ББК 84 (5 Қаз)

ұрпақтың маңдайына бұйыра берме­

ген. Екі мыңжылдықтың тоғысында біз шешім қабылдап, Еуразияның жүрегінде іс жүзінде жаңа астана құрдық. Бүгінгі Астана мен келешек Астана – бұл біздің стратегиялық ойларымыз бен ұмтылыстарымыздың ең басты жемісі. Мен әр сапар сайын министрліктер, ведомстволар, құрылыс ұйымдары басшыларының қатысуымен кеңес өткіздім. Солардың бірінде көшудің нақты мерзімі етіп 1997 жылғы қараша-желтоқсанды белгілеу ұйғарылды. Құрылыс фирмаларының басшылары күздің басына қарай барлық ғимарат дайын болады деп уәде етті. Көшіп келетін шенеуніктер үшін тұрғын үйлер де жылдың аяғына қарай берілетін болды. Ешкім де бізді осындай қысқа мерзім ішінде Ақмоланы орталық мемлекеттік органдардың көшіп келуіне дайындап үлгереді деп ойламады. Бірақ біздер – құрылысшылар, астананы көшіру жөніндегі мемлекеттік комиссияның барлық

лер ғана барады деген нұсқау берілді. Қалғандары жергілікті жерде таңдап алынады. Бір қызығы, Ақмолаға көшу құқығына ие болу, барлық тұрмыстық қиындықтарына қарамастан, нағыз бәсекеге айналды. Басқарудың орталық органдары қызметкерлерінің Алматыдан Ақмолаға көшуі бірнеше кезеңнен тұрды. 1997 жылғы желтоқсанның басына қарай Прези­ дент Әкімшілігінің, Үкімет және Парла­ мент аппараттарының қызметкерлері толық көшті. Көшу ұйымдасқан түрде жүрді, орталық құрылымдар жұмысында ешқандай іркіліс байқалмады. Сөйтіп, 10 желтоқсанда мен, Үкіметтің және Парламенттің басшылары Қазақстан Республикасының астанасы ту­ ралы Қазақстан халқына үндеуге қол қойдық, ол баспасөзде жарияланды. Онда байтақ елдің орталығында осы күннен бастап және ғасырлар бойы халық тағдыры үшін түбегейлі маңызы бар шешімдер қабылданатыны айтыл­

тұспалдар айтылды. Ақмоланың орысшаға «белая могила» деп аударылуы баспасөздің сүйікті тақырыптарының бірі болды. Мен бұдан ешқандай өрескелдік көрген жоқпын. Әлемнің көптеген астанасының және қаласының атауларын­ да мазмұн мен мағына жағынан мәнсіз жайттар аз кездеспейді. Мен Малайзияның астанасы тура­ лы бұрынырақ мысал келтіріп өткенмін. Оның аудармасы «батпақ» дегенді білдіреді екен. Бірақ Куала-Лумпур тұрғындарының сол атауға ыңғайсызданып жүргендеріне қатты күмәнім бар. Бұл қала – Қазақстанның жаңа аста­ насы менің мақтанышым еді, сондықтан оның атауын сан құбылтуға жол бере алмайтын едім. Онда Ақмоланы қайта атаған, дәл айтқанда қалай деп қайта атаған жөн? Ол атау қазақстандықтардың, еліміздің барша ұлты мен ұлысының ғана емес, кірпияз шетелдіктердің де көңілінен шығуы керек.

МӘСІМОВ КӘРІМ ҚАЖЫМҚАНҰЛЫ Туған жылы, айы және күні: 15.06.1965 Туған жері: Целиноград қаласы Ұлты: қазақ Білімі: жоғары; Мәскеу қаласындағы П. Лумумба атындағы Халықтар Достығы университеті (1985); Пекиндегі Тіл білімі институты (1988); Қытайдағы Ухань заң университеті (1991); Қазақ мемлекеттік Басқару академиясы (1995); заңгер, эко­ номист, экономика ғылымдарының док­ торы Атқарған қызметі: «Қазақстан Халық жинақ банкі» ААҚ Басқармасы бастығының 1-орынбасары және басқарма төрағасы Қазіргі атқарып жүрген қызметі: ҚР Премьер-Министрі

ЖАҚСЫБЕКОВ ӘДІЛБЕК РЫСКЕЛДІҰЛЫ Туған жылы, айы және күні: 26.06.1954 Туған жері: Қостанай облысы Қарабалық ауданының Бөрілі ауылы Ұлты: қазақ Білімі: жоғары; Бүкілодақтық мемлекеттік кинемотография институтының экономика факультеті (1977); Плеханов атындағы Мәскеу халық шаруашылығы институты (1986); экономи­ ка ғылымдарының кандидаты Астанаға келген кездегі қызметі: Астана қаласының әкімі Қазіргі атқарып жүрген қызметі: Астана қаласының әкімі Марапаттары: «Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев» және ІІІ дәрежелі «Ба­ 2-307

рыс», ІІІ дәрежелі «Князь Ярослав Мудрый» ордендері (Украина 2008); «Астанаға 10 жыл медалі»; Қазақстан Республикасының Мемлекеттік сыйлығы (2008), МИРБИС-тің құрметті профессо­ ры (2009) Отбасылы: отбасылы, бір ұлы бар Астанаға көшіп келген уақыты: 1997 жыл «Астананың дамуына жаңа елорданың бұрынғы әкімі Әділбек Жақсыбеков зор үлес қосты. Қала инфрақұрылымы тіршілігіне байланысты болған қаланың барлық қызметінің жұмысы нақ соның арқасында тиісті деңгейге жеткізілді. Коммуналдық шаруашылықты, денсаулық сақтауды, сумен жабдықтауды, білім беруді, қаржы бөлуді және энергетика­ ны күн сайын, сағат сайын қадағалап, үйлестіре білді. Ә. Жақсыбеков қалалық «гемеостазистің» барлық маңызды элементінің қызметін бірқалыпты жұмыс істейтін, айтар едім, астаналық деңгейге көтерді.

ның технологиясы қосындысының сим­ волы. Мысалы, Астананың кейбір монументті құрылысы дүние жүзіндегі белгілі сәулет үлгісімен салынған. «Аста­ на салтанаты» ғимараты Москваның атақты зәулімін, ал Ақорда алыстаған Византияның сарайын меңзейді. Астана біртіндеп Шығыс пен Батыстың барлық әсемдігін өз бойына жиған, казіргі заманға сай технологиямен салынған қалаға айналып келеді. Астана 1999 жылы-ақ дүние жүзіне танымал қала болғандығы таңғаларлық іс емес. Қазақстанның жас астанасы ЮНЕСКОның «Бейбітшілік қаласы» атағын иеленді. Бұл атақ әлемнің аз уақытта әлеуметтікэкономикалық, саяси және мәдени да­ муымен, ұлтаралық және конфессия аралық келісімге қол жеткізіп, оны жүзеге асыруда таңғаларлық табыстарға жет­ кен жас қалаларға ғана беріледі. Сонымен қатар Қазақстанның бірінші Президентінің жеке өз жауапкершілігіне алып қабылдаған шешімі өзін ақтаған

өзіндік ерекшелігін сіңірген және әлемдік

2008 ж. 300-302-бб.)

НИ ВЛАДИМИР ВАСИЛЬЕВИЧ Туған жылы, айы және күні: 07.01.1933 Туған жері: Ресей Федерациясының Владивосток қаласы Ұлты: кәріс Білімі: жоғары Астанаға келген кездегі қызметі: Қазақстан Республикасы Президентінің Іс басқарушысы Марапаттары: «Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев» (2005), «Отан» (1997), «Құрмет белгісі» ордендері, медальдар, Астана қаласының Құрметті азаматы Отбасылық жағдайы: отбасылы, екі қызы бар Астанаға көшіп келген уақыты: 1997 жыл

«Қаланы «Астана көшін» қабылдап алуға дайындау жөніндегі жедел мәселелермен осында жүрген Президенттің Іс басқарушысы Владимир Васильевич Ни ай­ налысты. Ол бұған дейін көп жыл (1984 жылдан) менің көмекшім болып жұмыс істеген еді. Менің ойымды жеріне жеткізе «темірдей қатаң орындаушы» атанған, егер осылай айтуға болатын болса, ол тіпті әр кірпіштің нақ жаңа астананың құрылыс алаңына жетуін қадағалады... Астананы көшіру туралы шешім қабылданғаннан кейін, 1995 жылғы 14 шілдеде Владимир Васильевич Ниді өзіме шақырдым. Оның бірбет, өте намысқой, өз дегенінде тұра алатын табанды, мәселені мінез көрсетпей-ақ қатаң да нық шеше алатын қасиетін пайдаланғым келді. Байыпты, кең әңгіме болды. Мен оған: «Володя, кәне, адамдардан бригада жасақта да, Ақмолаға бар. Айналаны түгел қарап шық, үкіметтік және мемлекеттік мекемелерді қайда орналастыратыны­ мызды анықта. Қарап шық, неден бас-

НЫҒМАТУЛИН НҰРЛАН ЗАЙРОЛЛАҰЛЫ Туған жылы, айы және күні: 31.08.1962 Туған жері: Қарағанды қаласы Ұлты: қазақ Білімі: жоғары; 1984 жылы Қарағанды политехникалық институтын бітірген, мамандығы инженер-механик; 1989 жылы БЛКЖО ОК Жоғары комсомол мектебін бітірген; саяси ғылымдар докторы Астанаға келген кездегі қызметі: ҚР Президенті Әкімшілігінің Ұйымдастыруқадағалау бөлімі бастығының орынбаса­ ры, Астана қаласы әкімінің оынбасары. Қазіргі атқарып жүрген қызметі: ҚР Президенті Әкімшілігінің басшысы. Марапаттары: «Құрмет» ордені және медальдар

ТАСМАҒАМБЕТОВ ИМАНҒАЛИ НҰРҒАЛИҰЛЫ Туған жылы, айы және күні: 09.12.1956 Туған жері: Атырау облысының Ново­ богат ауылы Ұлты: қазақ Білімі: жоғары; саяси ғылымдар докто­ ры Астанаға келген кездегі қызметі: Қазақстан Республикасы ПремьерМинистрінің орынбасары – Білім және мәдениет министрі Қазіргі атқарып жүрген қызметі: Қорғаныс министрі Марапаттары: «Парасат» (1998), «Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев» (2004), «Бейбітшілік» (РФ, 2004), «Ардақты князь

москвалық Данила» ордендері; «Астанаға 10 жыл», т. б. көптеген медальдар Отбасылық жағдайы: отбасылы, бір ұлы және екі қызы бар Астанаға көшіп келген уақыты: 1997 жыл «...Күрделі кезеңдерде елорданың Астанаға ауыстырылуы Қазақстан халқын біріктірген тарихи ірі жоба бо­ лып қана қоймай, экономикалық және әлеуметтік өсудің қозғаушы күші болды. Әсірелеп айтпай-ақ, Астана ұлттың жа­ сампаз әлеуетін қалыптастырып берді деуге болады. Елорда саяси еркіндігіміз тұрған кезде ешқашан өшпейтін біздің мүмкіндіктеріміздің өлшеміне айнал­ ды. Әсіресе оның мынандай негізгі үш тұғыры қалған кезде ол қуатты өлшем: – стратегия туралы нақты түсінік барда; – тәуекелшілдікке әрқашан дайын болу; – ұзақ мерзімдік мақсаттардың бір арнаға тоғысуы кезінде. Осының арқасында бүгінгі Астана:

облыстардың азаматтары келіп емделеді. Құрылыс алаңдарында мемлекетіміздің әр өңірінен келген құрылысшылар екі қолға бір жұмыс тапты. Бұлар өз өңірлеріне астаналық құрылыс индустриясының үлгісін алып баратыны сөзсіз. Астананың өсу-өркендеу қарқыны ешқашан толастамақ емес. Ауқымды құрылыс нысандары, соның ішінде әлеуметтік ғимараттарды тұрғызу да шектелген жоқ. Біздің міндетіміз – осы екпініміз бен қарқынымызды саябыр­ сытпау және бұл мақсатымызға жетеміз деген нық сеніміміз бар. Оның үстіне біз, билік партиясының өкілдері, Астананың жалаң дамуына жайбарақат қарап оты­ ра алмаймыз. Осыған байланысты алды­ мызда жас елордамызды ХХІ ғасырдың ең жоғарғы сұранысына сай келетін озық технолологиялық өнімдерді шығаратын жаңа өндірістері бар қала ретінде нығайту мәселесі тұр. Біз бүгін біреуге ілесетін рөлден шығып, көш бастайтын деңгейге жеттік».

ҚАСЫМБЕКОВ МАХМҰТ БАЗАРҚҰЛҰЛЫ Туған жылы, айы және күні: 02.08.1952 Туған жері: Жамбыл облысының Шу ауылы Ұлты: қазақ Білімі: жоғары; Абай атындағы Қазақ педагогикалық институты (1974); Алматы халық шаруашылығы институты (1985); Алматы Жоғары партия мектебі (1990); саяси ғылымдар докторы, профессор Астанаға келген кездегі қызметі: ҚР Президенті Кеңсесінің меңгерушісі Қазіргі атқарып жүрген қызметі: ҚР Президенті Кеңсесінің бастығы Марапаттары: «Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев», «Құрмет», ІІІ дәрежелі «Барыс» 3-307

тұлға.

РЫСҚҰЛОВ АҚБАР Туған күні, айы және жылы: 04.04.1953 Туған жері: Қырғыз Республикасы Кем ауданының Чым-Коргон ауылы Ұлты: қырғыз Білімі: жоғары; Қырғыз мемлекеттік университеті, филолог Астанаға келген кездегі қызметі: Қырғыз Республикасының Қазақстандағы Төтенше және өкілетті елшісі Қазіргі атқарып жүрген қызметі: шығармашылық жұмыспен айналысады Марапаттары: Қырғыз Республикасының Еңбек сіңірген мәдениет қайраткері, Қырғыз Республикасының Құрмет грамоталары, мерейтойлық медаль­ дар, Қазақстан Республикасы Президентінің Құрмет грамотасы

Отбасылық жағдайы: отбасылы, үш баласы бар Астанаға көшіп келген уақыты: 1998 жыл «Мен Астана туралы ойға жиі-жиі берілемін. Кейде өзімді көне есімді өзеннің екі жағасын қосып, көсіле жатқан көпірде жатқандай сезінемін. Қала панорамасына қызыға қарап, біраз ғана жыл бұрын көне өзеннің оң жағалауында бұл әсем ғимараттардың бірде-бірі болмағанын есіме аламын. Заманауи сәулеткерлік отанында тың көтерушілердің тозығы жеткен «хрущев­ калары» немесе батпаққа белшесінен батқан жеке меншік үйлер болатын. Қазір жаңа көпір тұрған жерден жергілікті халық қауіптене, сақтықпен әрең өтетін, ол жер Қараөткел деп аталушы еді. Қазір Есіл жағалауы тұрғындарды да, қонақтарды да өзінің таңғажайып әдемілігімен баурап алады, әсіресе кеш­ ке қарай неон шамдары мен жарнама

Дипломатиялық миссияның басшы­ сы ретінде елшілігіміздің ашылу тари­ хы Астананың туған күнімен сәйкес келгеніне қатты қуанамын әрі мақтаныш тұтамын. Посткеңестік кеңістіктің мойындалған көшбасшысы, Қазақстанның Президенті Н.Ә. Назарбаев – өз елінің географиялық орталығындағы жаңа астананың «бас сәулетшісі» – Астананың көшірілу идеясын экономикалық негіздемелермен, елдің геосаяси өлшемдерімен үнемі дәлелдеп келеді. Бұл идея біздің ғасырымызда мәнді де мағыналы бір сөзбен «еуразиялық» деп аталатын тарихи және саяси көзқарастардың біртұтастығына негізделеді. Өз елінің астанасын еуразиялық кеңістіктің орталығына көшірген кезде Президент Н. Назарбаевтың осыны ойлағаны сөзсіз. Есіл ағады... Оның жағасындағы қайталанбас әсем қалада Достастық, Еуразия және әлем мемлекеттерінің саяси, мәдени,

гуманитарлық, діни көшбасшылары кездесіп, қазіргі замандағы өте маңызды, өзекті мәселелер талқыланады, шешімін табады. Демек, Астананың саяси рөлі кеңейіп, бір мемлекет астанасы шегінен әлдеқайда асып кетті. Біздің қырғыз елшілігі – Астана қаласының құрдасы. Біз жыл сайын өз туған күнімізді бір уақытта атап өтеміз. Бау­ ырлас Қазақстанның астанасында біздің қырғыз Республикасының мемлекеттік гимні шырқалып, мемлекеттік туы желбіреген күнді еш уақытта ұмыта алмаспын. Тұңғыш рет! Көзіме қуаныш жасы үйірілген-ді... Есіл жағалауына мені тек дипломатиялық ойлар ғана емес, ақындық ша­ быт та баурағанын несіне жасырайын? 2000 жылы Астанадағы «Фолиант» баспасынан «Астана аспаны» атты кітабым жарық көрді, ол кітапта мен жасампаз ба­ уырлас елге, мәңгілікке табысқан доста­ рыма деген сезімдерімді жеткізуге тырыстым.

АРЫСТАНБЕК МҰХАМЕДИҰЛЫ Туған жылы, айы және күні: 11.02.1963 Туған жері: Алматы облысы Талғар ауданы Ұлты: қазақ Білімі: жоғары; Құрманғазы атындағы қазақ ұлттық консерваториясы; ҚР Президенті жанындағы Мемлекеттік басқармасының ұлттық жоғары мектебі Астанаға келген кездегі қызметі: Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігінің жауапты қызметкері Қазіргі атқарып жүрген қызметі: ҚР Мәдениет және спорт министрі Марапаттары: ҚР Еңбек сіңірген қайраткері, «Құрмет» ордені, ҚР Президенті Н. Назарбаевтың алғыс хаты, «ҚР Тәуелсіздігіне 10 жыл», «ҚР Конститутциясы­

на 10 жыл», «Астананың 10 жылдығы» мерейтойлық медальдары, ҚР Білім беру саласының құрметті қызметкері Отбасылық жағдайы: отбасылы, үш баласы бар Астанаға көшіп келген уақыты: 1997 жыл

ҒАЛЫМОВ ФАРИД ХАБИБРАХМАНҰЛЫ Туған жылы, айы және күні: 11.02.1940 Туған жері: Солтүстік Қазақстан облысының Петропавл қаласы Ұлты: татар Білімі: жоғары; Свердловск қаласындағы политехника институты, инженер-құрлысшы, (1968); Мәскеудегі Халық шаруашылығы академиясының Басқару институты (1982) Астанаға келген кездегі қызметі: Астананы көшіру көмиссиясының төрағасы Қазіргі атқарып жүрген қызметі: «Қазақстан темір жолы» АҚ Президентінің кеңесшісі Марапаттары: «Құрмет Белгісі» ордені (1986) және үш медаль Отбасылық жағдайы: отбасылы, үш баласы бар

Астанаға көшіп келген уақыты: 1997 жыл «Бірге жұмыс істеген адамдардың айрықша құндылығы – мен оларға басшы ретінде қойған талаптан да жоғары әрі қатаң талапты өздеріне қоя білгендігі. Бүгін мен осыларды және басқа да көптеген адамдарды ризашылық сезіммен еске аламын. Олар ешқашан маған күмәнданған емес және менің тапсырмаларымды, өздерінің жұмыстарын бұлжытпай әрі шығармашылықпен орындап жүрді. Олар: В. Ни, Ә. Жақсыбеков, А. Бөлекбаев, Т. Досмұхамбетов, Н. Макиевский, Ф. Ғалымов, Президент Іс басқарушысының орынбасарлары В.П. Иванов, Б.Ғ. Нүрпейісов, О.А. Песков, облыс әкімінің бұрынғы бірінші орынбасары Қ. Омаров, бас мердігер А. Ермегияев, бас мердігер Р. Бекболатов, бас қаржыгер Ә. Әубеков... және көптеген басқа жандар. Қанаттастар, достар, жолдастар...» (Н. Назарбаев. «Еуразия жүрегінде». 2005 ж. 102-бет)

ДОСМҰХАМБЕТОВ ТЕМІРХАН МЫҢАЙДАРҰЛЫ Туған жылы, айы және күні: 06.04.1949 Туған жері: Қостанай облысы Денис ауданының Денис ауылы Ұлты: қазақ Білімі: жоғары; Қазақ денешынықтыру институты (жаттықтырушы, 1972); Әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университеті (заңгер мамандығы, 1993) Астанаға келген кездегі қызметі: Қазақстан Республикасының Спорт, ту­ ризм және жастар істері министрі Қазіргі атқарып жүрген қызметі: Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты Марапаттары: Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Грамоталары; КСРО-ның

және Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген жаттықтырушысы Отбасылық жағдайы: отбасылы, бір ұлы және бір қызы бар Астанаға көшіп келген уақыты: 1997 жыл «Бірге жұмыс істеген адамдардың айрықша құндылығы – мен оларға басшы ретінде қойған талаптан да жоғары әрі қатаң талапты өздеріне қоя білгендігі. Бүгін мен осыларды және басқа да көптеген адамдарды ризашылық сезіммен еске аламын. Олар ешқашан маған күмәнданған емес және менің тап­ сырмаларымды, өздерінің жұмыстарын бұлжытпай әрі шығармашылықпен орын­ дап жүрді. Олар: В. Ни, Ә. Жақсыбеков, А. Бөлекбаев, Т. Досмұхамбетов, Н. Ма­ киевский, Ф. Ғалымов, Президент Іс басқарушысының орынбасарлары В.П. Иванов, Б.Ғ. Нүрпейісов, О.А. Песков, облыс әкімінің бұрынғы бірінші орынбасары

ШӨКЕЕВ ӨМІРЗАҚ ЕСТАЙҰЛЫ Туған жылы, айы және күні: 12.03.1964 Туған жері: Шымкент облысының Түркістан қаласы Ұлты: қазақ Білімі: жоғары; Мәскеу экономикастатистикалық институтын бітірген; эко­ номика ғылымдарының докторы Қазіргі атқарып жүрген қызметі: «Самұрық-Қазына» АҚ Басқармасының Төрағасы Марапаттары: «Парасат» ордені және «Астанаға 10 жыл» медалі; Шымкент қаласының Құрметті азаматы Отбасылық жағдайы: отбасылы, бір ұлы және екі қызы бар Астанаға көшіп келген уақыты: 1997 жыл

МАМИН АСҚАР ҰЗАҚБАЙҰЛЫ Туған жылы айы және күні: 23.10.1965 Туған жері: Целиноград қаласы Ұлты: қазақ Білімі: жоғары; Целиноград инженерлік-құрылыс институты, инженер-құрылысшы; Ресейдің Г.В. Плеханов атындағы экономикалық академиясы, экономист Астанаға келген кездегі қызметі: Ақмола қаласы әкімінің орынбасары Қазіргі атқарып жүрген қызметі: «Қазақстан темір жолы» АҚ Президенті – Басқарма төрағасы Марапаттары: «Астанаға жыл» медалі, «Ерен еңбегі үшін» медалі, «Құрмет» ордені, екінші деңгейлі «Барыс» ордені, Құрметті теміржолшы, Қазақстанның құрметті құрылысшысы 4-307

Отбасылық жағдайы: отбасылы Астанаға көшіп келген уақыты: 1997 жыл «Астанаға көшіп келер алдында мен Ақмоланың бизнес қайраткерлерін жи­ надым. «Астананың Ақмолаға көшетініне қуаныштысыздар ма?» – деп сұрадым. Олар: «Әрине, қуаныштымыз», – десті. «Онда, – дедім, – жігіттер, көмектесіңіздер. Сіздер коттедждерді жаман салмай­ тын көрінесіздер. Бастапқы кезде көмектесіңіздер, оларды жаңа астанаға сыйлаңыздар. Міне, сіз, Асқар Мамин, «Мәскеу» қонақүйін сатып алыпсыз. Осы ғимаратты мемлекетке қайтара алар ма едіңіз?» Мамин де, басқа бизнесмендер де менің өтінішімді ойланбастан орын­ дады. Сол бұрынғы «Мәскеу» қонақүйі ғимаратына ұзақ уақыт Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрлігі орналасты». (Н. Назарбаев. «Еуразия жүрегінде». 2005 ж. 102-бет)

БӨЛЕКБАЕВ АМАНЖОЛ ҚУАНЫШҰЛЫ Туған жылы, айы және күні: 01.01.1941 Туған жері: Ақмола облысы Ақмола ауданының Новоишимка ауылы Ұлты: қазақ Білімі: жоғары; Целиноград ауыл шаруашылығы институты, инженер-ме­ ханик; (1981) Атқарған қызметі: Ақмола қаласының әкімі Марапаттары: «Құрмет Белгісі» ордені (1981), медальдар Отбасылық жағдайы: отбасылы, бір ұлы және бір қызы бар Астанаға көшіп келген уақыты: 1997 жыл «Мен Аманжол Бөлекбаевқа Ақмолада еркін экономикалық аймақ құру ар-

қылы астананы салудағы қыруар еңбегі мен қажыры, бастамашылдығы мен табандылығы үшін айрықша ризашылығымды білдіремін. Аймақ жаңа астананың құрылысын қаржымен қамтамасыз етуде бірқатар елеулі проблема­ ны шешуге мүмкіндік берді. Мұндай еркін экономикалық аймақ құрылмағанда жылдан бастап орындалған құрылыс жұмыстарының осыншама орасан көлемін атқару мүмкін болмас еді». (Н. Назарбаев. «Еуразия жүрегінде». 2005 ж. 97-бет)

МҰХАМЕДЖАНОВ ТӨЛЕГЕН МҰХАМЕДЖАНҰЛЫ Туған жылы, айы және күні: 27.07.1948 Туған жері: Семей облысы Бесқарағай ауданының Беген ауылы Ұлты: қазақ Білімі: жоғары; Н. Крупская атындағы педагогикалық институт; Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерва­ ториясы; өнертану профессоры Астанаға келген кездегі қызметі: Астана қаласы әкімінің орынбасары Қазіргі атқарып жүрген қызметі: атақты композитор Марапаттары: «Парасат» ордені» (1997), Қазақ ССР Жоғары Кеңесінің Құрмет грамотасы, Қазақстан Компози­ торлар одағының мүшесі, ҚР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты

Отбасылық жағдайы: отбасылы, екі қызы бар Астанаға көшіп келген уақыты: 1997 жыл

ЕСІЛОВ САНСЫЗБАЙ СЕЙІТЖАНҰЛЫ Туған жылы, айы, күні: 18.11.1951 Туған жері: Ақмола облысының Астра­ хан ауданы Ұлты: қазақ Білімі: жоғары; Целиноград теміржол техникумы; Целиноград инженерлікқұрылыс институты Астанаға келген кездегі қызметі: Ақмола қаласы әкімінің орынбасары Қазіргі атқарып жүрген қызметі: Астана қаласы мәслихатының хатшысы Марапаттары: «Достық», «Құрмет» ордендері Отбасылық жағдайы: отбасылы, екі баласы бар Астанаға көшіп келген уақыты: 1999 жыл

Қазақстан Республикасы Көркемөнер академиясының академигі, Ақсу ауданының Құрметті азаматы, «Құрмет Белгісі», «Парасат» ордендері, медальдар Отбасылық жағдайы: отбасылы Астанаға көшіп келген уақыты: 1999 жыл

НҰРПЕЙІСОВ ҚЫДЫРБАЙ НҰРПЕЙІСҰЛЫ Туған жылы, айы және күні: 25.11.1947 Туған жері: Алматы облысы Қапал ауданының Қоңыр ауылы Ұлты: қазақ Білімі: жоғары Астанаға келген кездегі қызметі: ҚР Президенті Әкімшілігінің бас бухгалтері Қазіргі атқарып жүрген қызметі: Қазақстан Республикасының Президенті Кеңсесі бастығының орынбасары – Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің бас бухгалтері Марапаттары: «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне жыл» (2001), «Қазақстан Конституциясы­ на 10 жыл» (2005), «Ерен еңбегі үшін» (2005), «Қазақстан Республикасының

Парламентіне 10 жыл» (2006), «Астанаға 10 жыл» (2008) медальдары Отбасылық жағдайы: отбасылы, үш ұлы бар Астанаға көшіп келген уақыты: 1997 жыл «Астанаға Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің бас бухгалтері қызметінде ауысып келдім. Тәуелсіздік шежіресіндегі ұлы көштің, яғни астана­ мызды ақбас шыңды Алатаудың етегіндегі ару Алматыдан Арқа төсіндегі Ақмолаға көшірудегі тарихи істің басы-қасында болғаным үшін мен өзімді бақытты са­ наймын. Уақытты уыста ұстап тұра алмайтының рас екен. Күні кеше ғана өткендей сол ай­ тулы оқиғалардың тарихтың еншісіне енгеніне де бір мүшел уақытқа таяпты. Алғашқы топ, біздер, жаңа астанаға жүрер алдында Елбасы өз резиденция­ сында жинап, сол жерде ойға шабыт беріп жігерлендіретін, кеудеге мақтаныш сезім

ұялататын сөздер айтты. Жүрегімізде қуаныш оты алаулап, еңсеміз биіктеп, ерекше күйге бөлендік. Өйткені бұл – әр ұрпақтың маңдайына бұйыра бермейтін тарихи кезең. Алғашқы боп бара жатқан біздерге айрықша үміт және зор жауапкершілік жүктелді. Прези­ дент сәтті сапар тілей отырып, біздің еншімізге тиген сол кездегі тұрмыстық қиындықтарға төзе алатындығымызға, өзімізге жүктелген міндеттерді ойдағыдай атқаратындығымызға үлкен сенім білдірді. Біздер осыны жанымызбен ұғынып, сенімді ақтап, үміттен шыға білдік деген ойдамын. Таратып айтсақ, 1997 жылғы 6 қараша күні Президент Әкімшілігінде қызмет ететін бір топ азамат Ақмолада өтуі тиіс салтанатты шараларға қатысу үшін, негізгі лек келгенше жұмыс орында­ рын дайындау үшін Алматыдан аттанып кеттік. Ұшағымыз Ақмола әуежайына қонып, Арқа жеріне алғаш табан тірегенде байқағанымыз, аспаннан нұр төгілген-

дей жаңбыр сіркіреп жауып тұрған еді. Жедеғабыл су жаңа автобусқа отыра қалып, қаланың шетін ала орналасқан «Встреча» сауда үйінің аумағындағы жатақханаға келіп орналастық. Қайран қазағымыздың ешбір дәуірдің дауылы өшіре алмайтын қасиетті дәстүрі мен дархан пейілі-ай десеңізші. Біз орнала­ сып болдық-ау дегенде облыс, қала бас­ шылары түсте «Еснұр» мейрамханасын­ да және ақмолалық ағайынды екі азамат сол кездегі «Северный», қазіргі «Перизат» мейрамханасында Алматыдан келген біздерге ата дәстүрімен арнайы қонақасы берді. Бәрі «Көш көлікті болсын» деп ақ тілектерін жаудырып жатыр. Ағайынның ақ адал ниеті мен ыстық пейіліне шомылған біздер сол кездегі қарашаның қара суығын ұмытып кеткендей едік. Араға бір күн салып, яғни 8 қараша күні Алматыдан Ақмолаға басты мемлекеттік символдардын жеткізілгені баршаның есінде. Бұл естен кетпес ерекше оқиға еді. Ескі алаңда бұрынғы Резиденцияның кіреберісінің оң жағында Алматы­

астанада жұмыс істеу – үлкен құрмет».

ҚҰЛНАЗАРОВ АНАТӨЛІ ҚОЖЕКЕНҰЛЫ Аты-жөні: Құлназаров Анатөлі Қожекенұлы Туған жылы, айы, күні: 15.04.1950 Туған жері: Шығыс Қазақстан облысының Лениногор қаласы Ұлты: қазақ Білімі: жоғары; Өскемен педагогикалық институты; Педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Балтық Педагогика академиясының академигі және Петр атындағы Ғылым мен өнер академиясының толық мүшесі Астанаға келген кездегі қызметі: ҚР Денсаулық сақтау, білім және спорт министрлігі Спорт және дене тәрбиесі комитетінің төрағасы Қазіргі атқарып жүрген қызметі: белгілі спорт қайраткері

Марапаттары: «Халықтар достығы» ордені (1988); «Астана» (1999), «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2002), «Қазақстан Республикасының Конституциясына 10 жыл» (2005) медаль­ дары; Құрмет грамоталары; Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген қайраткері; Қазақстанның Еңбек сіңірген жаттықтырушысы Отбасылық жағдайы: отбасылы, бір ұлы бар Астанаға көшіп келген уақыты: 1997 жыл «1997-1999 жылдары Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау, білім және спорт министрлігі Спорт және дене тәрбиесі комитетінің төрағасы қызметін атқардым. 1999-2000 жылда­ ры Қазақстан Республикасы ПремьерМинистрінің кеңесшісі, 2000-2006 жыл­ дары Дене тәрбиесі ұлттық ғылымитәрбие орталығының директоры, 20062010 жылдары – Қазақстан Республикасы

Туризм және спорт министрлігі Спорт комитетінің төрағасы болып еңбек еттім. Қазақстан Республикасы Халықаралық олимпиада комитеті және спорт комитетінің төрағасы қызметінде жүргенде Астана қаласындағы Қ. Мұңайтпасов стадионын төрт айдың ішінде қайта жөндеуден өткіздік. Осы стадионда 1998 жылы 10 маусымда 11  000 мектеп оқушылары мен студенттер қатысқан жаңа астананың тұсаукесер тойына қатысқан едік. Сондай-ақ уақытша жасалған ипподромда ұлттық ат спорты ой­ ындары мен басқада шаралар өткізілді. Бұл шаралар өте қолайсыз геграфиялық және климаттық жағдайда (көктем мен күзде) өткізілген еді. Біздің комитеттің жоғары ұйымдастырушылық жұмыстарының нәтижесінде 1992-2008 жылдар аралығында Қазақстан спорт шеберлері қысқы және жазғы Олимпиада ойындарында 10 алтын, 18 күміс, 15 қола медаль жеңіп алды.

Қазіргі Астана жан-жақты көркейген, дамыған қалаға айналды. Соның ішінде спорт саласындада үлкен өзгерістер мен тың табыстарға қол жеткізді. Жаңадан «Қазақстан», «Алатау» тағы басқа ке­ ремет спорт кешендері салынып, жас ұрпағымыздың болашақ жетістіктерінің негізі қаланды».

ДОСМАҒАМБЕТОВ БАИР ФАРДЕНҰЛЫ Туған жылы, айы және күні: 29.05.1954 Туған жері: Алматы қаласы Ұлты: қазақ Білімі: жоғары; Мәскеу сәулет институты Астанаға келген кездегі қызметі: Астана қаласының бас сәулетшісі Қазіргі атқарып жүрген қызметі: «Астана қаласы бас жоспарының ғылымизерттеу жобалау институты» МҚК-ның директоры Марапаттары: «Құрмет» (2007) ордені, «Астана» (1998), «Ерен еңбегі үшін», «Астанаға 10 жыл» (2008) медальдары, Мәскеу халықаралық сәулет академиясының профессоры, Шығыс елдері халықаралық сәулет академиясының корреспондент мү-

шесі, Қазақстанның Құрметті сәулетшісі, ҚР Мемлекеттік сыйлығының иегері Отбасылық жағдайы: отбасылы, бір ұлы бар Астанаға көшіп келген уақыты: 1997 жыл «1990 жылдардың орта тұсындағы Ақмоланың көрінісі мынадай еді: сұрғылт бес қабатты үйлер, қараңғыға батып, тұнжыраған лас көшелер. Сенсеңіз, бүкіл қалада үш мейрамхана мен санаулы ғана кафе бар-тұғын. Қалада көмірдің жетіспеуінен ЖЭО жартылай ғана қуат береді. Пәтерлер салқын, қабырғалары ылғал. Жұрт қытайдың керосинмен жұмыс істейтін жылытқышымен үйін жылытатын. Егер сол кезде біреу келіп маған: «Дәл осы жерде әлемнің аса дарынды сәулетшілерінің үлгілерімен жасалған ерекше сәулетті қала пайда болады. Көз қарықтыратын көк желекке оранған саябақтары мен алаңдары бар үлкен алып шаһар бой көтереді», – десе, мен

оны фантаст, сәтсіз оптимиске балар едім. Бірақ жоғарыдағы ойлардың жүзеге асқанына сіз бен біз бүгінгі күні көз жеткізіп, куә болып отырған жоқпыз ба?! Астанаға келген сәттен бастап кейінгі он жылым ұйқысыз, демалыссыз, жанталаспен өтті десем, өтірік айтқандық емес. Өйткені Астананы көшіру комиссиясы төрағасының бірінші орынбасары, одан кейінгі Астана қаласының бас сәулетшісі, «Астана қаласы бас жоспарының ғылыми-зерттеу жобалау институты» МҚК-ның директоры қызметтері барлық күш-жігерді сарқып жұмыс істеуді талап етті. Бір жағынан Елбасының үлкен сенімі мен біздің үлесімізге тиген шаруаның тарихи маңыздылығы бізді қанаттандырып, жантәнімізбен беріліп, алаңсыз жұмыс істеуге ынталандырды. Біз қаланы көшіру мен салу барысындағы күнделікті туындаған мәселелерді шешумен айналыстық. Бізге осы мәселерді шешуде тез әрі оңтайлы шешім қабылдауға тура келді. Бірақ бір мәселенің түйіні шешіліп жатса, екінші

жағынан одан да күрделі мәселелердің құлағы қылтиып тұратын. Қазір сол өткен күндерге ой жіберіп, саралауға мүмкіндік туды. Жарқыраған шамдардың ортасындағы даңғылмен келе жатып, сол жағалаудағы қаланың ескі бөлігіндегі жалаңаш жерлердің орнына ерекше сәулетті ғимараттар мен жаңа аудандардың салынғанын көріп, біздің Президентіміздің асқақ арманының жүзеге асқанына қуанасың. «Егер адам алдына қандай да бір мақсат қойып, сол жолда өз-өзіне сенім артып, қамшылай білсе, тау қопарады» деуші еді. Біз осы сөзге жан бітіріп, бүкіл халық болып ұйымшылдықпен жұмыс істедік. Біз Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың осынау жауапты істі жүзеге асыру жолында сенім артқан адамдарының қатарында болдық. Жылдар жылжыған сайын Қазақстан тағдырындағы осынау өзгерістерге қосқан шынайы үлесіміз бен жасампаз істеріміз жүрекке жылылық ұялатады».

НӘБИЕВ МАРАТ ӘСКЕНҰЛЫ Туған жылы, айы және күні: 06.08.1956 Туған жері: Ақмола облысы Ұлты: қазақ Білімі: жоғары; Целиноград ауыл шаруашылығы институты (1978) Астанаға келген кездегі қызметі: Астананы көшіру комиссиясының төрағасы Қазіргі атқарып жүрген қызметі: «Он-Олжа» ЖШС-ның бас директоры Марапаттары: «Астана», «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне жыл», «Қазақстан Республикасының Парламентіне 10 жыл» медальдары Отбасылық жағдайы: отбасылы, екі ұлі бар

Жаңа елордамыз – Астана қаласын мен өте жақсы көремін. Біріншіден, мен осында туып, осында білім алып ержеттім, үйленіп шаңырақ көтердім. Екіншіден, жаңа достар, ағалар, жолдастар таптым. Солардың ішінде атап айтар ағаларым: генераллейтенант Амангелді Шабдарбаев, тұңғыш ғарышкеріміз Тоқтар Әубәкіров, Дүйсен Қасейінов, Анатөлі Құлназаров, Ұлықбек Есдәулет, Астана қаласы әкімінің тұңғыш баспасөз хатшысы Сәдібек Түгел және басқа да азаматтар. Олар барлық қажыр-қайраттарын, білімдері мен тәжірибелерін аямай жұмсап, жаңа астананың гүлденуіне зор үлес қосып келеді».

ШӘКІРОВ АХМЕТОЛЛА АХМЕТЖАНҰЛЫ Туған жылы, айы және күні: 25.01.1948 Туған жері: Ақмола қаласы Ұлты: қазақ Білімі: жоғары; Целиноград инженерлік-құрылыс институты Астанаға келген кездегі қызметі: Ақмола қаласы әкімінің орынбасары Қазіргі атқарып жүрген қызметі: «Туризм және спорт индустриясын материалдық-техникалық қамтамасыз ету» АҚ вице-президенті Марапаттары: «Ерен еңбегі үшін» медалі Отбасылық жағдайы: отбасылы, екі баласы бар

Туған жылы, айы және күні: 23.11.1948 Туған жері: Омбы облысы Шұбаркөл ауданының Айбас ауылы Ұлты: қазақ Білімі: жоғары; С.М. Киров атындағы Омбы ауыл шаруашылығы институ­ ты, ғалым агроном-экономист, Бүкілодақтық ғылыми-зерттеу және жобалау – технологиялық кибернетика институтының аспирантурасы; экономика ғылымдарының кандидаты Астанаға келген кездегі қызметі: ҚР Премьер-Министрдің орынбасары – ҚР Ауыл шаруашылығы министрі Марапаттары: «Парасат» (1997), «Достық» (2005) ордендері; «Астана» (1998), «Қазақстан Республикасының тәуел-

сіздігіне 10 жыл» (2001), «Тыңға 50 жыл» (2004), «Қазақстан Республикасының Конституциясына жыл» (2005), «Қазақстан Республикасының Парламентіне 10 жыл» (2006) медальдары Отбасылық жағдайы: отбасылы, үш ұлы бар Астанаға көшіп келген уақыты: 1997 жыл «...Елбасы елордамызды алғашқы қазығынан бастап бүгінгі әлемдік деңгейдегі ғажайып қалаға айналғанға дейін балаша әлпештеп, қаланың дамуы, көркеюі жолына білімін де, біліктілігін де жұмсады. Елдің бас қаласын ауыстыру сол бір тығырық тұмшалаған «өтпелі кезеңде» оңай жұмыс, жеп-жеңіл қабылдана салған шешім емес еді. Орныққан жерінен басқа бір аймаққа көшу жеке адам үшін де оңай шаруа емес. Ал экономикамыз төрт аяғынан тең тұра алмай тұралап тұрған сонау тоқсаныншы жылдардың ортасын­ да ел астанасын Алатаудың баурайындағы ару қала Алматыдан Арқадағы шағын қала Ақмолаға көшіру идеясын күн 6-307

(«Егемен Қазақстан» газеті, 06.06.2009)

Отбасылық жағдайы: отбасылы, бір ұлы және екі қызы бар Астанаға көшіп келген уақыты: 1999 жыл

ЖИРЕНТАЕВА НАЗКЕН МҮСІРЕПЖАНҚЫЗЫ Туған жылы, айы және күні: 11.01.1959 Туған жері: Целиноград облысының Шалқар ауылы Ұлты: қазақ Білімі: жоғары Астанаға келген кездегі қызметі: Астана қаласы әкімшілігі Транспорт бөлімінің бас маманы Қазіргі атқарып жүрген қызметі: Астана қаласы әкімі аппаратының Награ­ да жөніндегі бас маманы Марапаттары: «Астанаға жыл» медалі; Астана қаласы әкімінің Құрмет грамотасы Отбасылық жағдайы: отбасылы, екі қызы бар

Астанаға көшіп келген уақыты: 1997 жыл «Әкімдікте 15 жылдан бері жұмыс істеймін. Ақмолаға алғаш келген мемлекеттік қызметкерлерді вокзалдан қарсы алып, қонақүйлерге орналастыруға, олардың алаңсыз жұмыс істеуіне жағдай жасауға, көлікпен қамтамасыз етуге ат­ салыстым. Елорданың өркендеуі мен дамуына өз үлесімді қоса беремін».

КӘРІБАЕВА ҚАНИКЕН БАҚЫТҚЫЗЫ Туған жылы, айы және күні: 11.08.1959 Туған жері: Ақмола облысы Ұлты: қазақ Білімі: жоғары Астанаға келген кездегі қызметі: Ақмола қаласы әкімі аппаратының Жал­ пы бөлімінің бас маманы Қазіргі атқарып жүрген қызметі: Астана қаласы әкімі аппаратының бас маманы Марапаттары: «Астанаға жыл» медалі Отбасылық жағдайы: отбасылы, бір ұлы және бір қызы бар Астанаға көшіп келген уақыты: 1997 жыл

ТҮГЕЛ СӘДІБЕК Туған жылы, айы және күні: 23.02.1955 Туған жері: Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданының Амангелді ауылы Ұлты: қазақ Білімі: жоғары; әл-Фараби атындағы ҚазМУ мен Саясаттану және басқару институты; ҚР Гуманитарлық ғылымдар академиясының академигі Астанаға келген кездегі қызметі: Астана қаласы әкімінің баспасөз хатшы­ сы – баспасөз қызметінің жетекшісі Қазіргі атқарып жүрген қызметі: жазушы, қоғам қайраткері, ҚР «Ұлы Дала Қырандары» қоғамдық-әлеуметтік мәдени қозғалысының тең төрағасы, ҚР Ұлттық ат спорты Федерациясының президенті, «ТҮГЕЛ МЕДИА» бірлестігінің басшысы

Марапаттары мен атақтары: ҚР Еңбек сіңірген қайраткері; ҚР Президенті Грантының иегері; ҚР Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Алғыс хатымен екі мәрте марапатталған; «Астана», «Құлагер – Ұлы дала тұлпары» медальдары; ҚР Еңбек сіңірген жаттықтырушысы; ҚР Еңбек сіңірген мәдениет қызметкері; ҚР Ту­ ризм және спорт саласының Құрметті қызметкері; Қазақстанның екі дүркін ең үздік баспасөз хатшысы; С. Бердіқұлов атындағы сыйлықтың иегері; Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданының Құрметті азаматы; ҚР Жазушылар және Журналистер одақтарының мүшесі; ҚР Ұлттық ат спорты федерациясының президенті; ТМД және Қазақстанның 2006 жылғы ең үздік атанған «Қазанат» кітабының авторы Отбасылық жағдайы: отбасылы Астанаға көшіп келген уақыты: 1997 жыл

Олар – оқырмандар тарапынан өз бағасын алған еңбектер. Одан үзінділер журналдарда басылды. Осы кітаптардың ішінде шоқтығы биігі – «Алғашқы астаналықтар» энциклопедиялық жинағы. Оған Елбасы Н.Ә. Назарбаев бастаған 186 алғашқы астаналықтардың анкета­ лары мен естеліктері басылды. Бұл жоба төңірегінде біз 500-ден аса адамдардың анкеталарын жинап отырмыз. Ол материалдар әлі екі кітапқа жетеді деп отыр­ мын. Төртінші себеп: cенімді әріптестеріммен бірігіп Астана қаласының және еліміздің ақпарат кеңістігінде өз орны бар «ТҮГЕЛ МЕДИА» атты қуатты ақпараттық серіктестік ашып, оның жұмысын үзбей жүргізіп келеміз. Ұйымның ұраны: «Біз журналистер, біз біргеміз!», «Мы журналисты – мы вместе!» деп аталады. Бірлестік мына журналдарды шығарады: 1. «Қазанат» 2. «Құлыным» 3. «Біз, Астаналықтар!»

4. «Ұлы дала қырандары» 5. «Керемет той» 6. «Журналистер әлемі» 7. «Ұлттық спорт»

ала бастағам. Қазақ телевидениесіндегі авторлық бағдарламаларым көрермендердің ықыласына бөленіп, ел арасын­ да енді ғана таныла бастаған болатын. Менің авторлық «БІЗ ҚАЙДА БАРАМЫЗ?» атты жаңа жобам қазақ телевидениесінде рейтингі жоғары хабар болды. Ол кез­ де мен одан әрі үлкен зейінмен және қызығушылықпен жұмыс жасай бастағам. Телекөрермендер еліміздің атақты тұлғаларымен жүздесетін «НИЕТ» бағдарламасын қолдайтын. Сонымен қатар мен өзімнің отбасым үйренген және өте ұнататын қаланы – сұлу Алматыны қалай тастап кетемін? Та­ нымайтын қалаға көшу қиындықтары, жаңа жерге қоныс тебу проблемалары... Бір сөзбен айтқанда, осындай жауапты қадам жасар алдында жақсылап ойлану қажет болды. Сол уақытта мен астана адамның кәсіби өсуі үшін керемет мүмкіндік екенін, жаңа да тың бастамаларға кең жол ашатындығын нақты білетінмін. Бала

кезімнен бастап қызу оқиғалар ортасын­ да болуға үйреніп қалған мен, егер бұл ұсыныстан бас тартсам, онда аса маңызды тарихи оқиғалардан оқшауланып, өзіме ұсынылған барлық жағынан қызықты жұмыстан шет қалып, кейін өкінетінімді түсіндім. Сондай-ақ астаналық қала әкімінің баспасөз хатшысы болып жұмыс істеудің оңай емес екендігін де білемін. Бірақ өзімді жақсы біліп, өзімнің қабілетіме күмәнданбадым, егер осы жұмысқа қабылдансам, оны алып кете алатыныма да сендім. Біраз ойланғаннан кейін Аяған ағаға жауап бердім: – Айеке, бала кезімнен бастап әр түрлі ат бәйгелеріне қатысып келемін. Сіздің ұсынысыңыздан кейін менің бойым­ да нағыз шабандоздың қаны тулап тұр. Бағымды сынап көрейін. Мен байқауға қатысуға келісемін. Сіздің ұсынысыңызды қабылдаймын! – Міне, жарайсың! – деді Аяған аға. – Сенен күткенім де осы еді. Бірақ тағы да ескерткім келеді: менікі тек ұсыныс қана.

Шешуші сөз әкімнен, қала басшылығынан. Саған сәттілік тілеймін! Менен хабар күт! Шынын айтсам, Аяған ағаның ұсынысы мен қамқор пейілі мені қатты толқытты. «Үлкенге құрмет, кішіге ізет» деген адами қағида менің ұлтыма тән екендігі белгілі. Мен бала кезімнен дәл осындай ортада өстім. Түсіністік, сенімділік, шы­ найы мейірімділік ортасында ер жеттім. Осындай тамаша дәстүрді ұстанған адамдарды мен еліміздің әр түкпірінен кездестірдім және кездестіріп келемін. Олардың көпшілігі менің достары­ ма айналды, солардың арасында Аяған аға ерекше орынға ие. Оның адалдығы, қарапайымдылығы, кішіпейілділігі, айрықша білімділігі, өз ісіне берілгендігі оны білетіндердің, онымен жұмыс істейтіндердің барлығының құрметіне ие болды. Оны көптеген адам біледі, өйткені оған сол тұста, ҚР баспасөз қызметі секторының меңгерушісі ретінде еліміздің екі мыңдай бұқаралық ақпарат

құралдарының журналистерімен жұмыс жасауға тура келді. Өздеріңіз ойланып көріңіздерші, мен осындай танымал, өзім үшін ерекше құрметті адамның кеңесін тыңдамай, тәуелсіз Қазақстанның жаңа астанасын­ да – өз арманымдағы қалада тұрып, онда жұмыс жасаудан, өз өмірімді түбегейлі өзгертуден бас тарта аламын ба? Әрине, жоқ. Жоғарыда айтылған телефон қоңырауынан соң тура бір ай өткеннен кейін Аяған Сандыбаев тағы да қоңырау шалды. – Сәке, алдағы аптаның сәрсенбісінде сенің мәселең шешілуі тиіс. Сол күні қала әкімдігінде әкімнің баспасөз хатшысы қызметіне үміткерлермен әңгімелесу өтеді. Соған келуің керек. Қала әкімі Әділбек Жақсыбеков мырзаға сенің түйіндемеңнің ұнағанының өзі бізді қуантып отыр. Бұл – нағыз аламан жарыс. Қазақ айтпай ма: «Ат шаба ма, бап шаба ма, жоқ бақ шаба ма?» деп. Сына бағыңды, бауырым! Жолың ашық болсын!

Әкем Түгел мен шешем Мәрия маған жиі былай дейтін: «Ұлым, әрдайым өзіңді қажет ететін жерде, өз халқың мен Отаныңа көбірек пайда беретін жерде болуға тырыс». Әкем мен анамның өсиеті мен үшін әрқашан қасиетті жол көрсеткіш болды және бола береді. Осылайша, 1998 жылдың қаңтар айында мен «Алматы – Ақмола» пойызымен өзімнің алдағы болашағым болатын жаңа қалаға бет алдым. Жол бойы мен тағы да күдік сезімдеріне бой алдыра бастадым. Байқаудан өте аламын ба? Сеніп тапсырылған жұмысты алып кете аламын ба? Бірақ әкемнің «Ұлым, егер айқасқа кіріссең, онда тек жеңіс туралы ойла. Қандай жағдайда да жақсыға ниеттен, бар күшіңді салып еңбек етсең, жеңістің өзіақ табады сені» деген бұрынғы, бірақ әлі өз мағынасын жоғалтпаған өсиеті есіме оралды. Әкемнің сөздері маған әрқашан көмектесіп отырады. Мен барлық күдікті серпіп тастап, алға қойған барлық

мақсаттарымның міндетті түрде орындалатынына сеніммен қарадым. Темір жол вокзалында мені Аяған аға күтіп алды. Ол маған бірден қуанышты хабар айтты: – Қала әкімі барлық үміткерлердің құжаттарын қарап шығып, ең алды­ мен сенімен әңгімелесуді ұйғарды. Бұл көп нәрсені білдіреді. Қазір сені әкімнің орынбасары Төлеген Мұхамеджанов күтіп отыр. Осы әңгімеден кейін қала әкімдігінің ғимаратына қарай жаяу бет түзеп, жаңа астананың көшелерімен, қаламен таны­ сып аяңдап келемін. Бірден байқағаным, шыңылтыр аяз болса да, жұмыс қарқынды жүріп жатыр. Қала сергек күй кешуде. Көше бойы құрылыс алаңдары. Сан­ сыз көп крандар мен құрылыс заттарын тасыған машиналар кездеседі. Адам­ дардан жасампаздық нышандары анық байқалады. Осы көріністерге бірде таңырқап, бірде риза болып, алдағы Төлеген Мұха-

меджановпен болатын кездесу туралы ойға шомыламын. Төкең не дер екен... Мен бұрындары да ол кісі туралы естігенмін. Білімі бойынша тарихшы Төлеген Мұхамеджанов әрқашан музыкаға құмар болған. Осыған байланысты, жаратылы­ сынан дарынды ол тарих факультетінен бөлек Мәскеу консерваториясын бітірген. Екі симфониялық туындының, көптеген әндердің авторы, ол жұмыспен өмір сүреді, музыкамен тыныс алады. Поляк ғалымы Янушкевич ХІХ ғасырдың өзінде-ақ былай деп жазған: «Менің ойымша, қазақ даласының барлығы ән салады». Төлеген Мұхамеджанов – адам ретінде де, сазгер ретінде де, біздің дарынды халқымыздың таңдаулы тұлғаларының бірі, оған мен күмәнданбаймын. Қала әкімінің орынбасары Төлеген Мұхамеджанов мені бірден қабылдады. Ол менімен танысқаннан кейін былай деді: – Сәдібек Түгелұлы, біз, конкурстық комиссия мүшелері, сіздің кандидатура-

ңызды бірауыздан қолдаймыз. Бірақ соңғы сөз қала әкімінде. Шешімді Әдекең қабылдайды. Ертең сағат 17-де сізді әкімдікте күтеміз. ...Ертең қала әкімі не айтар екен? Келесі күн. Сағат тілі 17.00-ді көрсетуде. ...Сәкен Сейфуллин көшесіндегі қала әкімдігі ғимаратының екінші қабатында орналасқан Ақмола қаласының әкімі Әділбек Жақсыбековтің қабылдау бөлмесіне көтерілдім. Оның кабинетінде менің тағдырым үшін өте маңызды мәселе бойынша шешім қабылданбақ, қала бас­ шылары жиналған. Аздап қобалжи баста­ дым... «Сізді әкім шақырып жатыр», – деді қабылдау бөлмесіндегі хатшы қыз айрықша сыпайылықпен. Әкімнің кең кабинетіне кірген бойда «Әссәләумағалейкум» деп сәлемдестім. Әділбек Ырыскелдіұлы менің сәлемдесуіме жа­ уап беріп, жұмыс үстеліне қарсы тұрған орындықты нұсқап, менің отыруымды өтінді. Әкімнің жылы қабылдауы мен

даусындағы қарапайымдылық мені біраз жігерлендіріп тастады. – Шынын айтсам, – деді ол біраз уақыттан кейін, – біз барлық бұқаралық ақпарат құралдарымен тығыз-қарым қатынас орната алатын, еліміздің жас астанасының мәртебесін көтеру жолындағы көп жоспарлы жұмыстарды, Ел Президентінің нақты тапсырмаларын, алда болатын халықаралық тұсаукесерді жоғарғы деңгейде насихаттай алатын, ұйымдастыру қабілеті бар журналисті бірінші күннен іздеп келеміз. Бұл орынға отызға жуық адам үміттенді. Олардың түйіндемелерімен танысқаннан кейін, мен сізді таңдадым. Менің қасымда отырған серіктерім, бірінші орынбаса­ рым Фарид Ғалымов, орынбасарларым Асқар Мамин, Сансызбай Есімов, Төлеген Мұхамеджановтар да осы шешімді қолдап отыр. Ал сіздің өзіңіз осы ұсынысқа қалай қарайсыз? – Сеніп тапсырсаңыз – оны ақтау үшін бар күшімді саламын, – деп жауап бердім.

ЖҰМЫС ҚАЛАЙ БАСТАЛДЫ ЖӘНЕ ҚАЛАЙ ҰЙЫМДАСТЫРЫЛДЫ? Мен ең алдымен, өзіме таңсық қаланың тарихын, бас-аяғын, кем-кетігін, про­ блемалары мен алдағы атқарылатын міндеттерін ден қойып зерттеп, зерде­ леп алдым. Бірден «Жаңа астананың бітім-болмысын айқындап, беделін қалыптастыру үшін не істеу керек?» деген сауалға жауап іздедім. Өмірдегі қатып қалған қағидалардың бірі мынау қызметке келу бір бөлек те, алған міндетті абыроймен атқарып, асқан ерік-жігермен жұмыс істеу – мүлдем басқаша нәрсе. Мен осыны мейлінше терең түсінуге тал­ пынып бақтым. Келе салып, жең түріп кіріскен шаруамның бірі: соңғы екі-үш ай көлеміндегі қалалық, республикалық және шетелдік газет-журналдарға талдау жасап, сұрыптау жүргізу еді. Мұнымды 8-307

іске асырып, мониторинг те өткізіп тастадым. Теледидар мен радио арналарын­ да ағылып жатқан хабарларға баса на­ зар аудардым. Өйткені дәл осы уақыттың басты тақырыптардың бірі – Қазақстан Республикасы астанасының Алматы­ дан Ақмолаға көшуі болғаны жасырын емес. Біршама республикалық басы­ лымдарда, әсіресе Мәскеуден шығатын «АиФ», «Комсомольская правда», «Не­ зависимая газета», «Российские вести» газеттерінде жаңа астанаға байла­ нысты кереғар материалдар көптеп басылатындығы бірден байқалды. Сондай-ақ «РИА-Новости», «ИТАР-ТАСС» агенттіктері әзірлеген хабарларда да астананың көшірілуіне күмәндану, астар­ лы кекесіндер жатқандығын аңғарып үлгердім. Аталмыш агенттіктерден сол уақыттарда алыс-жақын шетел басы­ лымдарды Қазақстанның жаңа астанасы туралы азды-кем ақпарат алып отыра­ тын. Осылардың бәрін егжей-тегжейлі зерттеп, мұқият тексере отырып, әкім

Әділбек

Жақсыбековпен арнайы баспасөз мәслихатын өткізу. Соның арқасында Халықаралық баспасөз орталығын құру. Газет-журналдарда жарық көрген, электронды БАҚ-тарда айтылған сыни мәселелердің жауапсыз қалмай, ол жөнінде тиісті шаралар қолданылып, тілшілер сынын қатаң бақылауға алу. Сол үшін арнайы дайджест дайындап, оны қала басшыларына ұсынып оты­ ру. Ондағы мақсат – журналистердің де еңбегін елеусіз қалдырмай, оған билік өкілдерінің назарын аудару. Төртіншісі: Ақмола қалалық «Ақмола ақиқаты», «Городские новости» газеттері мен «Цесна-Азия» телекомпаниясының, сондай-ақ қалалық радиокешенінің жұмыстарын барған сайын жетілдіріп, мәртебесін астаналық деңгейге көтеру, егер қолдан келіп жатса, жаңа кадрлар­ мен толықтыру. Шетелдік жетекші БАҚ өкілдерін Астанаға шақыру. Бесіншісі: бұқараны күнделікті ақпарат ағынымен қамтамасыз етіп отырған

баспасөз материалдарын жинақтап «дайджест топтама» жасап отыру. Онда көтерілген мәселелер бойынша нақты шаралардың қолдануына мұрындық бо­ лып, жалпы қорытындыларын баспасөз бетінен хабарлап тұру. Жаңа астанаға лек-легімен қызметке келіп жатқан журналистердің әлеуметтік жағдайын жақсарту, мүмкіндігінше жатақхана, баспана алып беру және астаналық газетжурналдардың, телевидениесі мен радиосының статусын көтеру. Обалы не керек, Әділбек Жақсыбеков мырза осы ұсыныстарымның ешқайсысын аяқсыз қалдырмады. Бәрі де нәтижелі болды. Бас қаланың ақпарат құралдары күн сайын толыға түсті. Өмірге кішігірім қалалық радио торабының ор­ нына, толыққанды «Астана» радиосы мен «Цесна-Азия» – атты бір магнитофоны, бір «ВХС» камерасы бар мекеменің орны­ на қазіргі «Астана» телекомпаниясы келді. Бұрыннан келе жатқан «Ақмола ақиқаты» мен «Городские новости» газеттерінің

ұйытқысы бола білді. Әлемнің талай ал­ пауыт басылымдары мен электронды ақпарат құралдарының тілшілері осы баспасөз орталығында бас қосып, тәуелсіз Қазақстан туралы, оның жас астанасы жөнінде мәліметтер алып, дүние жүзінің түкпір-түкпіріне ақпараттар таратты. Баршаға мәлім, алғаш Астанамыз­ ды Алматыдан Ақмолаға көшіргенде көп адамның көкейінде «Ақмола аста­ на болуға лайық па?» деген күдікті сауал тұрды. Мәскеулік және отандық ақпарат құралдарында жаңа қала туралы небір сыни материалдар жарық көріп, гуілдесіп жатқан кез. Біздің мақсатымыз – қоғамды астанаға қатысты күмәнді ой­ лардан тазартып, елорда туралы жаңа, жақсы пікір қалыптастыру, жағымды имидж жасау еді. Осы мүдделі мақсатты жүзеге асыру үшін 1998 жылдың ақпан айында қала әкіміне әлемдік жетекші БАҚ өкілдерін бас қалаға шақырып, атқарылып жатқан жұмыстарды көрсетейік деген

Бұл асыра мақтағаным емес. Шы­ ным. Ол бұрынғы Ақмоланың ұңғылщұңғылын бес саусағындай біледі. Әділбек Ырыскелдіұлы білікті басшы ғана емес, шебер ұйымдастырушы да еді. Астананың қалыптасуына үлкен еңбек сіңірген азаматтардың бірі – осы Әділбек Жақсыбеков.

мас мемлекет болып саналған КСРО, же­ ке-дара үстемдік еткен КОКП таратылғаннан кейін Тәуелсіз Мемлекеттердің Достастығы (ТМД) пайда болды. Оның қатарында біздің Қазақстанымыз да бар. Бұрынғы кеңес республикаларының көбісі тұйыққа тірелді, олардың басшылығы абыржып қалды, бөлінбесті бөлуге ұмтылды, әскери қақтығыстар, ұлтаралық дау-жанжал өрши түсті. Бұл баршаға белгілі. Ал біз сабырлылық, парасаттылық, жақын және алыстағыларға құрмет қасиеттері тән қазақстандықтар, өтпелі кезең қиыншылықтарын жеңе білді. Бақытты болашаққа, шексіз жомарт туған жеріміздің өмірлік күшіне нық сене оты­ рып, өзіміздің халықтық мемлекетімізді, өзіміздің елімізді нығайтуға кірістік. Дәл осы күрделі, тосын «сыйлықтары» көп уақытта жарқын және өшпес нұрмен, сенімділік және үміт шуағымен қазақ азаматы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың жұлдызы биікте жарқы-

рады. Достастық пен өзара түсіністіктің ғасырлық игі дәстүрімен, қағидаларымен қалыптасқан біздің көп ұлтты халық оған өзінің тағдырын сеніп тапсырды. Осы адамның иығына қандай ауыр міндет жүктелгенін, әсіресе тоқсаныншы жылдардың басында қаншалықты жауапкершілік жүгі артылғанын біз жақсы білеміз. Оның бөлекше болмысы, үлкен күш-жігері мен мызғымас рухы өз халқын қиын-қыстау кезеңнен аман алып шықты. Нұрсұлтан Назарбаевтың саяси көрегендігі, батылдығы және қай істе де терең ойлайтындығы туралы айтқанда, Сәбит Мұқановтың «Аққан жұлдыз» атты романындағы бір эпизод еріксіз еске түседі. «Абылай хан жетпіс жасқа дейін жетіп, ауырып қалады, өзіне сенімді Бұқар жы­ рауды шақыртады. – Орындалмаған армандарыңыз бен ниеттеріңіз бар ма? – деп сұрады қарт да­

нышпан. Абылай өкіне отырып, былай деді: – Көп қан төгілді, егер мен оны төкпегенде, онда оны менің жауларым төгер еді; Менің халқым Жер-анаға бетімен бұрылып үлгермеді, мен қала тұрғызып үлгермедім; Халықты біріктіріп үлгермедім, онда жікшілдер көп болып шықты...» Осы диалог болған уақыт пен және қазіргі уақыт арасына параллельдер жүргізуге бола ма екен? Парасатты сана мұндайдың әбден мүмкін екендігін ай­ тады. Мүмкін, Абылайдың ежелгі армандарының Президентіміз Нұрсұлтан Назарбаевтың нақты істерінде көрінуінің себебі осы шығар. Біздің қоғам бүгін бейбітшілік пен түсініктікте өмір сүреді және әрқашан достық көршілік қатынасқа, аспанымыздың ашық болуына, таяу және алыс шетелдермен ынтымақтастыққа, саяси-экономикалық және әлеуметтік проблемалардың дұрыс шешілуіне күш салып келеді. 9-307

сенімді болдым.

Біріншіден, астананы ауыстыру алғашында біз үшін геосаяси тұрғыдан Қазақстанды нығайтуға бағытталған қадам ретінде қарастырылды. Осы арқылы біз бейбіт сыртқы саясатымыздың көп қырлы сипатын растаймыз. Екіншіден, біздің таңдауымызда қауіпсіздік те маңызды рөл атқарды. Бұл жағдайда тәуелсіз мемлекеттің астанасы сыртқы шекарадан қашық, мүмкіндігінше елдің орталығында болуы қажет. Сонымен қатар бірқатар сарапшылардың сол уақытта Орта Азия аймағындағы шиеленіс күшейе түседі деген жорамалын да ескеру қажет болды. Осыған байланысты, мемлекеттік жоғарғы органдар қызметінің қауіпсіздігін, аймақтағы жағдай күрделілене түскен жағдайда олардың қызметінің тиімділігін қамтамасыз ету маңызды болды. Кейін осы аймақтағы оқиғалар көрсеткендей, біздің күдігіміз негізсіз бол­ май шықты.

Үшіншіден, астананы көшіру Қазақстан экономикасын одан әрі дамыту ба­ рысында тиімді болатын еді. Осының арқасында, республика тер­ риториясында халықты және өндірістік күшті біржақты жайғастыруды біртіндеп жеңу, орталық және солтүстік аймақтарда инновациялық және ғылыми өндірістерді, прогрессивті ауыл шаруашылық машиналарын жасауды және қайта өңдеумен ауыл шаруашылық индустриясының кең желісін тұрақты да­ мыту мүмкін болады. Бұл өз кезегінде Қазақстанның өнеркәсіптік дамуын арт­ тырады, еңбек ресурстарын тиімді пайда­ лануды және халықты жұмыспен қамтуды қамтамасыз етеді. Төртіншіден, бұл қадам елдегі тұрақтылық пен ұлтаралық татулықтың нығаюы жағынан өте тиімді. Астана­ ны халық құрамы бойынша көп ұлтты аймаққа ауыстыру полиэтникалық мемлекетті құруда, Қазақстанда тұратын барлық этникалық топтар арасындағы

жүзінің үздік архитекторлары орасан зор жобаларын жүзеге асыруда, Астананың қайталанбас бейнесін жасауда өздерінің керемет ой-жоспарларын жүзеге асыруда. Астананың атауын өзгертуге байла­ нысты тағы да бірнеше мысалдар айта кеткім келеді. Менің ойымша, Ақмола облысының (Ақмола облыстық орталық болған) бұрынғы әкімі Андрей Браунның «Менің өмірім» кітабынан алынған еске алулары өте қызықты: – «Нұрсұлтан Әбішұлы бізде жиі болатын. Осы жолы да тікұшаққа отырып, қаланы және оның аймағын бірнеше рет айналып шықты, қаланы тұщы сумен қамтамасыз ететін Вячеслав су қоймасын қарап шықты. Ерейментау тауларына қонды. Табиғат сұлулығына тамсана отырып тау бөктерлерінен ұзақ жүрді, таудың кере­ мет таза ауасымен тыныс алды. Сәлден кейін Нұрсұлтан Әбішұлы осы келуінің құпиясын ашты. – Астананы ауыстырмақ ойым бар, міне, сол үшін әр жерге бір барып қарап

ралы әзір тіс жармауымды ескертті.

мент астананы ауыстыруға келісім берді

және министрліктер мен ведомство­ ларды жайғастыру бойынша жұмыстар басталып та кетті. Бұл кезең мен үшін, әрқашан тіл табысып отыратын қала әкімі Аманжол Бөлекбаев үшін және біздің көмекшілеріміз үшін жауапты әрі қиын кезең болды. Барлық минис­ трлер, басқа да республикалық басшы­ лар жақсырақ, үлкенірек, қала ортасы­ нан және Президент Резиденциясына жақынырақ ғимараттар сұрай баста­ ды, сұраныстарын қанағаттандырмасаң, өкпелейді. Кейінірек астананы көшіру жұмыстары бойынша Фарид Галимов министр болып тағайындалды. Біздің жүгіміз айтарлықтай жеңілдеді, ол барлық мәселелерді оңтайлы шешті. Ал жалпы астананы көшіру стратегиясын Президенттің жеке өзі белгілеп отырды. жылдың желтоқсан айында, жылдың ең суық мерзімінде, Қазақстанда аккредиттелген барлық елшілердің сұраныстары бойынша, Сыртқы істер министрлігі бізден оларды қабылдауды

және астананың қандай болатындығын көрсетуді сұрады. Осы күні, қырсыққанда, отыз градустық аяз бен үскірік боран бол­ ды. Оңтүстік елдердің көптеген елшілері жұқа киімдерімен және бас киімсіз келіпті. Ұшақтарынан шыға салысы­ мен олар суықтан тітіркеніп, автобусқа қарай жылдамырақ жүгіре бастады, ша­ масы, олардың ештеңеге қарағылары келмей қалды. Әлі есімде, Иран елшісінің тоңғандығы соншалықты, тіпті тісі тісіне тимей дірілдеп тұрды, оған жаным ашып, басымдағы тымағымды шешіп бердім. Оның қуанғандығы соншалықты, қалай алғыс білдірерін білмеді. Ақмолаға басқа елдер Президенттерінен алғашқылардың бірі болып Қырғызстан Президенті Асқар Ақаев келді. Бұл Нұрсұлтан Назарбаевтың Ақмола қаласының атауын өзгерту жөніндегі идея­ сын саралап жүрген кез еді. Ақаевтың Ақмолада болу бағдарламасы қысқа болды. Қырғызстанның болашақ елшілігі орналасатын ғимараттың

белгіленген мәні бар. Екіншіден, ол қандай да бір келеңсіз саяси және тари­ хи талдауға ұшыраған жоқ. Үшіншіден, ол қаланың сипатын жақсы бейнелейді. Төртіншіден, қаланың жаңа атауы жақсы естіледі және мемлекеттік тілде де, негізгі халықаралық тілдерде де мағынасын еш өзгертпейді. Ол 1998 жылдың 10 мамырындағы астананың тұсаукесері ба­ рысында қала символы болды және астаналардың дүниежүзілік тізіміне енгізілді. 1998 жылдың 9 маусымында түркі тілдес елдер басшыларының бесінші саммиті Астанада жоғарғы деңгейде өтті. Оған Әзірбайжан президенті Г. Әлиев, Қазақстан Президенті Н. Назар­ баев, Қырғызстан Президенті А. Ақаев, Түркиядан – С. Демирель, Өзбекстаннан – И. Каримов және басқалары қатысты. Ал 1998 жылдың 10 маусым күні тәуелсіз Қазақстан Республикасының елордасы ретінде Астана қаласының халықаралық тұсаукесері дүркіреп өтті. Мен соның

жуан ортасында болған тірі куәгерлерінің бірімін. Думан-той бағдарламасына сәйкес орталық стадионда театрландырылған көріністер, қаланың негізгі алаңында қазақстандық және шетел эстрада шеберлерінің концерті, халықтың мерекелік шеруі болды. Астананың тұсаукесеріне келген Елбасылар Мемлекет басшылары аллеясының бірінші талда­ рын отырғызды. Президентіміз болашақ Отан қорғаушылар монументінің тасын қалады. Ал түнде тұсаукесер тойының шарықтау тұсында Нұрсұлтан Назарбаев ғарышкер Талғат Мұсабаевпен сөйлесіп, ғарышта ұшып жүрген оған былай деді: «Сен бір табан жақын жүрсің ғой. Алла Тағаладан, біздің жас елордамыз Астана қаласы мен туған халқымызға сәттілік тіле. Жаратушы иеміз, бізге оң батасын берсін», – деп тілек айтты. Сол сәтте, бүкіл әлем, барлық қазақстандықтар Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев пен ғарышкер

Талғат Мұсабаевтың дуэтпен айтқан өлеңін естіді. Ол бір мезгілде бүкіл жер ша­ рында және ғарыш кеңістігінде айтылған жеңіс өлеңі болды. Айта кетейін, дәл осын­ дай керемет оқиға, бұрын-соңды еш жер­ де ешқашан болған емес. Иә, сол күні бар­ шамыз ұмытылмайтын, естен кетпейтін тарихи оқиғаға куә болып, әлемнің түкпір-түкпірінен келген қонақтармен бірге қуаныш сезіміне бөлендік, нағыз адами бақытқа кенелдік. Дәл бүгін, біздің Астана қаласының даңғылдары, көшелері, әсем ғимараттары, кешендері, тұрғын үйлері, демалыс орындары, архитектурасы, таңғажайып күйге бөленген. Қарай бергің келеді. Иә, қазақтың кең даласы Сарыарқаның төріндегі әсем қала – Астанамыз гүлденіп, құлпырып тұр. Астананы көрген сайын көңілімді қуаныш, жүрегімді мақтаныш сезімі кернейді. Мен, қазақтың қарапайым азаматы, Астанамен бүкіл әлемге мақтанамын. Мен жаңа елордамыз – Астана қаласына қызмет істеуден әсте шар­ 10-307

Соның ішінде «Көк күмбезді Астана» және Астана қаласы әкімінің баспасөз хатшы­ сы қызметінде жүргенде тереңнен, шын жүрегімнен шыққан кітаптарымда осы қала идеяларының кереметтігі, өзінің келбетімен және қайталанбастығымен таң қалдыратыны туралы айтылды. Бұл тек бастауы ғана. Он жыл – тарихтың қас-қағым сәті. Оның жарқын болашағы бізге, біздің балаларымызға, немере-шөберелерімізге, тұтастай алып қарағанда, бүкіл әлемге әлі талай шаттық әкелетініне сенімдімін. Қазақстан, Президентіміз Нұрсұлтан Назарбаев, оны мекендейтін халқымыз дарынды, талантты, біз талай биіктерге жетеміз. Уақыт шіркін жетпей жатады, әсіресе ерен, тарихи окиғалардың қайнаған ор­ тасында болып, оның барлық ісіне атса­ лысып жүргендер үшін, алға қойылған зор мақсаттар мен міндеттерді шешетін еліміз үшін, оның халқы және әрқайсымыз үшін әрбір сағат, әрбір күн және жыл тұрмысымыздың қас-қағым сәтіне айна­

лып, естелігімізді асыл қазыналарға тол­ тыра түсетіні сөзсіз. Естелік. Біздің естелігіміз алуан оқиғаларға толы. Біз тірі тұрғанда оның қорларында талайды мәңгіге сақтап тұрған естеліктер өшпек емес. Кезінде өзің ұйытқы болып, белсене ұйымдастырып, басынан аяғына дейін қатысқан кездерді ұмытуға бола ма? Артық айтқаным емес, тағдыр маған бақытты билетті ұсынғандай – мен үш жыл жаңа астана әкімінің баспасөз хатшысы болып қызмет атқардым, осы уақыт ішінде мыңдаған брифингтер мен пресс-конференциялар өткіздім, екі пресс-клуб ашып, астаналық пресс-қызметтер, электрондық және баспасөз басылымдарының құрылуының бастауында тұрдым. Осы уақыт ішінде қаншама талантты, жайсаң жан­ дармен қоян-қолтық араласып, бірлесе талай жұмыстар атқардық. Өз тарапым­ нан мен ештеңе аянып қалмадым, олар да ортақ іс барысында өз тәжірибелері мен білімдерін ортаға салып, біздің жаңа

Осы кезде Президент менің идеямды қолдады. Сол кезден бастап «Еуразия» сауда орталығы жанында орналасқан осы саябақ «Жерұйық» деп аталады. Ол, шынында да, Еуразияның кіндігінен орын тепкен қаланың, өлкенің әсемдігін паш етіп тұрғандай. Осы оқиға біздің Президентіміздің тұлғалық қасиетін, болмысын, әділдігін, кез келген игілікті істі егер оның болашағы зор болса, қолдай біле алатындығының үлгісі екенін көрсетті. Бір қарағанда күнделікті өмірде кездесетін жағдайлардың біріне ұқсайды. Ал шын мәніне үңілсек, бұдан біз біздің Президентіміз Нұрсұлтан Әбішұлын жанжақтан танығандаймыз: оның ерекше ақылдылығы, таланттылығы, көрегендігі, пәрменді істері, сындарлы да терең сая­ сатын көреміз. Елбасының нақты істер барысындағы әділ де оң шешімдері, қатар келе жатқандардан әрқашанда бірнеше қадамға озық болуы, тәуелсіз, егемен Қазақстанның құрылған кезінен бастап нарықтық экономикамыздың, саяси

шілік әр түрлі түсінді: басшылықтағы кейбіреулер не істерлерін білмей дағдарып қалды, біреулер кетіп, біреулері бөлінбейтіндерді бөлуге тырысып, ақырында әскери қақтығыстар өршіп, Кавказ, Приднестровьеде соғыс өрттері лау­ лады. Біз, қазақстандықтар болсақ, өзімізге тән салмақтылықпен, пайымдылығымызбен, көрші тұратындарға деген сыйластығымызбен халықтық мемлекетіміздің, өзіміздің еліміздің кірпішін қалауға кірістік. Бәріне сабырлылық пен төзімділікпен қарай білген қазақстандықтар қазір еңсесін көтеріп, әлем елдері енді біздің елімізбен сана­ са бастады. Біз ежелден келе жатқан аумағы кең, таусылмас байлығы бар жерімізді жаңаша құра бастадық және қиындықтарды жеңе білдік, жарқын болашаққа деген, халқымызға деген ма­ хаббатымыз толастаған емес. Осы бір күрделі де қиын кезеңде Нұрсұлтан На­ зарбаев жарық та нұрлы, сенім мен

нақты, пәрменді ұлы істері, жоспарлары мен ойларында шек жоқ. Бүгінгі өсіп келе жатқан ұрпақ біліп, естеріне сақтап жүрсін деген оймен кезінде өзім куә болған, куә болып қана қоймай, өзім тікелей қатысқан сол бір кез – Президент Нұрсұлтан Назарбаев және оның командасымен бірге еліміз, халқымыз өткен он бес жылды баяндап өткенім артық болмас. Нұрсұлтан Назарбаевтың саяси көрегендігі, оның қайсарлығы мен батылдығы, тіпті ерлігі деп те айта ала­ мын, сөз болғанда Сәбит Мұқановтың белгілі «Аққан жұлдыз» кітабынан үзінді еріксіз есіме түседі: «Жетпіс жасқа жетіп, сырқаттанып қалған хан Абылай өзіне сенімді Бұқар жырауды шақыртыпты. – Орындалмаған арман, ойларыңыз бар ма? – деп сұрапты қарт... – Қаншама қан төгілді, бірақ оны мен төкпесем, жауларым төгетін еді. Менің халқым Жер-Анаға оң жүзін бұрып үлгермеді, қалалар салуға шіркін,

уақыт жетпеді. Халқымды біріктіруге де үлгермедім, араларында арандатушылар көптігінен, – деп өкінішпен жауап беріпті Абылай. Сол тарихтың аласапыран кезі мен қазіргі уақытты салыстыруға әсте кел­ мес. Салқынқанды оймен, есепті ұғыммен мұндай мүмкіндіктің барлығын жоққа шығармаймыз. Өйткені Абылайдың орындай алмай кеткен армандары біздің Президентіміз Нұрсұлтан Назарбаевтың нақты істерінде өз орнын тапқандай. Біздің қоғам қазіргі таңда өзара бірлік пен келісімде ынтымақты өмір сүріп, ашық аспан, бейбіт өмір, көршілес ел­ дермен татулық үшін, алыс және жақын көршілермен табысты қарым-қатынас жасап, саяси, экономикалық және әлеуметтік проблемаларды салиқалы ой­ мен шешіп, қазақстандык жол – тұрақтылықтан жаңару арқылы өркендеу жо­ лындамыз. Егер Абылайдың өзегін өртеп, өкінішпен аһ ұрып айтып кеткен сөздеріне

Осы рәміздер мемлекеттілікке деген құрметті қалыптастыратын руханиадамгершілік және идеологиялық мағына, өзің азаматы болып табылатын сүйікті еліңе деген мақтаныш сезімді туғызады. Өйткені соқыр сезім мен құр әдеттегідей бағынушылық айырма­ сын әрқайсымыз ұғынамыз. Әлем мемлекеттеріндегі егемен Қазақстанның елшіліктері ғимараттарының алдында Қазақстан Республикасының сол жағынан алтыннан ұлттық нақыштармен өрнектелген күн шапағы және ортасында қалықтап бара жатқан қыран құс бей­ неленген (тудың авторы Тәкен Нияз­ беков) көгілдір түсті Туымыз еркіндік, тәуелсіздік ұраны, егемен республиканың символы іспетті емес пе? Біздің Туымыз Нью-Йорк қаласында БҰҰ ғимаратының жанында да орна­ тылып, елімізді әлемге танытып, зор мақтанышпен желбіреп тұр. Қазақстан Республикасы Туының таза көгілдір түсі оны мекен еткен халықтар

таңдайларын қағып отыр. Осының бәрі Қазақстан Республикасының әлемдегі бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына кіру идеясының ұлттық идеяларға айналып, әрине, іске асырылатындығын көрсетеді. Қарап отырсаң, бұл өмірде бәрінің өзара байланысты болатындығы таң қалдырады, бүгінгі таңда ұрпақтанұрпаққа мұраға қалдыру, әкеден балаға мирасқа қалу зор маңызға ие болып отыр. Высоцкийдің «Нерв» жинағына алғы сөзде Роберт Рождественский бәрімізді толғандыратын ішкі жан дүниемізді керемет айтып өткен: «Бұл жалғанда бәрі де тағдырға байланысты, өзіңнің жеке жазмышың және ол адам бұл дүние есігін ашқан сәттен көп бұрын басталады. Жеке адами тағдыр басқа жандардың тағдырларынан ешқашан да бөлек болған емес. Ол сенің тағдырың – сенің халқыңның орасан тағдырының бір жалпы бөлігі. Сондықтан да сен тек өз ата-бабаңның жалғасы ғана емес, басқа көптеген адамдардың ұрпағын 11-307

жалғастыру үшін өмір сүресің, саған дейін тұрғандардың, сенің алғашқы деміңді, алғашқы айғайыңды, жер бетіндегі алғашқы қадамыңды қорғағандар үшін». Президент Конституцияның кепілдігі ретінде Қазақстанның барлық халқы, ұлт өкілдері алдында жауапкершілік артады. Нұрсұлтан На­ зарбаев «В потоке истории» кітабында оқырманға қызғылықты ой тастаған: «Билік басындағы саясатшының жан күйзелісі оның бұзушылық немесе құру әрекеттерінен, мейлі, оның ісінде бол­ сын, айтылған сөздерінде болсын, көзге көрінбейтін тарих іздерінен сезіліп тұрады». Егемендік – рухани дәреже. Еркін рух, тәуелсіз мемлекеттілік жаңа идеологияларға ұмтылады. Сондықтан да тәуелсіздік алған жылдарда Қазақстан Республикасының болашақ Елтаңбасының 245 жобасы мен 67 кескінінің ішінен көшпенділер үшін ерекше бағаланатын шеңбер нысанды рәміз

жеңіске ие болды. Шеңбер – тіршіліктің мәні, өмірдің нышаны. Қазақстандық Елтаңбаның ең басты жүгін көтеріп, оған негізгі арқау болып тұрған – шаңырақ. Шаңырақ – әлемнің тұтастығын, ошақтың амандығын білдіреді. Шаңырақ – бүкіл ел үшін тіршіліктің, шексіз өмірдің нышаны. Шаңырақ – киіз үйдің күмбезі, күн бейнесін, ал уықтары одан тарап жатқан алтын сәулелерді елестетеді. Жандар­ бек Мәлібеков пен Шота Уәлиханов ге­ ральдика тілімен қазақтардың бейбіт өмірсүйгіш болмысын, республиканың барлық ұлттары мен ұлыстарының бір шаңырақтың астына жиналып, Қазақстанды ортақ үйге айналдыруға ұмтылысын көрсете білді. Біз барлық казақстандықтардың ортақ үйі, бір шаңырағы, қонақжай, сенімді әрі мықты, күн сәулелі сүйікті Отанымыз бар екенін ұмытпауымыз керек. Баршамызға ортақ қазына – бір аспан, нұрын төккен күн, зәулім тау шыңдары,

сарқыраған өзендер мен көлдер. Осы баға жетпес байлығымыз табиғатты ая­ лау – әрқайсымыздың міндетіміз. Бізге, біздің ұрпаққа егемен Қазақстанның аза­ маты болу, қоғамымыздың әділ де бейбіт өмір сүруіне жауапты болу құрметі тиіп отыр, Әнұранымызды орындағанда осының бәрін кеңінен түсініп, кеудемізді мақтаныш сезімі кернейді. Әнұран моральдық ұйымдастырушылық маңызға ие, 15 жыл ішінде әлемге танымал болған бәсекеге қабілетті мемлекетімізді көркейтуге шақырады әрі жұмылдырады. «Егер біз құрметті де бәсекеге қабілетті ел болғымыз келсе, біз біртұтас және ұйымшыл ұлт болуымыз қажет», – деді Нұрсұлтан Назарбаев. «Жалпы құндылықтарды дәріптейтін, үйлесімді тіл ортасымен, болашаққа деген ұмтылысы жоғары әрі айқын ұлт. Өркениетті ұлт төл мәдениеті арқылы ғана басқаға таныла­ ды». Мемлекеттік рәміздердің маңызы мен рөлін айтар болсақ, Президент айтқандай, мемлекеттік тіл – Отанымыз

бастау алатын мемлекеттік рәміздер Ту, Елтаңба, Әнұран сияқты символ. Тағы бір мемлекеттіліктің маңызды нышаны – президенттік басқару. 1995 жылдың желтоқсанында Қазақстанның Президенті Н. Назарбаев өзінің №2736 Жарлығымен Қазақстан Президентінің штандартын бекітті. Прези­ дент Штандарты 2:3 тең тік төртбұрышты көгілдір мата, ортасындағы алтын шеңберде қанатты барыста оң қолын көтеріп отырған сақ дәуірінің жас көсемі (сақтар – ежелгі авторлардың шығармаларында кездесетін біздің заманымызға дейінгі мыңжылдықта Қазақстанда өмір сүрген көшпенді тай­ палар атауы). Оның қолында білезік, мойнында тарақ пен тұмар, басын­ да басы үшкір бас киім. Атқа мінген көсем мен барыс алтын түстес. Барыстың төменгі жағында таулы қар шыңдары бейнеленген. Матаның төменгі жағында күміс қапсырмада Президенттің аты және оның басқару уақыты ойылып жазылған.

әзірге ешкімге айтпауымды отінді.

Назарбаев болашақ астананы «Қазақстан»

Нұрсұлтан Назарбаев қатысқан тың және тыңайған жерлерді игерудің мерейтойын мерекелеуден кейін та­ рады. Ал 1994 жылдың 6 шілдесінде Республиканың Жоғарғы Кеңесінің сессиясының ертеңгі пленарлық мәжілісінде Президент сөз алып, осы мәжілісте мемлекеттің астанасын көшіру туралы мәселені қарастыруды ұсынды. Себеп қандай? Біріншіден, астана мемлекеттің орталығында болуы қажет. Екіншіден, Алматы астаналық қаланың талаптарына сай келмейді: халықтың тығыз орналасуы, бос алаңдардың жоқтығы бұдан әрі қаланы кенейтуге мүмкіндік бермейді және осы қаланың экологиясы сын көтермейтін еді. Оның үстіне, әлем астаналары өнеркәсіптік емес бағытты таңдайтыны сөзсіз. Жаңа астанаға ең қолайлы, лайықты орын таңдау 32 параметр бойынша өткізілді. Ақмоладан басқа ешқандай қала осы өзіндік тестіден өте алмады. Қала ҚР ресми астанасы болып 1997 жылдың

10 желтоқсанынан бастап, мемлекеттік биліктің барлық салалары көшкеннен кейін болды. Іс жүзінде тек 8 қарашадан бастап Ақмола мемлекеттік Ту, Елтаңба және Республикалық ұлан басшысы тапсырған президенттік штандарт сақтаушысы болып ерекше жағдайға ие бол­ ды. Содан кейін Ақмола тағы да төртінші рет (Акмолинск, Целиноград, Ақмола, Астана) өз атауын өзгертіп, Астана деп атала бастады. 1996 жылдың қаңтарында Азия, Аф­ рика және Еуропаның жетекші сәулетшілері астана құрылысының бас жоспарының нобайын талқылауға келді. Ұсынылған Ақмоланы аумақтық дамытудың қала салу тұжырымдамасын зерттей келе олар өз ескертулерін айтты. Астананың ең үздік бас құрылысының халықаралық конкурсын әйгілі жапон сәулетшісі, кезінде Малайзия мен Латын Америкасындағы бірқатар теңдессіз жо­ баларды дүниеге әкелген Кисе Курокава жеңіп алды.

астанасы – Астананың Халықаралық тұсаукесері өткізілді. Мереке бағдарламасында орталық стадиондағы театрландырылған көріністер, қаланың бас алаңында қазақстандық және шетел эстрада әншілерінің гала-концерті, халықтық ойын-сауықтар орын алды. Астананың тұсаукесеріне келген елдердің басшылары Мемлекет­ тер басшылары аллеясында алғашқы көшеттерді отырғызды. Президент Отан қорғаушыларға салынатын болашақ монумент негізінің тасын қалады. Сол күні түнде Нұрсұлтан Назарбаев осы кезде ғарышта ұшып жүрген Талғат Мұсабаевпен сөйлесіп, оған жүрекжарды тілегін айтты: «Алла тағаладан біздің жас бас қаламыз – Астананың және халқымыздың амандығын сұрап, ақ бата тіле», – деді. Кенеттен, бәріміз Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев және ғарышкер Талғат Мұсабаевтың қосылып, дуэтпен айтқан әнін естідік. Иә, бұл Жер атты

мыту жөніндегі теңдессіз тәжірибені тану болып табылады. Қазіргі таңда Елорда тұрғындары өз қалаларының танымастай болып өзгергеніне куә болып жүр. Күн санап жаңа сәулет нақыштарымен бой түзеп келе жатқан осы бір әсем қаланың көркі алыстан мен мұндалағандай. Бұл қаланың сондай бір жағымды энергетикасы бар және ол бірден сезіледі. Әрине, Сарыарқаның төрінен қоныс тепкен астанамыз айтылған мезет­ те салына қалған жоқ, оны бәріміз де түсінеміз, біртіндеп басталған құрылыс қазір қайталанбас өрнектері мен ерекшеліктерімен көркейіп, гүлдене түсуде. Осындай нәтижеге жету бірінші кезек­ те осы істің бас идеологы Президент Нұрсұлтан Әбішұлының жасампаздық, табандылық, таусылмас күш-жігері, оның тегеурінді командасы – қазақтың тама­ ша, намысқой, қайсар тұлғаларының еңбекқорлығы арқасында. Олардың ішінде: Әділбек Жақсыбеков, Асқар Мамин,

Владимир Ни, Николай Макиевский, Фа­ рид Ғалымов, Темірхан Досмағамбетов, Болат Нұрпейісов, Аманжол Бөлекбаев, Вячеслав Иванов, Ақмырза Рүстембеков, Олег Песков, Аусадық Аубеков, Қайсар Омаров, Амангелді Ермегияев, Р. Бекбо­ латов, Николай Тихонюк, Қайрат Саты­ балды, Сансызбай Есілов, Төлеген Мұхамеджанов, Ермек Аманшаев, Нұрлан Нығматуллин, Болат Смағұлов, Айман Мұсаходжаева, Владимир Бояркин, Тоқтар Ерәлиев, Ахметолла Ахметжанов, Әміржан Түсіпбеков, Серімжан Досымов, Бекболат Байсағатов, Сәрсенбек Жүнісов, Төлеуғазы Нұркенов, Валентин Мак­ симов, Байыр Досмұхамедов, Анатолий Ченцов, Бронислав Хван, Андрей Лукин, Сапар Ахметов, Асхат Акчурин және тағы басқалар, бәрін айтып жату мүмкін емес. Бірақ бәрінің аты тарихта қалары сөзсіз. Әсіресе Астана қаласының бірінші әкімі Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков туралы жылы лебізімді білдіргім келеді. Сол кезде де және қазір де Әділбек

дай маңызды объектілердің құрылысы жүрді: Президенттік мәдени орталық, Ұлттық мұражай, «Окан Интерконти­ ненталь» отелі және тағы басқалар. Ты­ нымсыз еңбектену дағдысына айналған Әділбек Ырыскелдіұлы жаңа астананың тұсаукесері мерекесі қарсаңында не ұйқы, не демалыс көрмей, күні-түні жұмыс істеді және осыны басқалардан да талап етті. Күнделікті ауқымды жұмыстардың көлеміне қарамастан, ол көмекке мұқтаж қала тұрғындарын да назардан тыс қалдырмады: тұрмысы төмен, көп балалы от­ басылар, соғыс және еңбек мүгедектері, жалғызбасты зейнеткерлер және тағы басқаларға көмек көрсету ойынан әсте шыққан емес. Ірі және шағын бизнестің қыр-сырын толық меңгерген ол қалада кәсіпкерліктің дамуын, тек қана қалалықтар ғана емес, қалаға келушілердің шығармашылық әлеуетін пайдалануына барлық жағдайлар жасалуын бақылап отыр­

шылар, бақылаушылардың болжамдары айтылды. Бірақ мемлекетіміздің тұрақты және тәуелсіз дамуының стратегиялық бағдарламасы осы негізсіз дақпырттарды жоққа шығарды. Қазіргі таңда, Қазақстан ТМД елдерінің ішінде көш ілгері келеді және жоғары қарқынмен даму үстінде. Қазақстандық мемлекеттілік толығынан құрылды деп зор сеніммен айта аламыз. Ең бастысы, даму мен гүлдену жолындағы ұлттың бірлігі мен ынтымағына кол жеткіздік. Қазақстан 130-дан астам ұлт пен ұлыстың, осыдан он жыл бұрын Қазақстан халықтарының Ассамблеясына біріккен 46 діни конфессия өкілдерінің Отанына айналды. Дамуға нұсқама мемлекет пен қоғамның күш-жігерін өсу мақсатына жету­ ге біріктірді және бағыттады. Еліміз осы уақыт ішінде үш кезеңнен өтті. Бірінші (1991-1995 жылдар) – кеңестік жүйенің бұзылып, мемлекеттіліктің негіздерін құру басталған кез. Екінші (1996-

Тәжікстандағы, Ауғанстандағы, Ирактағы бітімгершілік миссияларға қатысу сияқты ірі халықаралық бастамалардың тікелей нәтижесі. Еліміз ядролық қарусыздану процесінің ғаламдық дамуына, жаппай қырыпжою қаруын таратуды шектеуге өз бітімгершілік үлесін қоса білді. Ядролық қарудан өз еркімен бас тартып, ядролық полигонды жапқан мемлекет ретінде Қазақстан ең алдымен АҚШ және Ресей­ ден шабуыл жасамауға, тәуелсіздігіне және аумағының тұтастығына кепілдік алды. Тәуелсіздік алған жылдар бойы азаматтық қоғам институттарының дамуына саяси партиялар, үкіметтік емес ұйымдар, тәуелсіз БАҚ үшін барлық қажетті құқықтық және саяси шарттарға жағдай жасалды. Олармен тұтас қарымқатынас жасаудың желісі қалыптасты. Елдің ең басты жетістігі – қазақстандықтардың тұрмыс сапасының ар­ туы. Егер 1994 жылы ұлттық валюта

87 миллион шаршы метрді құраған бо­

латын. Қазақстандықтардың тұрғын үй жағдайларын әрі қарай жақсарту үшін Мемлекеттік тұрғын үй бағдарламасы қабылданып, жүзеге асырылуда. Оны жүзеге асырудың нәтижесінде 12 мил­ лион шаршы метр тұрғын үй іске қосылады, мұның өзі – жеке тұрғын үй құрылысын қоспаған күннің өзінде, 195 мың қазақстандық отбасына жаңа үйдің кілті тиеді деген сөз. Денсаулық сақтау саласында да бірқатар жүйелі қайта құрулар жүргізілді. Толығынан алғанда, соңғы он үш жылда денсаулық сақтауға шығыстар 10 есе ұлғайтылып, қазір олар бір жарым миллиард долларды құрап отыр. Астана қаласында республикадағы тұңғыш медициналық қызмет көрсетудің инновациялық кластері құрылуда. Егер 1993 жылдың дағдарысы кезінде білім беруге мемлекеттік инвестициялар 249 миллион доллар болса, 2006 жылы осы салаға екі жарым миллиардтан астам доллар инвестициялар бөлінді. Он үш жыл ішінде білім беру ісіне шығыстар

отыр. 2012 жылы ғылымға жыл сайын жұмсалатын қаражаттар милли­ ард теңгеге жетеді. Мұның өзі – ішкі жалпы өнім көлемінің бес пайы­ зынан сәл астамы. Елдің дамуында 1995 жылы әзірлеу туралы шешімі қабылданған «Қазақстан – 2030» Страте­ гиясын қабылдау ерекше роль атқарды. Алға пәрменді де басты міндет қойылып отыр. Ол – соңғы он жыл ішінде әлемнің бәсекеге қабілетті 50 елінің санына кіру. Ұлттың бәсекеге қабілеттілігі, әрбір қазақстандықтың, қоғамның, жалпы мемлекеттің бәсекеге қабілеттілігі. Бәсекеге қабілеттілікті қалыптастырудың негізгі шарты рыноктың, инновацияның, бизнестің даму дәрежесінің тиімділігі, технополистер ашу болып табылады. Осыған байланысты, 20032015 жылдарға елімізді кезең-кезеңмен өнеркәсіпті дамыған елдер құрамына же­ туге дайындайтын елдің индустриялықинновациялық дамуының арнайы Стра­ тегиясы әзірленді.

Біртұтас холдинг – «Қазына» тұрақты даму Қорына біріккен мемлекеттік даму институттарының жүйесі құрылған. Даму институттарының инвестициялық жобаларының портфелінде жалпы сомасы 3,7 миллиард долларды құрайтын 144 мақұлданған жоба бар. Экономиканың әрі қарай қарышты да­ муына белсенді кәсіпкерлік орта, жоғары технологиялық тауарлар мен қызмет көрсетулер өндірісіне бағытталған биз­ нес қажет. Мемлекет осының бәріне жан-жақты мүмкіндік туғызып отыр. 2008-2009 жылдар бойы қосымша құн салығының ставкасы кезең-кезеңмен 15 пайыздан 13-12 пайызға төмендейді. 2008 жылдан бастап орташа есеппен әлеуметтік салық шамамен 30 пайызға азаяды. Бұл шаралар кәсіпкерлердің өз қызметінің дамуына мол қаражаттар жұмсауына мүмкіндік береді. 2007 жылдың 1 қаңтарынан бастап барлық казақстандықтардың өз табыстарынан 10 па-

Қазақ-

станның болашағы – геосаяси транзит артықшылықтарын тиімді пайдалану­ да болып отыр. Жүйелі жұмыстар үшін 2015 жылға дейінгі Қазақстанның Көлік Стратегиясы қабылданды. Бұл елімізде ақпараттық қоғам, яғни Еуропадан Қытайға, Жапонияға және ОңтүстікБатыс Азия елдеріне ең қысқа телеком­ муникация бағытына айналатын Ұлттық ақпараттық ірі магистраль құруды қалыптастыру үшін күшейтілген шарттар құру болып табылады. «Электронды үкіметті» қалыптастыруды аяқтап, бірінші қазақстандық жер серігінің мүмкіндіктерін тиімді пайда­ лануымыз қажет. Елдің аумағының және жер қойнауының мониторингін қамтамасыз ететін екінші жер серігін ұшыру керек. Қазіргі кезде алынатын мұнай қоры бойынша еліміз әлемдік ондыққа кіріп отыр. Мұнай қоры бойынша ОПЕК-ке кірмейтін елдер ара­ сында Қазақстан екінші орынға ие. Көмірсутегі ресурстарының жалпы бол13-307

жамдық саны шамамен 12-17 милли­ ард тонна көлемінде бағаланып отыр. Елдің инновациялық экономикасын кұру және технологиялық серпіліс жасаудың негізгі шарты адамзаттың дамуы бо­ лып табылады. Сондықтан да біздің басымдықтарымыз білім беру және ғылым жүйесінің инновациялық дамуын­ да, денсаулық сақтау саласындағы жаңа заманғы қағидаттар мен стандарттарға көшуде, ұлттың мәдени және рухани әлеуетінің гүлденуін қамтамасыз ету­ де. Экономикамыз көркейіп, гүлденген сайын мәдениет және өнер, қазақ тілі, біздің халқымыздың салт-дәстүрлері мен өмірлік философиясы да өрлей түсетіні анық. Жаңа Қазақстанның символы мен мақтанышына айналған, еліміздің елдігін, қажымас қайратын өзіне сіңірген жаңа бас қала – Астана салынды. Отанымыздың жүрегінде бас құжаттар мен бағдарламалар әзірленеді. Астана табыс көзіне айналып, Қазақстанның дамуы­

на жол ашты. Елордамыздың құрылысы мен өркендеуіне бес миллиард доллар­ дан астам инвестициялар жұмсалды. Астананы көшіру туралы шешім қабылданған жылы қалада 225 мың адам тұратын. Қазір бұл көрсеткіш 500 мыңнан асып кетті. Қалада тұратындардың санының өсуі 4,5 жылда екі есе өсті. Бас жоба бойынша 2010 жылы Астана халқының саны 1 млн.-нан кем болмауы керек. Кисе Куракаваның эскиз-идеясы бойынша Астананың бас жобасының негізінде қала екі бағытта салынатын болады. Оның ескі бөлігін кайта жаңартумен бірге Есіл өзенінің сол жақ жағалауының бос аумақтарын игеру жұмыстары да қатар жүреді. Президенттің идеясы бойын­ ша жаңа қалада Еуропаның келбеті мен Шығыстың көркі ұштасып жатады. Астананың осындай пайдалы орнала­ суы геоэкономикалық мүмкіндіктерді күшейтіп, іскерлік қарым-қатынастарды кеңейтуге жан-жақты мүмкіндіктер туғызып отыр. Қазірдің өзінде Аста­

на әлемнің 82 елінің компаниялары мен фирмаларымен әріптестік қарымқатынаста. Шетел капиталының қатысуымен 200 бірлескен кәсіпорындар жұмыс жасайды. Астананың жаңа тарихы­ нан бастап инвестициялардың жалпы көлемі 475 млрд. теңгені құрап отыр. Нарықтық және инфрақұрылымдық қайта құруларды дамытудың ағымдағы кезеңінде Астананың өнеркәсібі негізінен электр қуатын, газ, су және т. б. өндіріс және тарату жөніндегі өңдеу салалары кәсіпорындарына тартылған. Астана халықаралық беделінің өсуі нәтижесінде Достастық елдерінің басшыларының кездесу орнына айналып отыр: бұл жерде еуропалық және азиялық елдермен кездесулер өтеді. Астана 1999 жылы ЮНЕСКО шешімімен берілген «Бейбітшілік жолындағы қала» жоғары атағын толығымен ақтап отыр. 2003 жылы Аста­ нада әлемдік және дәстүрлі ұлттық діндер басшыларының І съезі өтті. Ол

өсуіне әкелді. Соның ішінде әлеуметтік

«Бәйтерек» және «Думан» ойын-сауық кешендері, Ислам мәдени орталығы, Ұлттық кітапхана, цирк және т.б. салын­ ды. Астананың мәдени өміріне қомақты үлесін қосып отырған теңдесі жоқ оқу орны – Қазақ ұлттық музыка академиясының орны ерекше. Астана қаласы филармониясының қазір елдегі ең ірі филармония екендігінде сөз жоқ. Бірінші болып 1997 жылы қазақ ұлттық аспаптар оркестрі құрылды. Еліміздің ең талантты музыкалық ұжымдарының бірі болып Ғ. Жұбанова атындағы Мемлекеттік шекті квартет саналады. «Ақорда» фольклорлық ансамблі ең ежелгі аспаптарды қайта жаңғыртуда. Екі би ұжымы «Наз» және «Ведетт» шоу-балеті астаналық көрермендер ғана емес, барлық өнерсүйер қауымның сүйіспеншілігіне бөленді. Олардың шеберлігін шет елдердің көрермендері де бағалап отыр. Халықаралық конкурстар шығармашылық шабытты шалқытудың қайнар

никалық аурухана ашылды. 2003 жыл-

дың 29 қыркүйегінен бастап ҚР Үкіметінің қаулысымен «Республикалық клиникалық аурухана» РМК «Ұлттық ғылыми медициналық орталық» РМК болып қайта өзгерді. Оң жағалауда Сызғанов атындағы балалар кардиологиялық орталығының филиалы бой көтерді. Астанада 268 дәріхана, стоматологиялық және ортопедиялық кабинеттер жұмыс жасайды. Қазақстанның бас қаласын Ақмолаға көшіргеннен бастап көптеген өзгерістер болды. Бұрынғы кезде студенттік қала болып есептелетін қалада 4 институт, 12 техникум болса, қазір Астанада 21 жоғары оқу орны, 23 колледж, 5 кәсібитехникалық мектеп, 51 жалпы білім беретін мектеп, 35 мектепке дейінгі меке­ ме бар. Жаңадан мектептер де ашылды. Солардың ішінде украин, неміс, еврей, корей, татар-башқұрт, поляк және т. б. Жетім балалар үшін «SOS Киндердорф» Балалар ауылы салынды.

екінші өмірі басталған Қазақстанның

жерінде табысты жүзеге асырылуда. Қазақстанның жас астанасының әрбір объектісі өзіндік ерекшелігімен және қайталанбас көркімен тамаша. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың жасампаз идеялары өмірде өз орнын орнықты тауып, жүзеге асырылуда. Кез келген мерекенің міндетті атри­ буты сыйлықтар екені бұрыннан мәлім. Ал атақты мерейтой иелері үшін ерекше сыйлықтар беріледі, оның үстіне ол аста­ на үшін тағайындалса, әрине. Астана үшін Қазақстан Республикасы тәуелсіздігінің 15 жылдығы шын мәнінде жомарт сыйлықтармен аталып отті: қаланың мерейтойы қарсаңында іске бірнеше объекті қосылды. Астананың үлгі орталығы – біздің еліміз үшін ғана емес, барлық Орталық Азия аймағы үшін теңдессіз объект болып саналады. Астананың әкімшілік жаңа орталығында орналасқан мекеменің қызметі республиканың мемлекеттік

үлгі базасын ұстауға сәйкес талаптарды қамтуға бағытталған. Мемлекеттік үлгілер бұл теңдесі жоқ физикалық құралдар немесе құрылғылар, оларды жасау кезінде ең озық тех­ нологиялар мен ғылыми-техникалық әзірлеулер қолданылады. Олар күллі ғалам шегінде колданылатын физикалық заңдар мен константалар базасында құрылады. Осындай тұрақты шамаларға электрон заряды, тұрақты планка не­ месе жарық жылдамдығы жатады. Әрбір мемлекеттік үлгі – бұл ғылымитехникалық ойдың аса бағалы өнімі. Қазір республиканың үлгі базасы 76 үлгілер бірлігі мен үлгі жабдықтарының бірліктерінен тұрады. Осы үлгі базасы іс жүзіндегі 17 базаның 13 өлшеу түрлерін қамтиды. «Арман» көп қызмет көрсететін кешені. Бірнеше жыл бұрын оның екі тұрғын корпусы қала пейзажы­ нан өз орнын тапты. Тек «Mabetex Project Engіnneerіng S.A.» швейцар компаниясы салған бес жұлдызды отель «Radіsson SAS»

даму қоры» АҚ резиденциясына айнала­ ды. Ана мен баланың ұлттық ғылыми орталығында екі – 260 орындық акушерлік-гинекологиялық және 240 орындық педиатриялық блоктармен бірге емха­ на, дәріханалар және сәбилер үшін ойын бөлмелері және сазбен емделу бөлмелері орналасқан. Республикалық балалар сауықтыру орталығы. Оның кұрылысы Қазақстан Республикасының 2005-2010 жылдарға арналған денсаулық сақтау саласын ре­ формалау және дамытудың Мемлекеттік бағдарламасын жүзеге асыру жөніндегі шаралар Жоспарының шеңберінде жүргізілді. Жаңа заманғы озық кешен құрылысына және оның медициналық құрал-жабдықтарына республикалық бюджеттен 6,4 миллиард теңге бөлінді. Мемлекеттің бұдан кейінгі жоспарла­ рына осы орталықты біздің еліміздің акцияларының 100 пайыздық пакетін

сақтаумен шетелдік компанияларға басқаруға беру кіріп отыр. Өзінің көлемі мен сәулеттік шешімімен көз тойдыратын теңдесі жоқ объект бала кезінен мүгедектерді, бір жастан 18 жасқа дейінгі балалар мен жасөспірімдерді қалпына келтіріп, емдеуге арналған. Онда 300 орындық жеті бөлімше көзделген. Емделу уақытына тек қана балалар емес, олардың ата-аналары келе алады, оларға арналған екі орындық палаталар бар. Орталықта емханадан басқа орта мек­ теп, параклиникалық және көмекші қызметтер, клиника-диагностикалық және изоиммундық талдау зертханасы, функционалдық және сәуле диагности­ касы орналасқан. «Sembol Іnsaat» түрік компаниясының басшылары үш теңдессіз жоба ұсынды. «Индор-сити», Бурабайдағы шаңғы ку­ рорты және керемет «Хан шатыры» кұрылыстары ауқымдылығы мен әсем дизайны бойынша жаңа құрылыс дәуірі-

нің әлемдік өнер қорына қомақты үлесін қосуға нақты мүмкіндіктері бар. Олардың макеттік үлгісімен танысып және авторлардың идеяларын тыңдап Нұрсұлтан Назарбаев елордамыздың ерекше құрылыспен салынып, онда әлемдегі ең үздік жобалар жүзеге асы­ рылуы үшін барлық мүмкіндікті ая­ мау керектігін атап өтті. Әрбір объект теңдессіз, тамаша болуы қажет. Астанада мұндай объектілер бірнешеу – «Думан» океанариумы, «Бәйтерек» және біздің ең асыл қазынамыз – Бейбітшілік және келісім сарайы. «Хан шатыры» – бұл орасан зор ойынсауық, сауда орталығы және әлемдегі ең үлкен шатырға айналады. Ауқымды ке­ шенде 106 мың шаршы метр алаңда сау­ да жайлары, ашық және еркін аймақтар, тұрғын резиденциялар және тұрақтары мен автотұрақтары бар бес жұлдызды отель орналасады деп жоспарланған. Кинотеатрлар, көптеген мейрамхана­ лар мен дәмханалар, мини-гольф алаңы,

SPA және фитнес-орталықтар және эк­ зотикалык бассейндер мен жасанды тоғандар – міне, осының бәрі жақын ара­ да елорда тұрғындары мен қонақтарын теңдессіз «Хан шатырында» құшағын жайып қарсы алады. Ол инновациялық сәулет пен дизайн үлгісінде орындалған сегіз тұрғын резиденцияларының өту жолдарымен байланыста болады. Біздің Президентіміз Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев Қазақстан Республикасының 15 жылдығына арналған салта­ натты жиналыста қарапайым да түсінікті және мағынасы терең сөздермен былай деді: «Құрметті қазақстандықтар! 2006 жылдың сыртқы саясатта «секірісті» жыл болғаны баршаңызға мәлім. Мемлекет басшыларының шакыруымен мен Ре­ сей, Америка Құрама Штаттары, Қытай, Ұлыбритания, Еуроодақ және бірқатар елдерде болдым, «Сегіздік тобының» саммитінің жұмысына және басқа да 14-307

лімдерді, басқару тәжірибелерін ие­ лену мүмкін емес. Тек экономикалық молшылық үшін ғана күрес, жасанды ұғымдағы ұлттық мүдделерді қорғау, тек бір ұлттың ғана мүддесін қорғау ауыр салдарларға, түптеп келгенде, тіпті мемлекеттің өзінің нақты егемендігінен айырылып қалуға әкеп соқтыруы мүмкін. Оған мысалдар жеткілікті. Сондықтан да Қазақстанның болашағы – әлемге ашықтығында. Біз – ежелден ер деген даңқы шыққан халықтың ұрпақтарымыз. Біз – ер бірлігі жолында әрқашан намысын бермеген халықтың ұланымыз. Біз – алтын күн бедерленген көк байрағын әлем биіктерінде желбіреткен бейбітшіл елдің азаматымыз. Біз – кеңбайтақ жерінде бірлігі жарасқан алуан ұлттан тұратын біртұтас халықпыз. Біз – қазақстандықтармыз, мұны зор мақтанышпен айтамыз. Қазақстан мемлекетін құру, қазақстандық болу – бізге тағдыр сыйлаған ұлы бақыт. Біз

Шын мәнінде, жиырмасыншы ғасыр мен жиырма бірінші тоғысында, туған еліміздің абыройын асқақтатқан, ұлт өмірінде өте сирек кездесетін тарихи оқиға орын алды. Ол – қазақтың кең жази­ ра даласы Сарыарқаның нақ төсінде теңдесі жоқ, таңғажайып жаңа шаһар – Аста­ на қаласының салынуы. Бүгін Астананы бүкіл әлем танып, мойындады. Астана – дүние жүзіндегі ең сәулетті қалалардың біріне, қазақстандықтардың басты мақтанышына айналды. Ол – ең алдымен Елбасымыздың ерлігі әрі көрегендігі. Ұлы жүректің – туған Отаным деп соғуынан болған дара бастамасы және мәні де маңызы ерекше әлемдік Жобасы. Астаналық тұрғын болу үлкен жауапкершілікті талап етеді. Өйткені шетелдіктер Астанаға қарап елімізді таниды. Астананың гүлденуі – Қазақстанның гүлденуі. Қала басшылығы қолдан кел­ ген шараларды жүзеге асырып, қаланы таза ұстап, жарқыратып, жайнатып келеді. Оған біздер күнде куә болып, Ас-

«Тәуелсіздік сарайы» МКҚК

ходцы Астаны» жобасы.

Мен, Сәдібек Түгел, қарапайым қазақ азаматы 1998 жылдың басында тағдырдың жазуымен, Алла тағаланың қолдауымен Астана қаласының тұңғыш баспасөз қызметіне келіп, бірден жаңа елорданың дамуына белсене атсалы­ сып, қайнаған қазанның ішінде, тәйтәй басқан астананың небір тарихи оқиғаларының эпицентрінде болдым. Сөз жоқ, жаңа Елордамыз Астана қаласы Елбасымыз, Қазақстан Республикасының тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың кемеңгер басшылығының және астаналықтардың жанқиярлық еңбегінің арқасында аз мерзімде салынып, өзінің ғажап архи­ тектурасымен, керемет ғимараттарымен бүкіл әлемге танылды. Бұл дегеніңіз – бәріміздің жеңісіміз әрі қол жеткен ірі жетістігіміз! Оған біз бөркімізді аспанға атып қуанамыз және мақтанамыз. Осы орайда көптен бері көңілге кірбің түсіретін, жүректі ауыртатын жәйттердің көп кездесетінін тілге тиек етпекпін. Біріншіден, жыл өткен сайын қала тазалығын өрескел бұзушылардың

қатары көбейіп келеді. Екіншіден, біздер – астаналықтар сол оңбағандардың қылықтарына төзіп, немқұрайлық таны­ туымыз дер едім. Өз тәжірибемнен айтайын, мен 2011 жылдан бері қарай Астана қаласының Керей – Жәнібек хандар көшесінде орналасқан жаңа үйдің 9-қабатында тұрамын. Күн сайын байқайтыным, күлқоқыс салынған дорбалар пәтерлердің босағаларының жанында, кіреберіс маңайында, дәлізде, лифттің ішінде де шашылып жатады. Сусыннан босаған бөтелкелерден, пластмасса дүниелерден аяғыңды алып жүре алмайсың. Кейбіреулер қасақана сол қоқыс салған дорбаларды балконнан сыртқа лақтырып жібереді. Үйдің алды – айнала толған бөтелкелер, қоқыстар. Күнделікті байқайтыным, әр апта сайын лифт және сыртқы есік қиратылады. Оны істен шығарып қирататын – бөтен біреу емес, сол жердегі адамдардың өздері. Осы дұрыс па?! Неге біз үлкен еңбекпен кел­ ген, халық үшін жасалған дүниелерді қолмен қиратамыз, қастандық жасай­

мыз? Сол халықтық мүліктерді құртуға бізге кім рұқсат берді? Сонымен қатар жүргізушілер автокөліктерін қалай бол­ са солай қоя салады. Соның салдарынан шұғыл көмек көрсететін жедел жәрдем, өрт сөндіргіш машиналарға жол бол­ май жатады. Кейбіреулер машиналарын гүлзарлардың үстіне қояды. Үйдің жанын­ да спорт алаңы бар. Соны біреулер қасақана кеп қиратады. Олар кімдер? Неге солай істейді? Неге біз оларға қатаң талап қоймаймыз. Неге біз астана тазалығын сақтауға келгенде немқұрайлық пен бейжайлық танытып келеміз. Немқұрайлықтың кесірінен көше толы қоқыс салынған жәшік, қапшықтардың иісі шығып, төңкеріліп жатады. Айта берсек, осындай келеңсіз жағдайлар біз астаналықпыз деген мәртебелі атқа дақ түсіріп, абыройымызғы нұқсан келтіруде. Француздарда «Париждіктерді париждіктер еткен – париждіктер емес, Париждің өзі» деп айтылғандай, Астананың ке­ ремет қала болуы бізге, осы қалада тұрып жатқан астаналықтарға тікелей байла­ нысты. Сонда ғана еңселі елордамыздың

жолы таза, болашағы айқын болады. Сондықтан айтарым, Астана қаласының келбетінің сұлу, таза болуына бәріміз жауаптымыз және бір кісідей болып атсалысайық. Астаналықтардың сана­ сы сергек, қалаға деген құрметі биік бо­ луы керек. Ал арман қуып, болашағының іргетасын осында қалағанды армандай­ тын келушілер лас, тазалық орнатылмаған қаламыздың көшелерін көрсе, не ойлайды? Астана – Қазақстанның жүрегі. Басқа қалалар осы қаламызға қарап бой түзеп, ізімізбен келеді. Олай болса, өзгеге үлгі болған қаламыз неге сол дәрежеге лайық болмасқа?! Мендегі тілек – Астана сол тұғырынан түспесе екен. Көктеп, маңайын тазартып отырсаң, жеміс ағашының да жемісі мол, саялы болмай ма?! Қандай адам болмасын, өз үйінің төрін шаңдатып, ауласын қоқысқа тол­ тырмайды. Жас қаламыз Астананы да өз үйіміздей қарап, әр бұрышына жауапкершілікпен қарап, мұнтаздай тазалық орнатсақ, нұр үстіне нұр болар еді. Олай болса, кемшіліктерді көрсек те көрмегендей болып тұрмайық.

Менің бұл жерде айтайын дегенім, Ел­ басы, Үкімет және Астана қаласының әкімшілігі Астананың қарқынды дамып, қарыштап өсіп, өркендеуіне байланысты үлкен кешенді жұмыстар жүргізіп келеді. Оны бәріміз күнде көріп отырмыз. Қала басшыларына мың да бір алғыс айтамыз. Қадірлі астаналықтар! «Театр гардероб­ тан басталады» дегендей, қаланың қала болуы, мөлтек ауладан, көшеден, подъ­ езден басталады. Ауламызды, дәлізімізді, көшелерімізді таза ұстайық, биік астаналық мәдениет қалыптастыруға баршамыз болып бір кісідей атсалысайық! Қаланың мәдениетіне, тазалығына «жүрдім-бардым» қарайтын, ластайтын тұрғындармен күресейік! Ол үшін бәріміз «Астаналық тұрғын» деген жоғарғы мәртебеге лайық болайық! Құрметпен, Сәдібек ТҮГЕЛ, Астана қаласының тұңғыш баспасөз хатшысы, Астана қаласының тұрғыны, «Астана» – жерұйығы елімнің», «Фолиант» баспасы, 2007 ж., 7-31 бб.

астанамыздың айналасы жасыл аймаққа айналатынын, ал қала ішінде осындай ондаған аллеялар, сквер, саябақтар салы­ натынын айтып берді. Басқа да көптеген сұрақтарға жауап қайтарды. Брифинг аяқталар тұста бір тілші тосын сұрақ қойды: – Президент мырза, аты жоқ саябақ бола ма? Осы саябақтың аты қалай бола­ ды? – Әрине, аты болады, болғанда, ең дұрысын қоямыз. Оған Сіздер де атсалысыңыздар, ұсыныстарыңызды айтыңыздар, – деді сабырлы қалпымен Пре­ зидент әлгі сұрақ қойған журналистке қарап. Сауал қойған тілші бауырда үн жоқ. – Нұрсұлтан аға, ұсыныс бар, айтуға бола ма? – дедім мен пауза болдырмау үшін. – Айтыңыз. – Жаңа саябаққа «Жерұйық» деген ат лайық деп есептеймін. Заманында Асан қайғы атамыз бүкіл Сарыарқа жерін Жерұйық деп бағалаған.

АУЫЛНАЙДЫҢ АЙТҚАНЫ Елорданың Алатаудың баурайынан Сарыарқаға көшірілуі – ұлт өміріндегі тарихи оқиға. Бұл күнде Ұлы көш ел азаматтарының басын біріктіріп, табыстырып, достастырып отыр. Ол – ақиқат. Қаншама кісі ағайын-туыс, бауыр, іні мен ағаны кездестірді. Балаларының арқасында мың жылдық құда-құдағи атанды. Ұлы көш адамдарды алға, биікке жетелеп, азаматтарды ізгілікке, парасаттылыққа тәрбиелейтін үлкен процеске айналды. Көш басында келгендер қаланың шығыс бетіндегі мөлтекауданнан пәтерлер алды. Үйлер тек қызыл кірпіштен салынғандықтан, халық оны «Қызыл ауыл» деп атап кетті. Қызыл ауылдың кеші әрдайым көңілді өтеді. Күнде жұмыстан келген ер-азаматтар бір үйге жиналып бас қосады. Шай ішіп, небір әңгіме-

дүкен, анекдоттар айтылады. Жиналатын жеріміз – ҚР Президенті Әкімшілігінің қаржы бөлімінің меңгерушісі, бас бух­ галтер Нұрпейісов Қыдырбай ағаның шаңырағы. Үй иесі – ақжарқын, әрқашан күліп тұратын, ешкімді жат санамайтын, қайта бауырына басатын, марқасқа аза­ мат. Нағыз маңмаңгер. Сондықтан болар, жігіттер Қыдекеңе бірауыздан «Ауылнай» деген ат қойды. Шынында ағамыз – ауылнай десе, ауыл­ най. Бір апта бойы атқарылатын игі мәдени-шараларды алдын ала жоспар­ лап, жіпке тізгендей кестеге түсіріп, жа­ зып қояды. Оны бұлжытпай орындауың қажет. Әсіресе сенбі, жексенбі күндердің бірінде міндетті түрде ауылнайдың басшылығымен моншаға барамыз, шаш алдырамыз, шаңғы тебеміз. Келе-келе бұл нағыз дағдыға айналды. Бүгін ауылнай не айтады екен деп тосатын болдық. Соны­ мен, көзді ашып-жұмғанша 1998 жылдың қысы таусылып, көктемі келді, жазы

бітіп, мектепке баратын қыркүйек айы жақындағанда, артынып-тартынып, балашағаны ертіп, әйелдеріміз де келді. Ауылнай тағы бір жаңа графикпен та­ ныстырды. Онда қоныс тойлары мен ерулікке шақырулар бекітілген. Ауыл­ най айтты, бітті, бәрі қалпында, бәрі ретретімен өткізіледі. Келе-келе, Қыдекеңді ер-азаматтар ғана емес, келіндері де құрметтеп, ақыл айтатын аға ретінде тани бастады. Мен ол кезде жаңа Елорданың баспасөз хатшысы, баспасөз қызметінің жетекшісі болып жұмыс істеймін. Ша­ руа шаш-етектен. Күнде қарбалас. Кешкі сағат онға дейін жұмыста тап­ жылмай отырасың. Ұлттық Ат Спорты федерациясының жұмыстарын тек оннан кейін істеуге қол тиеді. Оның үстіне, достармен кездесіп, бильярд ойнау бар. Со­ нымен, қойшы, бірнеше күн қатарынан үйге кешігіп, таң ата келіп жүрмін. «Алдағы демалыс күні ертесімен дүкендер аралап, үйге жиһаз қарайық. Бүгін кешікпе», – деді бір күні жұбайым

қайда, мұршам келмей, ұйықтап қалдым.

екен. Көңілдісің ғой!

үйіне бардым, шер тарқатып және болған

қалуы әбден мүмкін. Жол торитын ұрықараниеттілер кездессе қайтеді? Оның үстіне қаланың ұңғыл-шұңқырлары көп. Соған түсіп кету қаупі бар. Одан шығатын жол біреу ғана. Сәдібек бауырым барған жерінде қонып қалсын. Ұйқысын қандырып, күн ашылғанда, жарықта бір-ақ келсін. Сонда аман-есен жүреді, шырағым. Осы сөзімді жеткіз Сәдібекке» деді. Сәке, күліп отырғаным сол. Деген­ мен ауылнай аға таза көңілден жақсы ақыл айтты деп ойлаймын. «Қырықтың бірі – Қыдыр» дейді ғой, ағамыздың аты Қыдырбай ғой, айтқанын орындаймын. Қайда жүрсең де, қалай жүрсең де, аман жүр, үйге аман келсең болғаны, – деп Қайкен бетімнен сүйді. Содан бері ауылнайды кездестіргенде: «Аға, сіздің айтқандарыңызды бұлжытпай орындап жүрміз», – деп қалжыңдаймыз. Оған Қыдекеңнің жауабы біреу ғана: «Мен сендердің – бауырларымның аман-сау жүргендеріңді қалаймын», – дейді.

приблизимся, скажу.

человека, тогда он – хороший парень.

«Камазы» тосып тұр. Жүктесу керек.

желпі заттар салсаң болды.

алып жатам ба? – деген екен.

АСЫЛ ЖИРЕННІҢ КИЕСІ Аузымен құс тістеп, алдына қара сал­ майтын тұлпарларды бірден танып-білу, оны мәпелеп күтіп, бабына келтіріп жа­ рату ерекше қасиет болып табылады. Бәйгеге қосылатын жүйрікке селқос, тек қана пайда әкелетін жануар ретінде қарауға болмайды. Дана халқымызда «Тұлпарға қас қылғанның тұқымы құриды» деген киелі сөз бар. Бұл қағида сәйгүліктерге, арғымақтарға қиянат жасағандардың алдынан шығуда. Мысалы, сұмпайы Голощекинді алайық. Қазақ жылқысын құртқан оның бүкіл үрім-бұтағы атылып, қалғандары итжеккендерге айдалып, өмірден жоқ болып кетті. Енді негізгі әңгімемізге келейік. 1996 жылы атбегілердің бір жиынын­ да мен Желдібай деген жігітпен алғаш рет кездесіп едім. Сол жылы екеуміз сөз

қағыстырып қалдық. Әңгімеден әңгіме шығып, менің «Ат шаба ма, бап шаба ма, әлде бақ шаба ма. Топ жарып келу үшін осы үшеуінің қайсысының маңызы зор» дегеніме ол өз көзқарасын білдірді. «Ат та, бап та шаппайды, бақ та шаппайды. Тек қан, қан шабады!» – деп өз пікірін білдірген. Оның айтып отырғаны, жылқының асыл тұқымды қаны болуы керек. Біздің айтқан уәжімізге көнбеді. Ол кез­ де ол аяғы жерге тимей, дәрежесі тасып жүрген. Және аттарына дәрі-допинг егуді де әдетке айналдырған еді... Екінші рет кездесу. 2001 жылдың күзі болатын. Алма­ ты қаласындағы орталық ипподром­ да дүбірлі ат жарысын тамашалап, серіктеріммен әңгімелесіп отырған едім. – Ассалаумағалейкум, Сәке! Сіздің осында екеніңізді естіп, арнайы сәлем беруге келдім, – деп екі балдақты қолтықтарының астына тіреп ұстаған бір азамат сәлем берді. – Одан соң, –мен Желдібаймын ғой, фамилиям – Тасыбай.

Бәйгеге қосылатын аттарға дәрі егуді маған ресейлік шабандоздар үйретті. Олар негізінен қысқа қашықтықтағы жүйріктерге дәрі егетін болса, мен алыс шақырымдық аламанға, тоқ бәйгеге қатысатын аттарына ветеринарлардың тыйым салған қауіпті дәрілерін үзбей қолдандым. Ең өрескел қателігім – құлын кезінен қолда ұстап баптаған Асыл жирен деген асыл жүйрігімнің обалы­ на қалып, өлуіне тікелей себепкер бо­ луым. – Осы тұста Желдібайдың бүкіл денесі қалшылдап, өңі бозарды, дауысын шығарып еңкілдеп жылады. ...Асыл жиреннің атағы алысқа кеткені анық еді. Оны үлкен тойларда көзбен көріп, ол туралы әңгімелерді жиі естіп те жүрдік. Бұл кезде Асыл жиреннің арқасында ат иесі Желдібайдың да атағы аспанға шығып тұрған болатын. Төрт жылдың ішінде Асыл жирен тоғыз автомашинаға мінгізді, қыруар басқа да бағалы дүниелерге қол жеткізді.

айдың ішінде оны жаратып, банкирдің тойындағы аламан бәйгеге қосуды та­ лап еттім. Оған көпті көрген, ақыл түйген Нұркелді аға үзілді-кесілді қарсы тұрды. Асыл жиреннің сырқатынан толық айықпағанын, жылқыға обал болаты­ нын айтып, мені райымнан қайтаруға шақырды. Дұрыс ақылға мен дүлей көнбедім. Нәтижесінде, білікті ат маманы, үздік жылқы емшісі Нұркелді аға менімен ат құйрығын кесісіп, үлкен ренішпен еліне қайтты. Ол күні менің есіл-дертім «Джип Ленд-Крузерге» ие болу еді. Өйткені алған жүлделерімнің ішінде осы қымбат автокөлік жоқ болатын, – деп бір тоқтады. Сонымен, көптен күткен той күні де келіп жетеді. Асыл жирен де ат шабатын жерге әкелінеді. Бірақ көңілге кірбің са­ латын жайттар да алдан шығады. Осы жерде айта кету керек, ат бәйгесін өткізуге, атақ алуға құштармыз, ал ұйымдастыруға келгенде немқұрайлық пен жауапсыздық танытатынымыз жа­ сырын емес. Біріншіден, ат шабатын

бір жігіт:

көңілі

алып-ұшып, жүйрік атты басқа біреу са­ тып алып кетпей тұрғанда тез жету үшін тағаты таусыла түседі. Аспанда ай да, жұлдыз да көрінбейді. Тұтас бұлт басқан. Тастай қараңғылықты жүйрік машинаның жарығы қақ тіліп келе жатты. Анда-санда найзағай жарқылы ғана түнгі қараңғылықты бір серпіп тастайды. Әуелгіде күннің күркірегені қатты естілмеген болатын. Бірақ бірден-бірге найзағайдың жарқылдағаны күшейіп, дауысы да қаттырақ шыға бастады. Балқаштан асып, Қарағанды қаласына екі жүз шақырымдай жер қалған шамада көзді ашып-жұмғанша болмайды, аспан мен жердің арасын көз қарықтырар аппақ от жалғастырып, жүйткіп келе жатқан «Джипке» найзағай түседі. Кейін анықталғанындай, жай оты машинаның жүргізуші отырған жанындағы антеннасына түскен екен. Рульдегі Махмуд пен арттағы бейтаныс жігіт сол жерде қайтыс болады. Су жаңа машинаның түгі де қалмай, өртеніп кетеді.

Желдібай және ат маманы тірі қалады. Бірақ екеуі де ауыр жарақат алып, сол жерден жедел Қарағанды ауруханасына жеткізіледі. Желдібай Қарағандыда алты ай жатып, емделеді, дегенмен мүгедек бо­ лып қалады. Содан соң Қорған қаласына барып, Илизаров емханасында емделеді. Тағдырдың жазуы ма, әлде өмірде бола беретін сәйкестіктің бірі ме, кім білсін, әйтеуір, сол түні Желдібайдың ауылдағы үйі мен ат шаптырым қорасы қоса өртенеді. Электр сымының тұйықталғандығынан болған деген болжам бар. Ол аттарды ұстау үшін арнайы кең де келісті қылып қора салдырған ғой. Сол өртте оның жинаған барлық машинала­ ры және жылқылары мен сиырлары түгел жанып кетеді. Әйелі мен бала-шағасы әрең қашып құтылған екен. Міне, екінші кездесуімізде мүлдем басқа адам болып келген Желдібай осын­ дай оқиғаларды айна-қатесіз айтып берді. Дәулеті тасып тұрғанда адамның астам­ 17-307

АСАУ ҮЙРЕТУ ...Асау үйрету – ерекше өнер. Жылқышылардың жөн сілтеушісі әрі ақылманы боп жүрген әкем жігіттердің қолқалауын жерге тастағысы келмеді ме, әлде бойға сіңген әдеті тыншу бермеді ме, сол күні түске таяу уақытта әлденеше күн бұғалық іліндірмей келген қаба жал құла дөненді көргенде: – Жігіттер, құланы жығып ерттемесеңдер, біреуіңді жазым етері кәдік. Мінезі тым шәлкез екен. Не өзін, не өзгені майып етіп жүрер, әуелгісін өзім көрейін, – деп саңқ етті. Мүмкін, «Құнан мен дөненнің жынын басу балалардан қала ма, әрі соларға тақымым толмайды», – деп уәж айтатын әкемді құланың тұлғасы қызықтырды ма, кім білсін... Құйрық-жалы төгілген, сүйегі аса ірі құла дөнен төрт жасқа енді шықты дейтін емес, дәп сақа айғырлардай сом

тұяқтанып, қаншырдай жарап, мейіздей қатқан. Төрт-бес әлді жігіт жабылып жүріп құла дөненді зордың күшімен жығып, әрең дегенде ер салды-ау. Мен үлкендердің «Кет те кет, қаш та қаш!» де­ ген айғайларын құлағымнан ысырып, дәл жандарында жүрмін. Сәл-пәл жинақыланып алған әкем әлден уақытта: – Ал, қоя беріңдер! – дегені сол-ақ екен, төрт аяқты буған қыл арқан көзді ашыпжұмғанша сусып түсті. Қос құлағын қайшылап, басын оқ жы­ ландай қақшитқан құла орнынан аты­ лып тұра берген сәтте әкем де ерге қона кетті. Сонда салмағы едәуір кісіні құла дөнен бұйым құрлы көрген жоқ. Тұра аспанға тік шаншыла қарғып, одан қаз мойнын ішіне ала мөңкіді дейсің. Бұған дейінгі асаулардың тулауы мына құланың қасында ештеңе емес екен. Нағыз долы мінез танытып, үстіне нық отырған кісіден құтылмаққа жанталаса мөңкіп

АЛ, КӘНЕ, БІЗДІҢ ШАЛ-КЕМПІРЛЕР! Аса қадірлі той қонақтары! Туыстар, бауырлар! Сіздердің назарларыңызға ұсынылатын әңгімем – «Ал, кәне, шал-кемпірлер!» деп аталады. Өздеріңіз жақсы білесіздер, өткен ғасырдың 60-70-ші жылда­ ры «А, ну-ка девушки!» және «А, ну-ка парни!» атты Останкино телевидениесі үзбей ұйымдастыратын байқаулары, миллиондаған көрермендердің әр апта сайын асыға күтіп, сүйсініп көретін ха­ барлары болатын. Ол заманда аталмыш бағдарламалар, қазіргі ОРТ-ның Лео­ нид Якубович шебер жүргізетін «Поле чудесінен» артық болмаса, бір кем түспейтін! Ал мен баяндайын деп тұрған, «Ал, кәне, біздің шал-кемпірлер!» байқау-конкурсы олардан да керемет қызықты еді.

Ал құлақ қойып тыңдаңыздар! Болған жәйтті рет-ретімен айтып берейін. Оқиға желісі бір мың тоғыз жүз жетпісінші жылдың суық қаңтар айының бір күнінде Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданының Точка селосындағы (қазіргі Баяш Өтепов ауылы) Түгел Құмаровтың үйінде өрбиді. Сонымен, құрметті тыңдаушылар! Ең алдымен, баршаңызға түсінікті болу үшін, қарапайым өмірдің өзі ұсынған, осы ерекше қызықты «Ал, кәне, біздің шалкемпірлер!» атты байқаудың кейіпкерлері мен қаһармандарының аты-жөндерін, атқаратын рольдерін айтып шығайын. Олардың есімдері сіздерге жақсы таныс деп ойлаймын. 1. Бірінші геройымыз – жасы сексен­ нен асқан Құтанов Кәрібай ата. Ол күнде таң атар-атпастан белді бекем буып, түлкі тымақты бастыра киіп алып, Мәмбет не­ мере жиенінің ГАЗик машинасы жүретін жолды түнде жауған қалың қардан ерінбей-жалықпай аршып-тазалайтын,

сол екпінімен Өкәй ағаның үйіне дейін 50 метрге дейін даңғыл із салатын қария. 2. Екінші кейіпкеріміз – Кәрібай нағашы атамыздың бәйбішесі, жасы сексендегі Құтанова Ақшабала апамыз. Ол кісі – күнде таңертең Мәмбетке дәмді завтрак дайындайтын аспаз-повар. 3. Тағы бір мықты қаһарманымыз – жасы жетпіске толған біздің әкеміз Түгел Құмаров. Ол – күн сайын ерте оянып, ағамыздың ГАЗик машинасының картерін от жағып қыздыратын, сосын рукоятка айналдыратын, стартерді дүрілдетін Азамат. 4. Келесі маңызды кейіпкеріміз – шешеміз Мария Түсіпқызы. Оның жасы алпыс бесте. Таң қылаң берісімен екі пешке бұрқыратып от жағып, Мәмбеттің машинасының радиатрына күнде таңертең 4 шелек ыстық су дайындайтын адам. 5. Осы байқаудың бас кейіпкері, ге­ ройы – ағамыз, бүгінгі той иесі Мәмбет

Түгелұлы! Жасы 20-ға жаңа ғана толған, барда таситын Ұлы Отан соғысы жылдары құрастырылған ескі ГАЗиктің шофері. Сонымен қатар осы ауылдағы тоғызыншы класс оқушысы, қазіргі жеңгеміз Алма атты қыздың жігіті. Сонымен солай дейік, бұл керемет оқиға осылай басталды. Әлі күнге дейін есімде, 1970 жылдың 5 қаңтары. Дәл сол күні Мәмбет ағамыз Красный Алтай совхозының гаражынан үйіміздің алды­ на бортты ГАЗик машина жүргізіп келді. Үстінде барда таситын бөшке орналасқан. Әке-шешеміздің, ата-апаларымыздың қуанышында шек жоқ! Мәмбет ағамыз Юрий Гагарин сияқты әлемде тұңғыш болып космосты игергендей, не болмаса осыдан үш жүз жыл бұрын қазақтар ата жауымыз жоңғарларды тасталқан қылып жеңгендей күй кешудеміз. Тіпті сексенге келген Ақшабала апамыз бортқа өрмелеп, бөшкенің ішінде не бар деп көріп жүр. Қуырдақтың көкесін түйе

рия екі пешке от жағады. Біреуіне апа­

мыз Ақшабала Мәмбетке таңғы асты әзірлейді. Тәтем екінші пешке Мәмбеттің машинасының радиаторына құйылатын суды ысытады. Төрт шелек су сақылдап қайнаған тұста тәтем Мәкеңді еркелетіп, оята бастайды. Бұл сәтте Мәмбет ағамыз таңғы тәтті ұйқыда, жақсы түс көруде. Өзім білетінім – біздің ағамыздың түсінде де, өңінде де көретіні тек бір-ақ адам. Ол – «Наш сад» деп, ауылдық клубтың саханасынан сы­ зылтып әдемі ән салатын Алма сұлу! Кеше екеуі кездесіп, түні бойы өмір, болашақ туралы сырласқан. Свиданиядан Мәкең таңға жуық келді. – «Тұр, құлыным, тұр, сенің машинаңды завоттауға бәрі дайын тұр. Әкең картерді қыздырып қойды, радиатордың суы сақылдап қайнап тұр, жолдың қары та­ заланды. Апаң сен жақсы көретін кеспе көжені пісіріп, дастарқанды жайып тосып отыр», – деп шешеміз Мәмбетті ұйқыдан оятады.

ұлассын!

18-307

жылқының қадірін басқалардан артық білетін аталарымыз «Қазанат – ер қанаты» деп қастерлеген, қадір тұтқан. Міне, менің сендерге айтайын деп жүрген ойларым осылар. Қорытындыны өздерің жасаңдар, – деп әкем әңгімесін аяқтады.

МЕНІҢ «КРУТОЙ КРЫШАЛАРЫМ» Қолыма қалам алып, әкем туралы ойпікірлерімді жазарда бертінде болған бір оқиға есіме түсті. жылдың ақпан айы. Алғашқылардың бірі болып Ұлы көштен қалмай, Алматыдан жаңа астанамыз Ақмола қаласына келген кезім. Күн-түн демей, жарғақ құлағым жастыққа тимей атқарып жүрген қызметім – Елордамыз Ақмола қаласы әкімінің баспасөз хатшы­ сы – баспасөз қызметінің жетекшілігі. Жаңа астанаға қоныстанған барлық бұқаралық ақпарат құралдарымен тығыз қарым-қатынас жасаудағы мақсатымыз Елордамыздың мәртебесін асырып, беделін көтеру болатын. Сондай күндердің бірінде жұмыс кабинетіме «Хабар» агенттігінің тілшілер қосының бастығы, белгілі тележурналист Мақсат Садық келді. Ол:

рым бар. Сенің тіліңмен айтқанда, «Кру­ той крышаларым» бар. Тіпті менің кры­ шаларым біреу емес, екеу. Осы тұста әкіммен байланыстыра­ тын телефон шылдыр етті. Телефон­ нан қабылдау бөлмесіндегі хатшы қыз Әділбек Ырыскелдіұлының тез шақырып жатқанын хабарлады. – Мақсат, әлгінде сұрағыңда жұмбақ деп айттың ғой. Жұмбақ болсын. Маған көмектескен, әрдайым көмектесетін жандардың есімдерінің алғашқы әріптерін ғана айтайын. Бірінікі «Т» әрпінен, ал екіншісінікі «М» әрпінен баста­ лады. Ойлан. Жауабын тапсаң, қонақкәде менен болады, – деп әкімнің кабинетіне қарай бет түзедім. Арада екі-үш күн өткеннен кейін Мақсат телефон соқты. – Сәке, жұмбақтың шешімін қанша ой­ лансам да, таба алмай тынышым кетті. Ресторанға түскі асқа мен шақырамын, сауалымның жауабын ала кел, – деді.

ұсынды.

тұсына келіп тұра қалдым. Күнде жүретін заправщик бүгін көрінбейді. Кеше мей­ рам, демалып жатқан болар, не кешірек келер деп ойладым. Кассирге маған толық құйыңыз деп тапсырыс бердім де, пистолетті бактың ернеуіндегі орны­ на қойып, кнопканы бастым. Сол сәтте, екінші кнопканың жанына, тұмсығын менің машинама тақап бір көлік келіп тоқтады. Оның ішінен басы жалаңбас, мойнында түрлі-түсті әдемі орамалы бар, үстіне қысқа норкалы тон киген жас орыс әйелі шықты. Ол бірден мені әңгімеге тартты. – «Мужчина, заправщик не рабо­ тает?! Как мне быть? Красный горит. А, я сегодня первый раз села на эту машину. Даже не знаю, как бак открывается? Что делать?! Вы не поможете, мне заправить мою машину. Буду очень благодарна». Өзімнің біліп тұрғаным шамалы болса да қалай жоқ деп айтасың. – Конечно помогу. Не вопрос. С празд­ ником 8-ое марта поздравляю! – деп жа­ уап қаттым. Ендігі мәселе – кабинаның