Тағдыр сыйы

Авторы: Айнұр Шамшейтова

ÀÉÍμÐ ØÀÌØÅÉÒÎÂÀ Òà¹äûð ñûéû Àëìàòû “Æàëûí áàñïàñû”

ÓÄÊ 821.512.122 ÁÁÊ 84 (5 ²àç) 7-44 Ø 22 ²àçàºñòàí Ðåñïóáëèêàñûíû» ̸äåíèåò æ¸íå àºïàðàò ìèíèñòðëiãi Àºïàðàò æ¸íå ì½ðà¹àò êîìèòåòi “°äåáèåòòi» ¸ëåóìåòòiê ìà»ûçäû ò¾ðëåðií áàñûï øû¹àðó” áà¹äàðëàìàñû áîéûíøà øû¹àðûëäû Øàìøåéòîâà Àéí½ð. Òà¹äûð ñûéû: Ïðîçà./ À.Øàìøåéòîâà. – Àëìàòû: “Æàëûí áàñïàñû” ÆØÑ, 2012. — 112 áåò. ISBN 978-601-7286-38-5 Æàñ ºàëàìãåð Àéí½ðäû» ñ¾éiêòi òàºûðûáû – æàñòàð òà¹äûðû. Îëàðäû» ¼ìiðäåí ¼ç îðíûí òàáóäà¹û içäåíiñòåði, ñ¸òòi ºàäàìäàðû, êåç êåëãåí àäàìíû» áàºûòºà î»àé ºîë æåòêiçói ì¾ìêií åìåñòiãi, îë å»áåê òå àäàëäûºòû êåðåê åòåíiíi ñèÿºòû àâòîð á¾ãiíãi çàìàíäàñòàðûíû» òûíûñ-òiðøiëiãií êå»iðåê ñóðåòòåóãå ½ìòûë¹àí “Òà¹äûð ñûéû”, “Àðìàííû» àðìàíû”, “Êåø æåòêåí ìàõàááàò” ¸»ãiìåëåði ¼ç áîÿó íàºûøûìåí ¸ñåð åòåäi. Êiò¸ï ê¼ïøiëiê îºûðìàí ìåí îºó îðûíäàðûíäà áiëiì àëûï æ¾ðãåí æàñòàð¹à àðíàë¹àí. © Øàìøåéòîâà Àéí½ð., 2012 ISBN 978-601-7286-38-5 © “Æàëûí áàñïàñû” ÆØÑ, 2012 ÓÄÊ 821.542.122 ÁÁÊ 84 (5 ²àç) 7-44 Ø 22

Ñ´Ç ÁÀÑÛ Á¾ãiíãi òà» äà àòûï, ê¾í äå áàòòû. Óàºûò çûìûðàï ¼òiï æàòûð. Ìåíi» ê¾íiìåí îéëà¹àíûì îñû êiòàï áîëäû. ²àëàé áîëàð åêåí? Êiòàï º½ìàð îºûðìàíäû øàðøàòûï, ¼ç øèìàéûììåí æàëûºòûðûï àëìàéìûí áà? “°ð òàºûðûïºà, ¼çiíi» ê¼çäåãåíií òàïïàé, íåãiçãi ñ¼çií àéòà àëìà¹àí”, – äåï ñ¼êïåñå áîëäû. Áåäåë àëäûíäà á¾ãiëìåñåì, àäàìãåðøiëiê ïåí ºàëàìäû ºàòàð ºàäà¹àëàï, òàñºà øàáûëñàì äà ì¾æiëìåé, îéñûç, àéòàðû æîº òåðìèíäåðäi ñ¼ç àðàñûíà òûºïàëàìàé, îé, ïiêið áàéëû¹ûíàí áàñòàó ìåíi» áàñòû ìiíäåòiì, ½ñòàí¹àí áà¹ûòûì áîëóû êåðåê. ´çiìå ¼çiì ຠæîë òiëåï, àíà øåòi ìåí ìûíà øåòi ê¼ðiíáåéòií òå»içãå ºà¹àçäàí ºàéûº æàñàï ¼çåíãå òàñòàï æiáåðãåíäåé ê¾éäå îòûðìûí. ´éòêåíi á½ë ºà¹àç ºàéûº – ìåíi» ¼ç ºîëûììåí æàñà¹àí àë¹àøºû ä¾íèå.

Ìåí ºàëàé æàç¹ûì êåëñå, ñîëàé åìåñ, ºàëàé æàçà àëàìûí ñîëàé æàçàìûí. Ìîýì. ÆμÌÛÐ ÆμÌÀ² Æåë òîºòàð åìåñ. μðûíûï àðûäà-áåði àëûï ½øºàí äàóûë Åðiêòi» æàíûí ñóûòûï áàðàäû. Òûñòàí ºà»ûëòûð øèºûëû ¾çäiêñiç ¾í ºàòóäà. μðûí æåë áàðøà òàáè¹àòòû ê¾»iðåíòiï æiáåðãåíäåé ûçû»äàé ò¾ñóäå. Ò¾í. Ûç¹àð æåë ¾é iøií äå ñóûòûï, áiðò¾ðëi º½ëàçû¹àí ä¾ðáåãå àéíàëäûð¹àíäàé. Åðiê iøòåé êåéiï æàòûð. “²àï ìûíà æåëäi» ò¾ðiíàé, áàñûëàð åìåñ ºîé. Ñà¹àò ò¼ðò áîëûï ºàë¹àí øû¹àð. Íåãå ½éºûì êåëìåéäi?”. °íøåéiíäå åêi ê¼çäi ºûñûï ìàçà áåðìåéòií ½éºû ïàòøàëû¹ûíû» ¼çi ºàëû» ìûç¹ó¹à êåòêåí-àó øàìàñû. Åðiê ºàñûíäà¹û êåëiíøåãi Àéûìíû» äà îÿó åêåíií ñåçiï æàòûð, òûíûñû æ¸é åñòiëóäå. Òåðåçåíi» ò½ñûíàí îðûí àë¹àí êiøêåíå äèâàíäà æàòºàí ºûçû Ñàìàë ïûñûëäàï ½éºûíû» º½øà¹ûíäà. μëû Æàéûº òà ºàðûíäàñû Ñàìàëìåí æàðûñà äåìàëàòûíäàé êåðiëiï æàòûð. Òiëi “ʼêåãå” ¹àíà êåëåòií êiøêåíòàé ñ¾éêiìäi áàëàïàíû Æàíàé àðà êiäiê û»ûðñûï ºîÿäû. Òà» ¸ëi àòàð åìåñ. Òåðåçåäåí ñ¸óëåñi ò¾ñiï ò½ð¹àíìåí àé ê¼ðiíáåäi. Åðiê ½ëûíû» ìiíåçi æàéûíäà îéëàíûï æàòûð. Áiðäå Æàéûº ìåêòåïòåí êåëå ¾éäåãi ¸êåñií ê¼ðiï ºóàí¹àíû ñîíøà “Ê¼êå, ìà¹àí áið ºûçûº ¸»ãiìå àéòûï áåðøi” äåìåñi áàð ìà. Åðiê îéëàíáàñòàí áàñòàï êåòòi. “Ñåí ñèÿºòû áàëà ìåêòåïòåí êåëiï ¸êåñiíåí:

– °êå, àäàìíû» ìàéìûëäàí æàðàë¹àíû ðàñ ïà? – äåï ñ½ðàïòû. Ñîíäà ¸êåñi: – Ðàñ, áàëàì. Áiðຠ¸ð õàëûº ¸ðò¾ðëi ìàéìûëäàí æàðàòûë¹àí. Ìûñàëû, Øèìïàíçå äåãåí êiøêåíòàé ºàðà ìàéìûë áàð, îäàí ãðóçèíäåð øûººàí. ¶íåìi òî¹àéäà àñûëûï ò½ðàòûí Îðàíãóòàíã äåãåí æèðåí ìàéìûë áàð, îäàí àðìèÿíäàð òàðà¹àí. ƽäûðû¹ûìåí êåóäåñií ½ðàòûí Ãîðèëëà àòòû åíãåçåðäåé ìàéìûëäàí îðûñòàð øûººàí. – Àë, áiç – ºàçàºòàð ºàéäàí ïàéäà áîëäûº? – äåãåí ½ëûíà – Å, áàëàì, áiç å» æàñû ¾ëêåí õàëûºïûç. Áiçäåí ìàéìûëäû» ¼çi æàðàòûë¹àí”, – äåï àéòûï ½ëûíà ºàðà¹àí Åðiê Æàéûºòû» ºàòòû îéäà îòûð¹àíûí áàéºà¹àí. μëûíû» òiïòi æûìèìà¹àíûíà òà» ºàëäû. Ñîë êåçäåãi áàëàñûíû» áåéíåñi ¸êå æ¾ðåãií ºàòòû òåáiðåíòòi. “Îéëû áàëàäàí áiðäåìå øû¹àäû” äåï ¼çií æ½áàòºàí-äû. ȸ, ½ëûíû» ê¼ï îéëàíàòûíûí áiëåäi. Òà»íû» áîçàðûï àòºàíûí äà ñåçáåé ºàë¹àí åêåí. Àéûì ê¾íäåãiøå åðòå ò½ðûï ¾é øàðóàñûìåí àéíàëûñûï êåòiïòi. Áàðëû¹û áiðãå ò໹û àñòàðûí iøiï òàðàñòû. Åðiê ½ëû Æàéûºòû ìåêòåïêå äåéií øû¹àðûï ñàëäû. Òiïòi áàëàñûìåí iñi áîëìàé îé¹à áàòûï êåòêåí åêåí “æàºñû, ê¼êå” äåãåí ½ëûíû» æàðºûí äàóûñûíàí îÿíûï êåòêåíäåé, òîìïà»äàï êåòiï áàðà æàòºàí Æàéûºòû» ñî»ûíàí ºàðàï áiðàç ò½ðäû. Åðiêòi» æ½ìûñû îðûí òàóûï æîë¹à ò¾ñåð åìåñ. ²èûí çàìàííû» ºèëû ºèºóûíàí îñûìåí ºàíøàìà æ½ìûñ îðíûí àóûñòûðäû. Òiïòi áîëìàé ºîéäû. Æî¹àðûäà òàíûñ à¹àòàéû» áîëìàñà ºûñºàðó¹à iëiíiï êåòåäi åêåíñi». ²½ðûëûñòà¹û æ½ìûñ àóûð, áàñºà àìàë æîº, îòáàñûí àñûðàó êåðåê. Åðiê á¾ãií æ½ìûñòà òiñ æàðûï ñ¼éëåìåäi. ȸ, îéëàð, îéëàð. Òiïòi ¼ç içiíå ¼çi á½ðûëûï ºàðàó¹à øàìàñû æîº. Ñàíàñû ñàí îéëàðìåí òîëûï ò½ðñà äà ºàëòàñûíäà ê¼ê òûéûí áîëìà¹àíû ê¾éçåëòòi. Òiïòi áàëàëàðûí ºóàíòàòûí àðçàí ò¸òòiãå äå øàìàñûíû»

êåëìåãåíi ºèíàäû. Àÿ¹ûí ñiëòåé áàñºàí ê¾éiíäå ¾éãå òàÿï òà ºàë¹àí åêåí. °ðäàéûì îéûíäà æ¾ðåòií ¸êåñiíi» àéòûï îòûðàòûí “²óàíûøºà òàñûìà, ºàé¹û¹à æàñûìà” äåãåí ñ¼çäåði ê¼»iëãå ìåäåó ñûéëà¹àíäàé æûìèûï ê¾ëiï ºîéäû. Åñiêòi àøºàí Àéûìíû» – Êåøiêòi» ¹îé, – äåãåí ñ¼çiíå äå ¾í ºàòïàäû. Àéûì iøòåé á¸ðiíå ¼çií êií¸ëi ñàíàï, ì½»àéûï àñ ¾éãå ¼òòi äå ñ¸ëäåí ñî» ê¾ëiìäåé øû¹ûï: – Á¾ãií ñåíi» ñ¾éiêòi àñû»äû äàÿðëàäûì, áiëåñi» áå? – äåãåí æà¹ûìäû äàóûñû æàí æàäûðàòàðëûºòàé åäi. – Ñåíäåð ¸ëi òàìàºòàíáà¹àíñû»äàð ìà? – Æîº, áiç ºîæàéûíäû ê¾òiï îòûðìûç. Åðiê ê¼»iëäåíiï, ìàðºàéûï ºàëäû. Îòáàñûíû» ò¸ðáèåëi äå ò¸ðòiïòi åêåíiíå iøòåé ºóàíäû. °ðèíå áàðëû¹û Àéûì¹à áàéëàíûñòû åäi. Êåøêi àñ ê¾íäåãiäåé ê¼»iëäi iøiëäi. Áàëàëàðûíû» ¸êåñi ìåí øåøåñiíå ºàðàï ê¾ëiìäåói ¾é iøií îäàí ñàéûí ºóàíûøºà á¼ëåäi. Á¾ãií óàºûò øàðøàï æ¸é æûëæûï ò½ð¹àíäàé ìà, ¸ëäå áiðåóäåí ½ÿëà áàñûï ê¾íäåëiêòi æ½ìûñûí ìåðçiìäi àòºàðà àëìàé ò½ð ìà, ¸éòåóið ¼òïåé ºîéäû. Òà» àòàð åìåñ. Åðiê æàºûí àðàäà¹û ôèðìà¹à áàðûï æ½ìûñºà º½æàòòàðûí òàïñûðìàºøû áîë¹àí. Åðòå îÿíûï àðûäàáåði æ¾ðóäå. Ñàíàñûíäà¹û ñàí ò¾ðëi îéëàðûí øåãåðå àëàð åìåñ. Ò໹û àñòàðûí á¾ãií ê¾íäåãiäåí åðòåðåê iøòi. μëû Æàéûºòû ìåêòåïêå äåéií øû¹àðûï ñàëó, óàºûòû æåòêiëiêòi áîëûï æàòñà îòáàñûìåí áiðãå áîëó ¼çiíå ºàòòû ½íàéäû. Áiðຠºîë ºóñûðûï ¾éäå îòûðó¹à òà¹û äà íàìûñû æiáåðìåéäi. Áiðiíøiäåí, ì¾æiëåñi», îéû» ò¼ìåíäåéäi. Åêiíøiäåí, ºàäiði» êåòåäi. ȸ, á½ë æàçûëìà¹àí çàíäûëûº. ²îæàéûí ò¾çäå æ¾ðiï òå îòáàñû æàéûíäà îéëàíàòûí áîëñà, îíäà øà»ûðà¹û ìûºòû ò½ðàäû. Àéûìíû» “Æîëû» áîëñûí” äåãåí æà¹ûìäû ñ¼çiíåí ñî» æå»ië áàñûï ¾éäåí øû¹ûï êåëåäi. ²àñûíäà òîìïà»äàé áàñûï êåëå æàòºàí áiðiíøi êëàñòû» îºóøûñû Æàéûººà ºàðàï ºîéäû. Ѽìêåñiíi» áàóûíàí ºûñûï

½ñòàï àëûïòû. Åðiíäåði ¸ëñií-¸ëñií æûáûðëàéäû. ʼçäåði àëûñòà¹û ñà¹ûìäû ºóûï êåòêåíäåé êiðïiêòåðií æûëäàì ºà¹óäà. ¶éäi» ºàñûíäà¹û ìåêòåïêå òåçäåòå æåòòi äå, ñîë æåðäå áiðàç ò½ðäû. Àðìàí ¹îé, àðìàí àäàìäû æ¾ðåê àóðóûíàí äà æàçûï æiáåðåäi. μëûíû» êåëåøåãi æàéûíäà ò¸òòi îé¹à êåòòi. ¶ëêåí àçàìàò áîëóûí òiëåï, ôèðìà¹à ºàðàé áåòòåï êåëåäi. Åøêiìãå æàëûíáàñ åäi, ¸òòå» ìûíà çàìàíäà æàëûíäûðìàé, æà¹ûìïàçäàíûï æàí-æàºòà¹û æîº ìiíåçäi øàºûðìàéûíøà æ½ìûñºà ºàáûëäàéòûí áàñøû ºàë¹àí áà? Æàºñû áàñøûëàð áàð ¸ðèíå, îëàé áîëìàñà ¼ìiðiìiç ¼çãåðiï øû¹à êåëãåí áîëàð åäi. ¶ëêåí ¹èìàðàòòû» ñ½ñòû áåéíåñi àäàìäû ñ¾éñiíäiðìåé êåðiñiíøå êåði òàðòàòûíäàé ºîðºûíûøòû åäi. Õàòøû ºûçäû» ð½ºñàòûìåí áàñøûíû» êàáèíåòiíå ñ¸ëåììåí êiðiï êåëãåíi ñîë-ຠåêåí: – Àíäà¹û îðûíäûººà îòûðà ò½ðû»ûç, – äåãåí ñóûº äàóûñòàí øåãiíå áàðûï îòûðà êåòòi. “²ûç áîëñàì ìåéëi åêåí, æiãiò áàñûììåí ñîíøà áàñûí¹àíû íåñi. °ðèíå ºûç áàëà¹à äà ì½íäàé æà¹äàé òiëåìåñïií, áiðຠîëàðäû» ñûçûëûï îòûðà áåðåòií ìiíåçäåði îñûíäàéäà æàðàñûïຠêåòåði ñ¼çñiç. Àë, ìåíi» àëïàìûñòàé áîëûï îòûð¹àíûìà æîë áîëñûí. Áiðäåìåëåðäi îºûï îòûð. °ëi îòûð. Áàñøû äåéòiíäåé êiñi òàðòàð ò¾ði æîº ä¸ó êàðà åêåí. Àäàì áàëàñûíû» áåéíåñií áiðíåøå ò¾ðãå á¼ëóãå áîëàäû. Ò¼ðòïàº-ãèïïåðòîíèêòåð, ½çûíò½ðààñòåíèêòåð, ìîìûí ïiøiíäi ñåìiçäåð, ºàòºàí ºàáàºòû æ¾äåóëåð, æàíóàð áåéíåñií áåðåòií àòà òåêòåñ ìàéìûë ñûíäûëàð íåìåñå ºîðñûé¹àí äî»ûç¹à ½ºñàñòàð. Ìûíà ä¸óäi îñûëàðäû» ºàéñûñûíà æàòºûçó¹à áîëàäû? Áið ê¼ðiï àäàìäû æiëiêòåï àéòûï-àéòûï æîº ìiíåçií áàðäàé åòóäåí àóëàºïûí ¸ðèíå. Áiðຠìûíà ä¼» ê¼çäi» îéûíäà íåëåð áàðûí êiì áiëãåí. Þëèé Öåçàðú “²îðûºñà» àðûº àäàìíàí ºîðûº” äåãåí ¹îé. Ñîíäà á½ë êiñiíi» æàºñû... æîº, áiëiìäiëåð äå æà»ûëûñàäû. Ìåí íåãå á½ë êiñiãå æàìàí ìiíåçäi» áàðëû¹ûí æèûï, ò¼áåìå ºàðà á½ëòòû îðíàòûï îòûðìûí-åé?! Áiðäåìå äåñåì “Øû¹à áåði»iç” äåï æàóàï ºàòóû äà ¹àæàï åìåñ”.

– Æàºñû æàçûë¹àí åêåí, ìà¹àí ºàòòû ½íàäû. Ƹíå ìåí ñèÿºòû æàíäàð¹à äà ½íàéäû ¹îé äåï îéëàéìûí. ²àðò àòàé æàºûíäà ¹àíà Æàéûºòû» “Ñîë áið êåçäåñó” äåãåí òàºûðûïòà¹û åñòåëiãií æàðèÿëà¹àí ãàçåòòi ê¾ðòåøåñiíi» iøêi ºàëòàñûíàí ñóûðûï àëûï: – Ìà¹àí ¼ç äàóñû»ìåí îºûï áåðøi, – äåï ºèûëäû. Æàéûºòû» ºóàíûøû ºîéíûíà ñûéìàé ãàçåòòi ºîëûíà àëäû äà îºè æ¼íåëäi. “²ûñòû» êåðåìåò ê¾íäåðiíi» áiðiíäå æàë¹ûç æ¾ðiï, ê¼øå áîéûìåí êåëåìií. Àíàäàéäà¹û ºàð æàìûë¹àí øûðøàëàð àðíàéû òàáè¹àò øåáåð æàñàíäûðûï ºîé¹àíäàé ê¼çãå ¸äåìi ê¼ðiíåäi åêåí. ²àðäû» ºûðøûëû àóûëäà¹û á½ëຠ¾íií åñiìå ò¾ñiðãåíäåé ê¼»iëiì ê¼òåðiëiï ºàëäû. ȸ, á½ëຠ¾íi, á½ëຠñûëäûðû, ¼çåííi» áàñòàóû... ²àðñû àëäûìäà¹û áiðíåøå áîñ îðûíäûºòàðäû» áiðiíå îòûðäûì. Ñ¸ë ºàøûºòàó æåðäå îðíàëàñºàí åñêi ä¾êåííåí åãäå òàðòºàí, ºîëûíäà òàÿ¹û áàð æ½ïûíû êèiíãåí êiñi øû¹ûï, ìà¹àí ºàðàé êåëå æàòòû. Îñû áið áåéòàíûñ ºàðò àäàì¹à åðiêñiç ê¼»ië àóäàðäûì. Àÿ¹ûí ñûëòûï áàñàäû åêåí. Ìåíi» ºàñûìà æåòêåíøå øàðøàï êåòòi-àó øàìàñû, îðûíäûººà îòûðà êåòiï òåðå», ê¾ðñiíå äåì àëäû. Áiðàç îòûðûï, ìà¹àí ê¼çiíi» àñòûìåí îéëàíà ºàðàäû. Áiðåóãå ½ºñàòûï îòûð¹àíäàé ìà, ¸ëäå áiðäåìå äåãiñi êåëäi. Îðíûìíàí æ¸éìåí ê¼òåðiëiï æ¾ðå áåðãåíiì ñîë-ຠåäi: – μëûì, – äåãåí ì½»äû äàóûñòàí ñåëò åòiï êåði á½ðûëäûì. ²àðòòû» ê¼çäåðiíåí òàðàìäàëà ຺àí æàñ ê¼ðäiì. Àóçûìà ñ¼ç ò¾ñïåé ò½ðûï ºàëûïïûí. – Áàóûðëàðû» áàð ìà? – äåäi ìà¹àí òiêå ºàðàï. Ìåí áàóûðëàðûìäû îéìåí áið øîëûï ¼òòiì äå, ºóàíûøòû ¾íìåí: – ȸ, – äåï æàóàï ºàéòàðäûì. – Æàºñû, áàëàì, æàºñû. Ìåíi» æ¾ðiñiì ìûíàó, ºàðòòàð ¾éií æà¹àëàï. Ñåíäåðãå Àëëà ñûéëû, æàºñû ¼ìið áåðñií, – äåï ò¼ìåí ºàðàï áiðàç îòûðäû äà îðíûíàí ò½ðûï ¸ði ºàðàé æ¾ðiï êåòòi.

²àðòòû» ñûðò êèiìiíi» ºàëòàñûíàí æàðòû áåëiíåí ê¼ðiíiï ò½ð¹àí øàðàï á¼òåëêåñií ê¼ðiï ºàëäûì äà îéëàíûï ê¼ï ò½ðäûì. ²èûíäûºòû ê¼òåðå àëìàé iøåòií áîëóû êåðåê. Àÿ¹ûí ñiëòåï áàñûï àëûñºà ½çàï êåòêåí êiñiíi ñîäàí êåéií ºàéòà êåçäåñòiðìåñåì äå, àç óàºûòòûº ñîë áið àÿíûøòû êåçäåñó åñiìäå 츻ãiãå ºàëûï ºîéûïòû” – Øûðà¹ûì, ìûíà ¸»ãiìå» ê¼çiìå æàñ ¾éiðäi ¹îé, ¼çi» ¼òå àºûëäû áàëà åêåíñi». Àòà-àíà» æàºñûëàï ò¸ðáèå áåðå áiëãåí áîëäû ¹îé. Àäàì – æåìiñêå, àòà-àíà æåìiñ à¹àøûíà ½ºñàéäû. Æåìiñ à¹àøûí æàºñû ºàðàï ê¾òêåíäåãi àòà-àíà»äû àÿëàï áàºñà», ñåí òóðàëû îëàðäû» ä½¹àñû ºàáûë áîëàäû åêåí, áàëàì. Ìûíà îéëû ¸»ãiìå» ìåí ñåêiëäi ºàðòòàðäû» áàðëû¹ûíà ½íàéäû, ê¾ø áåðåäi äåï îéëàéìûí. Áiëåñi» áå ñåí ìà¹àí ¾ëêåí ºóàò ñûéëàï, ê¾ø áåðäi». ´ìiðãå ºàéòà êåëãåíäåé áîëäûì. Îñû ¸»ãiìåíi îºû¹àí ñ¸òòåí áàñòàï ìåí ¼ìiðãå áàñºà ê¼çºàðàñòà ºàðàó¹à òûðûñòûì, æ½ìûñûìà ºàéòà îðàëäûì. Åøêiìãå êåðåêñiç æàíäàé åäiì, æîº, ºàçið ìåí åëãå êåðåê åêåíiìäi ñåçiíäiì. ̽» áàñûï, æàáûðºà¹àí æ¾ðåãiìå ºóàò ñûéëà¹àíû» ¾øií ê¼ï ðàºìåò, áàëàì. Ìåíi» ¸»ãiìåì ì½íøàëûºòû ¼çãåðói»içãå ñåáåï áîëìà¹àí øû¹àð äåï îéëàéòûí áîëàðìûí. Îñûíäàé ¸»ãiìå æàçó ñåíi» ºîëû»íàí êåëãåíäå ìåíi» æàºñû æàººà ºàðàé ¼çãåðóãå íåãå ê¾øiì æåòïåñií?! Àòàé êåìñå»äåï æûëàï ºàëäû. – Àòà, ñiçãå ê¼ìåêòåñêåíiì ¾øií ºóàíûøòûìûí. ´ìiðäi» êåðåìåò åêåíií ñåçáåéòií æàíäàð¹à ñ¸ë áîëñà äà ¼ç ¾ëåñiìäi ºîñûï, àë¹à æåòåëåãåíiì ¾øií ºóàíàìûí.

Æàñòûº øຠ– æàçà áàñºûø, êåìåë æàñ – ºàòåãå ºàðñû ê¾ðåñêiø, ê¸ðiëiê – ºàòåñií îéëàï ¼êiíãiø. Á.Äèçðàýëè ÊÅØ ÆÅÒÊÅÍ ÌÀÕÀÁÁÀÒ ²àëàíû» í¼ñåð æà»áûðûíà ì¸í áåðìåé àë¹à ½ìòûëà ò¾ñòi. Áàð îéû Ñàÿíû ê¾òòiðiï ºîéìàó. Æiãiòòåð ¸ëáåòòå áåëãiëåíãåí óàºûòòàí åðòå áàðó êåðåê åêåíií îéûíà íûºòàï ½ñòàí¹àí. Æàóûííû» iði òàìøûñû ñàáàëàï æåðäi ½ð¹àíäà åñiíå áàçàðäà¹û ½ðûñºàº ¸éåëäåð ò¾ñå êåòòi. ƽºà ïëàøûíû» æà¹àñûí ê¼òåðiï ºîÿäû. Áàñûíàí à¹ûï ìîéûíûíà ò¾ñêåí òàìøûíû» ñàëºûíäû¹ûí äà åëåð åìåñ. Àáûëàéõàí åñêåðòêiøiíi» ò½ñûíà êåëiï ºîëûíäà¹û ñà¹àòûíà äåìáië-äåìáië ºàðàé áàñòàäû. Áåòií æà»áûð¹à ò¼ñåï, åñêåðòêiøòi» áàñûíàí àÿ¹ûíà äåéií ºàðàï ñå»ãið äàëàíû» øåáåðëåðiíi» ºîëûíàí øûººàí ò໹àæàéûï ä¾íèåíi òàìàøàëàï ò½ðäû. Ìåêòåïòå îºû¹àí êiòàïòàðû åñiíå ò¾ñiï, õàííû» áið áåòêåéëiãií, áið ñ¼çäiëiãií îéëàíà òà»ûðºàï îñû õàí¹à ½ºñà¹ûñû êåëãåíäåé Àáûëàéõàí æàéëû ¼ëå»äåðäi ê¾áiðëåï àéòûï òà øûºòû. Åñiìõàí àëà»ûíû» ò½ñûíàí øûººàí Ñàÿíû áiðäåí òàíûäû. ʼêøië ºîëøàòûðû ¾ñòiíäåãi ò¾êòi æå» ïàëüòîñûíû» ò¾ñiìåí áiðäåé åêåí. Ñóìêàñûí ºîëûìåí áàñûï æ¾ãiðå ò¾ñòi. Áiðåñå æîëûíà, áiðåñå μëàí¹à ºàðàï êåëåäi. °ð êåçäåñêåí ñàéûí “Ñà¹ûíäûð¹àí Ñàÿøûì” äåãåí ñ¼çiìåí ñ¾éiêòiñií ºàðñû àëàòûí μëàí, á½ë æîëû äà ñîëàé àéòòû. ²ûçäû» ñûëäûð ê¾ëêiñi æà»áûðäû ê¾øåéòêåíäåé ½ðûíà ò¾ñòi. Áið ºîëøàòûðäû» àñòûíäà¹û åêåó áiðiíi» áåòiíäåãi ñóäû áiði ñ¾ðòåäi. ²ûçäû» “ʼï ê¾òòi» áå?” äåãåí ñ¼çiíå μëàí ½ÿëäû ìà “æ äåï æàóàï ºàéòàðäû. Òà¹û äà ñ½ðຠºîéìàñà åêåí äåãåíäåé Ñàÿíû ¼çiíå òàðòûï ºàðûíäàñû ñèÿºòû åðêåëåòå áàóûðûíà áàñòû. Îñûëàéøà Ñàÿíû» á½ðûìûíàí ñèïàï ò½ðûï:

“´ìiðäi» ñûðûí, ʼ»iëäi» æûðûí, Ñåçäiðäi» ìà¹àí, Ñåí ¹àíà. Ñåíåðiì ìåíi» ʼíåðiì ìåíi», Æàíûì-àó ìåíi» Ñåí ¹àíà”, – äåï iøòåé ¸íäåòòi. °ði ºàðàé ¼ëå»ií ½éºàñòûðà àëìàé ò½ð¹àíûí ñåçãåíäåé Ñàÿ ñ¼éëåé æ¼íåëäi. – Á¾ãií ò¾ñiìäå ñåíi ê¼ðiïïií, ¾ñòiíäåãi ຠòîíû»äû øåøiï òàñòàï ¾ëêåí æîëáàðûñïåí àëûñûï æàòûð åêåíñi», ìåí àëûñòà ñà¹àí æåòå àëìàé, äàóûñûì øûºïàé, àëäûìäà¹û òîðäàí ¼òå àëìàé ºèíàëûï ä¾íèåíi áàñûìà ê¼òåðiï æûëàï ò½ð åêåíìií, ñîíäà¹û ºèíàë¹àíûìäû ê¼ðñå» ¹îé, îÿíûï êåòiï ò¾ñiì åêåíií áiëãåíäå ºóàíûøûì ºîéíûìà ñûéìàé êåòòi, – äåï ê¾ëäi. Äàëàíû ºàð໹û ò¾í áàñà áàñòàäû. Æà»áûð òîºòàï, ê¾í ñóûï êåëåäi. Æåðäåãi ñàëºûí æà»áûð ñóûíû» áóû àñïàí¹à ê¼òåðiëóäå. μëàíäà á½äàí áàñºà àðìàí æîºòàé áîëûï ñåçiëäi. Êåëåð ê¾íií äå åñiíåí øû¹àðûï òàñòà¹àíäàé ñàíàñûí ¼çãå îéëàðìåí ºàðìà¹ûñû êåëìåäi. ²àñûíäà êåëå æàòºàí Ñàÿíû» ñ¾ï-ñ¾éðiê ºîëûíàí ½ñòàï æî¹àðû ê¼òåðiï ûñòûº äåìiìåí ¾ðëåï êåëåäi. Ñàÿ ¸äåìi ê¾ëêiñiíå øàøàëûï ºàëûï, μëàííû» ìåêòåïòåãi ºûçûºòàðûí åñòiï ºàñûíäà¹û ìîï-ìîìàºàí áàëàíû áàñºà æàíìåí ñàëûñòûðà åëåñòåòå áàñòàäû. μëàí Ñàÿíû» ê¾ëêiñií ½íàòûï êåëå æàòñà äà “Ê¼ï ê¾ëãåí áið æûëàéäû” – äåï àºûë àéòûï ºîéäû. Åêåói áiðàç æ¾ðiï Ñàÿíû» ¾éiíå äå òàÿï ºàëûïòû. ¶ø ºàáàòòû ¾ëêåí ¾éäå ò½ðàòûí, ¸êåñi ìåí øåøåñi äå ä¸ðiãåð. Æàë¹ûç iíiñi Åðòàé îºóøû. Ǹóëiì ñàðàé¹à òàÿ¹àí ñàéûí μëàííû» æ¾ðåãi ºûñûëûï åðòå»ãi ê¾íi ê¼çiíå åíäi åëåñòåé áàñòàäû. ´éòêåíi μëàííû» àíàñû “òåðåçåñi òå»ìåí æ¾ð” äåóøi åäi. ´çiíi» ¾éiíi» òåðåçåñi á½ë ¾éäi» òåðåçåñiíåí áiðøàìà ï¸ñ áîëàòûí. °êåñi ìåí øåøåñi áiëäåé êàôåíi áàñºàðûï

Åíäi íå áîëàð åêåí,” – äåï îéëàíûï ¼òiï áàðà æàòûï á¼òåí æiãiòïåí ñ¼éëåñiï, ñûºûëûºòàï ê¾ëiï ò½ð¹àí Ñàÿíû ê¾ëêiñiíåí òàíûï, ê¼ðiï ºàëäû. ʼðãåíiíå ºóàíûï ºàñûíà æåòiï áàðûï ºàë¹àíûí ¼çi äå ñåçáåäi. Ѽéòñå á½ë áàéºàìàïòû, îë æiãiò Ñàÿíû» ºîëûíàí ½ñòàï øàéºàï ò½ð åêåí. μëàí íå iñòåðií áiëìåé ò½ðûï ºàëäû. μëàíäû òàíûñ äîñòàðû ìàçຠåòiï ê¾ëiï áàðà æàòºàíäàé ñåçiëäi. ²àòòû ºûñûëûï: – Õàáàðëàñà àëìàäûì, åøºàíäàé ì¾ìêiíäiãiì áîëìàäû, – äåï àºòàëà áåðiïòi. Ñàÿ ñàëºûí àìàíäàñûï ºàñûíäà¹û ½çûí ºàðà¹à æàëò ºàðàäû. μçûí ºàðà Ñàÿíû ºîð¹àøòàï ñ¼éëåé æ¼íåëãåíi. – Á½ë ñ½ëóäû» ñiçäi òû»äàð øàìàñû æîº, ò¾íiìåí ½éûºòàìàäûº øàðøàï ò½ðìûç. – ιàí ìåí êií¸ëi åìåñ øû¹àðìûí. – Ñåíi» á½ë æåðäå ¸ëáåòòå ºàòûñû» æîº, ð½ºñàò åòñå» ñûðëàñó¹à ì½ðøà áåð. ²îð¹àóøû içäåãåí ºîÿíøà ºûïûëûºòàï Ñàÿ¹à ºàðàï åäi, á½ë äà “È¸” äåãåíäåé êiðïiãií ºà¹ûï ºàëäû. Íå iñòåðií áiëìåé á½ðûëà øû¹ûï, ñàá຺à äà ºàòûñïàé ê¼øåãå ºàðàé áåòòåäi. “Øiðêiíäåðäi» ñûðëàñàòûí æåðëåðií, ºûçäû» àëäûíäà ¼çií áið æàºñû ½ñòàé àëàòûíûí ê¼ðñåòêiñi êåëåòiíäåé øåáåðëåé ñ¼éëåóií ºàðàñàéøû”. ´çiíå íå áîë¹àíûí, áîéûíäà ºàíäàé ¼çãåðiñ áîëûï æàòºàíûí äà ñåçå àëìàé, àÿ¹ûí ñ¾éðåòå áàñûï àëäûíäà¹û îðûíäûººà îòûðà êåòòi. Íå îéëàñà äà, íå äåãiñi êåëñå äå áið ½øûí ½ñòàé àëìàé ìå»-çå». Îðûíäûºòû» à¹àøûí ½ñòàï áàð ê¾øiìåí ºûñà áåðäi. Àñïàí¹à ºàðàï ò¾ðëi ñóðåòòi» êåéiïií áåðiï ò½ð¹àí á½ëòòàð¹à iøií ê¾éäiðiï àëûï áàðà æàòºàí îéëàðûí àé¹àéëàï àéòºûñû êåëäi. Òiïòi ºàñûíàí ¼òiï æàòºàí æ¾ðãiíøiëåðäå æ½ìûñû áîëìàäû. ʾáiðëåï ñ¼éëåé áåðäi. “´ìiðãå ºóàíûø ºàëàé êåðåê áîëñà, ì½» ìåí ðåíiø òå ñîíøàìà êåðåê-àó äåéìií. Òiðøiëiê ì½»ûì ìàðàéìà ê¼»iëãå, ºóàíûøºà êåíåëñå àäàìäàð ìàñû¹àäû, ì½»àþäû ½ìûòàäû. ʾëêiíi» ºàäiði

Ñàáàºòàí àñû¹à øû¹ûï èíôîðìàòèêàäà Ø-êóðñòà îºèòûí Ñàÿ¹à áåò àëäû. Ñàÿ¹à áàðóûí øåøêåíäå áið òàñòû ê¼òåðãåíäåé àóûð îé¹à áàòòû. ʾííi» ûñòû¹û ຠæ¾çií òåðëåòå ò¾ñòi. Áið òîï ºûçäû» àðàñûíäà áið í¸ðñåëåðäi àéòûï ê¾ëiï ò½ð¹àí Ñàÿíû àëûñòàí òàíûäû. Àëäûíà òîð ºîé¹àíäàé àðû ºàðàé æ¾ðå àëìàé ò½ðà ºàë¹àíû. ʼ»iëiì ñóèäû ñåí æîº áîëñà» ºàñûìäà, ƾðåãiì æûëèäû îòûðñà» ºàéòà æàíûìäà. ʼ»iëi» ñåíi» ñóè ìà ¸ëäå æûëè ìà °í àéòñàì åãåð øàòòû¹û òîëû áàñûìäà. ²àðàøû ìåíi» ê¼çiìå øûíäàï ¾»iëiï, Áàð ìåêåí ¸ëäå æîº ïåêåí ì½»äû øûí ê¾äiê. Øûíû»äû àéòøû, àºûðûí ¹àíà ò¾»iëiï Ðàñ ïåêåí æ½ðòòû» àéòàðû ìà¹àí ì½» ºûëûï? – äåï ê¾áiðëåäi. Á½ë ¼ëå»ií Ñàÿ àëûñòàí åñòiï ò½ð¹àíäàé μëàí¹à ºàðàï êåëå æàòòû. Áàÿ¹û Ñàÿ åìåñ, ¼çãåðãåí, ê¼çií áîÿìàéòûí åäi, ºî»ûð áîÿó æà¹ûïòû. °äåìiëåíiï êåòêåí ñåêiëäi. – ȸ, μëàí, áiç æàºòàí ºûç òàóûï àë¹àíñû» áà? – Æîº... ñà¹àí êåëãåí åäiì. – Ìà¹àí ê¼ï êåëå áåðìå, ñåðòòåñêåí àäàìûì áàð æ¸íå ìåí ñîë æiãiòêå ò½ðìûñºà øûºïàºøûìûí. °êåì ìåí øåøåì ñîëàé øåøòi. Îë æiãiò ¼çiìå äå ½íàéäû. μëàííû» ê¼çiíå æàñ ¾éiðiëiï, æ¾ðåãi ñûçäàï ºîÿ áåðäi. Íå àéòàðûí áiëìåé iøiíåí ñ¼éëåï êåëåäi. “Ñåíåí ¼çãå ñ¾éåíiøiì ºàëìàäû äåð ìå åäiì. Àëäà¹û àðìàí àñóûíà ºîë àðòàìûí äåñåì ñåí ìà¹àí àóàäàé ºàæåòñi»! Ñåíñiç ¼ëå»iì äå, ¼ìiðiì äå, ìàºñàòûì äà ºàðà», á¸ðiíåí ò½ë ºàëóûì ì¾ìêií...” Îñûíäàé ¼ðåêïiãåí ñ¼çäåðäi ¼ðò áîï æàí¹àí êåóäåäåí ºàëàé øû¹àðìàºøû, ºàéòiï ò¾ñiíiñïåêøi?! Àðàäà áiðàç ¾íñiçäiê ïàéäà áîëäû, åêåói äå ¼ç îéëàðûìåí ¾íäåìåé æ¾ðiï êåëåäi. Ñàÿíû» äà åò æ¾ðåãi åçiëiï äàóûñûí øû¹àðàð øû¹àðìàñ ê¾áiðëåï

Êåøiðå ã¼ð ìåíi, æàíûì, Êåøið àëáûðò êåçiìäi. Ìåí åñiìíåí øû¹àðìàäûì, Ñåíi» ì¼ëäið ê¼çi»äi. Êåøòåð ºàéäà ºûìáàò îíäàé Êåëäi-àó æåòiï æåòiì ê¾í Æûëàòûï àï, æ½áàòà àëìàé Êåòêåíiìå ¼êiíäiì, – äåï àñïàí¹à áið ºàðàäû. Á½ë ¼ëå»íi» åíäiãi øóìà¹ûí μëàí iøòåé æàë¹àï êåòòi. Æàéëàóûìíàí åë êåòêåí áå, Æîº ñûðëàñàð êiñiì äå ʼï îéëà¹àí ñåáåïòåí äå ʼðiï æ¾ðìií ò¾ñiìäå. Êåøið ìåíi ½ìûòàì äåï, μìûòïà¹àíûì ¾øií. ´çi»ìåíåí ºèÿëûìäà Áið ½éûºòà¹àíûì ¾øií. Ñàÿ òà¹û äà ê¾áiðëåé ò¾ñòi. Êåøið ìåíi, áàëàëûº êåç, Ìàçàëàñà ê¾íiãå Æîëûººàíäà áið æûëû ñ¼ç Îðàëìàñà òiëiìå. Îÿòïàäûì òî»íàí ê¾ëiï, Îéäàí êåòïåñ æûðìûñû». Êåøið, ñåíi àðìàíäû¹ûï, Òiði æ¾ðãåíiì ¾øií, – äåï åêåói äå Ò½ìàíáàé Ìîëäà¹àëèåâòi» ¼ëå»ií iøòåé øåðòiï ¼òòi. μëàí Ñàÿñûíû» åíäi ºàéòiï îðàëìàñºà, ½ç຺à êåòêåíií ñåçäi. Ñåçäi äå ¼ç æ½äûðû¹ûí òàñ åòiï ºûñòû. – Ñàÿ, ìåíi» åìåñ “º½äàéäû»” º½äiðåòi ê¾øòi. Ñîëàé øåøêåí áîëñà» æîëû» áîëñûí. Iøií òiëãiëåãåí îéëàðûí ñûðòºà øû¹àðà àëìàäû, iøòåé ê¾éäi.

– Ñåí á¸ðií ò¾ñiíåñi» ¹îé, àíàìíû» ñ¼çiíåí àòòàï êåòå àëìàäûì. Åêåói ñàëºûí ºîøòàñûï, Ñàÿ òîºòà¹àí òàêñèãå îòûðûï êåòòi. Àéäàëàäà ºàë¹àíäàé μëàí ê¼çi òàë¹àíøà æà»à¹û ñ½ð òàêñèãå ºàðàï ò½ðà áåðäi. μëàí ïðàêòèêàñûí äîñòàðûìåí áiðãå Øûìºàëà¹à àëäû. Åêi æà¹û ñóàëûï àçûï òà êåòòi. Êåóäåñií æåãåí àùû îéäàí ¸ëi àðûëà àëìàäû. Øûìºàëà¹à êåòåðiíäå Ñàÿ¹à òåëåôîí ñûñû êåëäi, áiðຠîëàé åòïåäi. ´éòêåíi åðòå» Ñàÿ “½çûí ºàðà¹à” ½çàòûëàòûí. μéûºòàï æàòºàí ºàðûíäàñûíû» øàøûíàí ñèïàï áiðàç îòûðäû. ʼçiíåí ຺àí òàìøûëàðû ºàðûíäàñûíû» øàøûíà àðà êiäiê òàìûï æàòºàíûí äà áàéºàìàäû. μëàíäû ¸êåñi ìåí iíiñi øû¹àðûï ñàëìຠáîëûï æîë¹à øûºòû. °êåñiíi» àéòºàí àºûëûíà áàñûí èçåé áåðiïòi. Òiïòi “Áàð¹û» êåëìåé ò½ð ìà” äåãåí ¸êå ñ¼çiíå äå áàñûí èçåï ºàë¹àíûí ñåçáåé äå ºàëäû. Æîëäà iøi ïûñûï äîñòàðûìåí áiðàç ñ¼éëåñòi. °ðºàéñûñû ¸ð í¸ðñåíi àéòûï ê¾ëiï êåëåäi. Áið êåçäå ñ¼çäåði òàóñûëäû ìà ¸éòåóið ¸ðêiì ¼ç îéûìåí ºàëäû. μëàííû» îéûíà ¼ëå» øóìàºòàðû îðàëà êåòòi. Òîéû»äà ñåíi» áîëñàì äåï, Îéëàï åì áiðຠáîëìàéäû. Ñåíñiç ¼òêåí ê¾íäåðãå, ʼ»iëiì åøáið òîëìàéäû. ²àëäû ¹îé áið ê¾í òîéû»à ´òåäi æàºñû ìîéûìà. Êåëñå äå áàð¹ûì òîéû»à, Êåëìåéäi àë¹ûì îéûìà. Øûìºàëàíû» ò¼áåñi äå ê¼ðiíäi. Áiðiíøi æåð¾éëåð ºàòàð îðíàëàñûïòû. Áiðàç æ¾ðãåí ñî» ºàáàò-ºàáàò ç¸óëiì ¾éëåð, ä¾êåíäåð êåçäåñå áàñòàäû. Õàëûº º½æûíàï, ìàøèíàëàð ñûéìàé ò½ð¹àí æåðãå á½ëàðäû» ê¼ëiãi òîºòàé ºàëäû. Áàðëû¹û áiðãå ï¸òåð æàëäàï æàé¹àñòû. Á½ë ê¾íi á¸ði ¾éäåí øûºïàé áið æåðäå îòûðûï, æ½ìûñºà äàéûíäàëäû. Ñåðiê æîëäàìàñûíû» àðòºû æà¹ûí øåðòiï:

– Ìûíà æåðãå áà¹à ºîéäûðàìûç áà? – äåäi. – Æîº, îë æåðãå ¼çiìiçäi» ì¾¹àëiìäåð ºîÿäû. – Îëàé áîëìàé ºàéòiï êåëiï æ¾ðìåéiê. – ²àéòiï êåëñå» æàºñû ¹îé òà¹û áiðàç ê¾í ºûäûðûï ºàéòàñû», – äåï Àëìàñ ºûñòûðûëà êåòòi. ¶øåói ê¾ëêiãå ê¼ìiëäi. – μëàí, ñåí îñû ¼ëå»äi æàºñûëàï îºóäû ºàéäàí ¾éðåíäi» åé, ¼ëå» äåñå ñàðíàé æ¼íåëåñi» ¹îé òåãi. Ñåðiêòi» á½ë ñ¼çiíå ºûñûëìàé: – ´ìið ýòèêàñûíàí, – äåï æàóàï áåðäi μëàí. – Ñåí îñû ýòèêà, ýñòåòèêà äåãåíäi ºàëàé ò¾ñiíåñi»? – Ýñòåòèêà – êåëåøåêòi» ýòèêàñû. Ýñòåòèêàëûº áèiê òàë¹àìû áîëó, ñ½ëóëûºòû ò¾ñiíå, ¸ði áà¹àëàé áiëó æ¸íå ñîë ñ½ëóëûºòû æàñàé áiëó äåãåí ñ¼ç, îñûíû» á¸ði æèíàºòàëûï êåëãåíäå. ñ½ëóëûº, ¸äåïòiëiê ñàïàñûí ê¼òåðåäi. Òåê ñîíäàé àäàì ¹àíà ºî¹àì ìåí êåëåøåê ½ðïຠàëäûíäà¹û ¼ç áîðûøûí ¼òåé àëàäû. Êiòàïòû áåòiíå æàóûï æàòºàí Àëìàñ: – Ãîðêèé àéòºàí ¹îé “Àäàì ò½ë¹àñû ¾øií åêi èûº ºàíäàé ºàæåò áîëñà àäàìíû» êiñiëiãi ¾øií ýòèêà ìåí ýñòåòèêà ñîíäàé ºàæåò” äåï. Á½ë æàéëû áiëåòií øû¹àðñû», Ñåðiê, – äåäi. – Ïàññèîíñû» ¹îé, ñið¸. – ȸ, ïàññèîííû» äà ½¹ûìûí áiëåìií. Ë.Í.Ãóìèëåâ áûëàé æîðû¹àí “Ïàññèîíîð” ½¹ûìû ëàòûííû» Ðîssiî – º½ìàðëûº, ê¾øòi ñåçiì äåãåí ñ¼çiíåí øûººàí. Àäàìäàð òîáû iøiíäå êåçäåñåòií ºóàòòû, æiãåði ìîë, ¼òå áåëñåíäi æàíäàðäû “Ïàññèîíàðëàð” äåï àòà¹àí, – äåï, ºîëûí æî¹àðû ê¼òåðäi. – Áåòi»äåãi êiòàáû»äû àëûï ñ¼éëåøi ½ÿëøຠºûçäàð¹à ½ºñàìàé. Àë, Àëìàñ, áiëãiø åêåíñi» åíäi ìà¹àí “Íà¹ûç ñ½ëóëûº” æàéëû àéòûï áåðøi. – Ìåíi» ñ¼éëåé áåðãåíiì ä½ðûñ áîëìàñ, Åíäiãi ñ¼çäi μëàí àéòñà á½ðûñ áîëìàñ. Åêåóiíi» ñ¼ç ºóûï êåòåðií ñåçiï μëàí: – Àäàìíû» ñûðòºû ¸ñåði iøêi í¸ðiíå ñ¸éêåñ êåëñå, ÿ¹íè ñûðòºû êåëáåòi, ïiøií ê¼ðiêòiëiãi iøêi ðóõàíè

òåðå» ìàçì½íìåí áiòå ºàéíàñûï, ¾éëåñiï æàòñà, íà¹ûç ñ½ëóëûº ñîë áîëìàº, – äåäi. – ȸ, áiëåì, áiëåì. Àäàì¹à æûëû øûðàé áiëäiðiï, ñ½ðà¹ûíà æ¼íäåï æàóàï áåðó äå ñ½ëóëûº. Ñîíäûºòàí äà Ïëàòîí ñ½ëóëûºòû “ͽð ø½¹ûëà” äåï àòà¹àí, – äåï Àëìàñ òà¹û äà ñ¼çãå ºîñûëäû. Ñîäàí åðòå» ºàëàíû ºûäûðàòûíäàðûí àéòûï ½éºû¹à êåòòi. Ñåðiê îÿíûï êåòñå òà» àòûï ºàë¹àí åêåí. Á¼ëìå iøi ºî»ûð ºàð໹ûëûº. Òåðåçå æ຺à ê¼çi ò¾ñòi. Òûñºà ºàðàï îéëàíûï ò½ð¹àí μëàíäû ê¼ðiï øîøûï êåòòi. – μëàí, ½éûºòàìàé íå¹ûï ò½ðñû»? – °øåéií, ½éûºòàé àëìàäûì. ʼðïåñií áàñûíà æàóûï æàòà áåðåéií äåñå äîñûíàí ½ÿëûï áàñûí ê¼òåðiï îòûðäû. Àëìàñ åøòåìå ñåçáåé ½éºûíû» º½øà¹ûíäà æàòûð. ¶ø æiãiò ê¾íiìåí ºûäûðûï êåøêå æàºûí ¾éëåðiíå ºàðàé áåò àëäû. μëàí åøòå»å îéëàìàéìûí äåñå äå îéûíàí Ñàÿíû» áåéíåñi øûºïàé ºîéäû. ʼøåíi» îðòàñûìåí ¾øåói êåëå æàòòû. Áið êåçäå êåíåòòåí àðòòàðûíàí ø½áûð¹àí “Çàãñ” ìàøèíàëàðû êåëiï øóëàï ¼òiï æàòòû. μëàííû» îéû áiðäåí á½çûëäû. Ñàÿäàí øûí àéðûë¹àíûí åíäi ¹àíà ñåçãåíäåé. Àé¹àéëà¹ûñû êåëäi, áiðຠäîñòàðûíàí ºûñûëäû. Ñåðiê ïåí Àëìàñ μëàííû» æàéûí ò¾ñiíiï, îéëàíà ºàëäû. ¶øåói áàñòàðûí ò¼ìåí ò¾ñiðiï ¾éãå äå æåòòi. Á½ë ê¾í æiãiòòåð ¾øií ¼ìiðäåãi å» áið îéëû ê¾íäåði ñèÿºòû áîëûï ñåçiëäi. μëàííû» ¼êñiãåí äàóûñû äà øû¹ûï êåòòi. Ñîäàí áàñûí ê¼òåðìåé åðòåñiíå êåøêi ñà¹àò áåñêå äåéií æàòòû. Ïðàêòèêàíû» øàðóàñûí áiòiðiï áîë¹àí ºûçûºòàðûí àéòà áàñòàäû. μëàí á¾¹àí ñåëò åòåð åìåñ. Áið êåçäå Ñåðiê: – Ñåíäåðãå ñ½ðຠºîþ¹à áîëà ìà? – äåäi. – ѽëóëûº, ñ½ëóëûº äåìåé áið áàñºà ñ½ðຠºîéøû, îíñûç äà ñ½ëóìûç, ìûíà μëàííû» æàíûíû» ñ½ëóëû¹û ñîíøà îéûíàí ¸ëi ñîë áið ïåðiøòåíi øû¹àðà àëìàé æ¾ð.

– Æîº á½ë áàñºà ñ½ðàº, àäàì ¼ìiðãå ºàíøà ðåò êåëåäi? Àëìàñ áiëñå äå ¾íäåìåé μëàí¹à ºàðàäû. Áiðàç òûíûøòûºòàí ñî» μëàí: – Áið ðåò, – äåï æàóàï áåðäi. – Îíäàé áîëñà ñîë áið ðåò êåëãåí ¼ìiðiìiçäi ºûçûºòû, æàí ºûçû¹àòûíäàé, æ½ðò ºûç¹àíàòûíäàé åòiï ¼òêiçåéiêøi, ½ìûòàéûºøû ñîë áið æàéòòàðäû. ´ìið ñîíäàé êåðåìåò åìåñ ïå, ¸ëi ºûç ê¼ï, áàñû»äû ê¼òåðiï, ¼çi»å ºàðàñà» Øûìºàëàíû» áàð ñ½ëóû ñåíi» ñî»û»äà æ¾ðåòiíäåé-ຠò¾ði» áàð. – ȸ, μëàí, – òåðåçåäåí ê¼ðiíiï ò½ð¹àí òàë æàïûðàºòàðûíà ºàðàòà ºîëûí ñîçûï: – Àíàíû ºàðàøû, æàïûðàºòàðäû» á¸ði áiðäåé, åøáið àéûðìàñû æîº, ò¾ñiíñå» ºûçäàð äà ñîíäàé àéûðìàñûç áið ä¾êåííi» çàòòàðûíäàé áiðäåé ¹îé. Òåê àºûëû, áiðຠàºûë äåãåí ¼çãåðiñêå ½øûðàéòûí ê¾ø, ñåí îíû æàºñû áiëåñi». Á¸ðiíå îéû» æåòiï, íåãå îñû¹àí êåëãåíäå æiïøå áàéëàíûï ºàëäû»? Äîñòàðûíû» ñ¼çiíåí ñî», μëàí iñ-ò¸æiðèáå æèíàó¹à áåëñåíå êiðiñòi. Îéûí åøáið í¸ðñåãå àëäûðìàäû. ¶øåói ¸äåéi ¾ø æåðäå áîëûï ¸ð æåðäi» ºà¹àçäàðûí ñàëûñòûðà ½¹ûíûï æ¾ðäi. Óàºûòòàðû áiòiï, åëãå ºàéòòû. ʼëiêòi» iøiíäå ¾øåói ¹àíà ñ¼ç ñàéûñòûðûï, ñ¼éëåï êåëåäi. ²àëà¹à êiðiï âîêçàë¹à æåòå áåðãåíäå μëàí¹à “ìåíi êiì ê¾òiï àëàð åêåí” äåãåí îé êåëå ºàëäû. Ñàÿíû» ê¾òïåéòiíií æàºñû áiëåäi. Àëûñòàí Ñåðiêòi» à¹àñû, Àëìàñòû» ¸êåñi ìåí àíàñû, àë μëàííû» ¸êåñi ìåí ºàðûíäàñûí ê¼ðiï ºóàíäû. ²àðûíäàñûí º½øàºòàï ò½ðûï åðêåëåòiï æàòûð. ´çií ¸ðå» ½ñòàéäû. μëàí åêi àéäà ¾ëêåí êiñiøå ¼çãåðãåí. Áàðëû¹û μëàííû» ¾éiíå êåëäi, àíàñû äàñòàðºàí æàéûï ê¾òiï îòûð åêåí. μëàí àíàñûíû» åðêåëåòêåíií åðñi ê¼ðãåíäåé “ºàðíûì àøòû” äåé áåðäi. κóûíà áàðûï ïðàêòèêà æ¼íiíäå áiëãåíií, æàçûï àë¹àí æàçóëàðûí ¼òêiçäi. Æîëäàìàñûíà ¼òå æàºñû

äåãåí áà¹à ò¾ñòi. μëàííû» ïðàêòèêàñûí æàºñû òàïñûð¹àíû æ¼íiíäå ìàºòàó, ìàðàïàòòàó àéòûëûï æàòòû. Ñîíûìåí μëàí ò¼ðòiíøi êóðñºà äà ê¼òåðiëäi. Åêi àé äåìàëûñûíäà àóûëäà¹û òóûñ àïàñûíû» ¾éiíå áàðûï ºàéòóäû øåøòi. Ïîéûç¹à îòûðûï, îäàí àðû àâòîáóñïåí “Æåë òîð໹ûë” àóûëûíà äà æåòòi. Æàë¹ûç àÿº æîëìåí æîë ñóìêàñûí àðºàëà¹àí æàñ æiãiò êåëåäi. Àóûëäû» ò½ð¹ûíäàðû á½ë æiãiòòi áiðiíøi ðåò ê¼ðóëåðií àéòûï ê¾áiðëåï ºàëûï æàòûð. Àëûñòàí ºûçäàðäû» ê¾ëêiñi äå º½ëà¹ûíà òàëûï æåòòi. Êåðåê äåñå» àïàñû äà μëàíäû òàíûìàé ºàëäû. – Àïà, æà¹äàéû»ûç ºàëàé, – äåï åêi ºîëûí åëáå»äåòå æåòiï êåëãåí æiãiòêå, ê¼çäåðiíi» àñòûíà àóûëäû» æàë¹ûç àÿº æîëäàðû ò¾ñêåíäåé ¸æiì áàñºàí ê¸ðiëåó àïà: – °é, á½ë êiì ¼çi. Øàòàñûï êåòêåí æîºñû» áà? – äåäi ñàìïûëäàé øûðàéëàï. – Æîº, àïà, ìåí ¹îé Ûñºàºòû» ½ëû μëàíìûí. – Îé, àéíàëàéûí Ûñºà¹ûì ìåíi», àìàíáûñû» – äåï º½øàºòàé àëûï ¼çiíi» iíiñií ê¼ðãåíäåé áîëäû. μëàí á½ë àïàíû» iíiñiíi» ½ëû åäi. Àïàñû ê¼çiíi» æàñûí ñ¾ðòiï: – °é, áàëàì-àé, øàðøàï ºàëäû»-àó, ìåíi äå içäåéäi åêåí-àó áiðåóëåð. ²àëºàì-àó, æ¾ð, ¾éãå êið, – äåï áàñòàï æ¾ðäi. – Àòàì ºàéäà? – Àòà» æ¾ðãåí. Øàëäàðìåí òà»åðòå» øû¹àäû äà êåøêå äåéií æîº áîëûï êåòåäi. Êîëõîçäû» áàð øàðóàñû ñîíû» ìîéíûíäà. Á½ðûí áàñ åñåïøi áîë¹àí ñî» ºàçið äå ñîë æ½ìûñòàí àðûëà àëìàé æ¾ð ¹îé îë øûðàº-òà. – À-à, ñîëàé ìà, – äåï μëàí ¾éãå êiðäi. Áiðäåí ê¼çiíå ò¾ñêåíi åêi îðûíäûºòû» îðòàñûíäà ò½ð¹àí ¾ñòåëäi» ¾ñòiíäåãi ñóðåò åäi. Æåðäåãi øàøûëûï ºàë¹àí øàõìàò àÿ¹ûíà áàòûï êåòòi. – Æèûï ºîé äåñåì òû»äàìàéäû, ºàçið á¸ði ¼ç îéûí

æàñà¹ûñû êåëåäi ¹îé. Áiç åêåíáiç áàÿ¹ûäà îòûð äåñå îòûðûï, æ¾ð äåñå æ¾ðåòií. – ̽íû êiì îéíàéäû? – μëûìíû» áàëàñû ¹îé. Äåìàëûñºà øûººàëû á¸ëå áîëäû, áið ìåçãië ìåêòåïêå áàðûï º½ëà¹ûìûç òûíøûï ºàëóøû åäi, àóûëäû» áàëàëàðûìåí ñó¹à êåòêåí-àó øàìàñû. Øóëàéäû äåãåíiíå ºàðà¹àíäà êiøêåíòàé áàëà åêåíií ñåçäi. – Îòûðà ¹îé, ì½íäà êåë. Ìåí êåëiíäi åðòiï êåëåéií. Ìûíà î» æàºòà¹û ê¼ðøiëåðãå êåøå êåëií ò¾ñiï, ñîë ¾éãå êåòêåí åäi, – äåï øû¹ûï êåòòi. μëàí îðíûíàí ò½ðûï æà»à¹û ñóðåòòi ê¼ðäi. ¶éëåíó òîéûíäà ò¾ñêåí åêi æàñòû» ñóðåòi åêåí. Åêåói äå ¸ï- ¸äåìi ຺½áà ðå»äi. Îðíûíà áàðûï îòûðûï æàñòûºòû àðû ºîéûï øàëºàñûíàí ò¾ñiï ºîëûí æî¹àðû ñîçûï æàòà êåòòi. Áiðàç æàòòû. Äàëàäàí “μëàí ¹îé, μëàí” äåï ñ¼éëåï êåëå æàòºàíäàðäû åñòiï, ò½ðûï îòûðäû. ʸði àïàíû» àðòûíàí êiðãåí æàï-æàñ åëiêòi» ëà¹ûíäàé êåëiíäi ê¼ðäi. Îðíûíàí ò½ðûï àìàíäàñûï, æà¹äàé ñ½ðàñûï æàòûð. Ëåçäi» àðàñûíäà ¾ñòåëäi» ¾ñòi æàéíàï øû¹à êåëäi. Áið êåçäå àóëàíû» à¹àø ºàºïàñûí ñûºûðëàòà àøûï àïàíû» ½ëû Æàðûº êiðiï êåëäi. – “Àóûë¹à á¼òåí æiãiò êåëäi, äåï åñòiï åäiì, ñîë æiãiòi» áiçäi» ¾éãå êiðãåí åêåí ¹îé,” – äåäi ê¾ëå ñ¼éëåï. Øàé ¾ñòiíäå æà»àëûºòàðûí àéòûï, àóûçäàðû åø æàáûëìàäû. ʸði øåøå áàé¹½ñ æàñ æiãiòòi» iøiáàóûðûíà êiðiï ¼ëiï æàòûð. Ìûíà êåëií ºàðòàéûï, ºàæû¹àí øåøåãå ò¼ðiíåí îðûí áîñàòûï, øûíû-àÿº øàéûí ຠ꼻iëiìåí ½ñûíà àëàòûíûí ê¼ðñåòiï-ຠîòûð. μëàí iøêi á¼ëìåãå åíiï êèiìií àóûñòûðûï øûºòû. Æàðûº à¹ûíàí æàðûëûï: – Ñà¹àí àóûëäû» áàðëûº ò¾êïiðií àðàëàòàìûí, áàð ñ½ëó¹à òàíûñòûðàìûí, – äåï ê¾ëiï æàòûð. – Ðàõìåò, æ½ìûñû»ûçäàí ºàëìà»ûç. Ìåí ¸ëi á¸ðií äå ê¼ðiï ¾ëãåðåìií ¹îé.

– Íåãå, íå ¾øií îëàé áîë¹àí, ºàëàé? – äåï, øûäàé àëìàé òåëåôîí ò½òºàñûí òàñòàé ñàëûï, ê¼øåãå øû¹à æ¼íåëäi. ´çií ½ñòàé àëàð åìåñ. Êåóäåñiíå òîë¹àí ûçàíû æå»å àëìàäû. “Å» áîëìàñà áið ºàëàíû» iøiíäå æ¾ðåð åäiê ºîé. Ìåéëi ñîëàé-ຠáîëñûí”. ¶ø ºàáàòòû ¾éäi» ò½ñûíà êåëiï òå ºàëäû. ¶ø ºàáàò ½çàðûï, ¾ëêåéiï êåòêåí ñèÿºòû. – ȸ, åíäi ò¾ñiíiêòi áîëäû. Á½ë ºàëàäà¹û îºóäû íå åòåðñi», ¾ëêåí ºàëàäà¹û ¾ëêåí îºó îðíûíà àóûñºàí áîëàðñû». μëàí ê¼øåíi áîéëàï îéìåí ê¼ìåéiíå òàñ ºàëàï áiðàç æ¾ðiï ¾éiíå êåëäi. Êiðå ºàëû» ò¼ñåãiíå æàòà êåòòi. ƽìñຠò¼ñåêòi» ñàëºûíäû¹ûíà íàëûäû. Á¼ëìåñiíäåãi ºàáûð¹àäà iëóëi ò½ð¹àí ñóðåòêå ê¼çi ò¾ñiï, ñóðåòòåãi æûìû» ºàººàí ºûçäû» êåéiïií ê¼ðiï òóðà ¼çií ìàçຠåòiï ò½ð¹àíäàé ñåçiíäi. Åøòå»å îéëàìàñòàí ºîëûí áàñûíà ºîéûï: – Ìàìà, ìàìàòàé, ìûíà ºûçäû» ñóðåòií àëûï òàñòàï ¼çiì ñèÿºòû áiðåóäi» ñóðåòií æàáûñòûðøû. – Íåãå? Á½ë ñóðåò á½ðûí ñà¹àí ½íàóøû åäi ¹îé, – äåï òûñòà æ¾ðãåí àíàñû á¼ëìåãå æàé áàñûï êiðäi. – Êåçiíäå ìà¹àí á¸ði äå ½íàóøû åäi... – Àë ºàçið ºûç àòàóëûñû ¹àíà ½íàìàéäû äåï àéòºû» êåëäi ¹îé. – ¶íäåìåãåí ½ëûíû» ºàñûíà êåëiï, ºîëûí åêi àëàºàíûíû» îðòàñûíà ºûñûï ò½ðûï: – Êiøêåíå êiðïiøòåí ¾ëêåí ¾é æàñàé àëìàéñû», ½ëûì, íå áîëñà äà ¼çiìå àéò. – Ìàìà, ñiç ìåíiìåí ä¸ë äîñûìäàé ñ¼éëåñå àëàòûíû»à ºóàíàìûí. – Ñåíi» áàð ºóàíûøû» àëäû»äà, áàëàëûºòàí åíäi ê¼ç àøûï ¼ìiðãå ä¾ðáiìåí æàºûí ºàðà¹àíäàé áîëûï êåëåñi». – ´ìiðãå æàºûí ºàðàó äà ìåí ¾øií ºîðºûíûø ñèÿºòû. Åðòåñiíå μëàí á¼ëìåñiíåí åø áið ºûçäû» ñóðåòií ê¼ðìåäi. ´çií áið ò¾ðëi æàë¹ûç ñåçiíäi. °óå áið á¸ðiíåí àéûðûë¹àíäàé. Åíäi Ñàÿ ò¾ãiëi åø áið ºûç àòàóëûñûí ê¼ðìåéòiíäåé áîëûï ñåçiëäi.

Êåíåò òåëåôîí ñî¹ûëäû. – Òû»äàï ò½ðìûí. Àëìàñ μëàííû» äàóñûí òàíûï ñ¼éëåé êåòòi. – μëàí, μëàí-àó, òåëåôîí ñî¹ûï àëà àëìàé ¼ëäiì ¹îé, êåøå íåãå òåëåôîí ò½òºàñûí òàñòàé ñàëäû»? Ñà¹àí àéòàð ìà»ûçäû øàðóàì áàð åäi. – Àéòà áåð, íå áîëñà äà òûðï åòåð åìåñïií. – Òûðï åòïåê ò¾ãiëi ìåíi» ºàñûìà ½øûï áîëñà äà êåëåðñi». – Åðòåãiäåãi êiëåìãå ìiíiï äåéñi» ¹îé. – Îëàé áîëñà òiïòi æàºñû, æàðàéäû ñ¼çiìäi ì¸ñåëåãå á½ðàéûí. Ñåíi» ê¼ëi»å æûëû æ຺à êåòiï áàðà æàòºàí àººó º½ëàï ò¾ñòi. ²îí¹àí æîº º½ëàï, ò¾ñiíäi» áå? – Ñåíi»-ຠæ½ìáà¹û» òàóñûëìàéäû, àéòà áåðøi ðàäèîäà¹û åðòåãi àéòàòûí êiñiãå ½ºñàìàé. – Ñåíiìåí áið ñ½ëó ºûçäû òàíûñòûðìàºøûìûí. Àòû ñà¹àí ½íàéäû. ´çi äå, äåï àéòà àëàìûí. – Ìà¹àí àòû äà, ¼çi äå åìåñ ñ¼çi êåðåê. – Îë ºûçäû» ñ¼çi åíäi, åíäi áið, ðàäèî äåìåêøi “ñûðûìäû ñà¹àí àéòàì” àéäàðûíäà¹û Àëòûííû» ñ¼çiíå ½ºñàéäû. – Åñiìi ... – Åñiìi – Ñàÿã¾ë. Òåëåôîí ò½òºàñûí òàñòàé ñàëûï îòûðà êåòêåí μëàí ¼ìiðãå æà»à êåëãåíäåé áîëäû.

Á¾êië àºûë-îé áîëìûñûíû» íåãiçäåði áàëà» æàñòûº øàºòà ºàëàíàäû. À.Ãåðöåí ÒÀ±ÄÛÐ ÑÛÉÛ – “Ñåí åñiìå ò¾ñêåíäå áåó, òó¹àí æåð, ê¼çiìíåí á½ðøàºòàéäû æàñòàðûì-àé” äåï àéòó äà ìåí ¾øií àðìàí ¹îé. – Ò¾ñiíáåäiì?! – Ò¾ñiíáåéòií íåñi áàð? – ȸ, ñåíi» ê¼çi»íåí áið áåëãiñiç ñà¹ûíûøòû ò¾ñiíãåíäåéìií, – äåï, Àºàííû» æ¾çiíå, ñà¹ûíûø æàñû ¾éiðiëå êåòêåí ê¼çäåðiíå ¾»iëå ò¾ñêåí ì½¹àëiìíåí ºûñûë¹àíäàé Àºàí î» æຠáåòòåãi àøûº ò½ð¹àí òåðåçåãå ºàðàé ê¼ç ñàëäû. Òåðåçåíi» àð¹û áåòiíåí æàéºàëà ºàðà¹àí òàáè¹àò ¼òå ¸äåìi, êåðåìåò åäi. – Æàííà àïàé, ìåí îñû ºàëàäà òóûë¹àí áîëñàì ¹îé, á½ë ºàëàíû êiðøiêñiç, áàð æàí-ò¸íiììåí æàºñû ê¼ðåòiíiìäi áiëñå»iç ¹îé. ʼçií òåðåçåäåí àëìàñòàí àðìàí¹à ñàëûíûï êåòêåí Àºàíäû æ½áàòºàíäàé. – Ò¾ñiíäiì, Àºàí, ñåí ¸ëi òóûë¹àí æåði»äi áiëìåéòií ñèÿºòûñû», ìåí ì½íäàéäû êiòàïòàí ¹àíà îºû¹àíìûí... – Æàííà àïàé, ìåí ¸ëi ê¾íãå äåéií ðóûìäû äà áiëìåéìií. ̾ìêií ¼ç ¼ìiðiíå ºàëàéøà æàóàïñûç ºàðàéäû äåï òå îéëàï îòûð¹àí áîëàðñûç. – Àáûðæûìà, Àºàí, ìåí ºàøàí áîëñà äà ñåíiìåí ñûð á¼ëiñiï, àºûë-êå»åñ áåðóãå äàéûíìûí. Ìåíi» áàðëûº îéûìà ê¼»ië á¼ëå áåðóãå äå áîëìàéäû. – Æàºñûëûºòàí ¼çãåíi» á¸ði æàë¹àí, àäàìãåðøiëiêòåí àñºàí áàºûò æîº, ñîëàé åìåñ ïå. – Àºàí, æàñû» ¸ëi æèûðìà áiðäå áîëñà äà àºûëû» îòûçäà¹û æiãiòòi», òåê æiãiòòi» ¹àíà åìåñ-àó, îéû ½øºûð, àºûëäû æiãiòòi» ñ¼çiíäåé. Àºàí ¾íäåìåäi, òiïòi ¸äåìi ò¾ðiíåí åø áið ¼çãåðiñ áiëiíáåãåí ê¾éäå òåðåçåãå ºàðàï îòûðà áåðäi.

Ñòóäåíòòåð ñàáàºòàí ñî» ºàéòûï êåòêåí áîëàòûí, àë Àºàí áîëñà Æàííà àïàéìåí ¸ëi ñ¼éëåñiï îòûð. Äàëà øóëû, ê¼øå òîëû àäàì. Á½ë ºàëàíû» àäàìû òàóñûëìàñ, ñið¸. Àºàí ò½íûº îéëàðûíû» òåðå»iíå ñ¾»ãiãåëi ºàøàí. “ȸ, Æàííà àïàé, ìåíi» ê¼çiìäå áåëãiñiç ñà¹ûíûøòû» áàðû ðàñ. Îíû» ò¾áiíå æåòåð ê¾í áàð ìà, øiðêií. Áåê Òî¹ûñáàé½ëû ¼çiíi» òó¹àí æåði òóðàëû “Iëå – Áàëºàø æåðiì-àé” äåï æûðëà¹àíäàé ê¾í ìåíäå áîëàð ìà?” ¶øiíøi ºàáàòòû» òåðåçåñiíåí ò¼ìåíãå ºàðàï ò½ð¹àí Æàííà Àºàíäû ê¼ðäi. κó îðíûíàí øû¹ûï ºàëû» øûðøàëàðäû» àðàñûíàí êåòiï áàðà æàòºàí Àºàí òóðàëû îéëàð ìàçà áåðåð åìåñ. “²àíàòñûç ê¼êêå ½øà àëìàñû» áåëãiëi-àº, ºàíàòòàðû»äû òàóûï àëóû»à òiëåêòåñïií”. Àºàíìåí ñ¼éëåñiï áàðëûº æàéäû áiëãiñi êåëäi. Áiðຠîëàé åòóãå Æàííà áàòà àëìàéäû. Àºàííû» àøûëûï ñûð àéòà áåðìåéòiíi, àéòñà äà æ½ìáàºïåí ¹àíà øåðòiï– øåðòiï ¸äåìi ê¾éìåí àäàìäû åëiòåòiíi ¹àíà áàð. Àºàí ñà¹àòûíà ºàðàï øîøûï êåòòi. – Î, “²½äàéûì-àó”, ðàäèî òû»äàóûì êåðåê ºîé. Îë õàáàðäû Ëàóðà æ¾ðãiçåòií áîë¹àí ñî» áà, æîº ¸ëäå ñîë õàáàð ìà¹àí øûí ½íà¹àííàí áà, ¸éòåóið àñû¹àìûí äà æ¾ðåìií. Ëàóðà, ñåíi» äàóñû»äû åñòiï æ¾ðìií, ìåí ñîíäàé áàºûòòûìûí..! Àºàí – àºûëûíà ñàé ñûìáàòòû, òàðòûìäû æiãiò. ²àñû-ê¼çi ºàï-ºàðà àëûñòàí ê¼çãå ò¾ñåòií. Àºº½áà æ¾çäi. Àºàííû» æåêå ¼ìiði ¼òå ºàé¹ûëû åäi. Àòà-àíàñûíàí ºàøàí ºàë¹àíû áåëãiñiç, ¸éòåóið áið ¸éåëìåí á½ðûííàí áiðãå ò½ðûï êåëåäi. Îë ¸éåëäi» àéòóûíøà ì½íû êiøêåíòàéûíäà åñiãiíi» àëäûíàí º½íäàºòàóëû ê¾éiíäå òàóûï àë¹àí åêåí. Æàë¹ûç áàñòû ¸éåë Àºàíäû ¼ñiðiï, ò¸ðáèåëåãåí. Îäàí ¼çãå åø áið æàéäû áiëìåéäi. Ìåêòåïòi ¾çäiêïåí áiòiðiï, æî¹àðû îºó îðíûíà ¼ç áiëiìiìåí ò¾ñåäi. Òåê åêi æûëäàí ñî» ¹àíà. Áèûë, ìiíå æóðíàëèñòèêà ôàêóëüòåòiíi» ¾øiíøi êóðñûíäà îºûï æ¾ð. ´ìiði æàéìåí ¼çãåðiññiç ¼òóäå.

Àéíàëàñûíäà¹û ºàíøàìà ºûçäàð¹à ê¼çºûðûí äà ñàëìàé, ºàçຠðàäèîñûíû» ò¾ðëi õàáàðëàðûí æ¾ðãiçåòií êåðåìåòòåé äàóûñòû» èåñi Ëàóðàíû ¹àíà ½íàòàäû. μíàòó ìåí æàºñû ê¼ðó åêi áiðäåé ìà¹ûíà áåðåòiíií áiëå ò½ðà ¼çi iøòåé “½íàòàìûí” äåï ñûáûðëà¹àíäû ºàëàéòûí. Ëàóðàíû» æ¾ðãiçåòií õàáàðëàðûíà òàºûðûïºà áàéëàíûñòû åêi-¾ø ðåò õàò æàç¹àí áîëàòûí. Àë Ëàóðà Àºàííû» õàòòàðûí îºû¹àíû áîëìàñà, ¼çií ñ¾éåòií æiãiòòåí êåëãåíií áiëìåéòií, ¼éòêåíi ìàõàááàò æàéûíäà ò¾ðòïåéòií äå. Ëàóðàíû» ºîëûíäà ¼çiíi» ºîëû òèãåí õàòòû» áîë¹àíû Àºàí ¾øií áàºûò åäi. Àºàí àñû¹à áàñûï, àñûðàï àë¹àí ¸ïêåñi Ѹóëå åêåói ò½ðàòûí à»ûðà¹àí áåñ á¼ëìåëi ä¸ó ¾éãå äå æåòòi. Åñiê º½ëûïòàë¹àí åêåí. Òûñòà áiðàç îéëàíûï îòûðäû. “Ѹóëå ¸ïêå ºàéäà êåòòi åêåí, ºûçûº, áið æ຺à áàðàòûí áîëñà àéòûï êåòåð åäi. Îíäà á½ë ¸ïêåìíi» ¼çi äå ê¾òïåãåí ò¼òåíøå êåòiñ áîëäû ¹îé”. Ѹëäåí-ñî» ¼çiíi» êiëòiìåí åñiêòi àøûï iøêå êiðäi. ¶éãå åíãåííåí ê¼»iëi æàäûðàï øû¹à êåëäi. Iøòåãi òàðòûìäû ã¾ëäåð, ºàáûð¹àëàðäà¹û ïîðòðåòòåð, á¼ëìåäåãi çàòòàð – á¸ði-á¸ði ¼ç îðíûíäà ¸ï-¸äåìi åäi. Àºàííû» åðåêøå ¸äåòi áið á¼ëìåäåãi òåëåäèäàðäû, êåëåñi á¼ëìåäåãi ðàäèîíû, æåëäåòêiøòi ºîñûï ºîéûï, ¼çi òà¹û áið á¼ëìåãå êiðiï êiòàï îºèòûí. Áàðëû¹ûíà º½ëຠò¾ðiï æ¾ðåòií. Ðàäèîäà¹û ¸äåìi ¸íäåðãå áèëåï òå àëàòûí. °ð óàºûòòà ê¼»iëií ê¼òåði»êi åòiï ½ñòà¹àíûí ºàëàéòûí. Êåíåò ðàäèîäàí Ëàóðà ñ¼éëåé êåòòi. Êiòàáûí òàñòàé ñàëûï ðàäèîíû» ä¸ë ºàñûíà æåòiï êåëäi. ȸ, è¸ ä¸ë ¼çi. Äàóûñû òàíûñ. ²àíäàé êåðåìåò ñ¼çäåð. Îñû õàáàðäû àñû¹à ê¾òêåí åäi. Ëàóðà ¸ð ñ¼çií îéìåí, ñûïàéûëûºïåí æàë¹àñòûðóäà. Àºàí ¼çií æàñòàé ìàõàááàòºà ºèìàñà äà ºàëàé ò½ç຺à ò¾ñiï ºàë¹àíûí ñåçáåé äå ºàë¹àí. Èÿ, ìàõàááàò æîëû àóûð åêåíií æ¸íå îñû ìàõàááàò ê¾øiìåí áiðãå ºàé¹û-ºàñiðåò òå ºàëìàéòûíûí æàºñû ò¾ñiíåðìiç. Ëàóðàíû» àðºàñûíäà ìà, ¸éòåóið ºàçຠðàäèîñûí æàí ò¸íiìåí òû»äàéòûí. °ðáið àäàì áàëàñû º½ïèÿ ¼ìiðäi» áàð ò¾êïiðií ò¾ñiíiï, îíû àøà áiëói òèiñòi

– Ñåí ìà¹àí ¼éòiï ìiíåçi»äi ê¼ðñåòïå,– äåäi. Àºàí ¸ði ºàðàé ¾íäåìåäi. Á½¹àí äåéií Ƹäiãåðäi» ì½íäàé ñåçiìñiç åêåíií áiëìåãåí åêåí. °ï-¸äåìi ºàçຠºûçûíû» ì½íäàé ñ¼çií åñòiãåí Àºàííû» ¼çi ½ÿëäû. Àºàí òà¹û áið í¸ðñå àéòïàºøû áîëûï åäi, á½ë ºûç á¸ðiáið òåðiñ ò¾ñiíåòiíií îéëàï æຠàøïàäû. Ƹäiãåð “ìåí æå»äiì” äåãåíäåé øîøà»äàé ò¾ñòi. Áiðຠêåðiñiíøå Ƹäiãåð ºàòòû ºàòåëåñiï, ½òûëûï îòûð åìåñ ïå. μÿòñûç ºûçäû» ºàñûíäà îòûð¹àíûíà æèiðêåíäi. ²ûçäàðäû» áàðëû¹û îñûíäàé åìåñ åêåíií áiëåäi ¸ðèíå, áiðຠƸäiãåðãå ºàòòû àøóëû. “Êåðåê äåñå» àòû» Ƹäiãåð åìåñ ïå, áîëìàéòûí àäàì áîë¹àíøà, áîëàòûí íàäàí áîëñàéøû”. Îñûëàéøà ê¼ï ºûáûðäû» iøiíäå æ¾ðiï á¾ãiíãi ñàáàºòàðû äà àÿºòàëäû. Áiðãå îºèòûí äîñû ͽðòàé åêåói êiòàïõàíà¹à ºàðàé áåò àëäû. ͽðòàé – ñ½»¹àº áîéëû, àò æàºòû, ¼òå àºûëäû, àº-ñàðû æiãiò. °ðäàéûì Àºàí¹à îñû îºó îðíûíà ºàíäàé ºèûíäûºòàðìåí ò¾ñêåíií àéòûï iøåê-ñiëåñií ºàòûðà ê¾ëäiðåòií. Åêåói æàí-æàºòà¹û ñòóäåíòòåðäi ºûçûºòûðà ê¾ëiï êiòàïõàíà¹à êiðäi. Êåðåê êiòàïòàðûí àëûï ê¾íäåãi îðûíäàðûíà ºàðàé êåëiï åäi ¾éðåíøiêòi îðûíäàðûíäà ºûçäàðäû» îòûð¹àíûí ê¼ðiï ò½ðûï ºàëäû. Áàñºà îðûí içäåï åäi îðûí òàáûëà ºîéìàäû. – ͽðòàé, ìûíàó áið êåðåìåò ºîé. – Íåíi àéòûï ò½ðñû», îðûí òàïïà¹àíûìûçäû ìà? – Æî¹à êiòàïõàíàäà¹û ê¼ï àäàìäàðäû àéòàìûí. Åêåói áiðàç ò½ðûï ºàëäû. Áið êåçäå àðû ºàðàé æ¾ðiï êåòêåí ͽðòàéäû» ºàòòû äàóûñû øûºòû. – Àºàí, ìûíà æåð áîñàäû, – äåï åäi êiòàïõàíàäà¹û ºiòàïºà òåñiëå ºàðàï îòûð¹àí ñòóäåíòòåðäi» ê¼ïøiëiãi áàñòàðûí êiòàïòàí æ½ëûï àëûï ͽðòàé æàººà ºàðàäû. ͽðòàé òiïòi ½ÿë¹àí äà æîº. – Àºàí, òà¹û áið îºûìûñòû êåëiï ºàëìàé ò½ð¹àíäà îòûðûï àëàéûº, – äåï ºîëûíäà¹û êiòàïòàðûíû» 콺àáàñûíà ¾»iëå ºàðàï îðûíäûººà îòûðûï áîë¹àí ñî», çàòòàðûí ¾ñòåëãå ºîéûï, àðòûíøà êåëiï æåòêåí

Àºàí¹à ºàñûíäà¹û îðûíäûºòû í½ñºàï, ºîëûí ¾ñòåëãå ºàðàòà ñîçäû. – Ðàõìåò. – κàñû æîº, áà¹àíà àïàéäû» ¼ëå» îºûï ò½ðûï, êiìíi» ð¼ëií ñîìäà¹àíûí ໹àðäû» áà? μìûòòûì áà, ½ìûòïàó¹à ì½ðøàì äà æîº, Ñà¹àí äåãåí ñ¼çäåðiì æ¾ðåêòå øîº. Ñåçiìiìäi ëàóëà¹àí ò½íøûºòûðûï, Êåòòi» ¹îé ¼ìiðiìäi áûëûºòûðûï, – äåï Àºàí ¾ñòåëäi æàé ¹àíà øåðòòi. – Æiãiòòåð, ì½íäà òåê ºàíà ñåíäåð åìåñ, áiç äå áàðìûç ¹îé, – äåãåí áåéòàíûñ ºûçäû» äàóûñû ø໺ åòå ºàëäû. Îë ñ¼ç åêi æiãiòòi ñ¸ë òûíûøòûº ºàìàóûíà àëñà äà, ñ¸ëäåí ñî» áîñàíûï êåòêåí º½ëûíäàé òà¹û äà æàéðà»äàï øû¹à êåëäi. – Àºàí, àïàéäû» îºû¹àí ¼ëå» øóìàºòàðûí ºàëàéøà ½ìûòïà¹àíñû»? – Ìåí á½ë ¼ëå»äi îºû¹àíìûí åñiìäå áàð-òûí. – Àòû ºàíäàé åäi? – “Êiì åäi» ñîíøà” áîëóû êåðåê ½ìûòïàñàì. – À-à, ñîëàé ìà åäi, àïàé îñû ¼ëå»äi îºûï ò½ð¹àíäà ìåí îë êiñiíi øûíûìåí àÿï êåòòiì. – Æîº, ͽðòàé, á½ë ¼ëå»íi» äå, àïàéäû» äà àÿíûøòû åøòå»åñi æîº. – Íåãå? – ´éòêåíi á½ë ¼ëå»íi» ñû ºàòàðû ¼ìiðiìíi» ñàòûëû áið ìåçåëi, ½ìûòàðìûí æåòñå îíû» êåçåãi, äåï êåëãåí. – μìûòà àëàäû äåãi» êåëiï ò½ð ìà? – ȸ, ä¸ë ñîëàé. – μìûòñà ½ìûòñûí, áàðëûº æàìàí í¸ðñåëåðäi» ½ìûò ºàëàòûíûíà ñåíåìií. – ͽðòàé, áiçäi» ¾éãå áàðàéûº, ¾éäå ¸ïêåì äå æîº åäi. – Áàðñຠáàðàéûº. Êiòàïòàðûí îºûï áîë¹àí ñî» êiòàïõàíàäàí øû¹ûï

áàðà æàòûï áà¹àíà ½ðñûï áåðãåí ºûçäû» îòûð¹àí æà¹ûíà åêåói áiðäåé ºàðà¹àíûíà òà» ºàëûï, ê¾ëiï æiáåðäi. Îë ºûç º½ëà¹ûí ºîëûìåí æàóûï àëûïòû. – Àºàí, àíà ºûç áiçäi á½çûº áàëàëàð äåï îéëàï ºàë¹àí øû¹àð?! – Å» áîëìà¹àíäà áið îéäû» ºàë¹àíû ðàñ-àº. Êå» æîëìåí àç æ¾ðiï ¾éãå äå æåòòi. – Àºàí, îñû ã¾ëäåðäi êiì åêêåí-åé? – °ïêåì. – °ïêå»íi» ã¾ëãå ºûçûººàíû ñîíäàé æàºñû åêåí. – Áàðëûº í¸ðñåãå ºûçû¹à áiëó êåðåê äåï àéòûï îòûðàäû. Àºàíäàðäû» ¾éãå êiðãåíi ñîë-ຠåäi, ¾ø ê¾íãå Àñòàíà¹à êåòêåí ¸ïêåñi êiðiï êåëäi. Ò¾ñi ñóûº, áiðåóãå ðåíiøòi ñåêiëäi. Æîº ¸ëäå øàðøàï ò½ð ìà? – Îé, ºîíຠêåëiï ºàëûïòû ¹îé, Àºàí, æàë¹ûç ºàëûï ºîéäûì äåï ðåíæiìåäi» áå? – Æîº, ¸ïêå, – äåäi Àºàí îéëàíà. °ïêåñiíi» ò¾ði ºàøûï êåòiïòi, ñîíäà äà ê¾ëiï ñ¼éëåóäå. Áàñºà åøòåìå ñ½ðàìàñòàí á¼ëìåñiíå êiðiï êåòòi. ¶ðïèiï àéäàëàäà ºàëûï ºîé¹àí ¾êiäåé áið-áiðiíå ºàðà¹àí ê¾éi Àºàí ìåí ͽðòàé áiðàç ò½ðäû. Ѹëäåí ñî» ¸ïêåñi: – Àºàí, áàñûì àóûðûï ò½ð¹àíû, øàé ºîéûï æiáåðøi, ¾øåóìiç îòûðûï øàé iøåéiê, – äåäi. ´çi àóûðûï ò½ðñà äà ñ¼çiíå ê¾ëêi àðàëàñòûðûï ñûïàéû ñ¼éëåóäå. – Àºàí, ¸ïêå» ºàíäàé êåðåìåò æàí, áàñºà áiðåó áîëñà àóûðûï ò½ðûï ê¾ëå ñ¼éëåó... – ȸ, ìåíäå àëòûí ¸ïêå áàð, – äåï åêåói ñ¼éëåñiï, àñ ¾éãå áåòòåäi. Øàé ¾ñòiíäå åøêiì ñ¼éëåìåäi. °øåéiíäå àóûçû æàáûëìàéòûí åêi æiãiòòå äå ¾í æîº. Àºàí¹à ºàðà¹ûøòàé áåðåòií Ѹóëåíi» ê¼çiíåí æàñ ìîíøàºòàðû òàìûï êåòòi. – °ïêå, ñiçãå íå áîëäû, ä¸ðiãåð øàºûðàéûº ïà? – Æîº-æîº ìåí øàðøàäûì-àó ñið¸, áàðûï äåì àëàéûí, åêåói» îòûðûï øàéëàðû»äû æàºñûëàï iøå áåði»äåð.

μçûí áîéëû Ѹóëå ¸ïêåñi áið øîºûì áîëûï ºàë¹àíäàé ê¼ðiíäi, Àºàííû» îéû ñàí-ñàºòà. – Àºàí, ¸ïêå»äå ì½íäàé êåç æèi áîëà ìà? – Æîº, ¼ìiðiìäå áiðiíøi ðåò ê¼ðiï ò½ðìûí, ºàøàí ê¼ðñå» æàéäàðû æ¾çiíåí í½ðûí øàøûï æ¾ðåòií ¸ïêåìäi ¼çiì äå òàíûìàé îòûðìûí. – Àºàí ¸ïêå»ìåí ñ¼éëåñ, æà¹äàéûí áië, ìåí êåòòiì, êåéiíäåó òåëåôîí ñî¹àðìûí. – Æàðàéäû, ðàõìåò. Øàéäi æèíàñòûðûï áîë¹àí ñî», ¸ïêåñiíi» á¼ëìåñiíå êiðóãå áåòòåãåí Àºàíäû áið ê¾ø àðòºà ºàðàé ñiëòåéäi. Òóðà áið æàíàë¹ûøºà áàðàòûíäàé ºîðºûíûø áàð áîéûí áèëåï àë¹àí. ʾøií æèûï àë¹à ½ìòûëñà äà áîëàð åìåñ. ʼêïàðäàí øàðøàï êåëiï, æ¾ðóãå ºàéðàòû æåòïåé ò½ð¹àí òàéáóðûëäàé. °óå áið òûíûøòûºòû æàðûï ¼òêåíäåé áîëûï ¸ïêåñi Ѹóëåíi» ¼êñiãåí äàóûñû øûºòû. Åíäi Àºàíäû åø ê¾ø ½ñòàï ò½ðà àëìàñ. – Íå áîëäû, ¸ïêå, – äåï á¼ëìåãå êiðiï êåëäi. μçûí äèâàíäà áið óûñ áîëûï æàòºàí ¸ïêåñií ê¼ðiï øîøûï êåòòi. – Àºàí, åøòå»å äå áîë¹àí æîº, áîëìàéäû äà, áàðáàð äåìàë, ñàáà¹û»äû îºû. – Åðòå» äåìàëûñ ºîé. Àéòû»ûçøû, íå áîë¹àí ñiçãå? – Òà»åðòå» àéòàìûí, îñûíøàìà ºîðºûíûø ½ÿëàòºàíûìà êåøið. Àºàí ¾íäåìåé ò½ð, àóçûíà ñ¼ç ò¾ñïåé ºàë¹àíû. °øåéiíäå ñ¼ç áåðìåéòií, ì½íøàëûº ñ¼ç òàïïàé êiäiðóäi áiëìåéòií. – Àºàí àëòûíûì, øûí åøòå»å áîëìàäû, áàñûì àóûðûï ò½ð¹àí ñî» áiðò¾ðëi ¾éðåíå àëìàé æàòºàíûì. ½éûºòàé áåð, áàð áàðà ¹îé. Àºàí ò¾íiìåí ê¼ç iëìåäi. Ò¾ííi» ºàð໹ûñû æ¾ðåãií òiëãiëåóäå. ²àï-ºàð໹û ò¾íåêòi ºó¹àíäàé Ѹóëåíi» äàóûñû åìiñ-åìiñ åñòiëóäå. Ò¾íãi ñàíäûðàº. Ò¾íãi äûáûñ. Ò¾íãi ºîðºûíûø. Àºàííû» æ¾ðåãií áàð æàìàí ñåçiì áèëåï àë¹àí. ´ç æ¾ðåãií åøºàøàí æàìàí í¸ðñåëåðãå ºèìàéòûí åäi, áiðຠáið ò¾íäå-ຠí¸çiê æ¾ðåãií

ºîðºûíûø, ºûòûìûð ñåçiìäåðãå ¼ç ºîëûìåí áåðãåíäåé ñåçiìäå áîëäû. Ѹóëåíi» á¼ëìåñiíi» åñiãi ñ¸ë ºè¹àø àøûº áîëàòûí. ʾííi» àòóûí ê¾òiï æ¾ðãåíäåé Ѹóëåíi» àÿº òûñûðû åñòiëäi. Òà» àòñà áàð ºàé¹ûëàðûíàí º½òûëàòûíäàé àñû¹àäû. Òà»... òà»¹à ½ìòûëó... òà» áàðëûº ºóàíûø ïåí øàòòû¹ûí àëà êåëåòií ñåêiëäi. Ìiíå òà» äà áîçàðà»äàï êåëåäi. Ѹóëå åðòå ò½ðûï ñûðòºà øû¹ûï êåòòi. Àðòûíøà æ¾çií ºîðºûíûø æàóëà¹àí Àºàí îðíûíàí ò½ð¹àíûìåí åøòåìå áiòiðìåñòåí òàïæûëìàé îòûðûï ºàëäû. Îéû ¸ð ñàëà¹à ñàíàñûí àëà ºàøóäà. “Îñû ìåíi» îéñûç ê¾íiì áîëà ìà?” äåãåí ñ½ðàºòû ¼çiíåí ñ½ðà¹ûñû-ຠêåëäi. Áàñûí ò¼ìåí ºàðàòûï ê¼ï îòûðäû. Áiðàç óàºûòòàí ñî» àóûðøà» áàñûí ¸ðå» ê¼òåðiï ñà¹àòºà ºàðàäû. Ìiíå ºûçûº, óàºûò òiëi ñåãiçäåí îòûç êåòiï ò½ð¹àíûí ê¼ðñåòiï ò½ð. Óàºûò çûìûðàóäà, áiðຠѸóëå ¸ïêåñiíi» iøií óäàé àøûòûï, æåãiäåé æåãåí ºàé¹ûëû æà»àëû¹ûí áiëå àëìàóäà. Ñûðòòàí êiðiï êåëiï, Àºàííû» ºàñûíäà¹û îðûíäûººà îòûðäû. – °ïêå, åíäi àéòïàéìûí äåï ºàøºàºòàìàéòûí øû¹àðñûç. – Æîº, Àºàí ºàøºàºòàìàéìûí. Á¸ðií àéòàìûí. Áiðຠòà» àòïàé æàòûï ê¼»iëi»å êiðái» ½ÿëàòàìûí áà äåï ºîðºûï îòûð¹àíûì. – °ïêåòàé, ìåí ñiçäi åøòå»åäåí ºîðûºïàéòûí, å» ìûºòû äåï îéëàóøû åäiì, áiðຠñiç êåøåäåí áåði áàñºà, òûì á¼òåí àäàìäû ìåíi» ê¼ç-àëäûìà åëåñòåòóäåñiç. – ²àëàéøà æûëàìàéûí, ºàëàéøà àóûðìàéûí, àëäûìäà æ¾ðãåí ïåðiøòåìíåí àéðûëìàºïûí ¹îé, – äåï, æûëàï ºîÿ áåðäi. – ²àíäàé ïåðiøòå? – ¸ïêåñiíi» ïåðiøòåäåé ºèìàñ æàíû áàð åêåíií áiëìåïòi. – Àºàí, êåøið, áiðຠñåíi» àòà-àíà» òàáûëäû. ¶íñiç ºàë¹àí Àºàííû» áåòiíå ñûíàï ïà, ¸ëäå àÿíûøòûëûºïåí áå ¸éòåóið, Ѹóëåíi» ê¼ï ºàðà¹àíû áàð-òûí.

– Àºàí, ñåí êåòåñi», ñåíi» òó¹àí àíà» á¾ãií îñûíäà êåëåäi. – Íå-å? – ȸ-è¸, ä¸ë ñîëàé. Àºàí ¼çiíå íå áîë¹àíûí áiëìåé à»ûðàï ºàëäû. Îñû êåçãå äåéií ê¼ðãåíi àçäàé åíäi ì½íûñû íåñi. “Òå»iç òóëàñà – òiðøiëiãi»äi îéëà” äåãåíäåé ¼ìiði æàéëû òûì º½ïèÿ æàéòòàðäû åíäi ¹àíà îéëàï ñàðàëàé àëàòûíäàé ñåçiíäi. ´ìiðãå øàòòûº àðàëàñòû äåãåíøå, ºàé¹û-ì½» äà êåëiï æåòòi äåé áåð. Òiðøiëiêòå ê¼»iëi» ì½»àéàäû äà ºóàíàäû. Ñîë áið øàò ê¾ëêi»íi» ºàäiði êåòiï æåð ñèïàï ºàëûï òà æàòàìûç. Åçó òàðòïຠò¾ãië òûíûø ½éºû, áið ºàëûïòû îé äà áîëìàéäû. Ñîë áið ºàé¹ûëû á½ëò Àºàííû» áàñûíà ¾éiðiëäi. – Òó¹àí ¸êå-øåøå»äi ê¼ðiï ºóàíàäû ¹îé äåñåì ì½íû» íå, íåãå ñîíøà áîçàðûï êåòòi»? Àºàíäà ¾í æîº. °äåìi ºàðà ê¼çäåðiíåí ìîíøຠæàñ òàìûï ê¼ðìåãåí. Ñîë ñ¸ò ê¼çiíåí æàñ ñûòûëà æ¼íåëäi. Iøêi æàí ä¾íèåñi àëàé-ä¾ëåé. Áåéíå áið ä¾íèå ñàïûðûëûñûï êåòêåíäåé. ĸë îñû êåçäåãi åñiêòi» ºî»ûðàóû áàð ºàé¹ûñûí ûñûðûï, ºîðºûíûø ¸ëåìiíå òàñòàé ñàë¹àíäàé. Ѹóëå ìåí Àºàí áið-áiðiíå ºàðàï îòûðûï ºàëäû. ²î»ûðàó òà¹û äà ñî¹ûëûï åäi, äàóûñ Ѹóëåíi æ½ëûï àë¹àíäàé åñiêêå ºàðàé ñiëòåäi. Åñiêòi àøûï ºàë¹àíû ñîë-ຠåêåí: – Àºàí, ê¾íiì ìåíi», àëòûíûì, – äåï ¾éãå åíòiãå êiðãåí îðòà æàñòà¹û, ¸ïêåñi ºàòàðëû áåéòàíûñ ¸éåëäi ê¼ðiï Àºàí øîøûï êåòòi. Ò¾ð-ò¾ñi Àºàí¹à êåëåòiíäåé. Àíàñû åêåíi àéòïàé-ຠò¾ñiíiêòi. Àºàí ìûñûºòàí ºîðûººàí òûøºàíäàé øåãiíå áåðäi. – Òà» àòïàé êåëãåíi»å ºàðà¹àíäà àëûï êåòïåêñi» áå? – Ñîëàé äåñåì äå áîëàäû. – Åêi ê¼çi Àºàíäà. – Àºàíòàé, êåøiðøi ìåíi. Ѹóëå æàðòû æîëäàí òàáûëà êåòêåí àíàíû» ñ¼çií ¾çiï æiáåðiï. – Îíäàé áîëñà íåãå ìà¹àí áåðãåí åäi»? – äåäi.

– Ìåí áåðìåãåíìií. – Òàñòàï êåòêåíìií äåñåéøi. – Êåøiði»iç, á½ëàé ñ¼éëåìåói»içäi ñ½ðàíàìûí, – äåï ñ¼çãå àðàëàñºàí åð êiñiíi» äàóûñû æà¹ûìäû åñòiëäi. Íå iñòåðií áiëìåé êiäiðiï ò½ðûï ºàë¹àí ¸éåë: – Àºàíòàé, ñåí ìåíi» áàëàì åäi»... Ñåíi» ¸êå»ìåí æàñòàéûìäà áiðãå ò½ðûï ñåíi áîñàí¹àí áîëàòûíìûí, ¾éëåíáåé ò½ðûï áîñàíó ìåí ¾øií ½ÿò ñèÿºòû áîëäû ìà ñîë êåçäå ñåíi ìûíàó æàë¹ûç áàñòû ¸éåëäi» åñiãiíi» àëäûíà ºîéûï êåòiï åäiì. Óàºûò ¼òå ºàòòû ¼êiíäiì. Içäåó ñàëñຠá½ë ¸éåë ê¼øiï êåòêåí åêåí. °êå»íi» ºàé¹ûñû ºàï-ºàðà áîëûï, ñåíi içäåóäi îñû ê¾íãå äåéií æåòêiçäi. Ìiíå ñåí òàáûëäû». Ò¼ðòåóiíi» äå ê¼çäåðiíäå ºîðºûíûø, òóðà ñîòòû» àëäûíäà ò½ð¹àíäàé. – Ìåí á½ë ¾éäåí åøºàéäà êåòïåéìií! – äåï ºîéûï ºàë¹àí Àºàííû» ñ¼çi ¸êå æ¾ðåãiíå îºøà ºàäàëäû. ʼçiíå æàñ òîë¹àí Àºàííû» æ¾çiíåí ê¼çií àëàð åìåñ. – ²îéäû» ºàáûð¹àñûí áàñûíàí ½ñòàï, åòåãiíåí òiñòåãåíiìäå åòi ñîëàéûìåí ñûïûðûëûï àóçûìà ò¾ñåð åäi-àó, – äåäi ¸êå. – Áàëàì, áàðëû¹ûí ò¾ñiíãåí øû¹àðñû», áiç îñû Àëìàòûäà ò½ðàìûç. Ñåíi» áið ºàðûíäàñû» áið iíi» áàð, – äåï, àíàñû àºòàëóäà. – ȸ, ñåí áiçáåí áiðãå ò½ðàñû», Ëàóðà ìåí Àñàí äà ñåíi ê¼ðãiñi êåëiï îòûð. – Íå-å, ìåíi ìå? Êåòi»içäåð ìåíi» åøºàíäàé ºàðûíäàñûì äà, iíiì äå æîº, áîëìà¹àí äà. Àºàí Ëàóðà äåãåí àòòû åñòiãåí ñî» áà ò¾ði îäàí áåòåð á½çûëûï, îäàí ñàéûí ºîðºûï êåòòi. Åøêiìäå ¾í æîº. “²½äàéûì-àó Ëàóðà äåéäi ìå... Ëàóðà ìà îë êiì åêåí, ìåíi» Ëàóðàì åìåñ ïå”. Îé, øiðêií, àñïàíäà ½øûï æ¾ð. ²àøàíäà ò¸íäi ºàëäûðûï ñåðóåíäåï æ¾ðåòií îéäû» ê¼ðìåéòií, ñåçiíáåéòií ºûçû¹û áîëìàñ. – Àºàí, îíäà ñåí îéëàí, áiç êåøêå êåëåðìiç. Òåê æàºñûëàï îéëàí. ƾð, Æàíàð, êåòåéiê, á½ëàé ºèíàé

áåðìåãåíiìiç æ¼í áîëàð, – äåãåí ¸êå ñ¼çi îéûí ¾çiï æiáåðäi. Àðòûíà ºàðàéëàï ¾éäåí øû¹ûï êåòêåí àíàñûíû» àòû Æàíàð åêåíií áiëäi. Ѹóëå ìåí Àºàí ¸ëi îòûð. – °ïêå, á½ë ºàëàé? – Á½ë ñåíi» ¸êå-øåøå» òàáûëäû äåãåí ñ¼ç. ²àðàï ò½ðñຠá½ë ºàé¹û äà, ºîðºûíûø òà åìåñ. Á½ë ...á½ë ºóàíûø ºîé. Á½äàí àðòûº ºóàíûø ê¾òïåãåí øû¹àðñû». – Æîº, ¸ïêå, ìà¹àí ñiç æàºûíñûç. Àë, îë êiñiëåð ìà¹àí æàò... òûì æàò. Ñiçäi ò¾ñiíåð äåï îéëàéìûí. Ìåíi áåðìå»içøi, àëûï ºàëû»ûçøû, ¼òiíåìií. – Îíû ìåí åìåñ, ñåí øåøåñi». – Ìåí áå? Ìåíi» øåøiìiì ñîë, åøºàéäà êåòïåéìií. – Ñåí á½ë ñ¼çäi ìà¹àí åìåñ àòà-àíà»à àéòàñû». Ê¾í ½çຠîéëàó... ºàé¹ûðó äåãåí ñåçiìäåð ¾é-iøií áèëåï àëäû. Àºàí ¸ïêåñi Ѹóëåíi» êåøåãi ºàé¹ûñûí ò¾ñiíäi. ̽íäàé áîëàðûí áiëãåíäå, òiïòi æà¹àñûíàí àëûï ñ½ðàìàñ òà åäi ¹îé. Òûì êåø. Êåøêi ñà¹àò òiëi ñåãiçäåí àñºàíäà ºàðûíäàñû ìåí iíiñi Ëàóðà, Àñàíäàð ¾éãå êiðiï êåëãåíäå Ëàóðàíû» ¸ëi îºóøû åêåíiíå ê¼çi æåòiï, ºóàíûï ºàëäû. Àºº½áà êåëãåí, øàøû èû¹ûíàí º½ëà¹àí ñ¾éêiìäi ºàðûíäàñû æ¸íå ¼çiíåí àéíûìàéòûí iíiñi áàð åêåíií ê¾òïåãåí äå åäi. °êå-øåøåñi äå áà¹àíà¹ûäàé åìåñ ì¾ëäåì æàéëû áîëûï ê¼ðiíäi. – Ìåí... – ȸ, ñåíi» áiçáåí êåòïåéòiíi»äi áiëåìiç, ºèíàëìàéຠºîé. Æàðòû æîëäàí ¼ìiði»äi ¼çãåðòiï, Ѹóëåäåí ñåíi òàðòûï àëûï êåòå àëìàéìûç. ʸìåëåòòiê æàñºà òîëûï, æàí-æà¹û»äû òàíû¹àí æiãiòñi»... °êå æ¾ðåãi àäàë åêåíií òàíûòòû. – Ѹóëå, á¾ãií áiçäi» ¾éãå áàðûï ºîíຠáîëñà»äàð ºàéòåäi, – äåäi Æàíàð. – Àºàí ìåíiìåí ºàëàäû ìà? – äåï Ѹóëå ºóàíûï êåòòi. – Àºàí ñåíiìåí ºàëàäû. Áàëà ¸æåñi ìåí àòàñûíû» ºîëûíäà äà ò½ðà áåðåäi ¹îé, áiçäi àòà-àíàñûíäàé ê¼ðñå áîë¹àíû.

áîëìàñà îéû àñïàíäà. ͽðòàé¹à áàð æàéäû àéòûï ºîé¹àíûíà áið ò¾ðëi ºûñûëûï òà îòûð. Ìiíå, æàíäû àëà øûðûëäà¹àí ºî»ûðàó äà åëäi» á¸ðií ä¾ð ñiëêiíòòi. °ëi äå ¾íñiç îòûð¹àí Àºàí¹à æàéìåí êåëãåí ͽðòàé: – Àºàí, æ¾ð êåòòiê, – äåäi. ²àòòû îéëàíûï îòûð¹àíûí áiëäiðãiñi êåëìåé ê¾ëiï îðíûíàí ò½ðûï, ñûðòºà øûºòû. Åêi äîñºà ºûçû¹à äà, ºûç¹àíà äà ºàðàìàéòûí æàí áîëìàñ, ñið¸. – Àºàí, á¾ãií òåàòð¹à áàðàòûíûìûç åñi»äå ìå? – ȸ, íåãå åñiìäå áîëìàñûí. ¶éãå áàðàéûí, ä¸ði iøiï áiðàç äåìàëìàñàì áîëìàñ. – °ëi-ຠæàçûëûï êåòåñi», ûñòûº øàé iøiï äåìàë, ¼çiì áàðûï àëûï êåòåìií. – Á¾ãiíãi ºîéûëûì¹à áàðìàñàì áîëìàéäû. Òåàòðäû» iøiíi» ¼çi-ຠîéû»à îé, ñàíà»à ñàíà ºîñûï ò½ð¹àíäàé ê¾ø áåðåäi. Òàï-òàçà, àïïàº. Àïòàñûíà åêi ðåò ºîéûëûì ºîéûëñà äà êåëiï îòûðà ºàëàòûí åêi æiãiò ¸ðòiñòåðãå äå òàíûìàë áîë¹àí. ´çäåðiíåí ¾ëêåí à¹àëàðûíû» ñîìäà¹àí ð¼ëäåðií ñàõíàäà¹û æ¾ðiñ-ò½ðûñûí ¼ç ê¼»iëäåðiíå åðåêøå òîºûï æ¾ðåòií. Òiïòi ñàõíàäà ¼çäåðií øûí ¼ìiðiíäåãiäåé ñåçiíiï ê¼çäåðiíå æàñ òà àëûï, àøûº ê¾ëå äå àëàòûí, åø ºûñûëìàé ò¾ðëi ºèìûëäàðûìåí ê¼ðåðìåíäi áàóðàï àëàòûí ¸ðòiñòåðäi ò¾ñòåðiíäå äå ê¼ðåòií. Á½ë ºûçûººà åêåói äå òà» ºàëûñàòûí-äû. Á¾ãií äå ñîë á½ðûí¹ûøà ºîéûëûì áiòêåí ñî» áàðëûº æ½ðòòàí êåéií øû¹ûï ¾éãå ºàðàé áåò àëäû. °ïêåñi ½éûºòàï ºàë¹àí åêåí. Æàéìåí êiðiï á¼ëìåñiíäåãi ðàäèîíû ºîñòû, “áàñò໹û æàñòàð” áà¹äàðëàìàñû áîëûï æàòûð åêåí. Ðàäèî¹à òåëåôîí ñûñû êåëiï îòûð åäi, áiðຠîëàé åòïåäi. Òû»äàï æàòûï ½éûºòàï òà êåòòi. Ò໹û àëòûäà ðàäèîíû» äàóñûíàí îÿíäû. – ²àï, ¼øiðìåãåí åêåíìií ¹îé. ʾíäåãi ºûáûð ¼ìið òà¹û äà áàñòàëäû. Àºàí á¾ãií ñàá຺à åðòå êåëäi. Áiðò¾ðëi Æàííà àïàéûí içäåï ò½ð¹àíûí ñåçiíäi. – Øûíûíäà äà Æàííà àïàéäû ê¼ðìåãåíiìå åêi ê¾í áîëäû. ²àéäà êåòòi åêåí?

– Îòûð, îòûð. Åêåói äå ¾íñiç îòûðäû. Æàííà àïàéû ò¸ïòiøòåï ñ½ðàé áåðóãå äå ½ÿëûï îòûð. Àºàí iøêi îéëàðûìåí àëûñóäà. Íå äåðií áiëìåé, áiëñå äå áàñòàé àëàð åìåñ. Áið êåçäå êåñåãå øàìàñûíàí ê¼ï º½éûëûï êåòêåí øàéäàé, æàéìåí ñ¼çií à¹ûçà æ¼íåëäi. – Ìåíäå áið îé áàð, ¼çiìå äå ò¾ñiíiêñiç, ¼çiìå äå áåëãiñiç... – Òà¹û äà òûíûøòûº îðíàäû. – Æàííà àïàé, ìåí á¸ðií ò¾ñiíåìií áiðຠíåãå, íåãå îñû ìåí ò¾ñiíåìií äåï òå ºèíàëàìûí. – ȸ, Àºàí, ñåí ñåçiìòàëñû», ñåçiìòàë àäàìäàð îñûëàé áîëàäû. – Êåéäå ìåí òåê ¼çiì ¹àíà ºàëûï êåòêåíäåé ñåçiìäå áîëàìûí, ¼ìiðiìäå ºûçûº æàéëàð áîëûï æàòñà äà ìåí îëàðäû åëåìåéìií áå, ¸ëäå... Æàííà àïàé Àºàííû» ¼çiíå ñ½ðຠºîéûï îòûð¹àíûí, ê¼ìåê ñ½ðà¹àí ê¾é òàíûòûï ò½ð¹àíûí áiëiï îòûðñà äà àÿ¹ûíà äåéií òû»äàé ò½ðó¹à áåêiíäi. – ´çiì æåðäå æ¾ðãåíìåí, æàíûì àñïàíäà øàðûºòàóäà. Æàíûì ò¸íiììåí áiðãå áîëà àëàð ìà? Æàííà iøòåé îéëàóäà “ìåí Àºàí¹à íå äåñåì äå àºûëäûëàó, ¼ìiðiíå ñàïàëûëàó ñ¼çäåð òàáóûì êåðåê, íå àéòñàì åêåí, òåê ºàíà æàºñû, ¼òå æàºñû ñ¼çäåð êåðåê”. – Æàííà àïàé, ìåí àäàìäàð¹à ¹àøûºïûí, áiðຠæàí-ò¸íiììåí åìåñ, ¼éòêåíi îëàð ìåíi ò¾ñiíáåéäi, îëàð áàñºà, ì¾ëäåì áàñºà, àë ìåí ì¾ëäåì áàñºà ñèÿºòûìûí. îëàð íåãå ìåí îéëà¹àí í¸ðñåëåðäi ò¾ñiíáåéäi? – Àºàí, ñåí æàë¹ûç ºàë¹àíäà íå îéëàéòûíû» ìà¹àí áåéì¸ëiì, áiðຠñåí iøêi îéû»äû àøûï æåòêiçå àëàñû», ìà¹àí ñåíi» îñû áið ºàñèåòi» ½íàéäû. Ñîë ñèÿºòû ñåí äå ¸ð àäàìíû» áàð áîëìûñûí ¼çi»å æûëû òàðòûï, îëàðäû æàíû»äàé æàºñû ê¼ðå áië. Ñåíi» ¸ð ìèíóòû» îéìåí ¼òåòiíi ìåíi ºóàíòûï îòûð. Àëäà ¸ëi òàëàé óàºè¹àëàð êåçäåñåäi, ¼òåñi», ñ¾ðiíåñi». Ìåí ñèÿºòû ñåí äå áið îðûíäà îòûð¹àíäà, ñà¹àí îéû àëòûí, ñåçiìi æ¾éðiê æàíäàð êåëiï ñûðûí àéòûï, àºûë ñ½ðàéäû. Îë ê¾í ê¼çäi àøûï æ½ì¹àíøà êåëiï ºàëàð. Ñîíäà ñåí

– ȸ, òû»äàäûì. – ƽëäûç æîðàìàëäû ä½ðûñ àéòàäû-àó îñû. – ̾ìêií. ʾëëi õàëûºòû» ê¾òåòií àéäàðû ¹îé, îë ¼òiðiê áîëìàñ. – Îíäà ìåí á¾ãií áiðåóìåí òàíûñàäû åêåíìií, – äåäi ͽðòàé. – Û-û-û, íåãå øûðòòàé êèiíiï àë¹àí äåñåì, äàéûíäàëûï êåëãåí åêåíñi» ¹îé. – Ñîëàé äåñå äå áîëàäû. – Îíäà ê¾òåìiç, – äåï Àºàí ê¾ëäi. Åêi æiãiò ê¾íäåãiøå æàéðà»äàé áàñûï àóäèòîðèÿ¹à êiðäi. Ñòóäåíòòåð òîïûðëàï îòûð åêåí. Á¾ãií ëåêöèÿ áîë¹àíäûºòàí áàñºà ãðóïïàíû» ñòóäåíòòåði äå îñûíäà îòûð. Àºàí ìåí ͽðòàéäû áàðëû¹û ñûéëàéòûí. Äîñòàðû “̽íäà îòûðñà»äàðøû, ì½íäà, ì½íäà” äåï æàòòû. ´éòêåíi Àºàí ìåí ͽðòàéìåí áiðãå îòûðó ¼òå ºûçûº áîëàòûí. Àïàéìåí æàðûñà ñàáຠàéòûï îòûðàòûí. Æàí-æàºòû ñ½ðàºòàðûí æàóäûðàòûí åäi. Àºûðûíäà ì½¹àëiìäåð ºûçàðà ½ÿëûï ñà¹àòûíàí ê¼ç àëìàé ºàëûï òà æàòàòûí. Àºàí ͽðòàé¹à ºîé äåñå äå, îñû ¸äåòií ºîéäûðà àëìàäû. – Àºàí, ¸äåìi àïàé êåëå æàòûð, ä¸ë àëäûíà îòûðûï àëàéûºøû, – ͽðòàé ñûðòºà øû¹ûï áàðà æàòûð åäi æ¾ãiðiï ºàéòà êiðäi. Åêåóiíi» ¸äåìi àïàé äåï æ¾ðãåíäåði Æàçèðà àïàéëàðû åäi. Ñàáຠáàñòàëûï êåòòi. °äåòòåãiøå àðòòà îòûð¹àíäàð ëåêöèÿíû æàðûòûï æàçáàéòûí. Æàçèðà ëåêöèÿíû ºûñºàøà îºûï øû¹ûï: – Ñàáàºòû òîëûºòûðûï îºûï êåëi»äåð, – äåäi. Ñòóäåíòòåð òûïûðøûï ºîç¹àëà áàñòàäû. – Òûíûø îòûðû»äàð, ìûíà ñ½ð຺à æàóàï áåði»içäåðøi. Á¾ãiíãi ëåêöèÿìûç¹à áàéëàíûñòû. Ò¸ðáèå àòà-àíà¹à áàéëàíûñòû ìà? Àëäû»¹û ºàòàðäà îòûð¹àí Åðëàí: – Àïàé, á½ë ñ½ðàºòû ºàëàé ºîéûï îòûðñûç, ¸ðèíå àòà-àíà¹à áàéëàíûñòû, – äåäi. Æàçèðà àïàéûíà á½ë

ºàºïຠò¾ãiëi, äûáûñ øûºñà æàíû äà øû¹ûï êåòóãå ñ¸ë-ຠºàë¹àí. – Àºàí, – ¸ïêåñiíi» äàóûñû æàðºûí øûºòû. – ȸ ìåí ¹îé, ñiç îÿóñûç áà? – ȸ, êiðå áåð. – Ìåí ¸øåéií... áiðåó æ¾ðãåíäåé áîëäû ìà... – Ìåí ¹îé. μéºûì êåëìåé æ¾ðãåíìií. °ïêåñi îòûð¹àí îðûíäûºòû» ºàñûíäà¹û îðûíäûººà êåëiï îòûðäû. °ïêåñi ºîëûíäà¹û øàéûí øàéºàï-øàéºàï ñóûòûï æàòûï: – ظé iøêiì êåëiï åäi, – äåäi. – °ïêå, ìåí ñiçäåí áið í¸ðñåëåðäi ñ½ðàñàì ºàðñû áîëìàéñûç áà? – Îë íå í¸ðñåëåð? – Ìåí îñû êåçãå äåéií ñiç òóðàëû áiëìåéäi åêåì. – Ìåí òóðàëû áiëãi» êåëå ìå? – ȸ, ¼òå. – Á½ðûí ñ½ðàìàóøû åäi» ¹îé? – Ìåí ñiç òóðàëû ¼çiìøå iøòåé æîðèòûíìûí. Ìåí ñiçäåí áàðëûº æàºñû ò¸ðáèåëåðäi àëà àëäûì, ñiç ìà¹àí åøòåìåíi àÿìàäû»ûç. Ñîíû ¹àíà æàºñû áiëåìií. – Òûì àñûðûï æiáåðäi», Àºàí. Ñåí ¼çi» äå îñàë åìåññi». Åãåð áiëãi» êåëñå àéòàéûí. Ñóû¹àí øàéûí iøiï áîë¹àí ñî» ºîëûìåí áàñûí ½ñòàï. – Ìûíà áàñûì íå ê¼ðìåäi. Áiðຠîë ¾øií ¼êiíáåéìií. Ìåí îñû ºàëàäà òóûë¹àíìûí. Æàë¹ûç ºûç áîëàòûíìûí. °êå-øåøåì ìåíi ¼òå æàºñû ê¼ðóøi åäi. Áiç æàç áîëñà áîëäû, ¼çåí æà¹àñûíà ºûäûðó¹à áàðàòûíáûç. Áið æûëû æàçäà îºóûìíû» áiðåð øàðóàñûìåí ¾éäå ºàë¹àíìûí, àë ¸êå-øåøåì ¼çåí æà¹àñûíà êåòêåí. Ñîäàí îëàð ºàéòûï îðàëìàäû. Ìåí îëàðäû ê¼ï içäåäiì. Áiðíåøå ê¾í ¼òêåí ñî» åêi àäàìíû» ñó¹à êåòiï ¼ëãåíi òóðàëû ì¸ëiìåò òàáûëäû. Îëàðäû ½éûº òàðòûï êåòòi ìà, æîº... ¸ëäå ... áiëìåéìií, ¸éòåóið, ñîë ê¾ííåí áàñòàï æàë¹ûçäûº äåãåí ½ëû ê¾ø ìåíi àéíàëäûðà áàñòàäû. Ìåí îºóûìäû áiòiðäiì, æ½ìûñºà îðíàëàñòûì. Ñîäàí ñåí êåëäi». Ìiíå åêåóìiç áiðãå ¼ìið ñ¾ðóäåìiç.

– Íåãåñi ºàëàé, ìåí òóðà áið àºøà ¾øií áåò æûðòûñàòûí áàçàðäà¹û ¸éåëäåðãå ½ºñàï êåòêåíäåéìií. – Îé, ñåí åøêiìãå äå åìåñ ê¸äiìãi Àºàí¹à ½ºñàï ò½ðñû». ´çãå ñòóäåíòòåð ¾øií æàºñûëûº æàñàäû» åìåñ ïå. – Ìåí íå æàñàäûì, îëàðäû» ¼òiíiøòåðií äåêàí ìûðçà¹à àéòïàäûì äà ¹îé. – Ñòóäåíòòåðäi» ñòèïåíäèÿñû æàéûíäà ñ½ðàìàäû» áà? – Æîº. – Àºàí, áåði êiði»äåð, – ºàòòû øûººàí äàóûñòàí øîøûï êåòiï åêåói áið-áiðiíå ºàðàäû. Æàí-æàºòàðûíà ºàðàñà åêåói äåêàííû» ä¸ë åñiãiíi» àëäûíäà ò½ðûï ¸»ãiìåíi ñî¹ûï ò½ð åêåí. Åêåói ½ÿë¹àííàí ¾í ºàòïàé ò½ðûï ºàëäû. – Êiði»äåð. – ͽðòàé, ºàé ò¾ðäå àéòûï ò½ð, – äåï Àºàí ñûáûðëàé ñ¼éëåäi. – ʼïøå ò¾ðäå. – Îíäà áiðãå êiðåéiê. Àºàí ìåí ͽðòàé ¾íäåìåé êiðiï ºàòàð ò½ðäû. – Ľðûñ, æiãiòòåð, ñåíäåðäiêi ä½ðûñ. ĸë åñiêòi» àëäûíäà ò½ðûï ñ¼éëåñiï ò½ðñû»äàð, åñòiìåéií äåñåì äå áîëìàäû. Ñåíäåðäi» ñ¼çäåði» ìåíi îéëàíäûðûï òàñòàäû. Øûí ì¸íiíäå ½ÿëûï ò½ðìûí, – ºàøàíäà æàíäàðûíàí ºàºèûï ¼òiï êåòåòií äåêàí îðíûíàí ò½ðûï êåëiï åêåóiíi» ºîëûí àëäû. – Îòûðû»äàð. – Æîº, à¹àé... – Íåãå? – Ñàáàº.., – ͽðòàé ñàñûï ºàëäû. Ñàáàºòû» áiòiï ºîé¹àíû äåêàí ìûðçà¹à äà áåëãiëi åäi. ͽðòàé á½ë à¹àéìåí ñ¼éëåñêiñi êåëìåê ò¾ãiëi ºàñûíäà äà îòûð¹ûñû æîº. Áiðຠåêåói äå ¾íäåé àëìàé îòûðäû. – Àë, æiãiòòåð, ìà¹àí àéòà àëìàé æ¾ðãåí ñûðëàðû», æûðëàðû» æîº ïà? – Àéòàðûìûçäû àéòòûº, åíäi åøòåìå àéòïàéòûí øû¹àðìûç.

– Æiãiòòåð, ñåíäåð ìûíà ò¾ðëåði»ìåí åë áàñºàðó¹à äà æàðàðñû»äàð. Àºàí ìåí ͽðòàé îéëàíûï ºàëäû. – ľíèåäåãi å» æàñ ïðåçèäåíòòi áiëåñi»äåð ìå? – Äåêàí ìûðçà åíäi æiãiòòåðäi ñûíàìàºøû. – Ãðóçèÿäà ¼òêåí ñàéëàóäà 36 æàñòà¹û Ìèõàéë Ñààêàøâèëè ñàéëàíäû. Îë Åóðîïàäà¹û å» æàñ ïðåçèäåíò, – ͽðòàé áiëåìií äåãåíäåé àéòûï áîëûï øiðåíiï îòûðäû. Îñû áið ¸äåòi åøêiìãå ½íàé áåðìåñå äå ¼çiíå æàðàñûï-ຠêåòåòií. – Ìûñàëû Ãàììåòòi Ëèâèÿ áàñøûñû Ìóàììàð Êàääàôè ¹àíà áàñûï îçà àëàäû. Îë áèëiê áàñûíà 27 æàñûíäà êåëãåí, – äåêàí ìûðçà ͽðòàéäàí äà àñûðûï æiáåðäi. Àºàí åíäi ìåíi» êåçåãiì äåãåíäåé æ¸éìåí. – Àëàéäà, Êàääàôèäi» áèëiêòi ºàðó ê¾øiìåí àë¹àíûí åñêåðñåê, ßéî Ãàììåòòi» ëèäåð åêåíi ñ¼çñiç, – äåäi. ¶øåói áiðàç ê¾ëiï àëûï òàðàñòû. Àºàí æàë¹ûç æ¾ðiï ¾éiíå ºàéòûï êåëå æàòûï ê¾íäåãiøå îé¹à ºàëäû. “Ìåí êiì áîëàìûí, íå áiòiðiï æ¾ðìií, êiìãå ñåíåìií. °êå-øåøåì àíàó ìåíåí áið õàáàð àëó¹à æàðàìàéäû. ̾ìêií ìåíi îéëàíáàñûí äåéäi ìå, áiëìåéìií ¸éòåóið ¼çiìäi êií¸ëàé áåðãåííåí áàñºà áiòiðåð øàðàì æîº. Ìåíi» îéûìà, ñàíàìà íå áîë¹àí. Ñàìàëìåí áiðãå ñàð¹àéûï, ñà¹ûì¹à àéíàëûï êåòêåí áå? Ìåíi» áàñûìäà¹û îé áàñºà àäàìäàðäà áàð ìà åêåí? Ìåíäå ôèçèîëîãèÿëûº òûíûøòûº áîëìàéòûí øû¹àð”. – Àºàí, Àºàí, – æàñ áàëàíû» àé¹àéûíàí øîøûï êåòiï àðòûíà æàëò ºàðàäû. Àëûñòà æ¾ãiðå áàñûï êåëå æàòºàí Àºàííû» iíiñi Àñàí åêåí. Åêåói ñàëºûí àìàíäàñòû. Àºàííû» æ¾ðåãi åçiëiï êåòòi. Áið ¸êå, áið øåøåäåí òàðà¹àí áàóûðëàð áîëñà äà á¼ëåê ¼ñêåíäåði åêåóií ì¾ëäåì ¼çãå æàí¹à àéíàëäûðûï ¾ëãåðãåí åêåí. Åêi áàóûðäû» àðàñûí òàó ìåí òàñòàé åòiï á¼ëiì ò½ð¹àí îñû á¼ëåê ¼ñó åäi. Àºàí Àñàíäû ¸»ãiìåãå òàðòûï àøûº ñ¼éëåñêiñi êåëñå äå, Àñàí ¾ëêåí îòáàñûíàí øûººàíûí ê¼ðñåòiï, êåêiðåéå ñ¼éëåï êåëåäi.

ñ¼éëåñêåí æîº. Åêåói äå òà»åðòå» êåòêåííåí êåøêå áiðຠêåëåäi. ¶éãå êåëãåííåí Íàçûì êiòàïòàí áàñ ê¼òåðìåé îòûð¹àíû – îòûð¹àí. Áið êåçäå òåëåôîí øûðûëäàäû. Àºàí òåëåôîí ò½òºàñûí àëûï: – ȸ, òû»äàï ò½ðìûí, – äåï, Íàçûì æ຺à áið ºàðàï ºîéäû. – Ñàëàìàòñûç, Íàçûì îñû ¾éäå ò½ðà ìåêåí? – ȸ, ñîëàé. – Êåøiði»iç, øàºûðûï æiáåði»içøi. Àºàí áiðàç ò½ðûï ºàëäû. Òóðà áið òàíûñ äàóûñ. Áið ò¾ðëi òàíûñ äàóûñ. – Íàçûì, òåëåôîí¹à øàºûðàäû, – Àºàííû» äàóûñû æàðºûí øûºòû. Íàçûì øîøûï êåòiï, ºîë ñà¹àòûíà ºàðàäû. Åñiíå áið í¸ðñå ò¾ñêåíäåé àòûï ò½ðûï êåëäi. – ȸ, Ëàóðà, ñåí áà? Ѹëåì! ²àëû» ºàëàé? ȸ, è¸. Æàðàéäû. Àºàí á¸ðií åñòiï ò½ð. Ëàóðà äåãåí àòòû åñiòiï øîøûï êåòòi. Íàçûì òåç æèíàëà áàñòàäû. Àºàí îòûð¹àí á¼ëìåãå êåëiï: – Àºàí, ìåí áiðàçäàí ñî» êåëåìií, ¸ïêåãå àéòà ñàëøû, æàðàé ìà? – äåäi. – Æàðàéäû, àéòàéûí. “Ëàóðà äåãåí êiì?” äåï ñ½ðà¹ûñû êåëiï ½ìòûëûï åäi áîëìàäû. Íàçûì àñû¹ûñ øû¹ûï êåòòi. Àºàí áiðò¾ðëi ºóàíûï ºàëäû. Íàçûìíû» ñ¼éëåãåíiíå ìå, ¸ëäå Ëàóðà¹à ìà ¸éòåóið áið ºóàíûø. ¶éëåðiíå Íàçûì êåëãåëi Àºàí äà, ¸ïêåñi äå æàäûðàï æ¾ð. ¶éãå æûëó êiðiï, ºóàíûø ¾éiðiëå áàñòàäû. Æàéáàðàºàò, ¾í-ò¾íñiç ò½ð¹àí ûäûñòàð ìåí çàòòàð äà æàðûñºà ò¾ñåòiíäåé æàéíàï ¸äåìiëåíiï êåòiïòi. Àºàí Íàçûìíû» ¾ñòåëiíå êåëiï êiòàïòàðûíà ºàðàï ò½ðäû. Æàçûï îòûð¹àí ä¸ïòåðií äå æàïïàé êåòêåí åêåí. Àíûºòàï ºàðàñà òiçiëãåí à¹ûëøûí ¸ðiïòåði. Àºàí ò¾ñiíáåé ºàëäû “Íàçûì à¹ûëøûí òiëií îºèäû åêåí ¹îé”. Íàçûìíû» ºàé á¼ëiìäå îºèòûíûí á½ðûí-ñî»äû îéëàíáà¹àí åêåí. Òåëåôîí ºî»ûðàóûíàí îéû á¼ëiíiï êåòòi.

– ´ìiðãå ðèçàñû» áà? – äåäi îéñûç ºàëûïòà. – ²àçið ìå, á½ðûí¹û ¼òêåí áå? – äåï Àºàí áàñûí ê¼òåðäi. – Åêåói äå. – Á½ðûí ðèçà åìåñ áîëàòûíìûí, ¼éòêåíi îë êåçäå ê¼ï í¸ðñåëåðäi ò¾ñiíáåãåí åêåíìií, àë ìiíå á¾ãiíäåði íå áîëñà äà ê¼òåðå áåðóãå äàéûíìûí. Àºûëûì òîëûñºàí áà, æîº àðëû¹ûíà ºàðñû ò½ðà àëàòûí ê¾øiì ê¼áåéãåí áå... – Àºûëû» òîë¹àí ¹îé, ºàíøà ê¾øòi áîëà ò½ðà àºûëû» áîëìàñà á¸ði áåêåð äåï ¼çi» àéòóøû åäi» ¹îé. – ͽðòàé, ìûíà ¼ìiðäå áàðëûº í¸ðñåãå ¾ëãåðå àëìàéäû åêåíñi». ľíèåäåãi åìåñ, îñû áiçäi» êiòàïõàíàäà¹û êiòàïòû» á¸ðií îºûï òàóûñó ìåí ¾øií àðìàí. – Å» ñû ðåò ºàíäàé êiòàï îºûäû»? – Å» ñû ðåò îºû¹àí “°çiðåòi Ò¾ðêiñòàí” äåãåí êiòàïòà¹û “ʸëèìà” äåãåí ¼ëå» ìà¹àí ºàòòû ½íàäû. – Æàçûï àëäû» áà? – Æàòòàï àëäûì. Ëà èëëà¿à èëëàëà äåï ê¸ëèìàíû àéòàìûí Àéòºàí ñàéûí ðàõàòòàíûï, ðàéûìíàí ºàéòàìûí. ʸëèìàíû» ºàñèåòií åíäi ¹àíà áàéºàäûì, Ñîíäûºòàí áà, æî¹àë¹àíäàé åðiï æ¾ðãåí ñàéòàíûì. Æàñòûº, øiðêií, àëûï ºàøûï, àëäû-àðòûìà ºàðàòïàé, ʾí¸íi äå ê¼ï iñòåäiì, àºûë àéòñà æàðàòïàé. Ñîëàðûìäû åñiìå àëñàì îé ê¼çiìåí ñàðàïòàé, Åêåíìií ¹îé øûí ì¸íiíäå áîñàï ºàë¹àí ºîðàïòàé. Òàëàé óàºûò, òàëàé æûëäû ìà¹ûíàñûç ¼òêiçiï, Àë¹àíûìäû ½ººàíäàéìûí ê¼çiìäi àíûº æåòêiçiï. Íå ºûëàéûí ê¼»iëäåãi ê¾éiíiøòi ê¼ï òiçiï, Ðàááûì Àëëà, æàðûëºàé ã¼ð ðàõûìû»íàí áið ¾çiê. Òà¹û äà áiðàç ¾íñiçäiê îðíàäû. Êåíåò åñiêòi» ºî»ûðàóû ñî¹ûëäû. Àºàí îðíûíàí òåç ò½ðûï, àñû¹à áàñûï åñiêòi àøòû. Åêi ê¼çi ºûçàðûï iñiï êåòêåí Íàçûìäû ê¼ðiï, øîøûï êåòòi.

– Íå áîëäû, Íàçûì? Íàçûì ¼çiíå áið æûëû ñ¼çäåð içäåãåíäåé æ¸óäiðåï åêi ê¼çi æàñºà òîëûï êåòòi. ¶íäåìåñòåí iøêå êiðäi. Àóçûíàí ñ¼ç øûºñà, ê¼çiíåí äå æàñ øû¹óû àíûº åäi. Ñûðëû ¼ìiðäi» ¸ð-ºèëû á¼ëiìäåði òàóñûëàð ìà, øiðêií. Áið ºàñiðåòòåí ñî» øàòòû¹û òîñûï ò½ðûï, áiðií áiði ê¾òiï àëûï øû¹àðûï ñàëûï îòûðàäû ¹îé. ´ìiðäi» ºûçû¹û ìåí øûæû¹û äà îñû åìåñ ïå. Æàë¹àí ä¾íèåíi» áàð ñûðû äà, æûðû äà – æàë¹àí, á½¹àí åø áið ïåíäåíi» òàëàñû áîëìàñ. Øûíäûº... øûíäûº îë – àëûñòàí ºîë á½ë¹àï ò½ð¹àí ñà¹ûì ¹àíà. ´ìiðäå àëäàìøû øûíäûºòàð òîëûï æàòûð, ñîë ñà¹ûìäàðäû» æåòåãiíäå æ¾ðãåëi ºàøàí. Ñîë áið ñûëºûì ñà¹ûìäàðäû» æåòåãiíäå æ¾ðåòií Àºàí á¾ãií äå ñîë ñà¹ûìíû» ò½ñàóûíäà. Îéû æàí-æ຺à êåòòi. Íàçûìíàí åíäi ºàëàé ñ½ðàðûí áiëìåé ò½ð¹àíäà ¸ïêåñi Ѹóëå êåëiï: – Íàçûì, àéûì-àó, íå áîëäû? – äåï åäi, Íàçûì îñû áið ¸äåìi æûëû øûðàé ìåí æûëû ñ¼çäåðäåí êåéií ¼çií ½ñòàï ò½ðà àëìàäû. Åêi èû¹ûíà åðiê áåðiï, ê¼çiíi» æàñûí ½ñòàé àëìàäû. – Ëàóðà... Ëàóðà... Àºàí øîøûï êåòòi. – Ëàóðà¹à íå áîëäû? Ѹóëå ìåí Íàçûì ¾íäåìåé ºàëäû. Àºàí Ëàóðàíû ºàéäàí áiëåäi äåï îéëà¹àí áîëàð. – Àéòøû, Íàçûì, íå áîëäû Ëàóðà¹à? – Ñåí Ëàóðàíû áiëåòií áå åäi»? – Ѹóëå à»-òà». Àºàí ¾íäåìåäi. – Ëàóðà ìåíi» å» æàºûí äîñûì, îëàð îòáàñûìåí ê¼øiï êåòòi. – ²àéäà? Ѹóëåäå ¾í æîº. Àäàìíû» æàí ä¾íèåñií àéòïàé ñåçåòií ºàñèåòi á¾ãií ñàðºûëûï ºàë¹àíäàé ìà, ¸ëäå Àºàíäû ºûç¹àíûï ò½ð ìà... Íàçûì æàéìåí: – Øåòåëãå, ²ûòàé¹à ê¼øiï êåòòi, – äåäi. ͽðòàé ºàñûíà êåëiï îòûð¹àí äîñûí: – Íå áîëäû, Àºàí, ñîíøà, îë ºûçäû òàíûìàéñû» äà ¹îé. Á½ëàé ºèíàëìàøû ¼òiíåì, – äåï æ½áàòóäà.

– Êåøið, ͽðòàé, ìåíiêi ä½ðûñ åìåñ, áiðຠñîë ºûçäû ê¼ðãiì êåëiï åäi, åíäi êåëìåéòií äå øû¹àð. – Æîº, Àºàí, àäàì àäàììåí êåçäåñåäi åìåñ ïå. – ȸ, àéòºàíû» êåëñií. Åêåói òûñòà áiðàç ñåðóåíäåï ¾éãå êiðäi. Íàçûì ½éûºòàï ºàëûïòû. Ѹóëå ¸ïêåñi ¾íäåìåé îðûíäûºòà îòûð åêåí. – Àºàíæàí, ñåí îë ºûçäû ºàéäàí òàíèòû» åäi»? – Ìåí îë ºûçäû ê¼ðãåí åìåñïií, áiðຠðàäèîäà æ½ìûñ æàñàéòûíûí áiëåòiíìií. Ìà¹àí îë ºûçäû» äàóûñû ½íàóøû åäi. Òàíûìàéòûí áåéòàíûñ ºûçäû» äàóûñû ¾øií ì½íøà àºûìຠáîëäûì, áiëåì. – Å, Àºàí, á½ë ¼ìiðäi» çà»û, îñûëàé áîëóû øàðò, îéû»à îðòàºïûí. Ìåí ºàøàíäà ñåíiìåí áiðãåìií, – äåï, Ѹóëå ¸ïêåñi Àºàííû» øàøûíàí ñèïàï ºîéäû. ĸë îñûíäàé ñ¸òòåðäå Àºàí áàð ºàé¹ûñûí ½ìûòûï êåòåòií åäi, áiðຠá¾ãií æ¾ðåãiíäå áið ºàé¹ûíû» ºàëûï ºîé¹àíûí ñåçiï ò½ð. Ò¾ííi» îðòàñû. Àºàí òåðåçåäåí ò¾ñiï, ½çûííàí ñûçûëûï æàòºàí àéäû» æàðû¹ûíà ºàðàï ê¼çií ºàäàï, àëûñºà ñàì¹à¹àí îéûí ½ñòàé àëàð åìåñ. ƽìñຠê¼ðïåñií óûñòàï ºûñûï æàòûð, ºîëûí ºàòòû ºûññà äà îéû æ½ìñຠìàìûºòàé ¾ëïiëäåéäi. Àºàí ¼çií ¸ðäàéûì êií¸ëi ñåçiíåòií, ¸ëi äå ñîëàé. Áiðຠíå ¾øií, íåëiêòåí îëàé. Îðíûíàí ò½ðûï òåðåçåíi» àëäûíà êåëäi. Òåðåçåäåí æåðãå ò¼ãiëiï, àéäû, ºàð໹û ò¾íäi Àºàííàí ºûç¹àíà æàñûðûï ò½ð¹àí ຠòîð ïåðäåíi æàéìåí ò¾ðiï, äàëà¹à ¾»iëäi. ´çií áið ñ¸ò æàñ áàëàøà ñåçiíäi. Ñîë êåç æ¾ðåãiíäå ë¾ïiëäåï æàíûï ò½ðàòûí àíà¹à äåãåí êiøêåíå ñåçiìi ¾ëêåí îòøà æàëûí øàøûï øàðïûëà ò¾ñêåíi. Êåðåìåò... Êåðåìåò ñåçiì. ƾðåãi àëûï ½øûï àíàñûí ñà¹ûíäû. °êåñiíi» àºûëûí òû»äà¹ûñû êåëäi. Ѿï-ñ¾éêiìäi ºàðûíäàñûíû» øàøûí ñèïàï, åðêåëåòñå ¹îé, øiðêií. Áiðàº... àìàë ºàíøà, îë îéëàðû àëûñòàí ê¼ç òàñòàï, ñûçûëà ê¾ëiï ò½ð¹àí àéäû» ºàøûºòû¹ûíäàé àëûñ åäi. ƾðåãi ë¾ïiëäåï êåðåìåò ê¾éäå. Îñûíäàéäà äàóûñòàï

– Àºàí, ñà¹àí ¸äåìi êåëåäi åêåí. Ëàóðàíû ½ìûò, îñû ºûçáåí ñ¼éëåñåéiê. – Îëàé åòå àëìàéìûí. – ´é, ºîéøû, åíäi òà¹ûäà íå îéëàï êåòòi». – Åøòå»å åìåñ. ²ûçäàð òåðå» îéëàé àëàäû, ñà¹àí ºàðà¹àíäà. Ìåí îíû ½íàòïàéìûí ¹îé. – Ðåíæiìåøi, Àºàí, ìåíäå àðòûº îé áîë¹àí æîº. Åêi ºûç êåòiï ºàëäû. Àºàí ìåí ͽðòàé äà ¾éëåðiíå ºàéòó ¾øií ñûðòºà øûºòû. ĸë àëäàðûíàí Å»iëiê øû¹à êåëäi. ͽðòàé øàïøà» äàóûñïåí: – Êåøiði»iç, ñà¹àòû»ûç ºàíøà áîëäû? – äåäi. Å»iëiê æûìèûï ñîë ºîëûí Àºàí¹à ñîçûï ñà¹àòûí ê¼ðñåòòi. Àºàí ñà¹àòºà åìåñ ºûç¹à ºàðàï ºàëûïòû. ʼçiíäå ê¾ëêi ¾éiðiëiï ò½ð¹àí í¸çiê àðó¹à ºàðàï ò½ðà áåðãiñi-ຠêåëäi. Íå äåãåí áàºûò. ͽðòàé Àºàí¹à áið ºàðàï ºîéûï, Å»iëiêòi» ñà¹àòûíà ¾»iëäi. “Ñà¹àò ñ½ðà¹àí ìåí ¹îé” äåï àéòºûñû äà êåëäi. Å»iëiê ºîëûí òàðòûï àëûï æà¹ûìäû æûìèäû äà êåòiï ºàëäû. Åêi æiãiò Å»iëiêêå ºàðàï ò½ðûï ºàëûïòû. ̾ìêií Å»iëiê òå ¸äåìi îéäû» øûëàóûíäà êåòêåí øû¹àð. Ñåíi áiðåó øûí ñ¾éåòiíií áiëñå», ñî¹àí ê¼çi» æåòñå îäàí àñºàí áàºûò áàð ìà. ȸ, ìàõàááàòñûç ¼ìið áîñ. Ìàõàááàòïåí ¼ìið õîø. Á½ë ñåçiì åøòå»åìåí ñàëûñòûðó¹à êåëìåéòií ê¾ø. Ìàõàááàò – îë àëûï, ½øºûð îé, Å»iëiêòi» äå îéû îñûëàé áîëàð. Àë, Àºàí øûíûíäà ¹àøûº áîëûï ºàë¹àíäàé. Àðó ºûçäû òà¹û äà ê¼ðãiñi êåëäi. “Ëàóðàíû ½ìûòòûì áà íå? Íå áîëäû ìà¹àí? Åêi ðåò ¹àøûº áîëó¹à áîëà ìà? ̾ìêií ìåí ¼çiìäi àëäàï æ¾ðãåí øû¹àðìûí. ̾ìêií. Á¸ði ì¾ìêií, á¸ði ì¾ìêií”. Îñûëàéøà ¼ç îéûíà ¼çi æàóàï òàáà àëìàé ê¼ï æ¾ðäi. Àºàí ¼çiíå-¼çi òà». ´ìiðiíäå Ëàóðàäàí áàñºà àäàì¹à ¹àøûº áîëûï ê¼ðìåãåí åäi. Äîñòàðû Àºàí¹à “Áiçäi» Àºàííû» áàñûíàí ìàõàááàò áið òåïêåí” äåñå

Àïïàçîâòû» òàðèõ æ¼íiíäåãi ñ¼çäåðií ì¾ëò æiáåðìåé òû»äàóäà. – Åðòå çàìàíäà êå» ºîëäàíûë¹àíìåí, êåéií ½ìûòûëûï êåòêåí “Æiáåê æîëû” äåãåí àòàóäû Àëìàíèÿäà¹û áèîëîã, ãåîãðàô æ¸íå Îðòà Àçèÿíû çåðòòåóøi ¹àëûì Ð.Õàõàí 1909-æûëû ò½»¹ûø ðåò ºîëäàí¹àí åêåí, – äåï, ºîëûíäà¹û ñàºèíàñûí àéíàëäûðûï ñ¸ë ò½ðûï ñ¼çií æàë¹àñòûðûï êåòòi. – ̽íàí êåéií øâåöèÿëûº Ñóâàí ±àéäèí ìåí à¹ûëøûíäûº Ñåòèåí äå á½ë àòàóäû òiëãå àë¹àí. XX-¹àñûðäû» 40-æûëäàðû “Æiáåê æîëû” äåãåí êiòàï áàñïàäàí øûºòû. Ñîäàí áàñòàï “Æiáåê æîëû” àòàóû åë àðàñûíäà êå» òàðàëûï êåòêåí, – äåï, ñ¼çií òîºòàòòû. Ñòóäåíòòåð òûï-òûíûø òû»äàï àëäû äà à¹àéëàðû òîºòàñûìåí àëäàðûíäà¹û êiòàïòàðûí ïàðàºòàé áàñòàäû. Àºàí àðòºû ïàðòàäà á¸ðiíi» ò¼áåñiíåí ºàðàï îòûð. Áiðiíøi êóðñ ïåí ¾øiíøi êóðñòû» àðàñûíäà àçäàï áîëñà äà àéûðìà áàðû ðàñ-àº. ²ûçäàð ñûïàéû, ¼òå ñåçiìòàë ê¼ðiíäi. Ìåêòåïòåí, àòà-àíàäàí, àóûëäàí àëûñòàï æ¾ðãåíäåðiíå ¾éðåíiï òå ºàë¹àí øû¹àð. Àºàííû» îéûíà îéäû åëæiðåòåð ñ¼çäåð îðàëà áåðäi. “Âîò òû è óøåë èç ðîäèòåëüñêîãî ãíåçäà æèâåøü â áîëüøîì ãîðîäå, ó÷èøüñÿ âóçå, õî÷åøü ÷óâñòâîâàòü ñåáÿ ñàìîñòîÿòåëüíûì ÷åëîâåêîì. Çíàþ ïî ñîáñòâåííîìó îïûòó, ÷òî, çàõâà÷åííûé áóðíûì âèõðåì íîâîé äëÿ òåáÿ æèçíè, òû ìàëî âñïîìèíàåøü î ðîäèòåëüñêîì äîìå, è ïî÷òè íå ñêó÷àåøü, ýòî ïðèäåò ïîçæå, êîãäà òû óçíàåøü æèçíü”. Àºàí ¼çií àíàíû» îðíûíà áið ñ¸ò ºîéûï ê¼ðäi. Áàëàñûíû» àëûñòà æ¾ðãåíií îéëàó àíà ¾øií ºèûí ñåêiëäi. – Å¿, àíàëàðäû» æ¾ðåãi ºàøàíäà îñûëàé ¹îé, – äåï, Àºàí æ¸éìåí ¼çiíå-¼çi ñûáûðëàäû. Ñàáຠàÿºòàëûï ñòóäåíòòåð àñû¹ûñ øû¹ûï æàòòû. Àºàí àñûºïàé êiòàïòàðûí æèíàï ñ¼ìêåñiíå ñàëûï æàòºàí à¹àéûíû» ºàñûíà êåëäi. – ²àëàé, Àºàí, ñàáຠ½íàäû ìà? – μíà¹àíäà ºàíäàé, “Æiáåê æîëû” àòàóû ºàøàí

øûººàíû æàéëû áiëäiì, – åêåói ê¾ëå ñ¼éëåï ñûðòºà áåòòåäi. Àºàí¹à Àéäîñ à¹àéäû» àøûº-æàðºûí ìiíåçi ½íàéòûí. Ñîë øûººàííàí Æàííà àïàéûíû» êàáèíåòiíå êåëäi. Åñiãi ºè¹àø àøûº ò½ð åêåí. Æàéìåí åñiêòi ºà¹ûï åäi: – Êiði»iç, – äåãåí Æàííà àïàéûíû» äàóûñû øûºòû. Àºàí ê¾ëiìñiðåãåí ºàëûïïåí êàáèíåòêå êiðäi. – Îé, Àºàí, êið-êið, ñåí åêåíñi» ¹îé, êåë îòûð. – Ñàëàìàòñûç áà, æ½ìûñû»ûç ºàëàé? Ìàçàëà¹àíûìà êåøiðiì ¼òiíåìií. – Åøòå»å åòïåéäi êåë, iøiì ïûñûï îòûð åäi, ê¼ðiíáåéñi» ¹îé, ñåññèÿ ºàëàé? – Á¸ði æàºñû, ðàõìåò. – Àéòà áåð, Àºàí, ºàíäàé æà»àëûºòàð áàð. – Iøiìå îé òîë¹àíäà ñiçäi içäåéìií, òóðà áið êåñåãi ºàëàíûï áiòiï, åíäi øàòûðû êåðåê áîëûï ò½ð¹àí òàìäàé. Áiðຠñîë êåñåêòåð ìûºòû ºàëàíñà ¹îé. Æàííà Àºàííû» îéûí á¼ëìåéií äåãåíäåé åçó òàðòûï ê¾ëiï ¾íäåìåé îòûðà áåðäi. – ͽðòàé åêåóìiç àäàìäûº, ñûïàéûëûº òóðàëû áiðàç ñ¼ç ºîç¹àï åäiê... Åøêiì äå ¼ç áàñûíà æàìàíäûº òiëåìåéäi, áiðຠºàé¹û ºàñiðåò øåêêåí àáçàë æàíäû ê¼ðãåíäå, áàñºà ò¾ñêåí ºèûíøûëûºòàðäû» æàéûí ºîç¹àìàñ áîëàð. Êiìäå-êiì ¼çií-¼çi æ¸íå ¼ç ñ¼çií ä¸ðiïòåñå, íå äåãåí æàìàíäûº, íå äåãåí áàºûòñûçäûº. – Àºàí, ñåí ê¼ï í¸ðñåíi æ¾ðåêïåí ºàáûëäàï ¾éðåíãåíñi», òiïòi ñîëàé ºàëûïòàñòûðûï àë¹àíñû». Îëàé åòïåéòií äå æåðëåð êåçäåñåäi. Ìûñàëû ¸ëåì õàëºû ¼çií-¼çi ºàäið ò½òàäû, áiðຠêåéäå ¼ç ñ¼çäåði ¼çäåðiíå áàë òàòèòûíäàé ñåçiëåäi. Ñîë ñèïàòûìåí äå àäàìçàò íàäàíäûºòû» áàòïà¹ûíà áàòàäû. Á½ë îíû» îé-íèåòiíi» àìàëñûç îñû êåñiðäi» òûðíà¹ûíà iëiêêåíií áàéºàòàäû. – Áiðåóëåð ¼ìiðäi ñóðäîïåðåâîäïåí ê¼ðñåòóãå òûðûñûï ¸óðå-ñàðñ໹à ò¾ñiï æàòñà, åíäi áiðåóëåði áîñ º½òûøà ¸ðêiìíi» æîëûíäà àðûäà-áåði äîìàëàï æàòûð.

– Àºàí, ìûíà ñ¼çi» ñ¸ë ê¾ëêi øàºûðàòûíû áîëìàñà ìà¹ûíàñû òåðå»äå æàòûð. “Îé äà ê¼ï, óàéûì äà ê¼ï – îéëàé áåðñå», îé äà æîº, óàéûì äà æîº – îéíàé áåðñå»” äåï ¸ðiäåí îéëàé áiëåòií ½ëû àäàìäàðûìûç àéòºàí ¹îé. – ȸ, Æàííà àïàé, îéû»ûçäû ò¾ñiíãåíäåéìií, îéëàé áåðìåé áið ñ¸ò îéíà äåï îòûðñûç ¹îé. Ìåí îéûìà øåêòåó ºîÿ àëìàéìûí, îë ìåíi» ºîëûìíàí êåëìåéäi. – ̽íû» á¸ðií óàºûòòû» åíøiñiíå ºàëäûðñàº, á¸ðií ¼çi-ຠøåøiï áåðåäi. Áiðຠáîëàøຠòóðàëû îéëà¹àí æàºñû. – Ìåí á½ëäûð áîëàøà¹ûìäû îéëàï òàóûñà àëìàéຠºîéäûì. Á¸ði äå áåëãiñiç, – Àºàí îéëàíûï ºàëäû. – Àë¹à ºîé¹àí å» ìà»ûçäû ìàºñàòû» íå? Æàííà àïàéûíû» ñ½ðà¹ûíà Àºàí îéëû ºàëûïòà îòûðûï: – Åøáið æàííàí îçûï åðåêøåëåíáåó, àðòòà äà ºàëûï ºîéìàó, – äåï æàóàï áåðäi. – Ľðûñ àéòàñû», îéëàíäûðàòûí ì¸ñåëå åêåí. Àëäà ñåí áàñºû» êåëåòií, áiðຠáàñïàó êåðåê áàñïàëäàºòàð êåçäåñåäi, ñîë êåçäå ìûºòàï îéëàíûï ä½ðûñ ºàäàì æàñàñà», á¸ði äå æàºñû áîëàäû. Îñû êåçäå òåëåôîí øûðûëûíàí îéëàðû äà, ñ¼çäåði äå á¼ëiíiï êåòòi. Æàííà ñ¼éëåñiï áîëûï îðíûíàí àñû¹ûñ ê¼òåðiëiï: – Îé, Àºàíòàé, ìåíi» æèíàëûñûì áàðûí ½ìûòûï êåòiïïií, àéûï åòïåñå» êåòóiì êåðåê, – äåäi. – Æàºñû, ìåí äå øû¹àéûí, ñàó áîëû»ûç! – Ñàó áîë, Àºàí. Àºàí àëäà¹û åìòèõàíäàðäû îéëàï áàñû ºàòûï êåëåäi. Åñiíå àëñà áið ò¾ðëi ºîðºûíûø ïà, àñû¹ûñ ïà ¸éòåóið áið ¼çãåøå ñåçiì æ¾ðåãií ºàïòàé êåòåòiíi ò¸éiði. ²îëûíäà¹û êiòàï òîëû ïàïêàñûí áið î» ºîëûíà, áið ñîë ºîëûíà àóûñòûðûï ½ñòàï àñû¹ûñ áàñûï êåëåäi. ʼøå øóëû, àäàì ø½áûï æ¾ð. Àëìàòûíû» ê¼øåëåðiíäå àäàì ñàðºûë¹àí áà?!

º½äàéûì, Àñàí ñèÿºòû æàíäàð¹à òàðøûëûº, ºàé¹û áåðå ê¼ðìå, ¼éòêåíi îëàð îíäàé¹à ò¼çáåéäi, ê¼òåðå àëìàéäû. ²èñàé¹àí øåãåíi ½ðûï ò¾çåòå àëàñû», àë ºèñûº æîë ò¾çó æîë¹à òiðåëiï áàðûï ò¾çåëåäi. Ìåí íå äåï ñûí àéòûï êåòòiì, Àñàí ¼çií-¼çi ¹àíà ò¾çåòå àëàäû. Àë, ìåí òåê ºàíà òiëåêøiìií”. – Àºàí, – äåãåí äàóûñòàí ñåëê åòå ºàëäû. Àºàí á¼ëìåñiíåí øûºòû. ²àðàñà ¾éãå °êåñi, Øåøåñi, ºàðûíäàñû Ëàóðàëàð êiðiï êåëå æàòûð åêåí. – Àºàí, êåëøi áåði, êåëøi, – ìàìàñû Àºàíäû ê¼ðiï æûëàï æiáåðäi. Ѹóëå ¸ïêåñi àíà ìåí áàëàíû ê¼ðiï ¼çií òóðà åêi æàííû», àíà ìåí áàëàíû» îðòàñûíäà ¸äåéi ò½ð¹àí ºàðà íèåò æàíäàé ñåçiíäi. ʼç àëäûíà áið êåçäåãi ¼ç ¸êå-øåøåñi åëåñòåé êåòòi. Å» ñû ðåò ¼çåí æà¹àñûíà êåòiï áàðà æàòºàí ¸êåøåøåñiíi» ñ¼çäåði. ²ûçäàðûí ºèìàñòûºïåí º½øàºòàï ò½ðûï ìà»äàéûíàí êåçåê-êåçåê òàëàñà ñ¾éãåíi. Á¸ðiá¸ði êåøåãiøå ê¼ç àëäûíäà. Àíà¹à, áàëàñûí ñà¹ûíûï æåòêåí àñûë àíà¹à ºîñûëà æûëàï ò½ðäû. Àºàííû» àíàñû Æàíàð ìåí ¸êåñi ̽ðàò êåëiï ò½ðà àëìà¹àíäàðûíà êåøiðiì ñ½ðàï æàòûð. Ëàóðà ¼òå ñûïàéû, ñûçûëûï îòûð. Á½ðûí¹ûäàé åìåñ, áîéûí ò¾çåï åñåéiï ºàë¹àí ñåêiëäi. Àºàííàí àóíûìàéäû. ²èûë¹àí ºàñû ìåí ½çûí, òiê êiðïiêòåðiíå, ì½ðíûíà äåéií ½ºñàéäû. Àºàí ºàðûíäàñûíà ê¼ï ºàðàäû. Iíiñi æàéëû ñ½ðà¹ûñû äà êåëìåäi. Ѹóëå, Æàíàð, Ëàóðà ¾øåói àñ á¼ëìåäå áið í¸ðñåëåð ïiñiðiï æ¾ð. ¶øåói ê¾ëiï áið-áiðiíi» ¸»ãiìåñiíå ì¸ç áîëóäà. ²îíຠá¼ëìåäå ̽ðàò ïåí Àºàí ¼çàðà ¸»ãiìåñií à¹ûçóäà. – Ò¼ðòiíøi êóðñºà äà ¼òòi», º½äàé ºàëàñà ¸íå-ìiíå äåãåíøå áiòiðåñi». ²àíäàé ìàºñàòû» áàð? – Ìàºñàò ê¼ï ºîé. ²½ð¹àº ìàºñàòòàðûìäû àéòûï æàòóäû» äà êåðåãi øàìàëû øû¹àð, – äåï, Àºàí ñóûº

æàóàï áåðäi. °êåñiíi» ½ëûì íåìåñå Àºàí, äåï àéòïà¹àíûíà ðåíæiãåíäåé áîëäû. Àºàí ¼çií ¾ëêåí àäàìøà ñåçiíñå äå ¸êåíi» àëäûíäà åøáið àäàì áàëàñû ¼çií ¾ëêåí ñåçiíáåéòiíií ½ºòû. Áiðຠá½ë ½¹ûíó ¸øåéií áiðíåøå ñåêóíòòàð¹à ¹àíà ñîçûëäû. – Ñåí îºóû»äû áiòiðãåí ñî» Àñòàíà¹à êåë, ìåí ê¼ìåêòåñåìií. Áiç äå ñåíi» îòáàñû»áûç. ´ç æàðû¹û»äû æ½ðòºà æàºûíäàòûï ºîéñà», æàðûº îäàí àçàéûï ºàëìàéäû. Àºàííû» àóçûíàí ñ¼ç øû¹àð åìåñ. Îðíûíäà ͽðòàé áîë¹àíäà ¸êåñiìåí îñû óàºûòºà äåéií îéíàï, ¸ð í¸ðñåëåðäi àéòûï òàñòàð åäi. Àë Àºàí øå, íå àéòàðûí áiëìåäi. Åøòåìå äåï àóçûí àøºûñû æîº. – Æiãiòòåð, äàñòàðõàí¹à êåëi»äåð, – Æàíàð æàäûðàï ºóàíûï æ¾ð. Áiðãå îòûðûï òàìàºòàíäû. Åðòåñiíå ¾é òûï-òûíûø, åøêiì ºàëìàäû. Êåøåãi ½ðó-äûðó á¾ãií ò¾ñ ñåêiëäi. Áið êåçäå òåëåôîí øûðûëäàé êåòòi. – ȸ, òû»äàï ò½ðìûí – Àðûñ ºàëàñûíàí òåëåôîí ñî¹ûï ò½ð¹àí ͽðòàé åäi. – Î, ͽðòàé, ºàëû» ºàëàé? Íå iñòåï æ¾ðñi»? Êåëiï êåòïåéñi» áå, ê¾òiï àëàìûí. Àëìàòûíû ñà¹ûíäû» áà? Åêåói áiðàç ñ¼éëåñiï ò½ðäû. Àºàí ê¼øåãå øû¹ûï ºûäûð¹ûñû êåëiï, ºóàíûøòû ê¾éäå ¾éäåí øû¹ûï êåòòi. ʾíäåãiäåé åìåñ, á¾ãií ê¼»iëi ê¼òåði»êi, àñû¹à áàñûï êåëåäi. °äåìi ê¼øåíi» áîéûíäà¹û ºàòàð ò½ð¹àí îðûíäûººà îòûðäû. Iøòåé ò¾ðëi îéëàðäû» áàñûí ºàéûðóäà. ´çiìåí-¼çi ñ¼éëåñåòií ¸äåòiíøå: “Àºàí ñåí áiëåñi» áå” äåï, äàóûñòàï ºîéäû. “Àéòøû, ñåí áiëåñi» áå? Íåíi? Îñû ºûç¹àíó ìåí ºûçû¹óäû» àéûðìàñûí àéòøû. ²ûç¹àíó – îë òåê ¼çiì ¹àíà áiëñåì äåãåí ñåçiì. Áiðåóäi» ¼çiíåí àðòûº áiëãåíií ½íàòïàó. Àë ²ûçû¹ó – òiïòi áàñºà ì¸ñåëå. Íå í¸ðñå áîëñà äà ºûçû¹ûï îºûï, ºûçû¹ûï iñòåãåí òèiìäi.

Ìåí ºûçû¹óäû ½íàòàìûí. ̸ñåëåí òåëåäèäàðäàí, ðàäèîäàí ñ¼éëåï æàòºàí òiëøiëåðäi», òà¹û ñîíäàé àäàìäàðäû» ¸äåìi, æàí¹à æà¹ûìäû ñ¼çäåðií òû»äàñຠòà, òû»äàìàñຠòà ñ¼éëåíiï, ¼òiï êåòiï æàòûð. Àë åãåð ñî¹àí ºûçû¹óøûëûºïåí ºàðàï, òû»äàñàº å» áîëìà¹àíäà áiðíåøå æàºñû ñ¼çäåð åñòiï, ½íàìäû ºàñèåòòåð àëà àëàìûç.” Àºàííû» ¸äåìi îéûí àíà ìåí áàëà á¼ëiï æiáåðäi. ²àñûíà êåëiï îòûð¹àí æàñ àíà ìåí ¾ø-ò¼ðò æàñàð áàëà¹à Àºàí ºûçû¹à ºàðàï ºàëäû. Áàëàñûíû» ò¾ðëi ñ½ðàºòàðûíà åðiíáåñòåí, ¸äåìiëåï æàóàï áåðiï îòûð¹àí àíà¹à ºàðàï îòûðûï ºûçûºòû. Áàëàñûí åðêåëåòiï áàð ¸äåìi ñ¼çií àéòûï îòûð. Å» êåðåìåòi òåê ºàçàºøà ñ¼éëåãåíi åäi. Áið êåçäå êiøêåíòàé áàëà Àºàí¹à ºàðàï: – À¹à, ñåíäå ìàøèíà áàð ìà? – äåäi. Áàëàíû» àíàñû ê¾ëiï: – À¹àíû ñåí äåìå, ñåíåí ¾ëêåí ¹îé, – äåï åäi, êiøêåíòàé ñ¸áè á½ðòèûï îòûðà ºàëäû äà áiðàçäàí ñî» ê¾ëiìäåï: – Àë ìåíäå ìàøèíà áàð, êåøå ïàïàì ¸êåëiï áåðäi, – äåäi. Àºàí áàëàíû» îéûíøûº ìàøèíà àéòûï îòûð¹àíûí åíäi ¹àíà áiëäi. Áàëàíû ºàñûíà îòûð¹ûçûï àëûï: – Àòû» êiì? – Àéäàð, ñiç øå? – êiøêåíòàé áàëà ñàºàóëàíà ñ½ðຠºîéäû. – Ìåíi» àòûì Àºàí. – Ý-ý, ñiçäi» àòûí Àºàí à¹à, – äåï, Àéäàð àíàñûíà ºàðàé á½ðûëäû. Æàñ àíà áàëàñûí º½øà¹ûíà áàñûï: – ²àéòàìûç áà, Àéäàð? – äåï åäi, áàëàñû áàñûí èçåäi. – À¹à»à íå àéòàìûç? – Ñàó áîëû»ûç, Àºàí à¹à, – äåï, ºîëûí ê¼òåðäi. – Ñàó áîë, Àéäàð. ȸ, êåðåìåò æàðàñûï-ຠò½ð. Àºàí ê¼ï îòûðäû. Àéíàëàäà¹û àäàìäàð¹à îéëàíà ê¼ç ñàëóäà. Áàðëû¹û ¼çãå ïëàíåòàäàí êåëãåíäåé, áiði

àñû¹ûñ, áiði æàéáàðàºàò ê¾éäå. Àºàí¹à ºàòòû áàòàòûíû îëàðäû» êèiìi. Åðêåãi åðêåêøå, ¸éåëi ¸éåëøå êèiíóäåí ºàë¹àíäàé òåãi. Æiãiòòåðäi ºîéøû, ìîéûíäàðûíà èòòi» øûíæûðûíäàé ñûìäàðäû îðàé áåðãåí. Êiìäi ê¼ðñå» äå ºîëäàðûíäà òåìåêi. Àë ºûçäàð¹à àéòàð ñ¼çi äå ºàëìàïòû. Îëàðäû» êèiìií àóûçáåí àéòó ºîðºûíûøòû, òiïòi ½ÿò. Øiðêií, ºàçàºòû» ñàëòûí ¸áäåí ëàñòàï áiòiðãåí. Îñûëàðäû ê¼ðãåíäå áiðò¾ðëi ¼ìiðäåí ò¾»iëiï êåòåòiíi áàð-òûí. Àºàííû» ñàíàñûíà ñi»ãåí áið îé, ¸ðáið ì¸äåíèåòòi àäàì àðçàí áîëñà äà ¼çiíå æàðàñûìäû êèiìiìåí ¹àíà àäàìè, ì¸äåíè ñûé¹à èå áîëà àëàäû. Ƹíå îñû îéûí ¼çi æ¾ç ïàéûç¹à ºîøòàéòûí. Îñûëàéøà áið ê¾í ºóàíûø, áið ê¾í ºàé¹û, æ½áàíûø àòòû òîì-òîì êiòàïøà ñûð¹ûï ¼òiï æàòòû. ¶ëêåí ¾éëåðií ñàòûï, ê¼ï ºàáàòòû ¾éäåí ¾ø á¼ëìåëi ï¸òåð ñàòûï àëûï, ñîíäà ê¼øiï áàðäû. Îñûëàé æàñàó¹à òóðà êåëäi äå, îñû¹àí ê¼íäi. Àºàí ¾ø á¼ëìåíi» òàðëû¹ûíà åìåñ, ê¼»iëiíi» ºàìäû¹ûíà íàëûäû. Äåìàëûñòàðû ¸ëi àÿºòàëìà¹àí áîëàòûí. Åð æiãiòòi» ê¾íäå ¾éäå îòûðà áåðói æàðàñïàéòûíûí îéëàï, ¾éëåðiíi» ºàñûíäà¹û ¾ëêåí àçûº-ò¾ëiê ä¾êåíiíå ñàòóøû áîëûï îðíàëàñºàí Àºàí ò¾ðëi á¸ëåíi áàñûíàí ¼òêiçáåñå äå ñîëàð ¾øií iøòåé ò¾»iëiï æ¾ðäi. ľêåíäå æàíûíà æàºïàéòûí òåìåêi, iøiìäiê, ñîñûí àéòó¹à äà àóçû áàðìàéòûí øîøºà åòií ñàòóûíà òóðà êåëäi. Êåé êåçäå åòòi» êåëãåíiíå ¾ø-ò¼ðò ê¾íäåé áîëäû, åñêiðäi äåï ñàòïàé ò½ðûï àëóøû åäi. Æàíûíà ºàòòû áàòàòûíû æàï-æàñ ºûçäàðäû» òåìåêiíi á½ðºûðàòûï êiðiï iøiìäiê ñ½ðàéòûíû. Àºàí àðëàíáàäû ºàíäàé ºèûí æ½ìûñ áîëñà äà iñòåé áåðäi. Òà»åðòå» åðòå êåëiï, ¾ëêåí ä¾êåííi» øà»äàðûí ñ¾ðòiï, êåøêå áàðëû¹û òàðºà¹àíäà åäåí æóàòûí. ²îëûíàí êåëãåí æ½ìûñûí àÿíáàé àäàë iñòåóãå òûðûñòû. Àäàëäûºòû» ¸éòåóið áið ºàéòàðûìû áîëàòûíûí îéëàéòûí. ʼïòi» àðàñûíäà æ¾ðiï ºèÿëè ê¾éiíåí àéðûëûï ºàëàòûíäàé ìà, ¸éòåóið æ½ìûñïåí áîëûï êåòòi.

ƽìûñòàí ò¾íäåëåòiï ºàéòûï êåëåäi. Øàðøàó ê¾éiíå ê¼øåäåãi æàñòàð ºîñûìøà, øàðøàó ºîñûï áåðiï èû¹ûí àóûð æ¾êêå øûëàï æiáåðãåíäåé. “Äåìàëûñòà æ¼íäåï òå äåìàëìàéòûí áîëäûì ¹îé” äåï iøòåé æàñòûºòû» àëàóûíà áåðiëiï êåòiï ºàëàòûí. Áiðຠê¾íií áîñºà ¼òêiçãiñi êåëìåéòií åäi. ´ìiðäi» æàë¹àí åêåíií àéíàëàäà¹û àäàìäàð ìåí ò¾ðëi æà¹äàéëàð ä¸ëåëäåï áåðiï îòûðäû. Àºàí øàðøàé áàñûï ¾éãå êiðäi. °ïêåñi ½éûºòàï ºàë¹àí åêåí. Òàð ¾éäi» ºàð໹ûëû¹û æ¾ðåãií ºûñûï æiáåðäi. Ê¼ï ºàáàòòû ¾éäi» òûï-òûíûø áîëìàéòûíû áåëãiëi ¹îé. ²½áûðëàðäû» ñóû àäàì¹à ½éºû áåðìåé òàñûðëàï æàòàäû. Îäàí ºàëñà ê¼ðøiëåðäi» òàñûðû, àé¹àéû àíûº åñòiëóäå. Àºàí ¸áäåí òûíûøòûººà ¾éðåíãåííåí áå, ìûíà øóäàí áåçiï êåòêiñi êåëäi. Åðòå» äåìàëûñ åêåíií îéëàï ê¼»iëií ñ¸ë òûíûøòàï ½éûºòàï êåòòi. Òà»åðòå» ½éûºòàï ºàëûïòû. °ïêåñi äå îÿòïà¹àí åêåí. Ñà¹àò òiëi òî¹ûçäàí îí êåòiïòi. ¶éäi» iøi êåøåãiäåé åìåñ ¸äåìiëåíiï êåòêåí ñåêiëäi. Òàï-òàçà, òàçà àóà. Àºàí ê¼»iëäi ò½ðûï æóûíûï àëäû. Àñ á¼ëìåãå êiðñå, ¸ïêåñi øàé äàéûíäàï îòûð åêåí. – °ïêå, á¾ãií æ½ìûñºà áàðìà¹àíñûç áà? – Æîº, Àºàíòàé, á¾ãií ìà¹àí äà äåìàëûñ. – ²àíäàé æàºñû áîëäû, åêåóìiç áið äåìàëàéûºøû, – äåï, Àºàí ñ¼éëåðií ñ¼éëåï àëûï øàðøàï æ¾ðãåíií áiëäiðiï àëäûì áà äåï ºûñûëûï ºàëäû. Áàéºàñà ¸ïêåñi á¾ãií ñåçiìòàëäû¹ûí ½ìûòûï êåòêåí áå, åøòåìå äå áàéºàìàäû. – Îòûð, – ¸ïêåñi ê¾íäåãiäåé ê¼»iëäi. Àºàí ¸ïêåñií ê¼ðñå áîëäû øàðøà¹àíû áàñûëûï, àóðóû æàçûëûï êåòåòií. Áiðຠº½áûðëàðäû» òàñûðû ìåí ñûëäûðûíàí º½òûëà àëìàé-ຠºîéäû. Åêåói ¸äåìiëåï îòûðûï øàé iøiï îòûðäû. Ò½íûï ò½ð¹àí òûíûøòûºòû Àºàí á½çäû. – °ïêå, ê¼ï ñ¼éëåãåí æàºñû ìà îñû?

– °ð ò¾ðëi ¹îé, êåé æåðäå àç ñ¼éëåãåí ä½ðûñ, àë êåéäå ê¼ï ñ¼éëåóãå òóðà êåëåäi. – ȸ, ñ¼ç... ñ¼ç äåìåêøi á½ë ái𠺽äiðåòòi ê¾ø åìåñ ïå?! Êåéäå “ñ¼ç” ìà¹àí áàëàïàí ñåêiëäi ê¼ðiíåäi óûñòàï ºûññà» ¼ëiï ºàëàäû, àë áîñàòñà» ½øûï êåòåäi. Êåéäå îéëàï-îéëàï áiçäi» ñ¾éiíåòiíiìiç äå, ê¾éiíåòiíiìiç äå îñû ñ¼ç ¹îé äåï øåøåìií. Ľðûñ îéëàðäû» åòåãiíäå æ¾ðó æàºñûëûºòû» íûøàíû. Àë æàºñû îéäà æ¾ðãåí ¸ðáið àäàìíàí æàºñû äà, æàí¹à æà¹ûìäû ñ¼çäåð øû¹àäû. Åë ñàòºûíñûç, ì½ç ºàòºûëñûç áîëìàéäû ¹îé. Ñàòºûíäàðäàí øûººàí ñ¼ç åøòåìåãå äå æàðàìàéäû, – äåäi Àºàí. Ѹóëå ¸ïêåñi æàéìåí ñ¼éëåï: – Áàëà áîï êåòiï, äàíà áîëûï îðàëäû äåãåí îñû, – äåäi Àºàí¹à ºàðàï æûìèûï. Àºàííû» æàí-ä¾íèåñií ìàºòàíûø ñåçiìi æàóëàï àëñà äà îë ñåçiìií ñûðòºà øû¹àðà àëìàäû. Àðòûíøàຠ¸ïêåñiíi» ê¼çiíåí ºóàíûø îòû ê¼ðiíäi. Àºàí ¸ïêåñií ºàòòû àÿéòûí äà ºûçû¹àòûí. ²ûçû¹àòûíû – îíû» ¸äåìi äå ì¸äåíèåòòi ñ¼çäåðiíå. Àë àÿéòûíû – ¸ëi ê¾íãå äåéií æ½áûíû» æîºòû¹û. Øiðêií, ºàñûíäà æàðºûðàï æàðû îòûðñà æàðàñûï-ຠêåòåð åäi. Àìàë ºàíøà òiëåêòåñ áîë¹àííàí áàñºà øàðà æîº. Àðàäà¹û áiðàç òûíûøòûºòû Ѹóëå ¸ïêåñi á½çäû. – Àºàíòàé, ñ¼ç äåìåêøi, ñ¼çäi» äå øû¹àð øû»û áàð, º½ëà𠺽çû äà æîº åìåñ. Àäàìäû áið ñ¼çáåí ºóàíòó¹à äà, åñiíåí øûºïàéòûíäàé åòiï ºàé¹ûðòó¹à äà áîëàäû. Ìûñàëû òàóäû» øû»û äåï àéòà ñàëó î»àé, àë òàó¹à ºèíàëûï øûººàí àäàì ¹àíà “òàóäû» øû»û” äåãåí ñ¼çäi» ºàäiðií áiëåäi. Ѽçäi» ºàäiðií áiëó î»àé åìåñ. λàéû îéëàíáàé ñ¼ç ºàäiðií áiëìåé àéòà ñàëó, áàñºà á¸ëå áîëûï ºàéòûï êåëìåói, ì¾ìêií åìåñ. Àºàí ¸ïêåñi Ѹóëå åêåói ê¼ï óàºûò ¸»ãiìåëåñiï îòûðäû. Àºàí ¼ìiðiíi» òåê ºàíà ºàé¹ûìåí ¼òïåéòiíií òà¹û äà îéëàäû. Îñûíû» áàðëû¹û áiðiíøi Àëëàíû», åêiíøi ñ¾éiêòi Ѹóëå ¸ïêåñiíi» àðºàñû åêåíií äå ¸ðêåçäåãiøå îéûíà ò¾éå ½ñòàäû. Áið êåçäå Àºàííû»

æ¾çi ê¾ëiìäåï êåòòi. °ïêåñi ñåçãåíäåé ¾íäåìåé Àºàí¹à ¾»iëå ò¾ñòi. Àºàí áîëñà àéòàéûí áà, àéòïàéûí áà äåãåíäåé òà¹û äà ¾íäåìåé ºàëäû. °ïêåñi ¼çi áàñòà¹ûñû êåëiï: – Íå áîëäû, Àºàíòàé, ìà¹àí áiðäå»å àéòºû» êåëäi ìå? – äåï åäi, Àºàí òà¹û äà ê¾ëiìäåï: – °ïêå, åêåóìiçäi» áîñ êåçiìiçäå Ìåäåóãå áàðñຠºàéòåäi. Äåìàëàñûç ¹îé, – äåï åäi, ¸ïêåñi æàðàéäû äåãåí ºàëûïïåí æûìèûï ê¾ëäi äå: – Á¾ãií áàðñຠºàéòåäi, – äåäi. Ѹóëå ìåí Àºàí äåìàëûï êåëóãå äàéûíäàëäû. ´çäåðiíå êåðåê çàòòàðûí àëûï æîë¹à øûºòû. ²àëàíû» îðòàëû¹ûíà áàðûï àëòûíøû àâòîáóñºà îòûðûï Ìåäåóãå ºàðàé òàðòûï êåòòi. Ìåäåóäi ê¼ðiï æ¾ðñå äå îñû æîë¹ûñû êåðåìåò ¸äåìi ñåêiëäi áîëûï ê¼ðiíäi. °ð êåëiñòåðiíäå ½çûí áàñïàëäàºòàðäàí ºèíàëà øû¹ûï àðòûíøà àÿºòàðûí áàñòûðìàé àóûðóøû åäi. Àë ºàçið áið áàñïàëäຠåêiíøi áàñïàëä຺à ñèëàï øû¹àðûï ñàëûï ò½ð¹àíäàé, åêåói äå øàðøàð åìåñ. °ð ñ¼çäi» áàñûí àéòûï àÿ¹ûí àéòà àëìàé, Àºàí îòûðà ñàëà ñàíûí ºîëûìåí ñûëàï äåì òàðòà àëìàé ê¾ëóäå. ´éòiï-á¾éòiï, îòûðûï-ò½ðûï ê¾ëiï æ¾ðiï ò¼áåãå äå ê¼òåðiëäi. Æî¹àðû¹à øû¹ûï åêåói äå ¾íäåìåé îéäà ºàëäû. Êåðåìåò òàáè¹àòòû» ñ½ëóëû¹û åêåóií äå æàóëàï àë¹àíäàé áið ñ¸ò ¾íñiçäiê áàóðàï àëäû. °ëäå á½ëàðäû ¸ëåì ìàõàááàòû íå àóà, áó, òàáè¹àò ìàõàááàòû æàóëàï àëäû ìà, ¼çäåðiíå äå áåéì¸ëiì. Åêåói äå áið-áiðiíå òië ºàòóäàí ºàë¹àíäàé ¼ç îéëàðû ¼çäåðiíäå. ̾ìêií òàçà àóà¹à ìàñ áîëäû ìà. Òûï-òûíûø ¾íñiçäiêòi æàðûï æiáåðãåíäåé Àºàííû» “Òàìàøà” äåãåí ñ¼çi ¸ïêåñií îäàí áåòåð òàáè¹àòºà ¹àøûº åòòi ìå, ì¾ìêií ñîë ñ¼çäi ðàñòà¹ûñû êåëäi ìå åêi ºîëûí åêi æà¹ûíà ñîçûï êåðiëå ½çຠäåì àëäû. – Ѹóëå ¸ïêå, Ìåäåóãå ºàíøà êåëiï æ¾ðñåì äå ì½íäàé ðàõàòºà áàòïà¹àí åäiì, ñiç ºàëàé îéëàéñûç? – äåãåí Àºàííû» ñ½ðà¹ûíà æàóàï áåðãiñi êåëìåäi ìå: – Àëòûíûì, ìåí ñåíi ºèìàéìûí, – äåï, Àºàíäû

º½øà¹ûíà ºûñûï åðêåëåòå èiñêåäi. Àºàí åøòåìåãå ò¾ñiíáåäi, ò¾ñiíãiñi äå êåëìåäi. Îéûí åøºàéäà á½ðìàé, ðàõàò ê¾éãå á¼ëåíiï åìiðåíå ò¾ñòi. Áiðàçäàí ñî» åêåói øûðøàëàðäû» àñòûíäà îòûðûï äåì àëäû. Ѹóëå îðíûíàí æ¸éìåí ò½ðûï øûðøàëàðäû àðàëàï æ¾ðiï êåòòi. Àºàí ¾íäåìåñòåí îòûðà áåðäi. Òàáè¹àòºà ºûçû¹ûï îòûð¹àíû áîëìàñà îéûíäà àðòûº îé áîëìàäû. Áið êåçäå æ¾ðåãi àëûï-½øûï øàíøûï êåòòi. ƾðåãiíi» øàíøóû æèiëåé ò¾ñêåí ñî» æ¸éìåí îðíûíàí ò½ðûï æ¾ðäi. °ïêåñií içäåäi. Æàºûí àðàäàí ¸ïêåñií òàáà àëìà¹àí ñî» ñó iøiï ºàéòà îòûðäû. °äåòòå æ¾ðåãi øàíøûï áàñûëóøû åäi, àë á½ë æîëû ì¾ëäåì áàñºàëàé àóûðûï äåì òàðòà àëàòûí åìåñ. Áið óàºûòòà æ¸éìåí áàñûëà áàñòàäû. °ïêåñi ¸ëi æîº. ²àòòû øîøûíäû ìà, ¸éòåóið îðíûíàí ò½ðûï ¸ïêåñií içäåóãå êåòòi. Æàíàøûðû æàë¹ûç ¸ïêåñi áîë¹àí ñî» ¼çiíå íå áîë¹àíûí, æ¾ðåãiíi» àóûð¹àíûí àéòºûñû êåëäi ìå ¸éòåóið ¸ïêåñiíåí ê¼ìåê ê¾òiï êåëåäi. Æàºûí àðàäàí ê¼ðiíáåäi. Æî¹àðûäàí ò¼ìåí ºàðàï åäi àäàìäàðäû» òîïûðëàï ò½ð¹àíûí, ìèëèöèÿëàð æèíàëà áàñòà¹àíûí ê¼ðäi äå áið í¸ðñåíi ñåçãåíäåé ò¼ìåíãå ºàðàé áàð ê¾øiìåí ½ìòûëäû. Ñîíøàìà ê¼ï áàñïàëäàºòàí ºàëàé òåç ò¾ñêåíií ñåçáåé äå ºàëäû. Áàð ê¾øiìåí æ¾ãiðiï êåëåäi. ʼçi á½ëäûðàï ¼ëiêêå æèíàë¹àí ºàð¹àëàðäàé ¹½æûíà¹àí àäàìäàðäû ¸ðå» ê¼ðiï êåëåäi. Ìiíå, áàð ûíòà-øûíòàñûìåí ºîðºûíûøòû» º½øà¹ûíäà êåëå æàòºàí Àºàí áàð æàéäû ñåçãåíäåé. ̾ìêií îëàé åìåñ, ì¾ìêií ñîëàé, íå îéëàðûí äà áiëìåéäi. ²½ñøà ½øûï êåëå æàòºàí Àºàíäû ïîëèöèÿ ºûçìåòêåðëåði ½ñòàï ºàëäû. – Ѹóëå ¸ïêå, – Àºàííû» æàí äàóûñû øûºòû. Åëäi» áàðëû¹û Àºàíäû àÿï êåòêåí ò¸ðiçäi. Àë Àºàí áîëñà áåñ-àëòû ºàäàì æåðäå æàòºàí Ѹóëå ¸ïêåñiíå æåòå àëàð åìåñ. Áàð ê¾øií ñàëûï ½ìòûëñà äà àäàìäàð æiáåðìåäi. Èû¹ûíàí ìûºòàï ½ñòàï ò½ð¹àí ¾ëêåí êiñiãå æèiðêåíå áið ºàðàäû äà æ½ëºûï ºàëûï åäi áîñòàíäûºòû» òóû æåëáiðåé æ¼íåëäi.

Áiðຠá½ë êåçäå Ѹóëå ¸ïêåñií æåäåë æ¸ðäåì àëûï êåòêåí áîëàòûí. °ïêåñiíi» æàòºàí æåðiíå æåòiï áàðûï òiçåðëåï îòûðà ºàëäû. ƽðò ¸ëi òàðàé ºîéìàäû. ʼçiíåí ຺àí ìîíøຠæàñòàð æåðãå òàìûï æàòòû. Îñû êåçäå ºàñûíäà æàíàøûð æàí áîë¹àíäà áàñûíàí ñèïàï, æàíûíà æàëàó áîëàð åäi-àó. Àºàí ¼ç æàéûí ¼çi áiëìåäi. Àñàó ຺àí òå»iç òîëºûíûíäàé òå»ñåëãåí áàñûí ½ñòàï å»iðåé æåðãå áàñûí ½ðäû. Áàð îéû íåãå ¸ïêåñiìåí áiðãå áîëìà¹àíûíäà. Îñûëàéøà ºàíøà ºàé¹ûð¹àíû áåëãiñiç, îðíûíàí ò½ðàðûí, íå îòûðà áåðåðií áiëìåéäi. ²àëàíû» ìåéðiìñiç îðûñòàðû ¾íäåìåñòåí òàðàï æàòòû. Ìiíå òà¹û äà æàë¹ûç ºàëäû. Îðíûíàí ½øûï ò½ðûï, òiñòåíå æ¾ðiï çàòòàðûí æèíàï àëûï æîë¹à øûºòû, ºàéäà áàðàðûí áiëìåéäi, ¸éòåóið àâòîáóñºà ìiíäi. °ïêåñi ºàé àóðóõàíàäà, ì¾ìêií æàí ¸ïêåñiíåí, æàíûíäàé æàºñû ê¼ðåòií æàíàøûðûíàí àéðûëûï ºàë¹àí øû¹àð. Áàð ºîðºûíûøû îñû åäi. Àºàí ¸ëi ¼çiíå-¼çi èå áîëà àëìàé êåëåäi. ¶ìiòi ¼øiï, ºóðà¹àí ºàìûñøà ñîë¹ûí òàðòûï ñûíûï êåòóãå ñ¸ë-ຠºàëûï êåëåäi. ´ìiðäi» ì¸íi äå ñ¸íi äå ºàëìà¹àíäàé. Áàð àðìàíäàðû àëûñòà ºîë á½ë¹àï ºàøûï áàðà æàòûð ìà, ¸éòåóið ñåçiìäåðií ºèìàñòûº îòû áèëåï àëûïòû. ʼìåéiíå òû¹ûë¹àí æàñ ïåí ¼êiíiøòi ½ÿëøຠáàëàøà ¸ðå» ½ñòàï îòûð. Áið ñ¸òòå ½ÿ» òàðòûï ñ¸áè êåáií êèãåíäåé. Àâòîáóñòàí ò¾ñiï ¾éiíå ºàðàé òåç áàñûï æ¾ðiï êåëåäi. Îñû êåçäå æûëû ñ¼éëåãåí áiðåó-ìiðåóëåð áàð áîëñà åêi èû¹ûí áåðå æûëàð åäi. ´çiíi» åð æiãiò åêåíií åñiíåí øû¹àðûï àë¹àí ò¸ðiçäi. ¶éiíå æàºûíäà¹àí ñàéûí ê¾øi îðíû¹ûï, åñiíå ¸ëäåíå ò¾ñòi. °ð êåç ¼ìiðäi» ºàòàë åêåíiíå íàëûäû äà, ê¼òåðå àëàòûíûíà ñåíiìäiëiê áiëäiðãåíäåé òiñòåíiï, ºàäàìûí íûº-íûº áàñûï êåëåäi. ¶éãå àñû¹à êiðiï òåëåôîííû» º½ïèÿ á¼ëiãií òåêñåðå áàñòàäû. Åøºàíäàé òåëåôîí ºî»ûðàóû ò¾ñïåãåí åêåí. ²àéäà áàðûï íå iñòåðií áiëìåé îòûð¹àíäà òåëåôîí ºî»ûðàóû á¼ëìåíi àëûï êåòòi. – Àëëî, àëëî – åøêiì æàóàï áåðìåäi, ì¾ìêií ¾çiëiï êåòòi ìå. Àºàí ¾éãå ñèìàé áið îòûðäû, áið ò½ðäû.

ƽìûñûí îéëàó¹à øàìàñû äà æîº. Òåëåôîí ºî»ûðàóû òà¹û äà ñî¹ûëäû. Àóðóõàíàäàí åêåí. Àºàí àóðóõàíà¹à æèíàëäû. Æàºûí æîë àëûñ òàðòûï êåòêåíäåé ìå, ¸ëäå ê¼ëiêòåðäi» áàðëû¹û áàðûíøà æàé æ¾ðóãå êåëiñiï àë¹àíäàé ìà áiðiíå-áiði æîë áåðìåé, áiðiíi» æîëûíà áiði øû¹ûï ìàçà»äû ºàøûðäû. °éòåóið æåòòi-àó. Áèiê àóðóõàíà Àºàíäû æàíàøûðëûºïåí ñ¾çiëå ºàðñû àë¹àíäàé. μçûí ä¸ëiçáåí àñû¹à áàñûï æ¾ðiï êåëåäi. Àëäûíàí øûººàí êåçåêøiäåí ¸ïêåñiíi» ïàëàòàñûí áiëiï àëûï, ñîíäà ºàðàé æ¾ðäi. °ïêåñiíå êåëãåíií ºàéòñií åñiãiíi» àëäûíäà ìèëèöèÿëàð ìåí ä¸ðiãåðëåð ò½ðûï àëûï ñ½ðàºòû» àñòûíà àëäû. – Êiìi» áîëàäû? – ²àëàé º½ëàäû? – Áàñû àéíàëóøû ìà åäi? Àºàí åø ñ½ð຺à æàóàï áåðìåñòåí ¸ïêåñií ê¼ðóãå ñ½ðàíà áåðäi. – Êiðóãå áîëìàéäû, – äåãåí ä¸ó ºàðà ä¸ðiãåðäi» ñ¼çiíå ºàòòû íàëûäû. Æàí-æà¹ûíäà¹û àäàìäàðäû áîñºà æàºñû ê¼ðåäi åêåí. Áið ìèíóòòû» iøiíäå-ຠáàðëûº àäàì áàëàñûí æåê ê¼ðiï, àéòàð¹à ñ¼çi ºàëìàé ºàë¹àíäàé. Iøi îòøà ¼ðòåíiï áàðàäû. °ëåìíi» àëäàìøû ñ¼çäåðií æàíûíà æèíàï àëûï ¸çåð ò½ð. Àðòûº ºûëûº ê¼ðñåòïåé, ¼çií ½ñòàï ò½ð¹àí Àºàíäû àÿäû ìà, ¸ëäå ê¼çiíå á½ëàºøà òîëûï ò½ð¹àí æàñòû ê¼ðiï åëæiðåï êåòòi ìå, ¸éòåóið ê¼ïøiëiê Àºàíäû ¸ïêåñiíå êiðãiçäi. – Òåê ¸ïêå»å ñ½ðຠºîþøû áîëìà, – äåãåí ñ¼çäåí ñî» Àºàí àÿ¹û äiðiëäåï á¼ëìåãå êiðäi. Áåñ-àëòû ºàäàì àðûäà àïïຠáîëûï æàòºàí ¸ïêåñií ê¼ðiï ò½ëà áîéû øûìûðëàï ºîÿ áåðäi. Á¼ëìåäåãi æàí ò¾ðøiãå𠺽ðàëäàð îäàí áåòåð æàíûíà ñóûº äåì ¾ðëåãåíäåé. Åðíi äiðiëäåï, áîéûí ºîðºûíûø ñåçiìi æàóëàï àëûï îðûíä຺à æàéìåí îòûðà êåòòi. – °ïêå... ¸ïêå – ñ¼éëåóãå àóçû êåëìåé áàðàäû. Áàð

ê¾øií æèíàï ñ¼éëåóãå ½ìòûëûï åäi äàóñû øûºïàé ºîéäû. °ïêåñiíi» ºîëûí ½ñòàó¹à ºîðºûï îòûð. Åêi ºîëûìåí Ѹóëåíi» ¾ñòiíäå åíäi ìåíåí øûºïàéñû» äåãåíäåé áàð ê¾øií ñàëà áàñûï æàóûï æàòºàí ã¾ëäi ຠæàìûë¹ûíû ºûñûï ½ñòàï òiñòåíå ñ¼éëåäi. – °ïêåòàé, ìåíi òàñòàï êåòïåøi, òàñòàìàøû ìåíi, áiëåñiç ¹îé ñiç ìà¹àí êåðåêñiç, àñïàí¹à æåð, ã¾ëãå ñó êåðåêòåé. Ìåíi» áàñºà êiìiì áàð, àðìàíäà¹àí àðìàíäàðûìà æåòó ¾øií ìà¹àí ñiç êåðåêñiç. °ïêåñi åñòiï æàòºàíäàé æ½ìûï æàòºàí ê¼çiíåí æàéìåí æàñ ñûð¹ûï æàñòûººà ò¾ñòi. Àºàí¹à iøêi ñ¼çií æåòêiçå àëìàé ºèíàë¹àí ¸ïêåñiíi» ñ¼éëåói áûëàé ò½ðñûí ºîç¹àëûï ê¼çií àøó¹à øàìàñû êåëìåé æàòºàí áîëàòûí. Ѹóëå iøòåé îéëàé àëàòûíûíà ºóàíäû. Àºàíäû îéøà º½øòû, îéøà ñ¾éäi. Òiïòi îéøà ºàðñû àëäû. Å» ºèûíû øû¹àðûï ñàë¹ûñû êåëìåéäi. Æàí ä¾íèåñiíäå ò½íøû¹ûï æàòºàí ñ¼çäi» á¸ðií àéòûï ñàë¹ûñû-ຠêåëåäi. ľíèåíi» êå»iíåí íå ïàéäà ñ¼éëåóãå äåì æåòïåé ºèíàëûï æàòºàíäà. Ѹóëå iøòåé “Êåøiðøi, Àºàíòàé ñåíi òàñòàï êåòêiì êåëìåñå äå ñîë æàðäàí ¼çiì º½ëàï åäiì, ì¾ìêií ¼ìið ñ¾ðåðìií. Ñåíi ºèìàéìûí, áiðຠ¼ìið ñ¾ðó ìåí ¾øií êåðåê òå åìåñ. Òåê ºàíà æûëàìàøû, àëòûíûì, æàë¹ûçûì, ñåí æûëàñà» ìåí äå ºèíàëàìûí. Ìåíi ºèíàìàøû. Ñåí ¼ìiðäi ¼òå òàìàøà ò¾ñiíåñi» ¹îé, ñåí á¸ðiíå äå ò¼òåï áåðåñi»”. Ѹóëåíi» àðû ºàðàé îéëàíó¹à øàìàñû êåëìåäi. Àìàë ºàíøà æàðûº ä¾íèåìåí ºîøòàñàòûíûí ñåçiï-ຠæàòºàí ò¸ðiçäi. Àºàíäà ê¾ø ºàëìàäû, æ¾ðåãi àñû¹à ñî¹ûï êåóäåñií ìîòîðøà òåñiï áàðàäû. Àðºàñûíàí åêi ä¸ðiãåð êåëiï ñûðòºà àëûï øû¹ûï êåòòi. Àºàí ¼çií íûº ½ñòàäû. Áiðò¾ðëi ê¾øêå á¼ëåíãåíäåé ìå, áà¹àíà¹û áàð ¸ëñiçäiãií æå»å àë¹àíûíà iøòåé ºóàíäû. Àíàäàéäà ä¸ðiãåðëåðìåí ñ¼éëåñiï ò½ð¹àí áàñ ä¸ðiãåðãå áàðûï: – Êåøiði»iç ìåíi» ¸ïêåì ºàëàé, æàçûëûï êåòåäi äåï îéëàéñûç áà? – äåäi. ĸðiãåð áiðàç ¾íñiç ò½ðäû äà:

“ºàíäàé æà¹äàé” äåãåíäåé Àºàí¹à òåñiëå ºàðàäû. Àºàí áîëñà àðû ºàðàé ñ¼éëåðií, íå ñ¼éëåìåñií áiëìåé ò½ðûï ºàëäû. Îë àïàé íå ¾øií îëàé äåãåíií ò¾ñiíáåäi. Íåãå? Íåãå? ѽðàºòàí ñ½ðຠæàóûï æàòûð. Àºàí iøòåé òóûíäà¹àí íåãåëåðãå æàóàï òàïïàäû. Áiðຠåøòåìå áiëäiðìåñòåí æ½ìûñûí áiòiðiï àëûï ñûðòºà øûººàí ñî» áåçiï êåòêiñi êåëäi. Á½ë ¼ìiðäåãi àðòûº àäàìøà ñåçiíäi. Àºàíäû ºèûí ¼ìiðäi» ºûðñû¹û øàëûï º½ëàòºûñû êåëåòií ñåêiëäi. ͽðòàé-ຠÀºàíäû àéíàëà æà¹äàéûí æàñàï æ¾ãiðiï æ¾ð. – ͽðòàé, ìåí ¾éãå êåòåéií, àóðóõàíà¹à ¸ïêåìå áàðàéûí, – äåãåí Àºàííû» ê¼çºàðàñûíàí áið äå ºèûíäûºòû» òàáûí áàéºàìà¹àí ͽðòàé: – Æîº, Àºàí, êåòïåéñi» ºàçið ñàáຠáîëàäû – äåäi. – ²àíäàé ñàáàº? – ²àíäàé ñàáຠáîëñà äà ñà¹àí á¸ðiáið ¹îé, á¸ðií äå ñ¾éiï îºèòûíû»äû áiëåìií. Àºàí àìàëñûç ñàáàººà ºàòûñòû. ̸äåíèåòòàíó ñàáà¹ûíàí æà»àäàí îðòà æàñòà¹û ì½¹àëèìà êåëiïòi. Åñiìi Àºìàðàë. ƾðiñi, ñ¼çi – á¸ði-á¸ði ì¸äåíèåòòi. Æûìû» ºà¹ûï áàðëûº ñòóäåíòïåí ñ¸ëåìäåñiï àëûï ñàáàºòû æàéìåí áàñòàï êåòòi. “°ðáið òiðøiëiêòi» øûººàí òåãi àíà” äåï áàñòàë¹àí ñ¼çäåð æàë¹àñûï æàòûð. “²ûçäû» ½ëû ä¸ðåæåëi áîëóû øûººàí òåãiíå åìåñ àºûë, áiëiìiíå áàéëàíûñòû. Àºûëñûç, ¼íåðñiç ºûç – êèiìñiç äåíå. ²ûçäû» ê¼ðêi – áiëiì, àºûëäû» àæàð ê¼ðêi – ºûç. ´íåð ¼ðíåãiíñiç ãàó¿àðäû» äà ïàéäàñû æîº. Ñîíäûºòàí äà ì¸äåíèåòòi» àñûë êiëòi ºûçäàðäû» ºîëûíäà. °éåë àäàì ºàíäàé áîëìàñûí åðëåðäi ¼çãåðòå àëàäû. ̸äåíèåòêå äå áàñòàé áiëåäi. °éåë àíà – áàðëûº ºèûíäûºòû æå»åòií ñàðºûëìàéòûí ê¾ø, òiðøiëiêòi» ºàéíàð á½ëà¹û” äåï “ì¸äåíèåòòi” ºûç àòàóëûñûìåí åãiç åòiï ºîé¹àí àïàéûìûç áið êåçäå ¼ëå»äåòå æ¼íåëäi.

“°éåë ñ½ëó æàç¹û æàðûº òà»íàí äà, Îë òàçàðຠæà»à æàó¹àí ºàðäàí äà. Îíäà àëàïàò çàðÿäòàðäû» ê¾øi áàð, Íàéçà¹àéäàé øàòûðëàñà òà»äàíáà”. Ìiíå êåðåìåò òåìï, êåðåìåò îºó. “Æàò ºîëûíäà æàóòà»äàï, ºèíàëäû ºûðøûí ºûç ²àðà ¼êïåñi ºàçàíäàé á½ë ½ðï຺à, º½ëºû – ì½ç. ʼòåðãåíiì ¸ñòå åìåñ êåóïàë ñ¼ç æåëiãií, Êåñïåé àéòñàì, áàñ ò¾ãië, òiëiìiçäi ºûðºû»ûç’’ – äåï àÿºòà¹àí ¼ëå»i áiðò¾ðëi îé¹à-îé ºîñàòûíäàé. Á½ë àïàé ¼ëå»äi áîñºà îºûï îòûð¹àí æîº ºîé... Ìiíå, îñûëàéøà îéäàí îé òóûï ñàáຠòà áiòòi. Àºàí ê¾íäåãiäåé àñû¹à áàñûï àóðóõàíà¹à òàðòòû. Á¾ãií áiðò¾ðëi àñû¹ûñ ºèìûëäàðûíà òà»äàíûï, ºîðºûï êåëåäi. ʾíäåãi îéû “Á¾ãií ä¸ðiãåð æàìàí ¸»ãiìåëåð àéòïàñà åêåí, ¸ïêå» æàçûëûï êåòåäi äåñå ñîíû» ¼çi æåòiï æàòûð”, – äåãåí æ¾ðåê ë¾ïiëiìåí ºîñûëà øû¹àòûí òiëåãi äå áàð. Àóðóõàíàäà ºàðñû êåçäåñêåí ä¸ðiãåð Àºàííû» ê¾íäåãi ñ½ðà¹ûíàí áåçåð áîë¹àíäàé àñû¹à áàñûï, áàñûí ò¼ìåí ò¾ñiðiï ¼òiï áàðà æàòòû. Àºàííàí ½ÿëäû ìà ¾íäåìåäi. °ïêåñi æàòºàí á¼ëìåãå æàºûíäà¹àí ñàéûí æ¾ðåãi ë¾ïiëäåï, ê¼çäåðiíå æàñ ¾éiðiëóäå. Øiðêií, îñû êåçäå æàí ñûðûí àéòûï àºòàðûëàð æàííû» ºàñûíàí òàáûëìà¹àíûí-àé äåñå»øi. Ìiíå æàºûíäàï êåëåäi. Åñiêòi» àëäûíäà êåïòåëiï êiðåðií íå êiðìåñií áiëìåé ò½òºàíû áàð ê¾øiìåí ºûñà ½ñòàï ò½ðûï ºàëäû. Îéûíû» áàðëû¹û æàòòàíäû ñ¼çäåð “òåê ¸ïêåñi òiði áîëñà áîëäû”. ²îëûíäà¹û êiòàïòàðûí ºîëòû¹ûíà ºûñûï èû¹ûíäà¹û ñ¼ìêåñií æ¼íäåï ºîéäû äà òåðå» äåì àëäû. Åñiêòi æàéìåí àøûï iøêå êiðäi. °ïêåñiíi» àïïຠñ¾éêiìäi æ¾çií ê¼ðiï ê¼»iëi îðíûíà ò¾ññå äå æ¾ðåãíi» ë¾ïiëi ¸ëi áàñûëà ºîéìàäû. ¶íñiç æàòºàí ¸ïêåñií æàë¹ûç òàñòàï êåòêiñi êåëìåé ä¸ðiãåðäåí ñ½ðàíûï îñûíäà ò¾íäå ºàëó¹à ð½ºñàò àëäû. Êåø áàòûï äàëà¹à ºàð໹ûëûº ¸ìiðií æ¾ðãiçå áàñòàäû. Á¼ëìåíi ºàðà ê¼ëå»êå áàñòû. Àºàííû» äåíåñi

ì½çäà¹àíäàé ìà, ¸ëäå æàìàí îéëàðäàí áà, ¸éòåóið òûíûø òàáà àëàð åìåñ. Òåðåçåäåí ò¼íãåí àé ñ¸óëåñi Àºàíäû àÿï êåòêåíäåé, ì¼ëäiðåé ò¾ñòi. ²àëàíû» øóû ò¾ííi» îðòàñûíäà áiðòå-áiðòå áàñûëà áàñòà¹àí ò¸ðiçäi. ¶øiíøi ºàáàòºà äåéií æåòåòií òàëäàðäû» ½øòàðû òå»ñåëå òåðáåëiï ñûð øåðòiñiï ¼çiíäåãi ì½»äû òåê ºèìûëìåí àñû¹ûñòàíà æåòêiçiï ò½ð¹àí ñåêiëäi. Àºàí òàëäàðäû» ñûðûí ½ººûñû êåëãåíäåé åìiðåíå àë¹à ½ìòûëà ò¾ñòi. Øiðêií, òàëäàðäû» òiëi áîë¹àíäà ¹îé, áiðàç ñûðëàð àéòûñûï-ຠàëàð åäi. Äåíåñiíäå æàíû áàð ¸ïêåñiíi» ¼çi ñ¼éëåé àëìàé æàòºàí æîº ïà. Òàëäàðäû» àð¹û æà¹ûíàí ñû¹ûðàÿ ºàðàï ò½ð¹àí àé ñ¸óëåñi Ѹóëåíi» áåòiíå ò¾ñiï ò½ð. Àºàí ¸ïêåñiíi» ¸äåìi ºàðà øàøûíàí ñèïàï äàóûñòàï ñ¼éëåé áàñòàäû. – °ïêå, øûíûìäû àéòàéûí, ìåí ñiçäåí åøòåìå æàñûð¹àí åìåñïií. Òiïòi ê¼ðãåí ò¾ñiìäi äå àéòàòûíìûí. ʼç àëäû»ûçäà åðiêñiç øàòòàíà ê¾ëóøi åäiì, áiðຠæûëàï ìàçà»ûçäû àëìà¹àí øû¹àðìûí. Òåê ìåíi» ñiçäåí æàñûðà àë¹àíûì... ȸ, ìåí îíû áàðëûº æàííàí æàñûð¹àíìûí, òiïòi êåéäå ¼çiìíåí äå. Êiòàïõàíàäà¹û ñ¾éêiìäi ºûç¹à ½ðëàíà ºàðàéòûíìûí. Ìåíi» ºàðàñûìäû îë ºûç äà áiëìåéäi. Íåãå åêåíií áiëìåéìií ñîë ºûç¹à ºàðàé áåðãiì êåëåòií. Òåê ñåçiï ºîéìàñûí äåï ºàíà ºîðºàòûíìûí. Æîº, ìåíäå î¹àí äåãåí ºîðºûíûø ê¼ï áîëàòûí. ʼðäi»iç áå ¼çiìíåí äå æàñûð¹ûì êåëåòiíií. Ìåí ê¼ï í¸ðñåäåí ºîðºàòûíìûí. Îë ºûç ìåíi» ê¼çiìøå á¼òåí æiãiòïåí ñ¼éëåñïåñå, æàìàí ºûëûºòàðû áîëìàñà, òiïòi êiòàïõàíàäàí åðòå øû¹ûï êåòïåñå åêåí äåéòiíìií. °ïêåòàé, ìåíäå îñûíäàé îéëàð-ຠáîëàòûí. Ñiç àðòûº îéëàð¹à ¼çi»içäi áåðiï àëìà»ûç. Ìåíi... ìåíi ¸øåéií áîñ êåóäå, ºû纽ìàð äåï ºàëìà»ûç. Ìåíi» åø àðàì îéûì áîëìà¹àí, áîëìàéäû äà. Òåê ìà¹àí îë ºûçäû» êiòàïºà òåñiëå ò¾ñiï ºûçûººà á¼ëåíiï ïà»äàíà æûìè¹àíû ½íàéòûí. Ñàóñàºòàðûìåí êiòàï áåòií åðiíå àøûï îºûäû äåãåíøå, îíû» á¼òåí àäàìäà îéû äà, iñi äå áîëìàéäû äåé áåð.

ñåãiçãå òàÿñà äà ê¾í ¸ëi ºî»ûð ºàð໹û. Àºàí ºàáàòºàáàò ¾éëåðäi» àðàñûìåí àñû¹à áàñûï àÿëäàìà¹à æåòòi. ²àï, àâòîáóñ êåòiï ºàë¹àí åêåí, êåëåñiñií ê¾òóãå òóðà êåëåäi. Àíàäàéäà ò½ð¹àí ºûç àñû¹ûñòû¹ûí áiëäiðiï àðûäà-áåði æ¾ðóäå. ²îë ñà¹àòûíà ¾»iëiï áiðàç ºàðàï ò½ðäû äà ºàëòàñûíàí á¾êòåëãåí ïàðຠàëûï îºûï, æûìû» åòiï ¸äåìi ê¾ëiï ºàëòàñûíà ºàéòà ñàëûï ºîéäû. Àðûäàí ½çûí ຠàâòîáóñ ê¼ðiíäi. ²ûç ºóàíà áàñûï áåði æàºûíäàï êåëåäi. Àâòîáóñ òîëà àäàì. Àðûºòàí ¼çåíãå º½éûë¹àí ñóøà òîïºà ºîñûëûï àðàëàñûï êåòòi. Ñàá຺à êåøiãiï æåòêåí Àºàíäû ͽðòàé ºàðñû àëäû. – Àºàí, ºàë ºàëàé? ̽¹àëiì ¸ëi êåëìåäi, æ¾ð êiðiï îòûðàéûº – ƾð, àâòîáóñòàí ºàëûï ºîéäûì. – °ïêå» ºàëàé? Æàçûëäû ìà? – ȸ, æàçûëûï ºàëäû. Àóäèòîðèÿ¹à íûº áàñûï ½çûí à¹àé êiðiï êåëäi. Æàºûíäà æà»àäàí êåëãåí ½çûí à¹àéäû» åñiìi Åñåí áîëàòûí. Åñåí à¹àéäû» æóðíàëñòèêàäà¹û øåáåðiíäå øåê æîº äåï ò¾ñiíåðñi». Øûíûíäà ñîëàé, êåðåìåò ñ¼çäåðiìåí æàíû»äû ò½ñàóñûç áàéëàï àëàòûí. Ñåìèíàð ñàáà¹û. ̾ëäåì ñàá຺à äàéûíäàë¹àíäû áiëìåéòií ñòóäåíòòåð ñàáຠàéòó¹à òàëàñûï àäàì¹à ñ¼ç áåðåð åìåñ. Êåçåêïåí ñàáຠàéòûëóäà. Àºàí¹à äà êåçåê æåòòi. Àºàííû» áið ñ¼çäåðiíå êåëiñïåéòiíäiãií áiëäiðãåí Ƹäiãåð áîëìàéòûí ñ¼çäåðäi àéòûï, ñ½ðຠáåðiï ò¾ñiíáåãåíií àéòûï îðíûíà îòûðäû. Áiðຠáiëiìi ìûºòû, øû»äàëûï øèðà¹àí àäàìíû» ñ¼çi ºàøàí äà àëäà áîëàðû àíûº. Àºàí á¾ãií àçàííàí ò¾ñ àóûï êåø áàòºàíøà ñàáàºòà áîëäû. ²àòòû øàðøà¹àííàí ê¼çi ºûçàðûï, ò¾ði ñîë¹ûí òàðòûï ½éºû áàñà áàñòàäû. Áàñûí ê¼òåðñå êåçäåñêåí àäàì ì½íû» ò¾ðiíå ê¾ëåòiíäåé, áàñûí ò¼ìåí ò¾ñiðiï êåëåäi. ´çiíå-¼çi ñåíáåéäi, òóðà áàñºà åëäå ºàëûï ºîé¹àíäàé á¾ãií áàñºàøà îéëàð ò¾ðòêiëåï ºîéìàé ºîéäû. “Ìiíå îéëàíà îòûðûï òà¹û äà áið ä¾íèåíi» åñiãií àøºàíäàéìûí. Å» áiðiíøi á¾ãiíãi ê¾íiì ºàëàé ¼òêåíií

îéëàéûíøû... æîº, ìåí á¸ðií äå îéëàíûï áiòiðãåíìií. Á¾ãií ìåíi ºàòòû îéëàð¹à ºàëäûð¹àí æà¹äàéëàð ê¼ï áîëäû, òiïòi ¼òå ê¼ï áîëäû äåñåì äå áîëàäû. Àäàìäàð ... àäàìäàðäû» áàðëû¹û áàðøà iñòåðií ¼òiðiê æàñàéòûíäàé. ȸ, ñ¼çäåðií àéòïàé-ຠºîéàéûí. ̾ìêií ìåí äå áiðåóëåðãå æàºïàé æ¾ðãåí øû¹àðìûí, áiëåì ñîëàé áîëóû ìiíäåòòi äå. Íå iñòåóiì êåðåê... ƽðòòû» àëäûíà ò¾ñiï íå áîëñà ñîíû àéòûï àðñûç áîëàéûí áà? Áiðåóëåðãå ê¾ëiï ºàðàï, êåëåñi áiðåóëåðãå ¼òiðiê ì½»àéàéûí áà? Íåìåñå áàðûíøà øûíøûë, àäàë ê¼ðiíóãå òûðûñàéûí áà? °ëäå, ¼ìið áîéû ì½»¹à ìàëûíûï iøêi îéûìäû êiìãå áîëñà ñî¹àí àéòûï ñàëûï ê¼»iëiìäi óàºûòøà ðàõàòºà á¼ëåéií áå? Æîº... æîº, ìåí îëàé åòå àëìàéìûí. Òiïòi ìåíi» ñ¼çiìäi ½íàòïàñà äà îñû áîëìûñûì òåìið ºàçûºòàé. Êåéäå òiïòi àäàëñûìຠáîëûï êåòêåíiìíåí äå áàñûìà òèåð ê¾øòi îéëàíáàé ºàëàìûí áà, ¸ëäå àäàìäàð òåê á½ë ä¾íèåíi-ຠîéëàï, êåëåñi øûí ¼ìið æàéëû îéëàìàéòûíäàé ìà? Á½ë îéëàð ìåíi áàðëûº óàºûòòà ºèíàï ¼òêåí. ´ìiðäi» æàçáàéòûí æàðàñû áîëìàéòûíûí ¼çiì äå ä¸ëåëäåãåí ñèÿºòûìûí. “Áàñû»à ºèûíäûº ò¾ññå ºèíàëìà, åëåìå äå” äåï ¼çiì òàëàé æîëäàñòàðûìà àºûë àéòºàíìûí. Áiðຠêåéäå ¼çiìå ñîëàé àéòàòûí àäàì içäåéìií. Òàïïàéìûí. Á½ë äà ìåíi» ¼ìiðiìäåãi ¾ëêåí ºàé¹û. ²èíàë¹àíäà ºàøàíäà ºàñû»äà áîëàòûí æàí, åø óàºûòòà åñi»íåí øûºïàéòûí êåðåìåò ò½ë¹àíû ê¼»iëãå ò¾éiï ¼òåðñi»-àó. Æàíàðûìíàí åðêií ຺àí æàñºà ê¼»ië á¼ëiï òå ºàðàìàéòûíäàéìûí. Ìåí æiãiòïií ¹îé, íåãå æûëàóûì êåðåê. Ìåí åë ¾øií ¸ëi òàëàé æ½ìûñòàð æàñàéìûí, îë ìåíi» ìiíäåòiì. Ìåí æûëàï æàñûº áîëà àëìàéìûí”. Àºàí áîñà¹àí ê¼»iëií êåïêåí êiðïiøòåé æèíàï àëäû. Íû¹ûç êiðïiøòi» ñàëìà¹ûíäàé îéëàðûí áàñûï òàñòàäû.

Øàðøàé áàñûï ¾éãå äå æåòòi. °ïêåñi Ѹóëåíi» á½ðûí¹ûøà æàéäàðû ê¾éií ê¼ðiï ºàòòû ºóàíäû. – °ïêå, åíäi Ìåäåóãå áàðìàé-ຠºîÿéûº. – °ïêåñi æûìèÿ ê¾ëiï: – Íåãå îëàé äåäi», òàó øû»ûíà øû¹ûï áið ìåçãië ¼çi»äi æåðäåí æî¹àðûäà ½ñòàí¹àí¹à íå æåòñií, – äåäi. – Òàóäû» øû»û äà æåð åìåñ ïå? Àºàí ¸ïêåñiíå åðêåëåé ê¾ëäi. Åêåói äå ¼çäåðií òóðà ò¾ñiíãåíäåðií ñåçãåíäåé áàñºà ¸»ãiìåãå àóûñòû. – Àºàíòàé, ìåí æîºòà ñà¹àí ºèûí áîë¹àíûí áiëåìií, ìåíi ºóàíòºàíû îë òóðàëû áið àóûç äà àéòïà¹àíû», – Ѹóëå Àºàíäû ñûíà¹àíäàé áåòiíå ºàðàäû. Àºàí ñîíàó ê¾íäåðäå áiðøàìà åñåéãåíií á½äàí á½ðûí äà ñåçäiðãåí åäi. Ñàëìàºòû ¾íìåí: – Îíû àéòûï, ¼òêåí ê¾íäi áåði òàðòûï ºàéòåéií, æàë¹ûç ¼òêiçãåí ñà¹àòòàðûì ¹àñûð¹à òàòèòûíäàé àóûð áîëäû ¹îé, – äåäi. Ѹóëå îéäû» ò¾áiíå ò¾ñiï êåòêåíäåé òiïòi íå àéòàðûí äà áiëìåéäi. °óå áið ñó àñòûíäà ò½íøû¹ûï ºàë¹àíäàé ¾íñiç îòûðäû. – °ïêå, ê¼ï óàºûò áîëûï ºàëäû äåìàëû»ûç, – Àºàí îðíûíàí ò½ðûï á¼ëìåñiíå áàðûï åñiêòi æàóûï àëûï ½éûºòàé àëìàé áiðàç îòûðäû. Ѹóëå ¼çi æîºòà Àºàííû» íåìåí àéíàëûñºàíûí ºàéäàí áiëñií. Àºàí ñòóäåíòòåðäi» æèûðìà-îòûç ïàðàºòûº æ½ìûñòàðûí æàçûï áåðiï àçûí-àóëຠàºøà òàóûï æîë¹à æàðàòûï, îäàí àðòûë¹àíûí ¸ïêåñiíi» ä¸ðiñiíå ò¼ëåï ò½ð¹àí åäi. ̾ìêií Ѹóëå á½ë æàéäû áiëåäi, áiëå ò½ðà ¸äåéi ñ½ðàìàéäû, íåãå îëàé åòòi åêåí. ̽íäà äà áið ñûð áàð øû¹àð. ʸçiðãi êåçäå áiðåóäi» ºàðà¹àíû äà ñûð, ñûíà¹àíû äà ñûð ñèÿºòû. Àºàí åðòå îÿíûï ê¾íäåãiøå ñàáà¹ûíà êåòòi. Æóðíàëèñò øåáåðëiãi ñàáà¹ûíäà ¸äåòòåãiøå àðòûñòàðòûñòàð îðûí àëäû. Á½ë òàðòûñºà ñòóäåíòòåð ¸áäåí ¾éðåíiï ºàë¹àíäàé åøêiìäi æàëûºòûð¹àí åìåñ, ¼éòêåíi áiðiíå-áiði àéòà àëìàé æ¾ðãåí ñûíäàðûí îñû ñàáàºòû» ¾ñòiíäå àéòûï ñàëàäû. ̾¹àëiì ͽðëàí ľéñåíîâ ìûðçà ¼òå ñàëìàºòû, ñûíøû êiñi áîëàòûí. ²ûçû¹û ñîë –

áàðëûº ñòóäåíò ñ¼éëåï àðòûñûï-òàðòûñûï áîë¹àí ñî», å» ñî»ûíäà ºîðûòà ñ¼éëåï æàéìåí îé òàñòàï ¸ð ñòóäåíòòi» êåìøiëiãií áåòiíå áàñûï àéòûï, åøòå»å áîëìà¹àíäàé æûìèûï àëûï, ñûïàéû êåéiïïåí øû¹ûï êåòåòií. Á¾ãií ͽðëàí ľéñåíîâ ¼çãåøå ê¼»iëäi ìå, ¸éòåóið æ¾çiíäå ºóàíûø áàð. Îðíûíäà îòûðûï ñ¼çií áàñòàï êåòòi. – Áàðëû¹û»íû» åë ¾øií å»áåê åòóëåði»içäi ºàëàéìûç, áiðຠêåéiíãi æàçûï æ¾ðãåí ìàºàëàëàðû» æå»ië ñ¼çäi, º½ð¹àº îéëû áîëûï áàðàäû, ¼çäåði»äi øû»äàé ò¾ñi»äåð, ñîíäà ¹àíà áiðåóãå áîëìàñà áiðåóãå ê¼ìåêòåði» òèåði àíûº. “Àíà òiëi” ãàçåòiíi» ¼òêåí ñàíûíäà, ²àñûì, ñåíi» ìàºàëà» øûºòû, îíû á¸ðiìiç îºûäûº, á½ðûí¹ûäàé åìåñ ºàëàìû» ºàðûìäû áîëà áàñòàïòû. – À¹àé, ìåíi» ²àñûì¹à àéòàð îéëàðûì áàð åäi. ²àñûì, á½ë ñûí åìåñ, ¸øåéií ½ñûíûñ äåï ºàáûëäàðñû», – äåãåí Àºàííû» ñ¼çiíåí êåéií ²àñûì ò½éûºòàó æ¾çií ê¼òåðiï æî¹àðûðຠîòûðäû. – ²àñûì, ¸ðèíå ñåíi» ìàºàëà» æàìàí åìåñ, áiðຠä¸ë ºàçiðãi çàìàíäà íå æàçñຠòà åæåëãi îéøûëäàðäû» ïiêiðií íåìåñå áiðíåøå ðàñòàéòûí ì¸ëiìåòòåð å»ãiçñå» îäàí áåòåð ¸äåìiëåíå ò¾ñåäi. Ñåíi» ìàºàëà»äà áiðíåøå ä¸ëåëäåð áàð, áiðຠîéû àëûñòàó ñåêiëäi. – Ñîíäà ºàíäàé ä¸ëåë ºîñó êåðåê, – Ƹäiãåð ¸äåòiíøå êiðiñå êåòòi. ²àñûì ¾íäåìåé áàñûí èçåï ¸ëi îòûð. Ñîíäàé æà¹ûìäû, ñàëìàºòû ìiíåçiìåí áàðëûº æàí¹à ½íàéòûí ²àñûì åðåêøå ºàðàïàéûì áîëàòûí. Àºàí ¸»ãiìåñií áàñòàäû. – Ìàºàëà – ò¸ðáèå æàéûíäà áîë¹àí ñî» ñîë æàéûíäà ìûñàëû, àòàºòû ãðåê ôèëîñîôòàðû Ïëàòîí æ¸íå Àðèñòîòåëü àäàìíû» äàìóûí, àëäûí-àëà òà¹äûð áåëãiëåãåí ò½ºûì ºóàëàóøûëûº òàáè¹àòûíàí äåï ä¸ëåëäåãåí. Òà¹û ñîíûìåí ºàòàð Àðèñòîòåëü º½ë áîëóøûëûºòû íåìåñå áà¹ûíóøûëûºòû òàáè¹àòòû» çà»û äåéäi. Ñîíäà áiðåóëåði áà¹ûíäûðóøû, êåëåñi áiðåói áà¹ûíóøû áîëûï òóàòûí ñèÿºòû. Òà¹û ñîíûìåí ºàòàð ò½ºûì ºóàëàóøûëûºòû

äà æàºñû æàçûïñû», îë òåîðèÿíû ïðåôîðìèñòåð ºîëäàíûï óà¹ûçäà¹àí åìåñ ïå? ²àñûì ¼çiíå ñ¼ç êåçåãi òèãåíií ½¹ûíäû. – ȸ, ä½ðûñ àéòàñû», Àºàí, ïðåôîðìèçì – XVIII¹àñûðäà áèîëîãèÿ ñàëàñûíäà ¾ñòåìäiê åòêåí, – äåäi. Ƹäiãåð øàìäàíà ñ¼éëåäi. – Îé, îíû» á¸ði áûëûºïàé ¸»ãiìåëåð. Ñòóäåíòòåðäi» áàðëû¹û áið-áiðiíå ºàðàï ¾íäåìåé ºàëûñòû. – ²àëàéøà, – ͽðòàé îðíûíàí ½øûï ò½ðäû – XIX¹àñûðäû» áàñûíäà ºèÿëøûë ñîöèàëèçìíi» iëiìií æàñàóøûëàð Ðîáåðò Îóýí, Ñåí-Ñèìîíäàð áàëàëàðäû» æàí-æàºòû ºàáiëåòòåðií äàìûòó, ÿ¹íè îëàðäû áiëiììåí ºàðóëàíäûðó, ¼ìiðãå, å»áåêêå äàÿðëàó ò¸ðáèåãå áàéëàíûñòû äåï ò¾ñiíäi. Ƹíå îëàðäà àðìàí-ìàºñàòòàð ê¼ï áîëäû. – ²àíäàé àðìàí, ºàíäàé ìàºñàò ò¸ðáèåäåí áàñºà, – Ƹäiãåð ͽðòàé¹à òåñiëå ºàðàï ñ¼éëåäi. ͽðòàé äà ºàëûñïàé àëà æ¼íåëäi. – ȸ, ñîë ò¸ðáèå àðºûëû òàïòûº ºî¹àìäû áåéáiòøiëiê æîëìåí æà»à ºî¹àì¹à àéíàëäûðóäû àðìàí åòòi. – Îé, ºîéû»äàðøû, ò¸ðáèåëi æiãiòòåð, ¼ìiðäå îäàí äà áàñºà ì¸ñåëå ê¼ï åìåñ ïå. Ì-ì-ì, ìûñàëû, ºûç áåí æiãiòòi» àðìàíû, áûëàéøà àéòºàíäà ºàðûì-ºàòûíàñû. – Ƹäiãåð, ¼òêåíäå æàç¹àí ìàºàëà» äà ñîë æàéûíäà åìåñ ïå? Îë æåðäå ñà¹àí êåëiñïåóøiëiê áiëäiðiï æàòïàéìûí, áiðຠ¸ðêiì ¼çiíi» ò¸ðáèåëiëiãi ìåí ñàíàñûíû» àðºàñûíäà æàçó¹à òûðûñàäû ¹îé. – Îéû»äû àøûï àéòà áåð, Àºàí, ½íàìàäû ¹îé. – μíàäû, ¸äåìi æàçûë¹àí, áiðຠæiãiòòåðäi» îéûí áiëìåé ò½ðûï îëàð æàéëû ñûðòûíàí òîí ïiøiï, îëà𠓺ûçäàðäû àëäàó¹à äàéûí ò½ðàäû” äåãåíi» ä½ðûñ áîëìà¹àí. – Îé, á¸ði äå ñîëàé, ñåíäåð æ½ðòòû» ê¼çiíøå ñûïàéûëàíáàé-ຠºîéû»äàð. – Àºàí ¾íäåìåäi, ºî»ûðàó äà ñî¹ûëäû. ̽¹àëiìãå ì¾ëäåì ñ¼ç òèãåí æîº. Ƹäiãåðãå òåñiëå ºàðàï áiðàç ò½ðäû äà øû¹ûï êåòòi. À¹àéäû» ñîë áið ºàðàñûíäà ¾ëêåí îé æàòºàíäàé.

̾ìêií ¼çiíå îé ò¾éãåí áîëàð. °ëäå áiðäåìå àéòºûñû êåëäi ìå? Ƹäiãåð î¹àí ê¼»ië äå àóäàð¹àí æîº. Ñàáຠáiòiï áàðëûº ñòóäåíòòåð ºàéòûï æàòòû. Îíñûç äà ê¼»iëi º½ëàçûï ò½ð¹àí Àºàííû» ñàíàñû øàðøàï áiòêåíäåé, ê¼ï îéëàð ìàçà áåðìåé ºîéäû. ͽðòàéäû» ø½¹ûë òiðëiêòåði øû¹ûï, ñîíäà êåòòi, Àºàí áîëñà á¾ãií êiòàïõàíà¹à æàë¹ûç êåëäi. Àçàííàí áåði æ¾ðåãi ë¾ïiëäåï òóðà áiðåóìåí ðåíæiñiï ºàë¹àíäàé ñåçiëiï ò½ð¹àíû. Îéëàï ºàðàñà á¸ði ä½ðûñ ñèÿºòû, áiðຠñîíäà äà æ¾ðåãi òûíûø òàïïàäû. ʾíäåëiêòi îðíûíà êåëiï æàé¹àñûï, æàí-æà¹ûíà ºàðàäû, áiðຠŻiëiê ê¼ðiíáåäi. Àºàí êiòàáûí àëûï ¾íäåìåé îºûï îòûðäû. Òåðå» îéëàðìåí àðïàëûñûï êåòêåíäåé ìèûíà åøòåìå ºîíáàäû. “´ìið ºûçûº, ñîë ºûçûº ä¾íèåäåãi ê¾íäåðäi» áiðiíäå ¼çi»äi áàºûòòû ñåçiíiï áàñû»äà¹û òû¹ûðûººà òiðåëiï ò½ð¹àí áàð ºàé¹û»äû ½ìûòûï ê¾ëåñi», è¸, á½ë ä¾íèåäåãi áîñ º½áûëûñòàðäàí àéûðàòûí åðåêøå øàò ê¾ëêi. Ñîë ê¾ëêi»äi áiðåóëåð òåðiñ ò¾ñiíiï “ìûíàó æûíäàí¹àí áà?” äåñå, åíäi áiðåóëåði ñåíi» ºóàíûøû»à îðòàºòàñûï ºîñûëà ê¾ëåäi. Ñîíäà ìåí ò¾ñiíáåéìií, àäàìäàðäû» áàðëû¹û áiðäåé åìåñ ïå. Îëàð ê¾íäi áiðäåé ê¼ðåäi, àéäû äà, iøåòií òà¹àìäàðû äà áið, àóàñû, ñóû äà, êåðåê äåñå»iç áàðëûº àäàì áàëàñû áið ìåçãiëäå ½éûºòàï, áið ìåçãiëäå îÿíàäû ¹îé. Ñîíäà á½ëàðäà åêi áiðäåé ¼çãåðiñ ºàéäàí êåëãåí. Òiïòi àéòà áåðñå» ¼çãåðiñòåði åêåó-ຠåìåñ, ñàí ò¾ðëi áîëûï òà êåëåäi. Ìåí îñû¹àí åø ò¾ñiíáåéìií. ʼçáåí ê¼ðãåíäi æ¾ðåêïåí ñåçiíå áiëói êåðåê ºîé, êåéäå îéûìà ìûíàäàé áið îé ½øºûíäàðû êåëåäi. °ð àäàì ¼çiíi» áið îé-ïiêiðiíå áàéëàíûñòû åðåêøåëiêòåðiìåí ìiíåçäåðiíi» ¼çãåðiï êåòiï îòûðàòûíûí ñåçáåé äå ºàëàòûí øû¹àð. Ìåí á½ë æàéûíäà òîëûº îéëàé àë¹àí ñèÿºòûìûí. Áiëìåéòií æàéòòàð ¸ëi ê¼ï ºîé ¸ðèíå. Ìåíäå ¼çiìå ºîÿòûí ñ½ðàºòàðûì ¼òå ê¼ï. ʾí ñàéûí, ñà¹àò ñàéûí áið ñ½ðຠê¼êåéiìäå ñàéðàï ò½ðàäû, ñîíûìåí-ຠêåøêå äåéií ê¾í çóëàï ¼òå øû¹àäû. Êåéäå

ñîë êiñiìåí ¼ìiðëiê áiðãå ò½ðóäû øåøêåíií åñòiäi. Á½¹àí ºóàíñà äà, iøòåé ºèìàäû. ´ñåð äå ¸ëi ê¾íãå äåéií îòáàñûí º½ðìà¹àí, æ½ìûñ áàñòû, ¼òå àºûëäû æàí åêåí. Àºàí ò¾íiìåí ê¼ç iëìåé øûºòû. ´ìiðiíi» íå áîëûï, ºàéäà æîë òàðòûï áàðà æàòºàíûí ò¾ñiíáåäi. Ñóàë¹àí ñ½ëó á½ëàºòû» ºàëäû¹ûíäàé ìà, ¸ëäå ê¾çäå ñîëûï æàçäà ê¼êòåìåé ºàë¹àí æàë¹ûç à¹àøòàé ìà, º½ëàçè ñàí æåë ¼ñiíäåãi ºàíàòûí ºà¹ó¹à ºîðºûï ò½ð¹àí òîð¹àéäàé ¼çi ¹àíà ºàëûï ºîé¹àí. Òà»åðòå» ò½ðûï ñàáà¹ûíà êåòêåí Àºàííû» àðòûíàí àÿé ºàðàï ºàë¹àí Ѹóëå ì½»àéà êiðïiê ºàºòû. Àºàííû» àëäûíàí àñû¹à øûººàí ͽðòàé: – Àºàí, ñ¾éiíøi, – äåï, áàð äàóñûìåí àé¹àéëàï, Àºàíäû º½øàºòàé àëäû. Àºàí áîëñà ¾íäåìåé ò½ðà áåðäi. – Áiëåñi» áå ìåíi» íå iñòåï æ¾ðãåíiìäi? – Æîº, áiëìåéìií. – Ìiíå ìûíàó ñà¹àí, – ºîëûíà ½ñòàòà ñàë¹àí ñ¾ïñ¾éêiìäi ºûçäû» ñóðåòií òàíûìàé ºàðàï ºàëäû. – Òàíûìàéñû» áà? – Æîº, òàíûìàéìûí. – Àºàí à»-òà» áîëûï ò½ð. – Àºàí-àó, á½ë ºûç Ëàóðà ¹îé. Àºàí ¾íäåìåäi, àëäàíûï ò½ð¹àíäàé, áiðຠæ¾ðåãi áiðò¾ðëi ë¾ïiëäåï, ºîëäàðû äiðiëäåï ºîÿ áåðäi. Àº-ñàðû êåëãåí ¸äåìiøå æ¾çäi, àøûº ìà»äàéëû, ºûð ì½ðûíäû, ê¼çäåði îòøà æàíûï, êiðïiêòåði òiçiëå, ºàñòàðû òàóäàí º½ëà¹àí ñóäàé ìà ¸ëäå ºàðëû¹àøòû» ºàíàòûíäàé ºûç äåñå áîëàäû. Åðiíäåði òóðà äiðiëäåï ò¾ð¹àíäàé ñ¾ï-ñ¾éêiìäi. Åðíiíi» ä¸ë ¾ñòiíäåãi êiøêåíòàé ºàëûí äà àíûº ê¼ðäi. ʼçiíåí ê¾ëêi øàøûï, ìåéiðiì åñiï ì¼ëäiðåï ò½ð. – Øûí àéòàì, Àºàí, – ͽðòàé ñåíäiðå àëìàäûì-àó äåãåíäåé àðû äà, áåði äå æ¾ðóäå. – Àºàí, øûí ñ¼çiì. Ëàóðàíû» Àëìàòû¹à êåëãåíiíå áið àé áîëûïòû. Òåëåàðíàäà æ½ìûñ æàñàï æ¾ð åêåí. Ìåí ¼çiì áàðûï ñ¼éëåñòiì.

ÀÐÌÀÍÍÛ³ ÀÐÌÀÍÛ Äàëà òûï-òûíûø ê¼êòåìíi» ê¾íi áîëàòûí. Àíäàñàíäà º½ñòàðäû» ¸ð æåðäåí øîøûíà ½øºàí äûáûñòàðû åñòiëåäi. Àëûñòà¹û áîé ê¼òåðiï ºàëºàëàé ¼ñiï ò½ð¹àí ºàìûñòû» àðàñûíäà áið í¸ðñå ºèìûëäàï, ºàìûñòû îëàé-á½ëàé ºîç¹àï æàòûð. Àðìàí ¼ç ê¼çiíå ¼çi ñåíáåé ºàéòà ºàðàäû, è¸ ä¸ë ñîëàé. Åëåìåãåíäåé êåëå áåðäi. ²àìûñòàí ê¼ï ½çàï êåòñå äå àðòûíà ºàðàï ºîÿäû. Æîëäû» àëûñòû¹û øàðøàòûï áàðàäû. Áið ê¼ëiê êåçäåññåéøi. Íà¹àøûñûíû» ¾éi ¸ëi ºàøûºòàó. Òîïûðຠæîëäû» îðòàñû ºàòòûëàó åêåí. Ñîë áið æîëìåí ê¼ï æ¾ðäi. Íà¹àøûñû áàÿ¹ûäàé àëäûíàí æ¾ãiðiï øû¹àð äåãåí ¾ìiò ñûáûðëàéäû. Àòàñû ¼ëãåëi íà¹àøûñû ¾éëåðiíå àÿº áàñïàé ºîé¹àí. “°ëäå îíû» áàéëû¹ûíà áîëà êåëóøi ìå åäi. Æîº, îëàé òåðiñ ïiêið ºàëûïòàñòûðó¹à áîëìàéäû” – äåï ¼çií áàñàäû ¸éòåóið. Òàñûðëà¹àí äàóûñòàí îéû á¼ëiíiï òó ñûðòûíà æàëò ºàðàñà ä¸ë àðòûíàí æåòiï ºàë¹àí ºîÿíäû áàéºàäû. ²îÿí Àðìàííû» àëäûíà øû¹ûï îçûï êåòòi. Àðìàí îéäà ºàëäû, “Ìûíàó áið á¸ëåíi» áåëãiñi ¹îé, ºîÿííû» àðòûíàí áið í¸ðñå ºóûï êåëå ìå åêåí?” Æîëäû» øåòiíäåãi ä¸ó òàñòû» òàñàñûíà òû¹ûëûï áîëûñûìåí-ຠæîëäàí ¼òiï áàðà æàòºàí ºàñºûðäû ê¼ðäi. Çûìûðàï áàðà æàòºàí ºàñºûð¹à ºàðàï ¼ç ê¼çiíå ¼çi ñåíåð åìåñ. ²àñºûðäû» ¸íå-ìiíå äåãåíøå øà»û äà ê¼ðiíáåé êåòòi. “Åêåói äå òóðà æàðûñòà ¼ëøåíãåí æåðìåí æ¾ãiðãåíäåé ä¸ë æîëìåí áàðàäû ¹îé òåãi”, Àðìàí æîë¹à ò¾ñiï êåëå áåðäi, àíäà-ñàíäà æ¾ãiðiï ºîÿäû. Æîëäû» æàºûíäà¹àíûí ñåçãåíäåé ºàð໹û äà ò¾ñiï ºàëûïòû. ²àòòû îéìåí øàðøà¹àíûí äà åñiíåí øû¹àðûï àëäû. Îë ¸äåòòåãiäåé æàë¹ûç ºàëñà ¼çiíå-¼çi áàñ ñàëûï “íåãå?” äåãåí ñ½ðàºòû ºîÿ áåðåòií. Ê¾í ¼òêåí ñàéûí Àðìàííû» ñ½ðà¹ûíà ñ½ðຠºîñûëûï æàíûí æåãiäåé æåéòií åäi.. “ƽðòòû» áàëàñû ¸êå-øåøåëåðií ¸»ãiìå åòiï îòûð¹àíäà ìåí àòàìäû àéòóøû åäiì. Åíäi êiìäi àéòàìûí” “Àðìàí” äåãåí äàóûñòàí øîøûï êåòiï, àðòûíà æàëò ºàðàäû.

– ´é, ê¼êå, ºàëàé áàéºàìà¹àíìûí, àìàíñûç áà? – Àìàíáûç, áàëàì, áàéºàé ìà äåñåì, ê¸äiìãiäåé ¼òiï êåòòi». Åð æåòiï, ¾ëêåí æiãiò áîëûïñû» ¹îé. Ìåí ñåíi áiðäåí òàíûäûì. – Îéëàíûï êåòiïïií, àéûï åòïå»iç. – Åøòå»å åòïåñ, æ¾ð ¾éãå áiðãå áàðàéûº. ¶éãå æåòêåíøå àíàó-ìûíàó ¸»ãiìåíi» áàñûí ºàéûðûï òàñòàäû. Àóûëäà òàëäàðäû» ê¼áåéãåíi áîëìàñà åø ¼çãåðiñ æîº ñèÿºòû. ¶é iøi æàï-æàðûº, æûï-æèíàºû åêåí. – Æå»ãå» ¾éäå æîº åäi, ºàëà¹à àóðóõàíà¹à êåòêåí. Ñîíäà áiðàç æàòàìûí, åìäåëåìií äåéäi. – Æàé ìà, ºàé æåði íàóºàñòàíäû? – Àÿ¹ûíàí æ¾ðå àëìàé ºàëäû... Êåë, îòûð. Æàíàð, áåði êåë Àðìàí à¹à» êåëäi. “À¹àòàé” äåï ñûçûëûï ò½ðàòûí êiøêåíòàé Æàíàð òî¹ûçûíøû ñûíûïòà îºèòûí, ¸äåìi, ñ¾éêiìäi ºûç áîëûï ¼ñiïòi. Àðìàííû» íà¹àøûñû Àñàí êåëiñiìåí êåëãåí æàéûí ñ½ðàìàäû. Øàðøàäû äåï îéëà¹àí áîëàð, òàìàºòàí ñî»: – Àðìàíæàí, áiðàç æîë æ¾ðiï øàðøà¹àí áîëàðñû» ½éûºòàï àë, – äåäi. Àðìàí øàëºàñûíàí æàòûï áiðàç îéëàí¹àí åäi “Åðòå» ºàëàé àéòñàì åêåí. Æîº, àéòïàéຠºîÿéûí áà? Àéòàéûí”. Ñîíäà¹û àéòàðû áið-ຠàóûç ñ¼ç åäi. κóäû áiòiðiï, áið æûë áîñ îòûðäû. Åíäi, îñû æûëû îºó¹à ò¾ñiðóií ñ½ðàíáàºøû. Îñûëàéøà îéìåí ê¼ï æàòòû. Òåðåçåäåí iøêå åíãåí æàðûº ä¸ë Àðìàííû» áåòiíå ò¾ñiï æàòûð. “Àéäû» äà æàðû¹û ì½íøà æàðûº áîëàð ìà åäi?!” Ìåêòåïòåãi ê¼ïòi ê¼ðãåí, ê¼ï îºû¹àí ì¾¹àëiìiíi» àéòºàíäàðû åñiíå ò¾ñiï ñàíàñû ñûëäûð îéëàð¹à òîëäû. “Ñàáຠ– æàé¹àíà æ½ìûñ åìåñ, ºàðûì-ºàòûíàñ îºó ñàáà¹û ¹àíà åìåñ, ¼íåð, ñàáຠêåñòåñiíäåãi ñà¹àòòàð ¹àíà åìåñ, òiðøiëiê áîëñà îíäà ñàá຺à íå ¾øií áàðàìûç, íå ¾øií êåëåìiç. Íà¹ûç ñàáຠäåãåíiìiç – å» àëäûìåí á¸ðiíå äå óàºûò ïåí íàçàð æåòêiëiêòi áîëñà, îñû íà¹ûç ñàáàº! – äåóøi åäi ¹îé. Áàÿ¹ûäà ò¾áií îéëà¹àí áîëàð”.

áàñºà ò½ÿº æîº áîëàòûí. Æå»ãåñiìåí àìàíäàñºàí Àðìàí îäàí åø ñ¼ç åñòiìåäi, òåê åçó òàðòûï ºàíà ºîéûñòû. Àºñà»äà¹àí æå»ãåé ñûðòºà øû¹ûï êåòêåíäå: – Æå»ãå» øàðøàï ò½ð, àéûï åòïå, – äåï æóûïøàéûï îòûð¹àí à¹àñûíà òåñiëå áið ºàðàï ºîéäû. Øàé ¾ñòiíäå áið àóûç ñ¼ç ñ¼éëåíáåäi. Àíàñûí ñà¹ûí¹àí Æàíàð æûëû ñ¼ç ê¾òêåíäåé øåøåñiíå ºàðàé áåðäi. Áiðຠîäàí ò¾ê òå øûºïàäû. ²ûçûíû» îò æàíàðû àíà æ¾ðåãií ºàëàéøà æiáiòå àëìàäû? Àðìàí ¼çií êií¸ëi ñàíàï ½ÿëûï îòûð. “̾ìêií ìåí æîº áîë¹àíäà ºûçûíà ñ¼éëåð ìå åäi?” Á¸ði ¾íäåìåé ¼ç îðûíäàðûíà áàðûï æàòûñòû. Àðìàí ê¼ï óàºûòºà äåéií ê¼ç iëìåé îéäà æàòòû. Òà»åðòå» æå»ãåñiíi» àé¹àéûíàí øîøûï îÿíäû. ²îðûººàíû ñîíøàëûºòû òiñòåði ñî¹ûñûï ºàëûïòû. ²àðà êåëiíøåêòi ºûçû ìåí ê¾éåóií èòøå æ½ìñàéäû äåï îéëàìàïòû. ̾ìêií Àðìàíäû îñû ¾éäå ºàëûï ºîÿäû äåï ºîðºûï îòûð¹àí áîëàð. Àðìàí ìåêòåï áiòiðãåí, ä¸ó àçàìàò åìåñ ïå, îë á¸ðií äå ò¾ñiíåäi. – À¹à, ìåíi» êåòóiì êåðåê, æ½ìûñûìíàí ¾ø ê¾íãå ñ½ðàí¹àí åäiì. – À¹àñûíû» áið í¸ðñå äåãiñi êåëiï åäi, îéûíà áiðäåìåëåð ò¾ñêåíäåé æàé ¹àíà áàñûí èçåï ìຽëäà¹àíûí áiëäiðäi. Íåãå êåëãåíií äå ñ½ðàìà¹àíûíà iøi óäàé àøèäû. Æîëäà¹û ê¼çi ¾éðåíãåí ºóðà¹àí ºóðàéëàð ìåí ¸ð æåðäåí ê¼ãåðiï ò½ð¹àí áiðåí-ñàðàí òàëäàð¹à òåñiëå ºàðàï êåëåäi. Æå»ãåñiíi» ¼çiìåí ºîøòàñïà¹àíûíà áið ò¾ðëi ¼çi ½ÿëûï: “Êåëìåãåíiìå ¾ø æûë áîë¹àí æîº ïà, ìåíi ñîíäà á½ëàð ñà¹ûíáàé ìà? Îé, íå àéòûï êåòòiì, ìåíi ñà¹ûíóøû ìà åäi, æàë¹ûç ºûçäàðûíà äà æûëû ñ¼éëåìåéòií ñîðëû àòà-àíà”. Àøóìåí ºîðºûíûøòû äà ½ìûòûï êåòòi. Ò¼áåäåí øûæ¹àí ê¾í áàñûíàí ¼òiï áàðàäû. Àÿ¹ûí òåç-òåç áàñóäà. Åêi áåòi àëàóëàï êåòêåí. Åëáå»äåãåí åêi ºîëûí áiðåñå áàñûíà, áiðåñå åêi áåòiíå áàñàäû. Àé¹àéëàï æûëà¹ûñû äà êåëäi. ²àñºûðäàí òû¹ûë¹àí òàñû äà àíàäàéäàí ê¼ðiíäi. Òóðà áiðåó ¸äåéi ¸êåëiï ºîé¹àíäàé.

°ð îéäû» áàñûí áið ñóûðûï ¾éiíå ¸çåð æåòòi. Ò¼ðò á¼ëìåëi åñêi ¾éäi» iøi áið ò¾ðëi ºàð໹û òàðòûïòû. Àòàñû ¼ëãåëi ¾éiíå îíøà àäàì êåëå áåðìåéòií. Òåê àòàñûíû» àóûëäû» ñûðòûíäà ò½ðàòûí òóûñ ºàðûíäàñû ¹àíà àíäà-ñàíäà êåëiï æà¹äàéûí áiëiï êåòåäi. ¶éãå êiðiï åòáåòiíåí æàòà êåòòi. Ñîë æàòºàííàí ìîë æàòòû. ²àëòûðàï æàóðàï, ¾ñòií æàáó¹à äà øàìàñû êåëìåäi. ʼçií àøñà ºàñûíäà ê¼çiíi» æàñûí ñ¾ðòiï, àòàñûíû» òóûñ ºàðûíäàñû ¸æåé îòûð åêåí. – Áàëàì-àó, ºàéäà æîº áîëûï êåòòi»? Àðìàíäà ºóàò æîº, ñ¼éëåéií äåñå àóçû æèûðûëàð åìåñ. – ʸçið, øûðà¹ûì, ê¸çið êåëåì, – äåï, àºñàé áàñûï ¾éäåí øû¹ûï êåòêåí ¸æåñií ê¼çi á½ëäûðàï ¸ðå» ê¼ðäi. Àóûëäû» ñûðòûíäà ò½ðàòûí ¸æåñií æàºñû ê¼ðóøi åäi. Àðìàí ñ¾éðåòiëiï äàëà¹à øûºòû, áàñû äû»ûëäàï àóûðûï ò½ð åêåí. Ê¾í ¼òiï êåòêåí áîëàð. Òûñòà ñàìàóðûí ºîéûï æ¾ðãåí ¸æåéäi ê¼ðäi. Á½ðûí¹ûñûíàí äà ºàðòàéûï êåòiïòi. °íå-ìiíå äåãåíøå åêi èû¹ûìåí äåì àë¹àí åñêi ñàðû ñàìàóðûí äà ¾éãå êiðäi. °æåñi åêåói ðàõàòòàíûï øàé iøòi. – Áàëàì, ¾éäåí øûºïàé äåì àë, ¼ç äåíñàóëû¹û» ¼çi»å êåðåê. Àëäûìûçäà àçûíà¹àí àëûï àÿçäû ºûñ êåëåäi. Åíäåøå óàºûòøà àóðó¹à àëäàíáà, ºûñûëòàÿ» ê¾íäåðäåí ûºïàé, áiðºàëûïòû ñàðòàï, ñàðàáäàë ìiíåç ñàºòà¹àí æ¼í. Òà¹äûð ºûñûíà ºîëû»äû ¾ñiòiï, ñóûº ¼òêiçiï ê¾éðåï êåòóãå òà¹û áîëìàéäû. ²ûñòàí ñî» ¸äåìi äå ¸ñåì æàéìàøóຠê¼êòåìi» êåëå æàòûð. Å» ä½ðûñû – ºàé¹ûíû» äà, ºóàíûøòû» äà ñûðûí ñàáûðìåí ½¹ó, ñîäàí ò¸ëiì àëó. – Òà¹äûð ºûñû äåéñiç áå? Îë æàéûí æàºñû áiëåìií, ¸æå. – Å, áàëàì, àíà æ¾ðåãi àëäàìàéòûí òàðàçû ¹îé. ²óàíûøºà òàñûï, ºàé¹û¹à æàñûï êåòïåéòií áið òî¹à áåðiê æàí áîë, äåãåíiì äå... Ìåí ºàéòàéûí, øûðà¹ûì.

“Øà»ûðà¹û»à øà» æóûòïàé, åòåãi»å ñ¼ç åðòïåé ¹½ìûð êåø”, – äåóøi åäi ìåíi» à¹àì. Åíäi îñû àñûë ñ¼çäi ìåí ñà¹àí àéòàéûí, – äåï, æàéìåí ¾éäåí øûºòû. – Àìàí ñàó áîëû»ûç, ¸æåé, ðàõìåò ñiçãå. Àðìàí åêi ê¾í ò¼ñåêòå æàòûï æ½ìûñºà ¾øiíøi ê¾íi áið-ຠáàðäû. Àëäûíàí øûººàí ƾñiï æ½ìûñøû îíû ºîðºûòûï, åïåëåêòåï æ¾ãiðiï êåëiï: – ²àíøà ê¾ííåí áåði ºàéäà æ¾ðñi» åé, ñåíi ä¸ó ñàðû içäåï æàòûð, “æ½ìûñòàí áîñàòàìûí”, äåéäi. ´çi ñîíäàé àøóëû, – äåäi. Àðìàí ¾íäåìåé êàíòîð¹à ºàðàé áåò àëäû. ĸó ñàðû àóûë áàñøûñû åäi, îíû áàðëûº àäàì ñîëàé àòàéòûí. μçûí êàíòîðäû» å» ñû åñiãií æàé ¹àíà ºà¹ûï iøêå êiðiï êåëäi. – Øû¹à ò½ð, ìåí êið äåäiì áå?, – äåï ò¼ìåí ºàðàï áið í¸ðñåíi øèìàéëàï îòûð¹àí ä¸ó ñàðûíû ê¼ðäi. Àðìàí û»¹àéñûçäàíûï ò½ðûï ºàëûïòû. Áàñûí æ½ëûï àëûï æàëò ºàðà¹àí ä¸ó ñàðû Àðìàíäû ê¼ðiï – Å, êåëäi» áå, ºà»¹ûáàñ, – äåï àóçûíà êåëãåíií àéòà ñàëäû. – Ìåí æ½ìûñïåí áàðûï êåëäiì. – Áàðëûº àäàì æ½ìûñïåí áàðàäû, áiðຠñåíäåéëåð ñ½ðàí¹àí ê¾ííåí äå ê¼ï ê¾í æî¹àëûï êåòå áåðåäi... ȸ, ñîëàé åìåñ ïå? – Ìåí àóûðûï ºàëäûì. – Àóûð¹àíû»äû ºàëàé áiëåìiç, áið àóûç àéòïàéìûñû». – Àóûð¹àí àäàì ºàëàé àéòàäû, – äåï, ¾ëêåí àäàìøà æàóàï áåðãåí Àðìàíäû æàºòûðìàé ºàë¹àí ä¸ó ñàðû îðíûíàí ½øûï ò½ðûï, òåðåçåíi» àëäûíà áàðäû. Áiðàçäàí ñî» åñiê àëäûíäà ò½ð¹àí Àðìàí¹à æàëò ºàðàï: – Êåøiêêåí ê¾íi»íi» åñåñiíå êîëõîçäû» ºîéëàðûíû» ºîðàñûí òàçàëàï øû¹àñû», áið ¼çi», òåçiðåê ºèìûëäà, – áiðàç òåñiëiï ò½ðûï: – Øû¹à áåð, – äåï äàóûñûí çiëäiðåê ê¼òåðiï áàñûìåí åñiêòi í½ñºàäû.

Áàðëû¹ûìåí òàíûñûï áîë¹àí ñî», ì½¹àëiì æàé ê¾ëiìäåï Àðìàí¹à ºàðàï: – Ñåí áàëà, àáàéëà, ìûíà ºûçäàðäû» ò¾ði æàìàí åêåí, – äåäi. °ð æåðäåí á½ëàºòû» ê¼çi àøûëûï à¹à æ¼íåëãåí ñóøà ºûçäàðäû» ñû»¹ûð ê¾ëêiëåði åñòiëäi. Ìåéiðiìi ò¼ãiëiï ò½ð¹àí àºê¼»ië à¹àéäû Àðìàí áið ê¼ðãåííåí-ຠ¼çiíå òàðòà ò¾ñòi. “Ìåí îñû à¹àé ñåêiëäi ì½¹àëiì áîëñàì ¹îé, æîº ìåí ä¸ðiãåð áîëàìûí, ºîëûìíàí êåëãåí æàºñûëûºòû àÿìàé, áiðåóëåð æûëàñà ºîñûëà æûëàï, àë áiðåóëåð ê¾ëñå áiðãå ê¾ëåìií”, – äåãåí ñ¼çäåðäi ºàëàé äàóûñòàï àéòûï ñàë¹àíûí ¼çi äå ñåçáåé ºàëäû. Ñîë ê¾ííåí áàñòàï Àðìàííû» æîëû áîëà áàñòàäû.

Æàñûíäà òûðûñºàí – ºàðòàé¹àíäà ºóàíàäû. Ì.²àø¹àðè ÄÎÑ ÆÀÉËÛ ÑÛÐ Îíû» ºîëûíàí á¸ði êåëåòií ñåêiëäi, àíûº-ºàíû¹û áåëãiëi øåøiì ºàáûëäàï îë åðåêøå æàí äåï ½¹ûíäûì. Ðàñûíäà “Ðàõìåò” ïåí “Êåøiði»içäi” ê¼ï ºîëäàíàòûí ñîë áið ê¼ðêåì ºûç ìåíi» åñiìäå ¸ðäàéûì æ¸óäiðåï ò½ðàäû. Áàëàïàíäû, è¸ ¸ëi æåòiëå ºîéìà¹àí áàëàïàíäû àñïàí¹à ½ø äåï ëàºòûðûï æiáåðãåíäåé îë ìûíàó ¼ìiðäi» åðåñåêòåðãå àðíàë¹àí ñàòûñûíäà æàë¹ûç æ¾ð. Íåñi áàð óàºûò ¼òå òîð¹àé áîëàð íåìåñå ºàíàòû ºûëûøòàí äà ¼òêið ºûðàíøà àñïàíäû ¼çiíå áà¹ûíäûðàð. ²ûðàí áîë¹àíäà äà åðåêøå ñ½ëó, àäàìíû», æåðäi», àñïàííû», á¾òêië òiðøiëiê àòàóëûíû» ê¼ç ºóàíûøûíà àéíàëàð. Äîñòàðûìíû» àðàñûíäà àºûë-ïàðàñàò àëûïòàðûíû» îé êåðìåãií òàòûï, òiðøiëiê ò½»¹èûºòàðûí òåðå» òîë¹àï ½¹ûí¹àíäàðû áàðøûëûº. Ìåíi» àéòûï îòûð¹àíûì, åðåêøå æàðàòûë¹àí ñ½ëó äà åðêå, áèÿçû ºûç, îë – æàíàðûíäà áið ò¾éið ì½» áîëñà îíû ºàøàíäà åêi ò¾éið ºóàíûøïåí æå»å áiëåòií, êiìíi» áîëñà äà ê¼»iëií òàóûï, íåãå áîëñà ¾ëãåðóãå òûðûñûï áà¹àòûí ñ¾éêiìäi ºûç – Æàíàð. Åñiìíi» àäàì¹à ºîéûëóûíû» ¼çi ò½ë¹à ¾øií äå, iøêi æàí ä¾íèåñi ¾øií äå ò¾ðiòêi áîëàòûí º½ïèÿ ê¾ø. Æàíàðäû» æàíû æàíûï ò½ð¹àí îò ñåêiëäi, î¹àí êiì áîëñà ñîë, íå áîëñà ñîíû àéòà àëìàéäû. Ñåáåái, îíû» æàíàðûíàí ñåñêåíåäi. ²ûç ïàðàñàò èåñi, ¾éäi» øóà¹û. ²ûç æ¾ðãåí æåðäå ¸äåìiëiê, ûðûñ-áåðåêå æ¾ðåäi äåï æàòàìûç. Æàñ áîëà ò½ðà ¼ç ¼ìiði æàéûíäà îéëàíà áiëåòií êiøêåíòàé áàëàïàííû» êåëåøåãi ºàøàíäà ºóàíûøºà òîëû áîëñà åêåí. Áàñûíà áຠºîíñûí, ¼éòêåíi îë ºóàíûø ïåí áàºûòòû» ºàäiðií áiëåòií æàí.

Åñiìäå, æàç àéëàðûíû» áiðiíäå, ò¾ñ ìåçãiëi, ìåí á¼ëìåäå æàë¹ûç áîëàòûíìûí. Åñiê æàéìåí ºà¹ûëäû. Êåëiï ò½ð¹àí áåéòàíûñ ºûçäû iøêå êiðãiçäiì. Åñiìi Æàíàð åêåíií, ìåíiìåí æàºûí òàíûñºûñû êåëåòiíií àéòòû. I-êóðñòà îºèäû åêåí. Àë ìåí îë êåçäå IIIêóðñòàìûí. Ìà¹àí ê¼ï ñ½ðຠºîéäû, òiïòi áîñ óàºûòûìäû ºàëàé ¼òêiçåòiíiìäi äå áiëãiñi êåëåäi åêåí. Ìåí î¹àí ºàðñû ñ½ðຠºîéìàó¹à òûðûñûï áàºòûì. Æàíàðìåí ê¼ï ñ¼éëåñòiê, àºûëäû ºûç åêåíi ñ¼ç ñàïòàóûíàí-ຠê¼ðiíiï ò½ð. Êåøòi» ºàëàé áîëûï ºàë¹àíûí áiëìåé ºàëûïïûç, òûñºà øû¹ûï ñåðóåíäåóäi ½é¹àðäûº. Á¾ãií ¹àíà òàíûñºàí åêi äîñòû» ê¼»iëäåðiíå êiðái» ò¾ñiðiï àëìàéûí äåãåíäåé äàëàíû» àóàñû äà í¸çiê, æàí¹à æà¹ûìäû åêåí. Æàíàð ìåí æàéûíäà áàñºàøà îéäà áîë¹àíûí, ìåíi» îë îéëà¹àíäàé ò¸ê¸ïïàð åìåñ åêåíiìäi äå àéòûï ºàëäû. Æàºûíäà ¹àíà °ëiìáàé Ò¾ãåëáàé½ëû ¸íií æàçûï áiòiðãåí “Ñà¹ûíàéûí áà...” àòòû ¼ëå»iìäi ºàðà ñ¼çáåí îºûï áåðäiì. ÑÀ±ÛÍÀÉÛÍ ÁÀ? Á¸ði äå áåêåð, á¸ði äå áåêåð ¼ìiðäi», ƾðãåíiì ìûíàó ºàëàóûí òàïïàé ê¼»iëäi». Êåé-êåéäå, æàíûì, îéëàð¹à áàòàì ºàìû¹à, Êåé-êåéäå, æàíûì, æàçàìûí æûðëàð ñà¹ûíà. Ñà¹ûíàéûí áà, ñà¹ûíàò½¹ûí íåëåð áàð? Ñà¹ûíàéûí áà, ñà¹ûíûø àòòû êåìåì áàð. Áàñòàéäû àë¹à, æåòåëåð ¾ìiò ñàí àðìàí, Ñà¹ûíàéûíøû, ñà¹ûíûø ¾øií æàðàë¹àì. Àäàì áîï êåëãåí áåñ ê¾íäiê ìûíàó æàë¹àí¹à, Ñà¹ûí¹àí æàííû» ºàíàòû ñið¸ òàë¹àí áà. λàøà ºàëñàì áàòàìûí ò¾ðëi àðìàí¹à, Ñà¹ûíàéûí áà æàíàð¹à æàñûì òîë¹àíäà...

²èÿëäà æ¾ðãåí àäàìäàðäû ½íàòàì, ´ìiðäå ñ½ëó áàºûòûììåí æ½áàòàì. Ñîë æàéäû îéëàï òåêêå ê¼çäi æûëàòàì, ²óàíûøûììåí, æðåãiììåí ñûíàòàì. Æàíàð áiðàç ¾íñiç æ¾ðäi äå ìà¹àí ºàé êåçäå áîëìàñûí êåëiï îé á¼ëiñêiñi êåëåòiíäiãií àéòòû.Áiçäi» äîñòû¹ûìûç îñûëàéøà áàñòàëûï êåòòi äåñåì äå áîëàäû. Ìåíi îé¹à á¼ëåï, ºîëûìà ºàëàì àëóûìà ò¾ðiòêi åòêåí îíû» äîñºà àäàë áîëà áiëåòiíäiãi.

Ñåí æàññû», ê¼ï í¸ðñåãå ¾éðåíóãå, ê¼ï í¸ðñåíi åñòiï áiëóãå, ê¼ï í¸ðñåíi ê¼êåéãå ò¾þãå òèiñòiñi». Ñîôîêë Ðóõòû» æàñòû¹û – 츻ãiëiê, àë 츻ãiëiê äåãåíiìiç – æàñòûº. Æàí-Ïîëü ²àðòàé¹àí êåçi»äå òàï áîëàð êií¸ðàòòû» îðíûí òîëòûðàð åñå»äi æàñòûº øà¹û»äà ºàðìàï ºàë. Ëåîíàðäî äà Âèí÷è Àäàì ¹àïûë ä¾íèåíi äåð ìåíiêi, Ìåíiêi äåï æ¾ðãåííi» á¸ði Îíûêi. Ò¸í ºàëûï, ìàë äà ºàëûï, æàí êåòêåíäå, Ñîíäà îéëà, áîëàäû íå ñåíiêi? À.²½íàíáàåâ ÅÑIÌÄÅ ÒμÐÀÄÛ... “Æàçóøû áîëñà» æàë¹ûçäûººà áåò àëäûì äåï îéëàé áåð” äåãåí àºûí à¹àíû» ñ¼çäåði åñiìíåí êåòåð åìåñ. Á½ë ºîðºûíûøòû» áåëãiñi äåï øåøiì ºàáûëäàó¹à áîëìàéäû äåï îéëàéìûí. Íîáåëü ñûéëû¹ûíû» ëàóðåàòû, íåìiñ ðîìàíøûñû, àºûí, ñûíøû Ãåðìàí Ãåññåíi» “Àäàì áîëó á½ë – æàçûëìàéòûí åêiæàºòûëûºòàí º½ñà øåãó äåãåí ½¹ûì, á½ë æàºñûëûº ïåí æàìàíäûºòû» îðòàñûíäà æîðûëó äåãåí ½¹ûì” äåãåí ñ¼çäåði òà¹û áàð. Òåàòð òàðëàíû Ðàéûìáåê Ñåéòìåòîâ à¹àìûçäû» êiòàáûíàí “...åøáiðåóãå ¼êïåëåìåéìií. ´çi»íi» áiëiìi» æåòïåé, ºàæûð-ºàéðàòû» æåòïåé æàñàé àëìà¹àí øàðóà» ¾øií, áåéøàðàëû¹û» ¾øií áiðåóãå ¼êïåëåóäi» ºàæåòi æîº. Àäàì ¼ç òà¹äûðûíà ¼çi ¹àíà ñåáåïøi. °ðèíå,

Æàñòûºòû» ºàëàé ¼òiï æàòºàíûí åøêiì ໹àðìàéäû, ¼òiï êåòêåííåí êåéií “À¿” ½ðàäû. Ñåíåêà ÑÀ±ÛÍÛØ ÏÅÍ ´ÊIÍIØ. ȸ, ñîë êåç þëñàíàíû» åñiíäå ä¸ë á¾ãiíãiäåé ñàºòàóëû. Ñåññèÿñûí áiòiðiï àóûë¹à áåò àë¹àëû åêi ê¾í ¼òòi, ïîéûç iøi ºàïûðûº òàðòûï, òiïòi æ¾ðåãi ºûñûï êåòêåí ò¸ðiçäi. Îéëû ºàëûïïåí òåðåçåãå ê¼ç ñàëûï êåëåäi. Ïîéûçáåí ºîø àéòûñºàí êå» äàëà, æåðäåãi ¸ïïຠºàð, øà¹ûí àóûëäàð àëûñòàï ºàëûï æàòòû. ¶éëåðäi» ì½ðæàñûíàí áóäàºòàé øûººàí ò¾òií, ¸ð æåðäå øàíà ñ¾éðåòiï îéíàï æ¾ðãåí áàëàëàð, áàðëû¹û ê¼ç ½øûíäà ºàëà áåðäi. Áið òîï áàëàíû» ïîéûç¹à ºàðàé æ¾ãiðå ºîë á½ë¹à¹àíû ¸æåñií åñiíå òà¹û äà ò¾ñiðãåíäåé ê¼»iëi º½ëàçûï ºàëäû. Îéûíà àóûëäà¹û æàí-æàººà ¼ç æîëäàðûí òàóûï êåòêåí äîñòàðû, åêi-¾ø ¾é ¸ðiäå ò½ðàòûí ¸æåé, ê¼ðøi ¾éäåãi ºàøàí ê¼ðñå» òûñòà¹û îðûíäûºòà æàë¹ûç îéëàíûï îòûðàòûí àòàé ò¾ñòi. Áàñûí ò¼ìåí ò¾ñiðiï î ä¾íèåëiê áîë¹àí ¸æåñií îéëàï ò½íæûðàï áiðàç ò½ðäû. ѽëó äàëàíû» øåêñiç, øåòñiç áåéíåñií îéøà ñóðåòòåï ò½ð. þëñàíàäàí îçûï íåìåñå îéëàíà áàñûï ºàëûï ºîéûï æàòºàí æàíäàð áàð. ´ìiðäi» ¼çi îñûëàé åìåñ ïå, áiðåó ¾øií àçàïòû» àçàáû, àë êåëåñi áið æàí ¾øií, òiïòi ºèíàëûï îéëàíàòûí äà åøòåìå æîº. þëñàíàíû» åñòåëiêòêðiíi» áàðëû¹û “À¹àé” äåï áàñòàëàòûí. Á¸ëêiì, à¹àéûíà àðíàï æàçàòûí áîëóû êåðåê. Íåìåñå ºàëàäà ì½íû ò¾ñiíåòií æàë¹ûç æàí òîï æåòåêøiñi, ÿ¹íè Ñåðiê ̽ðàò½ëû ¹àíà äåï îéëàéòûí øû¹àð. À¹àéûíû» àóäèòîðèÿ¹à êiðiï êåëiï ñàíàóëû ñòóäåíòòåðäi» iøiíåí á¾ãií êiìíi» êåëìåãåíií ê¼çáåí òåêñåðiï øû¹ûï ñ¼çií áàñòàï êåòåòiíi ê¼ç àëäûíàí áåéíå ñþæåòòåé ¼òå øûºòû. Îë êiñiíi òû»äàìàéòûí æàí áîëìàéäû, ¼éòêåíi àðòûº àóûç ñ¼ç ºîñïàéòûí, íå äåñå äå ñà¹àí êåðåê, ¼ìiði»å àçûº åòóãå æàðàðëûº ñ¼çäåð àéòàòûí. Ñåðiê ̽ðàò½ëûíû» êåçåêòi ä¸ðiñiíäå àéòºàí ñ¼çäåðií åñiíå àëûï ºàðàñà, òiïòi îéëàíäûðàòûí ñ¼çäåð

ñåêiëäi. “´ìiðäå áîëûï æàòºàí æàéòòàðäû òiçáåëåé áåðñå», îí ñàóñຠàçäûº åòåði ñ¼çñiç. ²óàíûø ïåí ºàé¹ûíû» æàðº åòåð ñåðãåãi áîëìàé ºûìñûëûï æàòºàíû òà¹û áàð. Îñûíäàéäà ñ¼ç åòåð ¾íi ì¼ëäið, îéû ½øºûð, àéòàðûí ê¼»iëãå ¸äåìiëåï ºîíäûðà áiëåòií æàñ æàçóøûëàð áîëñà, æàçáàñûí îºû¹àíäà ñàíà»à ñiìiðiï àëàðëûºòàé ñi»iìäi, êiòàáûí ïàðàºòàï îòûðûï æàçóøûñûìåí òiðiäåé òiëäåñêi», æ¾çäåñêi», ñûðëàñºû», òiïòi æàºûí äîñ áîë¹û» êåëiï êåòåòiíäåé æàí áîëñà ¹îé, øiðêií, äåï îéëàéñû». Îñûíäàéäû» ê¾éií êåøêiñi êåëåòií ¸ðáið øûí ûºûëàñòû òàëàïêåð àðìàíûíà æåòåði ñ¼çñiç øûíäûº. °ðèíå ñåíäåðäi» äå àðàëàðû»íàí æàíû ê¼ðêåì æàçóøûëàð øû¹àäû äåãåí ñåíiìäåìií” – äåï ñòóäåíòòåðiíå îéëû ê¼çáåí ºàðàï øûºàí ñ¼çi. Ñîíäà¹û ½ñòàç æàíàðûíàí “Ìåí æåòåëåï êåëå æàòºàí áiëiìãåðëåðiìíi» iøiíäåãi ºàéñûáiði òàëàïòû, òàëàíòòû åêåí, ê¼çäåði íå äåéäi?” äåãåí áið ¾ìiò, áið ê¾äiê ñ¼çäåðäi îºè àëàð åäi. þëñàíà ºàëû» îéäû» åòåãiíäå åëãå äå æåòòi. Ïîéûç àóûë¹à òàÿó æåðäåí òîºòàóøû åäi, àñû¹à-¾ñiãå ò¾ñiï ºàëäû. Ñû âàãîíäàðäû» áiðiíåí òà¹û áið æiãiò ò¾ñòi. Àóûë¹à äåéií æåòi-ñåãiç øàºûðûì æåð æ¾ðóëåði êåðåê. Æîë æ¾ðiï øàðøàï êåëå æàòºàí æîëàóøû¹à á½ë ºàøûºòûº òiïòi àóûð òèåði ñ¼çñiç. þëñàíàíû àóûë¹à äåãåí ñà¹ûíûø àë¹à ºàðàé æåòåëåï àÿ¹û-àÿ¹ûíà òèìåé òåçäåòå áàñûï êåëåäi. Àíàäàé æåðäå êåëå æàòºàí æiãiò þëñàíàíû» ºàñûíà æåòiï àëûï, òàìà¹ûí êåðíåï ñûïàéû ñ¼éëåé áàñòàäû. – Êåøiði»iç, ñiç îñû áiç áåòòåãåí àóûëäà ò½ðàñûç áà? – ȸ, ìåí îñûíäà ò½ðàìûí. Àç ¹àíà òûíûøòûºòàí ñî» æiãiò òà¹û äà þëñàíà¹à ñ½ðຠºîéäû. – Åñiìi»iç êiì? ²àðäà îìáûëàï ºèíàëà áàñûï êåëå æàòºàí þëñàíà æ¸éìåí – þëñàíà, – äåï æàóàï ºàéòàðäû. – Î-î, êåðåìåò åñiì. Ìåíi» àòûì Àáàé. – Ñiçäi» äå åñiìi»iç ¸äåìi åêåí. – Ðàõìåò.

Òà¹û äà áiðàç óàºûò ¾íñiçäiê îðíàäû, ºàðäû» ºûðøûë äàóûñû ìåí ºèíàëà øûººàí äåìíåí ¼çãå äûáûñ æîºòûí. Àñû¹à áàñºàí ºàäàì òiïòi æàóðàóäû ½ìûòòûðûï æiáåðãåíäåé. – Àóûëäû ñà¹ûíäû»ûç áà? – Àáàé çåðiêòi áiëåì, ñ¼éëåé áàñòàäû. – °ðèíå, – äåäi þëñàíà. – Æàóðà¹àí æîºñûç áà? – Æîº. Ò¾ñ àóàñû. Æîëäà òà»åðòå» æ¾ðiï ¼òêåí æ¾ê ìàøèíàñûíû» içi ºàëûïòû. Æîë áîéû ¸ïïຠêå» äàëà. Àíàäàéäàí ºóðà¹àí áiðíåøå òàë ê¼ðiíäi. Àëûñòàí áîé ê¼òåðiï ò½ð¹àí áèiê òàóëàðäû» á½ëû»¹ûð òàðòûï åëåñ áåðåòií ñ½ëó áåéíåñi åðòåãi ¸ëåìiíå ½ºñàéäû. Àáàé þëñàíà¹à æàºûí êåëiï: – Îñû æîëìåí òàëàé æàë¹ûç æ¾ðãåí åäiì. Á¾ãií æîëûì î»ûíàí òóûï æîëñåðiê ºîñûëûï îòûð. Ñiç æàë¹ûç æ¾ðóäåí ºîðûºïàéñûç áà? – ²îðºàìûí, – äåï þëñàíà ºûñºà æàóàï ºàéûðäû. Àáàé ºîëûíäà¹û æîë ñ¼ìêåñií åêiíøi ºîëûíà àóûñòûðûï: – Ѽìêå»iç àóûð-àó øàìàñû, áåði»iç ìåí ½ñòàéûí, – äåï, ºîëûí þëñàíàíû» ñ¼ìêåñiíå ºàðàòà ñîçäû. þëñàíà àóûð åøòåìåñi æî¹ûí àéòûï áåðìåé ºîéäû. ²àð¹à øàëûíûï àñû¹à áàñûï êåëå æàòºàí þëñàíà øàðøàäû ìà æîëäà ò½ðûï ºàëäû. – Øàðøàäûì. – Åíäåøå áiðàç äåì àëàéûº, – äåï, Àáàé ñ¼ìêåñiíå îòûðà êåòòi. þëñàíà äà îòûðìàºøû åäi åñiíå ñ¼ìêåñiíäåãi øåòi à¹àøòàí, îðòàñû øûíûäàí æàñàë¹àí ìàºòàó ñûéëû¹û ò¾ñiï êiäiðiï ò½ðûï ºàëäû. – Îòûðìàéñûç áà? – Æîº, ñ¼ìêåìäå ñûíàòûí çàò áàð åäi. – ̽íäà êåëi»iç, áiðãå îòûðàéûº, – äåï Àáàé ûñûðûëûï îòûðäû. – Ðàõìåò, ò½ðà áåðåìií. Îñûëàéøà äà æàºñû. – ´çi»iç òiïòi ºàòòû æàí åêåíñiç. – °éåë çàòûíû» áàðëû¹û îñûëàé ºàòòû, êåëiñiìi àç

äåï îéëàéñûç-àó øàìàñû. °ëäå º½äàéûì ìûíà ò¸ê¸ïïàð ºûçäû êåçäåñòiðãåíií ºàðàøû äåï ðåíæiï êåëåñiç áå? – Ñiç òûì àðòûº êåòòiì äåï îéëàìàéñûç áà îñû, “°éåëäåð æàíû»äû æàðàëàóäû ºàíäàé øåáåðëiêïåí ìå»ãåðñå, ñîë æàðàíû åìäåï æàçó¹à êåëãåíäå äå àëäûíà ºàðà ñàëìàéäû”, äåãåí Áàðáå Ä’Îðâèëüäi» ñ¼çií áiëåòií øû¹àðñûç. – Þçåô Áóëàòîâè÷òi» “Òåê ¸éåë ¹àíà óàºûòòû òîºòàòà àëàäû” äåãåí ñ¼çií ½ìûòûï êåòòi»iç. Ñiçäi» îéû»ûçøà êåøiðiì ñ½ðàóûì êåðåê øû¹àð. – ²àëàñà»ûç ìåí ò½ðàéûí, íåãå ñîíøà ºàäàëûï ºàëäû»ûç. – Æîº, æîº, êåðåê åìåñ, ðàõìåò, ñîíäàé êiøiïåéië æàí åêåíñiç. Àáàé ¾íäåìåäi. þëñàíà åíäi áàéºàïòû, Àáàéäû» ê¼çäåði ì½»¹à ò½íûï ò½ð¹àíäàé ì¼ëäið åêåí. – Àáàé, ñiç îñûíäà ò½ðàñûç áà? Á½ðûí ñî»äû ìåí ñiçäi á½ë àóûëäàí êåçäåñòiðìåïïií. – Áiç îòáàñûìûçáåí ºàëàäà ò½ðàìûç. ̽íäà ìåíi» àòàì ìåí àïàì áàð,– äåï ¸äåìi æûìèäû. – À-à, ñîëàé ìà? – þëñàíà Àáàé¹à îéëàíà ê¼ç òàñòàäû. ʼï æiãiòòåðãå ½ºñàìàéäû, ì¾ëäåì áàñºàøà. Ѽçi äå îéëû. ´çií ½ñòàóû, òiïòi áàñºàí ºàäàìû äà íûº åêåí. Åêåói òà¹û áiðàç æ¾ðiï àóûë¹à äà æåòòi. – Æàðàéäû, þëñàíà, ìåí îñû æåðäåí ºàëàìûí. þëñàíà Àáàéäû ºèìà¹àíäàé áiðàç ò½ðûï ºàëäû äà ê¾ëiï: – Ñàó áîëû»ûç, – äåï ¸äåìi ºîøòàñòû. Àáàé ê¾ëiìñiðåé áið ºàðàäû äà ½çàé áåðäi. þëñàíà Àáàéäû ºûéìàé ñî»ûíàí áiðàç óàºûò ºàðàï ò½ðäû äà àëûñòàó æåðäåãi êå» îðûíäû àëûï æàòºàí ìîëà¹à ê¼çi ò¾ñiï, “Ìåí êåëäiì, ¸æå” äåï æ¸é ¹àíà ñûáûðëàäû. ¶éãå æàºûíäàï ºàë¹àí þëñàíàíû» ºóàíûøû ºîéíûíà ñûéìàé áàðàäû. Êiøêåíòàé ê¾íiíäå ìûíà áið ºûðäàí ã¾ë òåðiï, ºûñòà ñûð¹àíຠòåóiï æ¾ðóøi åäi. ѽëó ñà¹ûíûø àëûñòàï êåòêåíäåé. Àíàäàéäà¹û àéíàëàñû ºûðàó áàñºàí á½ëàº, “Áiðiíøi ìà¹àí êåëøi”, äåï ñûºûëûºòàé ê¾ëiï ¼çiíå øàºûðàòûí ñåêiëäi òûíûìñûç à¹óäà. þëñàíàíû ê¾òiï àë¹àí ¸êå-øåøåñi ºóàíûï æ¾ð.

Àóûë øåòiíäåãi ìîëàäàí òà¹û äà áið ò¼ìïåøiêòi» ïàéäà áîë¹àíûíà áiðàç ê¾íäåð ¼òiï òå êåòòi. Àðòûíà ºàðàéëàé æîë¹à øûººàí Àáàéìåí ºîøòàñûï, êåëåñi äåìàëûñûíäà îñûëàé ê¾òiï àëàòûíûí àéòûï ò½ð¹àí þëñàíàíû Àáàé ê¼ðìåäi. °äåìi àðó ºûçäû» åëåñií ò¾ñiíäå æèi ê¼ðåòií Àáàé àóûë¹à ê¼ï êåëåòií áîëäû. Ñîë áið ¸ñåì àðó øûíûíäà äà æîëäàí åðãåí åëåñ áîëäû ìà Àáàé àóûëäû» øåòiíäåãi áèiê ºûð¹à øû¹ûï “Ã¾ëñàíà, þëñàíà, ºàéäàñû», þëñàíà? Íåãå ïîéûçäàí ò¾ñïåäi»?” äåï äàóûñòàé àé¹àéëàéòûí. ²àñûíäà ¸ïïຠê¼éëåãi æåëìåí ½øûï æåëáiðåï, ºèûëà ºàðàï ò½ð¹àí þëñàíàíû ê¼ðìåéòií åäi.

ÌÀÇÌμÍÛ Ñ´Ç ÁÀÑÛ......................................................................3 ÆμÌÛÐ ÆμÌÀ².............................................................4 ÊÅØ ÆÅÒÊÅÍ ÌÀÕÀÁÁÀÒ............................................13 ÒÀ±ÄÛÐ ÑÛÉÛ.............................................................29 ÀÐÌÀÍÍÛ³ ÀÐÌÀÍÛ.................................................90 ÄÎÑ ÆÀÉËÛ ÑÛÐ........................................................99 ÅÑIÌÄÅ ÒμÐÀÄÛ.....................................................102 ÑÀ±ÛÍÛØ ÏÅÍ ´ÊIÍIØ........................................105

Àéí½ð Øàéìøåéòîâà Òà¹äûð ñûéû Ñàðàøûñû — μëæàë¹àñ Ǹóiðáåêîâà Òåõíèêàëûº ñàðàøûñû, áåçåíäiðãåí æ¸íå áåòòåãåí — ͽðã¾ë Ñåéäàõìåòîâà Òåðóãå 02.05.12 æiáåðiëäi. Áàñó¹à 04.07.12 ºîë ºîéûëäû. ²à¹àçû îôñåòòiê. ²àðiï ò¾ði “Òàéìñ”. Ïiøiìi 84õ1081/32. Îôñåòòiê áàñûëûñ. Áàñïà òàáà¹û 7,0 á.ò. Øàðòòû áàñïà òàáà¹û 6,0. Òàðàëûìû 2000 äàíà. Òàïñûðûñ N Êåëiñiìäi áà¹à. “Æàëûí áàñïàñû” Æàóàïêåðøiëiãi øåêòåóëi ñåðiêòåñòiãi. 050009. Àëìàòû ºàëàñû, Àáàé ä໹ûëû, 143/93-¾é. Òåë.: (727) 394-36-40