Өктемдікпен келісе алмай
Тайталасып өр кеуде
Намыс буып бекініп тұр
Жарық дүние сөн деуге...

Кенет құздар шың құлады,
Өтер ме жан жаншымай
Өз қайғысы көрінді енді
Көл қасында тамшыдай.

Уақыттың құзырымен
Көріп соққан құйынды
Алқынған күш — асау толқын
Арнасына құйылды.

Нар болып қаншама ауыр
Көтердім өмірдің жүгін.
Бәріне — жақын, дос, бауыр,
Сыйлап ем жанымның гүлін...

Өсті де көрсетпей шаңын
Көжектей сағалап жымын
Кетті олар,
Өмірдің заңын

Дегендей, бауырым, ұғын.
Не шара тағдырға көніп,
Халіммен мен келісемін.
Ойымды өлеңге өріп,

Күні жоқ мені тағдыр жылатпаған,
Азсынсаң, Алатауды құлат маған.
Жарыла жаздап жүрсің келісе алмай
Қадамымменен алға бір аттаған.

Күні жоқ мені тағдыр жылатпаған,
Азсынсаң, қара аспанды құлат маған.
Басыма сен орнатқан қара түнде
Арымнан аппақ адал шырақ жағам.

Күні жоқ мені тағдыр жылатпаған,
Азсынсаң, көктен жасын құлат маған.
Басыма сен төңкерген қара таудың
Асты емес, нақ шыңынан тұрақ табам.

Мен шықсам, шықтым алға еңбегіммен,
Сен шықтың шың басына жеп-жеңілмен.
Әккісің осыменен көзің шыққан,
Алаяқ атамаған ел тегіннен.

Ақшамда туған айдай ақ түсің,
Жаңа аяқтанған құлындай мүсін...
Әлде сен, қалқам, ару бейнеде
Аспаннан түскен періштемісің?

Құралай көзді үркек елігім,
Жаның кіршіксіз пәк-ау сенімің.
Һаллдай бейқам, аярсыз аңқауым,
Көрім көркіңді, басты мені мұң.

Осынау ғажап сымбатың, пішін,
Тамсантып кептің күйдірген ішін.
Өзге емес дүние-ай. өзіңнің тіпті
Болады-ау жақсы көрген бір түсің

Өмірге солай келгенің үшін,
Көп көзге ләззат бергенің үшін.
Өкінішке орай, бұл уақыт сенен
Өзгертіп бәрін алады-ау өшін.

Толып бір тасып төгілмес көңіл
Жоқ әсте, бастан ететін небір
Жақсы-жаманның қарымы болад,
Есесін алмай өтпейді өмір.

Ажуа еріккен елге,
Күлкі мол сен тұрған жерде.
Сылдыр сөз су болып аққан
Жазушы атанып сен де

Жүрсің-ау бейдауа пенде.
* * *

Талыс құлақ бітеді саңырауға,
Жыбырласа ерінің қалдың дауға.
Өкшесіне абайсыз тисе аяғың
Өзің қашқан машаяқ,

Басың сауға...
Жікшіл ел жетпей мақтайды,
Желөкпелер шын деп ойлайды.

Қыран қырымнан көреді,
Бірақ ол көрегенмін демейді.
Еліктен сымбатты өтпейді,
Бірақ ол сұлумын демейді.

Олар үндемейді,
Ой мен тіл бітпеген соң не дейді! Адам!
Адам тәуірді таниды, парықтайды,
Ойлайды,

Сөйлейді,
Қиялдап шарықтайды,
Көргеніне бойлайды,
Әбден анықтайды.

Әттең, ол пәндә...
Кейде әділ айтып, дәл танытпайды.
Осыдан
Жетесіз де желік туады,

«Мен!» — деп көкірек ұрады...
Көп бәрін көріп тұрады,
Бағасын беріп тұрады.
Күбірлейді күншіл,

Тұз қатпасаң, татымсыз,
Төбетің соққан тамағың.
Көп қатын көрші тағы оны,
Кіржие қалсын қабағың.

Аз болса, дәмді дей алмай,
Көп болса, асап жей алмай,
Асыңа алдағы тоя алмай,
Жемей тағы қоя алмай,

Қалпыңды көрші, ой Алла-ай!
Әсіре көптің осылай
Татымсыз келер шағы бар,
Аздың мерей есіріп,

Алары абырой тағы бар.
Көп қорқытып дейді ғой
Тереңге түпсіз батырар.
Дегенінен де әр көптің

Көңілден шығар сәті бар.
Мөлшері бар, мәні бар.
Оны бірге татымас
Көптің қандай сәні бар?

Дөпке тәнті емес кім,
Дөп болғанға не жетсін.
* * *

Дүние кең, аяулым, бұлғақта да,
Жүр осылай өлеңмен сыр бапта да.
Ақынның тек спортшы емесін ұқ,
Кейін қарай өзгені шынтақтама.

Көзге көлгір тақуа болғансыма,
Тағдыр талқы тартады жалғаншыға.
Дүние ісі кетпейді ақиретке
Өкінесің келгенде алдан шыға.

Бар кінәні аударма арамға құр
Тізгініңді бір мезет адалға бұр.
Бірге мыңды қосақтап құрбан етпе,
Айналаңда жаны пәк адамдар жүр.

Көз жіберсең көрерсің маңайыңа,
Биік тұрар адалдық талайы да.
Ар алдына ақжарқын бару үшін
Үңілгейсің өз ішкі сарайыңа.

Абайла десе, ашынып,
«Ал, әйда!» — десе, тасисың.
Қылығыңды қаз қойса,
Желкенді ғана қасисың.

Тоқыранның тәубесі,
Талайғы берген уәдең.
Күйкі күй кімнің отбасы,
Сол үйге таныс бұл адам.

Қарсылық жоқ,
Сен де ұсын ат сауырын...
Айналаңның асылын тап тәуірін.
Өнер бірақ без емес, бояп сатар,

Сирек қонар дарын ол, тақ, бауырым!
Түлкі болып алдыңнан қағып кетсе,
Бүркіт болып іліп түс әлің жетсе.
Шаршы топқа соларың болмаса егер,

Іс Пір екен бұл
уақыттан өткен құзырлы?
Жетелеп алыс,
желісі ойдың түзілді

«Керме иық кесір,
бұйырмадың» деп жүретін
Бір досты көріп,
көңілім сонша бұзылды.

Мың шүкір деуші ем
кеткеніме саған бұйырмай,
Мінезін мін ғып
жүретін жарқ-жарқ құйындай.

Кесірден кісі
аулақ жүрмес пе дегенде,
«Көрер ем соны
тағдырдың қымбат сыйындай». -

Деуші еді ол,
сондай дос еді сыйға тұратын.
Сәбидей бейқам
таза еді жаны бұла тым.

Сан сала енер
тізгінін қолына үйіріп,
Талап тұлпарын
тек адалдыққа ғана бұратын.

Өтті ғой оған
өтті ғой
талай уақыт,
Уақыт пұлын, ба

болатын ылғи уақыт.
Білінбей саған
жылымдай жылжып жатып-ақ
Кетпей ме талай

тарпаң мықтыны уатып.
Кетіпті ол кімнің
өмірін көркем көктем ғып,
Мынау дүние

толған бір безер өктемдік
Ертеңге иек артумен,
күту, үмітпен
Арпалыспенен

өзі аз жылдарды өткердік.
Сол бір азамат
жүретін әзіл қайдалап,
Бұлтты білмейтін

болушы еді ашық ай қабақ.
Күндерді сол бір
түсіріп еске күлсек те,
Осы бір сөзін

айта алмай кетті қайталап.
Не бар екен бұл
уақыттан өткен құзырлы?
Жетелеп алыс,

желісі ойдың түзілді
«Қайран жастық» деп
Кенен атаны қайталап,
Жаным жабырқап,

құлазып көңілім бұзылды.
Бөсіп кеттің деспейді.
Сондықтан да қателерін
Ақтарамыз өлген соң.

Суырып ап қабірінен
Сүйреп қайта көмген соң.
Не болмаса
бойдағы бар

Күшін сарқып берген соң,
Енді ғана тыныш жатып,
Тынығар шақ келген соң.
Бұл жайында көрсін сенен

Абайсыз бір үн шығып,
Марғау кетіп, мәңгі бақи
Өтерсің, сен тұншығып...
Айтылған сөз — желден ұшқыр,

Жер түбіне жетеді
Сырыңды алып тек осы жыр
Ғасырды асып кетеді.
* * *

Бір ауыз сөз кеудеме құйынды алып
Кіргізгендей жанымды үйірді анық.
Соқыр,
саңырау,

мылқау боп жүрсең-дағы
Өмір сүру барады қиындалып.
Ал осы сөз дейсің ғой шықты қайдан
Атын естіп айтқанның қалдым қайран.

Ел тағдырын ойлайды деген сабаз
«Анау» ма еді ысқырып өсек жайған.
Пасықтармен маңайын қоршап, орап
«...Изм» — тіркеп өз халқын жауша тонап.

Қулық-сұмдық,
айла-амал,
өтірік-өсек
Жатады екен маңынан қарша борап.

Өтіп жатыр не амал құйғып күнің
Қас-қабағын баққанша биліктінің
Қаза жеткен көп артық шығар, достар,
Күйкілікпен өткенше бүйтіп күнің.

Бақыттымын дейсің,
Сенбеймін сөзіңе
Ішіңді көріп тұрмын
Қарап мұң тұнған көзіңе.

Бөгде сыр бермегеніңмен,
Сезімді жерлегеніңмен,
Сеземін кездескен жерде
Қысылып терлегеніңнен...

Әлемдегі халықтарда
Болған не сырбаз,
Ұстамды алыптар да.
Бәрі де жеңілген

Махаббат атты
Ұлы сезімнен
Сен дағы көз жұмасың
Сонау бір қалған кезіңмен,

Сол бір сезіммен
Ешқайда кете алмай өзіңнен.

Апалап келіп,
Бауырыңа еніп,
Әр қайда жүріп,
Пайдаңды көріп...

Өткелден қиын
Өтіп алған соң,
Мақсатқа әбден
Жетіп алған соң.

Шынтақтап сені
Кейін ысырып,
Бірер сатыға,
Төмен түсіріп,

Кеткісі келеді
Мамықша ұшырып.
Сен де адамсың,
Көнесін бе оған,

Ниетін танып,
Соғасың қорған.
Кер қасқаға ұқсап
Қасарып алып,

Жан күйер көздер
Шоқтайын қарып
Тұрса, мейлің деп
Шықпайсың жолдан.

Осылай жүріп
Тозады көңіл
Тозса көңілін
Тимейді жеңіл.

Әйтсе де аңқау
Адалды адам
Ететін осы
Ең қызық өмір.

Жыбыр сөз өмірге орнығып
Алғалы, достар-ау қай заман!
Ойласақ, талайға тор болып,
Талайдың бақытын байлаған.

Талайды орманы, орнымен
Жыбыр сөз жер шетіне айдаған.
Талайлар қыршындай кетті ғой
Тереңнен ел қамын ойлаған.

Жыбыр сөз тасыған сұмдарға
Сөзімді шығын деп қараймын.
Жыбырға толтырып маңайын
Тыңдаған құлақты «аяймын».

Ақыл-көмек алатын,
Шың басына баратын.
Өзі болып алған соң
Аяғыңнан шалатын

Жақыннан құдай сақтасын.
Көлгірсіп келіп табатын
Көмек ап қанат қағатын.
Өзі болып алған соң

Шаян болып шағатын,
Шабаланып қабатын
Достықтан құдай сақтасын.
Елім деп судай ағатын,

Шыңға солай баратын.
Өзінен өзге қадамды
Қақпан болып қабатын
Бастықтан құдай сақтасын.

Дейміз ғой керегі не ұсақталып,
Ұсақтар да қадамды тұсап қалып.
Жатады
Торы сынды өрмекшінің

Жалбыраған жалбысқа құсап барып.
Өсіріп өз маңайын құшаққа алу,
Әдейі өзгелерді тұсап қалу.
Татымды ірілерді ұсақтатып,

Молайды ірі тұрып ұсақталу.
Боламыз ұсақ қой деп ескермеген,
Төземіз әрекетке көш көрмеген.
Тамшы да тас жарады, із қалады,

Ұсақ ұшып көңілден кешкенменен.
«Ашыққаннан құныққан жаман».

Тоғыз айт, тіпті тоқсан айт
Жоқ па деймін мұны ұққан.
Мода қуған «жалаңаш»,
Бой түзеген «аштар» жүр

Жүзіп ішіп тұнықтан.
Бар қайғысы — мансабы,
Барлық қамы — лауазым,
Соның үшін көрмедік

Қайда болсын дау азын.
Бір-біріне тосқауыл
Сылтау тауып, сынықтан,
Жаман дейді ұқпаймыз

Етектен бірін-бірі басқан қауым,
Айтпайсың не екенін ашып дауын.
Бәрібір ел біледі,
таластарың —

Әрқайсың өз тобыңмен шығар тауың.
Сендердің шеккен бұдан зияның жоқ,
Болған соң — «ай» дер ажа тиярың жоқ.
Іс ақсап, шыбындар жүр босқа сорлап,

Ойланар кезің жетті-ау, зиялы топ!
Үлгі ме жеңіп алу жігіт бағы,
Таразы болмас па бір істің ағы.
Біз демей, мен дей берсең,

нар жолында
Жүк қалып,
сынады ғой халық сананы
Қай жаққа бұрмақсыңдар қауым көшін?

Айтамын мәймөңкелеп, жауып несін!
«Көш келіп Қаратаудан, тұлпар бос кеп»
Жатқандай шығардыңдар көптің есін.
Әсте де олай емес, құр бос егес,

Биік деп таласқаның жәй бір дөңес.
Алмайсың біле тұра қаперіңе,
Бағынды көтеретін ол ғана емес.
Жоқтай бір еліңе өзге пайдалы ісің,

Дау еттің ширек ғасыр,
қай намысың
Қалып еді аяқ асты, қыран болып
Шолатын бауырларым, қайда алысың?

Бабалар ойлантпас па өсиеті,
Ісінде шын азамат қасиеті!
Алыптар тобы қайда?
Тағдыры оның

Болмап па еді, халқымыздың қасіреті!
Кеп жүр ме сол тағдырды қайталағың?
Қайсыңа жетпей жатыр бай танабың?
Береке — бірлік түбі,

ұя бұзған
Ұтылады,
жөн бауырлар байқағаның.
Ісіңе дос табалап, дұшпан күлед,

Халықтан әрі бұйрық, әрі тілек:
Татулас қамшыларыңды ауыстырып,
Жаңарып,
жарқырап шық,

Себебі мың ауыр мұң
Үйір болды жастайын.
Жан сыздатады әлі күн
Бүйректегі тастайын.

Қанағаттан тәубәдан
Аттап әрі аспайын,
Мұңға қарай аяқты
Десең дағы баспайын,

Талап тыным бермейді
Үміт тұрады қасқайып,
Әрекетсіз тірлік тұл,
Қайда апарып тастайын!

Өмір — күрес тынымсыз,
Онысыз бел аспайсың,
Күрес — жеңу, жеңілу,
Құтқармайды, қашпайсың.

Жеңу — шаттық, жеңілсең
Мұң жоқ келіп баспайтын.
Ұзақ күндер өтеді,
Қабағыңды ашпайтын.

Көңіл жүйрік көк дөнен
Тұяғы жер баспайтын,
Жығылсаң жер көтеріп,
Бәрін қайта бастайсың.

Шөгір емес табанда,
Қолмен жұлып тастайтын
Бойындағы пәндалық
Қор ғып бағынды ашпайтын.

Ең үлкені күрестің
Пәндалықпен болса ғой
«Мен» жеңіліп, бойыңа
«Біз» көп қоңсы қонса ғой.

Өткінші бұл дүниенің бәрі де,
Шуағы да, ызғары да, зәрі де.
Баянды дер тауып көрші құбылыс,
Ең арысы уақыттың кәрі де.

Патша дейміз!
өтті, өзімен не алды?
Мирас болып өз басынан не қалды?
Адамынан жақсы деген сөз қалды,

Наданының ізі-түзі жоғалды.
Кейбірінің өлген соң ізі ашылып,
Сұмдықтары бойыңнан қан қашырып,
Ұғындырды мына пәни дүниеде

Еш нәрсені болмайтынын жасырып.
Мақтау сөзді бірінен-бірі асырып,
Айттым демей көп алдында асылық...
Бәріне де кінәлі өзі адамдар,

Құлай кетіп, мәнсап көрсе бас ұрып.
Мәнсабы бар кім болса да данышпан,
Онда мін жоқ, түскен келіп ғарыштан.
Жапырылып айнымаймыз қамыстан,

О, адамдар, қамыстыққа намыстан!
Алшаңдап аяқ
Шық басып жүрген соң
Барып,

кейбірі
Қырымнан шалып,
Әрнені түйсініп,
Білген соң танып,

Ата-ана қалады екен
Шақырып келтіре алмай
налып.
Заңдылық?

Бар да, жоқ мұнда...
Сөзімді бұрып,
Шығарма насыр.
Бәрі аралас...

Аталған ералаш
Бұл — үйренгіш
күйге енгіш
Достым, жиырмасыншы ғасыр!

* * *
Ұлтым десем шығасың саққа жорып,
Бейкүнәға күйені жақпа, қорық...
Мен намысын жоқтасам несі айып,

Көл жағасын жүрмей ме қызғыш қорып!
Қызғыш құрлы болмасам, бұл өмірге
Неге келдім сол ұлттың қызы болып?
Әр көлдің өз қызғышы болмай ма екен

Жүретұғын ен жайлап, еркін қонып!
Мен басымнан не өттім білемісің?
Көтере алмай салмағын тіреуішім
Сынып,

шаңырақ шайқалып түскен талай,
Табылмаған тірі жан сүйеу үшін.
Сан асудан бірге асқам жол ұшқасып,
Қан майданға да кіргем қол ұстасып.

Қара орманын Сібірдің Надеждамен
Бірге кешкем айтам деп ойымды ашық.
Кей ұғыммен кезінде майдан ашып,
Бас қойғанмын құдама айдан ашық.

Оң аяқпен кір дегем келініме,
Жүрегімнің есігін айқара ашып.
Ғасыр асты,
көргеміз жоқ еш шай деп,

Жапсырмағың әкеліп маған қай кеп?
Шикіл сары, көзі кек немеремнің
Атын қойдым кәдімгі Қойшыбай деп.
Тырнағымның астынан кір іздеме,

Біздің достық, емес қой круиз кеме.
Байтақ далам ризық жүз ұлтқа
Сылтауратып сен жоқты кіржіңдеме!
* * *

Сенбей тұрам,
Ешкімге де сенбеймін.
Скептик деп кінәләсаң сен,
мейлің.

Кіршігі жоқ сәби көңіл менде де
Кең даламдай болатұғын кең пейілім.
Опасыздық көріп бақтым өмірде
Сары аязда қарылғандай темірге.

Сенгіштіктен сергелдеңге сан түскем,
Қайтпек күдік ұяламай көңілге.
Адам алуан түрлілігін сонда ұққам.
Секемшіл де, күмәншілмін сондықтан.

Шорт үзіліп аңқаулықтың арқаны,
Үміт сағы сынып, күдік орныққан.
Ілгері әман
Жетелеп жеткіздің

Тәнтімін,
Әттең
Қандай құзырмен
Кәрі құлдырап,

Түсті бағаң?
Бақыт та нәсіп,
Аспан да ашық.
Шуылдақ басып...

Асылың жасық
Болды,
маңайың
Баяғы машық:

Гу-гу сөз, айтыс,
«Иә-ау бұл қай тұс?
Ол түс та бұл түс...»
Өзендей тасып,

Қара боп әппақ
Ақ болды қара.
Қарғалар қаптап,
Айнала — нала.

Кешегі сара жол
Қайда?
Қара!
Дал болды сана,

Бұған не шара!
* * *
Еркелеп, еркін жүріп жыр елінде,
Мұңлының шырақ жаққан жүрегінде.

Көксейсің күндеріңді қайран көңіл,
Ойлама оралмасты құр егілме.
Баянсыз құбылмалы өмір нарқын
Дөп басып берген айтып туған халқың.

Маған күліп, саған, күңіреніп,
Күнәсі бар қай жайсаң, қандай жалқың.
Жақсыңды айтшы тауы шағылмаған,
Жыбырлап құрт-құмырсқа жабылмаған...

Көп дейміз,
көп бір толқын дауыл соқса,
Туынды көтеруге табылмаған.
Ойласаң өзің де сол көптің бірі,

Баянсыз басында бақ — қолдың кірі.
Дәм біткен күні көппен теңелесің,
Бауырым қанша биік болсаңда ірі.
* * *

Алаулап аппақ сәулесі шайып маңайды,
Батар күннің арайы қызыл тарайды
Біртіндеп күрең көлеңке жапқан қою түн,
Ақтанды күтеді ағарып атқан арайлы.

Осыған ұқсас адамның кейбір сәттері,
Әсте бұрылып жылжымайды ол бір сәт кері.
Құбылғыш өмір құйыны қуған кезде тек,
Адасып ақыл шығады әптер-тәптері.

Күрті!
Сары қамыс.
Басында үлпілдек сары мамық үкі.
Сары құм,

Сексеуілді сортаң
Екен де қазақтың бұл да бір,
Ғажайып киелі, түйелі жұрты.
Маңғаз нар

Мамырлап маң басқан,
Жібектей шудасын шаң басқан
Нар ніл,
Нар тайлақ,

Нар іңген
Шұбала жайылып
Қырлардан алды асқан.
Асфальт жол...

Зырлайды машина
Көзімнен сан сурет ауысты.
Көңілім кезіп кең даламды,
Қиялым аралап тауысты.

Сәнді көш...
Түйелер тізбегі...
Аян сыр жүректе...
Алау таң жүздегі...

Сәйгүлік Су жорға
Шолпының сыңғыры таныс-ты
Ән болып менің тар кеудемде
Замандар,

Сенде туып өспесем де,
Етпесем де сені тұрақ
Кең даламдай жатқан жырақ,
Сүйіктісің, Ленинград!

Октябрьдің бесігі деп,
Ән төгілтіп, өлең құрап,
Жүрегімнен мәңгі тұрақ
Бергенім хақ, Ленинград!

Аврораның гүрсілінен
Оянғалы өлкем жырақ,
Қауыштық та ниет құрап,
Бауырластық, Ленинград!

Елім өсті жерім гүлдеп,
Шұғылаңнан сенің нұр ап.
Сусындадым білім — бұлақ
Болдың маған, Ленинград!

Aт сауырын ұсындың сан
Соңыңа ердім үлгің ұнап.
Ленин жаққан сөнбес шырақ,
Сен алдымда, Ленинград!

Жамбыл жыры жігер шындап,
Көзін тікті әлем сынап
Гранит боп қалдың шыдап,
Мызғымадың, Ленинград!

Сен ақиқат күрескері,
Шежіресің көне құлақ.
Келер саған талай ұрпақ,
Білер мәнін сенен сұрап

Ленинград, Ленинград!
* * *

Әйел дейсің осалсынып,
Көңілің жұбап құр алдайсың.
Өзің және сол әйелсіз,
Бір күн өмір сүре алмайсың.

Тіліңнің бар уын төкпей,
Ажуа етпей жүре алмайсың.
Әйел тілі батып кетсе,
Отқа түскен жыландайсың.

Сөзің дәмі келмейтіндей,
Онсыз кеңес құра алмайсың.
Осыныңмен сен де әйелге
Жатқа білген құрандайсың,

Күні өткен құралдайсың.
Сен-ақ сөйле
мынау ұлы ел атынан,
Самалды тау, сахара жер атынан.

Мен ерекше атақ-даңқ бүркенбей-ақ
Қара халық арасын ала тұрам.
Аласа ма,
биік пе өз дауысым,

Көң шоқыған көп қарға арасында
Қырғи болып демеймін дара тұрам.
Менің үшін ұлы жоқ, биік те жоқ
Туған халқым ұсынған санатынан.

Япыр-ай, қаскөй тағдыр-ай,
Қандай еді салмағың.
Алысып бақтым,
Деп саған көнсем бе?

Түспей жүретін еңсем де,
Түлкідей сайқал
Сан құбылып келсең де
Қайсарлық қылып,

Жеңдірмен деп жүрсем де
Қайсыбір сәтте
Ішім жылып,
Сыртым күлсем де,

Мойымай тұрып,
Қасқайып,
Қасіретіңе көнсем де
Түбінде бәрін жеңсем де,

Қалмады шарам,
Келмеді шамам,
Бір мұрагер жанашыр
Қолымнан жасай алмадым,

Әйел ғып жараттың,
Тірлікке шақырдың,
(Бүгін сездім шын пақырмын).
Бірақ сен мені алдадың.

Жеңілдім.
Мықты екен қармағың,
Езді салмағың,
Бүгін мойындап

Малға да, малы барға бас ұрмаған,
Кедейлік қасіретіне жасымаған.
Өмірге өзі шашу болып келіп,
Шашу боп өткен қандай асыл анам!

Жақсылық, қуанышқа шашу деген —
Қырандай аймағына шашып жеген
Халқымның үрдісі бар
Ел бағына

Баласа,
қарсы алатын шашуменен.
Есімін соған балап шашу қойған
Болар-ау

тұлғасынан, тұла бойдан
Күткен ғой үлкен үміт ата-ана
Жоралғы жақсылыққа деген ойдан.
Болғанын жарым ырыс жақсы тілек,

Өскенін жарлы байып, жастың түлеп
Таныдық,
Қошқарбайдың Шашубайы
Өнердің туын ұстап шыққан үдеп.

Тізгінін алуан өнер тең ұстаған,
Дегізген пай не қылған келісті адам.
Өмірге өнер сеуіп, думандатып,
Халқының бақытымен тыныстаған.

Сексеннің жетеуіне жасы барған,
Әркімге өлмес өнер-асыл арман.
Орны бар тірілердің қатарында,
Болар ма дәл осындай ғасыл арман.

Ұрпағы тұрса аман ұнаған жыр,
Шашекең енерінен құлаған нұр
Бүгінге ғасыр асып келіп тұрса,
Сенемін жасайтынын мыңдаған жыл.

Балқашта ас берілмек Шашубайға
Деген соң толқып көңіл тасымай ма!
Ас пен той салтанатты ел мәресі
Саңлақтар сайыс құрар осындайда.

Сан арман сан жүректе ғасыл жайға
Кездесіп,
Өнер көзі ашылмай ма!
Шын ақын дуда қызар ол да тұлпар,

Дүбірге тұлпар туған қосылмай ма.
Тұлпардан тұлпар өнер асырмай ма,
Шын әнші әні айға асылмай ма.
Киелі жыр қонғаны рас болса,

Тойда жыр інжу болып шашылмай ма.
Ендеше шалқы шабыт арындашы,
Ақынның ақын болар дарындысы
Халқының аруағын арқалаған

Мен дағы Шашубайдың қарындасы.
Қалайша тізгін тежеп тұрамын жай,
Шашекем байтақ елдің ұранындай.
Үн қос деп аруағы алып келді

Төгіл деп тасқынды жыр бұлағындай.
Той даңқы шабысындай бала кердің,
Жеткен соң жазушы-ақынды ала келдім.
Шашуым ән мен жырым ағайындар

Құбылтып «Ақ қайыңға» сала келдім.
Қабыл ал, жұртым тойың тойға ұлассын,
Шашекем сырнайындай жай құлашың.
Саршыған аунап түсіп, тоқырауындай

Толқыған ән, жыр, күйің айға ұлассын.
Аспандат қазақ жырын, шырқат кәні,
Толқысын «Тоқырауын
ырғақтары»

Әнші де ақын халық аты шыққан
Қайдасың!? Шық Шашекемнің ұрпақтары!

Оралды наурыз араңа
Жақсылық басы сана да,
Мәнісін, жұртым, сарала,
Қосылар көп нәр санаңа.

Тілектер игі тілейтін,
Наурыз — нұрлы жыл басы.
Тазарып жаның түлейтін,
Дарқандық дәстүр жалғасы.

Береке-бірлік, достыққа
Мереке наурыз үндейді.
Ынтымақ сен де қос, құпта,
Өзгеріп өмір гүлдейді.

Қайырым, ізгі мейірім
Әмісе тізе бүкпесін.
Кеңейтіп адам пейілін
Көңіліне қынжыл іркпесін.

Балауса көктем бұралып,
Жаудырап наурыз тұр тұнып.
Жаңадан жаның нұр алып
Жасара берсін құлпырып.

Бақ-талай, жұртым, тілеймін,
Наурызға наурыз ұлассын.
Ұрпағың өсіп,мерейің
Тасытып, биік шың ассын.

Тау күліп, тас мажырап,
Манаурап нұр тұнады.
Ақ алмас күннен құлай
Шашырап құлпырады.

Үлбіреп жұпар дала
Тағады гүл тұмарын.
Бұлбұл гүлге ұмтылады
Тынбайды жыр құмар үн.

Ие боп жүрегіне
Білмедім кім тұрарын.

Жат жерде жүрген,
боздаған бота бауырым,
Түсінемін мен,
жүректе жараң ауырын.

Отанда отыр демесең,
Күйім артық па
Ұсына алмаған
Тізгінім аттың сауырын.

Қорланып бәрін
Күйініп еске аламын,
Сыздатып жанды
жүректе терең нала, мұң...

Шарасыздықтан
Шерменде күйді
бақсының
Қобызы сынды

Талықсыды, талды әбден ел ана,
Қинады дер болсаңыздар не ғана:
Жөргегінде үзілер ме жұлыны
Дүниеге келмей жатып «Невада!»

Үміт артып, арман құсын халық боп,
Ұшырғаны кеше әлемге анық боп...
Қызыр болып жет дегенбіз көмекке
Мәңгі сөнбей маздайтұғын жарық боп.

Балта ұрған кім осы ақ тілекке?
Қайта қамар болған түпсіз түнекке?
Қансыратып халықтың хас арманын,
Қанжар салған кім жаралы жүрекке!

Ел боп сенген, ҚЫЗЫЛ ЖАҒА, ағайын,
Ар алдында жүгініске бағайын.
Кім берді айт,
кімнен келген жарлық бұл?

Жарылыстан жан ұшырды маңайын.
Жетпеді ме мынау халық шеккен зар?
Екі сөйлеу әдет болып кеткен бе ар!
Ядролық молайтпайық қаруды, —

Деп кеше біз салмап па едік елге жар!
Heгe бүгін қайттық осы ниеттен?
Өмір берген қай құдай?
Қай би өктем?

Қорлау, ойнау тағдырымен халықтың
Етті езіп, өтіп болды сүйектен!
Айт халыққа!
Шықпай қалды неге үнің?

Түп төркінін аш, жарылыс тегінің! .
Ай аман, күн орнында тұрғанда,
Неге кием ХИРОСИМА кебінін!
Дәл он бес жыл жүрген ашық жарылыс,

Деген сөз бе мынау удан қанып іш!
Невада ашып бермегенде білмес те ек,
Неге өткердің бар зиянын танып іс?
Естігенде жұрт ұстады жағасын,

Жел бағытын бақылайсың, бағасың...
Көпке қанық осынау бір жат сырдан
Ақталасың, кәне қалай танасын?
Екі-үш айға жібермедің арасын,

Қайта жардың тырнап халық жарасын.
Невада ашып бермегенде, білмес те ек
Бой көтерген Курчатовтың қаласын!
Бейбіт күнді фашизммен күресте

Жеңіп алған кешегі ауыр күн есте.
Берлинді алып қайтқан абзал азамат,
Ақ қан болып көз жұмды, алды кім еске
Ар алдына кел!

Халыққа барды ақтар!
Қашанғы жұрт шеге бермек бейбақ хал?
Он екіде бір гүлі бүр ашпастан,
Неге өлімге қиды өзін боздақтар?

Жылау керек неге жесір қалып жар?
Жылау керек неге ана қағып зар?
Сәуле тиіп, жарымжан боп жас сәби,
Қиналғанын көтереді неғып ар?

Тозған бездей Деңгелеңнің бауыры,
Тұнжыраулы ұлы Абай ауылы.
Сері бөкен, кербез киік қалмаған,
Құлазыған қарт Шыңғыстың сауыры.

«Сарыөзек» жатыр ол бір бүйірде,
Сыры жұмбақ айналып зәр түйінге.
Еуропа асып кеп ракета қабығын
Жою керек неге Алматы түбінде?!

Балқаш пенен Арал анау айдыны
Семіп елге қоса түскен қайғыны,
Кім ойлайды?
Кім ойлайды, жарандар,

Жер шеңберден шығып кетер қай күні?!
Ай аман, күн есенінде осынау
Жау жеттілеп... Қайсы, кәне, тосын жау?
Сынақпенен қоса сынап төзімін

Керек болар қалың жұртты басынбау!
Бізге де аян Отан деген не екені,
Тағдыры оның халықпен бір бөтені
Болмайды әсте, бірге соққан жүрегі

Қазақ жері жүз ұлттың мекені!
Сөйлеп тұрмын мен сол халық атынан,
Бүкіл Әлем, бас тартайық атомнан!
Қауіпсіз жол тауып Отан қорғайық

Аяушы ем, білдірмеуші ем,
Жырға мұң шаққанында,
Қандым деп бұл өмірдің
Ашылмас

ақ боран, ақпанында.
Жансая дүниеде
Тек жырдан тапқанында,
Көмілген күз бұлтына

Ай сынды
мұңлы ойға батқанында,
Алыс бір оқшау қалған
Жұлдыздай

құлдырап аққанында.
Тоқырап саят өмір
Есігін жапқанында.
Қателік...

сыр...
кейіс-мұң...
Жуытпай ақ жаныңа,
Ашылшы ақтарыла

Сілкінші.
Тұр, сырласым,
Көкірек ән шырқасын,
Сұлу жыр сыңғырласын,

Бар әлем құлақ тігіп,
Өзіңді бір тыңдасын.
Өкініш өртеп ішін,
Мұңайтқан тағдыр сені

Сұрадың, қарыз дедің,
Жәрдемді парыз дедім...
Ол сәтте мен ғажайып
Ақын ем, нағыз едім.

Енді өзім қайта аларда,
Кең дүние шайқалар ма!
Әуе айна, жер тебіңгі,
Ақындық менен байқалар ма.

Даттауға шара іздедің,
Бойымнан ар іздедің.
Серт қылдым, «Енді ешкімге
Бермеспін қарыз» дедім.

* * *
Мұңға мың себеп бар,
Кей-кейде дүние тар
Көрініп, көңілің жүдеп

Қағады жүрегің зар.
Маңып жоқ'болғың келген
Бауырым, болады хал.
* * *

Жүрек, шіркін, тәріздісің
Тарау-тарау жол торабы.
Сезім баурар магнитсің,
Бәрі саған жол салады.

Армандар бар әлем толы,
Саған ерем жетсе дейтін,
Сезімдерге дәнекер боп,
Мәңгіге алып кетсе дейтін.

* * *
Жүрегіңді зар жайласа,
Дәмі болмас бал шайнасаң.
Затқа айналып көз жұмарсың,

Тек дүниеге қарайласаң.
Қарынын аш, қабағың ток,
Жүзің жарқын ар ойласаң.

«Жалғыздың үні,
Жаяудың шаңы
Шықпайды» деген
Мақалдың мәні

Басымнан өтті,
Қажыдым әбден,
Өмірдің мынау
Жоқ сынды сәні.

Сүйеуші де жоқ,
Демеуші де жоқ.
Өзіме сеніп,
Еңбегіме тек,

Келемін ылғи
Ұмтылып өрге,
Бастырмас алға
Бөгетім де көп.

Көре алмай мені
Құл етпек дұшпан,
Өлімге қияр
Жек көретін де көп.

Қоярым қарсы
Ар, намыс, ұждан
Қос қолым ғана
Беретін көмек.

Дауыл бол, ұйтқы,
Нөсер бол, құйыл,
Сел болып жүйткі
тіліңмен

Бұлт болып жөңкіп,
Жасын боп құла,
Ығыспан қорқып
біріңнен.

Кел болып ажал
Алқымнан алар,
Найза боп қадал
жүректен.

Алармын күтіп,
Налыман әсте
Қабағым шытып
жүдеп мен.

Өзіңше таусың,
Төмпешік сорлы
Айлалы жаусың
аямас.

Жау ісі жанжал
Қапынды аңдыр
Қай күні қанжар
таямас.

Іздесең құн қол
Өз маңайында,
Сонардай оң-сол
жатқан із.

Ішіңнен күйіп,
Бересің сайқал
Өтірік ұйып
жатқа жүз.

Мұқалған қалам,
Дүмбілез ғалым
Өлімге адам
қиятын

Өз атын әңгі
Шақырған көкек
Жоғалтқан мәңгі
ұятын.

* * *
Қиындық жоқ өмірде мен көрмеген,
Бірін жеңсем, біріне мән бермегем.
Үгітілмей,

жаншылмай,
қара тас боп
Қатқан талай ауырға әл келмеген.
Ондай сәтте «бас кессең, тіл кеспек жоқ»,

Ойып түсер күйдіріп боламын шоқ.
Мінездердің табамын не түрлісін
Мейірімсізбін жалынсаң, обалым жоқ.
Бұл орныққан бірге кеп жетімдікпен,

Сан алданған үміттер жетім күткен...
Ар-намыс — тек әміршім табынарым,
Сүтіменен анамның бірге біткен.

«Ізгілер» күндеп мені қақпайлаған,
Найза ұшы, оқ аузына тақ байлаған.
Ісіңе өкінбеймін өмір уын
Бұйырып тұрса қалай татпайды адам.

Қазақтың бір қызы едім ортаңдағы,
Жазылмас жараң боппын қолқаңдағы.
Жабылып қара жасақ қалтарыстан
Қурайдай сындырмақсың сортаңдағы.

Ақындар қашан оңай жол таңдады?
Өмірден қай үлесін мол қармады?
Өнердің бұрын-сонды тағдыры осы,
Алдында талай шоқпар шолтаңдады.

Қырсыққа, қисық жолға бастамаған,
Өтер ме ұлы Абайдан асқан адам!
Қасақы, қаскөй топ қара шоқпар,
Оны да қай тозаққа тастамаған.

Біржан сал, Мәди, Ақан, Қанапия
Тауып па бұл өмірден жаннат ұя!
Жапалақ жарға, бақа басқа шығып,
Болыпты асу бермес қара қия!

Бұларға жауыққандар надан еді,
Белгілі арғы-бергі надан кебі.
Менімен қастасқандар бүгінгінің
Атақты «зиялысы, тамам бегі».

Алыптар тобы сонау жақсың қайда?
Болып еді қандай күйде, қандай жайда?
Қыршыннан қиған сендей қасақы топ,
Күтем бе келеді деп маған майда.

Соларға жұтқызған соң өмір уын,
Шығандап биікте тұр бүгін туың.
Дәлелдеп шықтың тағы машығыңды,
Төресін айтар әділ келер буын.

* * *
Мұңсыз жан жаралмас та,
Адамнан адам басқа.
Көк жойқын теңіз-көлшік,

Көңілі, көзі ашқа.
Сөз зая малға досқа,
Сен оны жанға қоспа.
Елеп іс-әрекетін,

Иінді мұңға тоспа.
Кінәм — сөзіңді кектегенім,
Әулие етпегенім,
Майшелпек болып, сенің,

Өңешіңнен өтпегенім.
Жасымды төкпегенім,
Өскенім, көктегенім,
Түшкіргеніңе жәрәкім Алла деп,

Ол — сенің мақсатқа жетпегенің.
Қанжығаңда кетпегенім.
Өзгеге көрсеткен қорлығың,
Қастығың, зымиян зорлығың —

Дерт болып бойыңды жайлады,
Қарға адым жер саған болды мұң.
Жағалап көрмеген ар елін,
Ниетін не қылған қара едің!

Тағдырыңнан ғибрат алмаған,
Не қылған бейдауа жан едің!
Өзге жан демейсің көгерсін,
Табуға қастық, пай, шеберсің!

Әлемде зұлымдық бар болса,
Өзісің, өзгеше не дерсін!
* * *
О, дүние!

Азамат берген уәде
Тәуліктен аспайтын болды.
Екі айтып, екі сөйледім-ау деп
Ол әсте саспайтын болды.

Аймақтан алар ғибрат жоқ,
Талпынған сана қоспайтын болды.
Адамгершілік бұл күнде
Ақшасыз аяқ баспайтын болды.

Қоғамдасын қолдайды,
Қауыммен қатар басқанға дейін.
Әріптесің қолдайды,
Өзімен қатарласқанға дейін.

Бұдан соң,
Бәрі жасқауға бейім,
Іздейсің, достым,
Бас сауға кейін.

Арғы да бергі өмірден
Тап өнер мәңгі көмілген.
Сен мені жерлеп қойсаң да,
Ән-жыр боп өтем өмірден.

Қарғалардың арасында
Бұлбұл сайрап әні болмас.
Көлсіз жерде шаңқылдаған
Шағаланың сәні болмас.

Топас, тобыр арасында
Ақын сөйлеп мәні болмас.
Ақымақтар арасында
Ақыл сөйлеп ары қалмас.

Жүрегіңді зар жайласа,
Жеген балдың дәмі болмас.
* * *
Шүкіршілік, атамай ерке қатын.

«Еркек қатын» әйгілеп берген атың.
Әйел болып тұрып-ақ қабылдайын
Өзің берсең мойындап еркек атын.
Жәрәкім Алла демедім,

Қалғанында түшкіріп.
Сонан бері дәмелім
Қояды сыздап ысқырып.
Қысыла алман қыс болып

Шықсаң да бір күн үскіріп.
* * *
Көріп жүрсің жанымда
Алаулаған шоқ барын.

Бірақ сенің сілтеген
Бола алмаймын шоқпарың.
* * *
Әркімде бар-ау

Арман.
Ілгері жетелейтін
Һаман,
Тек соның

Жаман.
Жол тапқыш,
пысықтарға ілесіп
Төтелейтіні,

Биікке шығып алған соң.
Халықтың үмітін
Өтемейтіні.
Жапалақтар жиналып

Кінә такты бұлбұлға:
Сайраудан бір талмайсың,
Алдыңа құс салмайсың.
Даусың бір, япыр-ау

Қарлығып неге қалмайсың!
Көзге тікен боп кірмей,
Көктөбенің бауырына
Мәңгіге неге бармайсың?

* * *
Айтыстың, аянбадың,
Айтшы не өндіре алдың?
Жамандап жаныңды салдың,

Кімді оған сендіре алдың?
Әккілік айла, амалыңмен
Биіктің бәрін де алдың,
Тек адамдық биігі бұйырмай,

Қауымнан ала аяқ ат алған
Сол жексұрын күйінде қалдың.
* * *
Жақсылық

Кімге мәңгі тұрақтаған,
Жамандық
Өзі тілеп, сұрап па адам!
Болған соң, қиюласып ауысад та,

Арасы екеуінің бір-ақ қадам.
* * *
О, адамдар. жүрегі, жаны ғажап,
Ізгілікпен андарды да емдеп жазад!

Тағыны да аяйсың, өз бауырыңа
Ұсынарың жаным-ау, неге азап?
Неге қимай біріне бір жақсылық
Кедергісің, кезіксе бір жақсы үміт?

Биіктікті бір саты қия алмай,
Ойлайтының өзара тек қас қылық?
Қалай ғажап, достар-ау, бұл Орталық,
Біреулерді толтырып, бірді орта ғып...

Кеше онда барған, бүгін данышпан,
Үйренесің нұсқау алып, жол танып...
Қалай ғажап Орталықта күш деген.
Тер төкпеске атақ-даңқты үстеген.

Өлі-тірі түгел сонда сортталып,
Құнды-құнсыз бәрін сонда түстеген.
Обыр ындының жемейсің.
Сыртың құр жаңа

Өзіңді өзің,
Биік тұлғаға, теңейсің,
Ішің нас, лас,
Жатқан ескілік

Құлжа емес рас кенейсің.
* * *
Халық мәтел қалт айтпайды.
Тек мәніне жету бар.

Адамдыққа, адалдыққа
Азбас басшы ету бар.
* * *
Наз айтасың ақтарылып,

Дұшпан күліп, дос тыңдайды.
Ой туындап, жүрек баурап,
Көктей қаулап еш тынбайды.
Әділеттен күдер үзген

Үміт өзекті осқылайды,
Ақырында жаныңды езген,
Шер үстіне қостың қайғы.
* * *

Өшпейтін от жоқ,
Өлмейтін ер жоқ
Жұмыр бас пәнде
Көрмейтін кер жоқ.

Егілме бауырым,
Егілме сел боп.

Торығып кеттім, қалқам,
Мұнымды түсінер кім!
Тұрсынхан жүрген тәрізді
Кірмейтін түсіне елдің

Өмірдің биігінде,
Даңқ, атақ иінінде
Кейіс жоқ қабағында,
Өзгеше күйі мүлде:

Бармайды литфондаға,
Алмайды қарыз сұрап,
Жанында жан жолдасы,
Жүрмейді жалғызсырап.

Қам ойлап жүгіретін
Шиеттей баласы жоқ.
Аяздай қысатұғын
Кәрі ата-анасы жоқ.

Ендеше Тұрсынханның
Жанының жарасы жоқ.
Көйлек көк, тамағы тоқ,
Басында наласы жоқ.

Тұр дейді алақанда
Тынысы жер үстінің.
Осының бәрі де рас,
Сырт көзге келістімін.

Тереңде еш адаммен
Бөліспес кейіс-мұңым...
Түзеуі қолдан келмес
Бар әттең кемістігім:

Тым адал жаралыппын,
Адамға сенгіш-ақпын
Сенгеннің арамдығын,
Лезде сезгіш-ақпын.

Сезгенімді ашық айтам,
Бетіне басып айтам,
Ол ертең қастық етер,
Жау болып мәңгі кетер,

Қапымды табар дағы,
Қақпанын құрар деген
Есептен асып айтам.
Бір тұрып, бірде құлап,

Қуантып, біреуге ұнап,
Біреуді кіжіндіріп...
Бәріне жүрмін шыдап
Осымен күн зымырап

Барады өмір ұзап,
Қаламын кім біледі,
Қай күні мәңгі құлап!
Көктөбені етіп тұрақ.

Күштіні көлгірсіп, алдап.
Күшсізге батырып бармақ.
Келесің бәрін де қармап,
Кезің жоқ, бос шыққан қармақ.

Осынау жәйіңді өзін
Жүресін ісіңмен жарлап.
Бір сұрақ!
Ойың жоқ па бір

Өзіңді ақтара талдап,
Арыңның алдына бармақ?
Жебеушің жебеп,
Қуатты қолдар

Жан-жақтан демеп,
Баянсыз баққа
Оп-оңай шомдың.
Қиынын қайттың

Түсетін жолдың?
* * *
Жақсының қашанда жауы көп,
Сондықтан басында дауы көп.

Күншілдер, жарамсақ, жағымпаз
Шеп құрып жабылар қауым боп.
Адалменен жолдас болсаң,
Жаңылғанда жарастырар.

Жауызбенен жолдас болсаң,
Күн ашықта адастырар.
* * *
Бөтендей бір, біліспеген тосындай...

Ең арысы жиында да осындай
Ұлы-қызы қазекеңнің бүйректей
Бөлінумен жүр бастары қосылмай.
* * *

Дүние-ай, ой жетпесті көз көреді,
Кездейсоқ қиракезік кез келеді.
Жанында жақсы дос боп жүрген жандар
Қас болып аяқ асты өзгереді.

Қоғамға тәуелсіз боп өмір сүру
Болмайды, болған да емес керек ұғу...
Бастықты қой, бастыққа жақындарға
Жағынып та молайды қабақ құру.

Есіктен кіргенінде жарқын күліп,
Жүгіріп, таласа кеп пальтоңды іліп
Жүретін «кішіпейіл» кеше ғана
Өзгере қалды бүгін сүттей іріп.

Тұрады қоғам бүгін осылардан,
Ертеңге ұрпақ, үрдіс қосып алдан.
Өрбиді хамелеондар молайып,
Болады сонда қандай ғасыл арман.

Жұртым-ау, не боп барады мына заман
Ар, ұят, адамшылық тұралаған.
Билеген зымиян, сұм, залымдармен
Қоғам боп қалай ғана тұрады адам.

Қаймығып жүр қасымнан, қабағымнан,
Жайлы, жұмсақ, кел дейсің жабағыдан.
Түпсіз жылым, тұңғиық жұтармансың,
Май шелпек боп от дейсің тамағымнан.

Құлақкесті күңіндей кіжінесің,
Қаймықпаймын, ызадан бүлінесің.
Қауіптеніп, жағама тап бере ме
Іні ойлайсың сыздансам сақ келе ме,

Қауіп қарап өзгере қалатын — жұрт,
Құлын деген өзіңе ат бере ме?

Ұмытқаным жоқ бірін, бәрі есімде.
Ертесін де, отты жылдар кешін де.
Көкіректі жауға деген кек кернеп,
Жылжытысқан ілгері ел көшін де.

Серттестік біз, жауды жеңбей есімде,
Тындырмай іс тыным ап, бел шешінбе,
Қол ойылып, аяқ сыздап, бел ұйып
Тұрса шыдау... деген келдік шешімге.

Жеріміз жоқ бұл уәдеден аттаған,
Болса дағы бұғанамыз қатпаған.
Тәсіл тауып сан өткердік қиынды,
Қайсыбірде еркек қолы батпаған.

Ұмытқаным жоқ бірін: бәрі есімде,
Ертесін де, отты жылдар кешін де.
Сол қиындар жарқырайды бүгінде
Ақ самайлы құрбылардың төсінде.

* * *
Сен сынды шоқпарым жоқ қолда сайлы,
Тобым жоқ, мені ешкім қолдамайды.
Япыр-ау жүз жасай ма мына құзғын

Деп мені ешбір пенде қарғамайды.
Аузында ірік-шірік мақал ескі,
Көрерміз кім боларын тоқал ешкі.
Сазарған қайрақсың бір қарғыс өтпес

Естіген қарғыстан тек қарның өсті.
Аға-іні боп жүрген жандар жарасып,
«Ел тірегі ардагерім» санасып...
Бір-ақ күнде бордай іріп жөнелді

Төрт жүз сомның пұшпағына таласып.
Кеп ішінде әр бүлікке бас болып,
«Аға» шықты бауырына қас болып.
Ұяласын таламайды қасқыр да,

Деуші еді, өттім тамағынан ас болып.
О, опасыз ақша, атақ, қандайсың,
Осалдарды ойсырата жалмайсың.
Топыраққа ғана тояр көздерді,

Бұл ғұмырда сен тойдыра алмайсың.
Дүние қоңыз болып өскен жасынан
Мақсаты сол, соған ғана бас ұрған.
Апайшылар айна сатқан көргені,

Соған ұқсап шірік байлық асырған.
Не күтесің құлқын құлы тасырдан.
Ар-ұят деген адамға
Жүре-бара келмейді.

Керісінше кейбіреу
Тіршілік қамын күйттеп,
Өсе келе аз арын
Өзі көміп, жерлейді.

Ары қымбат адамның
Жолы да бола бермейді,
«Арлы арына қараса,
Арсыз жеңдім мен дейді».

Деген сынды күншілдің,
Күйелі ісі үшін де
Арлы ұялып терлейді.
Арынан азған адамдық

Табиғатын қорлайды.
Сары алтын сөзден садаға
Санатқа қоспа ондайды.
Қарадай маған кектеніп,

Білемін жүрсің жек көріп.
Айтыса алмай бет келіп,
Қойып ең неңді тек беріп?
Ісіммен осы сөзіммен,

Осынау егде кезіммен,
Бар қалпым, мына өзім, мен,
Кетем ғой сені қоржынша бөктеріп.
Өзің де сезесің ғой,

Қайтесің, төзесің ғой.
Алам ғой он екі орап,
Салыссаң теңесіп бой.
Ішке бүксең сырыңды,

Ішқұса болып өтерсің.
Жеңіл ауыз жырынды
Білсе, есек боп кетерсің.
Жоқ сенімді серіктес

Қағазға төкпей не етерсің!
Неге мені білемін жек көресің,
Сенен тәуір дегенге кектенесің.
Бүгін алтын санаған көңіліңді,

Мәжбүр етем, әзің ап кеп бересің.
Бойым биік, жүзім ақ сенен гөрі,
Мүсінім бар сергек сән денеңдегі.
Сөйлеп кетсем, аузыңды ашқызамын,

Үйлесімім сазды әсем өлеңдегі.
Тезек теріп қаласың ән шырқасам,
Адасасың түтекте мен бұрқасам.
Ақ-қараны мен сенен тез танимын,

Сен жанаспас биікті мен қырық асам.
Ақ жарылып жүремін ақтарылып,
Әлем ән сап, алдымнан бақтар күліп
Тұрады ылғи бұлтты сәттерім аз

Сирек менде отырар шақ тарылып.
Танымастай бәйгеге қосыларды,
Соқыр деп пе ен жұрт көрмей осыларды?
Пейілім ақ, болған соң жүзім жарқын

Бақыт өзі алдымнан тосып алды.
Жарқыным жала жаппа сен маған,
Mен ылғи өзімнің ақ көңіліме бағам.
Аңқылдап жүріп төтемен кетем, тырнақ бүкпеймін,

Демеймін биіктеу тұрған дәрежелерге жағам.
Жарқыным, жала жаппа сен маған,
Демеймін әсте көңілінен шығып, көптің бәріне жағам.
Жаным қас жалпақ апайға тапсам тек адал,

ақ пейілімнен табам, Көрге де тап осы мінезіммен барам.
* * *
Неге өспейміз, бауырым, білесің бе!
Пәтуәміз озбайды күресіннен.

Тұлпар топқа түскенде жабы қосып
Жарбаңдауды берген ғой үлесіңе.
Ауылыңа ауып алдымен ықыласың,
Көлденеңдеп алдына жығыласың.

Оған қимай, не өзің топ жара алмай,
Батыр ашша балта ұстап тығыласың.
Адамдығың аса алмай бір басыңнан,
Аса қалса, табылып жолдасыңнан...

Қыр басына шықпайсың жарылсаң да
Жаға жыртар жау тауып ұрғашыдан.
Үкілеумен болмайды жабы тұлпар,
Әсте шынар болмайды жыңғылда тал.

Жабыларға жал бітсе, көрген күнің
Осы болар, ағайын, не амал бар!

Өкшелеп менің, шырақ, ізім баққан
Сенсіз де жетіп жатыр құрған қақпан...
Сол «сылқым» бұл дүниеде біреу-ақ қой
Өзгесі болса, іздерсің басқа жақтан.

Ағаның құттықтадым қуанышын,
Қуанбай нәрестеге тұрамысың!
Көңілінде кімнің болсын шырақ жақсам,
Дегендей жақсылыққа бұрады ішім.

Ешкімнің бақ-талайын күндемеймін,
Жаным бар бұлтқа емес, күнге бейім.
Деген ғой күншіл көзі қос көреді...
Тәптіштеп арғы жағын мен не дейін.

Ойынды тымсық түсініп,
Тырп еткізбесем кектейсің.
Қақпанға көпті түсіріп,
Бір өзің аман кетпейсің.

Тосқын көп өмірде асқанға,
Құр талпынумен өтпейсің.
Жұлдыздар әдетте аспанда
Бұйырмай тұрса, жетпейсің.

Арқанды сүйеп «асқарға»,
Қарақтағаның арзан ой.
«Мың асқанға, бір тосқан»
Асқақтамағаның абзал ғой.

Сен қадірі қалмаған ба япыр-ау,
Кейінде - ілгері жылжымайсың, ақын-ау.
Үйімде шамың сөнбей, бүкшиіп,
Нұр төккенің, зая екен ғой пақыр-ау...

Өлеңіммен, өнеріммен танылып,
Келіп-ақ ем айтқанымнан табылып...
Көздеріне түспей жүрмін әдейі
Өлгеннен соң мақтасын деп жабылып..

* * *
Кім үшін жазғанмын өлеңді
Тұншыға сүзгілеп тереңді!
Жырыммен тербетіп оятам,

Айтам деп ойымды кемелді.
Жетегін желеу ғып өрліктің
Дегем жоқ бірден-бір мен мықтың.
Тел қозы отығып түңілген,

Тасбауыр тағдырға көндіктім.
Көндіктім жалаңаш, аштыққа,
Қайсарлық жасадым қастыққа.
Желбуаз желіккіш жел көңіл

Болғаны жоқ үйір жастықта.
Халқыма қабілет, дарынды,
Арнадым бойымда барымды.
Жерім жоқ алалық жасаған,

Баршаға жүрегім жарылды.
Қауым боп нұсқады алысқа
«Ұшар бол қатардан қалыспа»,
Деген соң ұмтылдым ғарышқа,

Елім деген ұлы қамысқа.
Жүрмедім кербез боп, керім боп,
Жат еді еңбекке ерінбек
Бетіне елімнің шіркеу боп,

Сағына дақ салған жерім жоқ.
Аязға шыдадым қар бастым,
Ыстығына күйдім құм-тастың.
Кейінге болам деп өнеге,

Арғымақ жалына жармастым.
Не жаздым осыдан басқа мен,
Бәсекем жоқ жайсаң қасқаңмен
Ортаңды ойсырата шайқап,

Қай толыңды төгіп тастап ем!
Аға-іні, бауырлар сыйлайтын,
Не жаздым қарсы топ жинайтын.
Әділет жолынан ауытқып,

Бір саты биікті қимайтын?
Шақ келмей тұрмын қай шекеңе,
Орынсыз мәреге жетеле дедім бе?
Барымды бар десең,

Көк құлап, күн ауып кете ме!
Нең кетті көңіліңді кеңейтсең,
Өсірмес өренді шөлейттен
Шықсаң бір, ауылым дей бермей,

Аймаққа назарды көбейтсең.
Жастығыңды, саулығыңды
Айырбасқа көне ғой,
Емханадағы орнымды мен

Үстеуімен берейін.
Таң қаламын.
Жаның кірлеп,
Ойын қалай бұзылған.

Әлде жылым ішің ызғар
Сыртың ба еді сызылған?
Ұрысың демеп едік,
Ақша жеп атық шыққанда.

Ұялғаны болар деп едік,
Үйінде жылдап бұққанда.
Қар кетіп із басылды деп,
Махамбет бола қалып,

Ұқсайсың-ау бойыңа
Жараспас найза алып шыққанға.
* * *
Дұшпаныма білемін аласамын,

Достарыма, биікпін, тамашамын.
Ақиқаты — қазақтың ақын қызы
Қай төріңе қойсаң да жарасамын.
Өтіп жатыр азаппен құйғып күнім.

Қас-қабағын бағумен биліктінің.
Құбылмалы уақыт таң қалдырып,
Кімді коймай жатырсың би ғып бүгін.
* * *

Бәрі алда деп жүруші ем үміт артып,
Ақбоз көңіл кейде ұшып, кейде қалқып,
Абайлатпай келді де аяр тағдыр,
Жата тұр деп бұйырды төсек тартып.

Денем жатыр, жаныма маза қайда,
Жазғыра ма-ау, аяй ма, жазалай ма.
Тыным алып көрмеген кекіректе
Тиым сала алмадым азалы ойға.

Шекем қысып, шарадай басым ісіп,
Тамырда өзен тасиды қаным ысып.
Айықпайтын ойыммен арпалысып,
Айтысам да жатамын аунап түсіп.

Қайран...
Қайран, сонау бір өткен
балауса кезің!
Құлпырып, бойында қан ойнап,

Билеген бір тылсым сезім
Толқыны тербеп,
Сабыр мен төзім
Тұлпардай тыпыршып,

Баса алмай өзін
Алаулап, Түк көрмей кезің
Тұмандап, Манаурап,
Масаурап өзің

Жүрегің билеген,
Тағатың күйреген кезің.
Қайран...
Қайран, толысқан сол бір бақытты кезім,

Аз ғана сәтке,
Аз ғана сәтке оралса,
Сонау бір қалған аяулы сезім,
Тарс та тұрс ашу шақырып,

Жер қылып бетін қайтарып,
Көргісіз етіп кетуші ем
Іздеймін бүгін...
Іздеймін сол бір

Құрбының қиылып айтқан
Мұң, назын, сөзін
Біліппін қайдан
Жоқты шам қылып,

Оны таң қылып,
Жауып жүргенімді
Қысқа өмірдегі ең қымбат
Бақыттың көзін.

Ұяда көргеніңнен озбай
Сен екеш сен де
Топ жинап, түйіліп келдің.
Бұл неге төрге шықты деп күйініп келдің

Булығып, теріңе сыймай,
Жүзіңнен көк дауыл үйіріп келдің.
Алды-артқа қарамай,
Көк қарға болып,

Күмбезге қонып,
Шолақ мұрныңды шүртите
Аспанға шүйіріп келдің.
Пәледен машайық қашады...

Төрі де, мөрі де
Сенікі бола-ақ қойсыншы
Әйтпесе, байғұс,
Мыйыңа қаның құйылып өлдің...

Тек деп жүрмесінші жұрт
Қалайша таласасың?..
Мынау ойың, бойыңмен
Қай төрге жарасасың?

* * *
Бір тал гүлің бұл маған
Құрметіңнің белгісі.
Қадіріңді сыйлаған

Танымасам, нем кісі.
Жүрек пақыр алғысын
Келеді айтып бергісі
Жеткізер ме бар тұсын

Терсем сөздің зерлісі.
Сөздің қыңыр кезі бар
Кейде ырқыңа көнбейтін.
Көңілде ойдың көзі бар

Айта бергің келмейтін.
Бұзып-жарған циклон сынды,
Сумаң ауыз жайған өсек.
О, бұл күнде өсек бұлды,

Аржағында жатса да есеп.
Доптай қағып жібереді
Ақ көңілді, аңқауларды.
Шың басына шығарады

Жылмаңдарды, жалқауларды.
Әділет деп тақылдама,
Сақ болғайсың ауызыңа.
Сүйенерің болмаса егер

Әншісіз, ғалым да сыз, ақын да сыз,
Кенде деп айта алмаймыз ақылға сіз.
Бұл тұста қателесіп кеттіңіз-ау,
Япыр-ау доктор болып неғыласыз.

Осы даңқ, атағыңыз жетіп жатыр,
Бір емес, үш салада іске татыр
Еңбекпен көріндіңіз аз болды ма? —
Деп бір «дос» жерлеп мені етті пақыр.

Құныққан деп тұр атақ дәмін татып,
Тежемек ақыл айтып бұрқыратып.
Басталған істің жетіп тынар шегі,
Барына өз ақылы жетпей жатып.

Сырттан жұрт тон пішуге қандай шебер,
Барды жоқ, жоқты бар ғып үйіп-төгер.
Мұндайға ел алдында борыш барын
Ойлап бас қатырмастар үйір келер.

Басынан қырат
Ойпаңға түсе бастаса,
Түпкі есебі,
Ойлары іске аспаса,

Тарс жауып кеткен
Есігін қайта, тоздырып,
Созылады-ай кеп
Шикі қайыстан тілген таспаша.

Балуыз сөз кеудеме құйынды алып,
Кигізгендей жанымды үйірді анық

Ақындардың аузында
Қай ғасырда да Замана.
Тілге орала бере ме ол
Болмаса онда айтарлық

Мадақ не мансұқ мағына.
Көңілінен көптің шықса ол
Талқыға бекер сала ма!
Биліктілерің бүйірлеп,

Бекер деп жала жаба ма!
Өз жақсысын жамандап,
Ел барқадар таба ма!
Ақын неге күңіренсін

Елге жәйлі, шуақты
Болып тұрса замана!
Шортанбай, Асан, Дулаттар
Бұқар менен Махамбет,

Ұлы Абай жаңаға
Шақырып, өзі алған бет!
Замана жәйлі не деді
Салып көр жұртым, санаңа!

Заманды қолдан жасайды
Ел бастаған даналар.
Қарапайым қалың ел
Соңынан ерер паналар.

Сонда ел жәйін ойлаған
Тағдырына терең бойлаған
Алып шығар тұйықтан
Даналардың ішінде

Суырылып шығар дара бар.
Ел басқарған қазақтың
Данасын түгесе алмаспын.
Санап айтып бітем бе

Өткірлерін жүзіндей
Қайраулы асыл алмастың!
Естігенім, көргенім,
Бүгін де әнім Замана.

Ой жіберіп өткенге
Ертеңді, жұртым, сарала!
Бағдарламаңды парықта,
Ұялатып санаға.

Жұдырық болып жұмылып,
Бірлеспей еңбек жана ма!
Еңіреп елім дегенді
Етектен тартпа, бағала!

Ұранын ұғып, ұйысып,
Шық жарқын байтақ жағаға!

Ежелден әлемге әйгі қазақ жәйі
Сыятын жарты Еуропа жерге байы.
Қызығып, Батыс, Шығыс көз алартып,
Болмапты тебінгісі кепкен айы.

Тағдырын қарғамаған көріп көктен,
Найзасын жүрегіне серік еткен
Дәстүрін ел қорғаған батырлары
Мирас қып ұрпағына сеніп кеткен.

Бермейтін ел намысын тағы қолдан
Далалық өзіне тән заңы болған
Жамынан арын биік ұстайтұғын
Мызғымас парасат, салт, сәні болған.

Ұйытқысы — ел сыйлайтын ханы болған,
Сыйлаудың дара сипат мәні болған.
Хан, қара ақылына сүйенетін
Қария, ел тұтқасы нары болған.

Ұрпағын мәңгүрт қылып өсірмеген,
Еркекке ездікті әсте кешірмеген.
Сезілсе ел шетінде жау жасағы
Байыздап үйінде бел шешінбеген.

Еркектің ерге лайық ісі болған,
Тістеген жерде қалар тісі болған.
Сөйлеуі ердің екі өліммен тең,
Үлкені үлкен, кішісі кіші болған.

Жамағат, міне осындай менің халқым,
Халықтық пайымдаңыз істер нарқын.
Қабанбай, Бөгенбайлар өрістетіп,
Қанына ел қазақтың сіңген салтын.

Сондықтан жерің мынау ұлан-ғайыр,
Бауырлар, сөз мәнісін ұғын, айыр.
Барсыңдар жүректілер, білектілер
Жетерлік кеңес құрсаң, бүгін шайыр.

Өзара жетпейтінің ауызбірлік,
Шіркін тек Ойлап соны етсең тірлік
Уәлі ауыздарды ұран етсең,
Дастанға кейінгілер өрер жыр ғып.

Қазақтың ақ киелі ұғымыңда
Мәні оның — мағынаның тұнығында.
Пәктіктің періштедей баламасы
Тотықпас, мәңгі тозбас ғұмырында.

Не таза адал аққа баланады
Айғағы ақиқаттық саналады.
Жақсылық атаулының жоралғысы
Ар-намыс таразысы санадағы.

Киелі ақ сүт дейміз ана сүтін
Парызын мойындатып бермей ме үкім.
Қадірлеу ақ сақалды, ақ басты ию
Рәсімін күп алады дүние бүтін.

Көңілің, жан, жүрегің адал сезім —
Бағыштап аққа ниет еткен кезің
Киелі мағынаға болады ие
Әрқашан ақты жалғап айтқан сөзің.

Бұл мағына өзгермейді тұрсаң барлап,
Айтыла бермейді тек әркімге арнап...
Ақ жанды, адал халық қазақ жұрты
Деген сөз кетті тарап әлем шарлап.

Көк аспан құбылмалы көп елге ортақ
Аққа жақ Алла өзі берген жол сап
Қазақтың ақ көңіліне бағышталып
Туының түсі шіркін һәм болса ақ.

Жасаған ақтан туын Абылай хан
Бар оның негізінде ғажайып мән.
Алланың ақ жолы деп тұспал еткен
Ниетке тәнті қазақ елі оған нан.

Жөнделеп ту жасапты көгілдірден
Көргенде елең етті көңіл бірден.
Жөн еді-ау қазақ туын ақтан жасап,
Ақ үйдің төбесінен төгілдірген.

Жат алдында жақсысын
«Сіз» деп сыйлай білмеген,
«Ол алғанша, жауға» деп
Жүлде қимай күндеген.

Қазақсыз ғой, сіз деген!
Заты әйелді мазаққа
Жаралған деп білетін,
Мін таппаса ыржақтап

Өтірік ымдап күлетін
Қазақсыз ғой, сіз деген!
«Бөлінгенді бөрі алады...
Жүзі күйсін» деп алып...

Өзі болып шығатын
Ең дарынды, ең алып
Қазақсыз ғой, сіз деген!
Көзі тірі кезінде

Кең дүниесін тарылтар,
Ғажап еді-ау сабаз деп,
Өлгеннен соң жарылқар,
Қазақсыз ғой, сіз деген!

Алакөз боп өзара,
Ағайынмен сыйыспас.
Сыйғызып ап сыналап,
Туыс тапқан қиыспас

Қазақсыз ғой, сіз деген!
Қолын жәйіп келгенді
Төре ғып төр ұсынар,
Балтаң белде болсынды

Айтуға да қысылар
Қазақсыз ғой, сіз деген!
Мемлекеттік сыйлыққа
Жалғыз жанаса алмайтын

Қой торысып қолпаштап
Қосаққа алмай бармайтын
Қазақсыз ғой, сіз деген!
Қопарып ап байлығын

Жатса айыл жимайтын
«Достығыңыз жарасып,
Жетім бұрышқа сыймайтын»
Қазақсыз ғой, сіз деген!

Есем кетті-ау елде деп
Санап қылға тізбеген
Жоғалтқанын келмеске
Кеткеннен соң іздеген

Қазақсыз ғой, сіз деген!
* * *
Тура айтып қалам,
Бастықтығы тұра бермейді ойымда.

Оятып алам шетін намысын бойында.
Жыланның құйрығын
Абайсыз өзім басып ап
Шегіне алмай, жұбанам:

«Тәңір біреу-ақ, мойыма!»
Ойланам:
Япыр-ау, кезімді қалай жұма алам?
Құйғытып нарықтың құлағында жүр пысықтар

Қолдарыңа сенің кім алаң?
Ар қамшылайды
Қолымды қалай жұма алам.
Көріп жүр бәрі,

Үндемегендерге қайранмын.
Мылқауға қалай айналдым!..
Өз малым түгел деп
Тілімді жұтып, япыр-ау

Үйімде, жиында қалай жайландым.
Жаным-ау,
Қайтадан қалай жаралам!
Жағымпаздыққа қалай бара алам!

Бойымда жоқты қайдан таба алам!
Ұқпады-ау мұнымды жан адам!
Үндемейтіндер...
Япыр-ай қалай мықты еді!

Қай бастық айтса да, «құп!» деді.
Қай жаққа бұрсаң да
Бүлкектей берер күреңдей...
Кім екен деймін түп тегі.

Қой! Құдай өзі сақтасын ондайдан,
Қасқайып өлу ғой,
Оқ тисе дағы маңдайдан.
Қоян бол, Суыр бол інінен ұзамас

Татар дәм таусылған күні,
Шықпай қалмайды жан бойдан.
Өлім біреу, Себебі мың сан
Гу-гу сөз,

Бірде тасу, бірде басу,
Алау көңіл қандай едің.
Қанжар мінез білмес жасу
Тозаң түспес сандай едің.

Күллі өмірдің бар тізгінін,
Асқақ ән мен жырға берген
Инеменен құдық қазып
Тереңінен інжу терген.

Адам едім, Адал едім
Әділеттің соңына ерген.
Араз едім, Наразы едім
Бос кеудемен көкірек керген.

Асырмаған, Жасырмаған
Ақиқаттың досы едім.
Билікті деп бас ұрмаған
Адалға ұран қосып едім.

Мұхит толқып, теңіз тулап,
Шайқалды өңір, өзгерді өмір
Төзе алмаған салмағына
Нәзік, мөлдір сынып небір,

Биік мерей аласарып,
Майырылды ақ алмас жеңіл,
Мертікті қайран арғымақ көңіл.

Жеті асқар жеткізбестей жасыңда,
Жер түбі боп көрінетін тосынға.
Абайлатпай келіп қонар бақыттай
Айналады екен, достар, ғасылға.

Тәубе жұртым, мен де асыппын жеті асқар
Барлағанға бұл сөзімде кеп астар
«Жетім қозы ем түңіле жүріп отырған»
Деген емен дайын тұрған тек ас бар.

Талай ашы тата жүріп ер жеттім,
Жеті асқардың бесеуінде тер төктім.
Тірнектедім төккен терден абырой
Демессіздер деп ойлаймын кері кеттің.

Өзім жеттім демен айтсам таза, нақ,
Намысымды қамшылаған мазалап.
Қоғам, қауым, әріптестер, аға-іні
Бірде разы, бірде қойған жазалап.

Бірі тізе, батырып бірі бармағын,
Әлі де көп түпсіз шыңырау жан-жағым.
Осы жиын бұйырып тұрған болар да
Қаппағаным қасақының қармағын.

Шат-шадыман отырғанда жайғасып,
Жүре тұрсам дейсің көңілің айға асып,
Айналама кейіп қалған кезімде
Не күтемін дейтінім бар ой басып.

Өмір кешу оңай емес әрине,
Қарлығаш та ұя салмайды әр үйге
Бақыт құсын әркім өзі қондырады,
Тәубешілге қолдағының бәрі игі.

Бұл өмірдің қаталдыққа бейімін,
Кеше жүріп сергелдеңін, сейілін,
Ие боппын халық махаббатына
Қайда барсам күндей құйған мейірін.

Бұдан асқан бақыт жоғын білемін,
Осы — қалған өмірімде тірегім.
Зор құрмет деп танып осы жиынды
Баршаңызға сол бақытты тіледім.

Алға басқан бір қадамым күйігің
Күншілім-ай түсіп кетіпті иінің
Ыстық-суыққа төзіп, жәйіңмен жүрсең
Өмір езі ұсынады биігін.

Ел қамын айтсам,
Сен өз биігіңнен бойлайсың.
Өзгенің бәрін
Өзіндей өзімшіл деп ойлайсың.

Өзі үшін барып,
Мал да жайылып келеді,
Десем, Таласып,
Кеңірдектеп келіп қоймайсың.

Айтқаным осы.
Әлі де айтам мұнымды.
Ойымды бұрмалап,
Өкпеледің деп

Танытып бердің құныңды.
Аяқтан шаларсың...
Мысық жүріспен жырынды.
Білем ғой жымсық сырыңды.

Талайғы көрген құқай ғой
Соңды-бұрынды.
Қайталап жүрсің
Ыңырана ыңылдап

Сол баяғы ескі жырынды.
Ысырып тастадым деме, сен!
Өмір толқынының шетіне.
Ызғары биіктен соғар

Көңілдер желінің өтіне.
Жоқ, мен үрлегенге ұшар
Қысқа ғұмырлы гүл емен,
Шынармын Көк тасты қақ жарып

Қасқайып шыққан бетіне.
Нөсерді көргем,
Аязды, долы боранды.
Сан рет жаным

Дүлей дауылды оранды.
Онда өрімтал,
Жас едім жаңа кектеген
Қазір кәрі еменмін

Тамыры терең,
Түйнек томарлы.
Кейбір саздауда
Қабығына оның мүк тұрып...

Асқақ бойымен тұрады
Көпке мықтылық мәнін ұқтырып.
Сол шынар, яки
Сол емен сынды мен дағы

Жанға жағынбай,
Биік деп табынбай,
Осы қалпыммен
Өлермін деймін

Тік тұрып.
Өйткені мен —
Көшпенді дала нәсілі
Ақпанда киіз үйде

Еңбектеп өскен,
Ғасырлар кешкен
Қабағына әмісе
Боз қырау яки шық тұрып.

Айып па екен жалынбай,
Жағаласып бас қорғау,
Ез қылықпен есерге
Есе беріп, бос сорлау?

Бақырайтып көзіңді
Жала жапса күйелеп,
Оған қалай төзесің
Қалғандай ойың үйелеп.

Үндемеуді ұқса жөн,
Биіктігі болар деп
Мойындауға балайтын
Топас ақыл, томар көп.

Момынды жаман демейді ел,
«Қорқақ» депті ұлы Абай,
Үңіліп көрші оқушым,
Мәнісін менен сұрамай,

Тіл бас жарып, сүйектен
Сөз өтіп туар боран-ау.
Бәріне себеп тар кеуде
Бейақыл бейшаралар-ау.

Сөз базарлап күн көру болды машық,
Қайсыбіреу асырып төгіп-шашып...
Кейбіреулер жалына жармасады
Тәлтіректеп балаша шалыс басып.

Ғибрат алар сөз болса кеңес беріп,
Көзі барға көкіректе жүрсе еріп.
Тәнтісің ғой, — әттең-ай маржаны жоқ
Теңіз түбі тереңнен алған теріп.

Көлгір қазақ баласы жаппай ақын
Саудаласып бұлдайды таңдай ақын.
Абаймын деп шығады көп алдына
Ойламайды бар ма деп соған қақым.

* * *
Шет елдерге үлестіріп кен көзін,
Бауырларым қалып қойма кенде өзің.
Елге алақан жәйіп қалған кешегі

КСРО-дай болып жүрме пенде өзің.
Баю киын, жарлы болу оп-оңай,
Ел басынан өткен құқай ол талай.
Жарты әлемді билеп, беріп келіп кеп,

Мұндай күйге түсіп қалды-ау, ой тоба-ай.
Жеріндегі газ, мұнай боп керегі
Пайда көздеп Мұхит асып келеді.
Тұнып тұрған өз байлығы орнында

Қирамаған қалпы жалғыз терегі.
Сенің жерін шұрқ тесік кіл химия,
Қызыл жаға... алады оны кім тия!
Десіп келдік қоса түссек өзіміз

Сорлы далаң бола алады кімге ұя?!
Суын Сыр мен Арал,- Ертіс,
Есілдей Қалды құрып баяғыдай көсілмей.
Аруақтар, келер ұрпақ «қарғыс» деп

Жүрмесе игі бізге мұны кешірмей.
Орталыққа кеткен бұрын байлығың,
Білгеннен соң қалған жүрек шайлығып.
Қам ойлайды, шеттен кірген капитал...

Қалай болар дегенім ғой қаймығып.
* * *
Жақсы ұл туғызған қазақ,
Жақсы қыз туғызбай қалған жоқ.

Тек бөріктілерден есе тиіп,
Көрінген емес тарлан боп.
Көшке ілескен ер қосағы,
Бөркемік болса арман жоқ,

Әттең есті қыз езіңмен
Иық тіресіп, қатар тұрғанда
Беркінді бұлдап, Әмісе қорлап,
Кемсіткенің-ақ батты-ау

Лауазымына күпсіген
Билігіне бүксіген
Қасқырдай тоң мойын,
Топас «арлан» топ.

Алғанмен орын адам санатынан,
Жандар көп күн батырып, тан атырған.
Есті бар, сесті де бар оқ бойы озық
Елге еткен еңбегімен дара тұрған.

Бірі сен сол дараның адам атын
Асырған заңғарға абзал азаматым.
Ел деген ер тұлғасын таныттың да,
Ұрандай ұлтжандыға тарады атың.

Кетпейтін арындап та, құйындап та,
Қорғасын қалпың сақтап жиын топта
Еселі ел тағдыры турасында
Тек тұрып сөз тыңдаттың биік таққа.

Әкеліп ақиқатты ел алдына,
Тұрарды тірілткенің өз алдына,
Риза Ғабит аға аруағы да,
Бейнесі көптің мәңгі көз алдыңда.

Санасам еңбегің бар сала-сала,
Биіктеп шекпеніңнен аласада
Шығыпты, жетім бұрышта жүргендер де
Риза тағдыр қырын қараса да.

Көбейіп келешекте көпір жұлдыз
Құрысын тамұқ біткен қалмай бір із.
Мақсатқа жете берсін Алла жебей,
Соңыңнан Шерағалап ерген ұл-қыз.

Мерейтой құтты болсын алты асқарың,
Әмісе жарқын болсын алда аспаның
Жасай бер елі үшін жаны пида,
Жайсаңым, өткір алмас, алдаспаным.

Үндеме, үндеме, үндеме!
Үндемегендер ие жүлдеге.
Демесін биліктілер таңданып,
Дауысын кетерді бұл неге.

Жалынып, жағынып олжалы
Жүре бер тілінді күрме де.
Түйе алып түймесін
Қимайтұғын, жақыным,

Өзің ғана құптайсың
Осы ісіңнің мақұлын
Тойған күні безесің
Менен бес мың шақырым

Елуге кеп қалсаң да
Көрмей етер шығармын
Кірген күнін ақылың.

Жүрек шын қуанғанын жасыра ма!
Қуанса, жыр толғамай басыла ма!
Қуанам мерейтойың тойға ұлассын,
Әбу Әл Атырауын асыл аға!

Толқынмен жасыңнан-ақ, етене едің,
Жалында ойнап өскен тете едің.
Тарту ғып жүрек сыйын аймағыңа
«Еділдің ақ толқынын» жетеледің.

Ақ тілеу жалғастырған алда үмітпен,
Жұртыңа жеңіс күнін арнай күткен
Алауын махаббат сыз окоптан
Ұшырдың ілестіріп «Ақша бұлтпен».

Халқыңның тауқыметін бөліспеген
Кезің жоқ,
Қан майданнан жеңіспенен
Оралдың, ел мерейін өсірдің сен,

Жаңалап туа берді келісті өлең.
Не дейін еңбектерің тізіп-теріп,
Халқына жан қуатыңды үзіп беріп
Келесің бірге жылап, бірге күліп,

Тұсарман таяса да күзің келіп.
Болсын да бар арманың ғасыл аға,
Жетіңіз Жамбыл ата жасына да.
Бар биік басын исін тілектеспіз

Дін деген мансұқтадық апиын деп,
Көріп бір келгендей-ақ хақ үйін деп.
Рухани тазалыққа уағыз жолын
Жауыппыз жаңа өмірге жат түйін деп.

Уағызы діннің — борыш, обал, саулап,
Әр адам ету абзал соған тауап.
Бұларды ойлағанның ерісі озық
Күнәдан пәк, бір ісі кетпес науат.

Парызың имандылық, қайрымдылық,
Қайырылу кем-кетікке мойның бұрып.
Ораза, намаз, қайыр-садақаңыз
Төркіні тәрбиенің — ғажап ғұрып.

Барласаң, дін сенімнің, пиғыл ойың —
Жан мен тән тазалығы — тұла бойың.
Пақырдың қиянат қып қақын жемеу
Ұрлыққа, қулық, өтірік тұрмау бейім.

Дін — тәсіл, қоғамды адал жолға бұру
Қалтқысыз адалдыққа ниет ұру.
Халыққа пәктік жолын нұсқағанды
Адамдық анасы деп керек ұғу.

Алла де, пайғамбар деп ата мейлің
Халыққа кім бар бұлай берген пейілін.
Ниет қып дін уағызын ұстағанның
Жаны пәк, ар-ұжданы таза деймін.

Дін — осы. Мұның несі кері кету?
Зияны қайсы? Кімді еңірету?
Пәндалық — алтын көріп жоқтан таю,
Амалдап көңілі ауғанға иелік ету.

Өз ісі адамдардың дін бұрмалау.
Жасырып залымдығын қымқырмалау.
Күншілден, дүниеқоңыз, өзімшілден
Тарайды дінге сүйеп іс шырмалау.

Адамға қандай жыртқыш бағынбайды,
Еркіне жіберсе, адам не қылмайды!
Қиянат, қастық, жаза, айла-амалға
Адамнан асқан шебер табылмайды.

Үңілсек төркініне терең бойлап,
Құбылта кеп шариғат деп орайлап...
Бұрмалап дінді өзінің пайдасына,
Не түрлі табады ғой азап ойлап.

Адамнан арыстан да қаймығады
Жолбарыс жолдан шығып ол бұғады.
Адамның жыртқыштығы жасырулы,
Алдында тұрған қас деп кім ұғады.

Ғаламға үңіліп көр қай ғасырда
Болмаған ардан аттап, айла асырған.
Үйіріп діннің заңын саусағында
Талайлар жұмсаған өз пайдасына.

Ендеше, гәп дінде емес, адамдарда,
Үндемей қапқан иттен жаман бар ма!
Ізгілік, зұлымдықтай мәңгі айқастың,
Көзі — адам жер жаралған замандардан.

Керенау, кердең сыздаған
Лауазым, атақ маңайым
Аулынан озып бір қадам
Шықпайды билік, ағайын!

Зымиян, залым, жымсықтың
Өсіріп өріс, талайын
Оңынан дағы солынан
Туғызып болды жаңа айын.

Сеніп-ақ қалсын шырағым
Көрмей-ақ күннің арайын
Бойыма туа бітпеген
Жағымпаздықты қайдан алайын!

Жарыла жүріп ағымнан
Ақ қырау болды самайым.
Өзгермей осы қалпымда
Тәңір алдына, достарым,

Арнайы шар тараптан Түркістан деп,
Түркістан тарихымда түп нұсқам деп
Киелі топыраққа тағзым еткен
Ғасырлар бойы адамдар тұс-тұстан кеп.

Барласаң Түркістанның тарихы мол.
Тегі деп ел қазақтың танитын сол.
Жібек де, қара, ақ та жатыр сайрап
Парасат адамзатқа тарайтын жол.

Атанып қасиетті кіші Мекке
Мейірім нұрын құйды әр жүрекке.
Жалғыз дән топырағында қаулап өніп,
Жайылды ізгілік боп төңірекке.

Ахмет Иассауи бағбаны
Халықтың шын әулие танығаны
Дэн аты мұсылмандық ұрығы екен
Пайғамбар мирас еткен арыдағы.

Мәнісі мұсылмандық — қайрымдылық
Дүниені тану тектен қайырын біліп.
Бақ пен тақ, баяны жоқ байлық бақпау,
Әрекет ету істі айырып, ұғып.

Күмбезін күн көмкерген мазарынан
Аймаққа нұр тараған ажарынан
Кем-кетік, қаріп-қасер ризық алған
Сөнбейтін оты мәңгі қазанынан.

Ұлы ма, түркі нәсіл ғұлама ма,
Дүниеге әмір еккен ұлы ана ма!
Із жатыр зиярат еткен ұлылықтың
Төркіні танылмайша тұра ала ма!

Мәңгі деп сеніп пе екен жалғанға адам,
Бар ма өмір ол дүниемен жалғанбаған!
Бабалар «бақи көшкен сапарымда
Болса орным Түркістан» деп армандаған.

Жәнібек осында екен Абылай хан,
Жандар жоқ мұнда атақпен дабырайған...
Қазыбек қаз дауысты жерленіпті
Нәсіл сөз саралаған лағыл ойдан.

Осылай Түркістанның топырағы,
Сыры мол көкірегіңе тоқыр әлі.
Бабалар қияметтің құзарынан
Бірлікке, берекеге шақырады.

Бүгін де әр қиырдан Түркістан деп,
Қара да, ақ, сары да тұс-тұстан кеп
Құйылып, бірі ізет етсе иіліп
Біреулер міңгірлейді Шыңғысхан деп...

Иә бұл Шыңғыс, Темір майдан небір
Төрі еткен киелі емес жәйдан өңір.
Тақ пен даңқ менменсінген тізе бүгіп,
Ұмытқан келгендігін қайдан өңір.

Иә бұл сан майданды көрген өңір
Намысын қорғап өсіп-өнген өңір
Түсіріп сабасына Темірді де
Көңіліне тауфих егіп берген өңір.

Көз жібер қата десең Отырарға
Сөйлеп тұр ол бойында оты барға...
Ел қазақ елдігімді айтар бір деп
Келеді жас Шоқанын тосып алда.

Беу дүние-ай елге, жерге егеміз де,
Есті де, сесті де бар... неге бізге
Демейміз көз алартып келімсектер,
Әр тұстан қамшы үйірмек төбемізде...

Өмірде әділетке қырын істер
Көп-ақ қой, адал қайсы мұны түстер!
Киелі ғимаратты тиын төлеп
Тым құрыса таптамаса ібілістер.

Неге сонша ұсақталдың
Ар бетіне сызат салдың
Болайын деп тұрған нардың
Қадамын сен тұсап қалдың.

Жоқ нәрседен алалайсың.
Сезер-ау деп санамайсың.
Арамдықты өзің істеп,
Өзгелерді қаралайсың.

Неге сонша ұсақталдың
Татымсызды құшаққа алдың
Амал құрып, айла асырып
Қай биікке ұзап бардың?

Күш кімде болса,
Шындық сонда.

Тағдырдың көтермедік қай мазағын
Жарасы жазылды ауыр қай қазанын.
Түзеліп өресіне жеткен не бар
Орнына оралғанмен Тайқазаның.

Ұмыт па ақ табанды шұбырынды
Билеп пе ең өзің тізгін, шылбырыңды
Ұмыт па отызыншы жылдар сонау.
Үзіп пе ең аяқтағы шынжырыңды?

Ұмыттың ба аз боп шеккен азарыңды?
Тұрсың ба билеп өзің базарыңды?
Сестеніп «Мен!», «Менікі!» дей алмаған
Кім білмей тұр басында наза, мұңды?

Халқыма ризық болған ырыс көзі
Ортайып, оты сөніп тұрған кезі
Болмаған Тайқазаным қолын жәйіп,
Бұл күнде құшыр жинап тұрыпты өзі.

Өмірде ақшадан бұл харам бар ма!
Өтеді кезіп алуан адамдарға.
Аралап қойны-қоншы саудагердің
Кеп түседі Тайқазанға амал бар ма!

Бұл күнде ақша деген ең құзырлы,
Ақшаны патша қойып ел бұзылды.
Киелі Тайқазанға қол жайғызып,
Ақтады келімсегің дәм-тұзыңды.

Мекендеп Иассауидың кең мазарын
Аударған Тайқазаным ел назарын.
Киеңнен қорқа аттар табалдырығың,
Тазасы едің-ау сен ең тазаның.

Бұл күнде тахыт-ақша, бақыт-ақша.
Болады ер қадірлі ақша тапса.
Азамат иманжүзді жанның қоры
Егерде ақша бақпай, арын бақса.

Тағдырдың көтермедік қай мазағын.
Жарасы жазылды ауыр қай қазаның
Жазғырам кімді... Шүлен болып келген
Қол жайды қайыр сұрап Тайқазаның.

Болдық па мұны дағы ірі іс дер?
Болдық па мұны да әлде құбылыс дер
Қазанға тиын тастап, қабірді аттап
Шығады күмбезіне ібілістер.

Ақында адамзаттан дос болмайды,
Жалғыз-ақ сыр сөйлейді қаламына.

Мен не қылдым япыр-ау бастықтарға
Олар желіп, біз еріп бастық алға.
Деп жүруші еш бастықтар өзі істеген
Ұшырайтын болдық қой қастықтарға.

Мен не қылдым япыр-ау «адамдарға»
Басқызғысы келмейді қадам алға.
Құйын сынды құбылған мынау пәни,
Заманына лайық амал бар ма!

Көріп, біліп әр істің жөн-жобасын.
Танып айтып қаласың дәл бағасын.
Әділетті аяусыз тұншықтырып,
Адалдарды арамза алдағансың.

Ауызыңнан сөз шығып алмағайып,
Жөн былай ғой деп қалсаң, ол да айып.
Әрбір күшті өзінше тиірмен тартып,
Іс түйіні кетеді құмға сайып.

Ала қойды жатқанын бөле қырқып,
Көріп қала қоясын түлен түртіп...
Осыдан соң елдікке шақырғанын
Не қыламын көлгірлік көзге бүркіп.

Әуре-сарсаң қулығын асыра алмай,
Қоя берсем еркіне басынардай...
Жымысқы істің жырынды шеберлері,
Жабылады жоңғарлық қасы бардай.

Жоңғар емен қанымда қосалқы жоқ,
Елім, жерім дегенде осалдық жоқ.
Мен қазақтың тап-таза тол қызымын
Ұлтым деген игі іске қосарым көп.

Мені кейін ендеше шынтақтама,
Mен жәйлі іске кіржиме, бұлтақтама.
Тақияңа тар келіп тұрғаным жоқ
Қымбатыңмын ұстайтын бұлдап қана.

Осал емен іргелі ауылданмын,
Білдік туын көтеріп ауырған мың
Арқалы қыз деп қосқан аруақтыға,
Киесі ұрып жүрмесін Бауыржанның.

Құдай маған қабілет бергеніне,
Бірқатар іс қолымнан келгеніне
Кінәлі емен, тартып мен алғаным жоқ,
Жарап жатсам, өмірдің өрнегіне.

Қайсысыңның ырысыңды қосып алдым,
Жібергенін Алланың тосып алдым.
Осыншама қастыққа баратындай
Кімнің ғана талап мен қосын алдым.

Алғаным жоқ. Ендеше, бауырларым,
Ұғынғайсың менен зор жауың барын.
Атақ, мансап, ақша емес, қорғайтұғын
Елдік намыс, жер-суын, тауың барын.

Ел тұтқасы қорғаның қосың бар-ды,
Талай тағдыр талқысын тосып алды.
Солар салған сара жол — түсерің сол
Ойлау керек даңқ қумай осыларды.

Пиғылыңды билесе келелі ой
Даңқ дегеннің өзі-ақ келеді ғой.
Нар азамат, жайсаң ұл дегізетін
Ел үшін еңбектің беделі ғой.

Жау іздеме ендеше отбасынан,
Арылып ал Шын жаудың ноқтасынан.
Қайқы қара болат бол тас шабатын,
Қаңылтырдай майырылмай жоққа сынған.

Көз тартар табиғаты емес ерек,
Жалтыр бет, жалаңаш тау, терең өзек
Түбімен сараң акқан шағын өзен
Қарайды жардан бойлап тал мен терек.

Жиекте тұма көздер бұрқ-бұрқ қайнап,
Өзенмен тоғысады жылжып жайлап.
Шипа су ыстықтығы қырық бес сельси
Балдақпен келген қайтады құлынша ойнап.

Аңшылар дару болар мұның сырын
Ерте ашқан,
Тек алынбай қолға бұрын
Келген ғой,

Шипа екенін көп кеселге
Тауыпты кейінірек зерттеп ғылым.
Мен оны санамаймын тізіп, теріп,
Күмәншіл табылса өзі қайтсын көріп.

Жазылып науқасынан айығады
Жылына сан мыңдаған адам келіп.
Осыған ат берілген
Барлық деген

Тізесін бұған жол сап нар бүкпеген
Тәрізді
Қайырымды әз табиғат
Берген — ақ

Жомарттықпен,
Нарлықпенен.
Барлықтың мағынасын түсіне алсақ,
Пайымдап, парықтасақ кетпей жаңсақ.

Өзіңнен өз қажетің шығып, бар боп
Отыру қиялдамай байлық аңсап.
Сол байлық ойлап тұрсам, осы «Барлық»
Түзелсең науқасыңнан айығып, арылып,

Отырсаң бар боп, cay боп тірлік етіп
Болар ма бұдан артық молдық, барлық.
Байлыққа қазақ, жері емес кенде
Жалған деп айта алар қайсы пенде

Адал да аңқау, жалқау қазағым деп
Тәңірінің өзі сыйлап берген көмбе.
Беу жұртым, бұл жеріңнен не шықпайды
Болмас еді игере алсаң несіп қайғы.

Амал не орталығың өз билігіңді
Өзіңе беруге әзір асықпайды.

Бетінде биік жота жалғыз жиде
Жамбастап жатыр сұлай түскен күйде
Ысқырған жел, үскірген сары аязға
Қалпы бар төтеп берген қыңбай мүлде.

Бұл да емес назарыңды баурайтұғын,
Өрбітіп ойыңнан сыр аулайтұғын
Жотаны тесіп шығып сыздықтаған
Мөлдір су көз жасынан аумайтұғын.

Жалғасып Өмір бойы үзілмейтін
Сыры көп табиғаттың біз білмейтін
Әйтсе де, өрге ылдидан жылып аққан
Бірінші көріп тұрмын судың кейпін.

Оқушым, және өзіне назарың бөл
Шипасы мұның дағы қасиеті мол
Жайнатып жанарыңды жібереді
Тегіннен ерге қарай салмапты жол.

Деп мұны айтады екен көздің суы
Қыста да жатса білем бұрқап буы
Жері ғой қазақ атты ел мерейін,
Көтеріп аруағын тұрған туы.

Шипасы жағынан бұл Арасанға
Батыстың қайнарлары жанасар ма!
Адамға аямай күш-қуат құйған
Құт мекен биігіңнен аласарма!

Жалғыз қалсам,
Абайды алам үлгіге,
Қазақ үшін одан өткен бұлды не!
Ол данышпан болғаны үшін көре алмай

Дұшпандары сырт айналды тынды не?
Ұяластар мені жалғыз қалдырып,
Соғып көрмек жанды жерден талдырып.
Көптікті айтсаң, ешкі егіз, ит сегіз.

Ұтқан кім бар қамалды оған алдырып.
Менің балам бар қазақтың баласы.
Ақылсыздың оны ұғарлық санасы
Жоқ қой...жаман тұрады ылғи табашы

Мін іздеуге ғана келіп шамасы.
Халқым барда жалғыз әсте қалмаймын.
Ұққанға мен мыңға татыр нардаймын.
Білсеңдер мен иілмес еменмін,

Сынармын, тек жалғызбын деп бармаймын.
Қиналғанда, көмек керек кезімде,
Аймағымнан қуат алам төзімге.
Биік туған аласармай өтеді,

От сөнсе де шок қалады сезімде.
О, оқушы, сөз саптауын байқағын,
Бастан кешкен кім бар ылғи май таңын.
Ащы, тәтті өмір сүріп жатқанға,

Ойланар деп ғибрат үшін айтамын.
Сұлулық, сымбат көруге ғана
Тымық теңіздің беті тәрізді.
Тереңде тұйық ақыл мен сана

Әйгілейтұғын өмірге әр ізді.
* * *
Өмірге қанша жан келсе
Соншама тағдыр келгені.

Түрліше өмір өткеріп,
Түрліше бақи көргені.
Кейбіреу қысқа өмірін
Қор қылып аяқтайды.

Қазасы ондайлардың
Аянышыңды оятпайды.
* * *
Заман қашанда қытымыр

Оның дарқаны болған емес.
Күреспеген, әрекет етпеген жан,
Қандай заман болса да оңған емес.
* * *

Кейбіреудің артықтығы
Дәулет, ырыс, несібінде.
Алаяқтық, арамзалық
Өткере алар кәсібінде.

Кейбіреудің артықтығы
Жылтыраған құр бетінде,
Гүл тәрізді бір бүр ашып,
Солатұғын жел өтінде.

Кейбіреудің артықтығы
Аласармас ақылында.
Байлық, мансап, аруларың
Кететұғын тақымында.

Әттең мұны түсініп шын
Берер баға адам қайда.
Ауытқымай әділеттен
Қалатұғын адал қайда.

* * *
Ақын — елінің қаны мен жаны,
Адамдық ұждан, намысы, ары,
Қоғамдық, ойдың ту ұстаушысы,

Халқымен ғана бірге атар таңы.
Ақын — елінің тамырда қаны,
Жүрек соғысы, тыныстағаны,
Жүйке жүйесі, мінезі, құлқы

Толғантар оны болашақ қамы.
Әттең-ай, әттең, еленбей мәні,
Сөзінің құны, тереңде нәрі.
Танылмай, мәре бұйырмай заңды

Сайыста сорлап жанбай жүр бағы.
* * *
Махаббат деген адамдық мейір,
Көңіл қошына беретін пейіл,

Тек тауқыметін түрліше көтеріп,
Біреулер жылап, біреулер кейір.
Махаббат деген достық араны,
Жалғастыратын билеп сананы.

Қызуын ыстық көтере алмай,
Қайсыбір осал жолда қалады.
Махаббат деген биік тым, заңғар.
Санаулы ғана биігін андар.

Ойы кеткенмен, өресі жетпейтін,
Сенделме сумен бар небір жандар.
* * *
Адамдық парыз биік қалу деген

Тер төгіп ризығыңды алу деген
Осыны өткермекші болып жүріп
Күн кешесің әркімге баруменен.
Дарынсыз төресымақ адамдарға

Түседі талант ісі тамәмдарға
Түлкіге, құбылдарға, жылымдарға
Шешімі тіреледі амал бар ма!
Тіленші осы емес пе тірлік деген

(Жақсылық тағдырынан кім күтпеген)
Жетпеген алысуға өшті өмірлер
Тас керең талабыңа ірілікпенен.
Адам дедім, алаламай

Жәйіп салдым жанымды
Қадарымша құрметтедім
Аямадым барымды.
Адам ұқты.

Надан қорықты
Деп істеді әрекет
Татымсызға еткен қайырым
Жүрегімді қарыды.

Ызғарынан бақи барар
Туды дауыл сарыны
Дауыл мәңгі болмағанмен
Толмасы бар орыны.

* * *
Жағынып бір қалу ма еді қалайда,
Теңеместі теңепсің-ау Абайға!
Сен айтқанмен, халық қабыл алса ғой...

Не жүрмейді бүгінгі күн дал ойда!
* * *
Көбейді-ау тек құлқынын қарақтаған,
Құлармын демей орға жар аттаған.

Ұлтының ақ бетіне қара дақ боп,
Қылығы ар-ожданды шабақтаған...
Ұшар қанат жан пырағым
Сөнбейтұғын шам шырағым

Көз жұмғанша ой тұрағым
Бойымдағы бойтұмарым.
Қашан болсын ой бұрарым
Көңілім қалап бойға ұнарым

Ақ сәулелі ақ нұр, әрім,
Бойдан түспес бойтұмарым.
* * *
Ғажайып бір сәттер болған

Басыңа бақ құсы қонған
Ыстықта самал боп өбісіп,
Елемес суықты тоңған.
Ән салып аймағың тамам

Болмайтын көңілде налаң
Толқыған демдер тоғысып,
Бойында қалмайтын шамаң.
Ол сәтте аймағын жаңа,

Ақ мұнар ақыл мен сана...
Ес кеткен сол бір күндердің
Қалыпты елесі ғана.
Уақыт мойын бұрғызбай,

Арманды ұзақ қуғызбай
Көңілде көмескіленеді екен
Сөнермен алыс жұлдыздай.
* * *

Майдағы дала маужырап,
Көкжиек алыс мұнартып...
Басы мұз сұсты тау жырақ
Жаныңа ауыр мұң артып...

* * *
Толқытып алаңсыз кезің,
Барламай мәнісін өзің.
Мазалар шақ болады екен

Жадыңнан жоғалған сезім.
* * *
Бойы тәштектің,
Ойы да тәштек.

Жараса бермес
Қолпаштау, әспет.
Лауазымы бар
Өзінен биік

Амалың қайсы
Өмірде пәс көп.
* * *
Сумаң сусыл сыртыңнан

Бал ашып нені үймейді.
Орақ орып аузымен
Найза ғып тілін түйрейді.
Қисынбай қырға лаққан сөз

Жарға ұрынып күйрейді.
От лаулат мейлің өсектен
Күнәсіз жан күймейді.
* * *

Теледидар төрінде қабақ керіп,
Биліксіздер сұқпаты үкім беріп
Айту керек бұл істі, бүйту керек,
Деп жатқанда отырам күлкім келіп.

Сөзде тұрлау пәтуә жоқта тұрақ,
Бос даурығу не керек ойлар құрап.
Нені қалай шешерін, не істерін
Биліктілер жатпайды бізден сұрап.

Ойлағаны құлқыны болып
Жауша жапырып жақынын торып
Өзінен шығармай, өзгені сорып
Жүрсе де жарымай баратын болды-ау

Бақиға сорлы көктемей солып.
* * *
Жақсы-жаман көргенінен көз
Fибрат алмаған көр кеудеден без.

Ащы да тәтті өтпейтұғын сөз
Аулақ бол ынжық бозөкпеден ез.
* * *
Баласыз әйел — панасыз.

Панасыз болмас наласыз.
Бермегенсіп сыртқа сыр
Өткізер өмір шарасыз.
* * *

Жинағыңның ғажап екен қағазы,
Әрине ол нәріне емес таразы.
Оқырманың деп жүрмесе жарады,
Сырлап, сындап өткізудің наразы.

Суретшің де жанын салып мүсіндей,
Алған екен ең ғажайып ісіндей.
Шолақ ақыл әсіре сән киінер
Жарасымын тұрады кім түсінбей.

Бұлай әлі шығып көрген жоқ Абай,
Сонда да оны оқырманы жоқтамай
Қалған емес, қағазы осал болса да,
Өтеді бір күн дүкендерде тоқтамай.

Абаймын деп айта алмайсың өзің де,
Онның бірі Абай жоқ қой сөзінде.
Пайдалана бер ауылың, бауырың,
Шапағаты, тиіп тұрған кезінде.

* * *
Күн бар жерде көлеңке бар.
Екеуі де өмірге нәр
Екеуі де — қажеттілік

Жоғы сені көмуге бар.
Жанға ашпай сыр,
Болмай пана гүл бақша.
Орман тау, қыр

Кәрі бұлбұл бұл шақта
Қапада жүр,
Бой бермей тірлікке бұл.
Адам түгіл кепке

Құдай жақпайды,
Кондалықпен құдайды да даттайды
Өз мақсаты дегенде ең өзімшіл,
Адам ойын Құдай дағы таппайды.

* * *
Сан-сала мазалайды ойлар небір,
Тозбайтын, тоқтамайтын жоқ мәңгі өмір.
Көз жұмсам дәмім бітіп ертең бір күн,

Жұрт келер кімге айтарын білмей көңіл.
Жасаған мұнша кәріп қылдың неден,
Жараттың әйел атаулыдан төмен.
Жақпады қай қылығым, не жазығым,

Шақырдың қаһарыңды неменемен?
Жақын жоқ, жанашыр жоқ туған-туыс,
Мен үшін мынау ғалам жәй бір қуыс.
Өтеймін деп алатын қарызымды

Салатын жаназалап топырақ уыс.
Жүруші ем тірек көріп Мәриямды,
Артымда иемденер деп ұямды...
Жан тәтем қайтқан күнгі қылығынан

Кеудемде сезім өлді, ар ұялды.
Қақырап ақау түсіп талабына,
Сенімді менен кейін қаларына...
«Артынды баға алмаймын маған сенбе» —

Қанықтай-ақ құдайдың хабарына.
Туғанда балаларын қуанып ем,
Тәубе деп тағдырыма уанып ем.
Атасы басқалығын бәрі ұқтырды,

Қайғымды бүгін қайда қуамын мен.
Арман қуып, жетпей біреу тоқырап,
Біреу жетіп ырысқа бөгіп отырады.
Сонда-дағы бақыттың ең үлкені

Уақытында алу депті Сократ.
Кешіріңіздер, көңілдерге дақ салғым
Кеп тұрған жоқ, болашағым-бақ балғын
Дей алам ба... кейінгіге аманат

Көңілімнің бір қалтарысын актардым.
* * *
Алла бүркемегенді
Қастық бүркей алмайды.

Тұмшала мейлің түнек боп
Ұзаққа әсте бармайды.
Күншіл сорлы көмдім деп
Күпініп өзін алдайды,

Тәңірінің берген талайын
Тартып ешкім алмайды.
Жанып туған жұлдызы
Жарқырап шықпай қалмайды.

Біреуге мен көптің бірімін,
Біреуге ғажаппын, ірімін.
Әрсіздің, нәрсіздің бәрі — мен
Батқанға тікені тілімнің.

О, жүрек!
Жұдырықтай ғана бұлшық ет!
Бар еді сенде
Ғажайып қандай күш-құдірет.

Лүпілмен ғана,
Өмірді жалғай аласың
Түйілсең кейде
Дейсің: ал кәне менсіз қыбыр

Елжіреп елтіп
Табындырар да сәтің бар
Көбелек болып
Өлеңге өретін ақындар.

Топ етіп.
Жылан арбаған торғай тәрізді
Асқақ арулар
Алаулап өзі жақындар.

Сендегі, ой хой,
Мейірім қандай мейірім!
Жан атаулының
Билейтін сенсін бейімін.

Ұшқан құс
Дүлей тағы күш аттап өтпес қып,
Сен оятасың ұрпаққа деген
Ата-аналық ұлы сезімге пейілін.

Әттең-ай, Тәңірім
Біреуге сені ірі ғып,
Біреуге қуыс,
Әйтеуір жүрер тірі ғып,

Біреуге тас қып,
Айбынды қылып біреуге
Бергенін неге
Айтар

Бұл пәни дүниеде кім ұғып!
* * *
Көлеңкемді қай сыныңа түсірдім?
Мен өскеннен кімің кәне кішірдің?

Қадамыңа тұсау болып қайысыңды
Орға қарай қай биіктен ұшырдым?
Неге осы қоймайсыңдар шырақтар?
Әркімге арнап Алла жазған шырақ бар.

Кімнің шырағын кім сөндіре алады?
Тағдыр жазған әр шырақта тұрақ бар.
Артық болса қабілетім, ажарым,
Алла маған бөлген шығар назарын.

Сенің үлес несібең ол емес қой
Оның үшін неге көбейді азарың?
Мені күндеп бүлінгенше қуып жет
Қабілетіңді асыр дағы озып кет

Оның бірі келмес болса қолыңнан
Күн көрсеңші бейшара-ау жүріп тек.

Әдетінсіз өзіндік
Өмірге келген адам жоқ.
Сол көп әдет ішінде
Селқостықтан жаман жоқ.

Жау мақсаты белгілі
Қапыңды табу, өлтіру
Ол болмаса басыңа
Сұмдықтар үйіп келтіру.

Досың селқос болса егер
Аңғармайды сатқанын,
«Ат біледі дегендей
Төс айылдың батқанын»

Сезінерсің тек езің
Селқостықтың батпанын.
Селқос болса қосағың
Қосынды жылытпас жаққаның

Үйінде болар ақпаның
Парықтамас дұшпанның
Жылан боп келіп шаққанын.
Селқос болса ұл-қызың

Үйіңе шам жақпадың
Қапыда ылғи қабарсың
Дұшпанның құрған қақпанын.
Селқос болса туысың

Тура жол әсте таппадың
Тыңдап ығыр боларсың
Лапылдап бейпіл лаққанын.
Түйсіне бермес бейдауа

Иесін келіп қапқанын.
Халқың селқос болса егер,
Көрмессің таңның атқанын
Сезіне бермес селқостық

Түбіне жетіп жатқанын.
Байыптамас сілейіп
Зердеге шырақ жаққаның
Қаперге алмас парықтап

Көшінің теріс баққанын.
Аңғара бермес пайымдап
Сатқындардың сатқанын.
Селқостықтан туындап

Жаратқан Алла қалай әйел затты,
Нәзіктеу, еркектерден инабатты,
Парасат, ақыл, енер тең ғып беріп,
Көңіліне асыл сезім ұялатты.

Өктемдік бұзбаған бар қай қамалды,
Зұлымдық асырмаған айла-амалды.
Әйелдік нәзіктікті әлсіздік деп
Күштілер өз қамына пайдаланды.

Пысықтар тездеп мұны заңдастырды,
Бірінен-бірі озып алға асырды.
«Мүлкі деп әйел ердің» қағида ғып
Әйтеуір пайда жағын қамдастырды.

Негізін біреу ұқты, біреу ұқпай
Қалған ба жаман әдет әсте жұқпай!
Көзіндей күнкөрістің күйге түсті
Қоғамдық өмірде әйел деңге шықпай.

Қалыңмал әмеңгерлік ғұрып болды
Түскен бір қыз мойнына құрық болды.
Құны жоқ, ешнәрсеге құқы да жоқ
Тағдырын кері арнаға бұрып болды.

Аударды зиялының бұл назарын,
Хал бұлай бола берсе ел азарын.
Әйелге ара түсті оқығандар
Танып өз бесігіне көр қазарын.

Біреуі жоқтағанның әйел мұңын,
Егіле ет жүректен төгіп жырын
Еді ғой ел ардағы Сұлтанмахмұт
Қоғамдық бұл құбылыстың ашып сырын.

Сондықтан көп шығарма келді өмірге
Ем болып, дауа болып қам көңілге
Белгілеп ұлт тағдырын беретұғын
Мән алып әлеуметтік бекітті ірге.

Ғұмырын жас гүлдердің көктей жұлу
Ілгергі қадамына тұсау құру
Жойылды зиялылар күресімен
Ерекше бүгін мұны керек ұғу.

Тағдыры әйелдердің көптің қамы
Болды да арайланып атты таңы.
Жеңісін күресінің көрмей өзі
Өкініш ақын ерте көз жұмғаны.

Бүгінгі өмір өзге, басқа азап
Бүгінгі қыздар өзге, басқа тозақ.
Кімдерге құда атанбай жатыр, ой хой!
Жақсысын жатқа бермес қайран қазақ!

Сарыала күз, салқын леп таудан ескен,
Жоталардан боз тұман құлай көшкен
Бозғылт шілтер бүркенді үлбіретіп
Қалың жыныс өрмелей беткейде өскен.

Кеше сындар қарағай күнге ғашық,
Бүгін салқын ызғарға құшақ ашып.
Келін қайың тәрізді той қыл арман
Сары алтын теңгеден шашу шашып.

Көме түсіп құзар шың жақпар тасын,
Ол да өзгертіп байлапты ақ шалмасын.
Құбылуы заңды ғой табиғаттың
Жан сарайын уақыт ақтарғасын.

Ғалам өлі жалғыз сәт тынымдаса,
Дамығаны ілгері қыбырласа,
Тек адамдар қоян боп, қабақ бағып,
Жыл мезгілі тәрізді құбылмаса.

* * *
Сұлу сөйлейсіңдер,
Ақыл да жетеді...
Әттең іс өткергенде,

Сол ақыл қайда кетеді!
* * *
О, адамдар, таныңдар,
Әр кеудеде жалын бар.

Әрқайсысы әр тұста
Әр алуан жалындар.
Бірақ ұтады бұл күнде
Жалынды емес, достарым,

Өзі жұқа — инелік,
Бет терісі қалыңдар.
* * *
Қайда кеттің бұлбұл көктем,

Жүрегімде жыр гүлдеткен.
Шығандатып шың асырып,
Әуелете ән гулеткен.
Кеше жаман,

Бүгін жақсы,
Кешегі мол
Бүгін тапшы
Зіркілдеген

Заман — бақсы,
Күдік кетсін
Көңілдерде
Маздатып тек

Жан жоқ шығар өмірде түс көрмейтін,
Ой жіберіп мәніне түс бермейтін.
Әлдененің хабары ғайыптан кеп
Аян берген ғажайып іс көрмейтін.

Біреу сеніп, деп түсім деп келеді,
Алдын ала жақсылық бөктереді.
Біреу үрей шақырып, қатер ойлап,
Қайыр береді тиеді деп көмегі.

Өңінде емес кейбіреу түсте байып,
Өмірі өтіп үмітпен жасы ұлғайып,
Бітпес арман арқалап кете барады
Айқара есік ашқанда дүние ғайып.

Рақат, бейнет ол да түс аты өмір,
Тірі пенде өткердім демес жеңіл.
Алла адамды беймаза жаратты өзі
Қайдан пайыз табады дөнен көңіл.

Дүние қуып, жұлқысып жүрсін мейлі,
Төккен терім, мақсатты ісім дейді.
Бақ — баянсыз, мансап — сор, ел — ұмытшақ
Мынау ғалам өзі түс, түсінбейді.

Табатын жауқазындай жазға ұнасым,
Іздейін бүгін соны сөз бұласын.
Жеті асқар желіп асқан құттықтауға
Ғазиздің өзін һәм Гүлжазирасын.

Қос бауырым құтты болсын мерейтойың
Нарықтың құлағында салған ойын.
Тектілер ғана шығар тақ биіктен
Көрініп тұр түлғалы асқақ бойың.

Барласақ адам алуан жаратылған,
Жандар көп күн батырып, таң атырған.
Сапында саналылар орыны бар
Ғазиз бен Гүлжазира, дара тұлғаң!

Жеті асқар айтуға көп, өмірге аз.
Әрқилы ой, әркімде әр көңілде наз.
Еңбекте, от басында парасатты
Келдіңдер ғұмыр кешіп тәрізді жаз.

Санасам оның бәрін дерегім көп,
Көрнеуді көрсетудің керегі жоқ.
Кімнің кім екендігін шақ ғұмыры
Ойлаймын өзі-ақ айтып береді деп.

Ақ бурыл тартып сақал-шаш ағарып,
Келесің қосағыңмен қоса ағарып.
Халықтық ақ батаның заңды иесі,
Сендерді алда бақыт тосары анық.

Бауырлар біздер соған тілектеспіз.
Жылжыған жылдарды асып ұлы көшпіз.
Сексеннің сеңгірінде тойларында
Тойлайық тағылым, ғибрат — біздер ескі із.

Жоқ болып қалған ғұмырда озарыңыз
Бір-бірін ғана болып назарыңыз
Ақ шуақ қана болып ақ ордаңыз
Ешқашан тарқамасын базарыңыз.

* * *
Тым ақкөңіл жаным,
Бәріне сенем, бәріне
Қарамай ішкі

Тереңде жатқан нәріне...
Сол үшін болар
Кешірмес кейде тәңірдің
Ілігіп қалам кәріне.

Қанша таным қалдың екен атпаған,
Қасіретім қалдың қанша татпаған.
Маған деген қанша ащы-тұщылар
Тұр екенсің тағдыр әлі сақтаған.

Көз жетпейді ұшығына бірінің.
Әрекетін жасап келем тірінің.
Бар жарасын жалап жазып жанымның,
Ел көзінде еңселінің бірімін.

Мен көрмеген не бар еді, кімің бар?
Дүрімсисің бірдеңе боп құның нар,
Тәрізденіп мықшиясың лауазым
Салмағынан бадырайып мінің бар.

Өмір заңы ол, мен егде сен жас бүгін
Алға ұстарың өзі тек сол жастығың.
Жас болады көкірегі көр, басы жел,
Жанаспайтын маңайына жақсының.

Біз де жас боп кіші жолын өткенбіз.
Үлкендерге құлдай кызмет еткенбіз.
Толмай тұрып Толстойлық дәметіп
Жұлқынбай-ақ осы халге жеткенбіз.

Ақыл шығар төрге шықтың жасыңмен
Теңгеріліп өнерлі, алғыр, асылмен.
Қабілетпен емес қолдау, қолпашпен,
Жөн-жосықты ажыратпас басыңмен.

Ақылың толмай жас деп әдейі көтерді.
Көрмей, сезбей жүрміз қандай бекерді!
Жетесізге жетпей желге кеткен сөз...
Қай айтқаннан қай олқылық өтелді.

Кешке дейін қағаздың ортасында көміліп
Отырамын ілгері жетелейді көп үміт.
Кейде сараң, самарқау ой кібіртік, ал кейде
Сел астында қаламын қылт-сылт қана көрініп.

Жақсы ойларым жанға азық жетелейді ілгері,
Ондай сәтте аяқты басады ойхой кім кері.
Шұқшиямын шүйіліп ақ қағаздың бетіне
Шымыр, пысық оралып тартылады жыр желі.

Шабыт шіркін аруана болса ғой пау күнде иген,
Шып-шып тершіп маңдайың көктем келіп, күн сүйген
Тәрізденіп төгіліп, риза боп өзіңе
Рақат сәт осыдан табар ма ақын жыр сүйген.

Дүбірлі думаннан қалдық,
Дәуірлеп құрмасақ та салдық.
Жүруші ек жарқылдап топта,
Кімнен нау болды екен жарлық.

* * *
Баяны жоқ көшпелі бақ
Кімді мәңгі еткен тұрақ!
Алла мейірін төкпесе егер

Ала аларсың кімнен сұрап.
Тірнектеп көрпедей құрап,
Құптарлықтай маңайға ұнап
Пайыздатып ала алмасаң,

Сенен мәңгі жүрер жырақ.
* * *
Өз малым түгел,
Өзгелерің мейлің қоңыз тер.

Деген тәрізді
Басы ауырмастан келіп көр.
Жылпылдап қолдан
Сусыған балық тәрізді,

Кей мықтыларға
Жойылып болды сенімдер.
* * *
Еститұғының қашанда бірлік-береке,

Ұйыған соған мызғымас болып дәнекер.
Сауданың бәсін дәл тауып айтқан мақалдап,
Қайран аңқау ел ұжмақты әлі дәметер.
Екі сызық маңдайға

Сұлай кеп түсті көлденең.
Еңкею дегенді еске алмай,
Өрлікпен ширақ келген ем.
Сыр алдырмаған сұқ көзге

Шымыр жүрегім,
Асаудай тулап,
Алқына бердің, сен неден!
* * *

Әйелдің мүшкіл халі көзге ұрады.
Мүсіркеп үлкен-кіші сөз қылады.
Әрекет етер деген оны ұғып,
Бітелген биліктілер көз-құлағы.

Опасыздық көп көрдім,
Сенбей тұрам ешкімге.
Жетім қонжық орманда,
Тәрізді өмір кештім де.

Үмітшіл көңілің ілгері қозғайды.
Өрбігіш арманың бітпейді, тозбайды.
Сол үшін аспанға үш, жерге түс, тау төңкер
Бәрібір ешкім де жазмыштан озбайды.

Жарамайды селқостық,
Жасау керек әрекет.
Бойындағы кетеді,
Сонда ғана пәлекет.

Парықты парықсызбен егеспейді,
Ақылды ашу жеңсе, не деспейді.
Кез болса талайына тағдыр жазып,
Басынан пәнда адам не кешпейді.

Баянсыз, алдамшы бақ қонғанменен
Жақсыға жаман әсте теңеспейді.
Тұрлауы, тұрағы жоқ бұл пәниден
Жаралған жанды-жансыз не көшпейді?

Тек қана әр кеудені байыздаған
Халыққа мирас, нақыл сөз өшпейді.
* * *

Бауырым, сен менімен байқап «ойна»
Әркімнің өз мың қойы жүреді ойда.
Болғанмен мансап көзі көк аспанда,
Жер басып жүргеніңді сезбей қойма.

Дарияға өз ақылын теңемес кім,
Қызғанда қабырғасына кім кеңессін.
Қулығын кей пасықтың елемеспін,
Намысын қорғай алмас ез емеспін.

Баянсыз қолдың кірі бак дегенің
Болмайды бүлдірмесі «тақ» дегеннің
Өзіне өзге емес өзі риза
Есерді ерегессем бөктеремін.

Әр ненің даңғыры бар күйге тең бе?
Көгалға қос тігіледі, үйге тең бе?
Құрметті жағынудан айырмасаң
Мен айтып кембағалым, үйретем бе?

Қалдырған талай нақыл бағы заман
Ойы ұшқыр, жаны сергек таныр адам.
Үлкеннен үлгі, жастан ізет дейді.
Кеудеде сәулесі жоқ ұқпас надан.

Уағызынан табылар
Жердің және көктің!
Болашақ танып табынар
Қандай жеміс ектің?

Ризығы болар көптің
Қандай ұрық септің?
Болашақ болар борышты
Қаншама тер тектің?

Өмір деген жылжыған көштің
Бар бағдар барысында,
Ажыратып, қақыратып
Екіге бөле алмас ешкім.

* * *
Абай айтқан жұмбақтың бірі менмін,
Өзің білші, келмесе бұған сенгің.
Жұмбақ сырын ашатын «ұлылықтың»

Өзі жұмбаққа айналар мұны білгін.
Бола береді осылай биліктілер,
Ойрандаса ошағын құқы теңнің.
* * *

Хан деңіз, қара деңіз бәрі шартты
Дәреже, атақ, даңқты кімнен артты.
Адамдар қолдан жасап мұның бәрін,
Жіліктің майлы басын өзіне тартты.

Дүние-ай, өтер ме екен мына жалған,
Көп ісім орындалмай ойыма алған.
Көкиген көп тымақтан озық бойым,
Көрінбей келе жатыр коп томардан.

* * *
Әлем аппақ
Жауған қардан
Арайлы ақ нұр тарағандай.

Жүректер де әппақ болса
Көңілді алау орағандай.
Жүрсе адам атаулылар
Жан шуағын жәйіп салып,

Отырмаса кейіп-налып
Ақтығынан ғайып қалып.
Сөйтіп шіркін адамдардың
Күллі әлемі аппақ болса!

Қабағына ылғи ғана
Аппақ нұрлы шуақ қонса.

Беу, дүние, опасы жоқ пәни жалған
Айырылдық қазақ халқы, қандай нардан!
Алыптың ӨЗТҮРІКТЕЙ еңбегімен,
Әлемге қазақ деген атың барған.

Арыстан сұсты, айбарлы, жүректім-ай
Ақ алмас құрыш дене білектім-ай.
Қабанбай бабасындай халқым деген,
Ел қамы ойлағаны өр тілектім-ай.

Қапыда көз жұмдың-ау қайран ерім,
Кең ойлап, мол пішетін кемеңгерім.
Бір сырлы, сегіз қырлы қабілетім,
Сан соғып, есеңгіреп қалды-ау елің.

Ғайыптан тап болып ең ажал қайдан!
Ұстаз боп ұланыма қанат жайған
Тұлғаға тұғыр болар жалғастырып,
Дәстүрді мирас қалған Қабанбайдан.

Амал не, ажал тандап келеді дейді,
Халқыңның ерек өзің деген бейілі.
Сен салған үлгі медеу көңілдерге,
Мектебің өсіп әлі кемелдейді.

Тарихың, таңдандырар өмірің бар,
Тағдырың айта қалар көңіл бұрар.
Жазылар саған арнап талай дастан,
Оятып ой-санасын ұрпаққа ұнар.

Ғибрат бар Алла ісіне тоқтау керек,
Рухың мәңгі гүлдер, сен Бәйтерек.
Жаннатта болып жаның артындағы
Ұрпақты аруағың жүрсін жебеп.

Дүние егіз.
Тұрады:
Қосу менен алудан
Не болмаса,

Жаңа кеп,
Ескі өліп, тыным алудан.
Дін негізгі тұрады
Ұйып сену, нанудан

Саясат соған барабар
Мақсаты пайда табуда.
Кім ұтылды, кім ұтты,
Құрады бұл да негізін

Саралап, талдап алуда.
Мәселе қалай тануда
Ол да бір жатқан саясат
Саясаттан іздеме

Іздеме, достым, саябақ.
Әділет деген таразы
Озады пәни дүниеде
Әділетке табынған.

Бұл сезім арналады ұққандарға
Мәніне терең бойлап шыққандарға.
Әйелді жаратты Алла деп ғаламға
Ұрық ек, өмірге әкеп ұрпақ жалға.

Осылай қабырғаммен кеңес құрсам,
Тәңірінің пәрменіне көңіл бұрсам,
«Майданда ері өлген соң ерге шықпау —
Адалдық» — деген сөзді қалай ұқсам?!

Кім жалғап халық санын өсіреді?
Болашақ қамы қалай шешіледі?
Шыққанда Мұхаммедке Хадиша ана
Ері өлген, дәулеті мол жесір еді...

Әйелге ұрпақ көру несібе еді,
Сонымен талай түйін шешіледі.
айланып көр қазыққа қалмағанды
Алланың өзі дағы кешіреді.

Болса да әйелге мол тағдыр тезі.
Тіршілік атаулының сол ғой көзі.
Нұр шашқан исламды әкеп үлгі емес пе
Мұхаммед пайғамбардың өмірінің өзі.

Берейін дегенім жоқ бұдан дерек
Әркімнің шыққан тауы өзіне ерек.
Опасыз, оқпаны көп бұл пәниде
Сыныққа сылтау іздеп неге керек!

Сұңғыла сөз мәнісін негіздейді,
Шын әділ мұнын қалай дегізбейді.
Уәде — себеп. Адам Алла берген
Бұйрықты ризығын теріп жейді.

Басындырсаң басына береді
Қулық сұмдығын асыра береді
Жоқты бар ғып, үйіп-төгіп,
Күл, қоқысты тізіп тереді.