өлеңдер
Алматы

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы
Бостандық желі,
бостандық жeлі, о, тоба,

жалауын тікті жүгіріп қырға, жотаға,
Ай-күннің нұры ақ сүттей көктен құйылып,
ақ түйе тұрды алаңсыз ғана боталап.

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы

Бірінші жыр
Ордабасы,
асқақтаған ата жер,
құрметпенен бүгін бір тіл қатады ел.

Бірлігімнің,
тірлігімнің басы боп,
оттай жанған Оңтүстікте жата бер.
Жанарымды жібермейсің арбап тым,

алты алашқа аты кеткен ардақтым,
Қасиеттім,
қанша даудан құтқарған,
топырағыңа тәжім етпей қалмақ кім?!

Атақ-даңқың аспан-көкпен теңессе,
қанша ғасыр сақтап қалды ел сені еске.
Төле,
Қазыбек,

Әйтеке би ізімен,
бар жайсаңым басын қосты кеңеске.
Арасында бар қаншама тарланым,
арқалаған атам қазақ арманын.

Жүрегінен жыр жаратқан ақын бар,
тебіренткен терең ойды бар ғалым.
Асқарлары ақылдың да, ардың да,
аласармас айдай әлем алдында.

Әкім
малшы,
дихандар жүр жадырап,
ел сұлтаны – Нұрсұлтан да бар мұнда.

Бәрі-бәрі,
бәрі саған келіп тұр,
бәрі келіп құшағыңа еніп тұр.
Балуан да білектерін сыбанса,

бәйге іздеген жүйріктер де желікті.
Ән-жырыңды аспандат та әуелет,
бір сағыныш тұр кеудеде мәуелеп.
Думанынды досың көріп куансын,

Ерлігінді бағаласын жау ерек.
Ай астында алтыбақан тебілсін,
кімдер оны қызықтаудан ерінсін.
Көптен бері дұға-тілек жетпеген,

Батаңызға аруақтар бөгілсін.
Үш данаңа берілгенде ас мұнда,
қарақұрым жұрт айналсын тасқынға.
Қаптап мына Қырға, Сырға сыймасын,

тілегі осы кәрінің де, жастың да.
Бірі қалмай саған сәлем жолдайды ел
өзіңде өтер аз қызықты молдай гөр,
Бір кездері бабаларды қолдаған,

Ордабасы, біздерді де қолдай гөр,
Ордабасы, біздерді де қолдай гөр!
Екінші жыр
Әулиелер,

Пайғамбарлар,
Асқарлар,
Патшаданда,
Басқадан да асқандар.

Бар қазақтың басын қосып кеткендер,
бар дұшпанның көкірегін басқандар.

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы
Ғұламалар,
дариялар,

даналар,
сендербардеп,
ұрпақ күтті аналар.
Кең далада қалың орман болдыңдар,

Қырғи қуған торғай келіп паналар.
Бірің – төбе, Төле би боп аталдың,
Қазыбек би – алды болдың қатардың.
Әйтеке би, өзің аман тұрғанда,

көз алартып қарауға әсте батар кім?!
Алаулаған ақ таң туса алдан көп,
аңсаған ел одан көзін алған жоқ.
Өздерің кеп кеңес құрған бір кезде,

Ордабасым дейтін жерде арман жоқ.
Сеңдерді іздеп кімдер оған барған жоқ,
кімдер барып,
риза боп қалған жоқ.

Өздеріндей өткен ата-бабасы
бұл күндері біздерде де арман жоқ,
бұл күндері біздерде де арман жоқ!
Үшінші жыр

Әні бар. Композитор Мыңжасар Маңғытаев
жазған. Ол ән Ордабасыда өткен ұлы жиында
Қазақстан мемлекеттік әнұранынан кейін
екінші боп орындалды.

Әруақты бабалардың мекені,
белгілі ғой берекелі екені.
Атақ – даңқы бұрыннан да бар еді,
Атақ – даңқы қазірде оның жетеді.

Барлық казақ соңдарынан ергендер,
бар қазақтың жолын тауып бергендер.
Миуабақ мына жатқан жалғаннан
бар қазақтың несібесін тергендер!

Бар қазақпен бірге еріп, көшкендер,
бір боп мәңгі,
біте қайнасып өскендер.
Бар қазақтың қамын ойлап, қамығып,

бастарынан ұйқысыз түн кешкендер.
Қаһарларың қас дұшпанды құлатқан,
қамқор үнің кетпей қалған құлақтан,
Сендерсіңдер асқандарға тосқан боп,

жетім менен жесірлерді жұбатқан.
Бұлғандаған қыздарды да өсірген,
басу айтқан жігіттерге есірген.
Арамдардың алдын орап аттатпай,

аңқаулардың аңғалдығын кешірген.
Сеңдерсіңдер Алатаулар – биіктер,
алдарыңа қанша қарыз сүйікті ел.
Сендерсің – қасқырлардан қорғаған,

қорықпастан қырда ойнаса киіктер.
Күнде шығып,
көк те жанып, қайнаса,
сендер барда тұтылмайды ай да аса.

Сендерсіндер сеніп арқа сүйері,
ақын біткен бұлбұл болып сайраса.
Сендер бар деп,
самал да ескен, жел ескен,

сендер бар деп,
балуандар белдескен.
Сендер бар деп сәби тыныш ойнаған,
жатса дағы сөзге тілі келместен.

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы
Қайырмасы:
Ордабасы – қасиетті жер аты,

Ордабасы – жердің сұлу жәннаты.
Ордабасы – болашақка, биікке,
қазағымның алып ұшар қанаты.
Сай-салалы кең даланың көсілген,

самалы бар ертелі-кеш есілген.
Бір кез мұнда мәлім болып тағдыры,
бір кез мұнда жүрер жолы шешілген.
Алауласа еркіндіктің нұр таңы,

Ерлік жыры жаңғыртады қырқаны,
бірлік жыры жаңғыртады қырқаны,
шырқайды оны Ордабасы ұрпағы!
* * *

Жоқ болсам да,
бар болсам да – шыдаймын,
қуансам да,
қор болсам да – шыдаймын,

басыбайлы болмасаң сен болғаны,
Қазақстан дейтін менің шырайлым.
Артық-ауыс сөзге де мен – шыдаймын,
кейде аларған көзге де мен – шыдаймын,

басқа жұртқа бағынбасаң болғаны,
Қазақстан дейтін менің шырайлым.
Есемді аздау алсам да мен – шыдаймын.
ескерусіз қалсам да мен – шыдаймын.

басқа жұртқа жалынбасаң болғаны.
Қазақстан дейтін менің шырайлым.
Десін, десін, десін мейлі, кәрі бұл,
көкірегім әрі бақша, әрі гүл.

сен басқаға басынды имей тұрғанда,
мен бақытты бола берем бәрі бір!

Шекаралар өзен, көлді аттауда,
кесіп өтіп,
құрық салып ақ тауға.
Шекаралар қажет бізге ауадай,

елдік пенен еркіндікті сақтауға.
Кейде тіп-тік,
кейде кетіп бұрылып,
жатқанымен,

шекаралар – ұлылық.
Шекаралар – тас қамалдар, қорғандар,
қара ниет жандар жатар ұрынып.
Сондықтан да ол қасиетті, қастерлі,

тағзым етіп қарт та келді, жас келді.
Сондықтан да,
шекарада ұстаймыз,
күндіз-түні қас қақпайтын әскерді.

Пайдаланып тауын, ойын тасасын.
шекаралар болу қазір аса сын.
Сақтық үшін сарып еткен жігерін,
біздің берік шекаралар жасасын!

Космонавтпын,
туғаннан космонавтпын,
қарқынына мың қарқын қосқан аттың.
Күңдіз демей,

түн демей
ту сыртымнан
естітемін суылын қос қанаттың.

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы
Жарқыраған,
жайнаған төрінде күн,

аралаудан әлемді ерінбедім:
қойнынында космостық кеме ғұсап,
зулап кетіп барады Жерім менің...

Бұл Жайықта асқан кім бар өзімнен,
бір халқым деп айрылдым-ау төзімнен.
Мал мен тағың қанша қызықтырғанмен
садаға кет жалғыз ауыз сөзімнен.

Ата-баба дәулетімен алшаңдап,
сен әзірге алсаң бақыт, алсаң бақ.
Мен жарқырап күнге айналған кезімде,
жарар еді-ау көлеңкем боп қалсаң да.

Кіресілі-шығасылы есі бар,
ел де бәлкім, қадірімді кеш ұғар.
Мен өлмесін десең егер мәңгілік,
«Қараойға» кеп,

ғазиз басты кесіп ал.
Қара түндер қарақшылар өңмеңдер,
Мекке болар мені олар көмген жер.
Қанша ғасыр халық шұбар басыма,

жеңеді өстіп өлмегенді өлгендер.
Гүл егілер мен жатқан қыр, ойға да,
өтер онда аза емес, той ғана.
Қарсы келсең,

боларың хақ қарабет.
қасиетті қара сөзбен ойнама
Ал, әзірге жайнап, жанып тұр тағың,
қанша мықты болса да, оны құртамын.

Маған қанша алғыс айтып, арнаса,
саған сонша қарғыс айтар ұрпағың!
* * *
Көкжиекте жатыр Жоңғар таулары,

аспан астын алып жатқан аумағы.
Қатпар-қатпар болып жатқан сол таулар,
жүрегімді бір жолата жаулады.
Қанша заман еткен, қырғын, күрестен,

әрқайсысы өз сыбағасын үлескен.
Қайғыдай боп қатқанменен тастары,
үміттей боп құшағына гүл өскен.
Қанша заман қалың елдің мұң-зарын,

қабырғасы қайысып бір тындады.
Теңірегін түгел қоршап тұр асқақ,
Қаракерей Қабанбайдың шындары.
Қанша заман қалың елді үркітіп,

қанша заман тек сойылды пір тұтып,
шапқыншылық көрген мына көп таулар,
тек жақсылық күнді ғана тұр күтіп.
* * *

Талай да талай шіренген,
жігіттер өткен бұл дүние.
Төбесі көкке тірелген,
жігіттер өткен бұл дүние.

Талай да талай бұралған
сұлулар өткен бұл дүние.
Кеудесі толы бір арман,
ұлылар өткен бұл дүние.

Шығындай таңның тап-таза,
ақыңдар өткен бұл дүние.
Қайтарған жауын, қаптаса,
батырлар өткен бұл дүние.

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы
Қаһары тауды құлатқан,
патшалар өткен бұл дүние.

Жеткізген хабар жырақтан,
атшабар өткен бүл дүние.
Қайтейін бәрін көп тізіп,
төзімі тарлан бұл дүние.

Барлығын,
бәрін өткізіп,
өзі бір қалған бұл дүние.
* * *

Қарауылдан басқаны
көрмей кеткен, ұлы Абай,
қайғысызға қарсы кеп,
көнбей кеткен, ұлы Абай.

Аспасаң да асқар тау,
кешпесенде мұхитты,
сен орнатқан күмбез – жыр
тұр ғой әлі құламай.

Айналайын, ұлы Абай!
Әйгерімнен басқаны
білмей кеткен, ұлы Абай,
басқа жерде, басқа елде

күлмей кеткен, ұлы Абай.
Сен жырлаған махаббат
сонда да асқақ, аяулы,
жеті атамнан қалған бір

тот баспайтын мұрадай.
Айналайын, ұлы Абай!
Аз ауылдан көп түйін
шешіп кеткен, ұлы Абай.

сондықтан да, ертерек
көшіп кеткен, ұлы Абай.
Қыраным-ай қараған
тайсалмастан алысқа,

сені бүгін отырмын
еске алмасқа шыдамай,
Айналайын, ұлы Абай!
Қуаныш та жұбаныш –

болғандығың, барлығың,
жүректерге жүруде
зорлықсыз-ақ жарлығың.
Теңізім-ай толқыған,

мұхитым-ай шалқыған,
ұмыттырар кей-кейде
мына өмірдің тарлығын!
30.11.1990 ж.

* * *
Сен неғып тұрсың, Алатау,
басынды аппақ қар басып,
өтіп те жатты не заман,

қасында сенің арбасып.
Қанша бір тұлпар болса да,
тұяғы қалай сынбасын,
қанша бір сұңқар болса да,

қанаты қалай талмасын?!
Тұрасың ыңғай маңқиып,
қарап бір мынау әлемге,
бірдей бір қарап бар халық,

бірдей бір қарап бар елге.
Қиқу да қиқу күн кешіп,
Өткен сол ата-бабадан,
қойны бір қоншың тола ма,

біздерге жеткен сәлемге.
Тұра бер тауым, тұра бер,
талайға әлі қарарсың,
талайдың көңлін аулауға,

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы
Бізден де кейін келетін
қанша бір қанша ұрпаққа,

бізден де қалған сәлемді
бір өзің айтып барарсың.
Сондықтан мәңгі тұра бер,
қабыл ап мезгіл жарлығын,

куә етер қанша күлкі мен
куә етер қанша зарлы күн.
Өткінші жаңбыр секілді,
өткінші мына өмірде,

біздерге медеу, жұбаныш,
бір сенің ғана барлығың...
* * *
Күндер мынау қызығымды ұрлаған,

таңқалмаймыз кейде нансыз қалсақ та.
Тәуелсіздік алған елім бір маған,
тәуелді боп өткен күнді аңсатпа!
Тілемейтін,

қалмайтын күй өңге,
тұрса гүлдеп маған өлке, өңір, бел,
арлы-адал ерлеріңе сүйен де,
арлы-адал ерлеріңе көңіл бөл!

Қорашсынба,
күле алмаса күлкіні,
қорашсынба,
күйбең қағып жүрсе олар.

Басыңа күн туа қалса бір күні,
оттан,
судан алып шығар бір солар.
Күндіз-түні көз байлаған бықсық көп,

қанша байлық көз алдымда таланды.
Сен шашырап кетпес үшін быт-шыт боп,
ерлер керек қара нардай табанды.
Әлемнің әр түкпірінде, тілінде,

сен туралы айтылмайтын сөз қалмас.
Мақталғанмен,
датталарсың бірінде.
тау тұлғалы жандар керек қозғалмас.

Бір күн түгіл,
жүз күн түгіл,
мың күнде,
мен жақсынды тауыспаспын мақтап бар.

Түбі керек боп қалуы мүмкін деп,
Сақтай алсаң,
соларынды сақтап қал!
* * *

Қанша рет қалған аман бұл елімнен,
есен-сау бұл шақтан да өтер елім.
Мен мынау әлсіз соққан жүрегіммен,
қайғысын күллі әлемнің көтеремін.

Өмір жайлы,
өзім жайлы толғанам,
толғанады етек-жеңі мол далам.
Толғанады тұрған үнсіз тауларым,

көкірегі толған өлең, толған ән.
Толғанады жасы үлкен ағалар,
жақсы іні жақсы ағаны жағалар.
Толғанады көпті көрген кене көз

қариялар...
жан табылса бағалар.
Толғанады құрбы-құрдас, қарындас,
сүйген жарың толғаныстан арылмас.

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы
Кеше туған ұлың қызың толғанса,
қуаныштан жүрек қалай жарылмас.

Толғанады халық, қауым, ұлы Отан,
толғанысты ұнатам-ау, ұнатам.
Толғанады күйіп-жанған қызыл кеш,
жаны аппақ жарқыраған бұла таң...

Жер мен көктің бәрі-бәрі толғаныс,
толғаныстар сілтейді ұзақ жолды алыс.
Толғантады болашақтар болжамы,
толғантпайды біткен іс пен болған іс.

Жүз шайысса бір ел сірә бір елмен,
толғаныссыз жібіспесін білем мен.
Толғаныстар ғана мына заманда
тұйықтардан құтқарады тірелген.

Толғанған жан беттен әсте алмайды,
толғаныс бар жерде көңіл қалмайды.
Тірегі ол тұтам-қарыс тірліктің,
өмірлерге өмір косып жалғайды.

* * *
Алғанменен алты алаш азат ғұмыр,
қайда қоям қалмайтын азапты бұл.
Сөзбен қалай, қайтып мен түземекпін,

Абай түзей алмаған қазақты бұл.
Осы уайым шықпайды кіл есімнен,
сондықтан да кем ұйқтап, күлесің кем.
Ақты ақ деп дәлелдей алмаған соң,

біздің дағы күн өтер тіресумен.
Қысы-жазы құлпырар мінсіз өңір,
ырза болып болысар кім сізге бір.
Жанарымда жас болып тұрар тұнып,

Ұлы едің,
шыныменен ұлы едің,
әділет пен ақиқаттың құлы едің.
Сені еске алсам,

сағыныштан жылаймын,
жылап тұрып қуанамын, күлемін,
Ұлы едің,
шыныменен ұлы едің.

Алып едің,
асқар ала таулардай,
аспанында ақша бұлттар аунардай.
Басқан жерде аяғыңды,

бас кетсін,
табанынды тұрушы едің аудармай.
Тұтас едің,
бөлшектене білмейтін,

ұсақтықты көзге сірә ілмейтін.
Өмір бойы
біреу соны бағалап,
өмір бойы

біреу соны күндейтін.
Өттің-кеттің дүниеге паң қарап,
жарқыраған айдын ақыл, таң қабақ.
Қазығынан айырылған қаңбақтай,

қанша жұртың қаңғып қалды қаңғалақ.
Көк асфальті күйіп-жанып күнсіген,
сенсіз мына Алматыда күрсінем.
Тас бұлақтың тамшысындай мөлдір ең.

кісі ұқпас қыз сырындай тылсым ең.
Екі иықты сенен қалған ой басты,
өзің тойған ойға сол кім тоймасты.

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы
Мандайыма біткен дара, жалғыз ең,
ал, жалғызы іздеттірмей қоймасты...

Өз қылығың өзіңе сор әкелді,
Соған әлі жетпей жүр ме көзің шын.
Сталин кеп әкеткен жоқ Сәкенді,
Мағжанды да ұстап берген өзіңсің.

Қысқа өмірде көріп қалған талайды,
көңіл қалай емін-еркін көз ілсін.
Орыс келіп сабаған жоқ Абайды,
оған дағы қол көтерген өзіңсің.

Кіресілі-шығасылы сасқан ес,
құлауға да қалды-ау аз-ақ төзім-шын.
Қытай да емес,
қалмақ та емес,

басқа емес,
Махамбеттің басын кескен де өзіңсің.
Тарам-тарам етіп бетті жуады —
кезден қызыл қан ағады қалай да...

Жақсыларың жалғыз-жалғыз туады,
халқым, аздап, абайласай, абайла!
* * *
Бұл не қылған қым-қуыт күн,

нұр заман,
бір-біріне ырза да емес,
ырза адам.
Кең жайылса қазекеңнің даласы,

күңіренген бір жағы – күй,
біржағы – ән.

Екі қарға бір-бірін бұлбұл деді,
екі мәстек бір-бірін дүлдүл деді.
Екі арам бір-бірін адал деді...
Қарап тұрып оларға күлгім келді.

Біразының көрініп алдары кең,
қамқорсып көп сөйлесті қалғанымен.
Бір ғажабы – олардың дәл осылай
еместігін сендіре алмадым мен.

Кейбіреуі күмпиіп ойда жоқта,
қарап тұрып айналды жәй мазаққа.
Мынау – мынау, ал, анау – анау ғой деп,
жеткізерсің сыбырлап қай қазаққа.

Біреу білмей,
біреулер біліп жатыр,
біреу күлмей,
біреулер күліп жатыр.

Жақсы менен жаманын айыра алмай,
жүріп жатыр,
Біздің ел, жүріп жатыр!
9.10.1993ж

Қаласың от құшағын ашып тұрған,
сен мені қыздарға да ғашық қылған,
саған кеп бір еркелеп қайту үшін,
самал да соғып кетер асып қырдан.

Қасында Алатауың – ақтауларың,
жатыр ғой жеткізіп жұрт мақтауларын.

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы
Көңілімді көтереді, көркейтеді,
құлпырған күндіз-түні бақ-бауларың.

Ерте-кеш еркін сені араладым,
табылды бір өзіңнен қалағаным.
Кешегі мен қыдырған көшелерде,
қыздармен қыдырып жүр балаларым.

Алматым, ай дидарлы асыл қалам,
жалғасып жатыр саған жасыл далам.
Таралып жұлдыздарға кетіп жатыр,
жастарың аспаныңнан асырған ән.

Сенбісің
бақыт қалам, байлық қалам,
көрсе де қанша нәубет қаймықпаған.
Қала жоқ

жер бетінде маған сендей,
Кейбіреу
не демейді жайды ұқпаған.
Көркіңе

көзім тоймай тұр бүгінгі,
Құшақтап
нұр гүлінді, жыр гүлінді.
Деймін де,

тұрам ыңғай жырлап өтсем,
аяулы
бір күніңді, мың күніңді
Көрінсе

маңдайындай нұрлы алаңың,
қосылып
тал-терекпен ырғаламын.
Таусылмас тілегі осы, жүрегі осы,

Шымкенттен
келген бір кез бұл балаңның.
Сен менің
бақ қаламсың, баспанамсың,

тек қана
жақсылыққа бастағансың,
Бір келіп
бұл өмірге қалғанымда.

Көңілімді
бір көтеріп тастағансың.
Қаптаған
қарақұрым халық та ойсан,

күндізгі көз аштырмас жарық жайсаң.
Тым құрса,
түнгі жанған шамдарың боп,
арман не мәңгі

өзіңмен қалып қойсам.
Сәулемді
таң атқанша шашып елге,
тұрар ем,

бақ ішінде, ашық жерде.
Түбіме
әр түн сайын сырласуға
отырса

оңашалап ғашықтар кеп.
Қаласың от құшағын ашып тұрған,
сен мені қыздарғада ғашық қылған,
Саған кеп бір еркелеп қайту үшін,

самал да соғып кетер асып қырдан.
14.02.1991

Ой, Алматы-ай, Алматы-ай,
айырдың мені төзімнен
Алыс бір кетсем, өзіңді
көргім кеп тұрар көзіммен

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы
Саған бір деген сағыныш,
Көзімнен мөлт-мөлт сезілген,

Айналдым сенің көркіңнен,
Сезінген бала кезімнен.
Айырсаң мені еркімнен,
кезім бар ма еді безінген

Ерлерің қанша ел бастап,
Қуат бір алған өзіңнен.
Көп істен кейін дамылдап,
данышпан қанша көз ілген.

Осының бәрін ойласам,
төгілген бұлақ сөзімнен
Ой, Алматы-ай, Алматы-ай,
гүлдерің қандай ырғалған,

Жастарың қандай жайраңдап,
Көктөбелерге бір барған
Жарк етіп бір күн жарардай,
Кеудемді кернеп тұрды арман.

Қызғалдақ болып қараушы ек,
шындарға шалғын қырлардан.
Бөліссе күлкі, қызықты,
кезім жоқ еді құр қалған.

Сайран сап өткен сайларда,
көз жасы емес, нұр қалған.
Бойжеткен болып көрінген,
Бейкүнә сонда бұл жалған.

Бүтін бір шыбық кесілді,
кезім ол еді бүр жарған.
Ой, Алматы-ай, Алматы-ай,
Алатау асқар үйлерің,

таң қалсам алғаш көргенде,
әлі де сол бір күйдемін.
Тіректі көкті теректер,
емес пе еді сүйгенің.

Көшенде ақса көп бұлақ,
Көп ішке менің түйгенім.
Себелеп өтсе тамшылар,
Кеудеңе гүлді үйгенің

Қызықсам да бәріне,
біріне жоқ-ты тигенім.
Алдыңа басты игенім,
Басқаны емес, қаланы

осы-ақ бір болар сүйгенім.
Ой, Алматы-ай, Алматы-ай,
мен дағы бір күн өтем бе,
жұрт жеткен жерге жетем бе

кетер де місің сен сонда,
ұқсап бір ғана бөтенге
өзіңмен ұзақ болғым бар,
қалмасам кез боп төтенге.

Ондай бір ондай күн туса,
амал жоқ, сабыр етем де.
Өмірге өзің келгенмен,
өзгеде еркің екен де.

Тап келсем жақсы ол жақта,
өзіндей ыстық мекенге.
Әй, қайдам, қайдам, кетермін,
өткендей болып шет елге.

қызбас менің шекем де.
Ажалға қарсы айбатым –
шертем де жырды, шертем де
күніңді бүгін қызықтап,

қараймын тағы ертеңге...
* * *
Алматым, сағынамын
аз күнге кетсем сенен,

болмас па бұл өмірден
айналып өтсем сенен.
Сәтім жоқ қайда жүрсем,
қамығып ойға алмаған,

мұншама ып-ыстық қып
кім сені қойған маған.

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы
Көңілге қара торын,
күн сайын құрар қайғым.

Ойпырмай бұл не сұмдық.
көрмесем, тұра алмаймын.
Өзіңсіз мына тірлік
бағасы – тиын екен.

Қызға емес, қалаға бұл
ғашықтық қиын екен.
Жырақта жатуға бұл,
жоқ менің бір күн шамам.

Кеселдің кесірінен
жете алмай жүрмін саған.
Жазды да бітірермін
деуменен өтші күнді:

Кеудеңе бетім басып,
басармын өксігімді...
12.08.1989 ж.
* * *

Жыл жаңа,
келе жатқан жылым жаңа,
арналар оған әнім, жырым жаңа.
Бұл жылдың басқа жылдан орны бөлек,

болса да жаңа жылдар бұрында да.
Жыл жаңа,
келе жатқан жылым жаңа,
айтылар оған ойым, сырым жаңа.

Бұл күні байқағанға жаңалық бар,
орманды ойымда да, қырымда да.
Жыл жаңа
келе жатқан жылым жаңа,

шашылар оған шуақ, нұрым жаңа.
Тып-тыныш ұйқым жаңа, күлкім жаңа,
таппайсың бір ескіні ырымға да.
Тау жаңа,

бау да жаңа – бәрі жаңа,
атқан таң,
батқан кештің әрі жаңа.
Төсінен жаңа армандар ұшырады,

қашаннан сұлық жатқан кәрі дала.
Осының бөрін-бәрін көріп тұрған,
көңілім өрі бала, өрі дана.
* * *

Ақ қар басты Алатауды,
Алматыны аралайды,
ағаш біткен,
үйлер біткен аппақ болып қарайды.

Жердің беті
кір қоңынан бір жолата безгендей,
көкірекке,
көңілдерге бір тазалық тарайды.

Әртүрлі ойлы,
әр қиялды
әр пиғылды адамдар,
біз де солай

шын тазарып кетсек, шіркін, жарайды.
* * *
Европа нақ төрінде тұрмын мен,
Берлин – жайнап,

тас төбеде күн күлген.
гүлге оралған нұрға оралған көшеде,
бірге жүріп келем неміс құрбыммен.
Қандай жақсы бірге жүріп, бір күлген,

мұндағы өткен бір күн артық бір күннен
Күзді күні көріспегенге өкінем,
кеше ғана ұшып кеткен бұлбұлмен.

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы
Сайрасар ма ек біздер ұзақ бас қосып,
тыңдар ма еді құлағын қарт, жас тосып.

Қалар ма еді бақытымыз байып бір,
алар ма едік жасымызға жас қосып.
Қуат алып достық атты нұр күннен,
құшақтассам Берлиндегі құрбыммен.

...Кеше әкеміз атысқан-ау біздердің,
дегенге әсте сене алмастан тұрмын мен!

Сәлем саған,
Жамбылым,
ақын қалам,
тамырымда қан болып лапылдаған.

Мен саған келіп әр бір кеткен сайын,
Жамбыл ақын болуға жақын қалам.
Сәлем саған,
қаптаған мұржалары,

мұржалардың басында нұр жанады.
Бейнең көзге ескілеу көрінгенмен,
көкірегімде күн сайын тұр жаңарып.
Сәлем саған,

асқақ та биік арман,
ата-баба әні мен күйі қалған.
Сенің күмбез кеудеңде күмбір қағып,
талай асыл ойлардың иі қанған.

Сәлем, сәлем,
халқыңа Алатаудай,
мен кірген көп үйлердің бәрі отаудай.
Егер де әр бір қаланы бір тау десек,

көрінесің сен маған дара таудай.
Болашағың секілді бойлап ұзақ,
қыран құс жүр көгінде қанаты аумай.
Тас төбеңде күн шоқтай қалса-ақ бекіп,

бозторғайлар жатады ән сап кетіп.
Жап-жасыл боп жалғанда жата бер сен,
аңсап келіп жүрейік, аңсап кетіп...
Сәлем саған,

Жамбылым,
ақын қалам,
тамырымда қан болып лапылдаған.
Мен саған келіп әр бір кеткен сайын,

Светлана Ефимовна Николаевнаға
Батпастан күндіз-түні күн күлімдеп,
кеудемде жайқатылды жыр-гүлім көп.
Жанында Мұз мұхиттың ақ аюдай

тұрдым мен өз демімнен жып-жылы боп.
Алапат қары жатқан тундрада,
якуттар би биледі мың бұрала.
Неге мен кештеу мұнда келді екем деп,

берілдім ойға сонда мұңды ғана.
Қосылдым биге мен де, билеп кеттім,
қолынан ұстап жұрттың сүйреп кеттім.
Жыл сайын шұбап Қырым, Кавказ жаққа,

бекер-ақ елге осынау сирек кеппін.
Батпастан күндіз-түні күн күлімдеп,
кеудемде жайқатылды жыр гүлім көп.
Якутша әнге бастым, жырға бастым,

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы

Ұстазым Мәскен Сармурзинаға
Еркектен мықты әйелдер,
жасауға келгенде ерлікті.
Болсын ол қай жер, қай елде,

асыра түсер елдікті.
Қиылып тұрсын қас, қабақ,
маңдайдан қанша тер шықты.
Қос оған басы асқақ, ақ,

Алатау адамгершілікті.
Билемес бойын бос қайғы,
қуатын жүрек азық қып.
Қостайды, оны қостайды,

үлбіреп гүлдей нәзіктік.
Кеудесі көктен әрі асып,
тұрмайды ол бекер ісініп.
Әйелге әбден жарасар,

кішілік пенен кісілік.
Аяулы бірін ана ғып,
алсақ та біріне үйленіп,
әйелден біздер қалалық

ерлікті нағыз үйреніп.
Бар жұртқа бауыр, дос қашан,
бетімен ауыр қалқымас.
Белін бір буса, ешқашан

еркекке ұқсап толқымас.
Көрген жоқ одан құт қашып,
қаласың көрсең, бір жасап.
Әлемнің берік тұтқасы,

әйелді болар жырласақ.
Сізде, апай, мәртсіз, ірісіз,
сол жақсы жандар көзісіз.
Ол екеу болса, бірісіз,

ол біреу болса, өзісіз...
* * *
Оралдың даласы кең
қүшағың жетпейтіндей,

бір келіп, біліп кетсең,
есіңнен кетпейтіндей.
Оралдың өзендері –
өмір бір өз алдына,

тулаған сазандары
келеді көз алдыңа.
Көлдері қандай нұрлы,
саялы тал-бақтары,

ал, қызы, ал, қыздары
кімге жыр арнатпады.
Орал қырларында
мал жатыр қаптап қанша,

болса да қанша аязы,
болса да аптап қанша.
Халқы да халық емес,
секілді дала-бағы,

қарасаң ұшақтардан –
қаптаған қалалары.
Елдер де жатыр қанша,
ерлер де жатыр қанша,

тоқтатпас тірлік қамын,
күнді әбден батырғанша.

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы
Бәйгеде бір-бірінен
алқынып оза ма аттар,

бар мұнда сондай алғыр
арынды азаматтар.
Күй тартып, дауыл тұрса,
алмайды қурай тыным,

бар қанша бауырларым,
кіл көсек турайтұғын.
Күй пірі – Құрманғазы,
Дина апам тіріліпті,

өнерден өр ұрпағы,
байқатса ірілікті.
Тұсаусыз қол-аяғы,
ойы да азат бүгін,

кел мұнда көрем десең,
қазақтың қазақтығын.

* * *
Берердейсің бәрің, бәрің маған бал,
көп сағынған көздеріме қараңдар,
мың-мың жылдан кейін әзер көргендей,

мен сендерді сүйем қандай адамдар!
Толып жатсын істеріңнің әттеңі,
көріскен кез қандай шекер, тәтті еді.
Бола ма бір мен деп еріп іштерің,

сәл де болса,
сағынатын сәттерің?!
Өздерің деп оянамын таң сайын,
алтын нұрға боянамын таң сайын.

Күнде көріп жүрсем-дағы сендерді,
қайтадан бір көрсем-ау деп аңсаймын.
Берердейсің бәрін, бәрін маған бал,
көп сағынған кездеріме қараңдар,

мың-мың жылдан кейін әзер көргендей,
мен сендерді сүйем қандай, адамдар!
* * *
Жатса орынды, орынсыз наз да айтылып,

Бірді жақын көремін,
бірді бөтен.
Аз өмірді аяқтай жаздай тұрып,
мың жасайтын адамдай тірлік етем.

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы
Кейде есіңе ал,
дей ме әлде кейде есіңе ал,

әлде сәті бірге өткен дейді осы бал.
Жанарымды тұратын жарқыратып,
Қанша жанның гауһардай бейнесі бар.
Ана қымбат,

қымбат қой бала маған,
қала ма адам,
өлместен қала ма адам.
Кешіріңдер, ағайын, кешіріңдер,

Өскен Даникеевке
Қырғыз, бауырым,
азбас-тозбас ақылым,
шоң шайырым,

асқақтаған ақыным.
Алатаудың бір тұрған қос шыңыңдай,
сенсің менің ажырамас жақыным.
Сен де едің бір,

мен де едім бір жас арман,
қуанғаннан көзге талай жас алған.
Бір сауалға біткен екі бұрымбыз,
екі өзенбіз бір-ақ таудан бас алған.

Пейіліміз айнымаса теңізден,
біздің алған деміміз де егіз дем.
Бір кеудеге біткен екі емшекпіз,
өмір дейтін бір сәбиді емізген.

Бұл фәниде жолдар да көп, із де көп,
несіне оны жатам бүгін тізбелеп.
Ай менен Күн көріспестен кетсе де,
кете алмаймыз,

өте алмаймыз біз бөлек.
Соны сезіп бойда қуат, күш ақты,
ұнатпайтын майдалықты, ұсақты.
Бөлек-бөлек ұстап оны қайтеміз,

әпкел бермен бөлінбейтін құшақты.
Төрдей биік сахнаға кел, мына,
шыдап бақсын кеуде мына, бел мына,
кұшысайық,

қысысайық біз қатты,
айыра алмай шаршап бітсін ел мына!
Қырғыз, бауырым,
жолдар жатыр алда ұзын

артта талай қалды ізің, қалды ізім.
Өкпелемес өзге туыс, ағайын,
сенсің десем ең жақыным! жалғызым!
* * *

Әкемді көзбен көргендер,
шешемді көзбен көргеңдер,
әкем мен шешем өлгенмен,
өлмендер, сендер өлмендер.

Ұшпасын менің үрейім,
сендерге құлақ түрейін.
Көрінбес әке-шешемді,
көргендей болып жүрейін.

Заңына өмір бағынам,
десем де,
кімге шағынам.
Сендер бір көрген әкемді,

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы
Әкемді көзбен көргендер,
шешемді көзбен көргендер,

әкем мен шешем өлгенмен,
өлмеңдер, сендер өлмеңдер!

Осылай ма екен мезгіл жарлығы,
кімге жетер ел-жұртының зар-мұңы,
өтіп кетіп жатыр мына өмірден,
аяулы, асыл ағалардың барлығы.

Талай үйде шайқатылды шаңырақ,
талай үйде жетім, жесір аңырап.
Кеше ағалар толып жүрген Алматы,
қалды бүгін босап мүлде, қаңырап.

Жалғыз өзі сезінгендей құнын ер,
шаршап барып көзін қара түн ілер.
Солқ-солқ етіп Алатауға сүйенді,
жұбатусыз қалған сорлы інілер.

Сендер еңдер бастан сипап, бағалар,
інілерің кімдерді енді жағалар.
Қайтқан құстай қатар түзеп жөнеген,
қош, қош, қайтып келмес, көрмес ағалар!

Қалижан Бекхожинге
Қалижан аға-ай,
Қалижан аға-ай,
Қалижан,

кең дала ең-ау етек бір жеңі далиған.
Күй біткен сен деп күңіреніп те күйініп,
бір сен деп және налиды өлең, налиды ән.
Қыз-қырқын жақты түйреп бір көздің отымен,

алпысыңды да қалпыңда жігіт етіп ең.
Ер маған десең,
ере алмай қалып бірде мен,
сол жалын жаққа жалғыз-ақ тартып кетіп ең.

Буып бір тұрған бойды бір мына арманды-ай,
өзіңсіз қалып,
өксіп бір тұрған бармаңды-ай.
Қойнында мына қоңыр бір күздің күн кешем,

ағасыз емес,
құрдассыз,
доссыз қалғандай.
Біз күткен қызық қанша еді келер алдан кеп,

кім білген оның кетерін бұлай жалған боп.
Алса, алды сені жандырып отты жастық шақ,
қалт-құлт бір еткен кәрілік әсте алған жоқ...
Қалижан аға-ай,

Қалижан аға-ай,
Қалижан,
кең дала ең-ау етек бір жеңі далиған.
Күй біткен сен деп күңіреніп те күйініп,

Достарың үнсіз,
қастарың сайрап, мақтауда,
шығарып сені атақ-даңқ атты ақ тауға.
Мақтаса шулап шаршауды білмес қастарын,

достарың іштей мақтауды сол бір жақтауда.
Мақтаса мейлі,
солар-ақ сені мақтасын,
қысылмай қағып ар менен ұят қақпасын.

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы
Екі мінезділіктен,
екі жүзділіктен дәл мұндай,

құдайым, бірақ, ұрпақты жап-жас сақтасын?!
Өтсін тек олар
адал да аппақ ізбенен,
жетсін тек бәрі

мұратқа асқақ іздеген.
Жақсылық атты–соларға қалып, қайрылып,
жамандық атты–кетсін де бітсін бізбенен!

Академик М.Ф. Үркімбаевқа
Қазақтың демесем де арысымын,
қажетін қалап едім бар ісімнің.
Сондағы сүйенерім, сенерім де,

аз ғана өлеңім ғой Марс, інім.
Асауға өмір деген мініп едім,
демеймін мінезінен түңілемін.
Сондағы сүйенерім, сенерім де,

өзің мен
сен секілді інілерім.
Сондықтан шалқып, балқып жыр бастадым,
аппақ боп алда алар тұрды асқарым.

Сондағы сүйенерім, сенерім де
арыстай інілерім,
құрдастарым.
Бұлт боп бірде бастан ауар қайғы,

жауғысы келгенімен жауа алмайды.
Жандарым, жер бетінде сендер барда,
ағаңды ешқашан да жау алмайды!
Ісім жоқ артық па әлде, кем бе бағам,

тағдырдың тартқан сиын тендеп алам.
Есен-сау жүрсін десең мені еркелеп,
болындар сендер аман, сендер аман!

Қыс созылып,
қар жатқанмен далада,
Сенің бүгің туған күнің, жан аға!
Сіз бен біз боп елендеумен келеміз,

көктем қашан келеді деп қалаға.
Өткен қашан келеді деп қалаға,
кеткен қашан келеді деп қалаға,
Жауқазындар жайқала алмай жатса да,

сенің бүгін туған күнің, жан аға!
Сенің бүгін бүгін туған күнін,жан аға,
лайықты-ақ жан едің ғой данаға,
Той өткізіп немереңмен қосылып,

айналдың-ау күнәсіз, пәк балаға.
Я, біздер күнәсіз ек, таза едік,
сондықтан да болар сонша аз едік
Сондықтан да көктем күліп қарсы алып,

соңымыздан қалмайтын-ды жаз еріп.
Төбемізде ақша бұлттар үлбіреп,
біз жырладық қыздарды көп, гүлді көп.
Қайғырдықта біреулері білмесе,

қуандық та біреулері білді деп.
Нұр шуақты өлең ғылып, ән ғылып,
Жастық отпен жүректерді жандырып.
Біз өлмейміз көктем аман тұрғанда,

көктем әні,
көктем жаны мәңгілік.

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы
Қыс созылып, қар үйіліп далада,
көктем әлі кірмегенмен қалаға,

құтты болсын көз жанарың – немерең,
сенің бүгін туған күнің, жан аға,
сенің бүгін туған күнің, жан аға!

Сен – Алатау,
мен – Сыр жақтан болсам да,
кейде тойып,
кейде мұздап, тоңсам да,

кішкентайдан
өстім сені ағалап,
әлге дейін
келем жанап, жағалап.

Күндіздей ғып
шамын жарық жақса ішің,
жайнамадың
арзан атақ, ақша үшін.

Бөлінбейсің
ауылға да, аймаққа,
жан біткенге
жаттығы жоқ жақсысың.

Арманыңда
көп болар-ау аңсаған,
күнде күліп
атпаса да таң саған,

алдымызда
аман жүрсің мойымай, мың шүкіршілік
етем бүгін мен соған.
Сыр да шерттің

сырласыңа ерінбей,
пейілің бар
дүниенің төріндей.
Ертелі – кеш

елең ете қаламыз,
бес-алты күн
төбең кетсе көрінбей.
Тілемейсің

елден ерек артық бақ,
әлің барда
алыстарға тартып бақ.
сені бүгін

келді дейді алпысқа,
жүзге де жет...
жеңгемізді қолтықтап.
* * *

Іште жатыр бір қайнар,
өзендер де сырнайлы.
Сырда туған Сырбайлар,
Торғай жақты жырлайды.

Етегі кең елімізде,
қаншама ақын жүр қызба.
Жерде жүрген менің де,
екі көзім жұлдызда.

Көкіректер от еді,
ұшса ойлар ғарышқа.
Ұмтылумен өтеді
адам алыс, алысқа...

І. Керімқұловқа
Аппағын-ай Алатаудың, ақ таудың,
жарасады не түрі оған мақтаудың.

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы
...Алыстағы Ізтілеуім қайтыс боп,
құлағыма келеді үні жоқтаудың.

Жарқыраған күн нұры ерек таралды,
жадыратқан барлық жанды, жаранды.
...Ауылдағы Ізтілеуім қайтыс боп,
менің ғана көңілім бүгін қараңғы.

Бөркіңді ал да, мейлі аспанға лақтыр,
қуаныш көп,
күлкі қанша... құлақ түр.
...Айналайын Ізтілеуім қайтыс боп,

Жоқ дегенді білмеуші еді
бара қалсақ алдына,
кеңейіп бір кетуші еді
дүние да тар мына.

Пана болу үшін жұртқа
туған сондай ағалар,
мына жарық дүниеде
қалмады ма, қалды ма.

Нұрлы жүзін есіме алсам,
езіледі жүрегім,
жарыменен жесір қалған
бірге мен де жүдедім.

Жақсыларын жалмап жатқан
өлім дейтін жауызды,
жоқ қылудың бұл адамзат
таппастан-ақ жүр емін.

Жалғызсырап қалмауы үшін
біз де артынан барармыз,
асқартаудай тұлғасына
алғыспенен қарармыз.

Өзі жоқта жұрттан көрген
қорлықты айтып, мұң шағып,
шер тарқатып көкіректен,
жеңілдеп бір қалармыз...

Ш. Қалдаяқовқа
Қайран, Шәке, сағынамын өзіңді,
Сағынамын жылы-жұмсақ сөзіңді.
ойда-жоқта кейде оңаша отырып,

Жасқа бұлап алам екі көзімді.
Сағынамын бірге өткізген күндерді,
Сағынамын бірге терген гүлдерді.
Алматыны, Алатауды аралап,

Шың басынан жұлдыз көрген түндерді.
Аспан астын жібердің де ән ғылып,
Тау мен тасты кезіп кетті жаңғырық.
Жұлдыздарға ұшып кеттің сосын сен,

бұл жалғанда қалу үшін мәңгілік.
О, Ұлыжан, сол кеткеннен мол кеттің,
Жөні осы ма өмір бітіп өлмектің.
Тып-тыныш боп қалған мына халықтың,

қайғы-дертін қайтіп қана білмекпін.
Бітірер ме бұл қасірет әлімді,
менің дағы күш-қуатым мәлім-ді.
Жырлайын ба өзің жайлы тұра қап,

Әлде айтып берейін бе әнінді.
Өзімде де емес еді дос көп бұл,
Сенсіз өмір қаңырап тұр, бос боп тұр.
Түбі әйтеуір кездесерміз сол жақта,

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы
Тірлік мынау шым-шытырық, шатылған,
Арман кейде құстай бейне атылған.

Жұлдыздармен бірге тұрған биікте,
Айналайын Шәмші деген атыңнан!
Айналайын Шәмші деген атыңнан?

(Жоқтау)
Шәмшісіз қалды – әнсіз қалды бұл өмір,
мағынасыз,
мәнсіз қалды бұл өмір.

Қыс созылып,
көктем шықпай кеткендей,
селт етпестен жансыз қалды бұл өмір.
Шәмшісіз қалды – нұрсыз қалды бұл өмір,

тасқын-топан жырсыз қалды бұл өмір
Қыз бен жігіт бақ ішіне бармастан,
айтысатын сырсыз қалды бұл өмір.
Шәмшісіз қалды – үнсіз қалды бұл өмір,

күліп тұрар күнсіз қалды бұл өмір,
айлы, жарық түнсіз қалды бұл өмір.
бәрі бір боп жақсы менен жаманның,
қуанышсыз,

мұңсыз қалды бұл өмір.
Күмілжіген көмейлерге шоқ толды,
бұл бізге бір төте атылған оқ болды.
Төрт құбылам түгел еді ол барда,

ол кеткен соң жоғалды да жоқ болды.
Барлығы бір,
маған дағы бәрі бір,
баяғыдай жайнар ма екен әлі гүл.

Балалары түк түсінбей аң-таң боп,
болған іске сене алмастан жары жүр.
Кеуделерді көп күйдіріп жайлады от,
бұл пәниде ақыл жетпес жай да көп.

Қалың ел боп жыламасқа не шара,
жылағанмен келер және пайда жоқ.
Күтуші еді тауда – соқпақ, құмда – жол,
дей алмаймын енді онда кел, мұнда бол...

Жер бетінде әсем әні шырқалып,
жер астында жатар үнсіз тыңдап ол!

Бір жыл болды сен кеткелі арадан
бір жыл бұрын бойға қайғы тараған
Бұл жүректің жазылатын түрі жоқ,
Бір жыл бұрын түскен сол бір жарадан.

Бір жыл болды сен кеткелі арадан,
кең даланда жылап қалды бар адам.
Бөлек-бөлек тусақ тағы анадан,
бірге туған секілденген, жан ағам!

Аға-жан, құтты болсын жетпісіңіз,
тарих боп болашаққа кетті ісіңіз.
Көп болса,
елулерге келді-ау деген,

жетпіске ұқсамай тұр тек түсіңіз.
Сіз жайлы өз ойыммен кеңесем мен,
жарасар жігітке де теңесем мен.
Мақтаймын деп отырып, аға, сізді,

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы
Көп жылдар өзіңізбен көрші отырдық,
отқа да,

суға да сап көрсе тірлік.
Қорғандым кейде құйған жауындардан,
қамқор сол көңіліңізді қолшатыр ғып.
Ағасыз жаз күніндей жарқылдаған,

бүкпесі,
тықпасы жоқ сартылдаған.
Қысылам алдыңызда – жақсылығы
жан едім бір басынан артылмаған.

Тербеліп құшағында сүйген елім,
күніне тоқсан түрлі күйге енемін.
Көлеңке түсірмеген бір пендеге,
көп менің өзіңізден үйренерім.

Қоштасып көктемдермен, күздерменен,
келеміз өкше басып біздер деген.
Бір тұтам о, осынау қайран өмір,
кім білген, қымбат шығар сіздерменен...

Әнеке, құтты болсын алпысыңыз,
Жүрегін жаулап жұрттың алды ісіңіз
Жігітке өзі сұлу, жаны сұлу,
Әрқашан дайын біздің алғысымыз.

Көргенде-ақ шіркін-ай деп жалтақтадым,
Араны алпыс қадам алты аттадым
Қалдым ба десем жалғыз жақсы көріп,
Жек көрер өзіңізді жан таппадым.

Көркіңе үлкендердің іші еріп тұр,
Іні боп құшағына кіші еніп тұр.
Тұрғаны-ай денсаулықтың менде болмай,
Дейтін бір кез келгенде ішелік бір.

Кеткендей құшағыма еніп ақ таң,
Өзінді құшу қандай еді мақтан,
Анаңнан, аймағыңнан айналайын,
Алтындай, гауһардай ғып сені тапқан.

Біреулер бос қиялға ереді көп,
Тоқтауы тиянағы дерегі жоқ.
Бір маған өзің аман болсаң болды,
байлығың, дүниенің керегі жоқ.

Өмірді дей алмаймын алдадым деп,
Қулықты бір қулыққа жалғадым деп.
Құдайым маған сіздей құда берді,
Ашығын айтсам, бүгін арманым жоқ.

Көтердің еркелесем әзілімді,
Тағдырым көрсетпесін әзір мұңды.
Сіздерді құшқандай боп құшақтайын,
Ақылды Эльмирамды, Әзімімді.

Жайнатса олар жаққан шырағы үйді әр,
Солар деп шығар ән бар, шығар күй бар.
Біздерге Ай емес пе, Күн емес пе,
Рая, Шолпан сынды құдағилар.

Осы бір алпамсадай қалпымменен,
Алдыңда сөз таба алмай алқындым мен.
Әнеке мен өзіңді құттықтаймын,
Тойында қаптап тұрған халқыңменен.

Сүңгісем мөлдір ойдың тереңіне,
Дей қоймас ешкім оның керегі не.
Әнеке, Сіз арқылы бақ тілеймін,
Қыз мүсін Көкшетаудың ер еліне.

Жатады жаздар өтіп, күздер келіп,
Көктемді Той болмаса іздер ме едік.
Той, той, той, той көбейсін аулымызда,
Жататын сіздер барып, біздер келіп.

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы
Болмасын асып-тасып тұрар күшім,
Бір өзге жақындықпен бұрар да ішім.

Әнекем жүзге де жет, мыңға да жет,
Кекшені көктей ұшқан қыран құсым.
Жансың ғой жеген әр кез тәңір қамын,
Тойыңнан топты көріп, таңырқадым.

Кім деме мың жылдық қып құдай қосқан,
Бұл сенің Сабырханың, Сабырханың.
* * *
Жақсы жанның бәрі – досы, бауыры,

Уәлиев Қадырбектің ауылы.
Бұл – ауылы Қадырбектің аңқылдақ,
қырау қыста ұшар қарға қарқылдап.
Тауларда қонса қыран саңқылдап,

етек жақта елеңдейді шал тыңдап.
Поездары өтсе ырсылдап, арсылдап,
көпірлері көтереді тарсылдап.
Келіншегі сөзден ұтса қалжыңдап,

жігіттері қарта ойнайды қаржыңды ап.
Бірі – үнсіз,
бірі – арбадай салдырап,
ақса өзендер,

жағасында қалғыр бақ.
Келмегендей хабар қашық қалқадан,
бұлттары жауа алмастан тарқаған.
Секілденіп жанған еңбек жалауы,

заводтардың желпілдесе алауы,
Көңіліме салды бір күй, салды ырғақ...
Дейді мұны, дейді, досым, Жамбыл жақ.

Кішкентай,
бұлбұлдай қыз, бармақтай қыз,
қоймас-ау өзіне алғыс арнатпай қыз.
Кеудеге қып-қызыл ғып гүл өсіріп,

Роза қойып атын, ардақтаймыз.
Ескендей салқын самал белді айналып,
сыртынан жатады оның ел де айналып.
Шаншылып шыбықтай боп шырқағанда,

кетеді бар дүние әнге айналып.
Кетеді
бар дүние жырға айналып,
кетеді

бар дүние нұрға айналып,
Үстінде боз көденің бозторғайы,
кете алмай алысқа ұзап жүрді айналып.
Сылқылдап көк орайда бұлақ күліп,

бойында бұлақтың ол құрақ тұнып.
Қыдырған түні бойы қыз бен жігіт,
қалғанын таңның атып бір-ақ біліп.
Көңілді,

көздің жауын барымталап,
көрінген құбылыстың бәрі ынталы-ақ.
Теңіз боп егін шексіз толқынданып,
асау жел арғымақтың жалын тарап.

Сау басты жіберетін көп қатырып.
Бос шабыс,
ырду-дырду тоқтатылып,
күлімдеп

космонавтар қолын бұлғап,
күркіреп корабльдер көкке атылып...

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы
Алымдым,
ақ саңлағым,

пырағым деп,
менің де кетер өлең құрағым кеп.
Ел-жұртқа,
...Ағайынға алыс-жақын

мақтанамын,
онымен бір қалада тұрамын деп.

Қырандайын қарап өсіп далаға,
қонақтадың Мәскеудейін қалаға.
жай қонбадың,
ғалым болдың, Дәуренжан,

әке болдың және екі балаға.
Қанша жеміс балбырасын бауында,
қанша рет төсін тоссын жауынға,
сақта есінде,

жалғыз ескен шынарсың,
Тұманбайдың жалғыз Алатауында
Амандық пен саулық тілеп басыңа,
сондықтан мен келіп тұрмын қасына.

Туған күнің құтты болсын, қарағым,
ұзақ-ұзақ жас қосылсын жасыңа.
Жүрегіңде,
жанарында нұры қап,

келеді әлі көктем уақ, жылы уақ
қыстың күні гүл таппастан жақыннан,
жыр әкелдім жүрегімнен жұлып ап...

Бірге өскен жандар қайда бұл күнде,
бірге атқызған таңдар қайда бұл күнде.
Соны ойласам,
теңіз күлкім тартылып,

сап тиылды-ау көп төгілмей бұл күнде
Қайда олар,
кімдерменен жүр екен,
кімдерменен мұңы, сыры бір екен.

Соны ойласам,
шырт ұйқыдан шошып бір,
оянғандай,
ой, аллам-ай, дір етем.

Көп толғанам кеудемді ойға талдырып,
көзіме де ып-ыстық жас алдырып.
Таңғы нұрдай тарқап кетті қайда олар,
кең дүниеде мені жалғыз қалдырып.

Оттар қаптап бықсып, жөнді жанбаған,
көкірегімде былдырлайды аңғал ән.
Басы тәтті басталған бұл тірліктің,
соңы қатты бітеріне таңқалам...

Рүстем Төлебековке
Суға бірге сүңгіген,
бірге ойнаған асықты,
жарысып бір жүгірген,

жақын менен қашықты.
Қыста мұзға сырғанап,
тайып бірге жығылған.

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы
сағындым-ау, құрдастар,
бұл сағыныш жасытты.

Арамыздан қыл өтпес
тату боп та жүруші ек,
қайтып енді көрместей
қату боп та жүруші ек.

Төбелесіп қалғанда
бірімізді біріміз
байқап қана ұрушы ек,
сипап қана тұрушы ек.

Дүрдигенмен топ-топ боп,
«біз мықтымыз, біз» десіп,
қалатынбыз қаңғырып,
қалатынбыз із кесіп.

Кетсек егер көріспей
бірер сағат, бірер күн,
бірімізді біріміз
жүретінбіз іздесіп.

Сағыңдым өз мінімді,
міндерімді сағындым,
өздеріңмен бірге өткен
күндерімді сағындым.

Доптаяқ пен қашардоп
ойнағанда қиқулап,
бар ауылды көшірген
үндеріңді сағындым.

Өздеріңмен бір барған
мектепті де сағындым,
бір кластан класқа
өтпекті де сағындым.

Бұрымдары селтиіп
бара жатса топ қыздар,
сол бұрымнан тартпақ боп
жетпекті де сағындым.

Бәрін-бәрін сағындым,
мен барлығын сағындым,
мұғалімдей қатал бір
жан барлығын сағындым.

Аққан судай тап-таза,
атқан таңдай аяулы,
алып-ұшқан сол шақтың
аңғалдығын сағындым.

Қу пысық боп отырмын
Алматыда мен бүгін,
таусылуға айналды
өмір дейтін кемді күн

Балалықтан жүгіріп
шаң қылған бар көшесін,
аңсамайды елді кім,
сағынбайды елді кім?!

Туған жерін әркім-ақ
тағдырына теңгерді,
Туған жері әр кімге
шырай берді, өң берді.

іліп қойдым жас қылып
мөлдіретіп кірпікке
Әсіресе сендерді,
әсіресе сендерді...

Мен сағынар қыздар қайда бұл күнде,
мекен-жайы қай жақта екен білдің бе?
Оларменен бірге қанша қуандым,
оларменен бірге қанша күлдім де.

Көңілдері төмен түсіп, ортайып,
бәрі оның кетті ме екен қартайып.
Біреулері немересін жұбатып,
жатыр ма екен қалғып, мүлгіп, жантайып.

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы
Біреулері шекісіп қап шалымен,
біреулері жаспын деп мен, әлі мен,

біреулері сан аурумен шайқасып,
күнін көріп отыр ма екен дәрімен.
Арманына бірі жетпей, жетіп те,
шүкірлікті бірі етпей, етіп те,

біреулері Ай мен Күнмен қоштасып,
бұл өмірден кетті ме екен өтіп те.
Бірі отыр ма деп бір тыным алса-ау деп,
жұлдыз сөніп,

шашқанша бір таң сәуле...
Ұмыта алмай қызыл гүлдей кездерін,
мен келемін бәрін әлі аңсаумен!

Атың қаңдай,
затың қандай жақсы еді,
Ләззат десе,
ләззатты өмір шағысың.

Мың-сан қыздан таңдап алған тап – сені,
Керімбектей жақсы жігіт бағысың.
Басылмаған жүрек оты, желігі,
қатындарың қалжың айтып жағалар,

келісті боп келгеніне келіні
қуанады біз секілді ағалар.
Келе жатсаң күлім қағып, жарқылдап,
анық біздің қаларымыз бір жасап.

Сол бір нәзік,
сол бір асқақ қалпында,
сағынамыз күнде көріп тұрмасақ.
Көңілімді алғанмен сәл жасытып,

кешіксең де,
күткендейміз күн ұзақ.
Сапыр, сапыр, бұрқыратып, тасытып,
Алатаудың қымызы да қымыз-ақ.

Еркелетіп елде айтылар қалған ән,
атаң-енең кешкі іңірде толғансын
Адам-ата жаралғалы қанбаған,
шөл қансын-ай,

Ай астында шөл қансын!
* * *
Өзіңмен емеспін бір өбіскен де,
немесе,

қуанғаным көріскенде.
Ырзамын бұл дүниеге бірге келіп,
ай, Күнің нүрын бірге бөліскенге.
Осылай аз тірлікте ой теремін,

сыбырлап жүрек өзі айтар емін.
Ал, маған жетіп жатыр бір келгенім,
егерде бөлек келсем, қайтер едім?!

Өзіндей болмақшы басқа кім,
деуші ем ғой көз алмай көзіңнен.
Сені де ұмыта бастадым –
қорқайын дедім мен өзімнен.

Өзіңді аңсаған шақтарда,
Көз жасты қайтемін қалған кеп...
Тірлікті,
толған бау-бақтарға,

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы
бетіңе қарсы келместен,
ұл-қызың жүрсе тіл алып.

Біліп те тұрса халінді,
аға-іні келіп алыстан,
сипатпай жұртқа жалынды,
сен де бір жатқан арыстан.

* * *
Ей, жұлдыздар, мен сендерге ғашықпын,
көздеріңді тұрсаң бәрің ашып тым.
Күндіз дейтін күндей жарық әлемнен,

өздеріңе асықтым.
Жатасындар жусап көктің бетінде,
бірің – жақын,
бірің – қиыр шетіңде.

Емес әсте самалды түн пейіш – түн,
берекемді кетірген.
Көкірегім, мейлі, аздап мұңданса,
тұрам солай ойға батып тым қанша.

Таң алдында таңғалдырып әлемді,
Шолпан жұлдыз туғанша.
Ей, көктегі миллион жұлдыз, мың жұлдыз,
десек тағы барлығымыз бір жүрміз,

әлге дейін мына менің өзімді,
жылатады,
жұбатады бір жұлдыз...
* * *

Бір өмірде мен қаншама толғандым,
көктемдегі жауар бұлттай торландым.
Сені сүйген жанды ал, дейді бұл қазақ,
онда ісім жоқ,

өзім сүйсем болғаны.
Тындамаймын ол ақылын қазақтың,
жан рахатын тапсам дағы аз-ақ күн.
Өзім сүйген жанға ешкім жетпейді,

ортасында қалсам дағы азаптың.
Қысқа ғұмыр қателікті кешпейді,
қателессең,
қол сілтейді, қош дейді.

Өзім сүйем,
өліп-өшем өртенем,
кеудемдегі от онсыз жанып өшпейді...

Қасыма кеп тұрып қана,
мойнынды бұрып маған,
қабағыма көз саласың,
жұмсақ-жұмсақ күліп қарап.

Содан кіріп дала сәні,
содан кіріп қала сәні,
ортақпын бұл ләззатқа деп,
Алатау да таласады,

Қаратау да таласады.
Қанша күлкі көрсе дағы,
сол күлкінді қаласады.
Биіктетіп аласаны,

ақша бұлттан ары асады.
Жер мен аспан,
Ай менен Күн
сол күлкімен жарасады.

Күнде күн боп түрегелсең,
көңлің әппақ тілек өңшең.
Біздің үйдің бағы болып,
күле бер сен,

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы
* * *
Ақ тандай ақ шашымнан сүйші, жаным,

тартылмай тұрған бәлкім күй шығармын,
Күмбірлеп кетер ме екем ойда жоқта,
сүйші, жарым,
басыма үйші бәрін.

Сүйші, жарым, алда өмір бір қанша бар,
жараспас та бостан бос бұлданса жар.
Кім біледі,
мен әнге айналмаққа,

сәл-ақ нәрсе жетпестен тұрған шығар.
Тандар талай жарқырап атқан шығар,
күн де қанша қызарып батқан шығар.
Сүйіп келе жатқанмен өмір бойы,

бір сүюің кем болып жатқан шығар.
* * *
Әйелі өлген достарым,
қиылтып қара қастарын,

алып жатыр жас әйел.
Жүрем десем, жер көп қой,
күлем десем, ел көп қой,
өзің аман жасай бер.

Сағағыңнан қимастан,
базарынды тимастан,
тартсын тағдыр қанжарын.
Жүре берші қасымда,

қартаймайтын жасым да,
қонған бағым басымда,
сенсің жалғыз, жан-жарым!
* * *

Жасарамын өтіп кеткен күнді ойлап,
жүрген жері күндіз де ойнақ, түнде ойнақ.
Жасарамын жалын атып жанарым,
жалындайсың деп кім маған мін қоймақ.

Жасарамын сол сүйкімді қызды ойлап,
қыдырушы ек жатсын, мейлі, қызбай бақ.
Жіберетін ауық-ауық айырып,
сағынышқа толы астықты күзгі аймақ.

Жасарамын сол бір қара көзді ойлап,
жасарамын сол бір шырын сөзді ойлап.
Алатаудың ақ басында жүгіріп,
ала бұлтпен қатар ұшқан кезді ойлап.

Ойпырмай, ол неткен жап-жас ел еді,
жайқатылған жас бағының желегі.
Түу алыстан естіп сыңғыр күлкісін,
жасарамын,

жас боп қалғым келеді.
* * *
Ұйықта жаным,
өмірде көп шаршаттым білем сені,

ұзақ жылдар көтертпей бір еңсені.
Көп жүгірте берместен көр-жерлерге,
соңғы кезде қорғаштап жүрем сені.
Ұйқта жаным,

сен сөйтіп бір демінді ал,
теріс болмас мұны да білгенің дәл:
бұл өмірде
қаншама ренжісең,

бұл өмірде
соншама күлгенің бар.

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы
Арман деген ауылды аралатқым
келіп еді –

оған да жарамаппын
ұзақ жылдар көз ілмей мені бақтың,
ұзақ жылдар көз ілмей бала бақтың.
Бала өсті,

мен де ес жиып қалдым,
сен үшін өз орнында сүйікті әркім.
ұйқта жаным,
әбден бір қанғанша ұйқың,

есесіне мен аздау ұйықтармын.
Дем алуға хақың бар дәл осындай,
қазақтың қамсыз жатқан даласындай.
Түрің қандай жайнаған түк қайғысыз,

демінді де асықпай аласың жай.
Кеш қонақтап,
күн де кеп батысымен.
ұйқта жаным,

жайлы осы жатысыңмен,
немерелер жетеді улап-шулап,
жетеді олар аппақ таң атысымен
Бәрі жақсы көреді бір өзінді,

Бір өзінді жұп-жұмсақ мінезінді.
Көрсе сені көздерін ала алмастан,
жүректері бәрінің бір езілді.
Махаббат бар бәрінің қарасында,

иіскейсің бір-бірлеп аласың да.
Жақсы көрем-ау сені әлге дейін –
мен де жүрем солардың арасында...
* * *

Бақыт деген не,
ренжітпеу мен жарынды,
беру ме әлде жүректі – қолда барыңды.
Кейде бір кейде кеудеңді кернеп кеткенде,

айтпақсың кімге қайғың менен зарынды.
Бақыт деген не,
жарыңа әлде сөйлемеу,
тілінді тістеу,

қой дейтін жерде қой демеу.
Бәріне көну,
бәріне төзу не десе ол
осының дұрыс деген бір болып ой – демеу...

Жо-жо-жоқ, жаным,
бақыт деген ол – күресу,
қажет боп жатса,
жеткенше әлің тіресу.

Құлдыққа көнбеу
Нұр болсаң егер, бір саулап,
самал-жел болсаң, сай-сала қуып бір есу.
Ақ бұлақ болып,

қатар бір ағып күлісу
ақ шыңдар болып,
қаз-қатар бірге тұрысу.
ақша бұлт болып,

көктемгі көкте құлпырып,
алаулап, лаулап бір ұшу.
Жөн-жосық осы тірліктен мынау мен күткен,
әйтпесе, кетіп қаламыз жұрттық, елдіктен.

Шырылдап тұрған бір жерден бақыт шықпайды,
шығады бақыт тек қана тепе-теңдіктен.

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы

Бұл неткен жер ырыс-құты қашпаған,
шыңын-құзын шырша әдіптеп тастаған.
Самал желі саумал қалпын сақтаған,
болмаса аңдар,

адам жиі баспаған.
Өзендері күркіреген кеш болса,
салтанаты арта түсер көш қонса.
Алыстағы қалқаң еске түсетін,

жарқыраған ай, жұлдызы есті алса.
Тербетіліп қызыл-жасыл гүлімен,
тебіренер шегірткелер үнімен.
Қасқырлары қалжыңдасып иттермен,

аюлары амандасар түнімен.
Меруерттей мөлдіреген шығы бар,
тазалықты содан үйрен, ұғып ал.
Қыр басында тұрып қатты жөтелсең,

қарсы беттен елеңдесер бұғылар.
Ақша бұлтты әр таң сайын ерте кеп,
аспанынан қарар күліп, еркелеп.
...Қуанышқа қосатындай қуаныш

Тәнді өртенген ақ жаңбырмен мұздаттық,
жүректерді сағынышпен сыздаттық.
Ақ бұлттардан басқа ару, сұлу жоқ,
тау басында,

қар қасында біз жаттық.
Көп–көп ойлар түйдектеліп, топ болып,
көкіректе қарадай кеп шоқ болып,
Қарағаймын бірге жанып қара үйде,

шаңырақтан ұшып жаттық от болып.
Алқындырып алау бойда асқанда,
солай-солай тарап жаттық аспанға.
Көп жарыққа кеттік біздер қосылып,

түнгі аспан жұлдыздарын шашқанда.
Тұрдық солай түнгі аспанда өрт болып,
кеудемізге шаттық толып, дерт толып,
Алыс қалған Алматыны, сені ойлап,

Жазды күні жайлауда
тау басында жатқан ел,
қызығына жалғанның
оңашада батқан ел.

Күн астында қоныстап,
ай қасында жантайып,
арасында жұлдыздың
дәмін-тұзын татқан ел.

Көкке тиіп төбесі
отырып от жаққан ел,
күнде төккен бұршақтан

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы
алқа-моншақ таққан ел
Ақ бұлттардың үстіне

ақ қойларын өргізіп,
алдырмастан ит құсқа,
аман-есен баққан ел.
Өздері еткен еңбекті,

ерлікті де аңғармай,
жүздеріңде жайылған,
жарқыраған таң бардай
Отырыстар шалқайып,

шың басыңда шай ішіп,
бұл жерден де биікте
ел бар десе, таң қалмай...

Басында қайнап жатқан «Тасбұлақтың»,
қайнадым мен де өзімше тасқын аттым.
Көзді де,
көкіректі де малған нұрға

демеймін «Тасбұлақты» босқа ұнаттым.
Ай-һайлап аунап жатты алаңда әркім,
аунамай мен несіне алаңдармын.
...Көрінді көктем сонда неге көркем,

көңлі ме қасымдағы адамдардың?!
Жырласа дәл төбеме бозторғай кеп,
мақтаған бұл өлкені достарда ой көп.
...Құлаған қарсы беттен қора қойдың,

қозысы көрінеді қошқардай боп.
Еңбегін бағалап жүр Отан-ана,
көкірек бостан-босқа от ала ма:
Елге еткен еңбегінің арқасында,

сөйлейді есіп-есіп шопан аға.
* * *
Талай жылғы мұңымен
жатыр таулар бүк түсіп.

Жасыл шөпке түнімен,
жұлдыздардан шық түсіп.
Әдетімен жатса әр күн,
су сарқырап ойдағы.

Түнде қандай сап-салқын,
«Жабықтың» бұл жайлауы.
Келген ем бұл жұмақты,
қайту үшін бір көріп,

елеңдетті құлақты,
пысқырған ат,
үрген ит...

Көрмеген соң күтім көп,
деу қиын аспан бүтін деп.
Жаңбырдан соң жатты үнсіз,
Алатау басы түтіндеп.

Таппаған соң жан сабыр,
көз тіктік шыңға қанша бір.
Арасында от жағып,
отырғандай малшы ауыл.

Қасында күлсе атқан таң,
жұлдызы бірде жаққан шам.
Сол ауылда жүргендей,
бұрала басып ақ қалқам.

Көп гүлдер өсіп, қауласып,
көп ошақ оты лауласып,

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы
Жатады солай түтіндеп,
жаңбырдан соң тау басы.

Қасынан ұзап кете алмай,
не айла, амал ете алмай,
қызықсам дағы канша оған,
жете алмай жүрмін, жете алмай...

07.05.1991
* * *
Үйімнен шығамын жыр аулап,
ақ арман кеудемде бір аунап.

...Жаңбырдың астында дірдектеп.
Қаймығып,
қамығып тұр-ау бақ.
Япырмай келген бе күз күні,

байқамай қалғанбыз біз мұны.
Қалайша байқамай қалғанбыз,
жаз бойы жүріп бір үздігіп.
Хош, хош, жаз,

қымбат жаз, махаббат,
сенде бар абырой, атақ-ат,
жата қап сыңсысам қайтеді,
сыз жерге,

су жерге жата қап...
* * *
Жақындап жаз бітеді, күз келеді,
жайылып сап-салқын боп түзге лебі.

Жапырақ қатты желден қалтырайды,
дегендей: «үзбе мені, үзбе мені».
Секілді хан базардың тарқағаны,
жайлауда жабырқаудың артады әні.

Қайтады түстігіне қаптап құстар,
жинасып болса астықты арқадағы.
Менің де жазым бітіп, күзім жақын,
жанымның жапырағын үзіп жатыр.

Пайда не арта түскен ақылдан бұл,
қалмады түр-түсім жұрт қызығатын.
Кеп-кеше бақтарға еркін енетінбіз,
қызыққа таусылмайтын еретінбіз.

Солардың бәрі бүгін қайда кетті,
қалдырма қилы ойларға, келетін күз?!
* * *
Жапырақсыз қалған талдардан,

айырмам қайсы бұл күні.
Жандарға байқап, аңғарған,
күлкім де менің бір түрлі.
Жарқырап жүрер күнде мен,

жас күнім қайтып келер ме?
Мен дағы көктеп, гүлдегем,
дегенге біреу сенер ме?!
Аяқты әрең бастық шақ,

кездерде жаңбыр төккен көп.
Жақтырмай жүрсе жастық шақ,
оған да онша өкпем жоқ...
* * *

Отырғам жоқ кінәні әсте артқалы,
көктемге де,
жазға да мен, далам-ау.
Шаш ағарып,

жасым егде тартқалы,
күзді де осы жақсы көріп барам-ау.

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы
Жүрегімде әлсіз ғана маздайды от,
жүрегімде айрылған ән, жырынан.

Жанбағанмен көктемдей боп, жаздай боп,
күздің майда шуағына жылынам.
Кеудем бүгін бұрынғыдай жанбады,
неге болсын көнгендеймін өз басым.

Жапырақтың жерге тынбай тамғаны,
түсірді еске мүнлы жанның көз жасын...
04.10.1992
* * *

Күн батқан, шайдай ашық жасыл аспан,
Алатау аңсайды бұлт басын басқан.
Ырғалтып ызғар соқса, жапырақсыз,
ағаштар аркаларын қасыласқан.

Қар да жоқ, бораған жоқ боран әлі,
қыздардың жұп-жұқа әне орамалы.
Қаншама дегенменен күз ғой деп бұл,
кәрілер қымтанады, орамалды.

Шығыс жақ бірте-бірте қоюланды...
Алқынып алып қашар ойы ұланды...
Көк сүзген көп қабат үй қабырғасы
жанған көп тереземен оюланды.

Ағылған автобустар кетті ме іліп,
көшеде тына қалды көптің үні,
Қысылмай қысқа қарай қадам басып,
Тым әсем Алматының өтті күні.

Кеудемнен түлеп тілек, мұрат талай,
тұрған сол орнымнан бір аттамай,
көмескі көк жүзіне көз жүгіртем,
көңілім жер бетіне тұрақтамай...

* * *
Сары жапырақ ұшады қыс қайдалап,
сары түтінмен денесін ыстайды алап.
Көкшіл аспан түбінде қатқан мұзбен,

бара жатыр түстікке құс тайғанап.
Алатау тұр орнында,
мен де тұрмын,
сары арғымақ секілді белде тұрмын.

...Сап-сары күз қойнынан суырып ап,
көктемге тоғыстай бір, кел де, құрбым?!
* * *
Күз келеді-ау жапырақтарды сарғайтып,

жаңбыр төгіп,
жауады ма қар қайтып.
Төрт мезгілін жылдың баққан синоптик
секілденіп

отырам ба барды айтып.
Күз келеді-ау,
келер менің күзім де,
өшпейтұғын ізі қалып жүзімде.

Кеуде ішінде сарғаяды жүрегім,
жастық шақтан бір сағыныш үзілмей.
Күз келеді-ау,
айналаның бәрі күз,

өзен-көл күз,
тау-төбенің жары күз.
Бойымызды билеп-төстеп бір аңсау,
күзге айналып барамыз ба бәріміз?!

* * *
Жаздағы жасыл жапырақ,
сарғайып күзде құлады.

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы
Сағыныш буған атырап,
сыңсып бір тұрып жылады.

Күндерге кеткен айтты алғыс,
сыңқылдап таудың бұлағы.
Қиқуға басса қайтқан құс
құлағым содан тұнады.

Қой-қойға енді көнбестей,
жаңбырда төпеп жауды кеп.
Көктемді қайтып көрместей,
жанарым тұрды жәудіреп.

Әзірге қыстың алдағы,
білінбесе дағы ызғары.
Түсіп бір сезіп салмағы,
жүрегім қанша сыздады.

Жаздағы жасыл жапырақ,
сарғайып күзде құлады.
Сағыныш буған атырап,
сыңсып бір тұрып жылады.

23.09.1990 ж.
* * *
Ұшады жапырақ,
төгеді суық жаңбыр,

айнадай жарқырап,
асфальттар жуылған бір.
Арыстанша атылып,
жел қатты,

жел екпінді.
Мұң-шерге батырып,
күз жатыр елеп кімді?
* * *

Айрылып жапырақтан селдіреген,
ағаштар, арандағы мен бір емен.
Қарамай арып-талған түрімізге,
келіңдер, жыр жазайық мөлдіреген.

Дүние десе дағы толған ақын,
ойлар көп, жайлар да көп толғанатын.
Таңғы ауа ызғарында дірдектеген,
аяулы ағаштарым – қолғанатым.

Жарқырап қайыңның ақ күн білегі,
көк терек көзін әрең түнде іледі...
Әрқайсың әсем ән боп тумасаңдар
жазар ма ем, жазбас па ем жыр, кім біледі.

Сендерді таңғы нұрға шуақтаған,
көрем де, бітеді бір қуат маған.
Тіл қатпай, теріс қарап тұрасыңдар
баладай өкпелеген, жұбатпаған.

Қойғанмен күн бозғылт бу іліп, сәндеп,
төбеңнен төгер жаңбыр бұлт сан көп.
...Құшақтап ту сыртыңнан әрқайсынды,
мен тұрмын бәрінді бір жылытсам деп.

Мен тұрмын бәрінді бір күлдірсем деп,
томсарған тыныштықты бүлдірсем деп.
Күмістей қыраулы күз қойнында да
махаббат, қызық барын білдірсем деп...

Айрылып жапырақтан селдіреген,
ағаштар арандағы мен бір емен.
Қарамай арып-талған түрімізге,
жабылып жыр жазайық мөлдіреген.

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы
* * *
Тағы да

салқын тартып күз келеді,
көңілді бір бөледі,
жүз бөледі.
Біреулер

келбетінен көрсе қарттық,
біреулер
күлім көзді қыз көреді.
Дегендей

жұртты естен тандырып ал,
тау тұрар
дауыстарға жаңғырып әр.
Ала-бұлт

арлы-берлі көшсе аспанмен,
басында
ақындардың тағдыры бар.
Бар онда

астығың да, жастығың да,
мейірін
шашты дала, шашты құмға.
Ел-жұртқа

ойлайтыны кілең достык,
ісі жоқ
қара ниет қастығында.
Өзі әсте

көрсетпейді ойран қылық,
арманға,
аңсауға алыс бойды алдырып,
көлбеңдеп көк жүзінде тұрғаны сол,

жердегі
жан біткенді ойландырып.
Ой-хой күз,
баурайдағы бауы-сағым,

қырман-қыр
шашып жатыр бауырсағын.
...Бір ойды жөндеп ойлап болмай жатып,
біріңнен

біріңе өстіп ауысамын...
07.09.1982 ж.
* * *
Іріген бұлттар төмендеп,

төгіліп кетер секілді.
Әйтеуір менің төбемде,
тұрмауға тыныш бекінді.
аяқты жылдам басты да,

сезді ме соны адам көп.
Қол шатырдың астына,
кірмеске енді амал жоқ.
06.01.1995 ж.

* * *
Биылғы күз жаз секілді,
тауқыметі аз секілді.
Қартаймайтын көңілдей боп,

өзіне өзі мәз секілді.
Қаншама артта қалдырды айды,
шаршамайды,
болдырмайды.

Биылғы күз жаз секілді,
сарғайғанмен, тоңдырмайды.
* * *
Ауа таза қылаудан,

жөн де жоқ дабыл қағарлық.
Ағаш пен талдың
қыраудан
кеткендей шашы ағарып.

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы
Шарт аяз бетті шымшыған,
тымаудан дем де айықтым.

Бораннан кейін тыншыған,
осындай бойы Жайықтың.
* * *
Жапырақ сарғайып,

желге ұша бастады-ау,
тағы да күз келіп,
жанымды жасқады-ау.
Бау сұлық кешегі,

қуантқан күлдіріп,
өмірдің өтерін
бітерін білдіріп.
Жабырқап жер мен көк,

жыр-мұңын толғаса.
...Болмас ед осы өлең,
осы күз болмаса.
* * *

Қар жауады,
қар борайды теп-тегін,
құшағына
қыстың сүңгіп кетті елім.

Ай әлемге
әппақ болып қарайды,
опаланып
алған таулар беттерін.

Күн нұрына
шағылысқан кездерін,
көріп қанша
қуанады көздерім.

Қаумалана
тұрған қалпын құшақтап,
сүйіп-сүйіп
алғым келер өздерін...

* * *
Ақ қар басқан далада,
аппақ ойлар ойлаймын.
Қайтпай сонау қалаға,

қалып неге қоймаймын.
Таныс үні құлаққа,
тыңдай қалсаң тұра қап.
Қала – жақсы,

бірақ та,
дала деген – рахат!
Құмармын мен далаға,
құмармын мен ғашықтай

Қайтсам да сол қалаға,
қайтайыншы асықпай...
* * *
Ағаштар да адамдардай екен-ау

қар басқанға қалыпты сәл мұңайып.
Жақсы күнін жазғы – медет етеді-ау,
қысқа мына тағатындай мың айып.
Қатуланып қарау да жоқ жасқанбай,

естілмейді ерегіскен ұрысы.
Тарқамайтын қайғы иығын басқандай,
ұнамды бірақ сұлық тұрысы.
Тапса қайрат талмай, тынбай тіресер,

кім оларға деген енді жақ ашпа...
Күлімдейтін күні үшін күресер,
адамдардай болу қайда ағашқа?!

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы

Биік үйлер қалада
бара жатыр көбейіп.
Қала түгіл далада
қаптаса олар не дейік.

Жұлдыздар көз ашқанда,
бірге жанар үстінде от.
Тіреуі жоқ аспанға,
тұрады олар ұстын боп.

07.10.1991 ж.
* * *
Алматыда нөсер төкті, жел тұрды,
қуып кетті ықтасынды ел түрлі.

сабаласқан құшақтасқан ағаштар.
жас күнімді көз алдыма келтірді.
Алматыда нөсер тоқтап, жел тынды,
рахатқа батқан қала желпінді.

Жапырақта күліп тұрған тамшылар,
көз алдыма күлген қызды келтірді.
Байқадың ба мұны қалқам, жас қалқам,
кіліт болып көңіл құлпын ашқан сан.

Көп жуынған баулар қандай көгілдір,
көшелер де қандай таза басқан шаң.
Менің дағы кіп-кішкентай бауым бар,
қара бұлттар деймін бермен ауындар,

қалаға ұқсап оған дағы керегі,
жұлқылаған дауылдар мен жауындар...
* * *
Ағады тау өзені айқай салып,

таң қалып басын көктен шайқаса бұлт.
Бір өлең көкірегіме күркіреп кеп,
деп тұрам: ал, кәнеки, байқасалық!
Көрмедім тау өзені тасуын жай,

бұрқырар жақсылардың ашуындай.
Тырп етпей тұрар қарап шырқау шыңдар,
айтылған ағалардың басуындай.
Аға бер,

асау өзен, әлің барда,
бекерден бекер бұл жұрт жалындар ма.
Қуатым менің – күндей қызу өмір,
бақытың сенің – бітпес қалың қарда.

Ағып қал,
асау өзен, әлің барда!
* * *
Нұрлы Алматым қала берді

айналды да туыма,
ұшып кеттім ердім дағы
арманның аққуына.
Денсаулықтың арқасында шипалы,

түсе алмадым Алакөлдің
мөлдіреген суына
Жатты Алакөл жылт-жылт етіп
күн астында күмістей

жағалауға жеткен толқын
тұра ала ма күліспей.
Алыстардан аңсап келіп
құша алмаған қалқашын,

жандай болып тұрса егер де,
өкінбейді кім іштен.

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы
Жат Алакөл, жата берші
жанарымдай жарқырап,

Көргенімнің өзі сені –
жарты дәулет, жарты бақ.
Құс та емеспін, адаммын ғой.
қалар едім әйтпесе,

шағалаң боп аспанында,
мәңгі-мәңгі қалқып-ақ...
* * *
Ағаштар тұр көктем-нұрға жете алмай,

қар мен мұздың қыспағынан өте алмай.
Жапырағын жаю деген арман боп,
бүршіктерін жаруға да бата алмай.
Қыс та бітер жер мен көкті бораны ап,

көктем келер қыр мен ойды аралап.
Жанарларды жарқылына толтырып,
жүректерді жұмсақ гүлмен орап ап.
Қоштассам да қашан қатар-құрбыммен,

жастық шақта бірге ойнаған, бір күлген
Қатып-семген ағаштардың қасында,
бұл көктемді бірге күтіп тұрмын мен.
* * *

Неге азайып кетті аспанда құстар бұл,
жылы жаққа барып ыңғай қыстар бір.
Бомбей ме еді,
барар жері Дели ме,

әлде, әлде,
аңыздай бір Стамбул.
Неге азайып кетті аспанда құстар бұл.
Болмағанмен жылап өскен жетім де,

қалтыраймын күзгі желдің өтінде.
Кеткелі құс аспанда бұл азайып,
жалғызсырап кеттім жердің бетінде.
болмағанмен жылап өскен жетім де.

Құстар, құстар,
көбейіп бір қайтыңдар,
жарқыраған күндіздер бар, ай–түн бар.
Қиқуласып көктем мен күз төбемде,

жалғыз емес екенімді айтыңдар.
Құстар, құстар,
көбейіп бір қайтыңдар?!
18.11.1991 ж.

* * *
Күн жауып түніменен,
күн жауып күніменен,
жапырақ жерге құлап,

күз келді шыныменен.
Түн суып кетті мүлдем,
күн суып кетті мүлдем.
Жаз бойы жалын атқан,

жауратты бетті мүлдем.
Өткен күн кетер ме естен,
кеткен күн кетер ме, естен.
Жабығып тұрғанымды-ай,

сіркем су көтерместен.
Қайда енді таң шырайлы,
қайда енді ән шырайлы.
Сап–салқын тамшымен бір,

суық жыр тамшылайды...
* * *
Балапандар барады мамаларымен бірге,
көпті көрген көне көз даналарымен бірге

Кейін қалып барады кең жазира өлке,
үлкен-кіші қаптаған қалаларымен бірге.

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы
Ыстық еді қаз басып тұрған жері сондай,
ертелі-кеш сан сайран құрған жері сондай.

Балапандар барады түстікке асып,
қарай-қарай қимастан туған жеріне сондай.
Қош, қош қайтып көргенше балапандарым-ау,
сендерсіз де атпақшы дала тандары мынау.

Көк аспанды сипаңдар – қолымды созсам,
көз ұшында қалқыған алақандарым-ау...

Білем, білем,
қалады жұрт қаламай,
өзге түгіл,
деп білемін мін – өзім;

елуден де асқаныма қарамай,
қыз таңдаймын,
қызық тіпті мінезім.
Бетім – быж-тыж,

жүрек лаулап жанбаса,
туламайды бұрынғыдай қан да аса.
Не болар ем.
қыздарды мен таңдамай,

құдай ұрып,
қыздар мені тандаса.
Сәл кідіріп,
шүкіршілік етемін,

көкірегіме әлде қайдан ауады от.
Қызды көрсем,
қайта жайнап кетемін,
әй, дауа жоқ,

маған әсте дауа жоқ!
* * *
Қолыма мен алған сайын қаламды,
көкірекке қанша ойлар қаланды...

қала, дала,
өзен, теңіз, тауымен,
таңғалдырмақ едім мына ғаламды.
Салтанат қып сабылған сан күндерді,

дегізбеші ем қалай бәрін үлгерді.
Барлык көзді бір озіме қаратып,
құшпақшы ем барлық, барлық гүлдерді.
Үлкендерден алғыс алып аталық,

кішілерге шын қамқоршы атанып,
кербез сұлу келіншектен, қыздардан,
тұрмақшы едім қаптаған бір хат алып...
Қиял екен,

қалды бәрі кейінде,
қырықты асқан кезіме бұл дейін не;
жалт қараймын сыңғыр қаққан күлкіге,
жалтақтаймын еміс-еміс кей үнге.

* * *
Кім білген,
күнде сайран құрмаспыз деп,
көктемдей

гүл ырғалтып тұрмас па із көп...
...Жалт қарап,
жанарымды жарқ еткізіп,
жастық шақ

өте шықты-ау бір жас қыз боп.
Бір жерде
дүр сілкінтіп жүр ме көпті,
білмеймін

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы
Күлкім де,
куанышым,

қызығым да,
әйтеуір,
сол қызбенен бірге кетті.
Бар әлем

айналғанмен той бағына,
сыймаймын
қырға мына, ойға мына...
Жанары жәудіреген сол қалқамнан,

аң-таңмын қалай қалып қойғаны ма?!
07.03.1983 ж.
Дей көрмендер: бұл ештеңе ұқпайды,
жасаураған жанарымнан шық тайды.

Қыз өзі кеп кіретұғын құшаққа,
шақырсам да,
ешкім басын сұқпайды.
Күндер мынау – бәрі жаңбыр, бәрі бұлт,

өткен күннің болғаны ма бәрі ұмыт.
Жұрт ішінде жалғызсырай беремін,
жақындап-ақ қалғаны ма кәрілік.
Әлі кеткен аяқты да бастық шақ,

төбе көрсек,
тау көргендей астық шақ.
Айбат шегіп айға азуын білеген,
қайда кеттің қайратты шақ, жастық шақ?!

* * *
Болғандардың бәрі де болмағандай,
кім бар оны болды деп қолдағандай.
Су секілді бәрі де сусып өтті,

бір дәлелі көрініп қолда қалмай.
Соны ойласам түсемін күйге мұңды,
қайнап ішім,
қайтерсің күйгенімді.

Ақ таулардың қасында аппақ қылып,
кім рас дер өзіңді сүйгенімді.
Бәрі өтірік,
бұл күні бәрі өтірік,

мойындауға айналсам мен отырып,
азан-қазан етеді өмірімді,
сансыз сезім бойымнан өре тұрып.
Ойнап еді өртеніп отпен кімдер,

жұрт жетпейтін мұратқа жеткен кімдер....
Жақсы еді ғой
көргеннен көрмегенім,
жақсы еді ғой

білгеннен білмегенім,
құрттыңдар ғой діңкемді өткен күндер!
* * *
Көңілім, алып қашпа, алып қашпа,

хал басқа,
қазір менде қалып басқа.
Қыз, қыз деп өмір бойы қылқылдаудан,
бұл адам жаңылмас па, жалықпас па?!

Есімде гүлді шағым, таңғы шағым,
мен одан ұзап бүгін алға ұшамын.
Шөлейттің ортасына біткен баудай,
құбылып көз ұшында қалды сағым.

Оралмас ол шақ енді аңсағанмен,
тандайдан кетпей дәмі тамсанғанмен.
Көз жасын көрсетпестен ішке жұтып,
жарасар мұң шаққан бір қалсақ әнмен...

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы
* * *
Елеңдеме, елеңде,

қыздар гүлдей өнеді-ау,
сенікі емес дегенде,
көңілім қалай көнеді-ау.
Қуанышым, «Күнім» дер,

қыздар,
қыздар күліндер,
қимай жүрген сендерді,
көкең барын біліңдер.

Жылға санап әр айын,
өкінбеймін өткенге.
Күзде тұрып қараймын
көп құлпырған көктемге.

Өзегімді өрт қамшылар,
кетсем сонда қызығып,
кірпігімде тамшылар,
таң шығындай тізіліп.

Бірақ та оны кім көрді,
көрмес жерге жеткен ем.
Сүйем келмес күндерді,
жылдарды да көптеген.

Бір іздеп келмедің-ау
сағынсам, сенбедің-ау.
Бірі үміт болып жанып,
кеудемде сөнбедің-ау.

Сөнбеген сәулелерім,
мен де бір дәурен едім.
Бар болып тұрып жоқ боп,
Бостан-бос әуреледің.

Әлемде айы да әсем,
орнықтың ойыма сен,
қинамай
қайтар мені

(Әзіл)
Сұрамай атын, жасын да,
Тоймадық рас, қоймадық,
жатып ап әйел қасында

қанша бір қызды ойладық.
Білдірмей оны тіріге,
ынтық боп күнде, асық боп,
қайсы да қайсы біріне,

қалмадық сәл-ақ «ғашық» боп.
Көрісіп жиі, достасып,
кірпіктен шықтар тамса шын,
қоштаспас жерде қоштасып,

ұзатып салдық қаншасын.
Түсіп бір түрлі күйге көп,
өртеніп сосын, тым күйіп,
қанша рет жаттық үйге кеп,

түк білмес жандай тымпиып.
Жарлардың жүзі ызғарлы,
әлі де бірақ қоймаймыз,
қыздарды,

қайран қыздарды
алыстан ғана ойлаймыз...

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы
* * *
Соғады ойлар,

соғады жолдар соққандай,
тынбайды бір сәт,
сабыры оның жоқ қандай.
Өтінде оның үрленген кеуде, жүрегім,

қалар ма жанбай,
қалар ма қызыл шоқтанбай.
Соғады ойлар,
үйіріліп, ұйтқып соғады,

екпіні қатты,
бәсеңси қойған жоқ әлі.
Сондықтан болар,
еңсем де төмен түскен жоқ,

сондықтан болар,
көңілім де менің жоғары.
Соғады ойлар,
аңсамас күнді аңсатып,

көзімнен жас шақ қапылыссыз қалса атып.
Іңгәлеп ұзақ жылаған сәби баладай,
жанымды менің,
тәнімді менің шаршатып.

Соғады ойлар,
бойдағы қанды тулатып,
соққаның сенің бір қуаныш, бір бақыт.
Құйғытып сонау космосқа тарап кетіңдер,

жұлдыздың сансыз жапырақтарын шулатып...
19.11.1991 ж.
* * *
Нұрды да,

жырды да құштық қой,
аспанда ақ бұлт боп ұштық қой.
Сондықтан, жас шағым аяулы,
сондықтан, жас шағым ыстық қой.

Қырлардан гүлдерді тердік қой,
гүлді бір сәттерге ердік қой.
Сондықтан жас шағым бағалы.
Бағасын аямай бердік қой.

Болған соң, адал да, аңғал да,
бір оған құмартпас жан бар ма?
Тастап бір кетері болмаса,
жайнаған жұлдызды таңдарда.

Барайық десе ол, бардық қой,
алайық десе ол, алдық қой.
Бәрі оңай болатын ол барда,
Сондықтан, аһ ұрып қалдық қой.

* * *
Ілтипаттан қалдым мына жасқанып,
көңілімді де бір уайым басты анық.
Автобуста «отырыңыз, аға» деп,

ұл мен қыздар орын бере бастады.
Шыныменен біткені ме жас күнім,
жылдар, жылдар істеді ме «қастығын».
Жер жүзіне жаз күніндей жайраңдап,

нұр шашатын көзім бүгін шашты мұң.
Жан едім ғой ешкімге ищай деспеген,
ақ таңда да,
қызылала кеште мен.

...Қарттық мені онда күтіп тұрғандай,
автобусқа кіруден де сескенем.

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы
* * *
Келіп-ақ еді достарым,

достаса алмай – басты мұң.
Сенімен ұзақ қоштастым,
қоштастым қимай жас күнім.
Құмар ем жасыл көктемге,

гүлдерін теріп күн ұзын,
тастап бір мені кеткенде,
шықты ма сенің мүйізің.
Көп сырластырмай құрбыммен,

өттің де кеттің асығыс.
Тауларға ұқсап тұрмын мен,
етегі – көктем, басы – қыс...
* * *

Басында таудың қар жатыр,
қартайған,
қартайған секілді.
Көлімде менің зар жатыр,

ортайған,
ортайған секілді.
Тырналар ұшады аспандап,
сыңсыған,

сыңсыған секілді
сол көзден жас парлап
сусыған,
сусыған секілді.

Кетіп ек көргеннен достасып,
қаратқан,
қаратқан секілді,
жас күнім менімен қоштасып,

баратқан,
баратқан секілді.
* * *
Мықтымсынып буынғанмен белді біз

көктем кетті,
жазым кетті,
келді күз.
Бұрын қызды мақтап қана жазушы ек,

даттап қана жыр жазамыз енді біз.
Қасарысып көбі тілді алмайды,
бір қулыққа бір қулықты жалғайды.
Бұрын біздер қыздарды аздап алдаушы ек,

қазір қыздар бізді аямай алдайды.
Өмір, өмір, түс пе едің сен, өң бе едің,
басқа түскен қай ісіңе көнбедім?!
Бір білгенім – ит жанды екен бұл адам,

не көрсем де – өлмедім мен, өлмедім...
* * *
Біздер сүйер ерінді сүйіп басқа,
көкірекке кетті ғой күйік тастап.

Атқан таңнан айнымас армандарды,
жиған екем жүрекке үйіп босқа.
Біздер сипар шаштарды сипап басқа,
кетеді бір,

кетеді қинап босқа.
Қанша қажет еді деп қатты сасам,
күмбірлетіп кеуде ішін күй қаптасса.
Бір соқкан жел – жастық шақ – өтті де екпін,

көз түбіне мұңымды көп түнеттім...
Аз өмірдің симайтын аясына,
қажеті де жоқ екен көп тілектің.
Кештер түссе есігін жайлап ашқан,

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы
өртенерім болмаса лап етіп бір,
жастар көрсем тұра қап аймаласқан...

* * *
Алдағанымнан алданғаным көп,
алғандарымнан алмағаным көп,
қалықтап көкте жүрсе де көңілім,

бетінде жердің армандарым көп
жанмын мен.
Күлгендерімнен жылағаным көп,
мақталғанымнан сыналғаным көп,

қызығы мол қысқа өмірде бұл,
қуанғанымнан қуарғаным көп
жанмын мен.
Таңмын мен!

* * *
Көкейімнен кетпейтін қыз деуші едім,
созсам, қолым жетпейтін қыз деуші едім.
Ұнамады,

ұнамады-ау кеткенің
көрінгенге қолжаулық боп беу, сенің.
Жүрген болсам сырттан ұзақ малданып,
қатты қалды,

көңілім сенен қалды анық.
айыра алмай жақсы менен жаманды,
өткенім бе бұл өмірден алданып?!.
* * *

Бір баласын өз төркіні алдырып,
бағып жатыр қалған көңілі мұздай боп.
Екіншісін күйеуіне қалдырып,
басқа байға тиіп кетті ол қыздай боп.

Дәл мұнысын демесем де еркелік,
тағдыр шығар,
тұрған жоқпын мін көріп.
Екі ортада күйіп-жанып, өртеніп,

қанша жанды құшып кетті ол үлгеріп...
* * *
Өкінген жүрек,
опынған жүрек

қанша жыл көзін ілмеді,
мен сүйген қыздар
мен түгілі,
өз бағасын білмеді,

Көздері жайнап
іште жанған
белгісіндей қуаттың,
жетегіңде

кете берді ыңғай ғана
суайттың.
Сөйтіп жүріп
құлағаны

тұрғызбастай ор болды.
Мені ғана
қор ғып қоймай,
өздері де қор болды...

06.10.1991 ж.
* * *
Селт етпейді ақыл-ой,
селт етпейді жүрегім,

Бұрын елең ететін
елгезектің бірі едім.
Біткені ме, құдай-ау,
қызықтардың мен көрер,

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы
көп сияқты еді ғой,
қалауым да тілегім.

Бүлк етпейді ішім де
бұзып сыртқы кескінді,
алыстарға көз тігіп,
аңсамаймын ешкімді.

Қыр басында қураған,
кәрі ағаштай қақайып,
мен өткізіп жатырмын,
дәурен деген бес күнді.

06.10.1993ж.
* * *
Сезеді-ау көңілім сезбегірді,
кезеді-ау көңілім кезбегірді,

қыз шақырып,
мен бармай,
болғанды сондай кезде бір.
Кім сенер, десем күн сөнер,

семсе бір жалғыз гүл семер.
Бәлденген сонда сол жігіт,
мен едім десем, кім сенер.
Жатқанмен ойлар жосылып,

қыз десе, қалдым тосылып.
Үмітін үзген жандардың
легіне кеттім қосылып.
* * *

Шаш ағарды,
аппақ болды қара шаш,
ешкім оған түсе алмайды араша.
Тығылады ол қалпағымның астына,

жарқылдаған жастар күліп қараса.
Азап-қайғы алдан күтсе тосын кіл,
қысқа күнде жүрек қанша шошынды.
Мені сақтап қалу үшін солардан,

өзін-өзі құрбан еткен досым бұл.
Өмір сүріп келем биік еңсемен,
теңселсем де, еменше әрең теңселем.
Алаулай бер атқан тандай ақ шашым,

ел алдында қысылмаймын мен сенен.
* * *
Қартайып барам
көктемде жап-жас бола алмай,

ішінде сәттің
бір ысып-суып, тоңа алмай,
сайраған тынбай
құстармен бірге қуанып,

бүршіктер
жарған бұтақтарға да қона алмай.
Қартайып барам
сезімге шалқар кенелмей,

елп ете қалар
елгезек ем ғой мен елдей.
Көк жасыл барқыт
қырларға қарай беремін,

аржағынан
жас күнім шыға келердей.
Ойнасын бұлт,
себелеп жаңбыр,

күн күлсін,
шомылып нұрға,
жүгіртсін көңіл-бүлдіршін.
Мен қырдан іздеп

жүрген бір жас шақ қалада,
жұмыстан шаршап,
отыр ма екен, кім білсін.

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы
Түсінбей қалдым,
барлығы жұмбақ өзіме...

Қиқарлау жауап
қататын сол шақ сөзіме,
қызыл да жасыл
кемпірқосаққа асылып,

не болса да осы
көрінсе екен көзіме.
22.04.1992 ж.

Мына қала
мен келгенде бар еді,
мына ағаштар
мен келгенде бар еді.

Қалғаны есте –
бәрі, бәрі кәрі еді.
Мына өзендер
мен келгенде бар еді,

мына таулар
мен келгеңде бар еді.
Қалғаны есте –
бәрі, бәрі кәрі еді.

Мен кәрі боп,
жасқа ұқсап тұр бәрі енді!
* * *
Көгереді,

сарғаяды жапырақ,
құлпырады,
қуарады атырап.
Соның бәрін аңғарамын, байқаймын,

сыртқа шықпай,
өзім үйде жатып-ақ.
Өткен күнде,
кеткен күндер есепте,

бұл уақыт байқалмайды десек те.
Денсаулықтың арқасында тек жатып,
қартаятын болдым жұмсақ төсекте.
* * *

Тағдыр моншақ – жылын
Тез-тез түзепті,
оның қатты қарқынына
төзер кім?!

Ата-анама
көрсетпеп ем қызықты,
балам, сен де
көрсетпесең – өз еркің.

* * *
Барлығынан безіндік,
кешегі өткен күндердің.
Өзгертіп ой, сезімді,

қайтып қана үлгердім!
Құшақ жайып көкке ерек,
бетегелі бөктерде,
өсіп тұрған көк терек,

Өткен күннің бәрі-бәрі сағыныш,
жастық шағым,
айтшы сенде мін бар ма?!
Әрбір сәті сансыратқан сабылыс,

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы
Көңілім бар тұрмастай боп құлаған,
көктемдерге гүлдер өсіп, өнетін.

Сағыныштан жаратылған бұл адам,
сағыныштан болар сірә өлетін...
* * *
Жасыл жалған,

жапырағы жайқалған.
Самал соқса,
тал-терегі шайқалған,
саған жетіп айта алман-ау, айта алман.

Көз алдымда – жасыл бояу, көк бояу,
жер мен көкте одан басқа жоқ бояу.
Қимай-қимай қалғып кеткен жандардың,
іштерінде қанша көктем кетті ояу.

Екеуміз де тәтті тірлік дірілі ек,
әзірше тірі жүрген, тірі көп.
Көктем сайын қызғалдақты қырларда,
кездесіп-ақ тұрсақ қайтер бір рет.

Жарқын-жарқын естілсе бір үн көктен,
көбелектер көбейсе бір гүлді өпкен.
Қыз жігіттей біздер бірге жүретін,
болса, болса сол бір көктем мың көктем...

Жасыл жалған,
жапырағы жайқалған,
самал соқса,
тал-терегі шайқалған.

Саған деген сағынышым бар менің,
тілім жетіп айта алман-ау, айта алман!

Қазір менің барлық күнім – сағыныш,
қазір менің барлық үнім – сағыныш.
Жәудіреген жұрт көзі боп жұлдызы,
қазір менің барлық түнім – сағыныш.

Қазір қыс, жас, көктемдерім – сағыныш,
өткендерім, кеткендерім сағыныш.
Болашағым,
келешегім алдағы,

жетпегенім,
жеткендерім – сағыныш.
Кеткен кісім,
келген кісім – сағыныш,

ерер кісім,
ерген кісім – сағыныш,
күндіз түгіл еңіреткен, өксіткен,
түн ішінде көрген түсім – сағыныш.

Бақыт пен бақ,
шаттықты шақ торыған,
кеттім жырақ жастық шақтың жолынан...
кіл сағыныш қалды менің қасымда,

бәрі шығып кеткендіктен қолымнан!
* * *
Сағынамын өтіп кеткен күнді ойлап,
салған асыр,

салған ойнақ, күнде ойнақ.
Қиялымда күлімдейді жап-жас қыз,
сағынбақпын одан басқа кімді ойлап?!
Сағынамын,

одан басқа дейін не,
кейде елең еткеніммен кей үнге,

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы
Таңғы Алатау,
тап-таза гүл,

таңғы шық,
бәрі, бәрі қалып қойды кейінде.
Сағынамын,
сағынатын келді рет,

қатарым да қалғандай ма селдіреп.
Менің көзім жасындай боп сол бір шақ,
көз ұшынан көрінеді мөлдіреп...
* * *

Шынымен, мені ешкім сағынбай ма,
құдай-ау, жұртқа ұнайтын шағым қайда?
Күлімдеп қыздар келген кездер менің
асырып жіберуші еді бағымды айға.

Бірімен жөнелуші ем қолтықтасып,
бұрылмай,
тауға қарай жол тік кашып.
Шың қасы,

құз аузына барған кезде,
аяғын қалатұғын қорқып басып.
Сол бір қыз қорқып жүріп гүл теретін.
Жұтумен жұпар ауа күн көретін.

Қалмастан,
қайда барсақ – сонда барып,
төбеден төніп аппақ бұлт еретін.
Қанша жыл өтті-кетті содан бері,

кетпеймін,
қасында мен болам деді.
Бақты ол бала түгіл, немерелер,
ақ түскен шашы ол күнде қолаң да еді.

Көңілден көрмесек те күй кетіріп,
іздедім жастық шағын биге кіріп...
Ол мені сағынатын көрінеді,
кәдімгі өзіміздің үйде отырып!

* * *
Солар деп шықтым
шаншылып шыңға, құзға да,
солар деп түстім

тайғанақ, жылтыр мұзға да,
бақтарды кездім,
гүлдерге жұпар елтідім,
түсінсе егер

кешегі бала – қыз бала.
Дүнием түгел
ырғала басып жүрсе олар,
жүздерін көрсем,

жүректің төрін нұр шалар.
Ұшпаққа да шығаратын өздері,
сорлатса да,
сорлататын бір солар.

Қатуланса,
қабағын қалың бұлт басып,
берекең кетер,
басыңнан бақыт, құт қашып.

Батыр да емес,
байлар да емес,
патша емес,
әйел, әйел бұл тірліктің тұтқасы.

Әлемде мына
Ай менен күні ауысқан
жұлдыздарын мезгіл шоқып тауысқан,
мың-мың ғасыр мен жасаймын

қуат ап,
әйел айтқан «жаным» деген дауыстан.

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы
* * *
Кімнен сөз қалып жатыр алтындай боп,

жайыма тек жүрейін сарқылмай көп
десем де,
бұлтты аспанның жабығынан,
көктемде көз жауын ап жарқылдайды от.

Кезінде күйіп-жанып күн қараған,
көңілдің күйін қалай қымтар адам,
жәудіреп тұрса мына бар дүние,
көздерден сағыныш пен мұң тараған...

* * *
Құстай боп көк аспанда қалықтаған,
қызықтан қалып барам, қалып барам:
көзіммен қимай-қимай ұзатып сап,

төсінде тұрмын сұлық алып далам.
Қол бұлғап кетті солай қанатты шақ,
жарқылдап,
жүрген жері жанат құсап.

Кім маған жақын жерден жымияды,
кім маған жаяр енді қалап құшақ.
Күн кейпі көкіректен өшпес деймін,
кеттің деп мені тастап, өштеспеймін.

Ал, аман бол деуге де әлім келмей,
қанатты шағыма іштей қош-қош деймін.

Атпаған таңдарым-ау,
күндерім жанған шықпай,
бір рет тамбадым-ау,
мөлдіреп тамған шықтай.

Жыр болып жана алмастан,
қамыққан кездерімде,
жас болып жанар басқан,
бар үміт өздеріңде.

Қалықтап кең даладан,
көгінде тұрақтап ем.
Келсеңдер сендер аман,
жетермін мұратқа мен.

Өткен күн түс көрінді,
қоштасқан күліп босқа.
Мөлдіреп түскенімді!
көрсе елім...

ұмытпас та!
* * *
Көбісінен көрік кетіп, әр тайып,
бізді сүйген қыздар кетті қартайып.

Гүлі ырғалған көктемдей бұл өмірде,
кімге сеніп, кімдерге үміт артайық.
Кей атамыз келіп жатыр жүзге де,
кәрілікті дейді ол менен іздеме.

Бізді сүйген жандар жатса қартайып,
қартаю да қажет шығар бізге де...
* * *
Жалғыз қалдым,

тарқап кетті көп қыздар,
бұл жалғыздық мендік басқан жатты ізде әр,
кеміді ме Ай сәулесі, күн нұры,
көкірегімнен өтті суық, өтті ызғар.

Жалғыз қалдым,
тарқап кетті қатарым,
көкірегіме батар қайғы, батар мұң.

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы
Енді қашан таң боп жайнап атармын,
әй, атпаспын...

Күн боп барып батармын,
батармын да,
ұямды өртеп жатармын.
Жүгі ауыр әр жыл түгіл, әр айдың,

ақ нұры да азайған ба арайдың
күлкі шыққан
сыңғыр қаққан жақтарға,
жаутаң-жаутаң,

жаутаң-жаутаң қараймын...
* * *
Қалт-құлт етіп келе жатқан жандарды,
көрем дағы,

келер күннен қорқам мен.
Асықпастан күтем сосын тандарды,
асықпастан қауышамын әр таңмен.
Балалық пен жастық қашан қалды артта,

тұра тұрса екен егде қалпымыз.
Төрді ұсынып,
отыратын ардақтап,
біз ертеңнің еңкіш тартқан қартымыз.

Тоқта, күндер,
мені ол күнге сүйреме,
көп толқимын қатар түскен із көрсем.
Қайтқым келмей қалар әлі үйге де,

бақ ішінен бал-бұл жанған қыз көрсем.
Өткінші өмір өкінішсіз өтсін де,
қымбат қазір бір жыл түгіл, бір айым.
көпсінбе сен,

күнімді бұл көпсінбе,
қалпымда осы біраз қала тұрайын.
Кең дүние қызғанса да гүлін көп,
асықтырма,

аздап сейіл құрайын,
жүзі жайнап,
екі көзі күлімдеп,
мүмкін аяп,

келер таяп бір айым.
Ай да болып албырауы шарт емес,
ұнатамын жұлдыз өскен ортаны.
Бақтан кетер менің шалым қарт емес,

десе болды таңғы аспанның Шолпаны...
* * *
Ыстық-ыстық кеудеме басқым келер,
сонда бойға бір қуат, тасқын келер,

есіме сап кезімді жаспын деген.
Сен де, сәулем, есіңе ал сол шағыңды.
қуаныш пен қызығың мол шағыңды.
Жайтаң қағып жанарың жанып қара,

қуып таста кеудеңнен болса, мұңды.
Тұрмасақ та еңкейіп, ерте өлмейік,
еркелейік,
тірлікте еркелейік;

баяғыша күл қалсын орнымызда,
баяғыша және бір өртенейік...
31.10.1990 ж.
* * *

Жүрегі арса-арса асқар таулар –
айдаһардың азуы ма,
Көктегі шимай-шимай жұлдыздар –
Аллаһтың жазып кеткен жазуы ма.

Күн ерітпес жүректі ерітті ғой,
қартаң тартқан қалқам-ау назың мына.

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы
Оты қандай күшті еді, қуатты еді,
сүйген соң ба жан-тәнмен құлап мені.

Жаутаң, қағып жаныңа бара берем,
жандай болып қалған бір жырақта елі.
Шашым аппақ болғанмен, баладаймын,
қалар қаһар аулақта, қалады айбын.

қалт-құлт етіп кеп қалған кәріліктен
мен өзіңе тығылып паналаймын...
* * *
Қандай жақсы,

аспан бұлттан ашылған,
алтын күннің алау нұры шашылған.
қандай жақсы,
қарап тұрған көз алмай,

Алатаудың ақшағала басынан.
Қандай жақсы,
кеудеге арман толғаны,
қиялдардың қияңдарға қонғаны.

Қамықтырса қарттық келіп қасыма,
жадыратар сендей жырдың болғаны.
Тұрам, тұрам,
бар шаттықты сарқып ап,

кімге қажет жарты бақыт, жарты бақ.
Қара аспанды,
қабақты бұлт баспасын,
тұрсын әлем,

өтсін көңіл жарқырап...
* * *
Алатаудың басында ақ қар жатыр,
Алатаудың бауырында бақтар жатыр.

Көгал жапқан,
гүл басқан төбелерде,
мен қуанып
қыдырған шақтар жатыр.

Алатаудың бауырында бұлақ жатыр,
тастан-тасқа тайғанап құлап жатыр.
Менің өткен жас күнім еске түсіп,
елден-жұрттан аулақта жылап жатыр.

* * *
Алматыда қар жатыр кетпестей боп,
көктем қайтып біздерге жетпестей боп.
Бұтақтарға бір-бірлеп бұлбұл қонып,

жастық шақтың мән-жайын шертпестей боп.
Бауды аралап қыз, жігіт күлместей боп,
ысып-суып,
өртене білместей боп.

Қараңғыда адасып кетпесін деп,
ай, жұлдызын аспан да ілместей боп.
Қызғалдақтар қырларға шықпастай боп,
таң да шығын көзінен сықпастай боп.

Қара бұлттан құймаса қара нөсер,
қара жер де қадірін ұқпастай боп.
Малы төлдеп,
ел егін еккпестей боп,

жайлау асып,
жадырап кетпестей боп.
Ақ қар жайлы,
аязды шақтар жайлы,

ой ойлаймын түбіне жетпестей боп...
* * *
Қақап тұр қыс қайта оралған,
күз кетті мезгілін тауысып.

Бұрқап бір өткен сол бораннан,
Үн шашып кеткендей тау іші.

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы
Сып-сидам жол бойғы тоғайлар,
қалшитып кеудесін ұстар тік.

Келген бұл қыс жайлы көп ойлар,
келеді жолды ұзақ қысқартып.
Көктемін,
шуағын ұмытқан,

кеудеде мұндайда жатар мұң.
Күн батыс қызарса суықтан,
сап-салқын боп барып батар күн...
* * *

Қыс та келді мұз қатып қанатына,
қалды мүлде жайқалмай қала тына.
Күңде онша жарқылдап күлмей қойды,
жымиғаны болмаса ара-тұра.

Ертелі-кеш күн бар ма су қатпаған,
үйрене алмай аяғы тулап бағам.
Алматыда жүгірер ырсыл қағып,
машиналар тынысы будақтаған.

Жаураған соң жан бар ма қысты ұқпаған,
бейне армандай құс кеткен түстік маған.
Жалаңаштап кеудесін Алатау тұр.
Алатау тұр тек жалғыз ыстықтаған.

* * *
Аспанның
ақ қар өтіп елегінен,
беленіп ақ

ұлпаға келемін мен.
Ішіне
ақ шымылдық кіріп кетіп,
ақ қайың

ұстатпайды білегінен.
Қуған боп
қолым созып күлгемін мен.
Қуаныш

қайнап шығып жүрегімнен.
Деместен
алыс-жақын жер бетіне,
тек қана

ақ тілектер тіледім мен.
* * *
Ес жия алмай
жүргенімде еркелеп,

елуің де
келіп қалды ентелеп.
Ағарған шаш
әжім түскен ақша бет...

бәрі-бәрі секілді бір ертерек.
Гүлдерді әлі
тере алғам жоқ қырдан көп.
сіміре алған

жоқпын жап-жас нұрдан көп.
О, ғұмыр-ай, бес жүзінді қимасаң,
бес онынды місе тұтып тұрғам жоқ.
* * *

Қаламда,
мынау даламда,
шетсіз де шексіз ғаламда,
өнеді қанша адамдар,

өледі қанша адамдар.
Түскендей түнек батқанда ай,
кеудемде зіл бар батпандай;
қайтқан сол жандар маған бір,

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы
Шулап бір жатса елді аймақ,
отырмын бәрін енді ойлап;

көбісінің көңілін
қалдырыппын мен бейбақ...
* * *
Бір көгеріп,

бір қуарған, дүние-ай,
бір көрініп,
бір жаңарған, дүние-ай,
бір көгеріп,

бір қуарудан аспайтын,
қалай болар екен менің күнім-ай.
Күндер,
айлар келе жатса тасқын боп,

көкіректен көшіп кеткен жас күнгі от.
Көгеруден әддеқашан өтсем де,
қуаруға қарай аяқ басқым жоқ...
* * *

Орнына үйлердің ағаш өсіп,
ағаштардың орнына үйлер өсіп,
Алматыда үйлер де, ағаштар да,
адамдар да барады-ау үймелесіп.

Мұңлы ойды арқандай сүйретермін,
өлмес өмір жол-жөнін үйретер кім.
Өскенменен үйлер де, ағаштар да,
адамдардың қатарын сиретер күн.

* * *
Жақсы адамдар кетіп жатыр өмірден,
бірін-бірі қуып кеткен секілді.
Азайған соң шуағы мол көңілдер,

Мына Алматы суып кеткен секілді.
Көкірегінен күн шығатын күлгенде,
құлап кетті елдің қанша ұстыны.
Көше бойлап бүрсең қағып жүргенде,

мені осындай ой басады қыс күні.
сықырлайды сары аяздан бар тұрақ,
көбейген бе кеше жауған тапшы қар.
Жалғыз өзім жаурап кеттім қалтырап,

азаймандар,
айналайын жақсылар.
Быт-шыт болып бөлінеді ой мыңға,
десем дағы шыдап, төзіп, үндемеген.

Қарш-қарша еткен мына қыстың қойнында,
өздеріңізсіз қалай ғана күн көрем?!
Жақсы адамдар кетіп жатыр өмірден,
Бірін-бірі қуып кеткен секілді:

Азайған соң шуағы мол көңілдер,
мына Алматы суып кеткен секілді.
* * *
Көбі кетті, азы – қалды,

мен білетін жандардың,
Бұл өмірдің қысқалығын
содан білдім, аңғардым.
Қырылып-ақ жатса дағы,

шеттерінен шыбындай,
бұл адамның сескенбейтін
жүрегіне таң қалдым?!
Көктем, күз боп, қыс пен жаз боп,

жатса мезгіл жаңғырып,
іс істейді-ау ағайындар
жүретіндей мәңгілік.
Сол дүрмекке еріп кетіп,

күнде қиқу салғанмен,
анда-санда тұрып қалам,
есім ауып, мәңгіріп.

Сабырхан АСАНОВ
Арман ағысы
Құлпырады қала, дала,
өзен-көлді мекенің,

көк тіреген көкшіл таулар
кім баспаған етегін.
Ұқсаңдаршы адамдар-ау,
елден ерлік іздеген,

өмір сүру дегеніңнің
өзі ерлік екенін.
* * *
Өмірдің көбі кетті,

азы қалды,
қалқаның қартайды өзі, назы қалды.
Құдайдың көрсетпегі
көп екен бұл,

тар маңдай соның бәрін жазып алды.
Кең дүние
құлпырады көзіме көп,
мен тұрмын

қимас оны кезіме кеп.
Құп-құрттай
қу тірлікті құра алмаған,
өтермін

өз обалым өзіме деп...
1993 ж.