горизонтов.

В результате осуществления всех этих мероприятий, несмотря на сокращения объема эксплуатационного бурения, добыча нефти не только не упала, но даже возросла.

Если принять среднегодовую добычу нефти первой пятилетки за 100%, то можно видеть да какого уровня поднялась добыча нефти в годы войры:

В годы войны усиливаются и геолого-разведочные работы, для этого в 1943 году создаются трест «Казахстаннефтеразведка», Казахстанское Отделение Государственного геофизического треста (ГСГТ) и специальная Эмбенская экспедиция геолого-разведочного института.

Организационно-хозяйственные трудности вызванные войной, сковывали размах разведочных работ, тем не менее за годы войны было открыто и введено в разработку три новых месторождения: Комсомольский, Кошкар, Тентексор. На территориях разрабатываемых площадей выявлено и введено в разработку 6 новых нефтяных залежей (Сагиз II участок - юрский горизонт; Кулсары - альб, апт-неоком; Искене-новый восточный участок и др.)

Сегодня, когда исполняется 15 лет со дня победы над германским фашизмом, мы не можем не вспоминать имена наших Славных нефтяников, которые своим самоотверженным трудом в тылу вложили неоценимый вклад в дело ускорения дня победы. К таким прославленным сынам нефтяной Эмбы относятся товарищи: Ескариев Рамазан, Байарыстанов Абдеш, Доспаева Балганым, Зурбаев Сабиргали, Бермагамбетов Назен, Котельников , Мухин, Ильясов Куби, Ажибаев Сядр,Табанов Михан, Тулекбаев Базаргали, Аманбердиев Ермаш, БижановАдайбай, Уразов Дармен, Карамендиев Шуаккали, Калабаев Абиш, Гафаров Габбас, Галимов Фатих, Пекшев ...., Алдахов Жаулыбай и многие другие.

За самоотверженный труд в годы войны, за успешные выполнения заданий партии правительства вышеперечисленные товарищи и сотни других нефтяников были удостоены правительственными наградами, орденами и медалями.

С тех пор прошло 15 лет. Теперь на производство пришло новое поколение - молодые специалисты: мастера и командиры промышленности.

Г Хакимов

«Прикаспийская коммуна» 1960 года.

Геофизикам - помощь ученых

Геофизические методы занимают одно из ведущих мест в комплексе поисково-разведочных работ на нефть и газ в Западном Казахстане. Подавляющее большинство перспективных структур вводится в глубокую разведку исключительно по данным геофизических исследований земных недр, без дополнительного бурения. Особенно большой объем работ произведен за последнее десятилетие, когда были внедрены современная методика, высоко-производительная аппаратура и оборудование.

В прошлом году коллектив нашего треста впервые в стране опробовал воздушные взрывы при работах «плоским фронтом» на Устюрте и Мангышлаке. Первые результаты показали их надежность и высокую эффективность. Этот способ сейсморазведки позволяет избегать бурения в отдаленных безводных местах.

Коллектив треста достиг высокой производительности труда, снизил себестоимость геофизических работ, начал исследовать более глубокие слои земной коры. Производственный план выполняется из года в год. Мы горды тем, что внесли свой вклад в открытие на Мангышлаке новой крупной нефтегазоносной провинции. А к настоящему времени сопоставимой с южной частью полуострова представляется территория Южного Устюрта, где сейсморазведкой выявлен, детализирован и рекомендован к глубокому разведочному бурению ряд довольно крупных перспективных структур.

Северный Устюрт по характеру тектоники и особенностям геологического разреза мезокайнозойских отложений также близок к Южному Мангышлаку и Южному Устюрту. Здесь тоже следует ожидать открытия новых нефтегазовых месторождений. Подтверждением таких надежд является недавнее открытие продуктивных горизонтов с признаками высококачественной нефти на Арстановской структуре.

Вместе с тем, задачи геофизической службы, непрерывно усложняются. Так, в районах Мангышлака мы встречаем большие затруднения при изучений малоамплитудных структур типа Южнокарагиинской. Нередко получаемые нами сейсмические данные не позволяют с достаточной уверенностью обосновать наличие структуры, перспективной на нефть и газ. Это связано со скоростной неоднородностью верхней части разреза. А без детального знания его мы не можем правильно производить построение сейсмических горизонтов. Важным средством улучшения качественных показателей послужило бы бурение скважин глубиной 500-700 метров, в которых можно изучать скорости распространения упругих и мешающих волн. Логика подсказывает, что эту работу лучше всего включить в план тресту «Мангышлакнефтеразведка». Однако, предпринятая нами попытка договориться с руководством Западно-Казахстанского геологического управления, которому подчинен трест, о бурении скважин на Атамбайской структуре ни к чему не привела.

В районах полуострова все еще остается белым пятном строение юрских и так называемых рэтлиасовых отложений, которые сулят открытие новых нефтенгазонакоплений. Основная трудность состоит в том, что очень часто при сейсмических исследованиях мы получаем многократно повторяющиеся отражения волн от верхних горизонтов мезозойской толщи, которые накладываются на отражение волн от интересующих нас горизонтов юрских и более древних отложений и запутывают все показания. А мы, увы, не имеем до сих пор ни разработанной наукой методики, ни техники для борьбы с этим явлением. Большие перспективы дальнейшего развития нефтегазодобывающей базы в Западном Казахстане связываются с солянокупольными структурами Прикаспийской впадины. Но, к сожалению, до настоящего времени геофизическая служба слабо освещает строение крутопадающих склонов ядер куполов, примыкающих к ним пермотриасовых и подсолевых горизонтов. Глубина залегания подсолевых отложений, например, в центральной части впадины достигает 7-10 километров и остается недоступной для промышленной разведки.

Геофизики-первопроходцы земных недр. И именно мы в первую очередь нередко с горечью чувствуем свое бессилие. Конечно, коллектив треста и сам настойчиво ищем пути усовершенствования геофизических исследований. Однако справиться с этой сложнейшей задачей только своими силами мы не можем. Не можем всего потому, что мы производственники, и направляем главные усилия на выполнение государственного плана. Короче говоря, геофизикам нужна большая, срочная и всесторонняя помощь научно-исследовательских учреждений, призванных осуществлять дальнейшую разработку методических приемов и новых методик геофизических работ.

Но эта помощь пока слишком слаба. По договору с трестом «Казахстаннефтегеофизика» проблемами повышения эффективности геофизических исследований на Южном Мангышлаке многие годы занимался Всесоюзный научно-исследовательский институт ВНИГРИ. Однако необходимых методических разработок он не дал, и мы вынуждены были отказаться от его услуг. Продолжительное время головной институт страны «ВНИИгеофизика» проводил опытные исследования на территории Прикаспийской впадины с целью разработки методики изучения строения подсолевых отложений. Но и он не оказал нам очевидной помощи, равно как и ряд других научно-исследовательских учреждений. Видимо, давно пора Министерству геологии СССР всерьез заинтересоваться, почему работы подведомственных ему институтов не дают ощутимых результатов и принять радикальные меры.

В решениях XXIII съезда КПСС дана четкая установка на ускорение технического прогресса в геологоразведке. Сейчас для создания в Западном Казахстане нефтегазодобывающей промышленности назрела неотложная необходимость резко усилить объем и повысить эффективность работы научно-исследовательских институтов страны по оказанию помощи как геофизикам, так и геологам Казахстана.

Управляющий трестом «Казнефтегеофизика».

«Казахстанская правда», 10 сентября 1967 г.

Есімізде өткен жолдар

Біз еңбек еткен Ембіде және оған көрші аудандарда мұнай өндірісін дамыту жолында ізденіспен өткізген соңғы қырық жылымыз айтарлықтай жемісті болды. Отан соғысына дейінгі мезгіл ескі мұнай кәсіпшіліктерін қалпына келтірумен қатар, бүл өндірісті ілгері дамытуға бет алған кезең болатын. Бұл кезде ескі кен орындары - Доссор мен Мақаттан басқа Байшонас, Қосшағыл, Құлсары кәсіпшіліктері қатарға қосылған еді. Ал қалған кен орындары кейін ашылып, пайдалануға соңынан берілді.

Қазақстанда мұнай, газ өндірісін шапшаң өркендетіп республикамыздың көптеген өлкелелерін мұнайлы, газды өңірге айналдыруға Коммунистік партия мен Совет үкіметі зор маңыз беріп, оған жүйелі басшылық; етіп отыруының ерекше маңызы болғанын атап көрсеткен жөн. Ембінің мұнайы азамат соғысы кезінде елімізді ішкі, сыртқы жаулардан қорғауда, экономикамызды қалпына келтіруде өте маңызды болғанын тарихи документтерден жақсы білеміз.

Ұлы Отан соғысының ауыр жылдарында Ембі мұнайы айырықша зор роль атқарды. Ол кезде мұнай кәсіпшіліктері санаулы ғана болды, әрі мұнайлы алаңдардың көлемі шағын еді. Ал, Отан мүддесі мұнай қорын мейлінше көптеп шығаруды керек етті. Ол үшін бұрын жеке пайдаланылып келген әр мұнай қабаттарын біріктіріп, өнімін арттыру керек болды. Скважиналардан алынатын өнімге шек қойылмады, мұнай - суды шыққанынша алу шарт еді. Өнімі азайып кеткен ескі мұнай горизонттарына су айдап, оларды қолдан суландырып, мұнайды бір скважинадан екіншісіне лықсыту мақсатымен скважиналарды қайталап пайдалану әдісі қолданылды. Мысалы, 1943 жылы Одақ бойынша тұңғыш рет мұнайлы Ембіде кен қабатын пайдаланудың екінші әдісі іске асырылды. Бұл маңызды істі жүзеге асырғаны үшін осы жолдардың авторы басқарған бір топ адамға 1945 жылдың апрель айында «Мұнай өндірісінің үздігі» деген атақ пен ақшалай сыйлық беріліп еді.

Соғыс жылдарында партия, комсомол қызметкерлері өндіріске жиі келетін. Түрлі жиналыстар өткізіліп, жұмысшылармен, өндіріс озаттарымен, жастармен кездесулер болып тұрды. Өндірістің техникалық жұмыс бабын қадағалап, бақылау үшін комсомолдардан, инженер-техник қызметкерлерден түнгі күзет қойылатын болды. Бірде, түнгі қызмет, күзеттен кейін бізді - В.Балдуевті, Д.Жаналиевті және мені өндірістік комсомол комитетінің бюро мүшелері ретінде (Балдуев секретары болатын) обком секретари С.И. Круглов кәсіпшіліктегі қонақ үйге шақырды. Осында қызмет бабымен келген бұл кісі басқа жұмыстарын бітіріп, жүргелі жатыр екен. Бізбен жылы амандасып, ұйықтамаған түрімізді көріп:

Мұнай өндірісі өлкемізде көп мезгіл дами алмай, шағын деңгейде болып келді. Оның негізгі себебі геологиялық жұмыстардың шабан әрі аз көлемде жүргізілгендігінен еді. 1940 жылдары терең барлама бұрғылауы онша болмады. Оның үстіне қазылған скважиналардың тереңдігі 1500 метрден асып жарымады. Әрине, ол кезде бүгінгідей техника болмады. Ал, қазіргі кезді алсақ, тек қана геология министрлігі бойынша жылына қазылатын терең бұрғылаудың мөлшері 276 мың метрге, скважиналардың тереңдігі 5500 метрге жетті.

Өткен мезгілді, істелген істерді еске алғанда бірге жұмыстас болған өндіріс басшыларын, партия басшылығын іске асырған, көпке беделді, ұйымдастырушы болған ағалар мен замандастарды республикамыз бен Қазақстан Компартиясының 60 жылдық мерекесі қарсаңында еске алған орынды екені айқын. Әр кезеңде өндірісті басқарып ұйымдастырушы болған, жұмыс нәтижесімен ел таныған ардагер азаматтар Алғазы Ілиясов, Сабыр Зорбаев, Рақымжан Сағындықов, Сары Жүсіпов, Құсан Нәренбаев есімдері жұртшылықтың есінде. Мұнай кәсіпшіліктерін БК(б)П Орталық Комитетінің партиялық ұйымдастырушысы болған Құлқайыр Оспанов, Қожахмет Ізімбергенов, Айтжан Қауқаев және басқалар шын мәнінде адамдардың тәрбиешісі бола білді.

Республикамыз бен Қазақстан Компартиясының 60 жылда жүріп өткен жолы ішінде облыс еңбекшілері партия ұйымдарының басшылығы мен қамқорлығына сүйене отырып, экономикамыз бен мәдениетімізді өркендетуде орасын зор шараларды жүзеге асырды және бұл күнде елеулі табыстарға ие болып отырғанымыз осының айқын айғағы болып табылады.

Ғ.Хакімов, ардагер геолог - барлаушы.

«Коммунистік еңбек», 22 тамыз 1980 жыл.

Өз күшімізбен

«Казнефтегеофизика» тресі коллективінің құрылыс салудағы жақсы бастамасы.

Геофизиктер дала қызметінен келгенде олардың үй - тұрмыстары, жұмыс орындары, басқа да мәдени ошақтары әзір болуға тиіс. Бұл - бізден мекеме басшыларынан үлкен жауапкершілікті талап етеді. Ведомстволық объектілерді салып беруге тиісті құрылыс ұйымдары көптеген сылтаумен ол жұмыстан бас тартып жүр. Кейбір объектіні қолға ала қалса, оны бітіруді көптеген жылға созып, уәде - сылтаулармен коллективтің назарын жерге түсіреді. Бұл жағдайда ойлаған құрылыс мақсаттары орындалмайтынына көз жеткен «Қазақстан мұнай геофизика» тресінің әкімшілігі керек объектілерді өз күшімізбен салу қажет деп тапқан болатын.

Бұл бастама сәтті болды. Мысалы, тек соңғы 1966 - 1967 жылдарда 51 объекті салынып, пайдалануға берілді. Оның ішінде 6200 шаршы метрлік тұрғын үйлер, 140 балалық және 30 балалық екі ясли - балабақша, 180 орындық клуб, 2 камералық корпус, тағы басқалар бар. Тұрғын үйлерді 2-3-4 қабат етіп салып, тұрғындарға барлық коммуналдық жағдайларымен тапсырып келеміз. Енді 5 қабатты үйлер тұрғыза бастадық. Гурьевте сондай 70 пәтерлік бір үйдің құрылысы аяқталуы жақын.

Бұл аталған объектілерден басқа, Гурьевте ертеректе коммуналдық жағдайларсыз салынған, пешпен жылытатын 80 пәтер үйге жылу және канализация жүйесін салып бердік. Бұлда соңғы екі жылда жасалып отыр.

Үстіміздегі бесжылдықтың аяғына дейін тағы да бір 5 қабатты үй, 280 балалық ясли -бақша, Гурьев экспедициясына машиналы - есеп техникасы арқылы жұмыс атқаратын орталық, 3 қабатты үй және екі қабатты үлкен база салынбақшы.

Бұл жұмыстарды біз қалайша ұйымдастырып отырмыз? Бірінші - қаражат мәселесі. 1966 жылға дейін күрделі құрылысқа геологиялық жұмысқа арналған ақшадан 1,5 процент мөлшерінде пайдалануға рұқсат етілетін еді. Соңғы кезде үкімет қаулысы бойынша оны 5 процентке дейін көбейтті. Бірақ министрлік біздің трест бойынша жоспарды 2 проценттен артық қарамай келеді. Соған қарамастан, жылдық қаражаттың мөлшеріне жақындатып, жұмысты сапалы түрде аяқтауға тырысамыз. Бұл жағдай құрылыс жұмысын нашар атқарып отырған геологиялық мекемелердің есебінен екінші жарты жылға қосымша қаражат алуға жағдай туғызып келеді.

Екінші - ұйымдастыру мәселесі. Экспедициялар бойынша қаралған құрылыс мөлшеріне сәйкес құрылыс цехтары ұйымдасады. Олардың адамдары әрдайым, жұмыссыз болмауы үшін керек құрал-сайман, қажетті құрылыс материалдары, мүмкіндігіне қарай машина және басқа да көтергіш техникалармен қамтамасыз етеміз. Жетпеген техниканы басқа мекемелерден уақытша жалдап алып отырамыз. Әрине, бұл оңайлықпен бітпейді, көп жүруді, екі жақты көптеген келісімдерді қажет етеді. Гурьевте төрт қабаты 32 пәтерлік үйді солай салдық. «Пионер» атты көтергіштен басқа техникамыз болмаса да ойлаған мақсатты сапалы түрде, абыроймен орындап шықтық.

Құрылысшылардың ынтасын арттыра түсу мақсатымен олардың қызметі істегеніне қарай төленеді. Жұмысты жігерлі, ынталы, жақсы істейтін құрылысшыларды коллектив алдында мақтаныш тұтып, көтермелеу, ынталандыру шаралары да іске асырылып келеді. Құрылысшылар өзара социалистік жарысқа түсті. Жарыс шартының орындалуына үнемі назар аударылып келеді.

Құрылыс жұмысын жүргізуге Гурьев геофизикалық экспедициясының басшы қызметкерлерінің бірі Олжабаев Аманжан, аға прораб - инженер Әділов Ұзақбай жолдастардың қосып отырған үлесі үлкен. Сондай-ақ, тас қалаушылар бригадирі Ешмұратов Мұстахим, тас қалаушы Әбілов Қаби, ағаш шебері Сахаров, балташы Б.Буринин, тағы басқа көптеген жолдастардың жұмысты жақсы істейтіндерін атап кеткен орынды.

Дәуірімізге сай, қызметкерлеріміздің өнімді еңбек етіп, жақсы тұрмыс құруына, көңілді демалуына әрдайым қамқорлық жасап отырамыз. Керек болған жағдайда бүкіл коллектив түгелдей шығып, құрылыс объектілерінде жұмыс істейді. Мысалы, бітіп жатқан 70 пәтерлік үйдің орнын қазғанда су шығып, оған керекті техникамыз болмай қалды. Сол кезде 200-ден астам адам бірден шығып, оны бір-екі күнде қазып бітіріп кетті. Сондай-ақ, геофизиктердің мақтанышы - Бесіктідегі 200 балалық пионер лагері коллективпен тынбастан еңбек етіп, әрдайым қамқорлығының аркасында қазір бау-бақшаға айналды.

Осы сияқты халық мүддесіне лайықты құрылыстарды негізгі жұмыспен қатар жүргізе беруді міндетіміз деп санаймыз. Гурьевте қысы-жазы шомылатын жабық су бассейнін салу да жоспарымызда бар. Қаланың жұртшылығы керек құрылыс заттарын кезінде алуға тиісті көмектерін көрсетсе, әрине, біз оның бітуін көпке созбаймыз.

«Құрылыс ұйымдары қашан салып береді» деп отырғаннан нәтиже жоқ екеніне өмір айғақ. Сондықтан барлық шаруашылық мекемелері өз күштерімен құрылыс жұмысына белсене кіріссе, қаламыздың тұрмыс жағдайының жақсара түсетіндігіне сөз жоқ. Біз барлық кәсіпорын, шаруашылық коллективтерін осыған шақырамыз.

Құрылыс жұмысын белсенді түрде қолға алайық, жолдастар!

Ғ.Хакімов,

«Казнефтегеофизика» тресінің басқарушысы.

«Коммунистік еңбек» газеті. 1967 жыл.

Перед геологами стоят большие задачи

Коммунистическая партия и Советское правитаельство всегда уделяли большое внимание изучению и использованию минеральных богатств страны, как одному из определяющих факторов развития промышленности. Ещё в первые годы Советской власти декретами «О земле», «О недрах земли», разработанными В.И.Лениным, Советская республика закрепила право народа на использование природных ресурсов и минерального сырья для строительства экономики социализма. Создание материальной основы крупной индустрии В.И.Ленин связывал с наличием в Российской Советской республике гигантских запасов руды, каменного угля, нефти, солей, минеральных источников и т.д. «Разработка этих естественных богатств приемами новейшей техники,- писал Владимир Ильич,- даст основу невиданного прогресса производительных сил». (В.И.Ленин. Соч.,т.27, стр.228).

В успешном развитии социалистической экономики и строительстве могучего социалистического государство есть и определенный вклад советских геологов, которые проделали гигантскую работу по разведке месторождений полезных ископаемых - основы для создания мощной индустрии страны.

По уровню разведанных запасов многих важных полезных ископаемых Советский Союз далеко опередил наиболее развитые капиталистические страны и в мировом балансе минерального сырья занимает сейчас ведущие места. В стране разведано более 15 тысяч месторождений полезных ископаемых, составляющих надежную сырьевую базу для развития черной и цветной металлургии, для химической промышленности, производства минеральных удобрений, добычи нефти и газа, угля, для развития энергетики.

За последние годы геологами сделан ряд крупнейших открытий большого народохозяйственного значения, улучшающих географию минерального сырья и позволяющих планировать новое, более рациональное размещение горнорудной, нефтяной и газодобывающей промышленности. Многие из этих открытий имеют большое принципиальное значение для дальнейшего развития поисковых и разведочных работ.

Велики успехи советских геологов в открытии новых крупных нефтяных и газовых провинций. В Западной Сибири определилась и успешно разведывается огромная нефтегазоносная провинция. Расположение нефтегазовых месторождений Западной Сибири в географическом центре страны позволяет коренным образом улучшать топлив-но-энергетический баланс северных, северо-западных и центральных районов Европейской части СССР.

Открытие крупных многопластовых нефтяных и газовых место-рождений на полуострове Мангышлак в Западном Казахстане коренным образом меняет экономику этого географически очень выгодно расположенного района.

В Европейской части СССР, в районах с развитой нефтегазодо-бывающей промышленностью-в Татарии, Башкирии, на Северном Кавказе, в Оренбургской, Пермской, Куйбышевской и Волгоградской областях, в Коми АССР, на Украине, а также в новых районах-в Белоруссии, Удмуртии, открыты новые высокодебитные месторождения нефти и газа.

В Азербайджане доказаны высокие перспективы нефтегазоносности Прикуринской низменности и Бакинского архипелага. В Туркменской ССР открыты новые крупные месторождения нефти и газа, впервые установлена газоносность морских площадей. Новые газовые месторожденя открыты на Сахалине. Доказаны высокие перспективы газоносности Якутской АССР. Получены обнадеживающие результаты поисков нефти и газа в южных районах Восточной Сибири и Грузии.

В результате проведенных работ разведанные запасы нефти за годы семилетки и первые годы текущей пятилетки возросли в несколько раз.

Минувший год для советских геологов, как и для трудящихся всей нашей страны, явился годом больших трудовых побед. Успешно выполнены принятые в честь 50-летия Великой Октябрьской социалистической революции обязательства и задания народнохозяйственного плана на 1967 год.

В юбилейном году выполнен план прироста запасов всех полезных ископаемых, а по важнейшим из них значительно перевыполнен. Выявлено свыше 130 новых месторождений полезных ископаемых, в том числе 44 месторождения нефти и газа. Завершена промышленная оценка многих крупных месторождений нефти, газа, черных, цветных и редких металлов, неметаллических полезных ископаемых, имеющих важное народнохозяйственное значение. Успешно проведены изыскания источников водоснабжения для городов, промышленных центров, колхозов и совхозов. Улучшились технико-экономические показатели геологоразведочных работ. Проведена большая работа по улучшению жилищных и культурно-бытовых условий трудящихся геологических организаций.

Всё это явилось существенным вкладом геологов в развитии экономики Советского государства, в создании материально-технической базы коммунизма.

Особенно бурно в последние годы начала развиваться нефтяная и газовая промышленость СССР. В юбилейном году добыча нефти возросла до 288 млн.тонн и газа до 160 млрд.м . Высокие темпы роста добыча нефти и газа стали возможными благодаря большим достижениям гео-логоразведочных работ, создавшим мощную сырьевую базу нефтяной и газовой промышленности. В результате вовлечения в разведку новых крупных территорий, при непрерывном росте объема геологопоисковых и разведочных работ, в 1959 - 1967 годах открыто более половины всех выявленных в стране нефтянных и газовых месторождений.

Западый Казахстан, преимущественно Гурьевская область, является основным нефтедобывающим районом в Казахстане с большими перспективами развития нефтяной и газовой промышленности. Имеются большие перспективы для разработки борно-калийных солей, бурых углей, редких металлов и строительных материалов.

Геолого-разведочные работы на нефть в Урало-Эмбенской нефтенностой области начаты в 1892 году и в не большом объёме проводились вплоть до Октябрьской революции. Результатом этих работ явилось открытие в 1911 и 1915 годах первых нефтяных месторождений на Доссоре и Макате, положивших начало развитию нефтяной промышленности Казахстана.

Подлинное развитие нефтяная промышленность Эмбы получила лишь в годы Советской власти.

С 1923 года начато систематическое изучение геологии и нефтеносность этой перспективной территории. Совершенствуются методики геолого-разведочных работ, осуществляется комплекс работ, включая опорное и параметрическое бурение, гравиметрическую съёмку, сейсморазведку, геологическую съёмку с примениием кортировочного бурения, структорно-поиского и глубокого разведочного бурения.

К 1959 году в разработку были введен 18 солянокупольных нефтяных месторождения с годовой добычей нефти 1,5 млн.тонн. Подготовленные запасы к этому году составили 80 млн.тонн. нефти.

Бурными темпами развивались геологоразведочные работы на территории Гурьевской области в период семилетки 1958 - 1965 годов. Самоотверженный труд геофизиков, геологов и буровиков завершился открытием в 1961 году крупной нефтегазоносной провинции на Южном Мангышлаке.

Два нефтяных месторождения с высококачественной масляной нефтью открыто в междуречье Урал - Волга.

Включившись в социалистическое соревнование за достойную встречу 50-летия Советской власти, геологоразведчики Западно-Казахстанского геологического управления завершили юбилейный год новыми достижениями в открытии нефтяных и газовых месторождений.

В итоге проведенных геологоразведочных работ за год, основные геологические задачи, поставленные перед управлением, выполнены: план прироста запасов нефти выполнен на 107,8%, газа - на 108,8%. Подготовлены к разработке два газонефтяных месторождения Тенге и Карамандыбас. Утвержден в ГКЗ подсчет запасов по Тенгинскому ме-сторождению. Значительно расширена площадь газоности по место-рождению Чагырлы -Чумышты.

Получены новые геологические данные, позволяющие расчитывать на открытие новых месторождений нефти и газа, подготовленные запасы к этому году составили 80 млн. тонн нефти.

В последние годы открыты два нефтяных месторождения с высококачественный масляной нефтью в междуречье Урал-Волга.

Получены новые геологические данные, позволяющие рассчитывать на открытие новых месторождений нефти и газа на площадях Арстановской, Каракудукской и Курганбайской, а также новых залежей в пермотриасе на месторождении Западная Прорва. Открыто небольшое газовое месторождение Актас. В стадии завершения находятся работы на месторождениях Тасбулат и Камышитовый.

В 1967 году разведчики впервые вышли глубоким разведочным бурением на Южный Устюрт, где начато бурение опорной скважины на Аксаксаульской структуре, высокоперспективной в нефтегазоносном отношении.

В 1967 году начато бурение сверхглубокой скважины на Биикжале с проектной глубиной 7000 метров. Подготовлено структурно - поисковым бурением под глубокое бурение три структуры.

Всего в 1967 году поисково - разведочные работы проводились на 25 площадях, перешедших разведкой с 1966 года и на 7 площадях, введенных в бурение в 1967 году. Основной объём их, как и в предыдущие годы, проводился на Южном Мангышлаке, где в значительно меньшем объёме затрачивается 71% общей проходки разведочного бурения.

Управлением проводилась определенная работа, направленная на дальнейшее совершенствование техники и технологии производства.

Для бурения Биикжальской сверхглубокой скважины смонтирована и пущена уникальная буровая установка БУ-300 ДЭ. Внедрен впервые в Казахстане реактивно-турбинный бур для проводки столов скважин большого диаметра. Впервые в Советском Союзе на Биикжальской сверхглубокой скважине спущена и зацементирована сварная обсадная колонна диаметром 720 мм на глубину 362 м и колонна диаметром 426 мм на глубину 1369 м.

Широкое внедрение гидромонитарных долот и долот уменьшенного диаметра позволило значительно сократить затраты на глубокое бурение.

Внедрено испытание скважин в процессе бурения испытателями пластов.

Начато внедрение одношарошечных алмазных долот, обеспечивающих значительное увеличение проходки на долото. Проводилась работа по улучшению качества промывочных жидкостей, совершенствованию технологии крепления скважин в осложненных условиях.

Начато внедрение рекомендации Института геологии и геофизики по улучшению технологии бурения скважин, сетевых графиков монтажа буровых и научной организации труда.

Обобщен и распространен опыт работы передового бурового мастера тов. Токжанова по возбуждению притока из скважин методом аэризации, внедренный конторой опробования скважин треса МНГР.

Социалистическим соревнованием охвачены все предприятия управления. По итогам Республиканского социалистического соревнования коллектив ГГПНЭ дважды завоевал призовые места, причем по итогам III квартала с присуждением Переходящего Красного Знамени МГ Каз.ССР и республиканского комитета профсоюза.

Лучшими бригадами признани бригады, руководимые бурмастерами т.т. Тарабриным, выполнивших план проходки на 102,4%, Токжановым-на 104,6%, Борщ-на 131,2%, Шамжановым-на 101,3%.

Лучшими вышкомонтажными бригадами, выполнившим план, признаны бригады т.т. Бормотова, Касимова, Утарова, Имангалиева и др.

Вся страна знает имена таких замечательных труженников Западно-Казахстанского геологического управления как: Герой Социалистического труда Рыскалиев Салык, Мухамбаев Акаш, Махутов Абилгази, депутат Верховного Совета СССР Салманов Суеген, заслуженный геолог-разведчик Казахской ССР Даулетов Тогузбай и др.

В текущем году перед геологами Гурьевской области стоят большие задачи. Необходимо приростить запасы нефти в количестве 30 млн.тонн и газа 39 млрд.м , ввести в разведочное бурение 9 новых площадей.

Значительную роль в решении задач, поставленных перед геоло-гической службой Западного Казахстана, играет геофизические методы разведки.

Урало-Эмбенский район явился первой в Советском Союзе областью, где геофизические методы разведки получили широкое применив для поисков и разведки нефтеносных структур.

Начиная с 1925 года, когда по инициативе академика Миронова Степана Ильича, впервые были проведены гравиметрические работы на Доссоре и Искине, понастоящее время здесь применялись все основные геофизические методы: гравиразведка, сейсморазведка, электроразведка и магниторазведка.

С 1929 году на Северной Эмбе впервые ставятся опытные работы по сейсморазведке методом проломленных волн.

С J 935 года начаты сейсмические исследования методом отраженных волн, позволившие получать необходимые сведения о строении надсолевых отложений солянокупольных структур.

Установление практической ценности метода отраженных волн послужило толчком к быстрому росту объемов этих работ. В связи с этим в 1943 году было организовано Казахстанское отделение Государственного Союзного Геофизического треста, куда входило 8 партий.

В годы Великой Отечественной войны сейсмический метод отраженных волн сыграл на Эмбе огромную роль в открытии новых месторождений нефти. Так, первые глубокие скважины, открывшие нефтяные месторождения на куполах Мунайлы, Каратон, Южный Кошкар и другие были заложены на основании сейсмогеологических данных.

Последующие годы были годами совершенствования геофизических методов разведки, роста их объемов. Ныне в тресте «Казахстан-нефтегеофизика», организованном в 1960 году, работает три с половиной тысячи человек в составе 68 сейсмических, 9 гравиметрических и 63 каротажных отрядов.

Силами этого треста выполняются объемы полевых и промысло- во- геофизических исследований на нефть и газ на территории трех областей Западого Казахстана.

С 1932 года по 1967 год объемы сейсморазведочных работ возросли более чем в 80 раз.

За это время сейсморазведка 6 раз полностью перевооружалась новой аппаратурой, а с 1965 года осуществляется переход на промежуточную магнитную запись с машинной обработкой материалов на преобразователях сейсмической записи, который завершается уже в этом году.

Благодаря применению новой аппаратуры, более совершенных методических приёмов группирования приборов и взрывов, методик регулируемого направленного приёма, «плоского фронта» и др. повысилась геологическая и экономическая эффективность геофизических работ.

За последние 9 лет трестом «Казахстаннефтегеофизика» выявлены, детальными работами подготовлены и рекомендованы к бурению 132 перспективные в нефтегазоносном отношении структуры. В том числе такие крупные, как Узень, Жетыбай, Тенге, Курганбай на Южном Мангышлаке, Прорва, Гагаринская-в районе Мертвого Култука, Арстанов-ская, Каменная, Челуранская в районе Северного Устюрта, Базайско-Аккуловская группа структур в северо-западном Приаралье, Мартыши, Камышитовый в южной части междуречья Урал-Волга и другие.

Все эти структуры были рекомендованы для постановки глубокого разведочного бурения на нефть и газ.

С 1965 года трест приступил к изучению глубинного геологического строения сопредельной с Мангышлаком высокоперспективной территорией Южного Устюрта. В 1966 - 1967 годах здесь проведена детализация ряда крупных структур, выявленных рекогносцировочными работами. Выданы рекомендации на постановку глубого бурения на 8 структурах, в том числе на таких крупных как Аксаксаульская, Биринджикская, Дошкалинская и Тасоюкская.

Геофизики треста начиная с 1932 года по-настоящее время, обслуживают полным комплексом промыслово-геофизических работ всё глубокое и структурно-поисковое бурение. Методы исследования скважин и техники для их осуществления из год в год улучшаются.

В последние годы внедрен комплексный скважинный прибор, которым проводились исследования геологического разреза скважин 3-5 параметров за один спуско-подъём, опробователь пластов на каротажном кабеле, ускоренными темпами опробуется и внедряются в производство высокоперспективные методы исследования скважин такие, как индукционный, боковой и акустический каротаж.

Только за 1967 год за счет внедрения новой техники в тресте сэко-номлено 166 тыс. рублей государственных средств.

За успехи в социалистическом соревновании в честь 50-летия Октября коллектив треста два квартала завоевал Переходящее Красное.

Знамя Министерства геологии СССР и за один квартал Переходящее Красное Знамя Совета Министров Казахской ССР.

Много труда, творческой энергии в открытии нефтяных и газовых месторождений Западного Казахстана, вложил многотысячный коллектив геофизиков треста «Казахстаннефтегеофизика». Из инженерно-технических работников, начинавших свою трудовую деятельность среди этого коллектива, стали учеными с мировым именем такие, как член-корреспонденты Академии наук СССР Н.Н.Пузырев, Э.Э.Фотиади, доктор геолого-минералогических наук Н.В.Неволин, кандидаты геолого-минералогических наук В.С.Днепров и Н.Н.Черепанов. Высокой награды Лауреата Ленинской премии за открытие Мангышлакской нефтегазоносной провинции удостоен бывший главный инженер треста В.Г. Матвеев.

Мы не можем не отметить сегодня таких ветеранов труда, которые своей беспрерывной, долголетней работой в системе нашего треста снискали себе почет и уважение коллектива.

К ним относятся: Михаил Михайлович Коновалов, Николай Павлович Сафронов, Константин Александрович Дервиз, Павел Васильевич Ермолин, Дмитрий Петрович Звягинцев и многие другие товарищи.

Не мало у нас передовиков производства: члены бригад комму-нистического труда, инженеры, техники и служащие, которые своими неутомимыми трудами способствовали выполнению трестом всех плановых заданий, а самое главное-геологических задач.

Коллектив геофизиков треста ясно представляет свои задачи, заключающиеся в дальнейшем совершенствовании методики геофизических работ с целью изучения юрских и триасовых отложений на Мангышлаке и Устюрте, крутых склонов солянных ядер куполов и пермотриасовых и подсолевых отложений Прикаспийской впадины.

Достойно встречают свой праздник «День геолога» и научные работники Института геологии и геофизики, вносящие значительный вклад в дело освоения природных богатств Западого Казахстана.

Из года в год институт увеличивает объем научных исследований, направленных на решение актуальных запросов производственных геологических организаций.

С особым подъемом коллектив Института работал в минувшем, юбилейном году. Выполнены социалистические обязательства, принятые в честь 50-летия Советского государства, завершены исследования по шести научным темам и нескольким внеплановым работам.

Не останавливаясь на характеристике каждой из законченных работ, перечислю лишь некоторые, имеющие важное народнохозяйственное значение.

В 1967 году Институтом в тесном содружестве с работниками трестов «Мангышлакнефтегазразведка» и «Казахстаннефтегеофизика» подсчитаны и защищены в ГКЗ запасы первого в Казахстане крупного газоконденсатного месторождения Тенге и подсчитаны перспективные запасы нефти и газа для всего Южного Мангышлака и Устюрта.

С целью повышения эффективности геолого-разведочных работ в отделе бурения института под руководством А.А.Макарчика разработана технология и оптимальные режимы бурения глубоких скважин для условий Мангышлака. Работа получила высокую оценку производственников и авторитетных специалистов. По указанию Министерства геологии СССР она включена в план внедрения на 1969-68 годы. Реализация предложенных мероприятий позволит в 1,5-2 раза увеличить рейсовые скорости и качественно резко улучшить технико-экономические показатели бурения.

Общесоюзное признание получили сконструированные в Актюбинском отделении института скважинные фотоаппараты, позволяющие получать четкие, легко читаемые снимки на глубинах до 3500 м. Названные приборы использовались при ремонто-ловильных работах на многих скважинах, в том числе в Аралсорской сверхглубокой скважине, на Артановской, Кенкиякской и других площадях.

За разработку этой аппаратуры Комитетом по делам изобретений и открытий при Совете Министров СССР выдано авторское свидетельство.

В связи со всевозрастающими глубинами бурения возникла необ-ходимость в создании новых тампонажных смесей. В лаборатории кре-пления скважин Институт геологи и геофизики разработана рецептура тампонажного раствора низкого удельного веса, с высокими теплоизоляционными свойствами и достачной механической прочностью и силой сцепления с породами и трубами. Рекомендуемый тампонажный цементно-диатомовый раствор может быть успешно применен на месторождениях полуострова Мангышлак, т.к. рецептура его разработана с учетом особенностей геологического строения и физических свойств пород этого района.

В истекшем году под руководством кандидата геолого-минеральных наук, заслуженного геолога-разведчика Казахской ССР Т.Н. Джумагалиева была завершена многолетняя работа по изучению геологии и перспектив нефтегазоносности центральной и юго-восточной частей междуречья Урал-Волга, в которой обобщен весь геолого-геофизический материал по западной части Прикаспийской впадины.

Существенным вкладом в изучении минерально-сырьевой базы Западного Казахстана явилась разработанная в лаборатории геохимии минерального сырья, руководимой кандидатом геолого-минералных наук М. Диаровым, новая методика поисков некоторых видов минеральных солей применительна к условиям солянокупольных поднятий. Последующие работы подтвердили эффективность предложенной методики.

Значительным событием в жизни Института было издание монографии «Геология и нефтегазоносность Южного Мангышлака», написанной кандидатами наук С.Е.Чакабаевым и Ю.С.Кононовым, В.А.Ивановым, Э.С.Воцалевским и А.И.Шаховым. В книге обобщены исследования авторов, продолжительное время работающих в этом районе.

Свои научные изыскания Институт геологии и геофизики проводит в тесном контакте с производственными организациями, о чем свидетельствуют хоздоговорные взаимоотношения со всеми трестами системы Министерства геологии Казахской ССР.

Главная задача Интститута геологии и геофизики в настоящее время состоит в дальнейшем углублении и расширении научно-исследовательских работ по выявлению и освоению нефтегазовых и водных ресурсов Западного Казахстана и в первую очередь наиболее перспективных районов Мангышлака, Устюрта и юго-востока междуречья Урал-Волга.

В стенах института в настоящее время работает около 300 человек. Рядом с ветеранами труда, работающем в институте свыше 20 лет Т.Н.Джумагалиевым, В.Б.Колпаковым, П.Т.Рыгиной, Г.Н.Абдразаковой и другими трудится большая группа молодежи, способная решать сложные проблемы практического и научно-теоритического характера. За последние годы в Институте выросли свои высококвалифицированные кадры. Кандидатами наук стали Ю.С.Кононов, Д.А.Джангирьянц, В.А.Иванов. Особенно плодотворным оказался юбилейный год. Кандидатские диссертации защитили 6 человек-М.А.Чимбулатов,.

М.А.Танкибаев, К.Бакиров, В.Ф.Понлевин, А.Л.Завгородний и К.Д.Шевцов.

Перед геологами Западного Казахстана стоят большие почетные задачи. Они определены планами текущей пятилетки и проектом плана на 1970-1975 годы. Для выполнения этих задач коллективы геолого-разведочных организаций нашей области вступили в социалистическое соревнование в честь 100-летия со дня рождения В.И.Ленина и 50-летия Казахской Республики. Усилия разведчиков направлены на повышение геолого-экономической эффективности проводимых работ. Мы, геологи, твердо уверены, что в ближайшем будущем, нами будут открыты не только отдельные нефтегазовые месторождения, но и новые нефтегазоносные провинции.

«Из доклада Г.Хакимова на торжественном собрании общественности области. 1968 г.»

Глубинное строение северного Устюрта (Юго-восточная часть) по данным сейсмических исследований.

Сейсмические исследования на Северном Устюрте ведутся в связи с большой перспективностью этого района на нефть и газ. Основные черты тектоники мезозойско-кайнозойских отложений на территории Устюрта изучались с помощью геофизических методов разведки, опорного и поисково параметрического бурения.

Условия залегания более древних пород до настоящего времени изучены весьма слабо. По представлениям Н.С. Шатского (1957г), территория Устюрта входит в западную часть Туранской плиты, фундамент который сложен палеозойскими, допалеозойскими складчатыми сооружениям скрытыми под мощным чехлом платформенных верхнепалеозойских и мезозойских образований.

Одной из крупных структур первого порядка, выделенных в пределах Туранской плиты, является Северно-Устюртская впадина.

Вся площадь впадины покрыта аэромагнитной гравиметрической и геологической крупномасштабными съемками, давшими общие представления о геологическом строений района. Более полные сведения о глубинном строении получены сейсмическими исследованиями. По степени изученности сейсморазведкой рассматриваемый район можно разделить на два участка: южный где до рассматриваемых работ территория была покрыта рекогносцировочной съемкой по пяти профилям, проложенным через 20 км и северный на котором сейсморазведочные работы проведены всего на двух профилях. Материалы этих исследований давали схематическое представление о строении мезозойской толщи.

Поверхностные и глубинные сейсмические параметры были опре-делены изучением зон малых скоростей (ЗМЗ) в 10 скважинах и сейсмокаротажем глубокой скваженной Г - 1 на структуре Каменной, рас-положенной в северно-западной части площади.

Поверхностные сейсмогеологические условия неблагоприятны для проведения работ. Рельеф дневной поверхности на большей части площади спокойный, за исключением северно-западного участка, где значительно развиты овраги, непроходимые соры и впадины. Наиболее неблагоприятными условиями для регистрации волн является повсеместное распространение пухляков мощностью от 0,2 до 1 м, поглощающих энергию отражений. Глубина залегания уровня грунтовых вод изменяется от 15-30 м в районах с пониженным рельефом до 70 - 100 м и более на возвышенной части площади работ.

По данным сейсмокаротажных исследований мелких скважин, верхний слой по скоростям распространения упругих волн подразделяется на две части: верхняя часть-1520 м имеет скорость 1300 м/сек и более глубокая-2300-2500 м/сек. Большие скорости относятся к отложениям сарматских известняков.

В разрезе имеется ряд достаточно четких протяженных отражающих горизонтов, имеющих некоторые динамические различия. Вследствие пологого залегания времена регистрации отражений от тех или иных горизонтов довольно стабильны. В пределах Северного Устюрта толща осадочных образований составляет 3000-6000м,вней выделяется ряд опорных границ раздела, а также других границ, благоприятных для возникновения как отраженных, так и преломленных волн.

Все отражающие и приломляющие горизонты могут быть отнесены к определенным стратиграфическим границам, приведенным в таблице.

Сейсмические горизонты стратиграфические границы У *гр,м/сек У*эф,м/сек У*плм/сек.

* Значения граничных скоростей приведены по данным КМПВ, эффективных - по данным сейсмозондированния и пластовых-по данным сейсмокаротажа скважины Г -1 (Каменная)

Проведенные в 1968г. рекогносцировочные и детальные сейсмические исследования дают представления о глубинном геологическом строении обширного района Северного Устюрта и, в частности, Северо Устюртской впадины. Как по среднеюрским, так и по меловым отложениям наблюдается увеличение их глубины и мощности в северном направлении. Если на юге района глубина залегания среднеюрских и Беловых отложений соответственно составляет-1650 и 1350 м, то на Севере района эти породы погружаются до-3650и-2800 м. Одновременно увеличивается мощность указанных отложений, соответственно °т 450 м 850 м на юге, до 750 и 2100 м на севере.

Наиболее интересные сведения получены в центральной части Северного Устюрта где выявлен ряд перегибов и Астауойское поднятие. Размеры Астауойского поднятия по среднеюрским отложениям (оконтуривающая изогипса - 2900 м ) составляют 7*14 км и максималная амплитуда 60м: по подошве неокомских отложений (оконтуривающая Изогипса - 220 м ) - 7* 15 км такой же амплитудой.

По среднеюрским и нижнемеловым отложениям достаточно четко отображается, строение западной периклинали Теренкудук-Кумысскоговала. По верхнемеловым отложением указанная периклиналь также отображается но в несколько сглаженном виде, что можно видеть на схеме отражающего горизонта II.

Одновременно детальными рекогносцировочными сейсмическими исследованиями в южной части Северо-Устюртской впадины проводилась гравиметрическая съемка.

В северной части рассматриваемого района характер гравитационного поля в общих чертах соответствует поведению мезозойских отложений. Гравитационное поле понижается в северном направлении, в сторону центральной части Северо-Устюртской впадины. В южной части площади выделяется Ирдалинский гравитационный максимум, связанный по-видимому с особенностями строения до палеозойского фундамента, которые не нашли отражения в мезозойском комплексе. В связи с этим на этой части площади нет непосредственного соответствия между гравитационным полем и структурной картой по III и IV отражающим горизонтам.

Некоторые особенности строения мезозойских отложений нашли свое отражения на карте остаточных аномалий силы тяжести, построенной методом вариации Б. А. Андреева (1). Значительный на площади структурный выступ, в пределах которого локализовалось Астауойское поднятие, совпадает с зоной положительных остаточных аномалий силы тяжести. Эта зона в восточном направлении несколько выходит за пределы структурного выступа. Непосредственно на Астауойском поднятии гравитационная аномалия не локализовались. Четкая локальная аномалия силы тяжести наблюдается над перегибом по III и IV отражающим горизонтам, расположенным западнее Астауойского поднятия.

По результатам сейсмических исследований здесь замкнутая структура не выделена. Однако этот участок заслуживает внимания, так как здесь по данным тематической партии прямых поисков Гурьевской геофизической экспедиции, отмечается ослабление сейсмического сигнала, что является благоприятным признаком при поисках участков нефтегазонакопления.

Некоторые выступы в южной части района, осложняющие региональное погружение III и IV отражающих горизонтов в северном направлении, находят свое отображение на карте остаточных аномалий в виде гравитационных максимумов.

Для выяснения тектонического строения зоны сочленения Северного и Южного Устюрта был отрабатон профиль Р-26 и произведена увязка отражающих горизонтов. Исходя из полученных данных, можно предполагать, что северный и южный склоны Карабурского вала, являются очень пологими.

Свод этого вала возможно нарушен сбросом, предположительная амп-литуда которого более 60 м, южный склон залегает глубже, чем северный.

В результате проведенных сейсморазведочных работ (на площади 16000 км2) выделена западная периклиналь Теренкуцук-Кумысского вала, на которой рекомендуется проведение детальных сейсмических работ с целью поисков структур.

Г.Хакимов.

Журнал «Геология нефти и газа» Июль. 1970г.

Ой толғау

Ақын емен жұртты ауызға қаратқан,

Халқы сүйіп керегіне жаратқан.

Қалам алдым, өлең жаздым бұл кезде,

Сөкпе жұртым, жыр толғасам жалықпан.

Өлең деген сөз «тұлпары» желдей ескен,

Боратып бар әлемді түгел кешкен.

Дүбірін бұл «тұлпардың» есіткендер,

Қуанып, әсерленіп әнге көшкен.

Ой толқып қиялдарды қуалайды,

Еске алып өткен күнді мазалайды.

Кешегі жастық шағым көз алдымда,

Көңілге қозғау салып жыр толғайды.

Алпыста еңбегімді шолып өтті,

Той-думанға толтырып төңіректі.

Ел-жұртым бар қолпаштап ардақ тұтар,

Өкінбеймін мен сірә деп өмір өтті!

Ата жолы - үлкендерге құрмет еткен,

Ана жолы - үлкендерге тәжім еткен.

Бүгін жас, ертең кәрі - жұрттың бәрі,

Ортақ іс - бір-бірінен көріп жүрген.

Кей кезде көңіл шіркін ойға қалар.

Бұндайда өмір жолың тоқтау болар.

Арман жоқ еш адамда өкінетін,

Артында ізі қалса үлгі болар.

Өмірің гүлді болар ұрпақ болса,

Әр күнің сәнді болар көңілің толса.

Абырой, сән-салтанат - бір еңбекте,

Еңбегің көрнекті боп, елге жақса.

Қаражанбас

Өлі қолтық аталған сұр даланы,

Аңызақ жел адамнан қызғанады.

Сор батпақтың астынан түз өнеді.

Бедірейіп сұлық жатқан бұл тұсқа,

Оқта-текте бір топ киік келеді.

Қаражанбас!

Жолы болмай жалғыз атын құлатты.

Олай емес, қателеспе, жолаушым,

Бұл өңірге келе алмаған тонаушың.

Бір қарайған, жан баспайтын болған соң,

Қаражанбас аталыпты, сол-ау шын!

«Қара алтынды» жанбасына басып ап.

Ешбір ғасыр еш адамға бермеген.

Қаражанбас! Таптың жаңа иеңді,

Өміріңе өзгеше бір күй енді.

Қойныңдағы «қара алтынды» қалдырмай

Отанымның қоймасына құй енді!

Атағыңа мақтанады Бозашың,

Орталыққа маңғазсып қол созасың.

Жетібай мен Ералыдан ертең-ақ,

Байлығыңмен, даңқыңменен озасың.

Қаражанбас! Мақтанышым бұл менің

Мұнай бердің, осы сенің күлгенің

Ел ауызына ен байлығын ілінсе.

Мен осында өзіңменен біргемін.

Қаражанбас! Мәртебеңді биіктет,

Геологты туған елге сүйікті ет.

Бір кездегі кен іздеген мына біз,

Сол бір шақта отырамыз биіктеп.

Айлар өтіп...

Айлар өтіп, жылдар өтіп келеді,

Өмір зырлап, арғымақтай желеді.

Төрт маусымдай мезгілінде оралған,

Жастық өтіп, үлкендікте жетеді.

Үлкейгенді ұрпақтардан білесін,

Көбейгенді «бұтақтардан» көресің.

Өсіп жатса немере мен шөбере,

Үлкендікті сонда тұрып сезесің.

Осы жағдай өмір заңы өзгермес,

Оған адам жас шағында мән бермес.

Мезгіл өтіп, кезі келген шағында,

Белгілері үлкендіктің жол бермес.

Үлкендіктің өзіне тән жыры бар,

Үлкендікте өткен күннің сыры бар.

Бақыт шамы болашақтың шырағы,

Үлкейгеннің соған қосқан «нұры» бар.

Әрбір бала өз алдына бір ауыл.

Әрбір үйде немерелер - сол тәуір.

Бірі жылап, бірі күліп сыңғырлап,

Жұлқысқанда тұрғызғандай бір дауыл.

Балалық шақ - толған қызық, бұл жұмбақ.

Оған бала қалай шыдап, жәй тұрмақ.

Талай жылап, талай күліп, тасырлап,

Әбден шаршап, ойындары бір қанбақ.

Осылайша жас балдырған өседі,

Солай жүріп сәбиліктен көшеді.

Енді жігіт оқу менен еңбекке,

Жас қыранша, отты көзін тігеді.

Нағыз қыран көздегенін ілмес пе?!

Сондай ұлан іздейтінін білмес пе?!

Албырт жастық, құлаш сермеп бар елге,

Тұрғандай ғой қолы жетіп әлемге.

Алас ұрып, тыным таппай жүргендер,

Ұл мен қыздар - туған елін сүйгендер.

Даму жолда үлкен істі меңгеріп,

Көркейгенін туған елдің көргендер.

Алпыс жас

Неге көңілім қуанбайсың бұрынғыдай.

Лүпілдеп, алып-ұшып құлын тайдай.

Кеудеме симастай боп тұрушы едің,

Есітсең бір жақсылық ойдағыдай.

Бүл күнде жақсылық көп болып жатқан.

Кезінде ойдағыдай өтіп кеткен.

Сөйтсе де көңілім менің бір қалыпта,

Себебін біле алмадым «мұз» боп қатқан.

Әркімнің бұл өмірде өрісі бар.

Өмірден оның алар үлесі бар.

Жарасаң бұл дүниеге бір кірпіштей,

Біле бер, саған деген бағасы бар.

Кірпішің бүтін болсын, мықты болсын,

Қаланса, қойған жерде орны толсын.

Жарылмас, сынып түспес шыныққан тас,

Жарқырап тұра берсін, белгі болсын.

Қара қарға Крыловтан келе жатқан,

Топталып төңірекке салады аттан.

Елемей құзғындарды жүре бердім

Дарымай «улы оқтары» маған атқан.

Айқайлап кей - біреуі күйе жақты.

Кесектеп кей - біреуі балшық атты.

«Жуынып», тап-таза боп шыға келсем,

Бозарып, тұншыққандай үнсіз жатты.

Құзғынның ең жаманы жарамсақтар,

Күле сөйлеп ойларын арам сақтар.

Сыртыңнан өсек айтып сыпсыңдайды,

Сілтеуден тайынбайды саған шоқпар.

Бұларға көңіл бөліп мән бермедім,

Қыранға қарғаларды тең көрмедім.

Жылында мың тоғыз жүз жетпіс екі,

Шыңына алпыс жастың мен өрледім.

Шапқан ат жар кездессе кілт тұрмай ма?

Қарқынмен асып түссе мерт болмай ма?

Алпыстың арғы жағы жарменен тең,

Тоқтаған зерттеп ізді жөн болмай ма?

Тұлпардай алып - ұшқан алымды едің.

Жүргенде жұрттан бөлек, көзге түсіп,

Ұқсаған жанар тауға жалынды едің.

Сіздей, сірә, бола бермес.

Арадан ерте кеттің, қайран Сәке,

Елжіреп жүрек Сізді ұмыта көрмес.

Көріп ем Сәке, сізді бала кезде,

Мұртты аға, Нарком - аға болған кезде.

Есейіп білім іздеп сапар шектім,

Кездестім тағы Сізбен сол - бір кезде.

Тарихты неше алуан жазып кеттің,

Өлеңді тамсандырған жырлап өттің.

«Сегіз қырлы, бір сырлы» - асыл

Аға, Жарқ етіп көріндің де, жанып кеттің.

Артыңда жарқыраған ізің қалды,

Жалынды халық сүйген сөзің қалды.

Ардақтар сүйікті ұлын қазақ елі,

Зерттеліп, еңбегінен үлгіге алды.

Әбекеге...

Әбу Сәрсенбаевтың 70 жылдығына

Әбекең - ел ағасы тынбай келген,

Жетпісте өршелене аттай желген.

Соғысты, тыныштықты бірдей жырлап,

Қыздырған ел намысын, қорғай білген.

Дәуірі Әбекеңнің жырға толы,

Өзгерткен заман түрін сырға толы.

Дөңдерден қажырлы

Аға талмай өтіп,

Күлімдеген көздері нұрға толы.

Өмірің ұзақ болсын, асыл Аға!

Қаламыңыз жүйрік болсын, ақын Аға!

Бұл жасын текшеленген тарихпен тең,

Жыр кәусарын шығара бер, шайыр Аға!

Халқыңның мақтаны дана екенсің.

Мәскеуден сені тыңдап бек қуандық,

Тарихтан атың өшпес жан екенсің.

Талабың арта түссін болған інім,

Алыпсың бұл өмірден терең білім.

Тереңнен ой толқының көрінгенде,

Гауһартас бейнесінде әрбір сөзің!

Халқының уәкіліндей мен бір ағаң,

Жырмен жұбат халқыңды сан жылаған.

Ел тілегі, жүрегі сенде болсын

Күй төгілсін күмбірлеп домбырадан.

Қойны толы кенімен.

Геологтар барлап жерді,

Ашқанды, Сәкен, сенімен.

Еңбегің көп көрнекті,

Меңзегенің алып жатқан.

Кілті ашылды мұнайдың,

Миллион жылдар тұнып жатқан.

Тереңде қоры мұнайдың,

Тұз асты - түрі қойманың.

Бұл болжауда орынды,

Аштырдың шетін, қоймадың.

Ұмыттырма тайызды да, толған жерді,

«Дәу» менен «сұлу бикеш» болған жерді.

Қаражанбас, сылаңдаған Қаламқас,

Бұлар енді бұғып сірә жата алмас.

«Дәу» жатқанда Үлкен - Сорды жамылып,

Жамылғысын жұлып алдың, іздегенің табылып.

Қасындағы Қаламқастай аруы,

О да оянды, Сәкен саған табынып.

Елің Сәкен сені мақтан етеді,

Маңдайыңның бағы сірә, екі елі.

Елің сүйген, жерін сүйген азамат,

Мақсатына елмен бірге жетеді.

Елу жаста жайнаңдаған жігітсің,

Бәйгі атындай тыпыршып, тыным таппай келесің.

Қара алтындай ел мұрасы - мұнайды,

Дамытуға төте бастап, миығыңнан күлесің.

Дос болып, қас болғаннан сақта құдай

Бұл күнде Тұрақметтен қарамайды,

Хал - жәйін көз көргеннің сұрамайды.

Сасқанда мені іздеп тапқан еді,

Бұл күнде ұмытты оны, жарамайды.

Тұрекең сасып келсе орын бердім,

Алдымда, бастық етіп зорын бердім.

Өзгеге жетпей жатқан жоқшылықта,

Келдім де, төрт бөлмелі үй төрін бердім.

Көп адам іші күйіп шуылдасты,

Көре алмай жіпке тізіп зуылдасты.

Бұрқырап жазған арыз және «сынақ»,

Береке, мазаны алып, бастан асты.

Бұл несін өткізді екен қарамастай,

Жақсылық болып па оған арам астай.

«Дос болып, қас болғаннан сақта құдай»,

Дегізген бұл шіркінге көңіл мұздай.

Ұлы думан тойларда керек болды.

Келгенде нәзік бала әнін толғай,

Есіткен қайран қалып жым-жырт болды.

Тынбастан ән салады нәзік бала,

Үзбестен құбылтады әнді бала.

Жарау аттай жұлқынып алға ұмтылды,

Қамау тері алынған енді ғана.

Өтті талай сағымды белестерден,

Өнеріңді бағалап ел ескерген.

Қоңыр кеште сызылтып салған әні,

Айдарынан талайдың жел естірген.

Ғалымдар ордасына Ташкент кетті.

Бітіріп университет маман болды,

Атқарып үлкен міндет көңілі толды.

Жалықпай Сары - Арқаны зерттегенде,

Суландыру көп жерді арман болды.

Жалықса Қамекесі әнге басты.

Жолықса серіктерге көңілі тасты.

Шырқаса әсерлі әнге құйқылжытып,

Коллектив алғыс айтып, ілгері асты.

Ағасы жақсы қандайды ...

Мақсатын ойға алған орындайтын,

Жұмысын кейінге бір қалдырмайтын.

Зерттеп жер қабатын қаздырғанда,

Ашқаны айдын көлдей су болатын.

Өлкенің әр тарабын суландырды,

Суландырып өлкені нуландырды.

Колхоз, совхоз гүлденіп, ауыл аймақ,

Шалқыған ел дәулетін жандандырды.

Партия мен үкімет баға берді,

Атағын еңбегіне қоса берді.

Жарқырап Ленин ордені омырауда,

Күлімдеп Қамекесі таға берді.

Жұмыста өшпес мәңгі іздер қалды,

Артында елге мәлім істер қалды.

Жинақтап жортқан жолын зерттеп көрсем,

Ол ашқан су байлығы мол боп қалды.

Жұртшылық кезек-кезек келіп жатыр,

Еске алып Қамекені айтып жатыр.

Бәрі де аға жолын талдап өтіп,

Еңбегін мақтанышпен атап жатыр.

Жақсының көңілі жарқын, күнде думан,

Жоқтайды оны енді барлық туған.

Артында ұрпақтары, ізі қалды,

Бекем боп, барлық іске белін буған.

Балалар бәрі бірдей маман болды.

Әкеден үлгі көрген адам болды.

Еңбек пен жұрт сыйлаған жігіт болса,

Әкенің ақ тілегі сонда толды.

Байлығын, қазынасын кең даланың.

Кір жуып, кіндік кескен жерді көрем,

Еркелеп, еркін өскен елді көрем.

Шапқылап, бұрқылдатып жолдың шаңын,

Үш бала асыр салған белді көрем.

Қамеке соның бірі дүние салған.

Сауеке, айтар сөзім енді саған:

Қара орын, қара шаңырақ биік болсын,

Соларға енді өзің, бас боп қалған.

Ел құрметіне бөлендің батырғали.

Тарихта орның сенің жарқырап тұр,

Ерлікпен талқандаған жау ордасын.

Мінекей, Қайырекең түр жеңіп алып,

Күшпенен әділдікті қорғап қалып.

Жемісін жеңістің молдан аса,

Асықпай дәмділерін үзіп алып.

Қайырекең көз салады туған елге,

Қой-қозы, сиыр - жылқы толған белге.

Қиялы қырды кезіп, бұлтты сүзіп,

Салады сызылтып бір маңмангерге.

Батырдың асқар таудай тілегі бар,

Таймаған ешбір жаудан жүрегі бар.

Өркендеп өрге басқан елмен бірге,

Қалың жұрт қаумалаған тірегі бар.

Ұлыма

Ұлым сенде жеттің отыз жасқа,

Марқасы балалардың - орның басқа.

Ата-анаң қызығыңа тояр емес,

Келсең де, Махамбетім орта жасқа.

Адамға өнер-білім үлкен мұра,

Өмірден жатпай - тынбай соны сұра.

Ол білім оңайлықпен қолға түспес,

Ізіне түсе алмасаң дәлдеп тура.

Қызметте: ұқыпты бол, тиянақты,

Әдетте: іс бітімді, сөз жинақты.

Мәдениет, жүріс-тұрыс - бәрі сәйкес,

Болсын да, соған баулы түр - сипатты.

Қызметің нәтижелі жақсы болсын,

Табысың жемісі мол, көңілің толсын.

Нәсіпжан, Талғатжан мен Махмудың

Өмірде қуандырар сәнің болсын.

Немерем Талғатқа

Көгершіндей гуілдеген балапан,

Көтер деп қанат жайып талпынған.

Жан жүрегімде елжіреп езіледі

Көргенде жүзіңді жымың қаққан.

Қандай жақсы немере сүйген шақ,

Мен - ата, Бақыт - әже осы кезде.

Жайқалған жапырағы бәйтеректей,

Гүлдедік тамыр тартып біз тереңге.

Мәз болып біз жүреміз жан-жағында.

Қызым - қызығым

Ләззатқа

Көзім нұры, қуанышым, жан балам.

Сүйсінемін қанатыңа самғаған.

Өлең құрап ақын болдым сен үшін,

Жыр - тұмарым, саған мынау арнаған.

Үш ағаның ортасында, еркелеген ақ балам.

Сені көрсем қуанамын, шаттанам.

«Базар» етіп, асыр салса төрт балам,

Мама шығар «тұра - тұр» деп, «қап - бәлем».

Сөйтіп жүріп он алтыға толыпсың,

Сүйеніші папасының болыпсың.

Бақыт, талап, өнер-білім тілеймін,

Қыдыр баба жолдас болып жолықсын.

Атасының жыры

Аппақ бала - баладан,

Тәтті - ақ бала - балапан.

Алып келдім бәрінде,

Арнап саған қаладан.

Күйдір, жандыр, өртеші.

Оң болсын қадам аттаған.

Жас балдырған - болашағым,

Қазір сенің - бала шағың.

Мен кеткенде сен жетерсің,

Ата жасқа құлыншағым.

Жиеніме

Денің сау ма, Нұрлашжан, аманбысың?

Ақыл айтсам тілімді алармысың?

Ойға шомып, ақылмен жеңіп шығып,

Тентектіктің қарасын жоярмысың?

Болашағың, Нұрлашжан, алдыңда тұр.

Бақытты шағың, балапан, басыңда тұр.

Жалықбастан жина да өнер-білім,

«Міне, мен!» деп қуантып қарада тұр.

Бата – Тілек

Қуаныштарың құтты болсын, балаларым!

Қайырлы қадам шаттық болсын, ұрпақтарым!

Бар жақсылық:

Адамшылық, ізгілік,

Білімділік, іскерлік,

Өмірден тандап алған амалдарың болсын!

Сол өмірді гүлдендірген

Іңгәлаған жамандарың болсын!

Соған орай өмірдің:

Алдарыңда сайрап жатқан,

Аңқыған, сара жолдары болсын!

Алысты жақын еткен,

Жақынды тату еткен,

Жұрт сүйсінер:

Жақсы мінез - қылықтарың болсын!

Ғалекең - азаматтың азаматы еді!

1960 жылдың жазында, бір күні жұмыста отырсам, мені Совнархоздың кадр бөлімі бастығы кабинетіне келіп кетуді өтінді. Не шаруа екен деп келсем, оның алдында орта бойлы, маңдай шашы сиреген, жүзі жұмсақ, сөйлегенде әрбір сөзін орын-орнына қойып, өз ойын қарапайым қазақ тілімен жеткізе білетін, өзіне деген адамға қарағанда көздері күлім қағатын, әсем киінген, үстіндегі киген костюмы жап-жаңа, шалбарының қыры ұстараның жүзіндей болып тұрған, мойындағы галстугі сол кездегі мода бойынша жіп-жіңішке етіп байланған және киген кіршіктей ақ көйлегіне жарасып тұрған, азамат отыр екен. «Ассалаумағалейкум» деп қолын қысқанымда, тұла бойынан иіс су аңқып қоя берді. Оның келбеті адамды өзіне тартып тұрғандай. Менің шамалауымша 40-45 жастардағы жігіт ағасы еді. Менің жұпыны киінген қалпымдағы пысымды ол кісінің сырт пішіні басып-ақ тастады. «Шамасы, бұл кісіні осылайша күтіп киіндіретін зайыбы орыс, не болмаса қазақтың оқыған, жоғарғы мәдениетті, жаны сұлу құдіретті әйелі шығар деп, ой түйдім. Шіркін, қазақ жігіттерінің ішінде де осылай өзін сәнді ұстай алатындар барлығы қандай ғанибет» деген мақтаныш сезімі көкірегімде қалды. «Мен қашан осылай киіне алар екенмін, неге менің үстімдегі киімдерім осы кісінікіндей болмайды, оның ұстамды қалпы маған қашан келер екен?» деген ауыр реніш те мазалады.

Отырғышқа орныққаннан кейін Н. Сейітов ағамыз:

Текей Қарамырзаұлы, мына жігіт - Хакімов Ғалымжан ағаң - жаңадан құрылған «Қазақстанмұнайгеофизика» тресінің меңгерушісі. Бір жағынан, екеуіңізді таныстырайын деп, екінші жағынан, аздап сенде жұмысы бар екен, оны өзі айтар, «оңашалап сөйлессін» деген оймен шақырдым, - деп екеуміздің әңгімемізге араласқысы келмегендей, сыртқа шығып кетті.

Маған уақыт беріңіз, ойланайын, - дедім. Сөйтіп көп әңгімеге бармай, Ғалекең екеуміз тарастық.

Енді түрлі ойлар тыным бермейтін болды. Бір жағынан отырып қалған орнымды қимадым. Мен кетсем, істеген жұмысымды ешкім істей алмайтындай көрінеді де тұрады. Екінші жағынан, «Трестегі бүкіл экономика жұмысын атқару, менің оқыған - тоқығандарымды өз бетіммен іске асыру өз қолымда болады да, басқа біреуге жалтақтамаймын» деймін. Үшінші жағынан, совнархоз тұрғызып жатқан үйден маған пәтер бергелі отыр, үстімізде мекеніміз жоқтығынан бір жалдамалы пәтерден екіншісіне көшуден халіміз нашарлаған болатын. Құрылыс жүріп жатқан жерге жұбайымыз екеуміз күнде барамыз. Арманымыз -өз қуысымыз болғаны, қартайған анамды қолға алып бағу. «Трестіге кетіп қалсам, пәтерден айырылып қалуым мүмкін» деген ойлар маза бермейді. Роза болса әрең жүр, жеңілденетін мезгілі жақындап қалды. Ғалекеңмен екінші кездескенде, осы қаупімді айтып едім, ол:

Қысылма, пәтерді өзім алып беремін, менің оған деген мүмкіндігім бар, маған келе бер, -дегеніне де сене қоймадым.

Осылай жүргенімде Совнархоз тарабынан қолыма пәтер де тиіп, қуанышқа бөлендік. Оған тағы бір қуаныш қосылды: қараша айында «Қазақстанмұнайгеофизика» тресіне жоспарлау - экономикалық бөлімінің бастығы болып тағайындалдым.

Пәтерді алдың да, кетіп қалдың, - деп айтқан жоқ, себебі геология саласы Совнархоздың қарамағында болмағанмен, мұнай-газ ізденіс жұмыстарының ұжымдарымен тығыз байланыста еді. Оған қоса, Ғалекеңнің. Совнархоз басшыларының алдындағы беделі зор болса керек (олармен де мен туралы келісім жүргізіп қойған сияқты), менің кетіп қалғаныма ренжігендер болмады.

Сонымен Ғалекеңнің қол астына келе қалдым. Алғашқы да жатырқағандай бір-екі күндей жаңа жерге үйрене алмадым. Жеке жауапкершілікті жұмысқа шыққаным менің мойныма ауыр жүк артқандай, кейбіреулер мені жақтырмағандай, көздерінің аласымен қарайтындай көрінеді. Осы жағдайымды түсінгендей, Ғалекең мені өз кабинетіне жиі шақырып, кейбір маған кездеспеген жағдайлармен таныстырумен болды. Сол көмекпен іске тез кірісіп кеттім.

Менің жұмысымның барысына бүкіл үш облыстағы геофизиктердің қалталарының толар -толмасы байланысты: жоспар дұрыс болмаса, жалақыға қосымша берілген сыйлықтан қағылады. Келе сала, бөліміміз тікелей бағынатын трестің бас инженері Владимир Георгиевич Матвеев деген жігітпен тығыз байланыс жасап, бұрын-сонды кездестірмеген геофизикалық жұмыс технологиясының ерекшеліктерін сұрап және экономикасына байланысты реттерді зерттеп алдым. Сонан кейін экспедициялардың жоспарын талдап көрсем, 1960 жылдың жоспарын бүлдіріп қойған екен. Менен бұрынғы бөлім бастығының (Михаил Ким) айтуы бойынша, оны бүлдірген Министрліктің жоспарлау бөлімі. 1961 жылдың жоспары да сол бағытта бекітіліп қойған. Өтіп жатқан жылды былай қойғанда, трестінің жұмыскерлері алдымыздағы бес жоспарлы жылдың ішінде қосымша сыйлық алмайтын түрі бар. Михаил Ким қулығын асырып, осыны Министрлік экономистерімен дауласып істі жөндеуден әдейі басын ала қашып, трестің жоспарлау бөлімінің басшылығынан босанып, экспедицияның жоспарлау бөлімінің басшылығына кеткісі келіп жүр екен. Енді осы ауыр жүк менің мойныма артылып, Министрлікпен шайқасқа мен түсуім керек болды. «Шешінген судан тайынбас» дегендей, мен білекті сыбанып, осы мәселені ыңғайлауға кірістім. Орынға келіп қалғасын амалым жоқ, әдейі маман деп шақырған Ғалекеңнің сенімін ақтайын деген оймен, осы теріс жоспарды басынан бастап түзетіп алмасам, маған ұжым күн көрсетер түрі көрінбеді. Оны мен бірден түсіндім.

Алдыменен, бірнеше күн және кеш отырып өндіріс және еңбек жоспарларын талдап алдым да, жоспардағы бұрынғы айтулы кемшіліктерді баяндап, күтіп тұрған жайсыздықты бас инженерге айтып бергенімде, оның төбе шашы тік тұрды.

Немедленно поезжайте в Алма-Ату, спасайте наш коллектив, - деді де, мені жетелеп, трест басқарушысының кабинетіне алып барды.

Ғалымжан Хакімович, біз екеуміз қазір алдымызда күтіп тұрған катастрофаны анықтап отырмыз. Егерде осы қазір мәселенің басын шешіп алмасақ, біз премия дегеннің қарасын көре алмаймыз. Кәне, Текей Карамурзиевич, маған түсіндіргеніңді Ғалекеңе қайталап айтып берші,- деген соң, мен аспай-саспай талдауымды қайталап бердім.

Жақсы, министрлікке барса барсын: бір жағынан, жаңадан келіп жатқан жоспарлау бөлімінің басшысы ретінде олармен жүздесіп, өзінің әріптестерімен танысып, екінші жағынан, мына жоспарды жөнге келтіретін жағын қарастырсын, - деді Ғалекең өзіне тән сабырлы мінезбен.

«ИЛ-14» ұшағымен он екі сағат ұшып, әуелі Ақтөбеге, содан кейін Қостанайға, одан әрі Балқашқа, сосын барып Алматыға келдім. Ертеңіне министрлікті тауып алып, жоспарлау бөлімінің енбек жоспарымен шұғылданатын маманымен сөйлескенімде, ол мені түсінгендей болды.

Жарайды, мен сізді түсіндім, бірақ бұл мәселені мен бөлімнің бастығынсыз шеше алмаймын, - деді.

Бөлім бастығы Иван Андреевич Максименко деген проблеманы шешу жауапкершілігінен қашақтап жүретін адам екен. Мен біраз күтіп отырдым да, бөлім бастығының орынбасарына айтып көріп едім, ол менің айтқанымнан басын алып қашты.

Ол істі тек бастық министр арқылы шешеді, - деп, жоспардың бекітіліп кеткенін айтты да қойды.

Бір кездерде бойлы-сойлы, әдеміше келген мұртты жігіт бастықтың бөлмесіне кіріп кетті. Орынбасары көзін қысып, басын изеп:

Келді, - деді.

Есігін қағып, рұқсат сұрадым. Ол телефонмен сөйлесіп отыр екен, маған орындықты көрсетті. Мен отыра кеттім. Сөйлесуден босаған соң шаруамды айтып едім, ол маңайына жолата қоймады. Ол тіпті маған дауыс көтеріп:

Мен сізбен бұл тақырыпқа сөйлескім келмейді, - деді де мені тастап бөлмесінен шығып кетті.

Осындай өзіне бағынышты адамдарға айқайлап қорқытып үйренгені сезіліп тұрды. Бұрын, өз ісіне аса бір сенімді емес қорқақ адам болса, оның айтқандарына көніп кете береді екен. Бөлмеден шығып, оның орынбасарына көзім түсіп кетіп еді, ол екі иығын бүлк еткізіп, «Менен көмек жоқ» деген ишара білдірді. Мен де қисық мінезді жанмын ғой, салғаннан министрдің қабылдауына жазылдым да, Богатырев деген кісімен жолығуды жөн көрдім. Қабылдау бөлмесіне Максименко келіп, менің күтіп отырғанымды көріп, маған қарап, шошынғандай қалыппен:

Ол сіздің мәселеңізді шеше қояр ма екен? - деп миығынан күлді. Оның бетіне қарамай:

Онда одан да жоғары жаққа барамын, - дедім де отыра бердім.

Министр ашық, біздің Ғалекең сияқты жәй адам екен, мен шаруамды айтқаннан кейін Крылов деген орынбасарын шақырып алды:

Бұл адам сонау Гурьевтен келді, айтқан проблемасы орынды, дұрыс шешу керек, - деді де екеумізді шығарып салды.

Крылов Максименконы шақырып алып мән-жайын сұрап еді, ол оны шатастырды да жіберді. Содан кейін Крылов отырып:

Қалай болса да мәселені дұрыс шешіп беріңіз, бұл министр тапсырмасы, ертең маған келесіз, - деді.

Ертеңіне Максименко жылдырмалатып баяғы цифрларын аздап өзгертіп әкеліп еді, Крылов:

Ауылға келіп, іс сапар нәтижесімен трест басшыларының алдында ақпарат бердім. Бас инженер қатты қуанды, ал талайлардың қиындығын көрген Ғалекең езу тартты да қойды. Жол сапардан менің қолымнан келмеген іс-1960 жылдың жоспарын түзеттіре алмағаным. Оған себеп - жылдың өтіп кеткені еді. Осының салдарынан, трест аппараты осы жылға қосымша сыйлық ала алмады. Осы жағдай мені жаратпағандардың тілдеріне тиек болып: «Қарамырзиев 1960 жылдың жоспарын дұрыс жасамапты, соның кесірінен премиядан қағылдық» деген сыпсың - сыпсың сөздер жүріп жатты. Тіпті топтанып менің үстімнен домалық қағазды да трест басшылығына түсірген көрінеді. Трест басшылары істің мән-жайын түсіндіргеннен кейін, «достарым» үнсіз қалған.

Осыдан кейін трест басшысы әр өндірістік жиналыстарға үнемі мені шақырып отырады және бұйрықтарға менің келісімсіз қол қоймайтынды, менсіз экономикаға байланысты мәселені шешпейтін-ді. Ол келіп бұрын қалыптасып қалған билік құмар қызметкерлер арасында қызғаныш тудырды. Бірақ та, трестінің меңгерушісі де, бас инженері де мені қолдап отырды. Бұл маған үлкен сенім артқаны еді.

Жалпы жұмыс жүрісі, қай салада болмасын, білікті мамандарға байланысты. Мамандардың нобайы алғашқы жылдары өзге ұлт өкілдері болғанмен қазақ жастарды көптеп келе бастады.

Сол кезде жергілікті маман кадрларды даярлауға баса мән берілгендіктен «қазақтардан геофизик шықпайды» дегендердің пікірлерін Ғалекең жоққа шығарды. Оған себеп - трест меңгерушісінің жинаған, кейіннен ұжымның 75% құраған және әр саладағы жұмыстарды тез игеріп кеткен жігіттердің талмай сіңірген еңбегі еді.

Ғалекең трестінің басшысы болғаннан аз мерзім өткеннен кейін Гурьев геофизика экспедициясының бастығы етіп Сәлімгерей Арыстанов деген жүзі өткір, өз ісіне сенімді, істеген қызметі білігіне сай, геофизика мамандығын жақсы игерген азаматты тағайындады. Ал ол көптеген қазақ балаларын партия басшылығына, аға геофизик орындарына отырғызып, қазақ кадрлеріне деген көзқарасын жақсартты. Осыдан кейін тұрақты мамандар көбейе бастады.

Қазақ балаларына Ғалекеңнің салып берген жолы трест шеңберінде жоғарғы дәрежелі мамандардың пайда болып, көбеюіне септігін тигізді. Ерлі-зайыпты Төремұрат Жеткіншек пен Байларова Мариям басқарған геофизикалық партияның Өзен геологиялық құрылым шеңберінде жүргізген жіктеу сейсмика жұмыстарының нәтижесі алғашқы болып, кейіннен осы кенішті ашуға тікелей жол салды.

Ғалекең шақырған трестінің бас бухгалтері Құзыров Жолдығали өмірден кете кеткенше осы мекеменің есеп-қисабын ұқыпты жүргізіп, адал қызмет етті. Жоғарыдан келген тексерушілер бухгалтерия жұмысынан ешбір қате таба алмайтынды да, адал қызметін бағалап министрлік аппараты Жолдығалиды орасан қатты сыйлайтын және трест ұжымының қызметкерлер арасында оның беделі өте жоғары еді.

Геофизиктердің дала жұмыстарына мерзімінде шығып, жұмыстарын алаңсыз бастауы экспедицияның эпикировкасы толық болуына тікелей байланысты. Оларды керек заттарымен жабдықтау жұмысын ұқыпты жүргізіп отыратын Ғалекеңнің сенімді азаматтарының бірі Олжабаев Аманжанды айта кету міндет.

Ағамыздың өте жақсы көретін шәкірттердің бірі - Нұралиев Бағыт жас маман болып келіп, талай сейсмикалық партияларды басқарып, қыс суығына тоңса да, жаздың ыстығына күйсе де жұмсаған жаққа жүре беретін. Сөйтіп бірнеше геологиялық ұяларды ашқан, өзі айтқан пікірден таймайтын геофизиканың табанды маманы болып қалыптасты. Ол қазірдің өзінде де, зейнеткер жасында бола тұра, жұмысты тастамай өз білігін жастарға жеткізуде.

Гурьев геофизика экспедипиясына жастай келіп, біраз жұмыстарды атқарып, оның нәтижелерін ғылыми түрде түйіндеп, геофизика мамандығынан алғашқы ғалым болып, геология-минералогия ғылымдардың докторы дәрежесіне жетіп, қазіргі кезде Атырау мұнай және газ институтының геология кафедрасын басқарып, шәкірттер дайындап жатырған Мырзағалиев Дүйсен де Ғалекеңнің түлектерінің бірі.

Fалекең өмір бойы өндірістен қолы босаған адам емес, ол трестіні басқаруға бірден келе қалған жоқ, Атырау өңірінде қаншама кеніш орны болса, бәрінде де ол кісінің басқан іздері жатыр. Сол ағамыз сияқты тәжірибелі, еңбегі елге сіңген, өз ісіне тиянақты, Атырау жерін жаяу кезген Қазақстаннның еңбегі сіңген барлаушысы, геофизика маманы Тарбаев Сағынғали да осы жолмен өскен азамат.

Ғалекеңнің бір қасиеті, ол қазақ балаларын қаншама іштей жақсы көрсе де, оларға күле қарап, немесе олармен бірге кейбір басшылар сияқты қыдырып, қонаққа барып, ащы су ұрттап, ала қағаз ойнап, тығыз араласта болған емес. Ол өзін қазақ жастарынан алшақ ұстады. Соның өзінде де, оның біздерге деген жүрегінің жылуын алыстан сезінуші едік.

Геофизика жұмыстарының қаражаттық табыстары жүргізілетін жұмыстардың барлығын бірдей ақшаға айналдыруына байланысты. Ал ол үшін жоба-сметаны жасауды геофизиктер мен экономистерге жақсы меңгеруді керек етеді. Геофизиканың түр - түріне қарай әр көктем сайын жаңа жылға далалық партияларға жеке-жеке жоба жасалынады, соған сүйене отырып, сметалық қаражат есебін шығаруды талап етеді. Жоба-смета құжаттары осал болса, банкіден ақша алу оңайға түседі. Осыны жақсы түсіндім де, алдыменен күні-түні отырып өзім меңгеріп, сонан кейін жұмыскерлерімді үйретумен болдым. Осындай жұмыстардың көбейген кездерінде өзім де, бөлім қызметкерлерді де кештетіп жұмыс істеуші едік. Ол еңбегіміз де трест жетекшісінен бағалаусыз қалған жоқ, уақытында тиісті сыйлығымызды алып жүрдік. Кадр мәселесі Ғалекеңнің өз қолында болатын.

Жоба-сметасын дұрыс жасауды білген экономист басқаға ұтылмайды және өз мекемесінің де мүддесін қорғап отырады. Жоба-смета құжаттары тыңғылықты жасалса, ондай экономика маманын ешбір тергеуші шатыстыра алмайды.

Геофизика жұмысы экономикасының осал жері дәл осы жоба-смета құжаттарының сапасы болатын. Министрлікте осы құжатты тексеріп (экспертиза жүргізіп), талдау жасап, қате кетсе ұжымның ақшасын кесіп тастап отыратын. 1961 жылдың көктемінде «жоспарлы тексеру» деп, министрліктен тексеруші келді. Ол Максименконың біздің трестіге (әсіресе маған) деген «сыйлығы» екенін түсіне қалдым. Тексеруші адам (Ставицер - министрліктің жанындағы жоба – смета құжаттарын экспертиза жасау бөлімінің бастығы) Гурьев экспедициясындағы жоба-смета құжаттарын қарап, кемшілік таба алмаған соң (мен келгеннен кейін Гурьев экспедициясының құжаттарын тексеріп, кеткен қателерін түзет -тіріп қойғанмын), Орал қаласындағы біздің жаңадан құрыла бастаған экспедицияға барып, кейбір жоба-смета құжаттарының жасалып бітпегенін пайдаланып, «143 мың сомды банкіге қайтару керек» деп акт жасаған да, «...экспедиция бастығы қолын қойсын» деп, ол (өзінше жеңген болармын деген оймен) бухгалтерияға тастап кеткен. Мұндай соманы кесу «экспедицияның экономикасын тақыршаққа отырғызу» деген сөз. Оралдағы геофизика экспедициясының Гольдин деген бастығы Ғалекеңе телефон шалып, «ойбай бізді қырып кетті, жойып кетті» деп айқай салды. Ғалекең трестінің бас инженері және мені шақырып алып:

Біз (бас есепші, құрылыс инженері үшеуміз) ертеңінде Оралға ұшып бардық. Содан бір күн, бір түн бойы отырып, бұрын жасалмаған уақытша тұрғызылатын объектілердің құрылыс жобасы мен сметаларын өз қолымыздан жасақтап, бекітіп, олардың жұмыстарының орындалғаны туралы акт жасап, Ақтөбеде тексеру жүргізіп жатқан Максименконың адамын қуып жетіп, «құрылыс банкісі экспедицияға 28 мың сом бере жақ» деген қорытындыға келдім.

Сөйтіп Максименконың бұл жағынан да «жеңе алмайтынын» дәлелдеп бердік.

Бара-бара, Максименко біздің ұжымға шабуылын үдете түсті. Келесі 1962 жылға да бұрынғыдай жалақы қорларын азайтып, жұмыс көлемін көбейтіп қойыпты. Мұндай қысымшылыққа қалай төзер екенбіз деген сауал ойға келе қалды да, Ғалекеңе кіріп едім, ол әсем жүзді езу тартуымен маған қарап, бас инженерді шақырып алып:

Байқасам, Ғалекең менің ойымдағы істерді алдын ала қамтып, қыс мерзімінде де далалық геофизикалық жұмыстарын жүргізуді дәл кезінде ойластырып қойған екен.

Ғалекеңнің сауалына бас инженер:

Осылайша Каспий теңізінің қайраңында мұз үстінде жүргізілетін қысқы партиялар жұмыстары пайда бола бастады. Соның көмегімен бюджеттің көлемін қыс айларында көбейтіп, ұжымымыз Максименконың қыспағанынан шыға алатын болдық.

Сөйтіп жүргенде, министр болып Шахмардан Есенұлы тағайындалды. Гурьевке министердің келуін күтіп жүргенімде, сәті түсіп, мені шақырып алып (оған Ғалекең айтқан болуы керек), оңаша сөйлескенін пайдаланып, министрліктің жоспарлау бөлімінің бізге жасаған қысымшылықтары туралы айтып бердім. министр мені алдағы болатын жылдың қорытындысын талқылауға арналатын коллегияға шақырып, трестінің қаражат жағдайлары туралы баяндама жасауымды талап етті. Мен оны бұлжытпай орындадым. министрліктің коллегиясында Максименконың треске жасаған қиянаттарын мойнына қиып салдым. Сонан кейін министр оны «министрлік жүйесінің ешбір саласында жұмысқа алынбасын» деген бұйрықпен қуып жіберді.

Мені енді ешкім мазаламайтын болды. Отырған орныма орныққаннан кейін, геофизика жұмыстарын жоспарлауда, оны жүргізудің ақшалай көлемін анықтау тәсілінің теріс бағытта екенін түсініп, қалай болғанда да оны жақсарту жолдарын ойладым. Іс тәжірибесінде геофизиканың ақшалай көлемі физикалық жұмыс санын сметалық бірлік нормативтерінде көбейтумен анықталады. Неғұрлым сметалық табыс көп болса, солғұрлым жалақы қоры көбейеді және пайда сомасы өсе бермек. Ақшаны көп табу мақсатында геофизиктер геофизикалық жұмыс көлемін көбейтіп жүргізеді. Ал мұндай істің қорытындысы экономикалық тиімділікті жоғарылатуға қайшы келетін болды. Сондықтан да, бұның үкімет бюджетіне тиетін зияны зор болмақ, экономикалық тиімділіктің мақсаты - аз ғана геофизикалық көлеммен (демек, аз қаражатпен) жұмыс жүргізіп, геологиялық нәтижені көбірек алу болатын. Менің ойым - өндірістің еңбек өнімділігін және экономикалық тиімділігін бір-біріне сай келтірмек еді. Бұл мәселе көптеген теориялық проблемаларды, талдауды талап етті. Осылардың нәтижелерін Ақтөбеде өткен Республикалық конференцияда баяндап, бағытымның дұрыс екендігіне конференцияға қатысушылардан тиісті бағасын алдым.

Бірде ойларым туралы Fалекеңмен ақылдасқанымда ол:

ӘР ЖҮРЕКТЕ САҚТАЛҒАН ТҰЛҒАЛЫ АЗАМАТ

-Ол үшін өндірістегі жұмысты қойып, бұрын-соңды елімізде ойға келмеген проблеманы шешетін ұжым құрып, фундаментальды зерттеулер жүргізу қажет. Оның өндірісте емес, ғылым саласында отырып істейтін жұмыс екеніне көзің жететін болар, - деп ақыл қосты.

Трестінің жоспарлау бөлімін басқара отырып, мен енді «Мұнай және газ саласындағы геологиялық ізденіс жұмыстарының экономикалық тиімділігі» деген тақырыпта ғылыми жұмыстарды жүргізе бастадым. Ондағы мақсатым бұрғылау жұмыстары мен сейсмикалық ізденіс жұмыстарына шығатын шығындар мен нәтижелерін салыстары отырып, екеуінің аралығынан экономикалық тиімдісін анықтап беру еді. Мұны 1964 жылы Алматы қаласына барып, дайын диссертация ретінде жолдағанымда, ол жерде мұнаймен айналыспаймыз деген соң, диссертация тақырыбын басқа атауға ауыстыруға мәжбүр болған едім.

Жұмыс бабында Ғалекең жастарға алынбас қамал, іш пікірі ішінде, ойында не бар екенін білдірмейтін, сыр бермейтін жігіт сияқты болып көрінетін еді. Шын мәнінде ол айналысына жинаған жастарға жол көрсетіп отыратынын түсінбейді екенбіз. Сонымен қатар ағайымыз өте аңқау да, жаралы жан болып келетін. Жақындап, жақсы сөз айтқан адамдарға нанып та қалатын, оның түбінде не боларына мән бермейтін және өзіне жақындатып алатын. Жұрттың бәрін өзіндей адал деп санайтын. Кейбір жағымпаз адамдар оны жақсы түсініп, өзінің пайдасына пайдаланған кездері де болды.

Жағымпаздықтың жолы жүйрік және қауіпті екеніне 60-шы жылдары геофизика трестінде жұмыста жүріп, көзім жеткен еді. Осыған байланысты өзім естіген бір әңгімені айта кетейін. Экспедицияның бір маманы трест жетекшісіне жағыну мақсатында, оны далаға шығып, құс атып, дем алып қайтуға шақырады. Ол жігіт мерген болатын, ұшып келе жатқан үйректі бастығы екеуі бірдей атқылаған. Трест жетекшісі аңға бірінші рет шығып тұрса да, алдына келіп құлап түскен үйректі көріп, таңданса керек. Сонда тұрып қасындағысы:

Осыдан кейін олардың аралары жақын болып, жұмыс бабында жағымпаз не айтса, Ғалекең соны қолдап шығушы еді. Бірде, Алматыға жүрер шақта, мен:

Алматыға жұмысқа ауысып, бірде Гурьевке келгенімде Ғалекең зейнеткерлер қатарында екен. Сыйлы аға болғасын, сәлем бере үйіне барып, қонақ болып отырғанда, ол:

Текей, сенің айтқаның болды да тұрды. Ол адам, шынында да, нашар болып шықты, - деді. «Жараның қабығын ашпайын» деп, оны естімегендей болдым.

Осы кездесуде ағамыз екеуміз түні бойы ұйқыны қойып, оның өз зайыбына жазған лирикалық шығармаларын оқумен болдық, аздап ұрттап алғандікі ме, әлде мені сағынғаны ма, бұрын алынбас қамалдай көрінетін ағамызды екінші бір нәзік жүректі жағынан таныдым. Үйдегілер ұйықтап қалғасын, ол ертеде түскен суреттерін әкеліп, жайып салып, әр қайсысының тарихын айтып, өмірдегі көрген қиындықтарына тоқтап, қатар жүріп қызметтес болған азаматтар туралы айтып, әңгімеге қанықтырғаны әлі есімде. Картаға үңіліп, геология жұмысынан басқаны білмейтін болар деген ағамыз ақырында ақын болып шықты. Көптеп шығарған өлеңдерін таңға дейін оқып тауыса алмадық. Әсіресе махаббат туралы жазған өлеңдері жүректі қозғап, шын мәнінде қосылған қосағыңды өмір бойы мәпелеуге шақыратынын түсінген едім. Өзі де қосылғанымен қол ұстасып алғашқыда қиын, кейіннен қымбатты да, қызықты өмір сүргенін айтып отырды. Шіркін, қазақ жастары осындай ағаның үлгілі істеріне еліктеп, оның өнегесін ұстаса, еліміз Fалекең сияқты азаматтарға байыр еді.

Ардақты да, адал азаматтың арамызда жоқтығына жүрек сыздайды. Ғалекең азаматтардың арасындағы азаматы, биігі еді ғой!

Т. Қарамырзаұлы Атырау мұнай және газ институтының Ғылыми - инновациялық жобалар мен ғылыми-өндірістік қызмет етуді техникалық-экономикалық таңдау және бизнес жоспарлау орталығының директоры, Қазақстанның құрметті инженері, Қазақстанның білім беру ісінің құрметті қызметкері, экономика ғылымдарының докторы, профессор.

Тарлан барлаушы - геолог

Қазақстанға еңбегі сіңген геолог - барлаушы, академик И.М.Губкин атындағы сыйлықтың лауреаты, екі мәрте Еңбек Қызыл Ту, Құрмет белгісі ордендерінің, бірнеше медальдардың иегері марқұм Ғалымжан Хакімұлы Хакімов туралы айтар әңгіме көп. Хакімов Ғалымжан Хакімұлы 1912 жылы дүниеге келген. Ғалымжанның әкесі Хакім қарт баласы Ғалымжанның білімді болып өсуіне көмек жасап, оның 1923 жылы Орынбор қаласындағы балалар үйінде тәрбиеленіп, оқып білім алуына үлкен жәрдем жасайды.

1932 жылы Оралдағы педогогикалық техникумды тәмамдайды.

Ал, 1932-1936 жылдары әуелі Мәскеудегі В.М.Молотов атындағы жұмысшылар факультетін, 1936-1941 жылдары Мәскеу мұнай институтының геологиялық барлау факультетін бітіреді.

Өндірістегі еңбек жолын Ғалекең 1941 жылы Қосшағыл мұнай кәсіпшілігінде бас геолог болып бастайды. Содан кейін Доссор, Комсомол, Мақат, Мұнайлы, Құлсары кәсіпшіліктерінде бас геолог болып жасады. Тек арасында 1954 жылдары Москвадағы мұнай өндірісінің Академиясында оқып қайтты. 1957 - 1958 жылдары «Казнефтегазразведка» тресінде бас геолог болды.

1958-1960 жылдары «Қазақстаннефть» бірлестігінің геологиялық бөлімін басқарды. 1960жылдан бастап 1972 жылы құрметті демалысқа шыққанға дейін «Қазмұнайгеофизика» тресінің басқарушысы болды.

Қазақ Республикасы дәрежесіндегі зейнеткер бола тұрса да, Ғалымжан Хакімұлы өзінің бай тәжірибесін жас мамандарға таратып, ұстаз болып отырды.

Ғалекеңнің ерен еңбегі ескеріліп, Үкімет тарапынан талай марапатталды. Ол 1946 жылы «1941-1945 ж. Отан соғысының мезгіліндегі ерен еңбегі үшін», 1951 жылы «Үздік еңбегі үшін», 1970 жылы «Ерен еңбегі үшін» медальдерімен, 1971 жылы «1941-1945 ж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңістің 30 жылдығы», 1975 жылы «Еңбек ардагері» медальдерімен марапатталды.

1950-шы, 1961-ші, 1967-ші жылдары 3 мәрте Қазақ КСР - і Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамоталарын алды.

Ал, геологтардың ең жоғарғы бағасы - оның Академик Губкин атындағы сыйлықтың иегері болуы. Осы құрметті атаққа Ғалымжан Хакімұлы 1968 жылы қол жеткізді. 1970 жылы Қазақ КСР-інің 50-жылдығына арналған ескерткіш белгі Ғалекеңнің омырауына тағылды. 1972 жылы «Геология министрлігінің еңбек даңқы кітабына» Ғалымжан Хакімұлының атағы енгізілді.

Ғалекең еңбек еткен мезгілінде Батыс Қазақстан Совнархозынан, Одақтық және Республикалық геология министрліктерінен, Қазақ КСР-інің кәсіподақ комитетінен, «Казнефтегеофизика» тресінен, «Казнефте-газразведка» басқармасынан көптеген мақтау қағаздарымен марапатталып, алғыстар жарияланды.

Ғалымжан Хакімұлы білікті маман болып қоймай, ғылыми көптеген еңбектерімен, мақалаларымен танылған инженер. Тек бір айтып кетейін дейтінім, 1945 жылдары Мақат кенішінде ол суды қабатқа жасанды айдау әдісін алғаш қолданды. Бұл Одақ көлеміндегі бірінші тәжірибе еді. Осы еңбегі үшін сол кездегі КСРО мұнай өндірісінің халық комиссары Байбақов Хакімов Ғалымжан Хакімұлына жазбаша түрде әдейі алғысын білдірген.

Ғалымжан Хакімұлы Гурьев және Манғышлақ облыстарында көптеген мұнай-газ кенішінің ашылуына араласқан болатын. Олар: Жетібай, Өзен, Теңге, Қарамандыбас, Тасболат, Прорва, Мартыши, Камышитовый, Гран, Ақсу және тағы басқалар. Солтүстік Үстіртте 1985 жылы бір алаңға «Хакімов» деген атақ берілді.

Ғалымжан Хакімұлы 40 жыл партия мүшесі болып, көптеген қоғамдық жұмыстар атқарды, кәсіпшіліктерде партия ұйымының хатшылығынан бастап, аудандық және облыстық партия комитеттерінің пленум мүшесі болды. Бірнеше мәрте аудандарда, қалада, облыста халық қалаулысы атанып, халық депутаттары Кеңестеріне депутат болып сайланды.

Ғалымжан Хакімұлы жауапты қызметті атқара жүріп, жастарға ақылшы, тәрбиеші болып облыстың саяси өміріне белсене араласты. Ол әскери комиссариатпен, комсомол және «Білім» қоғамдарымен бірлесіп жастарды отансүйгіштік рухта тәрбиелеу үшін қоян-қолтық жұмыс жасады. Ғалекең аты аталған мекемелердің де алғысына бөленді.

Ғалымжан Хакімұлы Республиканың мәселелеріне де араласып, өзінің үлкен әріппен аталған азамат екенін дәлелдеді. Мезгілінде Ғалекең Қазақстан жерін Ресейге, Өзбекстанға, Түркіменстанға беруге ресми наразылығын білдірген болатын. Ғалекең өлкетану ісінде де өзінің көптеген үлесін қосты. Маңғыстау жерін аралап, тарихи құжаттар жинап, қазақ мәдениетінің ескерткіштерін фотоға түсірді. Ол материалдарға түсініктеме жазып, Алматы мен Москваға жіберген болатын.

Абзал азамат жанұясында үш ұл, бір қыз өсіп, ер жеткен. «Атадан ұл туса игі» деген ұлағатты сөздің куәсіндей ұлдары Махамбет пен Нұрымбет геолог мамандығын алған, қызы Ләззат - дәрігер. Үлкен ұлы Махамбет - елге сыйлы азамат. Каспий өңірінің табиғатын, экологиясын қорғауда маман ретінде келелі мәселелер көтеріп, үн қосып жүрген ел жанашыры. Нұрымбет көрші Маңғыстау облысында мұнай кәсіпшілігінде мамандығы бойынша жұмыс жасайды.

Ғалекеңнің 9 немересі, әзірге 9 шөбересі бар. Талғат бастаған немерелерінің көпшілігі мұнай саласында жұмыс жасайды, тек екеуі ғана оқушылар. Біздер шөберелері көбейіп, атасы Ғалекең жолын қуып, ол кісінің атағын жоғары деңгейде ұстайды деп сенеміз.

Облыстық мұражай қорында Ғалымжан Хакімұлының 70-ке жуық ғұмырнамалық деректері, еңбектері, наградалары, тұтынған дүниелері сақтаулы.

Атақты геологтың өнегелі өмір жолы екі томдық Қазақстан мұнайы және Атырау энциклопедияларында берілген.

Ұрпақ парызы - өмірден өткен ел байлығын, ырысын молайтуға айтулы үлес қосқан ел азаматын еске салу десек, Атырау қаласының әкімі М.Тасыбаевтың №20 санды 5 маусым 2002 жылғы «Орал өткелін Ғ.Хакімұлы атымен атау туралы» шешімін ел сыйлаған адам -Ғалекеңнің отбасы, жұмыстас болған жолдастары, тұтастары аса ризашылықпен қабылдады. Мұнайшылар сарайында Ғалекеңнің естеліктерінің, фотоларының сақталуы, оның зайыбы, 66 жылға жуық осы шаңырақтың отын жағып, маздаған шуағына жүрегінің нұрын қосып, ұл-қызына, немере-шөберелеріне ұлағатты әже болып отырған Бақыт Жұмашқызының арқасында десек артық болмайды. Оған барша мұнайшылар, геофизиктер атынан мың сан рахмет!

Fалекең есімі өшпейді, мәңгі ел жадында сақталады.

Мақаш Бағымбаев, ардагер мұнайшы-ғалым, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының иегері, химия - минерология ғылымдарының кандидаты.

Елге еңбегі сіңген басшы

Ғалымжан Хакімов ауқымы зор өндірістік міндеттерді шешуде үлкен ұжымға білікті деңгейдегі басшы бола білді. «Қазмұнайгеофизика» тресіне басқарушы болған кезде жаңа мұнай кен орындарын геологиялық - геофизикалық барлауда ғылыми-зерттеу жұмыстарына көп көңіл бөлінді. Еліміздегі жетекші ғылыми институттармен байланыс күшейіп, кен орындарында ғылыми-зерттеу жұмыстары мен талдауды жүзеге асырып отырды. Осының нәтижесінде геофизикалық экспедицияларда жинақталған геофизикалық барлаулардың қорытындылары арқылы кандидаттық, докторлық диссертациялар қорғалды.

Ғалекең өзіне тапсырылған ұжымға басшылық ете отырып, жергілікті тұрғындар, мұнайшы - барлаушылар арасынан ұлт кадрларын жоғары оқу орындарына арнайы жолдамалармен жіберіп, оқытып, тәрбиелеуге, олардың геофизикалық - геологиялық барлау ісінің егжей-тегжейіне үйренуіне жан-жақты жағдай туғызды. Соның нәтижесінде тресті бойынша сауатты, білікті де тәжірибелі кадрлардың тұтастай бір легі өсіп жетілді.

Қазіргі кезде олар мұнай өндірісінде өшпес із қалдырған басшыларын шынайы көңілмен еске алады. Ол ұлт кадрлерін басшы, жауапты қызметтерге батыл өсіріп, сырттан келген, бізден басқа маман жоқ деп көкіректенген біраз жандарды өз орнына қойды. Геофизиктер мен геолог - барлаушылардың тұрмыстық әлеуметтік жағдайларын жақсарту үшін қаншама күш-қуат жұмсағанын да ұмыта қойған жоқ. Оның басшылығымен геолог -геофизиктерге арналып біраз тұрғын үйлер салынды. Үлкен Геолог поселкесі пайда болды. Онда әлеуметтік, тұрмыстық және мәдени нысандарда пайдалануға берілді.

Сонымен қатар геолог - барлаушы аға өз ісін өте жетік білетін. Сондықтан геофизиктер мен геолог - барлаушылар намысын жоғары ұстады. Әлі есімізде, Маңғыстау өңіріне бар назар ауған шақта бір топ басшылар болып Жетібайға барып, қазылатын ұңғының орнын белгілейді.

Сонда Ғалымжан аға:

Сол шақта бұл аңыз болып естілетін. Ғалекеңнің ойы мен пайымы ақталды. Маңғыстаудан мол мұнай қоры табылды. Ол өзін ешуақытта жоғары санаған емес. Жұмысшымен де, маманмен де тең отырып сөйлесетін. Олардың пікірімен санасатын. Қарапайым, талап қойғыш, жігерлі басшы еді. Адал да әділ адами болмысымен танылды.

Өмірден түйгені мол, тәжірибелі геолог - барлаушы ағамыз туған еліне, оның адамдарының игілігіне жұмыс жасауды басты мұратым, еңбек жолымдағы бақытым деп есептеді. Ел болашағы үшін бар күш-жігерін аямады.

Трестіге басшы болған кезінде геофизиктерге қажетті жағдайларды жасауға, білігі мен беделін қатар салып, абырой биігінен көрінді. Тұрғын үй мәселелерін шешіп, құрылысты жүргізуге, материалдық-техникалық базаны нығайтуға айтулы үлес қосты. Жұмысшы -қызметкерлерің, геолог - барлаушылардың демалыстарын ұйымдастыруға, олардың балаларының тынығуына жете мән берілді.

Атырау, Маңғыстау аймақтарымен тағдырлас, оның қилы кезеңдерінің куәсі болған ол өзінің адал еңбегі аркасында елге сыйлы болып, үлкен абыройға ие бола білді.

Жауапты қызметімен бірге қоғамдық жұмыстар оның өмірінің өзегі болды. Ұзақ жылдар Гурьев облыстық, қалалық, Мақат, Жылыой аудандық партия коммитеттерінің пленум мүшесі, облыстық, қалалық, аудандық Кеңестерінің депутаты болып бірнеше мәрте сайланды. Кәсіподақ, комсомол жұмыстарына да белсене араласып, жас ұрпақты тәрбиелеуге лайықты үлес қосты.

Оның еңбегі кезінде өз бағасын алып, Үкіметіміздің Жоғары наградаларымен аталып өтті. Ол еңбегіне берілген марапаттарға жауап ретінде бойындағы бар қайрат-жігерін аямай еңбек етті.

Тарланбоз барлаушы ағаның өнегелі жолы әлі бізге өнеге, жадымызда мәңгі сақталады. Оның есімі Қазақстан мұнайының шежіресінен өшпек емес. Елінің бақыты үшін маңдай терін моншақтатып, адал еңбек еткен геолог - барлаушы ұлын халқы ешқашанда ұмытпайды.

Г.Хакімовтың осындай сүбелі табыстарға жетуіне шаңырақтың отанасы Бақыт Жұмашқызының қосқан үлесі де зор. Оның бойынан жылылық төгіліп, адамды баурап алады. Тектілігі, өзіне тән мәдениеттілігі, ағайын-тумаға, жора - жолдасарына деген қонақжайлығы, жан дүниесінің сұлулығы мен балаларын тәрбиелеудегі өлшеусіз еңбегі де әбден мақтауға тұрарлық.

Ғалекең елге еңбегі сіңген басшы. Оның нұрлы дидары, салауатты келбеті, айтқан ақыл-кеңесі санамызда мәңгі жаңғырып, өмірімізге азық болып келеді. Оған қандай ма марапат сөзде артық етпейді.

Б.Нұралнев, ардагер геолог - барлаушы, геология - минерология ғылымдарының кандидаты.

Талантливый руководитель

Помню, я волновалась, когда шла на приём по поводу устройства на работу в трест «Казахстаннефтегеофизика».

В кабинете я увидела улыбчивого, доброжелательного, распола-гающего к себе человек. Это был Галымжан Хакимович.

Он спросил: «где я работала раньше и какое образование имею»?

Я ответила, что имею высшее образование по специальности «экономист».

Так я устроилась на работу в планово - экономический отдел треста.

Каждому специалисту давали шанс на самоутверждение, мне пришлось работать с хорошо знающим свое дело начальником отдела Турекеновым Б.Т.

Под руководством Галымжан Хакимовича трест постоянно находился в авангарде среди производственных геофизических предприятий.

В то время руководство треста решало социальные задачи параллельно с производством. Строились хозяйственным способом жилье своим работникам, ряд хозяйственных объектов для выполнения геофизических работ.

Мой, муж Джексемалиев Жаксыгали в то время работал в Гурьевской геофизической экспедиции - начальником планового отдела. Он подал заявление на расширение жилплощади. Жили мы тогда в 2-ком- натной квартире, где не было ни холодной и горячей воды. У нас было двое маленьких детей (двойняшки, сын часто болел). Это был 1964 год.

Учитывая такое положение семьи нам было выделена трёх комнатная квартира со всеми удобствами в построенном в 1966 году много квартирном доме.

Это подтверждает его внимание к людям, уважение к человеку любого возраста.

Нам не раз приходилось бывать у Галымжан Хакимовича дома.

Его семью отличало особенное гостеприимство. Багыт апа - добрая отзывчивая женщина, до сих пор ей уж за 80, а мне 70 лет часто общаемся. В радости вместе и в горе сочувствуем друг другу.

Галымжан Хакимович и Багыт апа сумели создать очень дружелюбную и творческую семью. Сыновья и дочь хорошие специалисты с высшими образованиями, да и внуки идут по их стопам.

Когда в июне 1972 г. было организовано геологическое управление -«Казнефтегазразведка» Галымжан Хакимович был назначен зам-начальником по строительству, где я как экономист опять работала в тесном контакте с начальником производственного управления «Казнефтегазразведка» с Хасаевым Б.Н.

Галымжан Хакимович внес свой весомый вклад в строительство жилищно-коммунальных объектов.

Строились конторы, магазины, клуб, производственные базы. Строились дома отдыха и санаторий в городах Кавказа-Кисловодск, Железноводск, в котором сейчас отдыхают, лечатся люди. Даже в Крыму в г. Евпаторий был санаторий «Геолог Казахстана», куда я с семьей, с детьми ездила на лечение.

Я, являюсь очевидцем грандиозной работы людей и руководителей, которые оставили след на земле для будущих поколений. Проработала в организациях геофизики и геологии более 25 лет.

Моя работа была тесно связана со всеми отделами управления и экспедиции. Наше подразделение, руководимый отличным специалистом, знающим экономику тов. Хасановым К.Б. производило экономический анализ производственно-хозяйственной деятельности подчиненных организации и в целом по управлению.

В нашей организации работали много молодых людей, хорошо знающих свое дело.

Один из них Измухамбетов Бактыкожа, который в 2006 г. президентом РК назначен на пост министра энергетики и минеральных ресурсов, сейчас аким Западно-Казахстанской области.

Я благодарна судьбе за то, что работала под руководством прекрасных грамотных руководителей, как Галымжан Хакимович.

Очень горжусь и радуюсь, что растёт молодая смена. Дай бог всем здоровья и благополучия во всём.

А тем, кого нет в живых: «Пусть земля будет им пухом».

Мунбаева Хадиша, инженер-экономист, пенсионерка.

Ұлағатты ұлы тұлға

Адам өмірі ағып жатқан өзендей. Адам баласы оның мөлдір суына, нәріне, терең тұңғиығына қашан да құштар. Менің өмір жолымның қалыптасуына себепкер болған адам десем артық айтқандық болмас. Ол кезде Гурьевтің политехникалық техникумы екі қатарлы «барак» типті құрастырмалы ғимаратта орналасқанымен, ордалы білім ошағы болатын. Сол қасиетті орта мені Махамбетке кездестіріп, дос қылды.

Ғалымжан аға бір көргеннен мені ұлының досындай емес, өз баласындай қабылдады. Үнемі біздерге: - Махамбет екеуің бір жүріңдер, бір-біріне ес болыңдар, жақсы азамат болуға талпыныңдар, спортты сүйіңдер, шабыттана біліңдер деп,ақыл айтып отырушы еді.

Бір баласындай араласа жүріп, сол үйдің қатар құрбы, дос жарандарына, тума-туыстарына да танымал болдым. Ол үйдің болған қуаныштар мен жақсылықтарында мен де үнемі ортасынан табылатын едім.

Оқуымды бітіріп әскер қатарына қабылдандым, ол кезде де Махамбетпен арамыздағы достығымыз үзілген емес, хат алысып тұрдық. Қатардағы жауынгер бола жүріп, партия қатарына қабылдан,ал қуанышымды да алғашқы болып Махамбетпен бөліскен болатынмын. Отан алдындағы борышымызды өтеп елге оралған соң, достығымыз нығая түспесе, арамыз ажырап көрген емес. Әскерден оралған мені Бақыт анамыз да зор қуанышпен қарсы алды. Дастархан басында әңгімелесе отырып, әскер қатарында жүріп өзімнің «Саяси бөлімде» болғанымды айттым. Ол кезде «Саяси бөлім» саяси үлкен тәрбие алатындай ұжым болатын. Әскери борышымды өтеп елге ораларда, полковник И.В.Егоров деген басшы маған саяси жұмысқа қабілетті деген мінездеме мен жолдама берген еді. Жолдама Гурьев облысының сол кездегі хатшысы Р.Т.Шырдабаевқа жазылған. Онда менің комсомол жұмысымен қатар, әскер қатарындағы қазақ жастарына үгіт-насихат жұмысын жүргізгенім баяндалып, алған тәжірибемді азаматтық жолда пайдалануға болады,деп жазылған.

Осы жолдаманы қолына алып оқып болған соң,

«Қазмұнайгеофизика» тресінің жастар ұйымына (ол кезде комсомол ұйымы) хатшы болып орналастым. Осылайша өмірдің түзу соқпағына жетелеп әкеп, жол көрсеткен Ғалымжан ағам болатын. Жолында осындай ақ ниетті абзал жандар жиі кездескенде ғана бұрылыстардан уақытылы бұлтарып, уақытқа дұрыс ілесе аласың. Әйтпесе әрлі-берлі аунақшыған замана толқынымен жағаласып, қарманарға нәрсе жоқ, сан-саққа жолықпауымызға кім кепіл?! Сондай сындарлы сәтте әкедей қамқорлаған абзал жан осы Ғалекең болатын.

Үлкен жиындарда Ғалекеңнен қалмай жүруге тырысатынмын. Өйткені, өзінің ұдайы айтып жүретін «Үйрен де жирен» деген сөзін жалау етіп алғанмын. Әр көрген сәттен бір жақсы әсер алып отырамын. Ол ортаның адамы болатын. Мен ол кісімен үнемі қатар жүретін геолог болмасам да, мені өзі барлаушылардың ортасына тартып, ортаға үйретіп, айналамен араласуыма ықпал етіп отыратын. Ол кісіден үйренгенім көп болатын. Ғалекең білгір басшы, парасатты ақыл-ой иесі ғана емес, абзал әке, сүйікті жар да болатын. Бұл ғасырда осы далада бір кісі мағыналы өмір сүрген болса, ол Ғалекең болған болар еді. Жары, балаларының анасы Бақыт апайды ерекше қадірлеп, айналып-толғанып, өлең жолдарын да арнап жүретін еді. Ол кісіні жұбайы ретінде де, жас баладай да еркелете білді. Ұлдары Махамбет пен Нұрымбеттің болашағынан үлкен үміт күтетінін ұдайы айтып, балаларының білімді, адал азамат болуына мән беріп, ұлағатты сөздерімен тәрбиелеп отыратын.

Қазіргі уақытта жаны жәннатта самғағанымен, сөзі, ойы пікірі біздің санамызда жазулы қалған. Кейде сол кісінің айтқан әңгімелерін ойша еске алып, өзімен сырласқандай күй кешесін.

Ғалекеңді қонақжай еді деп айтып, Бақыт анамызды айтпасақ, орны толмас қателік жіберген болар едік. Бақыт апамыздың кеңдігі, бала - жандығы, қамқорлығы, анаға тән жылылығы маған өте ыстық. Жастай анамыздан жетім қалып, қиындықпен ер жеткен мен ана алақанының жылылығын осы асыл адам арқылы сезінгендей болдым. Менің жағдай -ымның қиындығын, кейінгі іні-қарындастарыма қамқоршы екендігімді әбден біліп, сезген Бақыт апа Ғалекеңнің қол астында жұмыс жасап жүрген маған үш бөлмелі үй әперуге де ықпалын тигізгені сөзсіз. Сол жылдары менің жоғарыда аталған тресте энергетик қызметін атқарып, тәжірибе жинауыма, сөйтіп бас энергетик лауазымына көтерілуіме де Ғалекеңнің көп көмегі тиді. Ол уақытта геофизика мамандығын игеріп келіп, енбекке араласып жатқан жастар да көп болатын. Сол кездегі жас мамандарға сұраныс қатты еді. Жана техника, үлкен есепті технология сұранысы барлау саясатына өз ықпалын тигізді.

Ғалымжан аға беделді тұлға, үлкен данышпан екенін айтып мақтан етемін. Менің сурет салу қабілетімді бағалап, ұжымда менің мәртебемді көтеріп, үнемі алға сүйреп жүретін. Әрине, табиғатты сүйді, олай дейтінім Fалымжан аға демалысты да ұйымдастыра білді.

Өте білімді тұлға болатын, білімге деген құштарлығын іс жүзінде дәлелдей де білді. Үлкен саясатқа араласып, обком мүшесі ретінде бірнеше ұсыныстар енгізген данышпан деп айта аламын. Fылыми зерттеулермен араласқан ғалым аға. Еңбегі еленіп, көптеген марапатқа ие болған. Өз әкесі Хакім - атадан өнегелі туған. Олардың қанына біткен ізденімпаздық, еңбекқорлық, зор қабілеттілік қазірде баласы, менің жан жолдасым Махамбетке дарыған.

Ғалекең аңшылықты жақсы көрді. Табиғаттағы демалысты да ұйымдастыра білді. Махамбетті осы өнерге баулыған әкесі болатын. Қызы Ләззат әкесінің ең сүйікті алданышы болды. Ғалымжан ағаның өмірі осылайша салаланып, өз өзегімен өте барды. Бір кездері Жайықтың жағасында серуендеп жүрген абзал азаматтардың арасында ерекше қадамымен, сұлу тұлғасымен ортаның сәнін келтіретін. Талай жеке кездесіп, зейнеткерлікке жеткендегі жағдайын айтып, түрлі тақырыпта әңгіме тарқатып жүретін, өсиеті шіркін, ерекше еді-ау!

Бір серуендеп жүріп кездескенімде тұра қалып:

Алматыға барғанда мен Жамбыл - Байзақов көшелерінің қиылысында тұратын Хамза Санбаевтың үйіне түсетінмін. Хамзаекең Ғалекеңді өте жақсы танитын еді. Барған сайын сұрап, сәлемдемесін айтатын. «Дәм дәмімен тұщы», - дегендей, Ғалекеңмен көрші болған екен Хамзекең Ғалекеңді қатты сыйлайтын. Үлкен ұстаз мұғалім болған Х.Санбаевтың баласы Сәтімжан «Ақ - аруана» деп атаған өз шығармасында осы Ғалекең сияқты тұлғаларды сипаттағандай көрінетін маған.

Ғалекеңді Мақатта – Доссо - Ескене маңын барлаған алып тұлға ретінде білетін Х.Санбаев өз дастарханында жиі қонақта болатын Х.Ерғалиев, З.Қабдолов, Қ.Мырзалиев секілді жерлес, беделді ақын немесе ғалым тұлғалар арасында Ғалымжан ағаны айтып мақтанатын. Алматыда оқып жүрген жас студент кезінде апамыз Жамал Омарованың туған інісі доцент, ғылым докторы Тұрсеке Сәлімбаев Ғалекеңді танымал тұлға екенін әрдайым мойындап, ел азаматы екенін мақтан тұтушы еді.

Ол кісі туралы айтарымыз мол, Ғалекең аға мәңгі біздің есімізде.

О заман да, бұ заман жылдары өтіп жатыр. Ғалымжан ағаның рухына естелік бағыштап еске алып отырмыз.

«Жас өспей ме, жарлы байымай ма» дегендей, күні кеше Ғалекеңнің өнегесін көрген жастардың бірі, өз баласы Махамбет, бүгінгі күні абзал азамат, немере-шөбере сүйген үбірлі-шүбірлі ата болып отыр. Ол бүгінде елге танымал, шынайы шындықты шымылдық қылып дәлелдей білген ғалым, білгір маман, бүгінгі таңда шығармашылық ізденісте. Еңбегіне табыс деніне саулық, отбасына сәттілік тілеймін. Ғалымжан ағаның аруағына сыйынамын, шапағаты қолдай жүргей!

Қазиев Амангелді,құрылыс менеджері, «Қазмұнайгеофизика» тресінің бұрынғы қызметкері.

Fалымжан Хакімов - болашақты болжайтын білікті басшы еді

1958 жылы Атыраудағы (бұрынғы Гурьев) мұнай техникумының жанынан алғашқы рет кәсіптік геофизика (промысловая геофизика) бөлімі ашылып, мен сол жылы онжылдық мектепті бітіріп, осы оқуға түстім. Оны 1961 жылы бітіріп шыққаннан кейін Қаратон поселкасында орналасқан Қаратон кәсіптік геофизика партиясына жолдама алып, еңбек жолымды бастадым.

Қаратон кәсіптік геофизика партиясы «Қазақстан Мұнай геофизика» тресіне қарады.

Қазақстан мұнай геофизика тресін Хакімов Ғалымжан деген кісі басқарады деп еститін едім де, бұрын көрген жоқ едім.

1964 жылы Қаратон геофизикалық партиясына Ғ.Х.Хакімов сапармен келеді деп естідік. Ол кезде мен еңбек жолымды техник - оператор болып бастап, үш айдан кейін инженер -оператор, алты айдан кейін отряд бастығы болып жұмыс жасап жүрген едім.

Ол кезде Қаратон кәсіптік геофизика партиясын Мұхамбетов Ордабай деген азамат басқаратын еді.

Бір күні Қаратонға Ғалымжан Хакімұлы келіп, екеуі базаны аралап жүріп, менің отрядым орналасқан шеберханаға соқты. Сол жерде Орекең мені таныстырып болғаннан кейін, Ғалекең менен семья және жұмыс жағдайымды сұрап, біраз ақыл кеңестер берді, сұрақтар қойды.

Осы оңтайлы кездесуді пайдаланып, жұмыстағы қиындықтар (кадр мамандардың аздығын, каротаж кабельдерінің сапасының төмендігі, ұңғымаларды зерттейтін аппаратуралардың аздығы, т.б.) жөнінде айтып беріп едім, Ғалекең Орекеңе қарап, «мына қара баланың айтқандарын ескеріп көмектесу керек», - деп, еңбегіме табыс тілеп, шығып кетті. Бұл менің Ғалекеңмен алғашқы кездесуім еді. Және бұл кісі маған білікті басшы, ақылшы, тәрбиеші, алдағы болатын жағдайларды болжағыш ретінде үлкен әсер қалдырды.

1966 жылы мені Ордабай Мұхамбетұлы кабинетіне шақырып алып, «сен Гурьевке іссапарға барып кел, «Казнефтегофизика» тресінің мамандар бөлімінің бастығы шақырып жатыр», - деп тапсырма бергеннен кейін Гурьевке келіп, мамандар бөліміне барғаннан кейін «маған неге шақырған себептерін түсіндіріп, қазір екеуміз трест бастығына барамыз, ол кісі сенімен танысып, сөйлескісі келіп, сені күтіп отыр», - деп айтты да, кіруге Ғалекеңнен ұлықсат сұрады.

Ғалымжан ағайдың кабинетіне кіргеннен кейін, ол кісі орнынан тұрып қол беріп амандасқаннан кейін отыруға ұлықсат берді.

Содан кейін геофизиканың қазіргі кездегі жағдайы, алдағы уақыттағы болжам бағдарламалары жөнінде айтып берді. Сол айтқандарының - болжамдарының бәрі қазіргі кезде іс жүзінде шешуін тауып отыр деуге толық негіз бар.

Ғалекенің бір айтқаны:

«Қазіргі мұнай көзі табылған Прорва кен орнының айналасы түгелдей мұнайға тұнып тұр. Оның айналасын қазса, бірнеше мұнайы бар кен орындарын ашуға болады, оған тек геофизикалық зерттеулерді дұрыс жүргізіп, алған материалдарды дұрыс талдау керек», -деген еді. Айтса айтқандай, Прорва кен орнының қасынан атақты Теңіз кен орны, Ақтөбе, Досмұхамбетов, Қара - Арна кен орындарының, екі өзен аралығынан: С.Балғымбаев, Қамысты, Жаңаталап, Забурын кен орындарының ашылуы, сол айтқан болжамдардың дәлелі деуге болады.

Екінші бір айтқаны кадрлар (мамандар) мәселесі еді.

«Кәсіптік геофизикада» жұмыс жасап жүрген мамандардың көбі басқа жақтан оқу бітіріп, уақытша жұмыс жасап жүрген мамандар. Сондықтанда өзіміздің қаламыздан жоғарғы оқу орынын ашып, жергілікті мамандарды даярласақ, геофизика жұмыстарының сапасы қазіргіден де жоғары болар еді. Гурьев қаласынан жаңадан отрядтар құрып, осы облыстың батыс, солтүстік жақтарында қазылып жатырған ұңғыларды зерттесе тиімді», - еді деп айта келіп, «осы қаладан ашылатын жаңа арнайы отрядты сен басқаруың керек», - деп ұйғарып отырмыз, сен соған келісуің керек деп ұсыныс берді де, «бұл жөнінде Батыс Қазақстан экспедициясының бастығына тапсырма беремін», - деп айтты да, еңбегіме табыс тілеп шығарып салды.

Сол 1966 жылдың 1 тамызынан бастап Гурьев қаласына жұмысқа ауысып, жиналыстарда Ғалекеңмен жиі кездесіп жүрдік.

Ғалекең жақсы ұйымдастырушы басшы ретінде әрдайым үлкен беделге ие болып жүрді. Ол өндірісті жақсартумен қатар, халықтың әлеуметтік жағдайына да көп көңіл белді. Оның бастауымен қаланың қақ ортасынан трест жанынан құрылыс учаскесі ашылып, бірнеше қатарлы тұрғын үйлер салдырып, геофизиктердің мол алғысын алды.

Fалекеңнің жақсы қасиеттерінің бірі ол кісі көп ретсіз сөйлемейтін, жымиып күліп отырып, айтқан сөздерінің өзі жеткілікті еді. Ағамыздың айтқан, ақыл кеңесін, өнегелі өсиеттерін әрдайым есте сақтай жүре, ол кісінің айтқандарын іске асыруға тырысып, еңбек жасап жатырмыз.

Ғалымжан ағамыздың Батыс - Қазакстандағы мұнай кен орындарын ашуға және оны игеруге сіңірген мол еңбектерін ел есіне қалдыруға біраз жұмыстар жасағаны үшін, ағамыздың сүйікті жары Бақыт апамызға геофизиктер атынан үлкен ризашылығымызды білдіремін.

Ғалымжан ағайдың қызы Ләззатқа, Махамбет пен Нұрымбетке ағамыздың атына кір келтірмей, адал қасиеттерін жалғастырып, әкелерінің рухы қолдап жүрсін демекпін.

Ғалымжан Хакімұлының игі істерін жалғастырушы болғанымды, інілерінің бірі ретінде әрдайым мақтаныш тұтамын. Ол халық жадынан өшпейтін мәңгі тұлға.

Хисма Бішұхамбетұлы, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, ардагер мұнайшы - барлаушы.

Атақты геологты ардақтайық

Қазақстанға еңбек сіңірген геолог - барлаушы, академик, Губкин атындағы сыйлықтың иегері, Реепубликаға белгілі ғалым - геолог Ғалымжан Хакімұлы Хакімовпен жұмыстас болған геологтардың бірімін.

Ғалекең 1936 жылы Москвадағы В.М.Молотов атындағы жұмысшы факультетін, 1941 жылы И.М.Губкин атындағы Мәскеу мұнай институтын, ал 1952-1954 жылдары мұнай өнеркәсібінің академиясын үздік бітіреді. Осындай ғылым ұяларынан алған білімін, жалынды жас жігерін, қажымас қайратын Атырау өлкесінің мұнай көздерін ашуға сарп еткен азамат. Ұлы Отан соғысы жылдары Ғалекең Құлсары, Қосшағыл, Доссор кәсіпшіліктерінде аға геолог, ол 1946-1957 жылдары Комсомол, Мақат мұнай өндіру кәсіпшіліктерінде бас геолог болып жұмыс атқарды. Одақта бірінші болып мұнайлы қабаттарды пайдаланудың екінші әдісін басқарып жүзеге асырғаны үшін оған мұнай өнеркәсібі Халық комиссариатының «Социалистік жарыс үздігі» атағы (1945 жылы) берілген-ді.

Соғыстан кейінгі жылдары да ел иелігіне бірнеше кен орындарын ашу, оның өнімділігін арттыруда Ғалымжан ағаның ізденісі еңбегі, маңдай тері, мұқалмас жігерінің ізі қалды.

Ғалекең «Қазақмұнай» бірлестігінде 1960-1972 жылдары дербес құрылған ірі геофизикалық ұжым - «Қазақстанмұнайгеофизика» тресінің басқарушысы болып табысты еңбек етті.

Геофизикалык әдістердің алдыңғы және тиімді технологиясын қолдана отырып, трест ұжымы Маңғыстауда - Өзен, Жетібай, Теңге, Тасболат, Бозащыда - Қаражанбас, Қаламқас, Қос өзен аралығында Мартыши (қазіргі Балғымбаев), Камышитовый, Гран мұнай кен орындарын ашуға тікелей үлес қосты. Ол академик И.М.Губкин сыйлығына ие болған «Орал Каспий аймағының геологиясы мен перспективалары» атты белгілі кітаптың авторларының бірі.

Ғ.Х.Хакімов өзіне тапсырылған жұмыстардың барлығында да басшы, ұйымдастырушы, тәрбиеші ретінде үлкен қабілетімен көзге түсті. Облыстың қоғамдық-саяси өміріне белсене қатысты, облыстың бұрынғы партия комитетінің мүшесі, кезіндегі халық депутаттары облыстық Кеңесінің депутаттығына бірнеше рет сайланды. Ғ.Х.Хакімовтың сіңірген еңбегі Жоғары Үкімет наградаларымен - екі «Еңбек Қызыл ту», «Құрмет Белгісі» ордендерімен, көптеген медальдармен атап өтілді.

Ол қарапайымдылығымен, кішіпейілділігімен, азаматтылығымен көпшіліктің құрметі мен беделіне ие болды. Оның өнегелі өмір жолы екі томдық (1999 ж.) қазақ мұнай энциклопедиясында толық көрсетілді.

Өмір жолы ұрпаққа үлгі болған ел азаматын есте сақтау тірілердің парызы. Сондықтан өзі тұрған проезд Урал көшесін Ғалымжан Хакімұлы есімімен атаса, үйінің маңдайшасына ескерткіш тақта орнатып, біртуар азаматтың 90 жылдығы аталып өтсе деген көпшіліктің ұсыныстары бар.

Атырау, Маңғыстау, Ақтөбе, Алматы облыстарындағы көптен білетін мұнайшылардың, геофизиктердің, геологтардың атынан.

Игілік ҚОЖЫБАЙ Әлжанұлы, инженер -геолог, республикалық дәрежедегі дербес зейнеткер.

« Атырау» газеті.

Ғалымжан ер ерінбей көп жорытқан.

Жеті қабат жер астын зерттеп білген.

Отанға арнап еңбегін тер боп сіңген.

Жерге тамса бір тамшы маңдай тері

Талай миллион тонналап мұнай өнген.

Сол Ғалекең қатардан қалыспаған.

Қиындыққа шыдампаз қайыспаған!

Жиырма бірінші ғасырда өмір сүрсін! -

Жаны жас, жайсаң мінез - қасиеті асқан!

Айдынның аққуындай бар жан жары.

Бақыт десе бақыты үй ажары.

Ұл - қыздардың, немере, жиендердің

Бетін сүйіп, аймалап байпаңдады.

Қосағыңмен қоса ағар деп айтамын.

Ата атандың, баба атан - дер заманың!

Көш басында көрікті аға болып -

Көңіліңде болмасын еш арманың.

Мұстафа Ысмағұлов.

9 Қараша 1982 ж.

Гурьев қаласы.

Жақсының аты өлмейді

Республика мұнай өнеркәсібінің дамуына мол үлесін қосып жүрген Атырау мұнайшы -геологтарының өмір жолдарының өзі бір тарих екені мәлім. Уақыт көшімен өмірден өтіп, көңілден кетіп, ұмытып қалып жатқандары да баршылық.

Бүгінде тірі болса 90 жасқа толып, немере-шөберелер ортасында жүретін Қазақстанға еңбегі сіңген геолог - барлаушы, академик И.М. Губкин атындағы сыйлықтың лауреаты, екі мәрте «Енбек Қызыл Ту», «Құрмет белгісі» ордендерінің, бірнеше медальдардың иегері, марқұм Ғалымжан Хакімұлы Хакімов туралы облыстық мұражай қорында жинақталған құжаттарды сөйлеткенді жөн көрдік.

Ғ.Хакімұлының зайыбы 60 жылға жуық осы шаңырақтың отын жағып, маздаған шуағына жүрегінің нұрын қосып, ұл-қызына, немере-шөберелеріне ұлағатты әже болып отырған Бақыт Жұмашқызының жеке архивінен алынған, 1923 жылы түсірілген суретте Москва қаласында өткен Бүкілодақтық ауыл шаруашылығы көрмесіне Бөкей губерниясынан қатысқан бір топ адам ішінде атақты күйші - компазитор Сейтек Оразалыұлы, Кеңес Одағының батыры М.Мәмбетованың әке-шешесі, Хакім Әжікеев - Ғалымжан Хакімұлының әкесі бейнеленген. Бақыт апайдан сурет сырын сұрай келе түйгеніміз: 1944 жылы Алматы қаласына отбасымен көшіп барған Хакім қарт ескіше өте сауатты адам болған. Қазақтың С.М.Киров атындағы (сол кездегі) мемлекеттік университетінде араб тілінен дәріс бергенін журналист, жазушылар Б.Қорқытов. Ә.Қосанов, М.Көптілеуовтер растайды.

Баласы Ғалымжанның білімді болып өсуіне ынталы болған Хакім ақсақал, оның 1923 жылы Орынбор қаласындағы балалар үйінде тәрбиеленіп, оқып, білім алуына қарсы болмайды.

Комсомол, партия, Москва жұмысшылар факультеті, Мәскеу мұнай институты. Осындай тәрбие мектептерінен өткен Ғ.Хакімов 1941 жылы инженер - геолог мамандығын алып шығады.

Ғалекең жазбаша естелігінде былай деп жазған: «Соғыс басталғанда мен институт бітірген жас маман едім. Маған тылда еңбек етуге тура келді. Өйткені ол кезде жоғары білімді мамандар өте аз еді. Қазақтардан Б.Атшыбаев, Н.Имашев, Ж.Досмұқанбетов сияқты геологтар ғана болды».

Мұнайлы Атыраудың тереңіне үңіліп, жер қойнауын ақтарып, оның бай қазынасын халыққа ұсынған барлаушы геолог Құлсары, Қосшағыл, Доссор кәсіпшіліктерінде аға геолог, 1946-1957 жылдары Комсомол, Мақат мұнай өндіру кәсіпшіліктерінде бас геолог қызметінен «Қазақ мұнай» бірлестігіне қарасты ірі геофизикалық ұжым «Қазақ мұнай геофизика» тресінің басқарушысына дейін өсті. «Ембімұнай» бірлестігі архиві құжаттарына сүйенсек, трест ұжымы геофизикалық әдістердің алдыңғы және тиімді технологиясын қолдану арқылы Ембідегі қос өзен арасындағы Мартыши (қазіргі С.Балғымбаев атындағы кеніш), Камышитовый, Гран, Маңғыстауда - Өзен, Жетібай, Теңге, Тасболат, Бозащыда - Қаражанбас, Қаламқас т.б көптеген мұнай кен орындарына ашуға үлес қосқан.

Ғ.Хакімов жауапты жұмыстар атқара жүріп, ізденіс пен жігерін салып, көптеген ғылыми еңбектер жазды.1968 жылы «Арал-Каспий регионының геологиясы және перспективалары» монографиясы үшін академик И.М.Губкин атындағы сыйлыққа ие болды.

Маңдай терін төге еңбек еткен жылдарында Ғ.Хакімұлы білікті басшы, жастарға ақылшы, тәрбиеші болып, облыстың саяси өміріне белсене араласқан, облыстық партия комитетінің мүшесі, бірнеше мәрте халық қалаулысы атанып, облыстық Кеңеске депутат болып сайланды.

Ғ.Х.Хакімовтың еңбегі Жоғары үкімет наградаларымен - екі рет «Еңбек Қызыл Ту», «Құрмет белгісі» ордендерімен, бірнеше медальмен марапатталды.

Абзал азамат жанұясында үш ұл, бір қыз өсіп, ержеткен. «Атадан ұл туса игі» деген ұлағатты сөздің куәсіндей ұлдары Махамбет және Нұрымбет геолог мамандығын алған, қызы Ләззат - дәрігер. Үлкен ұлы Махамбет - елге сыйлы азамат. Каспий өңірінің табиғатын, экологиясын қорғауда маман ретінде келелі мәселелер көтеріп, үн қосып жүрген ел жанашыры. Нұрымбет көрші Маңғыстау облысында мұнай кәсіпшілігінде мамандығы бойынша жұмыс жасайды.

Атақты геологтың өнегелі өмір жолы екі томдық Қазақстан мұнай және Атырау энциклопедияларында берілген.

Ұрпақ парызы - өмірден өткен ел байлығын, ырысын молайтуға айтулы үлес қосқан ел азаматын еске сақтау десек, Атырау қаласының әкімі М.Тасыбаевтың №20 санды 5 маусым 2002 жылғы «Орал өткелін Ғ.Хакімұлы атымен атау туралы» шешімін ел сыйлаған адам Ғалекеңнің жанұясы, жұмыстас болған жолдастары, тұтастары аса ризашылықпен қабылдады. Қараша айының алғашқы күндері аталып өтілмекші барлаушы - геолог Ғ.Хакімовты еске алу кешін облыстық мұражайда ұйымдастыру жоспарланып отыр. Мұражай қызметкерлері облыстық мұрағат, «Ембімұнай» АҚ-ның, «Мақат» аудандық мұрағаттарынан, оны білетін мұнайшы - геологтардан деректер жинау үстінде.

Ұ.Мұқашева,облыстық тарихи-өлкетану мұражайы директорының ғылыми жұмыстар жөніндегі орынбасары.«Атырау» газеті, 2002 жыл.

Ескерткіш тақта орнатылды

Қазақстанның еңбек сіңірген геолог - барлаушысы. Атыраудың ардақты мұнайшысы -Ғалымжан Хакімұлы тірі болса қазір 90-ға келген болар еді. Балалар үйінде тәрбиеленген Ғ.Хакімов - алғашқы комсомол белсенділерінің бірі. Ол 1936 жылы Мәскеу жұмысшы факультетін, 1941 жылы сондағы Губкин атындағы мұнай институтын бітірген. Институттан соң алғашқы еңбек жолын Доссор мұнай кәсіпшілігінде геолог мамандығынан бастап, Батыс Қазақстан геологиялық ұйымдарында жетекші инженер қызметін атқарады. Кейін басшылық қызметтерде болды. Қосшағыл, Құлсары, Доссор, Мақат, Комсомол мұнай кәсіпшіліктерінде бас геолог, ал 1960 жылдан 1972 жылға дейін «Қазақ мұнай - геофизика» тресінің басқарушысы болып жұмыс істейді.

Г.Х.Хакімов Ембідегі қос өзен арасындағы және Маңғыстаудағы көптеген мұнай-газ кен орындарын ашуға қатысты. Ол академик И.М.Губкин атындағы сыйлықтың иегері. Екі рет « Еңбек Қызыл Ту», «Құрмет белгісі» ордендерімен, медальдармен наградталды.

Өткен сәрсенбі күні Ғ.Хакімовтың өлкеміздің кен қазынасын игеруге сіңірген еңбегі бағаланып және 90 жылдық мерейтойына арналып салтанатты шаралар өткізілді. «Ембімұнайгаз» ААҚ-ның мұнай мұражайында ұйымдастырылған кездесуге Ғалекеңмен қызметтес болған жора жолдастары, отбасы, студент жастар келді. Мұнан соң облыстық өлкетану және тарихи мұражайында көрме ашылып, жиналғандар мұнайшының қызметі мен өмірі туралы жәдігерлермен танысты. Әріптестерінің әңгіме - естеліктерін тыңдады.

Сол күні Ғ.Хакімовтың тұрған үйінің қабырғасына мрамор ескерткіш тақта ілініп, оның ашылу салтанатына ардақты мұнайшы ардагерлер М.Балғымбаев, Д.Мырзағалиев, Е.Тасқынбаев, Б.Өтебаев, Т.Жұмағалиев өзге де мұнайшылар қатысып, сөз сөйледі. Геолог - барлаушының есімі көшеге берілді.

Осы шаралардың өтуіне Ғалымжан Хакімовтың зайыбы Бақыт Жұмашқызының үлкен еңбек сіңіргенін ерекше айтқан жөн.

С.Муньянова «Атырау» газeті 2002 жыл.

Город и его люди помнят тебя, геологоразведчик!

Решением акима г.Атырау №435 проезд Уральный, что в самом центре города, переименован в проезд имени заслуженного геологоразведчика РК Галымжана Хакимова. В жизни нашей области, где нефтяники занимают особое место, это стало событием. Ведь деятельность замечательного человека, каким был Г.Хакимов, для современников как яркая страница истории края.

Один из лучших геологов страны Галымжан Хакимович Хакимов родился в 1912 году в Западно - Казахстанской области. С 10 лет воспитывалься в детской коммуне г.Оренбурга. Г.Хакимов окончил Московский рабфак и нефтяной институт им.Губкина. В годы войны он работал главным геологом на нефтепромыслах Доссор, Макат, Косшагыл, Кульсары и других. Затем он получает дополнительные знания в Академии нефтяной промышленности г.Москвы. Основная его трудовая биография проходила на нефтепромыслах.

12 лет Галымжан Хакимов был директором треста «Казнефте- геофизика». Ему принадлежат три крупные научные работы. Он принимал участие в открытии одиннадцати месторождений нефти и газа в Атырауской областях. В знак признания его заслуг в 1985 году одну из структур на Северном Устюрте геологоразведчики назвали «Хакимовской». Как написал в память о друге и коллеге геофизик, кандидат геологических наук Б.Нуралиев: «Галымжан Хакимович Хакимов - один из крупных производственных деятелей Западного Казакстана, под руководством которого выполнялись огромные геофизические работы на нефть и газ. Такое произодство имело больше значение в создании и формировании казахов-геофизиков»

Вчера на митинге по поводу присуждения имени геологоразведчика Г.Хакимова, улице, на которой живет его семья, друзья и соратники, коллеги и ученики произнесли много теплых и задушевных слов, которые он сполна заслуживает.

Один из первых нефтяников Казахстана М.Балгимбаев ознакомил присутствующих с биографией Г.Хакимова. Заместитель акима города М.Мурзатаев вместе с вдовой геологоразведчика Бакыт - даже открыл памятную доску.

Затем мероприятие продолжилось в областном историко-крае-ведческом музее, где открылся специальный уголок память Галымжана Хакимова. В нем нашли место Почетные грамоты, приказы, поздравления, орденская книжка и многочисленные статьи о героях - первооткрывателях, в первых рядах которых был Галымжан Хакимов.

М. Куанышева.

«Прикаспийская коммуна», 2002 года.

Әкенің өшпес тағылымы

Әке тағылымы, ана тәрбиесі біздер үшін мәңгі үлгі-өнеге. Өзімді текті әулеттің ұрпағы ретінде өткен тарихтың тылсымына үңілу басты парызым деп білемін. Бұған ұяда көрген тәлімім де көп әсер етті.

Атам Әжікеев Хакім тарихты терең білетін, ескіше сауатты жан еді. Келген сайын бала кезімізде қасына ертіп, айналасына сөз қадірін білетін азаматтарды жинап, әңгіме өрбітетін. Атырау қаласының имамы Құспан молда да жиі келіп, ислам ілімі жайлы кеңесетін. Сол кездегі атамның әңгімесіне құлақ түріп, кейде сол жатқан жерімде ұйықтап та қалатынмын. Атам да алғашқы немересі болғасын мені ерекше жақсы көретін. Атымды да өзі қойған еді.

... 1846 жылғы 19 қазанда Атыраудың Қараой деген жерінде қаныпезер қарақшылар қапыда ұлттық рухың жыршысы, жыр семсер ақын, Исатай Тайманов бастаған ұлт-азаттық күресінің дауылпаз идеологы Махамбет Өтемісовтың басын кескенді.

Дәл арада 100 жыл өткен соң сол күні 1946 жылы мен дүние есігін ашыппын.

Атам Хакім осыны ескеріп, маған Батыр ақын - Махамбеттің есімін беріпті. Оның өршіл рухын әкем Ғалымжан Хакімұлы да жастай санама сіңіріп, өлендерін жаттатқызып ер жеткізді. Әркез батыр атына сай болуға тырыстым.

Әкеміз елімізге танымал геолог - барлаушы болды. Оның мұнай іздеуде табаны тимеген қиыры жоқ деп есептеймін. Қай-қай жерде жұмыс істесе де ол өте қарапайым, еңбекқор жан еді. Ортасына өте сыйлы болды, қонақжай, адамдармен өте араласқыш еді. Тектілігі, әулиелігі мен сәуегейлігі де мол болатын. Оған дәлел біздің балаларымыз өте кішкентай кезде үйге жұмыстас геолог - барлаушы, ғалым әріптесі Б.Н.Хахаевты отбасымен қонаққа шақырды. Ол қонаққа төрт қызын ерітіп келді, олар кішкентай Махмудты ортаға алып, естері кетіп сүйіп, ойнап жатты.

Сол кезде әкем «Билал Насруллаұлы біздің шаңырақ текті, қыздарың ұлды жақсы көреді екен, енді ұлды боласың» - деді. Айтқандай-ақ көп кешікпей бір жылдан кейін ұлды болды. Сонда Б. Хахаев әкемізге ризалығын білдіріп, айтқаның келді деп көпке дейін айтып жүрді.

...Әкемнің тағы бір ерекше қасиеті ол тарихқа, табиғатқа ерекше назар аударып, балық аулау және аңшылықпен көп айналысты. Саяхаттар жасауға, тарихи орындарды аралауға әуес еді. Осындай сапарларында мені қасынан тастамайтын. Сондықтан әкемнің осындай қасиеттері әлі күнге жан серігім болып келеді. Тарихты зерделеп «Айқын тарих» атты қазақ тарихына қатысты үлкен кітап шығардым. Сонымен қатар бірнеше кітаптардың авторымын.

Әкем сондай-ақ адам аяғыш, қолынан келсе көмектескісі келіп тұратын. Оның мұндай ізгі қасиетін көз көргендер әлгі күнге айтып отырады. Алдына кім көмек сұрап келсе де қол ұшын беруге даяр еді-ау. Оған мына екі мысал дәлел.

...Елімізде үлкен бастамалар кең құлаш жайып, Ұлы Жеңістің 20 жылдығы қарсаңында «Ешкім де, ешнәрсе де ұмытылмайды» деген қозғалыс өріс алды. Осыған орай соғыстан оралмаған, хабарсыз кеткен азаматтарды іздеу басталды. Осы кезде Индер ауданынан Боран Нысанбаевтың ағайындары келіп, үлкен өндіріс орны - «Қазмұнайгеофизика» тресінен көмек сұрайды. Ол сол сәтте өзінің орынбасары Ізімбергенов Қожахметке осы істі қолына алып, көмектесуді тапсырады.

Тапсырмаға сай орталық әскери мұрағатқа хат жолданып, Боран Нысанбаевты іздестіру басталады. Мұрағаттан жауап келіп, оның Орлов облысында жерленгені, оған өлгеннен кейін Кеңес Одағының Батыры атағы берілгені туралы деректер анықталды. Содан кейін батырдың ағайындары үшін арнайы ақша бөлдіріп, олардың батырдың жерленген жеріне барып қайтуына көмектесті.

Бір күні әкем жұмыста отырса, бір жас студент бала келеді. Ол өзінің жетім екенін, қазір осындағы мұнай техникумында оқып жүргенін, үйленгісі келетінін айтады. Оған таңдана қараған әкем, бұл жер ондай мекеме еместігін айтса да, студент бала мамасының ауылда тұратынын, той жасауға қалдерінің жоқтығын, қалыңдығының аяғы ауырлығын алға тартады. Қатты тығырыққа тірелген әкем сол жерде кәсіподақ төрағасын шақыртып алып, оған балаға көмектесуге ақша жинауды, мекемедегі қызыл бұрышқа тойын өткізуді тапсырып, міне, менің қосқаным деп елу сомды суырып береді де, өзі іс-сапарға атанып кетеді.

Геофизиктер бәрі жабылып той өткізіп, екі жасты қосады. Кейін ол үлкен азамат болып, әрдайым геофизика менің екінші үйім, Ғ.Хакімов өкіл әкем деп жүрді.

Оның мұндай жанашырлық көмектері жетерлік. Ол менің достарыммен де өне бойы пікірлесіп, қолынан келгенше көмектесіп отыратын. Адам жанын өте түсінгіш, сезімтал еді-ау.

Әкемнен көрген, көңілге түйген сәттер әлі күнге өміріме азық болып келеді. Мен де саяхатты, аңшылықты қатты сүйемін. Әкем рухына сынықтық келмеуін, оның өр рухына, арлы болмысына сай тірлік кешуді басты мұратым деп білемін.

Әке-шешем байлық қуған, дүние жиған адамдар емес. Достары, жолдастары көп, ағайын-тумаға көмектесуге бар күш-жігерін салатын жандар еді. Бар мейірімі балаларының үстінде болып, солардың азамат болып өсуіне, терең білім алуына жұмыстанды. Олар білімі мен білігі, мәдениеті өте жоғары, қоғамға адал қызмет етуді мақсат тұтты.

Мен де, басқа ұл-қыздары да осы мақсатты мұрат тұтып келеміз. Мен өз күшіммен 9 класты бітірген соң Гурьев политехникалық техникумына ата-анама айтпастан оқуға түстім. Анам ренжіп, маған ұрсып жатқанда әкем «Балам өзі қаласа болды, ұрыспа» деді. Бұл да оның менің болашағыма деген сенімі мен кемеңгерлігі еді.

Ол балаларын өте жақсы көрді. Өмірде бір баласына шапалақ жұмсап, ұрсып көрген жоқ. Сабырлы, байсалды кейпінен танбайтын. Тек қысқа сөйлеп, қателігімізді қатаң ескертетін. Сол бойда бізде оны түзетуге тырысатынбыз.

Анамыз Бақыт Жұмашқызының әкемізбен сыйластығы ерекше болды. Ол бүгінде қыз -ұлдарына, немере-шөберелеріне өнеге үлгі. Әкеміздің рухы жүрегімізде мәңгі сақталуда.

Еліне еңбегі сіңген барлаушы - геолог, танымал тұлға Ғ.Хакімов есімі барлық оны білетін жандардың әңгімелерінде жиі айтылады. Бұл да біз үшін мақтаныш. «Әкең өлсе де, әкеңді көрген өлмесін» деген қағидалы сөзді жүрек тереңіне ұялатып, әкем секілді ел үшін жұмыс істеуге ұмтылып келемін.

Көп жылдар әке арманын жалғастырып геолог - барлаушы болдым. Кейіннен тарихқа, табиғатқа сүйіспеншілігім ел экологиясын, Каспий табиғатын қорғауға алып келді. 1998 жылы «Каспий табиғаты» үкіметтік емес ұйымын құрып, содан бері Каспийдің, жалпы аймақтың экологиясын жақсарту және қорғау мәселелерімен айналысып жүрмін.

Мұндағы басты мұрат - ел табиғатын сақтау, оның экологиялық проблемаларын нақты шешу. Бұл бағытта көптеген жұмыстар жүзеге асырылды, алда да жүзеге асырыла береді.

Бүгінгі менің алға қойған мұраттарым әкемнің тағылымының жемісі. Сондықтан оның ақыл-кеңесі өмірлік өнегесі әлі күнге сабақ деп білемін. Біздің, немере-шөберелерінің , оның арман - мұраттарын алғы күндерге жалғастыратынына сенемін. Ұлттық рухымыз жоғалмай, ел тарихы мен табиғатын қорғаудағы ізгі мақсат ойларымызды орындауда бар күшімізді жұмылдырамыз. Бұл игі істе әке тағылымы көмектесеріне, оның рухы дем береріне сенімдімін.

Хакімов Махамбет Ғалымжанұлы, «Каспий табиғаты» үкіметтік емес ұйымының төрағасы.

Товарищу ХАКИМОВУ Гялимжяну Хакимовичу

Коллегия Министерства геологии СССР сердечно поздравляет Вас с высокой правительственной наградой ОРДЕНОМ ТРУДОВОГО КРАСНОГО ЗНАМЕНИ за успехи, достигнутые в выполнении заданий семилетнего плана по развитию геологоразведочных работ и за участие в открытии и разведке месторождений полезных ископаемых.

Желаем Вам, дорогой Галимжан Хакимович ,

дальнейших успехов в труде, доброго здоровья и личного счастья.