Тәуелсіздігін теліп ұранға,
Ұлы Тұранда
Түмен жұрт тас боп түйіліп еді,
Я,Алла!..

Жерінен уыс топырақ ап тағып тұмарлап,
Ант суын ішіп кебенек ішінде өлуге-
Ата жауымен айқаста қанын қиярға!
Әлмисақтан-ақ әлімжеттікке бір көнбей,

Қызыл да қаны судай боп ақты рухы өлмей,
Серт еткен де еді семсерін қынға салмасқа,
Тәуелсіздіктің елесін болсын бір көрмей!
Әлдилеп әнін,үкілеп өткен үмітін,

Қайран ел мына оянған көкте Үркердей.
Құдірет-ай деші,сияр ма тіпті қиялға
Қандағы кие,қанат па біткен қыранға
Әлі де сол рух атойлар ата-ұямда!

Қазағым-ай тек жауына арнап жонды оғын...
Қисайған көші түзеліп істің келді оңы!
Торсық шеке ұл-Тәуелсіздігі туды ақыры,
Толғағы ащы болды оның!

Арманды ата-бабамның әруағы желеп-жебеді,
Құмары еді бір кезде,
Тұмары етті оны елім!
Көк туымды оның кіндігі тұсынан көтеріп,

Омырауына тағып Ел-таңба,
Әнұраныма бөледім.
Тас түлек еді ол,
Тиіс қой еркін самғауға,

Ертеңге менің үмітімді үкілеп жалғауға,
Ертегідей елес,жаралған ата-арманнан
Тәуелсіздігім-тәубамда!

Бір-ақ тілек: күрсінбесе жас-кәрі...
Ашық болып тұрсын десең аспаның,
Ғашық болып жүрсін десең жастарың,
Отаныңнан биік қойма бас қамын!

Отан деген- байтақ дала, мекенің,
Сол жерге ие мұң-мұқтажы көп елің.
Әр ісіңнен танылуы тиіс қой
Отанды сол сүйетін ұл екенің!

Ең алдымен Отан тұрсын ойыңда,
Күшті болса ол, сен күштісің –мойында!
Отан барда отбасың бар, өзің бар,
Отаншылдық сезім тулар бойыңда!

Ерен күшпен тауды, тасты қопардың.
Қарын қамы сені алысқа апармас,
Дарындарын сыйламасаң Отанның.

Бабалардан алар үлгі көп болар,
Аяулы ардан күнде айналып өтті олар.
Байлықты да, барлықты да тәрк етіп,
Отан үшін аянбай қан төкті олар.

Уақыт бар, не істеріңді екше, көр:
Көп өтпей-ақ көкірегіңдегі от сөнер,
Өзің ғана аяғыңнан нық тұрып,
Ал Отаның шайқалақтап кетсе егер.

Отан ақ пен қарасы ғой көзіңнің,
Саясында келсе егер көз ілгің
Оны күшті, әлеуетті ет алдымен,
Ал сонан соң не істесең де өзің біл!!

Астана – елдің еңсесі ол, тұрысы өр,
Шаһардың барлық Атасы дәл, ұқ.
Ел де игі іске бел шеше кірісер
Абыз қаланың батасын алып!

Бізге ғана емес, жаһанға ісі үлгі
Еуразияның дәл кіндігіндегі қала.
Қаһарман рухты, қаһан мүсінді,
Екпін бар, леп бар тірлігінде жаңа!

Күн шығар тұстан арай таңдарда әр,
Елге шуақ боп тарайды армандар.
Осы күн үшін талай тарландар
Болды опат, рухы - қарайған талда әр.

Қол бұлғап тұрар күн шығар тұстан,
Астана – асқақ арманның бейнесі.
Арман боп көкке жыр шығар ұшқан...
Асан Қайғының шалған мұң кеудесін.

Елбасы салған жол, өріліп ізбенен,
Жаңа дем телір көнерген іске ой...
Абыз атамыз «Жерұйық» іздеген
Желмаясын тіздеп, шөгерген тұс қой!

Бөленіп жатыр жапан далаңыз баққа...
Серуендей бардық сақи баққа да біз.
«Жерұйық» осы Асан бабамыз тапқан -
Айналды, міне, ақиқатқа да аңыз.

Аяғын ерке Есіл өзенге малып.
Алматының апорт алмасын керек қып,
Ояу тұр әлі... есінегенге налып!

Сұлу екенін өзі білмейді, әттең...
Сыбырлап айтар ғажап түн бал жырын.
Астана ояу!
Көзі ілінбейді сәтке..

Ертегідей өзі... Гүл-өңіне сұқтан!
Қанатын енді ұштай бастаған,
Елбасы ойы, жүрегінен шыққан
Өміршең жырға ұқсайды Астана!

Сен Хақтың - шарпылған жай-оты қаққа...
Тарихтай тұлғалансын тұрқың дедім.
Боздақтар қаны сіңген топырақта –
Бозоқта бой көтерген Рухым менің!

Бұл тұсқа қанмен дұға, тілек сіңді,
Тарихтың сілеміндей мұнарта ма...
Бір ысып, бір суынған жүрек сынды
Ұлы рух атойлаумен тұр Арқада!

Елінің алаңдатып болашағы,
Тоқтатпас үшін өмір-көшті де ешкім.
Бір сүйем жер де бермей Кенесары
Іргеңде ұрыс салып, кескілесті...

Текті ұрпақ мұны, сірә, ұмытар ма...
(Онсыз да азап шекті ұлтымыз көп)
Алаш туын көтерді Ұлытаудан,
Аласарып қалмасын рухымыз деп!

Елбасы бастамашы болды оған да,
Топ құрап көштің бетін бұрды Арқаға.
Cілкініс санаға әкеп сол игі топ,
Керіліп «алтын көпірдей» тұрды ортада.

Елбасы алғаш сенің уығың шаншып,
Рух пен шаңырағыңды бір көтерді.
Салмағы қыруар істің иінін жаншып,
Елімен қиындығын бірге көрді.

Ойлайды жұрттың жайын оңалтуды,
Қинайды қанын, жанын кіл азапты ой....
Дүниеге сені қайта оралту, бұл -
Қазақтың рухына мінәжат қой!

Киесі дейміз бе, әлде, мұны қанның,
Нұрекең тәуекелге бармағанда...
Ұлы рух ұя салған Ұлытаудың
Қадірін жоғалтпадық. Тәуба, оған да!

Еңселім, ертеңіңе сен бет алдың...
Елбасы - сенің әкең (біледі елім).
Қиялдан жасап, саған дем де салды.
Кеудеңде соғумен тұр жүрегі оның!

Жәннәті жердің, елімнің байтақ өрісі ең,
Тау менен көлдің, жастықтың «Жасыл елі» - сен!
Астанам менің – Арқаның алқа меруерті,
Еуразия құрлығының әйбат меңі - сен!

Қара Ертіс – Сена, ал Есіл –Нева тәрізді ең,
Ұмай анадай Ұлытау төсінен нәр үзген.
Астанам менің, өзіңді қатар қоям мен
Нью-Иорк, Мәскеу, Парижбен!

Өзіңді ұлықтап, ілесті алуан ұлт көшке,
Байтағы елдің «Бәйтерегімен» бұлт тескен.
Дарабоз мекен, дидарың нұрлы, ғажайып,
Тандырар болды жұртты естен!

Еңсең де бүгін биіктеп, өсіп барады,
Таланттың бағы бір жанса, сенде жанады.
Домбыра дауысы, қобыздың күйі – кеудеңде,
Жатырсың жалғап тау менен ұлы даланы!

Көзіме ыстық арайлап атқан таңдарың,
Шығыста көлбер Көкше мен Баян тауларың.
Дамылдап, ықтап саясын сексен көліңнің
Мәуесін үзген бауларың!

Айналдың нуға, қаңсыған кеше тақыр ең...
Әлемдік дін мен достыққа берік көпір ең.
Барлық жол сенде түйісіп, Ордам, өзіңнен
Тамырын тартып жатыр ел!

Ну шалғыны шықтан алқа тағынып,
Шоқылары алтын зерге малынып,
Табиғаттың қалды еңсесі биіктеп,
Уа, армысың, таңның аппақ жарығы!

Өзендердің өзегіне әл кіріп,
Тарап кетті әуеге сел-жаңғырық.
Бой көтерді бозымықтау жиектен –

Сол күлкіден көңілдерге күй еніп,
Жел-домбыра жеңіл оңдап тиегін,
Мәуіті көктің манаурайды бұлттары
Таңның алтын кірпігіне сүйеніп!

Көк жұлдызы мызғып кетті көз іліп,
Өзі өшіріп сәуле-шоғын өзінің.
Күншығыстан күлімдеді таң, міне!
Қоңырауын қақты таңда сезімім!

Толқы, дария!
Қозғалшы, тау!
Жер, теңсел!
Сусындасын жаңа нәрмен өртең, шөл...

Алтын таңым! Төкші жарық-сәулеңді!
Өртенейін мен шоғыңа... өртенсем!

Бейбіт күн, ашық аспаным,
Мыңсайран күйлі дала, бақ
Оғылан ұл еңіреу жастағы -
Тәуелсіздігім, саған аманат!

Атадәстүрім, тіл, ділім
Аманат, саған жүк арттым!
Еуразияның кіндігі-
Бозоқта, рухым, мұнарттың.

Ересейгенің білінді,
Өтерсің әлі мың сыннан!
Көк байрағыңды, туыңды
Шығармассың-ау уысыңнан.

Жиырмаға толды екен деп,
Жүктеген саған сенім бұл!
Тұғырыңды болсын бекемдеп,
Барыс текті ұлан, белің бу!

Бесігіңді кеше тербеткен
Ойыңда болғай он-сан ұлт,
Танылған аты жер-көкке
Болашағыңа жол салып!

Өстің сен гүлдей күн санап,
Жеткіздім әділбұлыққа!
Ұлтына қамқор ұл санап,
Ұлықтағанымды ұмытпа!

Қолыңда, міне, тізгінің.
Сүйеймін саған арқамды,
Аяулы Тәуелсіздігім!

Олай деуге жетпей ме батылдары,
Білмейді екен жат түгіл, жақындары.
Бұйырғынды өлкеде бұйығылау
Баймағанбет есімді ақын барын!

Сырын ару желекті қайыңға ашқан,
Бір ақын бар бұл тұста, бауырластар!
Өзі туған киелі топырақтың
Бір шөкімін бермейтін айырбасқа!

Жүйрігіңе қолтығын жаздырмайтын,
Шабыс тілеп жүретін баз бір жойқын.
Көкірегінде көктемдер оянатын,
Жанарымен жәрмеңке-жазды ұрлайтын.

Бұйырғынды өлкеде бір ақын бар,
Жүрегі иіп жақсы әнге тұратындар.
Жалғыздықтан жериді ол,
Жырын тыңдап,

Жырын тыңдап тым құрыса жұбатыңдар!
Бағы ашылмай, тағдыры бір сорға айдап!
Жүрген шығар,
Жақсы ақын болсам дейді-ақ!

Жүрегі бір жарыла қуанар еді,
Жыры, жыры тыңдауға тұрса ол бейбақ.

Оған ыстық құмның да туа демі,
Көз ашпаған ол да бір бұлақ еді.
Баймағанбет ақын боп бұйығады,
Бұйырғынды өлкенің бұла әуені!

Мәреде, міне, бәйге аттары тұр,
Күтумен атой белгіні.
Байланар ма екен әй, бақтары құр...
Шабатын кез ғой енді бұл!

Көбісі мұның екен тай-құлын,
Дәмелі сыйдан алдағы.
Келіп тұр Рысқұл көкем бәйгіні,
Байталмен шауып алғалы.

Төре жүр сыйы болмай қауымға,
Құнан деп қосып көк тайын.
Құлын аты тайдың қалмайды ауылда,

Тай-құлын қалар жолда шаң қауып,
Кім берер оған жел жақты.
Өзің әйгілі болмасаң... анық
Таныта алмасың елге атты.

Жүлдеге мына тиесі қара әр,
Бұйырмай нағыз дүлдүлге,
Бие емес, оның иесі алар
Бәйгені, білсең, бүгінде.

Қарайып кеткен қатыбастанғаннан
Жылытпас қоғам түсін де.
Қазіргі қаскөй Батыраштан жаман,
Жүреді олар ішіңде.

Кәрібоз тарлан бәйге алдын бермес,
Тай алсын бірін дейтін кім?
Ат қосқандар-ау, қайда ардың дербес
Әлемі - шыңы сертіңнің?

Оралар ойға қат-қабат елес...
Бәйгенің кетті-ау киесі.
Алтын жамбыға шапқан ат емес,
Әукесін созар иесі...

Жұғысты болғай бізге киесі,
Шаппайды жүйрік жүлде үшін...
Жатқанда мәз боп жүлдеге иесі,
Жайлайды аз-кем мұң да ішін.

Бақ емес, тіпті бап та, қан да емес,
Иесі шауып аты үшін,
Ел менен жұртта, хақта қалмады ес,
Зор жеді сорлы хақысын.

Батагөй қарттар бәйгеге, тіпті
Жуытпас атын ауылдың.
Ауылда өскен, әрнеге күпті
Жүйріктің жолы жабылды!

Иесі емес, киесі мықты
Бәрібір тай-құлынның.
Басатын сесін мың есіріктің
Такаппар, тарпаң буын бұл!

Пысқырмас бұлар әй, тегі оныңа..
Жіберіп алып текке есе.
Топыраш торы бәйге жолына
Бүйірден еніп кетпесе.

Жүрміз шын жүйрікті әлі де білмей,
Өтеді-ау бірі-бірінен.
Құдай-ау, оның бәріне бірдей
Жетер ме жүлдең тіріде...

Қилы заман, дәуір кешіп нешеме
Сен бүгінге жеткен жырсың кешеден.
Оқыс ойдың жарқылындай осы өлең
Туды сенің атыңдағы көшеде!

Туды осында қуанышты сан ойлар,
Саңқ-саңқ етіп жыр оқып жас Абайлар!
Жүрегіңді жиі лүпіл қақтырар,
Абай,сенің көшеңде бір арай бар!

Көшең көктей өтер алаң үстімен,
Рухыңмен үндеседі ішкі дем.
Келер мұнда Әйгерімдер,Тоғжандар-
Түнді тербер сайрайтұғын құс кілең!

Беттеседі мұнда ел Ұлы Жырменен,
Тазартады көңілдерін кірлеген.
Мұнда талай жас армандар бүрлеген,
Ойың түгіл түсіңе де кірмеген!

Шашылады түнде мұнда көкке оттар,
Үлп-үлп еткен сезім бейне аппақ қар.
Абай, сенің даңғылыңа тұс-тұстан
Қосылғалы келеді сан соқпақтар!

Қар еріп кетті,тұрмай күнесте
Тырна көз бұлақ тулайды төсте.
Құс ұшып –қонған көкиірім көлдің
Көлбақалары шулайды кешке.

Жыл келер шақта дүрбелең туып,
Гүлдейді сезім, қырға өлең тұнып.
“Көш, көш, қайрақан, көш” деп аластап,
Ібіліс біткенді іргеден қуып,

Кетік аяқ, кетік шөміш сындырып,
Қарсы алар таңды ел жұп шырақ жағып!
Қойнын жазға ашып, құтсырап жазық,
Әуеде үлбіреп үт тұрар нәзік...

Түнде ауыл кірпігін ұйқы күрмеген,
Астасып сезім күйті түнменен,

Бойжеткендердің бұзылар көңілі
“Дір еткізерлік” сый күтуменен!
Тоғысар Үркер, күн, түн теңеліп,
Толысар дүние шым-шым көк өніп.

Қауышар қыр мен ойдағы ел түгел.
Төлге де толар мүмкін көгені!

Ел көрер қызық, ғаламат-алда,
Бірдей боп бұл күн қара да, хан да,
Көп тілегіне көк Тәңірі де иіп,
Не тілесе, соны салады алақанға!

Қалғандай қарлы қыс та қапыда,
Шыққан күн шығыс тұстан асыға-
Армысың, Наурыз! Бата алып көптен,
Ілесіп жеткен құс қанатына!

* * *
Балапан-болмыстың қауызы аршылды үр,
Аузынан ақ уыз-төгіліп өлеңі,
Күн мен түн теңеліп,тәбәрік-тәмсіл нұр

Көктемді қондырып жұпарлы төсіне,
Көкірегі күмбірлер наурыз-ниеттен,
Ертегі дүниенің салтанат көші де,
Созыла-созыла жетті көк жиекке!

Мың-мың бүр оянды үмітпен үкілі,
Дірдектеп нөсердің селіне малшынған.
Мың-мың құс әуені,мың жүрек лүпілі-
Ұлуға толғатқан,Ұлысым, даусыңда!

Бүлк-бүлк сезімі қарттың да, жастың да,
Алағай-бұлағай бұзылған бүтін сең.
Таңда көз аштың ба,”Құс жолы” астында,
Қырықтан бір қыдырым,

Менің бір құдіреттім бар «Кенен» деген,
Қауышты ол он бірінде өлеңменен.
Шашубай, Сарбас, Балуан Шолақтардан
Үлгі алып, қойды жастай өнерге ден.

Өзі де өлең – рухты, күй – қанатты
Өр еді, жанында илхам «иман» атты.
Бірі де тең келмес Көкшолағына
Жар салып Жетісудан жиған аттың!

Кеткен жоқ тұтас ауып ол біреуге.
Сол күйі тұр ғой Кенен кеңістігі
Қордайда жер, аспан боп мөлдіреумен!

Бейне бір жер-жиһанды жайпар нөсер,
Ұрпағы ән-жырларын айтар ма әсем...
Өзің біл, менің Кенен аспанымның
Төсіне тұмар тағып қайтам десең!

Жете алмай дүниенің шетіне де,
Шерлі өлең шешек тиіп шетінеген...
Ексең де, Алатауға (құдірет-ай)
Рас қой тумайтыны екі Кенен!

Үніне ұшқан құстың дауысын қосқан,
Жырына найзағайдан жарқыл қашқан,
Емізіп, омырауын тау-шыңға ашқан,
Баяғы қыран-қия барсың ба, аспан?!

Көз жасын бұлттың құйып көк көлдерге,
Тұрмысың ән ұзатып көктемдерге.
Арда аспан, аруана аспан арзу айтып,
Уыстап жұлдыздарды төккен жерге!..

Жалғап тұр аққу ән мен әфсана үн бұл
Арасын мәңгілік пен қас-қағымның.
Жап-жасыл жусан рухты жұлдыз күліп,
Төсінде менің Кенен-аспанымның!

Бір қайғы,бір қызық аралас,
Бытысқан миымның іші кіл.
Тырнайды санамды шала мас,
Мияулап мауыққан мысық-үн!

Кірленде күні өткен кірді үгіп,
Мен де бір жұқарған алқынды,
Сонда да халменен тірмізік,
Өмірге өзімше талпындым!

Бар қызық үптеліп кеткендей,
Уақыт-ұрының уысында.
Азапты елемей шеккен кей,
Білінбей жұтылам тылсымға.

Аңысыз отырар жыр құрап,
Баяғы бал күндер жоқ – ұқтым,
Орнында қаңырап жұрты қап,
Келмеске көшіп те кетіпті.

Жоқшымын,түсінбей затымды,
Өксігім басылмай өлеңде,
Азабын арқалап ақынның,
Жүрегін көтеріп келем мен!

Көкірегімде балалық-құлын кісінеп,
Баймаханбеттің “Байтан” ғой бұрынғысы деп,
Тұрады бордай үгіліп Баймаханбеттің
Балалық шаққа бүйрегі бұрылғысы кеп!

Өмір өзгертті, ол атты олқысынған кім,
Қарсы алып тұрып өзімді жол тұсында әлгі
“Қарасақал боп қалған ба...” деп ауылдастарым,
Іздейді сарыбаланы болмысымнан кіл.

Жел қағып жүзін, көзіне шағылып үр күн,
Сағызын теріп шарлайтын шағылын құмның.
(Неге осы жиі есіме сала бердіңдер)
Өзім де оны өлердей сағынып жүрмін!

Кісінеп, шауып кеудемнен өткен құлын –үн,
Бала кез – көркем, көкорай көктем күні кіл.
Отырам жинап, қайтадан бүтіндей алмай,
Быт-шыт боп сынып, шашылып кеткен сынығын!

Анаммен бірге қалды ол мұң кешіп төбеде,
Жылдарым болып жатқызған бесіккен бөлеп.
...Шіркін-ай, мына дүние тал бесік тұстан
Бұлықсып шығар үнімді есітсе ...кенет!

Қайыспай қарсы тұрып небір сызға
Білінбей өтіп жатқан өмір құзда...
Бағумен дүниенің дем-тынысын,
Қордайда қасқайып тұр қоңыр құлжа...

Бір сел бар көкірегінде жойқын аққан,
Екпіні жар құлатқан, толқын атқан.
Дүние тітірейді бұрқ-сарқ қайнап
Жататын ондағы, ойхой, зор қуаттан!

Бір жарқыл ауысты ма анау шыңнан,
Өзің де таң қаласың қарайсың да...
Құдай-ау, құйттай ғана жүрегіне
Соншама жойқын қуат қалай сыйған!

Үнінен тулар теңіз, тұлданар тау.
Сан мәрте іштей бұрқап-басылады,
Байқалмай жанымызда жүр жанартау!

Бойында күйі тулап ғаламаттың,
Бетке алып көкорайлы дала жақты
Шырағдан жанып шаңырақ-мүйізінде
Ағысқа Ол қарсы ұмтылып бара жатты!

Қалай, қайтіп түскен өзі, тоба, дақ...
Көңілім-кір, сезімдерім-қожалақ.
Күбірлескен екі иініме мініп ап,
Менің Муза –періштемнен обал-ақ!

Ауырсындым,
қауырсынды қалам ап,
Қарым сынды (қаным,саған- аманат)
Екі дүние айрығында ғұмырым

Дүниенің дидарында – үр таңбам,
Илхамымнан иманыма нұр тамған...
Айға қарай арабы айқай ұзатып,
Жүгінетін, жүрегім, сен – бір қағбам!

Періште емен, менде-дағы бар күнә,
Иман жолдас жан дейтұғын жартыма!
Бәрін Тәңір көріп, біліп тұр, міне,
Қанымда жүр қазақы бір Аңқыма!

Ақ түр салған секілді жасылға ойып,
Ақ сәуле тау-сәждаға басын қойып,
Құлағыма сыбырлап ерке Талас...
Әлгі әзірде тұр еді қасымда Ойық.

Енді ғайып...тек көңіл алағызған!
Жатты жүз қырық шақырым арамызда.
Сағыныш боп сол ауыл құшағында
Қалып қойды-ау қол бұлғап қара қыз да!

Аңсау-шерден түсіп жүр жетеме езгі...
Аздырып та алды-ау деп көп ез елді.
Кейде саған құсша ұшып жетсем деймін,
Кешіп өтіп жеті асу, жеті өзенді.

Қалдырғандай өзіңде бірдеңемді,
Алаңдаумен мен де елу бірге келдім!
...Құлдыраңдай жүгіріп сенен шығып,

Бейғамдық бар жүзімде.Ал...
ұлыйды ішім,
Анамды іздеп төрт бөлген түн ұйқысын.
Өлгенім жоқ-анасыз кештім ғұмыр,

Зулайды ағып Уақыт, тоқтасын ба,
Салады әлі ол біздерді отқа,сынға!
Үн қата алмай, датыңды тыңдата алмай,
Бізге де аяй қарайсың көк тасыңда!

Өткізе алмай сөзіңді ұл, келінге,
Өпкізе алмай жүзіңді күнге, гүлге.
“Ауылым”деп барғанда не опа таптың
Түбі осылай боларын білмедің бе?

Басқа түссе, неге де “құлдық” едің,
Дәрігер де дерттің кеш білді ме емін.
Сені, анашым, күте алмай... өлімге де
Қолдан беріп алдық па, кім біледі?

Сен жайлы жыр өшті ме, басталмай шын,
Дәурен ауып кетті ме бастан байсын.
Екі дүние шегінде арпалысып,
Әлім-берім халде әлі жатқандайсың!

* * *
Тағдыр-сұм ғұмыр-ғазалын түгесті Ананың...
Көзімнен жұлдыз ұшқындап күнеске ағады!
Тұмарлап сақтап хатыңды, артыңды тұлдап,

Тәрк етер түзге әнін ұл, сәлемін келін,
Мауқын бір басып, семеді пәлегінде мұң.
Кете бардың-ау бақиға
аядай ғана

Баяғыдай бөртіп піседі тандырында нан,
Ауыл да аман, төпеп тұр-жаңбырың да аман.
Бәрібір өбек-сезім мен бәйек-үніңді
Қайтарып бере алмай жүр тағдырым маған!

Сарқыны қалды бойымда күштің.
Қайда баяғы ойымдағы ұшқын?
Жазбайды, түге! Мұқалды қалам...

Таусылғанымды мойындап...
іштім!

Іштім, есімді ұмытып іштім!
Менен біржола үміт ығысты...
Ұмытылды менің бар-жоғым солай...
Әдірем қалды мұңы туыстың!

Бәрін де бәрін ұмыт қалдырып,
Бойымды солай уытқа алдырып,
Баяғы ақын болмысымды іздедім...
Қолын созбады күліп тағдырым!

Қалғып кеткендей көзін іліп тек...
Лаулаған бағзы сезім, үміт жоқ
Іздемейді де мені енді ешкім...
Өлеңім түгіл, өзім ұмыт боп.

Қаламның сиясы, ойым да – бәрі
Таусылды...
Музам-ау, қалмай бойымда нәрің...
Аңсадым сыңғыр даусыңды.

Тұнжыр көз, бекзат болмыс, әбе мүсін,
Аспан! Қиял, ертегі әлемісің.
Ғафу ет! Сені түгел кеудеме әкеп,
Орнатпақ болған есек дәмем үшін!

Сенің от жанарыңа кезігіп ем...
Жер-мәңгі ғашығыңның өзі білем.
Уызы ақтарылған езуінен
Бәлкім, сол жердің ғашық сезімі-мен!

Өзіңмен рухым бірге, біл, аяла!
Сіңемін түптің түбі нұр-аяңа!
Құс жолын барады, әне, емізгелі
Сүт саулап омырауынан Ұмай-Ана!

Періштелер әлемі-ақ әлемім,
Ұлы ана, асқар таудай әкем едің...
Арылу үшін мұңнан, құлазысам,
Сені ылғи көз алдыма әкелемін.

Тұрасың мөлдіреумен күні-түні...
Аспан, сен адалдықтың ұлы тіні.
Ұйыған Ұмай- тәңір үлгісіне
Ұштасқан жердің көкпен үмітімін.

Біргемін, бір өзіңмен демім де алар,
Ақын ем, сен деп жыры өрілген әр,

“Аспан” деп тыншып, бір сәт көз ілумен,
Өзіңе қарап жатып өлуге бар!

Біртүрлі...көңілім шөл боп құлазып,
Отырам кейде бар мен жоқты жазып,
Барады қалам суып-санам суып,
Сен қайда жүрсің, сезім, отты, нәзік?

Жалының бір жалт етіп өшті ме құр,
Аулаққа ...мені тастап көшті ме жыр.
Мөлт етіп тамған сия-көз жасымдай,
Ұшында қаламымның өксіді өмір!

Қызықтарға ғажайып куә бал шақ,
Енді оралмас-мейлі, еске ал жылап, аңсап!
Қаперсіз боп тудық па, құдайым-ай,
Қиялға еріп, қудық па туа мансап.

Балалықты жоғалттық көңіліміздегі,
Құмыр құсша таң сайын тұрар ән сап!
Қайтерсің, жад нәпсімен дуаланса,
Мансап қудық сүрініп, құлағанша!

Мойнымызға жүктеген күнә қанша!
Арылар ма екенбіз мұңнан бір сәт,
Көзімізді жасқа бір бұлап алсақ!

Шиырладым із түспеген өрісті,
Жеке өзімнің сүрлеуімді тапсам деп.
Нәмарттармен несібемді бөлістім,
Жыр шырағын жүректерде жақсам деп!

Кейбір ағам ақылгөйсіп түсті алға,
Таңғы ісімді жүргенімде кешке артып.
“Түбім шикі” екендігін тұспалдап,
Күлімсі исі көкейінен есті аңқып!

Өз қолымды өзім батпай кесуге,
Тындым іштей-несібеміз бірге еді...
Ал бірі, рас, өлеусіреп өшуге
Айналғанда...үмітімді үрледі.

Бір ағама өткізе алмай қолқамды,
Таңырқадым, танымай қап ортамды.
Ешкімнің де айтқанымен жүрмедім,
Жортып келем жалғыз-жарым жолда әлгі...

Досым қанша-білмеймін,
Жауым қанша-білмеймін.
Қызыл-жасыл ғұмырым,
Арасында жаралып

Теріскей мен күнгейдің
Байып батар күндей мұң!

Ешкімнен сыр жасырман,
Бөліп берем басқаға от.
Жауыма деп жасырған
Қойынымда тас та жоқ!

Көрінер дос-көңілдің
Бәрі-мөлдір, бәрі-асыл.
Келем бе әлде, өмірдің
Ұқпай ақ пен қарасын!

Өр мінезбін өзімше,
Сүрем өмір үмітпен.
Адалдығы сезілсе,
Жауыма да жібіп мен!

Жыр жазу қиындап барады,
Оқырман талабы өскендіктен бе
Шаршатты әбден шиырлап сананы,
Көне елес, көшкен түстер де...

Не керек, түкке тұрмайды,
Кешегім қасында бүгіннің.
Саздары біткен сырнайдың,
Жасыдым-жасынға жүгіндім.

Тебірент, тербет көңілді,
Кеткен жыр Һаям ұғынбай...
Кешегі ән-ержеткен ұлдың
Ескірген жаялығындай!

Таң сайын тылсымға ұрынам,
Тылсымның жұмбағы да мен!
Пәк күйде кірсін жырыма,
Орансын құндағыма әлем.

Жыр жазу қиындап барады...
Жұмбақ боп қалмауым үшін де
Сендерге сырымды ақтарамын,
Мейлің түсін, мейлің түсінбе!

Өлең деген жалғыз шырақ... түбінде
Жантәсілім еткелі әлсіз күбірлеп,
Періштелер тілінде
Сезім жатты қанаты әлсіз дірілдеп!

Жалғыз шырақ көрген емес бір қалғып,
Өлең деген ...өз алдына бір хандық!
Оты әсте өшпеуі үшін мен оған
Жүрмін қанша сезімімді құрбан ғып!

Айналшықтап от көрсе алып-ұшатын,
Пәруана көбелегім-сырым боп,
(Өлетінін білетұғын жаста емес,
Пәктігі бар нәрестенің түрінде )

Жанып жатыр пышырлап от ұшында
Менің сорлы сезімдерім біріндеп.

Арзу бітіп, ақыреттік күнің кеп,
Түбі өмірдің жалғандығы білінбек,
Түйсіктердің күйіп кеткен күлінде
Жазылмаған жырлар жатар күбірлеп!

Әркім бір келіп суатын былғап,
Тозды гүл атып тұратын жыр-бақ!
Өлеңді жатыр көкпар ғып тартып,
Құба ақын бір жақ, ұлы ақын бір жақ!

Райынан қайтар кім ақыл тыңдап,
Тең-тең қазынам талауға түсіп,
Тот басып тозды бір асыл құндақ.
Пендеден-ұят,өлеңнен кие

“Ұлылығымды мойында” деумен,
Дарынын даулы бір ақын пұлдап,
Өзіне серік өлеңші жиып,
Өлерменденіп бір ақын қу жақ,

Мона Лизадай жұмбақ жымиып,
Шәйі шәлісін тұратын бұлғап...
Байқұс өлеңді өлтіргелі жүр!

Арзан ой қуып , туатын құрғақ,
Жеркеніп кеттім өлеңнен мен де.
Көкөрім талант көгеннен өрген
Кезігер ме деп келем мен елге...

Тоқтаусыз төгер көмейден жырды
“өлеңші” елде көбейген құрлы,
Қашты-ау деп налып өлеңнен кие
Сақтағым келді “өгейден” жырды.

Алда әлі бұзар бір шебім бардай,
Жұтар ма ем, шіркін, жыр селін балдай,
...Келемін пырдай өлең ішінде
Өлеңге деген бір шөлім қанбай!

Кінәмшіл көкірегім, о, шер басқан.
Келемін бір “мініңді” кеше алмастан.
Тұсымда астаң-кестең күркірейді
Сындырып найзағайын нөсерлі аспан!

Сақталмас сары майдай кек те сенде,
Кезелген кездіктейсің көп кеселге!
Күйреуге қалғаныңмен құлқың жоқ,
Өзгенің қолыменен от көсеуге!

Мен едім боркемік ұл, иіс алмас
Таяқтың тиді маған бір ұшы алғаш.
Әгәрки, ала-құла мінез көрсем,
Қиыспас жандармен де қиысам, бәс!

Қалмады жанымда ешкім жайымды ұғар,..
Аулақта үкі уілдеп, қасқыр ұлып,
Қыстады жалғыз қалған қайыңды зар,
Мұңымды үстеді одан сайын бұлар.

Тоғайға түнеген құс... ұйқысырар,
Жалғыз қап жабырқаулы күйге ұшырар.
Мұң дәмін бір татысар серік іздеп,
Олардың да жаны ұйқы-тұйқы шығар.

Сұсты әлем: жер де, көк те, іш-тыс та мұз!
Төркіні, түбі бірге туыстардай
Тағдыр-ай, тарап кетіп тұс-тұсқа біз
Сарқа алмай іште зарды ішқұстамыз!

Көремін адамдардың көбін дүмше,
Бұзылмай бойымда жүр менің бір сең.
Сен-дағы мұны бастан өткерерсің
Ешкімге керегіңнің жоғын білсең!..

Анамның тілі-ақ жайнақ әлем ол байсын,
Сол тілде сөйлеп, сол тілде сәлем жолдайсың.
Сол тілде “әу” деп, заманның рухын толғайсың!
Наз айтып, нала азайтып, намысыңды да қорғайсың!

Намысым менің жыртылар ма екенсің,
Анамның тілі, ұмытылар ма екенсің!
Домбыра сынды күмбірлеп тұрсың, шешенсің!
Балқаймақ тілім, таңдайда еріп кетерсің.

Ағадан –ақыл, ізетсің-кіші ініден,
Анамның тілі, сарқылмайтұғын ұлы кен!
Інжумен өрген өрмегім-
Қызылды-жасыл дүнием!

Қобыздың үні, Қорқыт бабамның мұңын мен
Түсіндім Абай, Махамбеттердің тілінде!

Жанымның нәрі, нәсібі едің адалдың,
Рухы ма ең, әлде...Күлтегін, Білге қағанның,
Құдыретіңді төрткүл дүниеге
Таныта алмасам-маған мін!

Бабамның тілі, анамның тілі...
Бол енді тілі баламның!

Ақтаспа жол жатты аяғым астында
Ақжем болып түтіліп.
Мінгі атындай кәрінің де, жастың да,
Жатпайды ол бойын күтініп.

Терсіңді боп, тебінгісі шіріген
Ақтаспа жол – жауыр ат.
Мен келемін сондай жолдың бірімен,
Алуан ой баурап.

Таң да аппақ көрінеді нұрлы өрден,
Түмен жырым, түзде өріл!
Алмастырар едім жолды бір жолмен,
Адасады-ау іздерім.

Ақтаспа жол, ақтаспа жол...
Өрт алсын!
Не бар сенің алдыңда?
Бүйірің соғып, әлі-ақ желе-жортарсың

Сағынышымның түсі сап-сары екенін білем мен!
Қайғы мен мұңның қап-қара түсі... түнерген.
Арманның түсі – ақ, адамның жанын алуан түс
Нұрлы бастауға айналдырып-ақ жіберген!

Жалынын тосар, қуатын қосар күш кемде,
Ашумен келем құшағымды мен де, дариға-ай,
Бәрінің нұры бір маған тіктеп түскей деп!

Арманның елі шақырса, құс боп сонда ұштым,
Теңізге көбік сапырған талай жол түсті.
Ақындық сезім, ей, менің ғазиз әлемім,
Жоғалта көрме өзіңдегі бояу-болмысты.

Жоғалта көрме көңілдің әсем бояуын,
Көркем ойлардың орманын кезген ояу үн!
...Көңілімде менің бояуын сақтап әлі тұр
Балалық шіркін баяғы!

Өтті ақын... өмірін өзіне абақты қып,
Бұйырмай ен байлықтан сабақты жіп.
Баспана-үй, ұлтарақтай жер де бермей,
Итіне оны талай талатты ұлық!

Өгей күй өз елінде кешкен, Алла-ай,
Фәниден бақиға ақын көшкен Ардай,
Еліне бойындағы барын беріп,
Ал өзі ештеңе алмай... есте қалмай!

Тағдыры – тағдыры ғой бар ақынның,
Қайтерсің, ақын солай жаратылды!
Өзгенің (өзінің емес) мұңын айтып,
Қапылды қақ жармаққа қара қылды.

Жарық қып жан сәулесі қара түнді,
Өмірі қара иірімдей дара тұнды.
Пенделіктен, былыққа батудан сол...
Сан мәрте қорғап қалды ары Ақынды!

Көп еді, көңіліне түйсе «кегі»,
Оның да мұңы болды үй, себебі...
Су сепкен қанатымен қарлығаштай
Еліме шарапатым тисе деді.

Арда ақын, қайран ақын барға-мақұл
Күн кешті өткізе алмай жанға датын,
Өмірін өксітсе де өгейсітіп,
Отанын сүюден еш танбады ақын!

Мұңы да, мұқтажы да көп ұлысын
Ұлықтап, өлең етіп өру үшін...
Өмірге келеді ақын алуға емес,
Бойында не бар, соны беру үшін!

Ұлықтың білмесе де бірі халін.
Қоғамның суық, сұсты қабағын ол
Өлеңнің отын жағып жылытады.

Жаңғыртқан жер сарайын нар бітімді ұл.
Басы –той ғұмырының, арты –күңкіл...
Сен жүрген жолмен жүріп, өзіңе ұқсап,
Жүр шайқап-төгіп сенің сарқытыңды...

Қараспай қабарумен тұр қоғамы...
Оған сеп – шабытының бұрқағаны.
Ибалы, иманы да күшті ақынның
Ұшынан қаламының нұр тамады!

* * *
Ақынның айтар әлі де даты - үй!
Ашты есік саған – Қасымға бақи...
Жарытқан жоқпыз ұшпаққа шығып,

Құтыла алмайсың... айға ұш, атыл мың...
Қоғамның сіңді ол ластайтын кірі боп!
Басқа тисе де... байғұс ақынның
Өлеңді, бірақ, тастайтын түрі жоқ!

Күлкімді күндер күмірә қылды,
Жанымда қалды бір аңыз...
Өнбойыңды шарлап қыдырар ұлды
Ұмытқаның ба, құла дүз.

Түсті еске бағзы ұмытқан сарын,
Бұйықты таңғы шықта әнің.
Орныңнан мені тұрып қарсы алып,
Алдымнан неге шықпадың?

Келемін туған шаңырақты аңсап,
Таңдайымда еріп өлеңі...
Жанарымда жұлдыз жамырап самсап,
Жолыма нұрын төгеді.

Себездеп төгер соната-өлеңін,
Бұйығуменен сай-қыры.
Жалаңаш тәнін Қаратөбенің
Аймалап құшып ай нұры.

Берілемін де сезімге демде,
Босаңсып көңіл құрымағыр,
Бала боп кетем өзіңде мен де
Кезімде келген жылда бір.

Тұсыңнан Талас омырау ұрғылап,
Өрекпіп өтер күнде ағып.
Қоңыраулы шеңгел, қоңырауыңды қақ,
Желменен бірге ырғалып!

Қоңырауларыңда-даланың үні,
Күңірене күмбір қағады.
Нуыңды кезген бала күнімді
Есіме жиі салады.

Тұрмысың таңда «ұрып дабылды»,
(Түз төсіндегі ай таңба ең)
Дүр етіп өнер ұрық-дәніңді
Қауашақтарыңда шайқаумен!

Құбақан кеште құбыла беттен
Естуші ек әлди, уілді.
Бармадық Еспе құмына көптен
Төктің бе тағы гүліңді...

Өлкеме шырай-өң беріп едің,
Көркіңе көңіл жұбанды.
Сенгенім едің, шеңгелім менің,
Шөлейтке, шөлге шыдамды.

Күмбірлеп көп-көп қоңырауларың
Күреңіткен нуым түздегі,
Сөніп арманың (өмір-ау бәрі)
Түзде өніп, жаттың түзде өліп!

Бірі едің ертек-естелігімнің,
Жаңғырттың түзді, орманым.
Әлемі шексіз көшпелі құмның-
Жерімнің –дағы қорғаны.

Шұғынық гүлдер өспейді мұнда,
Шеңгел бар, соған шүкір де!
Шеңгелі барда көшпейді құм да,
Өшпейді қырда түтін де!

Бала кезде жазған өлеңдерім-ай...
Сені кері қайтарар күш жоқ менде.
Баспай газет алып-ұшып жеткенде,
Тартпасында қалдың редакциялардың,

Құм қойнында қалып қойған ақынның,
Тым құрыса естісін деп атын мың.
Ой, сезімін Алматыға ап кеткен
Содан қайтып көрмедім жыр-хатымды.

Он екіде бір гүлің де ашылмай,
Тартпаларда қалдың тасқа басылмай,
Аңғырт шақтың өзіндей боп тұсымнан
Ағып өттің жарқ етіп от –жасындай!

Арасына салып жырын хатының,
Жорналдарға жібере-жібере ақының
Өнері бар, өлеңі жоқ қолында
Өзіменен- өзі қалды, ақыры...

Тұмары едің толғақ қысқан түндердің,
(Өң-түсіңді ұмытып та үлгердім)
Бал күндердің бәсіресі, көзі едің,
Менің ерке балалығыммен бірге өлдің.

Баяғы жастық, ізгі арманымды,
Сезімге тұнып, қызған бағымды
Іздедім...
кіммен мұң бөлісемін?

Білмедім кімге «звандарымды»,
Өлердей аңсап көзім алдында
Бұлғақтап өскен, қыздар, бәріңді!

Ақынмын қазір жүз қызға ғашық,
Байланған, бірақ, бір қызға басы...
Машақат кешкен мұңлықтың бірі
Көзінің тамып жұлдызға жасы,

Махаббаттың да жырменен сомдап,
Ескерткішін бір тұрғызған асыл!

Арудың сілтеп көбіне қолын,
Кезінде ... таппай өзі де жолын,
Көрмеген татып ғұмырдың балын,
Бөлмеген өзі-өзіне көңіл.

Өмірі күзге таяған ғұрлы
Көңілі жүзге бөлінеді оның!

Ақын-сорлы... Көрді ол не?
Орын тимей төрден де,
Көкте – Тәңір, жерде-елге
Үні жетпей шерменде.

Жатыр оны кім ұғып?
Жүргені сол бұйығып.
Өкініші, өксігі
Алқымына тығылып.

Ақында өшті от кейбір,
Солды солай көктей бүр.
Жүрегінен шыққан сөз
Жүректерге жетпей жүр.

Ешкіммен де таласпай,
Қоғамы да қараспай,
Өзін-өзі өлеңмен
Жұбатудан әрі аспай.

(Білер дейсің, сірә, кім)
Сезімдері сұрапыл,
Аты, заты байқалмай
Арамызда жүр Ақын!

Саусақтары талды құр,
Уға айналды бал ғұмыр.
Оқымады оны ешкім-
Тартпасында қалды жыр...

Имандылық – жанымда
Іңгалайды бесікте әр.
Бес-он үйлі ауылда
Мектеп емес, мешіт бар.

«Пайдасы жоқ елге түк,
Мешіттер тұр мүлгумен,
Оянады селк етіп,
Күңіренген түнде үннен.

Мешітіміз жоқ кезде де
Мінәжатшіл емес ек,
Имансыз көп бізде» деп
Таратып жүр ел өсек.

Жұрт мешітті неғылсын,
Құты түссе шүленге.
Өткерсе де небір сын
Рухы өлмеген бұл елде...

Имансыз жан кем де кем!
Дегдарлыққа жете алмай,
Діндар боп та кете алмай,
Ошарылды ел деген...

Қайтейін-ай, ел-жұртымның тілі ардақ
Оңалмауға қарады.
Қазақия қиырына шығандап,
Желмаядай желіп, маңып барады…

Кещелерден тапты-ау, ақыры қор күнін...
Таңбасымен таста қалып Тоныкөк.
Көзі-басы көкпеңбек тіл сорлының,
Бұдан әрі жүретұғын жолы жоқ!

Қарлықты үні, қарата алмай кереңді...
Қапияда қамалғандай, рас, торға.
Барар жері, басар тауы жоқ енді-
Айнала ма тасқа ол да!

Қиқу қосып қуды аулаққа қазағың,
Құлан сынды жеріген өз қағынан.
Енді өзінің көрін өзі қазады,
Түсті-ау қайран патша-тілім тағынан!

Көзінен жас ағыл-егіл тамады,
Қаңтарылды, қанаты отқа шарпылды.
Оны, ақыры, сиғызбады қоғамы,
Қолда барда қадірі жоқ алтынның.

Шоқпыт-шоқпыт күпі киіп үстіне,
Түсіп алып сорапқа сол баяғы...
Көріп құқай, теперішті «күштіден»,
Шағынуға Абайды іздеп барады!

* * *
Ұлмын ұлтқа (басқа анам жоқ енді)
Қалай оқы, мейлі: өзгермес өз аты.
Тітіркентер, түбі, төрткүл әлемді

Сабылсам да, санам түсіп сарсаңға,
Шалынса да өмірімнің отқа өрі.
Өз-өзімнен қашып қайда барсам да,
Ішімде бір ұлумен жүр көк бөрі.

Жауым... қанша мақтап тұрып көзіме,
Шапқа түртіп азғырды, «шоқ, шоқ» деді...
«Қазақ» десе тиеді кеп өзіме,
Қанша жерден тұрсам-дағы жек көріп!

Шып-шып терлеп күнге тосқан маңдайым,
Өн бойымда қыз-қыз қайнар ғажап қан!
Өз-өзімнен безіне де алмаймын,
Бөліне де алмаймын мен қазақтан!

Дауа таппай дертіме, дүниеде ешбір еміңнен,
Жан әлемім жұтады, жанмын үнсіз егілген.
Қайырымы кеткен қоғамда қолын созар бір жан жоқ,
Жалқақ тума-жалғыздық жарым болды менің де.

Қосылады күнде өршіп, бір мұңыма бір мұңым.
Жалғыздықтың барады... тартып мені құрдымы.
Мен ғана емес, қаншама ол көзінде жүр құрбының?
Бізді түгел жаулап та алатындай бір күні...

Омырылды жолда орта, армандарым сөнді аппақ,
Тым ұзаққа созылған төзем қалай толғаққа!
Қайырымы шамалы, қара жүрек, қатыбас...
Қоғамның бет-жүзіне қойғандай-ау көн қаптап!

Сенерлік бір сүйеу жоқ, қармайтын тал қалмады...
Ілдебайлап іргесін ағайын да салды әрі,
Айқын емес алда әлі, татар қандай дәм бары,..
Қабағыңмен қошуақ қарсы ал мені, таңдарым!

Адамдар-ай, қайтейін... жылу қалмай ортаңда,
Көрдім қанша түртпекті, көзім тігем қорқа алға,
Құдай-жалғыз, мен-жалғыз жүгі батпан жолда әлгі...
(таң айырылар, тәуекел) жалғыз-жарым жортам да!

Жалғыздықты жар еттім... ауылдас, дос, таныс та
Айылын жимай, мені ақыры... лақтырды ағысқа!
Маңайымда ешкім жоқ... маңып-маңы-еп барам да,
Белгісіз бір жұлдыздай... сіңем сосын ғарышқа!

Тәнімді тоңған періште болмыс жылытты...
Арбадың мені,
суырды сәулең жанарды...
Күпілі күздің соңынан жеткен тұлыптым,

Жатырсың аяқ асты боп...
қайран қар мына..
Басуға және көз қимас.
Біреу кеп інжу-меруерт шашып алдыма,

Кеткен бе өзі...
іздеу де қиын өзге ұйқас.

Жасындай оқыс жарқ етіп,
пайда болдың-ау,
Пәсейіп көңіл ,жабырқау тартқан шақта өзің,
Кешегі көктем, жаз бенен күздің орнына

Аяғым асты сықыр да сықыр саз қалың...
Сезімнің мың сан шырағын-дағы маздаттың.
Менің де аппақ көңілімнің қары-саздары
Орай да борай жауып бір кете жаздап тұр!

Өмір жолын әу баста жалғыз көріп,
Алыппын мен сезімді арда ақтарып.
Торабында тосылып қалды іздерім
Кететінін кім білген тармақталып.

Бас-аяғы ойлаппын бір-ақ ән деп,
Жалғыз-ақ жол жыр еді мына менде.
Табанымнан таусылдым қуалаумен,
Өмір болса, жырлап тұр мың әуенмен!

Бойымда күш, әл-дәрмен қалмағанда,
Қолыма кеп қонса ғой қармағанда.
Адамдардың екен-ау арманы арда,
Құшағың не, сыймайтын сан жанарға.

Өмір жайлы бір-ақ ой мына менде,
Сол ой дәйім талпынтып тұрады өрге.
Қуалаумен сол ойды, сірә, мен де
Айналып-ақ кетермін бір әуенге.

Сұлусың сұлулығың тілім байлап,
Отырмын жүрегіңнің түбін бойлап.
Өкіндім өзгелердей «күйіп-жанып»,
Бір тілім хат жазбаған күнімді ойлап.

Кетті ғой ол күндерде есем, тіптен...
Сенің үйленгеніңді шешең бүккен.
Қаптаған селдей сезім көңілде қап,
Қазір де аспай жүрміз «есендіктен».

Осылай ғашықтықтың уын да ішем,
Бұзылып біткен жоқ-ау бұрынғы сең.
Түсердей таясам-ақ шоқтай қарып,
Сол отты суытпапты құлын мүшең!

Сен болсаң тұрмыста едің...
Тербеген толқын сезім тұңғыш мені.
Қайтейін, қарасудай тұндым, ақыры...
Шығара алмай құпия сырды іштегі.

(Көрінеу қалай басам қатерге аяқ!)
Сездіріп алсам егер қапияда,
Сезімім сезім болмай кетердей-ақ!

Махаббат саған деген... кеш оянды,
Білмеуі керек оны еш адамның.
Ол менің жүрегімде сақталады,
Әйтпесе, әйтпесе оның несі аяулы!

Бәрі есте!
Талас-өзен тасқыны есте.
Құштар тек біз жылуы пәс күнеске.
Іздейтінбіз қар гүлін қыраттардан

Іліндіре алмай-ақ қолға түкті
Қайтып жүрдік... өтпейтін сонда уақыт бұл!
Қар астынан қылтиған ақ бас гүлге
Кім кезіксе (біздіңше), сол – бақытты!

Үміт бізде артты ала-бөле күндіз.
Ал бақытты қызғаныш көретін түз.
Арман болған ақық көз гүлді ертесін...
Мұғалім үстелінен көретінбіз!

Санамызда қалдырды ақ пейіл із.
Ойлаған да едік сол сәт кейіміз:
«Гүлді тапқан тарихшы ағай, сосын...
Бақытты екен Әтіркүл әпкейіміз!»

...Қазір көп-көп құрбының түзде көзі.
Көктем көшіп, қанша құс тізбегі озды.
«Жоқ» іздеумен жүргенде, балалықтың
Жасырынып қалыпты бізден өзі!

Жүр.Кеттік.Туған жер-асқақ әлем,
Айырбастай алмайсың басқаменен.
Серік Ақсұңқарұлы.

Кешір мені,кетігіңе
Қаланбадым кірпішің боп.
Өтті күнім өкінумен,
Өртей-өртей тынды ішімді от .

Ауыл,сені жырыммен де
Тебіренте алмадым деп,
Жарғаныммен бүрімді елде
Тұрмын аулақ маңда гүлдеп!

Сенен келді от тамырмен
Жүректерге жанам деген.
Тілдесесің Көк-Тәңірмен,
Жалғап мені ғаламменен!

Бүгінгі мен кешегі елдің
Аяулы ата қонысы едің.
Көгертемін көсегеңді,
Сен не берсең-соны ішемін!

Жанартау боп атылғалы
Тербеп келем қанша күйді.
Көкке жазып атыңды,ауыл,
Асқақтата алсам игі!

Керегің болмай ешкімге,
Ауыл, адыра қалдың ба,
Алмасып күрең кеш түнмен,
Әніңе мұңлы салдың ба?

Қалдырып сені бір шетте,
Алқам да салқам күйіңде,
Тағдырын ұйқы-тұйқы еткен
Ілесе көшті құйынға ел.

Аңсармен асанқайғылау
Жатпай-ақ еркін көп тіздеп,
Сенен де гөрі жайлылау
Жер бар деп, соны кетті іздеп!

Бауырыңнан өрген ұл-қызың
Кетті де күйттеп тірлігін,
Көгіңде жылап жұлдызың
Көбейтті көңіл кірбіңін.

Ауыл-ай, ауыл...төсі-құт,
Өзіңе аңсай жетеді ұл.
Енді есін жиды...кеш ұғып,
Жерұйығы өзің екенін!

* * *
Қауыштырып қалың ел, қауымменен,
Жататұғын көгеріп жауынменен.
Ен далада еңсесін тұрған тіктеп,

Енді естірте бастады азат үнін,
Күндіз-түні көрмей бір маза, тыным.
Тамырын ап ауылдан ерте, кеш пе...
Қалаға да көшеді қазақы діл!

Қала ауылдың қасында жіп есе алмай,
Жатыр тірлік көшіне ілесе алмай,
Биіктетіп тұғырын, қанат қомдап,
Жөнелердей қияға іле самғай!

Ертеңі оның бүгіннен көркемірек,
Елестейді ғажайып ертегі боп.
Үрдіске де батыстық илікпейді ол,
Ауыл өзі-далалық өркениет!

* * *
Тірелді тығырық-торға кеп,
Баста – ой, ал қолда болмады еп.
Қазағым қалаға ағылды

Тұралап, кете алмай нық басып,
Қойнынан жатса да құт қашып...
Керенау қалаңа әлі де
Ауыл жүр айран мен сүт тасып.

Қызықты қаладай «ордаға» ұл,
Ал оған бірден-бір қорғаны...
Базарға салды да бар малын
Қиналып, үй де алып берді ауыл!

Ауыл, бұл алдырмас мұңға ішін
Қасқайып тұрған өр нұр-мүсін.
Қалаң да ауылға
енші алып,

Арқамыз төзбеді ауырға...
Біз, осы, не бердік ауылға
Қаланы асырап, қалжырап,
Қауқары қалмаған шағында?!

Өзен-су, тау-тасты, аспанды,
Даланы...
сәбидей тастанды
Адыра қалдырған күнә аздай...

Топырағы, суы да... тағылым,
Шығысы, батысы –бәрі күн!
Беті ашық тұрған бір кітабым,
Менің ол ең басты танымым!

Тарих тұр тауында, тасында,
Кен жатыр қойнында жасырған,
Жететін әлі жүз ғасырға!

Бәрі тұр қатталып даламда,
Сөйлеймін соны оқып алам да!
Компьютер, интернет... бере алмас
Дүниенің ілімі бар онда!

Далалық дәстүрде тәлім бар,
Керек пе – тегін-ақ алыңдар.
Ауылда ибалы ару бар,
Ақылгөй ата, әже, бауыр бар...

Ауылда мейір де гүлдейді,
Шуағы мәңгілік күнгей бұл!
Жастары еліктеп батысқа,
Кіндігін ашып та жүрмейді.

Ол Ұлы бүгін де, бұрын да...
Сонда өсті қызың да, ұлың да.
Ауылың алыстан қол бұлғап,
Тұрады өз биігі, шыңында!

Пысқырмас қауесет, сөзіңе,
Түссе де қанша сын тезіне
Ауылың келмейді қалаға,
Безіне алмайды өзінен!

Сөзіме сенбе, яки сен, мейлі...
Шамы да ешқашан сөнбейді!
Қазақы рухтың ұясы ол,
Ал Рух ешқашан өлмейді!

* * *
Ауылыңды, түтін исін, қи исін
Кейде еске алып, елжірейсің, ийсің.
Қалтырайсың түссе қысы есіңе,

Несібеме тиген бір дән-түйірсің,
Күпіме де сіңіп, кетпей жүр исің.
Ауыл... сенен шыққан соқыр сүрлеу-мен,
Жырың едім, ұлың едім түбі-үйсін!

Қиналсам да, бой бермеді талабым,
Міне, енді...сені тастап барамын.
Қалмады амал...жүрегімді жаралы
Шың-құзға емес,

Көз жеткісіз бұ шетің, о шетің де
Көктемеде көгерген көшетің- мен.
Өсіп келем-
бір ұлың келеді өсіп,

Өле ғашық өрімтал гүл-өңіңе,
Талас- бұрым,
тал-қайың-білегіңе...
Көз ілмек те емес бұл бұла ұланың

Жырым- сенсің,
қиял да кештіріп ең,
Дастанымның өзіңсің- эскизі де!
Өзіңе ұқсап

мені бұл
өзге жайдың
Тебіренте алмайды ешбірі де!
* * *

Қызыл бидай,
толқиды қарақұмық...
Мол терінен диқанның жаратылып.
Ой мен қырға қалған ба қапияда

Дала.
Егінжай.
Алтын дән-тамаша ұғым!
Ен астыққа арбалды қарашығым.

Өзің көрмей сенбейсің...
сену үшін
Қасиетті алқапқа қарашы, ұлым!

Әуені өзге, сазы ықшам, әні басқа
Сары жазық..Бояуы қанық аспан.
Сарыжазықтың көгілдір қойнауында
Гүл ашыпты ақшылтым адыраспан.

Раң ұшқан.
Жазықтың өңі сұрғылт.
Ойға түсті қыраттың көгі сырғып.
“Елеместен” есті леп...

адыраспан
исі –
дүрия даланың демі сынды!

Ойынымыз оңбай осылды,
Оралмасын оның бек ұқтым.
От ала алмай, о, сұмдық,
Отыздан асып кетіппін!

Орманнан жүр ем от іздеп,
Арманмен жүр ем «жоқ» іздеп...
Ойларын отсыз кеуденің
Ойрандап кетті Отыз кеп!

Не дейін құрбы-құрдасқа
Бұйырмай жүрген бір дастан.
Отыз жыл бойы булыққан
Жанартау болсам, бір басқа!

Не дейін енді, не дейін...
Көбеңсіп қалды көп ойым.
Кешірер ме екен бұл Отыз,
Отызға боппын өгей ұл.

Ол басқа екен, мен басқа...
Батады бұл жай жамбасқа!
Ұлыма үміт артсам ба
Үш жастан енді-енді асқан.

Қараймын оған қуанып,
Қараймын оған жұбанып.
Отыз да жылдың өтеуін
Қайырып берсе, құба-құп!

Бөздей оңып бір кездегі жасыл өң,
Жүдеу тартып қалғаның ба расымен!
Жылай ағып сай-салаға, еңіске
Қалған тұнып бабамның көз жасы ма ең!

Ойдай тұнып қалғандайсың ояңға,
Жүрсем да алыс, сені аңсауды қоям ба!
Сағым мына өнбойыңды шарлаған
Жанымды да баурайтындай, ой, Алла!

Туған жердің төсіндегі «ақтаңдақ»
Секілдісің... сыры ашылмай жатқан қақ.
Самалды да сүйемін ғой сен жақтан
Сәріде есіп, жететұғын «аттандап»!

Жазы-қысы құрғамайтын Бозқағым,
Шыжғырылып бара жатқан қоздағы үн!
Белгісі ме ең ащы-кермек тағдырдың...
Қай-қайдағы қасіретімді қозғадың.

Иә, сол ащы тағдырымды аңсармын,
Оның кермек дәмін талмап, таусармын.
Сондай сәтте «Бойтұмарым - Бозқақ!» деп
Жарты әлемге кеп кетеді жар салғым.

Бозқақ, саған құшағын да жайды түз,
Енді білдік «ақтаңдақтар» жайлы біз.
Қасиет ең сіңген қанға қайғымен,
Жоғалмашы кездерімде қайғысыз!

Нұрақ үсті. Нұрдан шүйке созды ақ таң...
Қашанғыдай бебеу қаға боздап маң,
Ешқашан да ашпайтындай құпиясын...
Барлық жолдар бастайтындай Бозқаққа!

Омырауы тепсініп, қыз-қыз қайнап денесі,
Сағыныштан құса боп, жастығына жас тамып...
Жатыр ару. Кино ғой! Елітем оған неге осы?
Тура қарай алмаймын көзіне оның жасқанып.

Кино болса қайтейін,
болмаса екен соңғы осы ән.
Ернін қызыл шие ғып, айна алдында ол боянды-ай!
Бөгде жанға қор болып кететінін ойласам,

Сол арудың...
түнімен келмейді ұйқым, ой, Алла-ай!

Көздің жауын алды өңі, шықты ол енді көшеге
(Жаны жадау тартқан соң, іздеді ме бір ермек)
Өзі білер бұл жұрттың, мен жайлы не десе де,
Мен соңынан ілестім көлеңкедей сүмеңдеп.

Сен... бәрібір көрмедің. Қан жылаған жүректі
Қызғаныштың талады қызыл иті дал-дұл ғып...
Фильм бітті – аяулы махаббатты жыр етті,
Айтар ойым көп еді, айта да алмай қалдым түк...

...Өмірден бұл баз кешіп, ойдан, мұңнан жерініп,
Теледидар алдында елегізіп отырам...
Мәңгілікке жоғалған бір жалт етіп көрініп,
Мен сүйген қыз бейнесін көрсетпейді экран!

Ес біліп, жаптым етегім...
Өкінішім көп-ақ, жоқ емі.
Білмеймін байғұс әкемнің
Бейіті қайда екенін.

Білмеймін... (дұрыс ұғыңдар),
Осындай сұмдық мұңым бар!
Сүйегі қалды қай сайда,
Білетін соны кімің бар?

Бойымда қаным жатты ойнап,
Ақ жуып, арулап қойған
Қабірі қайда әкемнің?
Уақыт... қалың батты ойға.

Міншіл жұрт мұны сөз қылды.
Басымнан қанша ай оздырдым.
Көрсетуге көрін үлгермей,
Көкем де кеше көз жұмды.

Көз жұмды... дерттен жоқ емі,
Көкірегінде кетті өлеңі.
Қабіріне қайран әкемнің
Топырақ салғанның соңы еді.

Ынтызар болып көптен-көп
Басына бардым... тектен-тек.
Қайсысы? Құдайым білсін...
Қаптап-ақ кеткен көп төмпек.

Көп төмпек... Көңіл лайланса,
Не етерсің, сөнді сол май шам.
«Қарақұрым қорымның
Қайсысындасың, қайран шал?

Бала едім ол кез бар-жоғы...
Басыңды қарайта алмадым.
...Батады менің иініме,
Белгісіз бейіт, салмағың».

Дерегін білмей, о, тоба,
Кеткені-ай көзім боталап.
Құдай-ай, қабір қаншама
Белгісіз жатқан жотада.

Қоңырайып төбе, қыр қалды,
Айтты кеп сөзді жұрт әлгі...
Бейітін таппай, басына
Қоя алмай қайттым бір тал гүл.

Білмеймін (дұрыс ұғыңдар),
Осындай сұмдық мұңым бар.
Сүйегі қайда әкемнің,
Білетін соны кімің бар?

Қарсы алды иісі бұрқырап нан алқабы,
Сабантойдың солқұрлы мәні артады!
Егістікте, нан үшін илектеген
Ашытқыдай атжалдар қарауытады!

Ақық дәнді комбайн асап, құсып,
Жүр.
Сарыадырда масақ пісіп,
Сыпырылып жатқандай күндіз-түні

Түні үйқысыз, кірпігін күні ерте ашып,
Диқандықты етті есте жүрер кәсіп.
Қырмандарға құйылып жатыр астық,
Жол –қалақты транспортер лентасы!

Мен үшін бейнең бір ұлық,
Махаббат сол бір болды арда.
Кеудемнен лажсыз суырып,
Ұзатам алыс жолдарға.

Қалады жаным қан қақсап,
Аулаққа кетсең бірер күн.
Қара да суға қармақ сап,
Қалтқысын баққан біреумін.

Алыстай көрме бір елі,
Отырмын тағы булығып.
Кетердей қолқа-жүрегім
Өзіңмен қоса суырылып!

Қалмадым бармақ тістелеп,
Тұтаттың сөнген от ем бір.
Қолыма оңай түскен ең,
Қолымнан берер ме екенімін!

* * *
Тыншып, міне, кірпігім де ілінді
Естіп сенің қамқор, қоңыр үніңді...
Көңілді етіп құтханамды - үйімді,

Шаңырағымда қалыпты бір шам сөнбей
Жүргенінде мейірімге жан шөлдей...
Енді еш жерден іздесем де таппаспын
Анамды алмастырған жанды дәл сендей!

Аяулым-ау тәні – таза, ойы – асыл,
Сенде анаммен ұқсастық бар, тоба, шын!

Кәдімгідей ақыл айтып, мені де
Оқта-текте «тәрбиелеп» қоясың!

Аналар-ай, алмайтұғын бір демін,
Дауыл шайқап кетпесін деп іргені!
Үйді жиып, кірді жуып, ас қамдап,
Өне бойы күйбіңдеумен жүргені!

Ұрпағы үшін от құшуға шақ қалып,
Жүрегінің бар жылуын ақтарып...
Жатыр сол бір ана атқарар міндетті
Бірі кетсе, екіншісі ап қалып!

Аналарды мойындамау – зор күнә!
Қамқор болып жүрсін деп мен сорлыға
Мейір, пейілін түгел беріп, анашым
Сені тастап кеткендей өз орнына!

* * *
Бір-бір үйдің құп-құйттай жанашыры,
Ұл-қыздың да, жардың да бары, асылы...
Лаулататын демімен отын үрлеп,

Сенің үнің қосылып мендегі үнге,
Тұтанған-ды бір нұрлы от кеудемізде!
Мейіріміңді төктің сен маған, сосын...
Жалғыз ұлға соңымнан ерген ізге!

Қыз күніңе мойныңды бұрғызбастан,
Өтсе де уақыт... көзіңде тұрды ізгі аспан!
Келесің сен... жоққа да барға шыдап,
Моп-момақан қалпыңды бір бұзбастан!

Ұмыттырып аздаған мұңыңды уақыт,
Көкірегіңнен елуің тұр үн қатып!
Бөле-жармай жақсыны, жаманды да
Сенше сүйіп, сенше өмір сүру – бақыт!

Басыңа бақ үйіріліп қонар, түбі...
Өмір мәнін ұғындым сен арқылы.
Дәл өзіңдей әйәй жан елуің не,
Жүз жыл ғұмыр кешсе де жоқ артығы...

Сен барда мен өр, асқақ, жоталы ұлмын,
Қарсы атылам өзіне от-ағынның.
Айдан көке, Зәурекүл апамыздан
Жаралдың ба бағы үшін отауымның!

Талайынан өткенмін мен сынақтың,
Ізгілікті өзіңнен еншіге аппын.
Әлемдегі ең әдемі әйелсің сен...

Шаршатты тағдырдың сынағы...
Қарсы ақтым сұрапыл ағынға.
Бал шақтың елесі секілді
Әйеуір, сен барсың жанымда.

Жасырған сезім бүр жарғалы...
Жасыннан от алды арманым.
«Ах» ұрған сәтімде сәмсіреп,
Қасымнан табылдың, ардағым!

Әй, енді... бәріне мың шүкір,
Әйелдің әр ісі ырыс-дүр.
Мәуеңді төгесің қайда да
Жылдарға ілесіп мына ұшқыр!

Уды һәм балды бір татып ек...
Біз мына оттың өрт-лапылы ек.
Бір бұла қыз едің кешегі...
Аялай алмасам, ғафу ет!

Жаз айы,
жаздың демі неткен ыстық,
Төскейін түздің желпіп тұр аптабы.
Өн бойын шымырлатып өтті еңістің

Жаз айы, жалаң кеуде,
жалаң аяқ,
Асыр сап жүргендей ол кең өлкеде.
Табанын шөңге тілген баланы аяп,

Жаумады жаңбыр, жаңбыр...
қыр құрғады,
Бұрқырап есті шөптің исі небір.
... Аяулы сезімдердей дір-дір қағып,

* * *
Шағылды шыңға үр табы күннің
Сағызды төбе, бұйырғын –маңым....
Шұғамен қырды қымтады іңір,

Кеберсіп таңдай, көбеңсіп тәні
Аптаптан кейін дала үгітіле

Қараша қаздар жөнелді ұшқалы
Қанат суылы ауаны тіле...

Жел құрғақ, дала құрғақ-құрғақ бәрі...
Таластың тобарсумен бір қапталы,
Маңдайын күнге беріп кейуана жазық,
Ып-ыссы қоламтаға тұр қақталып!

Тартады жанарды арбап бақ бәдені,
Ериді таңдайында тәтті әуені.
Аңқасы кепкен адыр, бұйраттар-ай,
Қоярдай бұлттың үрпін қақтап еміп.

Көктемнің ақ нөсерін армандарсың,
Тағы бір тебіреніп, таулар, қалшы...
От-жасын үзігі боп жететіндей,
Қырларда қыдырмалап қалған дауысы...

Ару жоқ асатұғын алашта одан,
Етегін желден басқа... жан ашпаған.
Күні-түн есі-дертін еркі жаулап,
Махаббат аралында адасқан ән.

Ашылмай он екіде бір гүлі де,
Гүл жайнап алдымда отыр құрбы, міне.
Ұзатып барады оны балалықтан,
Бір күні алып қашып бір күнінен.

Бүлінді үркек, сынық мінезі де,
Білінді бүр тепсініп кеудесінде.
Жүрегі алып-ұшып бір өзі иен
Жүріп алды әрлі-берлі бөлмесінде.

Қонатын гүлден гүлге көбелектей,
Ертеңін ойлауына өре жетпей,
Өзгені жалықтырған мына қоғам
Ал оған көрінеді кереметтей!

...Ішінде бұрымдының бұрымдысы ең,
Әлі де бұзылмаған құлын мүшең.
Ертеңге жалғасаң ғой, жалғасаң ғой
Осынау пәк қалпында Бүгінді сен!

Жетісу! Жетісу-ай жәудір өңі...
Телиді тектіге-өнер, көшеліге-ой.

Түсіне ақынының тау кіреді,
Өйткені, тауға қарап өседі ғой!

Тал-қайың қарсы алады келсең билеп...
«Жалғанда гүл біткеннің бәрі осында».
Әнеу тұр омыраулап Елшенбүйрек
Лабасы, Тұздыкөлдің аясында!

Өмірдің бүлк-бүлк соққан қантамыры...
Гүлдеп тұр оғылан жас – онсегіздей!
«Шаншылып әнеу тұрған Хантәңірі
Шапшыған Тянь-Шаньнің емшегіндей!»

Текесте туған өлең –жайдай тасқын
Екпіндей келіп Алатауға өреді!
Төрінде жатқан Құмбел, Айғайтастың
«Жайлау деп жайлауын айт Шалкөденің!»

Оянған ойлар таудың бөктерінде –
Кеңбұлақ, Жайдақбұлақ, бұлақ, бұлақ...
Шапқылап сан тарапқа кеткенінде
Жеткізбес тіпті... қуса мың аттыға!

Ұзарып көкорайы, гүлі де өссе...
Үшқоңыр, Сарыбастау, Сүмбе қандай!
Елімнің қос меңінің бірі – Көкше,
Жетісу секілді оның бір меңі, Алла-ай!

Сен де кел, жүрсе, ақыным, жайың болмай...
Гүрлеген Жетісуда өмір қандай,
Пейілі – байсын өлке Байынқолдай,
Өрлігі – асқақ асқар Тәңіртаудай!

Жүзің тос соққан желге Лабасыдан!
Осында... Жетісуда мың бір емің...
Келіп кет, оның шипа ауасынан.
Сауығар сырқатың да – бір білерім,

Дәм жазып Алатаудың алабына
Келдің бе, балқып ұйып, исіне бер.
Тауда бұл... тынысыңды ашып танауыңа
Жаңбыр мен жаншылған көк исі келер!

Ол иіс болғанда да, жан балқытар
Біртүрлі ... ұжмақ демі секілді иіс!
Осылай ұл-қыз баулып арманқұмар
Отыр ел шетінде, жел өтінде ұлыс!

Ілияс, Мұқағали Жетісудың
Сөзбенен суретін сап, жырмен өрген!
Сәл жүрсем...сұлбасы осы екі шыңның
Жарқ етіп көрінердей бір кемерден...

Келемін өтіп небір жазық, қырдан
Рухымды тауда туған жанша шыңдай.
...Жетісу жарқ етіп көз қарықтырған
Елімнің інжу-меруерт алқасындай!

Мойындауға мәжбүрмін: мен – пендемін.
Қызыл-жасыл ғұмырым – ертеңге мұң.
Тынышымды алды (қайтейін) тиым салған
Оңымда да, солымда.... желкемде де үн!

«Мынау теріс, мынау – оң... оны істеме!»
Білдің бе енді, тарылды өріс неден.
Жүрегіме әмірім жүрер емес,
Біреулермен мұңымды бөліспек ем...

Менде тіпті болмады ұшар қанат,
Мен – қазығын айналып, тұсалған ат...
Мен кімдерге сырымды ашқандаймын?
Тіпті оларға қуаныш, құсам да жат.

Сондай, сондай. Сондай ғой! Сондай бұлар...
Тақылдаған шетінен... «таңдайлылар».
Қақпақылдап, қатардан озған болса,
Қайта үйірге қосуға қандай құмар!

Мойындауға мәжбүрмін, мойындауға...
Біреу – ғаріп, біреу – мәз тойынғанға,
Көшкен елдің жұртындай ойран-топыр...
Ортаңа да қимаймын ойымды арда,

Қиялдың құсын ұшырып жүрем бауырыңда,
Дәруіш сынды сөйлермін қарап жауырынға.
Бәрі де бәрі... өзіңде жүрсем- жарасты,
Деміңнен сабат айығып кетер ауру да!

Топырағыңды жырлап қанша ақын қосты өлеңге,
Жырларын жаттап солардың өскен ем мен.
Туған жер, сенсіз келмейді менің еш күйім,
Ал менсіз... сенің кетпейді ештеңең де!

* * *
Бозталда баяғыдай жидек гүлдеп,
Мамырда татыр жатты қаңсып аппақ.
Айдады солай қарай түйдек-түйдек

Бұлттардың жармасты жел бұйдасына,
Кертартпа қылығын-ай сотанақтың.
Аспан да етек-жеңін жиды асыға
Дегені болмай көзі боталап тұр.

* * *
Мен туған жерде биыл да
Гүлдеп тұр адыраспандар.
Бұлғайды қолын қиырдан

Ажырық-арық ернеуі,
Сол маңда жатыр қой жусап.
Тұщысы менен кермегін
Тел жұмсап, шіркін той қылсақ!

Сілтісі жұқты ерніме,
Көңілдің мұңлық боп емі,
Бұрын соң туған жерді де
Мен бұлай сағынбап едім.

Киесін тұрмын кеш біліп,
Сақтасын соны білмеуден.
Кенелі құмнан кешкілік
Күмбірлеп қайтты бұл кеудем

Жауһар қала, жиырма ғасыр жасаған,
Тарихыңды сенің тастан қашаған.
Жотаңдағы жосылған із, мың жолға
Мен де, міне, қосылдым кеп тасадан.

Құндағыңда уайым ұмыт, мұң ұмыт...
Жұмбағың да көп қой... жатыр кім ұғып.
Бір жағыңда - жеті қат жер қойнында
Жатыр жартың... үні-даусы құмығып!

Жер астында жатыр жартың – ұлылық,
Қапияда кеткен көзі жұмылып.
Тұрған тамшы көз жасы ма ең, Таразым,
Дүниенің кірпігіне ілініп!

Сенің әлі басыңнан көп өтер сын,
Абат баққа айналып та кетерсің.
Жер астында қалып қойған жартыңнан
Қауыз жарып... өніп шықтың ба екенсің!

(Халық қаһарманы, генерал-
лейтенант Бақытжан Ертаевқа)

Ерлігі елге – мұра, ұл-қызға – бақ,
Алашқа біткен арыс жұлдызқабақ,
Баукең туған киелі жерден түлеп,
Қияға қонды тағы бір мұзбалақ!

Жуалы қуат құйып тұр ма қанға!
Тұрады арайланып мұнда атар таң,
Шығады топты жарып, сында тарлан,
Туады құз-қияңда кіл қаһарман!

Қалмадық болып қана құл кісенге,
Елімнің асты жасы бір мүшелден.
«Бақтияр» Артаев та, Ертаев та,
Бағы үшін алты алаштың туды сенде!

Жүргенде баз біреулер «бала» санап,
Отанда орнаса деп тамаша бақ,
Ауғанда от пен оқтың кірді ішіне,
Дұшманнан бейбіт елді арашалап!

Аты ауған жерінде де жатты ұран боп,
Бізге де енді бетін бақ бұрар деп,
Мұсылман комбатты онда ауған жұрты
Құрметтеп, атап кетті «Бақтияр» деп!

Ол да ауған халқы ділін оңай ұғар
Басшы еді жаудан досты дөп айырар.
Өзінің онда атымен аталатын
«Бақтияр мешіті» мен «... тоғайы» бар!

Жастығы от ішінде шырқады әнін,
Ездіктің бұзған жоқ ол құр қамалын,
Өрлігін ұл-қызына үлгі етеді,
Ерлігін ұлықтайды жұрты ағаның!

Елінің берік болат қорғаны боп,
Өмірін, еңбегін де арнады көп.
Бақытжан Ертаевтай генералды
Түлеткен тау елінің арманы жоқ!

Жастығын Отаны үшін қиған түлек,
Болар деп құр уәдеден сый мәндірек,
Ауылынан мешіт соғып берді биыл,
Еліне соғыс емес, иман тілеп.

Жігіті Жуалының жұлдызқабақ,
Қияға біткен қыран бір мұзбалақ,
Ер Бәкең енді «Халық қаһарманы»
Атанып, төсіне отыр жұлдыз қадап!

Дұшманмен ұмытылар ма жандасқаны.
Алысқа самғайтұғын қыраны елдің,
Намысқа суарылған алдаспаны!

Екпінінен тас үгіліп, жар құлап,
Жосылады жазықпен сел-арғымақ!
Бел-белесті бесігінде тербетті
Гүл-тіршілік көктем-қауызын жарды да!

Бұрқырайды жауқазын мен көк исі,
Сол иіске балқып, елтіп,ерисің...
Тәнтілігің қозады бір далаға,
Түтін, ыстан соншалықты жерисің.

Қайшыласқан қанаттардың сусылы,
Тыншымас түн баласына бұл күні...
Еркебұлан өзен жатар баурайда,
Бір бейкүнә сезім сынды бұлқынып!

Күмбірлейді кең дүние...
Неліктен,
Тоғай тынып, қоға-қасын керіп көл,
Кербездене қалыпты қыр...

Тау қазір
Қыздың ұшпа омырауындай деміккен!

Қыбыр етпеген қыс бойы тылсым бақ едің,
Көктемнің әні тәніңе шым-шымдап еніп,
Омырауыңды ашып жұпарға, бүр жамылып ап,
Түндерде төртке ұйқыңды тұрсың ба бөліп!

Сендегі, бәлки, сол күйі сыр да сақталды...
Тобылғысы бүрлеп тұр қазір қырқа, шатқалдың.
Ана бір жылы ұзатқан жасауыменен
“Қыздарың” келіп, о, бүгін бір жасап қалдың.

Құстарың келді, шығартар сақтағаныңды,
Ақтарып таста осынау шақта барыңды...
Селіне тостың кеудеңді сағыныштардың-
Теріскей тұстан құйылып жатқан ағынның!

Где ты, где ты, отчий дом?
С. Есенин.

Туған үй, тумаларын таусыла іздеп,
Жыр болып жетті Есенин дауысы бізге.

Сарғайған сардар ақын сағынышы
Қалды екен қайсы көктем, қайсы күзде?

Аңсадым туған үйді мен де, міне...
«Жетпейді мұндағы өмір елдегіге»
Деп қоям құрдасқа... ащы кекесінмен,
Ал бұл ой бұрын басқа келмеді ме?!

Туған үй секілді еді қоңыраулы ән,
Ақ сүті ақтарылып омыраудан
Тұр ма екен... төрінде бір аунап-қунап,
Шығатын күн бар ма екен, о, құмардан!

Құштармын оны тағы бір көрмекке,
Көзімді суармаққа гүлді өрнекке.
Туған үй жылуын сезіп, демін жұтып,
Жоқ менің өткен күн мен түндерге өкпем.

Берермін алдияр қарт-атаға қол,
Болса аман оған мені апарар жол.
Туған үй – менің кіші планетам,
Әкемнің есімімен аталады ол!

Адамдар жолға шығар сабылысып,
Көңілі алабұрта алып-ұшып...
Пойыздар, автобустар, ұшақтармен...
Жетелеп туған үйге сағынышы...

Тисе дер туған үйге, елге себім,
Көбейсе, көбейсе екен елде Есенин.
Туған үйге өршіген сағыныштың,
Әйтеуір, жоқ секілді жерде шегі...

Шымырлар жүйе-жүйкем солқылдап бір,
Сағыныш, менің үшін ол – қымбат жыр!
...Ауылдың шетіндегі сол бір үйде
Білтесі ондық шамның қол бұлғап тұр.

Тағы да түн келеді...үгіп мені,
Сары уайым-уытын бүріккелі.
Жалғыздан жалғыз сүрер ғұмырымның
Жанымды қалтыратты суық демі.

Отырмын со күндерді ұмыта алмай,
Өзгенің өзің үшін мұңы қандай?
Ілмедің көзіңе де... сол бір кейпің
Көңілімде қалып қойды сірі қардай.

Сәл бұрын ертеңімнен үмітті едім...
Тағдырым бозаң нұрдай біліктегі.

Жалп етіп сөнетіндей сәл үрлесең,
Туладың екен, жүрек, біліп нені?

Көңілім – шаңытқан жұрт елі көшіп,
Жүрегім – бір суық тас, өлі бесік...
Дариға-ай, арманың не аз өмірде
Өзіңді сүйсе бір жан өліп-өшіп!

Сезімім сабаты сел болар халде,
Сен соны қабылдайсың жонарқаңмен!
Осы ғой ошағандай пісіп-толып,
Күндердің күнінде өшіп, солар пендең...

Сәл бұрын ертеңімнен үмітті едім,
Мейлі енді: ұмыт, ұмыт, ұмыт мені!..

Мен жайлы елде көбейді қаңқу әртүрлі,
Іздеп те жүрген жоқпын мен дақпырт-даңқыңды.
Қайтейін, ана-көкірек, есіл жырдағы
Басылмай қалған мауқымды.

Көңілің суып, тартты деп сөкпе жатбауыр,
Өзіңсіз «өгей өлкеде» ұлың шаққа жүр.
Бір барғанымда жеткізе алмаған сағыныш,
Ақтарыл, ақтарыл, ақтарыл!

Ауылға барсам, алдымнан шығар әмірлі үн:
«Бағусыз қалмас, әзірге аман малың жүр».
Құрып кеткір істі қартайғаныңда да (қайтейін)
Қолыңнан алмадым, қадірлім!

Ішінде елдің қалуды ғана таңдадың,
Өзіңді үлде, бүлдеге де орай алмадым,
Шаттығыңды болсын еселей алмадым, ардағым!
Уайым емес қалғаны.

Лып етіп сөніп бықсумен болған отым-ай,
О, қазір мен де күй кешіп жүрмін екіұдай.
Өтуде өмірім қарашаңырағымның бір күндік,
Жылуына-дағы татымай.

Анам-ай менің...
Елеңдеп үнге қырдағы әр,
«Қатыбас» ұлдан күтумен жүрсің бір хабар.
Қаңқу сөздердің қабырғасын сөге қайран ұл

Ақ борық тән есін ап бұлт-бұлт еткен,
Ақкөз сезім санасында бұрқ еткен.

Қашты ақыннан қайран елік үркектеп,
Қарап қала бере ме енді құр текке.

Ілік іздеп, ілесті ақыры соңынан,
“Айым, бәлкім, туар, – деді – оңынан”.
Іздеді ақын күн-түн сол бір құса емін
Ал қыз одан үш мүшелдей кіші еді.

Көрмек болды сезіммен бір беттесіп,
Қыздай алған қосағы тәрк еткесін.
Махаббатты лайлады сол ақын
Әке мен қыз арасында болатын.

Ақын тасып, көбінесе әлгі жырды ойлап,
Сағынады ал қыз кезін сүрбойдақ.
Бейне ол мына тар бөлмеге тұтқындай,
Ақын өзін сезінеді мықты ұлдай!

Жанарына сұлулықты жинайды,
Туа берсе деп тілейді мұндай күн,
Оның аңғал көңіліне сыршыл, ақ
Ақын жары әупіріммен жүр шыдап!

Есіл ақын...ештеңемен жоқ ісі,
Аққайраң ғай көңілі де...
ол үшін
Жақ таянып, түнде ұйқыдан тұра сап,

Жыр жазады өз-өзінен өртеніп!
Тірлігінен ерінің қыз жеркеніп,
Сол бір жырдың бір жолын да оқымай,
“Ақын жары” атанып жүр, о, Құдай!

Не болғанын білсем етті, тегі Алла-ай,
Бүгін тіпті өз-өзіме келе алмай,
Тұтаса бір төніп келген бұлттарым
Жыр-жаңбырын төге алмай...

Өз-өзімнен жалғызсырап, құлазып,
Оталғандай ойларымның біразы...
Ештеңеге зауқым соқпай отырмын,
Иінімнен түсер ме екен мына жүк.

Жалғыздықтың тұтқынында тастамай,
Құтқарса етті... мына жұрттың астамы-ай!
Өзді-өзі боп, өзгелерді көзге ілмей,
Өркөкірек боп өгейсу тастады ой.

Менің тіпті бар-жоғымды ұмытқан
Тән мұздады мынау қарау қылықтан.
Мен сенделдім сылтау таппай сыныққа,
Теңселгенім... қаным көнбей ырыққа.

Мұң бөлісер ешкімім жоқ – долдандым,
Кімге сүйеу, кімге тұлға болғанмын?
Бір анадан жалғыз туып, жалтақ боп,
Жалғыз-жарым жүріп өтер жолда әлгі...

Жалғыздықтан жаныштайды жетемді ой,
Мына адамдар таныс емес, бөтен ғой!
Бүгін, бүгін...неғылған күн? О, тоба!
Бүгін менің туған күнім екен ғой!

Туған күнім... оған мән де бермеппін,
Бірін тездеп ашсам ба екен шөлмектің.
Алабұртып отырғаны көңілімнің...
Бірің келіп құттықтай сал, нең кетті?

Қолқысқалық етсе қайтем, әлдекім
Секілденіп, барын төгіп, бәлденіп,
Өткізбедім у-ду қылып, дулатып...
Туған күнім, сен кешіре сал мені.

Заңы қандай тіршіліктің мына сұм,
Ешкімге де керегің жоқ – туасың,
Өмір сүргің келмесе де сүресің,
Бітпейді ақ пен қараның еш күресі...

Тойғаныңа мәз боп тірлік көшінде
Салпақтаумен жүресің.

Дәм таусылып, үзіледі өмір-ән,
Бәрін жұтар қара жерің обыр, ал...
Туған күні жақсының да жаманның
Тасқа қашап жазылады соңыра...

Сонда мен тағдырымды табыстаппын,
Сезім бар, сенімі жоқ алақанға.
М. Мақатаев.

Танакөз, таңдай ару, меңді қыз ең,
Сезіммен саған деген сең бұзып ем.
Бәрі де өтті-кетті...кем-кетікті,
Қолыңнан келер ме екен енді түзеу?

Түсінем, ол күн кетті оралмасқа,
Шырқалмай күрт үзілді сол алғашқы ән.
Пәк өмір сүру үшін, періштем-ау,
Ешбір жол таппадың ба одан басқа?

Кездеспей көк етікті... көн етікті
Кес-кестеп алдыңды әрі-бері өтіпті.
«Сезім бар, сенімі жоқ алақанға»
Тапсырдың тағдырыңды...

Сорлы анаң сезінбейді деме түкті,
Кіруге қалғаны жер тесігі еді.
Сол ана бауырында өсіп едің...
Түңіле ойланасың несіне мұң?

Иә, кейде махаббат та кешігеді...
Эх, Несібелі, Несібелі.

Сен соған жеткізбедің шыдамыңды.
Көргім жоқ, естігім жоқ мынауыңды.
Серпе алмай сезім атты тұманыңды,
Ақынның аңдаусызда жыры аңырды.

Осы ма, осы ма өмір, осы ма әдеп?
Түскен жоқ қиындық та басыңа көп.
Қайтейін, арды ұмыттың, жарды ұмыттың...
Анамен, мынамен де ашына боп!

Сол-сол ақ, лашығыңа жосылды-ай «құт»,
Ал, мен, мен... ұялтпақ ем осыңды айтып.
Сыланған сұлулардың сиқы осындай,
Сұлулық бағалансын сосын қайтіп!

Мен саған қыста, ақпанда барғам...
Жапырағың сыбдыр қаққанда барғам.
Қайда сол, торғын шәлісін желпи
Шалықтап күлген шатқалдағы арман?

«Гректің талы», «Гректің талы»...
Қозғадың мұңын жүректің тағы.
Тоты-түс таңның қаймыжық ернінде ең....
Мәңгіге сөндің дір еттің де, әнім.

«Гректің талы», «Гректің талы»...
Менің жыр-бесік, жүрек-құндағым!

* * *
Өле ғашық болдым-дағы Өлеңге,
Содан тауып сұлулықты жоқ емге.
Қоңыраулы күймемен ап жөнелгем,

Жыр-арудың жел боп тимей бетіне
Содан бері өбектеумен келем мен!

Сол бір жырдың сипатпайтын бұрымын
Таудан биік болса деп ем тұғыры...

Ол, ол... менің суішкілік ғұмырда
Лайланбайтын тұнығым.

Мөлдіреген жанарына Музаның
Мұң үйірілтіп жүрмесе де қу, зәлім.
Көбейді су, күріш кеміп күрмекке,
Қосылды да кетті ел у-ду дүрмекке.

Сол біреу мұң жүрек қозғап, жыр емес,
Қаламымнан қан төгілді дірдектеп!

Құзғын,құзғын! Тазқара құс,күшіген...
Қырандардың арқасында күн көріп,
Бейшаралық хал кешеді-түсінем!
Ала алмасын жемтігін өз күшімен

Біледі олар!Қайратына қыранның
Қызығады, қызғанады ішінен!
Қыран сорлы қашан жемтік іледі,
Деп те мысықтылеу болып үнемі.

Өлексе аңдып,жанды өлсе деп баяғы...
Қан-жынына тоюды ойлап жүреді.
Қыранға еріп ,қалбалақтап қалмайды.
Қарқылдасып,көрінеу көзге алдайды,

Сөйтіп жүріп қырандардың ерлігін
Иеленіп кетуден де танбайды!
Әлмисақтан құзғын орны-қожыр құз,
Ал қырандар...алыс-алыс самғайды.

Шыға да алмай биіктерге өзі бір,
Қожыр құзда отырса да,,,құзғынның
Қырандарда,қырандарда көзі жүр!

Қуарған далаға жағып,
Көкпеңбек ерітіндісін...
Мынау келген сенбісің, алабажағым!
Кел, төрлет! Еркің білсін!

Тек мені мазаламағын-
Шау тартты еркім-күшім.
Қарындас қуанышым,
Арылмас дертімбісің!

Қабарып жүзі
Қойған-ды биыл қысың да өтпей тегі,
Жаным шуаққа құмар,
Ұшар ем саған

Қанатым жоқ қой менің..
Мейлі, қыс бір аптаға ұзар...
Айтар дат, арзуым көп қой менің!
Елестеттім көзіме

Сені емес, бұл өмірде жоқ бейнені.
Гүлін де қырдың .өзіңе
Бере алмай кінәлі боп сөйледім.
Көктем, келдің бе,

Гүліңді көрдім беткейдегі.
Аруды көрдім ән салған құм шағылдағы
Көлбеңдеп көк көйлегі...
Қалай жеттің қанатыңа тиеп

Дүниенің мұншама ырғағын...
...Әттең-ай, қардың құрсауында қалып,
Үзілді анамның өзіңе жетпей демі!

Ауылда өтті менің көп-көп жылдарым,
Қазір соның бәрі-бәрі-тек елес.
Тағдырдың да тауқіметін, ызғарын
Ағамменен бірге көрдім, жеке емес!

Жолға шықтық атар алдан таңды іздей....
Өмір бізге оғын ерте кезепті.
Қайран анам, қорадағы малды үзбей,
Талдырмады, әйтеуір аш өзекті.

Үйелмелі-сүйелмелі үш мұңлық,
Жетімдіктің басқандай боп өксігін,
Тырбанумен алға ұмтылып, ышқындық
Жоқ пен бардың арасына қос тігіп!

Жетілген де жоқ едік қой онда аса,
/Аға, аға, бұл да тағдыр үкімі-ұқ/,
Кетер ме едік егер анам болмаса,
Жоқ пен бардың арасына жұтылып!

Көңілімізде болған соң ба нар талап,
Таңымыз да бейқұт қана ататын.
Анам түзден отын тасып, арқалап,
Күбі пісіп, диірмен тартып жататын.

Иінімді бір мұң өң мен түсімде
Жаныштайды зілмауыр бір салмақпен.
Ол жылдарды еске алмас та ем,
Ішінде

Бір кез біз де... шарпылып өтіне оттың,
Ұшында өмір-бұтақтың дірілдеп ек...
Жетілдірдің, әйтеуір жетімектің
Бірін салып арқаға, бірін демеп!

Әлгі әзірде... сырласып, күбірлесіп,
Күн нұрына шомыла күлімдеп ек.
Қайда кеттің... Көшейдің құмында өсіп,
Қалдың сонда, құлаққа үнің келед!

...Бұл ғұмырдың белшеден мұңын кешіп,
(Бақ адамның бірінде аз, бірінде көп)
Мен тұп-тура бір ғасыр ғұмыр кешіп,
Жеткендеймін кешеден бүгінге кеп!

Келдім...
кетпейінші деп ардан аттап,
Иініме жүктеп бүтін бір ғасыр жүгін.
Ана-ғұмыр үзігін жалғамаққа

Көшеден бір кемпірді көрсем де мен
Удай ашып, уылжып қалады ішім.
Берсем де өнер еліме, өрсем де өлең
Сүрсем де өмір-

Көк бөрінің тұқымы едің, текті итім,
Табаныңда тапталады көп күйкі үн.
Сен келер деп күттім қанша, ақыры...
Ойда жоқта ашылып та кетті ұйқым!

Ит – қазына, оның сырттан аты аңыз,
Ит жылында көп қой берер батамыз.
«Иесімен қинасын, - деп – итті де»
Аяушылық білдіріп те жатамыз.

Кер кеткендер «Мазалама, ұйқы бер!
Итшілеген өмірің бұл күйкі» дер!
Бес қабат үй балконынан бүгінде
Ісі ілгері кеткендердің иті үрер!

Момын жұртпыз жыл қадірін екшеген,
Тәуір жылды жиі аламыз еске де.
«Құмай тазы шығар» дестік, іргеге
Италақаз жұмыртқалап кетсе де!

Итте де бар кие менен тектілік,
Ал біз оның бар қадірін жоқ қылып,
«Итті мініп, жүрміз ирек қамшылап»,
«Итке темір неге керек» деп күліп.

Үйдің –дағы иті аңдатар күй-тоғын,
Бағзыдан-ақ ата жауы ұйқы оның.

Мақтанса егер қайтқан аңшы аңнан құр,
Ұялғаннан жерге қарар иті оның.

«Иттің сырын иесіндей» біледі ер,
Адалдыққа бастайтұғын жыр өрер.
Өзіне ісі жақпағанның, керек пе,
«Ит терісін басқа қаптап» жіберер!

Бұл жылдың да білінді енді дерегі,
Бір құдайым біледі не берерін!
Залалы жоқ кісіге оның – анығы..,
«Ит үреді, керуен көше береді».

Отбасының күзетер құт-ырысын,
Сүйек-саяқ қана тиер бұл үшін.
Иесіне шынайы адалдығы үшін
Оң көзіңмен қара итке де, Ұлысым!

Тимейді орын текті итіңе төрден де,
Иесіне жағынған ол – шерменде.
Адамға адал серік атам заманнан,
Бәрі де итті сыралғы дос көргеннен.

Тауарихтың төсінде із-белгің қап,
Қосыларсың сен де дәуір-толқынға.
Сені, сені... айналсын деп тілейік,
«Ит басына іркіт төгілер» жылға!

Күйреді кешегі өмір-“қымбат хандық”,
Санада сәби болмыс құндақталды...
Соны енді сам-соз күйде жырлап, қалғып...
Жүктеді жүрегіне мың батпан ғып.

Құландай жеріп, тастап жүр қағын да,
Көне ме бірақ, құрғыр жыр дамылға!
“Тентегін” бесігіне бөлеймін деп,
Жүгірер бірде онда, бірде мұнда!

Дөңбекшіп ұйықтамайды ақын...
Ол да
Ең басты жырын әлі айта алмай жүр,
Жанартау жарылмаған жатыр онда-

* * *
Аяулы жар, аяулы жар,
Қыз Жібек, Ақ Баян бұлар.
Қарап қас пен қабағыңа

Тағдыр қосып, жарасқалы
Иба, ізеттен әрі аспадың.

Мөлдір, әсем әлемсің ғой,
Құпияңды әлі ашпадым.

Тамсантып таңдайға үйірілер шербетіменен,
Оятты мені ақ таңда тербетіп өлең.
Орнынан тұрып барады соңына ертіп,
Қара түн көлеңкесін жерге түнеген.

Қалып қойған қиянда бір аралдай,
Көкжиектен көзімді тұрам алмай.
Өзіме-өзім жұмбақпын...әлі күнге
Жібі түзу бір жинақ шығара алмай!

Әкім болса бір ағам,бір ағам-бай,
Қарасу да татырмас бірақ,алла-ай,
Қадір-қасиет қалсын ба ақыныңда
Өзі мұндай болғанда,жыры анандай!

Бірдеңелер бердім-ау елге мен де,
Есіл-дертім,әйтеуір болды өлеңде!
Топырағы аралдың құрылыққа
Қосылады –теңіздер шөлдегенде!

Жапан түзде жалғыздық мұңы меңдеп,
Көкжиекке үмітпен үңілем көп.
Көк жүзіне кеудемнен сүрлеу түсер,
Қауышармын таумен де түбі мен деп!

Мөлдір көл бар, білсең, менің ішімде...
Не болса да оған қылау түсірмен.
Мені үнемі қоршалаумен жүреді
Өңімде ару, періштелер түсімде...

Тілімде - бал, көмейімде -өлеңім.
Құдай басқа не салса да көнемін.
Тауды, тасты аралаумен туғалы
Жаны мөлдір адам іздеп келемін.

Бір күн шыңнан естілер-ау жыр-әнім,
Құбылаға бетімді де бұрамын.
Мөлдірімді мөлдіріңе, арда ару,
Сарқа құйғым келеді де тұрады.

Қызықтырмас оларды ұлы іздер де!
Асты, үсті –тас, дөп-дөңгелек «дүние» атты
Диірменге тартылатын біз-пенде...

Өзіңді өзің тани алмай жүргенде,
Түсесің де кетесің сол диірменге.
Қауызы қайсы, дәні қайсы –айырар ол,
Солай қайтар кеткен есең күндерге...

Солай сенің бар-жоғы екі мүшелің
Кеселеп көз жасыңды да ішеді.
Шыр айналып шар тасына баяғы...
Біз түспейміз, тағдырымыз түседі.

Ойларымыз буырқанып іштегі,
Өмір сүру үшін өң мен түстегі
Келеміз біз дүниеге «шыр» етіп,
Уақыт, сенің диірменіңе түскелі!

Қашалғандай тұрқың мәрмәр тасынан,
Суретіңде ойға шомып отырдың...
Бұрқыраған бұйра-бұйра шашың, ал...
Бұқтырманың толқындары секілді.

Сағыныш-ән жетелеп сол күндерге,
Күтудеміз, үзігіндей жасынның
Бір жарқ етіп шығардай боп мінберге
Артқа қарай сілкіп тастап шашыңды...

Айттың бәрін көңіліңе кір жасырмай...
Келетінсің, кететінсің қайтадан
Елге деген аңсар-мауқың басылмай.
Сен жайлы енді орман шулап айтады ән!

Орман айтар, толқын айтар, жел айтар...
Сайқан, Сауыр толғайды жыр сен жайлы.
Сол күндерге сағынышымды да молайтар,
Самырсынды сазға сіңген балдай мұң!

Шыңғыстайды шимайлады жиі ізің...
Тыншытпайды өйткені сол шер-мұңың.
Шайқалтпастан шаңырақтай мүйізін

Соңыңа із тастап ақтың, жасын-ән,
Жаһаннамға теліп жүрек отыңды -
Түскен сәуле өр Алтайдың басынан,
Ойда жоқта кетілдің!

Бұл білгенге, жүрек тыншып бір ұлы,
Көзін сәтке ілуі!
Ой, сезімнің тұңғиықтай тұнуы,
Табиғаттың табиғатқа сіңуі!

Шыңғыстайда туған ұл-қыз бүлдіршін,
Қасқа құлын, сан дүлдүлден озар тай,
Болды бүгін өздері де бір-бір шың...
...Соларменен биіксің сен, өр Алтай!

Қойнауың қыс - құт, қоналқаң - жазда,
Шоң Шығыс, маған таныс келбетің
Қалихан, сосын Оралхан жазған...
Сендегі ұлы ағыс тербетіп!

Баһадүрлерім байсын өлкенің
Бір сүйемін де жатқа бермепті!
Қалың қолдай боп қайысып өркені,
Қараорман тауға қаптап өрлепті...

Қайығын майлап, күйбеңдеп кержақ...
Омарта баққан оман жұрт еді.
Жетті біз мінген болдырып өрге ат,
Қараусын көрсе, одан да үркеді...

Тұқымы ед бұл бір қасқа құлынның
Орағаң жар сап іздеген де еді...
Қиянға кетіп, асты адыр, құмды...
Қайта оралды енді - бізге көнбеді.

Тосырқай ма әлде, өз қағынан жеріп,
Қосқалы келдім бәйгіге оны...
Тәуекел! Бәрін бағынан көріп,
Дүлдүлдігін де әйгілер озып!

Атымды желіп жүрсе артық көрдім
Тізгіндеп, тіздеп аяңмен келем.
Алдымнан шырша иісі аңқып берді…
Аяулы ед, Шығыс, саяң не деген!

Омырауыңнан есіп жұмақтың демі,
Сабат қойнаулар жылымдай тартып,
Барады жалғыз шырақ түндегі -
Зайсанның қалың нуында ай қалқып.

Өскемен әне-еу, дара сымбаты,
Қойнауы - кеніш, әр тасы қымбат,
Ертіс пен Үлбі сағасындағы
Елімнің меруерт алқасы бұл нақ!

Бұқтырма, Нарын, Қалжыр мен Үлбі
Суына шолп-шолп құлайды күміс.
Жатыр ма кернеп ән-жыр көгіңді,
Шежірелі Шығыс, шырайлы Шығыс!

Құлыншақ кезі түсті ме есіне...
Шұрқырай кісінеп берді атым... кенет!
Өзіңдей асты, үсті несібе
Кенді өңір үкілер бекзатын демеп!

Түскеніне де тәуба өзіңе жолым,
Болған ең көптен бір ғана дертім.
Баурады бірден мені де, оны
Үйіріп әкетті үрзада көркің...

Шығыс-ай, Шығыс! Ұжмақсың өзің...
Көзімді тіпті түнде де ілмедім.
Оралхандарды оятқан сезім
Қонды ма маған... білмедім емін.

Омырауыңнан исің бұрқырайды кеп,
Жаңбыр-көз жасың көгалға сіңді...
Ауылыма енді (бір Құдай білед)
Ораларымды, оралмасымды...

Құмның бір өскен еді ол қолатында,
Жиделер әр жаз сайын гүл ашатын.
Жыры мен сырын алғаш дала тыңдап,
Жайды елге жел күбірлеп Күләш атын.

Ұяңдау, гүлдей нәзік қыз десек те,
Мұң іліп кірпігіне бүр ашатын.
Ел-жұртын күнде еске алып түзде, шетте
Ілкі үні ұлт үніне ұласатын.

Тілегін қоса өріп тілегімен,
Үлкенге, кішіге де сыр ашатын.
Өткізер елдің мұңын жүрегінен
Айтатын сіңлілеріне сұраса-ақыл.

Сол үшін керек кезде отқа айналып,
Серт ұстап семсер-сөзді сынасатын.
Жүретін базбіреуге жақпай қалып,
Дерті -өлең, жүрегі-шер, «кінәсі» -ақын!

Өршіл ол, бойында бар аруақты құт,
Бас ұрмас алдына кеп ұнаса кім.

Көп жерде ақындарын ардақ тұтып,
Аялай алмай жүр ғой, рас, әкім.

Арлы ақын, ару ақын, асау ақын,
Өткізген Бозарықта бұла сәтін.
Бұлақтай Үшаралдан бас алатын,
Сонан соң ұлы айдынға ұласатынІ

Елді ойлап, ұмытатын бас қамын да,
Алдымен ауыл жайын сұрасатын.
Қырандай алпыс-шыңның асқарында
Саңқылдап үн қатады Күләш ақынІ

Жаз еді, жаздың күні жайдары еді,
Болатын аспандағы ай да әдемі.
Жоғалттым жанымдағы жарқылыңды,
Жастығым, жалын күнім қайда менің!

Ай нұры ақ жүзіңді аймалаған,
Сол күнді сағынышпен ойға да алам.
Дариға-ай, дүниені шыр айналсам да.
Өзіңдей жанды табу қайда маған.

Іздеймін, үмітімді бір үзбестен,
Сол кеште көгершіндер уілдескен
Сен тұрдың құшағымда, уысымда ай,
Бақытты жанның мен де күйін кешкем.

Сол тұста ғашық жандар күтті арманды,
Көз жасы секілденіп шықтар қалды.
Тәтті екен, сүртіп тастай алмадым ғой,
Ерніңнен ерініме жұққан балды.

Танырмын, бәлкім мүлде танымаспын.
Мен саған құшағымды тағы да аштым.
Шек бар ма құдіретінде ғашықтықтың,
Махаббат буына сол әлі маспын.

-***
Үнсіз егілдің... үкі де тақтың үмітке,
Мұңыңды бірақ, жасыра алмадың күліп те.
Қайран ару-ай, көз жасын құйып көзеге

Торығып жүрмін, төңіректің түгел бәрі – қыс,
Мейірімнің менде қалғаны – саған сағыныш.
Дүниені кезіп, жылуыңды іздеп қаңғырып,
Елбе де делбе боп жүрген мен бір дәруіш.

Баяғыдағыдай... емінем ыстық деміңе,
Жоғалтып алып, іздеумен жүрмін сені мен.

Жүрегің, жаным, әлі де «мен» деп соға ма,
Қорғансызым-ай, тілегін маған теліген.

Қай тұста қалып қойғансың өзің, қарағым,
Жүрегім, жаным жай таппай іздеу саламын!
Қайта ашып қарап, әйтеуір сені тапсам деп,
Судырай сусып жабылған жылдар парағын!

... Өзіңнен мәңгі айырылған тұстан баяғы
Басталды менің азабым!

-* * *
Білем, білем сендей жан табылмасын,
Сезімнің бұл еркіме бағынбасын.
Арамызды бір өзен бөліп тұр-ау,

Көмкеріліп келбетің кіл сағыммен,
Қалай ғұмыр кешкенсің мұнша мұңмен.
Әр таң сайын білсем деп хал-жайыңды...
Арғы бетке тұрамын үн салумен.

Енуі үшін балқыта сүйекке де от,
Бірін-бірі сүйетін жүрек керек.
Көпірден де аман-сау өткізеді
Сезіміміз құлатпай сүйеп, демеп.

Бақыттың не екенін сезер ме адам,
Оны-дағы сыйлаған сен ең маған.
Сезімменен селбесіп күн кешіппіз...
Бөгет бола алмады өзен де оған!

* * *
Көз ілем бе,
сенсіз тыншып, ішем бе ас...
Өзіңменен ешкім де тең түсе алмас.

Иемденіп жүрем ылғи сыртыңнан
Менен кіші болсаң да екі мүшел жас.

Мені ұғатын болса өмірде бір адам
Ол да сенсің... Әр кезде де жүр аман!
Келіп-кетіп тұршы, қарғам, күнара...
Қанша жаста екенімді сұрама!

Жаста тұрған ештеме жоқ, меніңше...
Қайтем енді! Тағдырыма телінсең,
Түсімде де сені көріп көз ілсем,
Сенсіз өмір сүре алмасым сезілсе!

Әй, қу қыз-ай! Пәк едің ғой күнәдан,
Сенің-дағы көңілің маған бұрады-ә!
Байлады ма оққа... қайран басыңды
Әңкі-тәңкі етті ме әлде, бұл ағаң...

Айдай ару... ернінде уыз табы жүр,
Өмірі сорға бастады ма тағы бір!
Махаббат та сәби сынды, сүйді ме –
Қанша жаста болсаң да, оған бәрібір!

Жаз, жаза бер ақынға арнап хатыңды,
Келіп-кетіп тұршы әйтеуір, ақылдым!
Басқа ойым жоқ, басайын тек мауқымды
Басынан бір сипап махаббатымның!

* * *
Бұдан басқа бақытты мен сұраман,
Бүгін ғана қолым жетті, міне, оған...
Мына көптің ішінде жүр (қуанам),

Менің әрбір қадамыма қуанар,
Мені көріп көңілі көншіп, жұбанар
Екі адамның арасында болатын
Махаббатқа мойынсұнған пірадар!

Көктемге де ұқсатамын өзін бір...
Көз алдыма әкелді жас кезімді,
Күрсінумен жатқан көптен көңілімде
Көсеп-көсеп жіберді де от-сезімді.

Сезім солай жайнап берді шиендеп,
Жүрегімнің шығандады жыры өрлеп!
Іздеп келіп бірер апта көрмесем,
Мойныма да асылады «сүйем» деп!

Менің де ол жан сарайымның ілкі емі,
Жоқ өзінің хор қызынан бір кемі.
Ойнап, о жер, бұ жерімді түртпектеп,
Алпыс екі тамырымды иітеді.

Мен дегенде ниеті жоқ тарынар,
Ерініме ерінінің балы – нәр.
Еркелік, наз, сұлулық па... бойында
Әйелге тән қасиеттің бәрі бар!

Кетіп еді басыма бір қонбай құс...
Мені әйелге құштар еткен қандай күш
Шыққанында аузыма ата сақалым...
Сенер-сенбес халде жүрмін мен байғұс!

* * *
Батпан мұңнан сәтімде бір айыққан,
Атты алдымнан бар жасауын жайып таң...
Ойда жоқта көңілімді ұйқы-тұйқы етіп,

Құдірет-ай, қандай ғажап мына шақ!
Сенің мендік болғаның ба рас-ақ.
Жан дүнием ...жылдар бойы мүлгіген
Жырлап кеткен секілденді тұра сап!

Қиял құсым көкке қағып қанатын,
Таңдайымнан бал боп өлең таматын.
Мөлдір, жұмбақ әлеміңе жетелеп,
Сезім-өзен алабұрта ағатын!

Бақыт сәтін бастан аз күн кешірдім,
Сосын қиял әлеміме көшірдім.
Сылаң қағып соңыңа аз күн ерттің де,
Өзің жаққан алауды өзің өшірдің.

Көктен қарап пенделерге жердегі,
Хордың қызы жетеледі- ермедім,
Жырлар, жырлар мені күн-түн тербеді...
Жүзі ортадан ауған шақта өрмегім,

...Мен туралы ел не десе о десін,
Көз алдымда тұрар әр кез елесің.
Бәз қалпыңда мейлің көнбе, мейлің көн
Қиялымда өмір сүре бересің!

* * *
Болды да тұрды дегенім менің,
Ай сүйді ақша бетімнен.
Маған арнаған өлеңің-демім,

Әйтеуір, жеттің қиырдан да аман,
Сағыныш дейтін ағын-сел.
Ойда жоқ жерде бұйырған маған
Бармақтай ғана бағым -сен!

Көктемді кірпігің тұр ма жасырып,
Оянар ашсаң көзіңді.
Иінағаш алып ырғала басып,
Бұлаққа барған кезің-ді...

Бейне бала боп кеткен жігіттей,
Ерке назыңа бөлендім.
Қыс ортасында көктемді күтпей,
Жандүнием бүрлеп жөнелді.

Уа, ақ қанат періштем менің,
Келдің бе арман елінен.
Тоңазып жатар теріскейдегі
Лекіген көктем демі –мен.

Бұл Құдай пендесін
Есіркеп, ескерсін.
Жасырам мен несін,
Сүйем, ал... не істерсің!

Ерніңе сүліктей
Қадалып... ал сүйдім!
Сені іздеп, біліп қой,
Сол жағым шаншиды.

Бұ құрғыр сезімді
Күй қылып шертеміз.
Жоғың тез сезілді
Қайдасың, ерке қыз!?

Жаныңда жүрсем де,
Көзіңді салмайсың.
Көңілім – бір сенде,
Сен... бөтен жандайсың.

Өзісің бақыттың,
Сен үшін құт ем мен.
Созбайық уақытты,
Дәл қазір... күтем, кел!

Бір-бірін үлкен тірек дер
Түсінде, мейлі өңінде.
Табысып ынтық жүректер,
Соғады бірге өмірде!

Көнсем де тағдыр-пәрменге,
Қиям ба жатқа өзіңді.
Аялап өтсек арман не,
Арамыздағы сезімді!

Жандардай айтар жоқ сөзі,
Сүйіссек бәрін ұмытып,
Жіберуші еді от сезім
Аяздың өзін жылытып.

Бөлісіп балдай сезімді,
Құшсам-ақ болды өзіңді
Арманға толып құшағым,

Келбетің сенің ақ қардан,
Құшағымдағы тәтті арман...
Жеткенше құстай ұшамын
Өзіңе алыс жақтардан!

* * *
Баурадың менің жанымды,
Сұлу жүз, сыңғыр күлкіңмен.
Қасымнан әр кез табылдың,

Сұлуым сенсің ұнатқан,
Мен үшін Ай мен Күндейсің.
Жанымды бөлеп шуаққа,
Еркелеп дәйім жүргейсің!

Қалауы сенсің көңілдің,
Сен жаққа құстар ұшырдым.
Өзіңсіз мынау өмірдің
Мәні де жоғын түсіндім.

Жаны асыл, ғашық жандарға
Күн кешу қиын сезімсіз.
Дүние көркем сен барда,
Қызық жоқ, бірақ өзіңсіз!

Тіл қаттың көктем жақтан сен,
Мен бүрсең қақтым күзімде.
Ғұмырым-гүрлеп аққан сел,
Қалмапты-ау түк те ізінде.

Аға боп алға түстім мен,
Шашым да тартты буырыл.
Шарпысқан отты ұшқын-мен.
Бойымда жастық буы жүр.

Көк пенен жердің көбесін
Бұзып та жарып өтетін,
Арманның қуып елесін
Жер түбіне де жететін.

Арудай ашық маңдайлы,
Омырауы дір-дір еткен,
Жастыққа ілесе алмаймын
Жамау да жасқау жүрекпен!

Талбойыңа телиді тамызда нәр,
Азды-көпті өмірің қарызға алар.

Адам келіп-кетеді дүниеге,
Ал соңында... әр алуан аңыз қалар.

Аңыз қалар, өз-өзін өртеп өтсе...
Өмір оны есіркеп, еркелетсе!
Қасірет қой тек келіп, кету деген...
Жасы көп қой төгетін ерте, кеш пе!

Бірі самғап шығандап, бірі ұша алмай,
Бір-біріне жақындап жұғыса алмай...
Саяқ ғұмыр кешуде қаншама жан...
Көзі-жұмық, көкірегі-қуыс, алла-ай!

Жүргеніңде қол созып көктегіге,
Енді жете бергенде көктеміңе...
Өте шығар тұсыңнан бір жалт етіп,
Білінбейді келгені, кеткені де...

Арманыңның желкенін керіп көтер,
Тұтқынында қалма оның көніп бекер.
Аңыз болып қаламыз, құрығанда...
Біз қаламыз, өмір ғой келіп, кетер!...

* * *
Орман қалар, қисаймастан бір қылы,
Арман қалар, ашылмастан бір гүлі...
Жамалы – жас, қызыл-жасыл дүние-ай,

Өшер мың нұр таң жұлдызы жанғанда әр,
Түгесілер жерден, көктен алған нәр.
Жер томпайтқан бір-бір төмпек, бейіттер...
Бәрі де орта жолда үзілген армандар.

Адамда - өмір, ал әлгі ажал мергенде – оқ,
Шаһит кешті қаншама жан шерден көп,
Бәрі арманда кетті, арсыз өлімге
Бірі де оның ризалығын берген жоқ.

Өкси-өкси өмір кетті көзінде,
Санада өшіп, семіп жатты сезім көп.
Бәрібір ғой: безін, мейлі безінбе...
Өмірді өлім табады екен өзі іздеп!

Махаббат, ол – тек қана сезім емес,
Адамыңнан айырылудың өзі де – кеш...
Ол екінің біріне қона бермес,
Бір жалт етіп көрінер көзіңе, елес.

Ақ сезімнің шырағын жақ, күлімде!
Біреуге бар діліңмен берілдің бе –
Қолына қон құсы боп пәк күйіңде!

Жатар бір сыр жүректің ол түбінде,
Көрінсе де біреуге ерсі мүлде,
Тәніңмен де, жаныңмен басы бүтін
Берілу ғой біреудің меншігіне.

Ол не өзі... әлсіз бір шақалақ па?
Күйе жағар ұғым ба «лақабы» аққа?
Өз қолыңмен басқаға беріп қойып,
Жүру деген «ах» ұрып... махаббат па?

Оның, оның... ыстық қой мұңы мыңға,
Махаббат, ол – бағыну бір ұғымға,
Қосылуы жастардың бір-біріне
Ылайлатпай ешкімге тұнығын да!..

Мың сайран күй кешкен сол тұс лайланып,
Көңілінен бұл-бұлдай ұшса ай-дағы...
Ғашықтардың өледі ол көкірегінде,
Кете барар періште-құсқа айналып!

Махаббат! Ол екінің бірінде жоқ,
Не болмаса бірінде аз, бірінде көп!
Жанып-өшіп тұрады өлеусіреп,
Сезімдердің ұшында дірілдеп от!

Бұлт шалса бір сәтке, күніңде де,
Жұлдыз, айсыз қап-қара түніңде де,
Қасиет те, қадір де, құн да қалмас
Исі алынып, жұлынған гүліңде де!

У татиды кір жұғып бал-шырынға,
Күнде өледі бір өлең таң шығында...
Шамын жағып басқа үйдің кеткеннен соң,
Қалар дейсің махаббат қай сұлуда!

Уайым кешіп, бір жылап, бір күлу де,
Іңкәр болып біреуге үздігу де,
Жарасты ғой бәрі де жастық шақта...
Аруларды сүйсең, сүй қыз күйінде!

Махаббат, ол – жүректің бір тынысы,
Шарап та емес тауысар бір күн ішіп.
Ажырасып-қосылып жүргендердің
Шаңырағына қонбайды үркіп ұшып.

Аяулы ғой махаббат өз кезінде,
(Кешіккен соң, дайынсың өзгеруге).
Жеке хандық құрады өз әлемінде,

Жеке-дара... түспейді ол бөліске де,
(Ол жайлы әлі жазылар көп іште өлең).
Махаббат, ол... тілсіз тіл – бір тұңғиық,
Көзбен көріп, білу ғой тек ішпенен.

Әлдеқалай кір жұғып, тез былғанып,
Мұңлық жандар сезінсе өзін ғаріп.
Кетер ұшып махаббат өз көгіне...
Ал соңында тек сүю, сезім қалып!

Ол елге әлі ешкім де салмаған із...
Бірімізге-біріміз жалғанамыз,
Тек сол сүю сезімі ғана әзірге,
Махаббаттың соңында қалған аңыз!

Домалап түскен қауызыңа мен бір түйір дән,
Бесікке барып құйылғам,енді...қош, кеңдік!
Тірлікті тойлап бес күндік қана бұйырған,
Көшеді күндер-көшпенді!

Пәк өмір сүрер мекеніме ендім “іңгәммен”,
Табиғат-анам бесігіне бөлесін.
Тұрмайды баста бұл дәурен,
Көк орамалын бұлғаумен

Таңның арайы, таң құсы-бұлбұл үнінен,
Оянып үміт, армандар қанат қағады.
Табанымның астынан дулы дүнием
Дүбірлей көшіп барады!

Таулардың көлеңке ұйып аңғарына,
Бұлтқа шарпылған жоқ таң нұры әлі.
Көшенің қызыл-жасыл шамдарына
Сыбырлап айтумен тұр жаңбыр әнін.

Маңайды басумен тұр сылбыр түнің,
Жаңбырдың тынбай былдыр-былдыр тілі.
Көз жасын көктің күн-түн сорғалаған
Майысар көтере алмай түн кірпігі.

Өмір сүріп жатырмын ғой елде есен,
Соған да шүкір, елім өссе мен де өсем.
Ақынмын деп, әкімқара қолынан

Айырылғанда әкемнен, тым балғын да ем,
Сонда да өліп қалғаным жоқ, бармын мен.
«Бүгін де аман екенмін-ау, шүкір» деп,
Қуаныса қауышамын әр күнмен.

Солай күндер өтіп жатыр даң-дұңмен,
Әкімдердің көргенім жоқ алдын кең...
Қай-қайсы да тақияма тар келмес ед,
Үй ме, жер ме? Атақ па? Не алдым мен?

Ел деп, жер деп суға түсем, кешем от,
Махаббатпен сүйем және неше көп.
Ал біреулер... «елге еңбегім сіңді» деп,
Алып жатыр, алып жатыр еселеп!

О, оларда көңіл бөлек, күй де ерек,
Соқыр сана қоғамды да билемек!
Естен тана елін, жерін сүйген бұл
Сорлы ақынның басында бір үй де жоқ!

Дүниенің кірпігіне сүйенген,
Мен – түйір жас... алғыс алам жиі елден.
Жотамды да босатпаймын жүктен бір,
Отанды да алмай-бермей сүйем мен!

Мен қоймаймын өлеңге бұл... нүктені,
Оған қайта көп-көп арман жүктедім.
Бұқар, Дулат, Абайлардан басталды ол,
Мұқағали, Қасыммен де бітпеді!

Ол бар Адам, Хауа ана өмір сүргелі,
Мың-мың ақын көкірегінде – жыр кені.
Уайымнан құтқарады, құрғатып
Арулардың көзі жасын сүртеді.

Түндерде мен өлеңімді көрем де ес,
Ұшам көкке, көз салмаймын төменге еш.
Өтті алдымнан жасауы мол, жазы мол,
Мәңгілікке бет түзеген өлең-көш.

Мазалай да бермеймін ғой оны көп,
Соңына ердім, көкірегіме толып от.
Біздің өмір бес күндік қой, бес күндік...
Ал жыр көші бітпес, оның соңы жоқ!

Өлең – дертім, табылмады түк те емі,
Мейлі, бәрі, түске айналсын тіпті өңім...
Мен қоймаймын өлеңге бұл нүктені,

Даланың түні куә, таңы куә,
Тұрасың күліп көңіл – айнамда да.
Сендегі сезімнің от-жалынына
Кезігіп қалдым екен қайдан ғана!

Кезіктім, сол-ақ екен, отқа орандым,
Көзімде бір жалт етті, бәлкім, ұшқын.
Ауыл-ау, түбінде сол шөпқораңның
Татып ем дәмін алғаш бал сүйістің.

Аттаппыз келер күнге...
аппақ таңды
Аппақ қыз құшағында тұрып қарсы ап.
Сырды сол түнде айтылған жаттап та алдым,

Бойында бойжеткеннің діріл барын
Аңдадым, қызығым жоқ одан бөтен.
Ауыл-ау, өзің тұрғай түнің, таңың
Аяулы болатыны содан ба екен!

Сезім көрсем, бесікке сап өбектеп,
Ақынға да айналамын мен ептеп.
Сезімдерге шүп-шүп толып кеудесі
Ақтарылып кетті дейсің кенет... көк!

Жасы ма бұл Тәңірінің көзінің,
Сыбдыр-сыбдыр әуенінің өзі – мұң.
Жер мен көктің арасында аңырып,
Ебіл-дебіл болған қайран сезімім!

Астаң-кестең жырын жазып ең ұлы,
Жатыр тамшы теңізіне шомылып.
Жасын ойнап, аспан жерге түскенде,
Көкке шығып кетті ме екен көңілім...

Біз келеміз еріп өмір көшіне,
Күдікпенен қарайлаймыз кешіне...
Арты өліммен бітетұғын болған соң,
Өмір сүріп жүрміз осы, несіне?!

Артқа тастар бұдан басқа жоқ енді із:
Жұғысайық (бір-бірімізге бөтенбіз),

Тіпті бұлай боларын да білместен
Өмірге ақыры келіп қалған екенбіз...

Ұмытылып қалады ертең көп есім...
Ал әзірге... өмір сүріп келесің!
Лажсыз өмір көшіне де ересің,
Алдан жақсы күн туар деп сенесің...

Не апарасың «өміріңе» келесі?
Ойланатын, қиналатын жер осы.
Мұны ешкім де білмес, бәрі-бәріне
Уақыт қой, уақыт қой төреші!

Тағдырлары жартасқа ұрып кемесін,
Дүниені ойлап, қуып соның елесін,
Тек бай болу жаулап сана-өресін...
Адамдардың жия алмай жүр көбі ...есін!

Оңашада ойхой, бір толғандым-ай,
Жарылам ба ағымнан зордан бұлай.
Түртіп қойсын, қаламым қайда менің,
Күнімді оған қаратып қойған құдай!

Құлағың сал сырыма сәл-аздаған:
Қағаз – сәждем, ал өлең – намаз маған,
Ойымды сол күйінде бұзбай-жармай,
Осы қалам түсірер қағазға да!

Сан өткелден келемін, рас, өтіп,
Жыр-дарияның жоқ шығар, сірә, шеті...
Қуанышымды, тіпті мұң-қайғымды да
Қаламымның құямын сиясы етіп!

Көкірегімнің атқылап көк бұлағы,
Саусағымның ұшына кеп құлады...
Құрғыр істен қолым қалт етсе-ақ болды,
Қаламыммен қауышқым кеп тұрады!

“Батырлықта-тараздықтай,
жомарттықта-арабтықтай,
нәзіктікте-ирандықтай,
шешендікте-хизжаздықтай...”

Тараз, сенің іргеңді ғұн қалаған...
Айналдың тұл даладан гүл қалаға!
Керуен кіре тартқан күнге беттеп,

Бір соқпай өтпейтұғын бұл бекетке.
Парсы да, қытай, соғды, славян да,
Өзіңде апталап, күн-түн аялдап,
Ағылып бұхарлық пен хиуалық,

Тәңірім құбылаңды шұғыла ғып...
Жататын қан базарың қызып ерен,
Ататын таңың азан үніменен,
Шеберің асфаһани қылыш сомдап,

Өнерін жайды төрткүл дүниеге!
Қымызың, хұсни-хор сұлуың да
Шайырдың жыр боп түсіп буынына,
Көріктей күре тамырың бүлкілі де,

Жататын тынбай соғып күн-түнімен.
Сыртынан сарайшықтың жәймен шола,
Сұқтана қарап өтті Ай қаншама,
Көп қырсық кіндігіңе байланса да,

Көк бүршік гүл күліңе айналса да,
Феникс құстай қайта құлпырғансың-
Әлқисса, бір сүрініп, бір тұрғансың.
Далалық өркениет үлгісін де,

Аман-сау тұрсың сақтап кірпішіңде.
Ғажап-ақ дәуірнама басқан таңба әр,
Қағанат дәуірінен қалды тас бал-балдар.
Алапат қырғындардан басталған зар,

Азалап шерін көміп тас қорғанға...
Аманат- адамзатқа тағылымың!

Талас-қала...ғұн қаққан бір қадасын,
Дабыра болды даңқы да Т ұрфан асып,
Мыңжылдықтың ол да елең-алаңында
Қанмен жазып бастады жылнамасын!

Оның қаһармандығы-бір ертегі...
Іргесіне қайтты он-сан түмен келіп!
Түйіле кеп қаншама кәр төккенмен,
Бұза да алмай қыш-қорған кіреукені.

Өтпеді оның жазы да, қысы да тек,
Ат ойнатты талай жау тұсына кеп.
Көп түртпектің осындай бірі, ақыры,
Ұласты ұлы қырғынға ушыға кеп!

Қанға бөкті сауыры қу даланың,
Сайда-саны,ал ізі-құмда қалып,
Қытай қауқар таныта алмай састы,
Өздерінен он есе аз ғұнға-дағы.

Сан ұмтылып ала алмай хан-қаланы,
Жау шегінбей, жылжымай алға-дағы,
Ғазауатта ғұн қанша кешті шаһит,

Жау қаланы дәт қылды күл етпекке,
Еркегін-құл, әйелін-күң етпекке...
Жерін жатқа бастырмай...
мәңгілікке

Ханын қорғап , өліспей беріспеді,
Ақтара алмай мұң-шерін көбі іштегі.
Ғұндар өлді өзінің биігінде,
Жеңіліс ед бергісіз жеңіске бұл!

Аз болмады қара жер тартқан күнә,
Күл боп қала оранды нарт жалынға!
Қара қытай Шажа хан басын кесіп,
Боғды ханның апарып тартты алдына!

Аңғартады қанды ұрыс ізі нені,
Білмеді ешкім қанша алда ән үзілерін.
Ал бұл Талас қасіретнамасының
Құдайым-ай, құйттай бір үзігі еді!

Мәрттігіне сан семсер сындырылып,
Жауы алдында бас имес құлдық ұрып.
Тарихында Тараздың арғы-бергі
Атойлаумен болды осы ғұндық рух!

* * *
Қаңлы-қара шаңыраққа ірі, ұлы
Қарлық, шігіл, түркеш қадап уығын...
Қараханид қағанаты дәуіріне

Қайда, қайда сахилығы сияқты ән,
Сол көтерген шаңырағым Суябта?
Алауыздық оны дағы құлатқан,
Тарих жүзі өртенеді ұяттан!

Сол дәуірде бәрібір нұр, арай бар...
Гендукуштен жібек тиеп көш келіп,
Испиджабта, Шашта керуен сарайлар
Қыз-қыз қайнап,..ошақ оты өшпеді!

Күнге беттеп түйелі көш. кіреші...
Атшабардың қайнарына құлаған.
Жібек Жолы құбыла еткен күнесін
Тарихқа-тақ, махаббатқа-мұнара!

Керуеншілер әкететін көшіріп,
Көркемдігін көңіліне, көзіне...
Алды ,ақыры ошақ отын өшіріп.

Цитаделі, шаһристан,рабаты,
Тағыз торқа сауытпен тең қамалы,
...Мекені енді “кайнезойдың” қабаты
Күн астында Күнікейдей қаланың!

* * *
Құм жұтты ма,
Қытай келіп қылғытты ма,
Қадалдың ба тамағына қылқан боп!

Оққа, обалың-мылтықтыға
Иман тұрғай, илхам жоқ!

1219 –дың жазында
Тұрды моңғол өз көрінің қасында
өзіне арнап қазылған...
Көрді өзінің қанын...судай шашылған!

Аласарып алдында әмір-тақсырдың
Емендей боп ,имен деп өр басымды,
Көне Тараз ...
қолында жан тапсырды

Атахкеттің, Атлахтың, Жікілдің...
Өртенді де, орнында күл, сор қалды.
Жібек Жолы жүндей болып түтілді.
Кез кеп қайқы қылышына моңғолдың.

Аспан жерге түсердей-ақ қақырап,
Жарқыл қақты жасындай сұр жебелер,
Таудай Тараз, асқақ қала Атлах
Болады деп неге жер.

Күн қайда дәл өзіңе ұқсас ер туар!
Кез келсе де қандай да бір қанқұйлы
Жауға өліспей беріспекке серті бар
О, намысты ұл иангилік!

Тараз ,күйреп сол қырғында бір күнгі,
Жеті қат көк мекеніне қосылған
Жау бәрібір жеңе алмады рухыңды,
Қалдырдаң да күлге айналған жұртыңды,

Жеті қабат жер астына ап кеттің
Өзіңменен бірге бар салт-ғұрпыңды!
Жиырма бірдің ғасыры жүр бүгінде
Сенің тінте қарап іші-сыртыңды...

Тағдырыңда “мың өліп, мың тірілген”
Қазақпенен ұқсастық бар бір түрлі!

Таппай сені, сипап қапты жұртыңды...
Адамзатқа аманат ең, ұрпағың
Жатыр тіктеп бүгін ғажап тұрқыңды!

* * *
Тараз, сенің кіндігіңді ғұн кескен,
Содан ба екен аласартпай рухыңды
Жау алдында иілуді білместен,

Бүгінге де бұзбай сақтап ғұрпыңды,
Тарихыңды теңдеп жеттің мың көшке!

Жер қозғалса қозғалмайтын тас бал-бал
Адырая біткен көзі шекеге...
Андағайлап алқапқа аяқ басқаннан,
Әфсаналар жетті содан жетеме!

Құм астында...
Күнікейдей қаланың
Кеудесі өксіп күрсінгенін естідім!
Көз жұмып ем, көр-жер артқан баяғы...

Бүр тепсінген кеудесінен бақтардың
Айша арудың қайта оянып күлкісі...
Тарихыңды қазып терең қатпарлы
Бір түсімді саумалайды бір түсім.

Тараз, сенде ...
қағандықтар,хандықтар
Сарайларын тіккен талай самсатып,
Ұлы Жібек Жолыменен бар тұстан

Қазынаңа қызықпаған аз ба адам!
Жанарыңда имани нұр маздаған...
Мұсылмандар бас қойғанда сәждаға,
Ұқсайтынсың кішігірім Қағбаға!

...Азанымен қоса өрілген азабы,
Жиырма ғасыр әспеттелген ғазалым!

Аруларың таңда шаш тарайтын,ех...
Санай, Сағди, Фирдауси, Генжеуидің
Жүрегіне жыр болып талай түнеп.
Мұсылмандар қағбаға беттегенде,

Олар бетін Таразға қарай түзеп,
Өмірлерін орапты отты өлеңге!

Әз ата, көп білмеймін өзің жайлы
Әйтеуір сөйлемепсің сөзін байдың.
Сойылын соқпай содыр -сойқандардың,
Өтіпсің көруменен көзің қайғы...

Ескермей ағайынның күңкілін көп,
Тыңдапсың жүрегіңнің бүлкілін тек!
Еліңнің азы-тозы болғаны сол
Сөгіпті қабырғаңды бір-біріндеп!

Азалы ел....көзің соны қайтіп көрді?
Әйтеуір назаланып, Ай түптенді...
Білмеуші ем, өзің жайлы шежіреші
Нұрлыбай Жәнкел ағам айтып берді:

«Елінің ұраны еді Қожаберген,
Жерінің жыр-әні еді Қожаберген,
Арқадан ауған ел-жұрт Көлмекөлге,
Сол әнді айтушы еді соза белден...

Әкесі Толыбай ер осы елдегі,
Астына қалы кілем - төселгені...
Басында Гүлтөбенің күнде кеңес
Құрған би, айыр көмей шешен де еді...

Басында - орта жүздің бар дауының,
Таймайтын табанының бар ма бүрі...
Адамды, атты, тіпті құсты сынап.
Болжайтын көріпкел-ді алдағыны.

Қақ жарған қара қылды би көшелі
«Елім» деп елжіреумен күн кешеді...
Ал, енді Қожаберген жырауды елі
Әкеден асып туған ұл деседі...

Іздеген жерұйықты болыпты Асан,
(Онымен егесіп көр қорықпасаң),
Он жеті жаста нағыз ақын болып,
Он жеті жаста аттанған жорыққа сан.

Иә, солай айналған соң бірегейге,
Елі де амандығын тілемей ме!
Бар еді бір басында он-сан өнер,
Әкеден асып туған ұл емей, не!?

Оғылан еді әке ісін жалғап өрген,
Жүктелді жауапты бір мандат ерге,
Жиырма бесінде ордабасы сайлап,
Киізге орап оны ел хан көтерген.

Күттірмей ата даңқы оралды ұлға!
Сүлейдің өтетұғын сөзі арғынға -
Орта жүз биі Әнеттің батасын ап,
Тік тұрып, көкірегіне құран ұстап,

Ол күндер секілді бір мұнар көшкен...
Ұл еді ол сүйінерге тұрар дескен.
Әз Тәуке елшісі һәм төбе биі
Болғаны сірә-дағы шығар ма естен!

Шақ келмей шапқанында, шомбал ұлға
Жау қолы қалды жайрап оң, солында.
«Ақ табан шұбырынды...» қасіреті
Мұң-зары өмір бойғы болды оның да.

Осынау қасіреттің жүрді ішінде,
Тәрк етіп ұйқысын һәм күлкісін де!
Найза алды қолына әзіз жұрты үшін де,
Қайралды тағдырының түрпісінде.

Үркіткен басына кеп қонар құсын
Жауына сарқа салған болар күшін:
Тараған он жеті ұлдың кіндігінен
Соғыста шаһит кешіп он алтысы!

Ер баба жіберіпті кімге есесін,
Қабылдап түбегейлі бірде шешім,
Қол бастап сексенінде атой салып,
Қалмақтан арылтыпты Гүлтөбесін!»

Еже хан бір-бір пілте мылтық беріп,
Қазаққа қайрап салды сан түменді...
Қой бағып қырда қамсыз жатқан анау...
Қайтеді көшпегенде халқым енді...

Қазаққа қырғын салды құба қалмақ,
Қолдарын қамсыз жұртты қуа қандап!
Ес жиып, етек жауып үлгермеді...
Шерлі елді бір жұбатса, жұбатар Хақ!

Қызықтап тұрды қарап қытай, орыс...
Қазақтың қаны судай аққанына!
Арқадан үрке көшіп келіп қапты
Сан мұңлық біздің шөлейт жаққа мына..

Иә, солай, жоқ бұл гәптің бір артығы,
Мың-сан көш өткен Көкше құмы арқылы...
Жалғызын жоғалтумен әр отбасы,
Қанқызыл болып батты күн әр күні...

«Қаратаудың басында көш келеді,
Көшкен сайын бір тайлақ бос келеді.
Ел-жұртынан айрылған жаман екен,
Қара көзден мөлтілдеп жас келеді,

Мына заман қай заман? Бағы заман,
Баяғыдай болсайшы тағы заман,
Атадан ұл, енеден қыз айрылды,
Көздің жасын көлғылып ағызамын,

Ат қалды бүтінделмей тағасы да,
Тап болды қауым жаттың табасына.
Ер баба, күңірене салған әнің
Айналды елдің қасіретнамасына!

Куәсі сол зұлматтың Көлмекөл де...
«Кездесер өлі балық өлмегенге»
Деп келді-ау ашыққан жұрт жағасына,
Әйтеуір бұл мұңлы арқау болды өлеңге.

Бір кезде жайлап көлді түрікпен де,
Кеудесі көтеріліп жүріпті өрде.
Қағынан жеріп құмнан үріккенде,
Шөлбасар суат еткен киіктер де!

Түстіктің, теріскейдің малы (анық бұл)
Саудакент арқылы елге таралыпты.
Ахмет хан, Құралай қасап көлде
Құс аулап, саят құрып демалыпты.

Шықты ма қырдың қысаң ұңғысынан,
Қараған жанға Көкше құм тұсынан
Қаратау бауырындағы осы егіз көл,
Көріңіп көздің-дағы тұрды ұшынан!

Оралып алуан гүл шалғайына,
Қос көзі таудың біткен маңдайына
Тұрыпты алты көштей жерден татып,
Аңқасы кепкен жұрттың таңдайына!

Оңында «Қалмаққырған», «Қосайқалған»,
Шығысын «Бүркітті», «Хан қосы» айқарған...
«Ақтабан шұбырынды...» ізі қапты
Қаратау маңындағы осы ойпаңда.

Абызым, жүзі қайтпас ақберенім,
Сенің де елмен өсті бақ-беделің.
Белгісіз сен айттың ба, ел айтты ма,
Бұл елде былайша өрнек тапты өлеңің:

«Ауылым көшіп барады Көлмекөлге,
Көлмекөл алыс дейді көрмегенге...
Алыс болса Көлмекөл жаяуға алыс,

Ай жарылқап күн туар өлмегенге...
Көлмекөлдің тұсында көш келеді
Көшке ілесіп бір тайлақ бос келеді...»

Әз ата, өзіңізді білем бе мен,
Кезінде заһар жұтып, жыр ембеген.
Қапыда қалған елдің шерлі, зарлы
Жүрегін, міне, осы бір Жыр емдеген...

Содан нәр алып, жоққа ел шыдапты,
Жырыңмен терезесі тең сияқты.
Әлде ұлтқа шын жанашыр өзіңе ұқсап,
Ақын да боп кетті ме ел сен сияқты.

Оның әр жолынан мұң-зар ұғына
Сол тұста күллі қазақ күңіренді-ау
Қасірет, сағынышын, бар арманын
Сиғызып сенің әуен-қалыбыңа!

Жаңғыртып тұрған жақсы өрені ұдай...
Елге де айналдық қой көгені бай.
«Ақтабан шұбырынды...» сол жылдардан
Бір белгі қалған болса, ол - «Елім-ай»!

«Көлмекөл» біткен жалғыз шөлге көл ме?»
Деп ойға берілемін мен де кейде.
Аңқасы кеуіп елдің әрең жеткен
«Алқакөл сұламаңыз» Көлмекөл ме?

Мен де оны көріп, суын ішпеп едім...
Киелі сол бір көлің түске енеді,
Кезінде айдынына аққу қонған,
Жыртылып айырылыпты құс дегенің.

Білерім, айдынына аспан көшкен,
«Елім-ай» қасіретін бастан кешкен.
Тұрғанда суы қайтпай Көлмекөлге
Қонаев кеп демалып жатқан десті ел...

Жартаста кемер судың әлі ізі бар,
Кәрі тау көзі жасын тамызып әр,
Көл содан құралды ма? Қамкөңілге
Әр жердің осындай бір аңызы-нәр.

Ақтоғай маңындағы көл бейне елдің
Аңызы-ау ойлап тапқан, беу, дей бердім.
Таудың қос жанарындай егіз көлдің
Болғанын айтсаң ешкім сенбейді енді...

Көлмекөл қайда кетті, қайдан келген...
Таппайсың іздесең де сайдан, дөңнен.
Талықсып жеткенінде шөл бассын деп,
Тәңірім берген сый ма ойранды елге...

Тұсынан керуен-жылдар озды асыға,
Хақ куә аңыздың бұл тозбасына...
Бұл тұсқа сан тараптан әкеп құйған
Көлмекөл қазақтардың көз жасы ма?

Жыр ма әлде көмекейге келген төпеп,
Шерлі жұрт ат шалдырмай шөл жерге көп,
Қосты ма ағыл-тегіл көзі жасын
Осы бір қос жанардай көлдерге әкеп.

Қынадай қырды қалмақ жолда тағы...
Бейбақ жұрт бақ тапты ма онда барып?
Арқадан Ақ Жайыққа көшті үдере,
Көз жасы Көлмекелдей болғаны анық.

...Қаратау күңіренбейді баяғыдай,
Желегін күнге қарай жаяды ұдай.
Кеткені келіп, толған кемісі мың
Есірке, ел жұртымды ая, Құдай!

Көлмекөл қарсы алмайды шығып алдан,
Сорланып көлтабанда мұңы қалған...
Өңірде көл жоқ. Неге? Бұл, әлде елдің
Көз жасы құрғағандығынан ба?

Кетті еніп нуға қараңдап.
Атойлап ақкөз ашуым,
Бұл оңай тимей маған да...
Мертігіп аққу, ән-арман,

Дүнеиеауи болмыс толғатты
Демін ап ауыр сонда ақтық.
Арбаған мені бір сиқыр
Айра да жайра боп жатты...

Арман-ды маған ол жаңа
Тірелді өксік қолқама...
Қараулық деген құрт-жегі
Дауасыздығына долданам.

Сапырсын толқын, қайғырсын...
Қаралы-ақ еді айдын шын.
Соңынан айқай ұзаттым
Әлгінің...

Жексұрын неме, мұның не?
Әй, сөйле, жоқ па тілің... не?
Мұныңның обал-сауабын
Тартарсың түптің түбінде!

Деп, іздеп, елбе-делбе боп,
Қалыппын біраз жерге кеп.
Ал әлгі қаныпезерің
Не көкте, не жерде жоқ!

Шығар-ау ол да бір таныс...
(Не жазды оған «ұлпа құс»?)
Көрсетпей қойды, әттең-ай,
Жасырып жүзін ну қамыс.

Көл кемерінен зарлы ән есті...
Түстім мен күйге екіесті.
Әлдеқай тұстан дүр еткен
Көліктің үнін ғана естіп.