«Автомеханик» мамандығы бойынша бастапқы кәсіби білім беру бағдарламаларын жүзеге асыратын білім беру мекемелерінің оқу үрдісінде қолдануға арналған оқу құралы ретінде ұсынылды

4-ші басылым, стереотипті

КБЖ  39.33я722

Бұл кітап Қазақстан Республикасының Білім жəне ғылым министрлігі жəне «Кəсіпқор» холдингі» КЕАҚ арасында жасалған шартқа сəйкес «ТжКБ жүйесі үшін шетел әдебиетін сатып алуды және аударуды ұйымдастыру жөніндегі қызметтер» мемлекеттік тапсырмасын орындау аясында қазақ тіліне аударылды. Аталған кітаптың орыс тіліндегі нұсқасы Ресей Федерациясының білім беру үдерісіне қойылатын талаптардың ескерілуімен жасалды. Қазақстан Республикасының техникалық жəне кəсіптік білім беру жүйесіндегі білім беру ұйымдарының осы жағдайды ескеруі жəне оқу үдерісінде мазмұнды бөлімді (технология, материалдар жəне қажетті ақпарат) қолдануы қажет. Аударманы «Delta Consultіng Group» ЖШС жүзеге асырды, заңды мекенжайы: Астана қ., Иманов көш., 19,

«Алма-Ата» БО, 809С , телефоны: 8 (7172) 78 79 29, эл. поштасы: іnfo@dcg.kz

Рецензиялаушы — Мәскеу автомобиль жасау коледжінің арнайы пәндер оқытушысы, техн. ғылымдар канд.

Ж 545 Автомобильдің құрылымы: Зертханалық-тәжірибелік жұмыстар: орта кәсіби білім беру мекемелерінің студенттеріне арналған оқу құралы / В.И.Нересян. — 4-ші басылым, стер. — М.: «Академия» баспа орталығы, 2016. — 256 б.

ВАЗ-2110, ГАЗ-3110, «Форд Фокус», МАЗ, КамАЗ автокөліктерінің бөлшектеу, техникалық жай-күйін анықтау, механизмдерді, агрегаттарды, жүйелерді және аспаптарды реттеу технологиялары қарастырылған. Нұсқаулық карталардың үлгілері берілген. Оқу құралы «Автомеханика» мамандығы бойынша КМ.01 «Автокөлікке қызмет көрсету және жөндеу» кәсіптік модулін (МДК.01.02) меңгеру үшін қолданыла алады.

Орта кәсіби білім беру мекемелерінің студенттеріне арналған

ӘОЖ 629.113/.115(075.32) КБЖ 39.33я722

Кіріспе Автомобильдердің құрылымы бойынша зертханалық-тәжірибелік сабақтар автомеханиктерді даярлаудың негізгі кезеңдерінің бірі болып табылады. Осы сабақтарда алынатын білімдер, саймандар мен құралдармен жұмыс істеудің тәжірибелік дағдылары, сондай-ақ автомобильді бөлшектеу, құрастыру, реттеу және бөлшектері мен механизмдерінің техникалық күйін анықтау дағдылары автомеханиктерді даярлау бойынша басқа да курстарды сәтті меңгеруге көмектеседі. Барлық зертханалық-тәжірибелік сабақтарға техникалық ойлауды дамытуға ықпал ететін бақылау сұрақтары кіреді.

Негізгі жұмыс түрлерінің жобалы орындалу тәртібі

Білікті автомеханик барлық жұмыстарды іс-әрекеттердің белгілі бір тәртібін (алгоритмін) сақтай отырып орындайды. Бұл оған қауіпсіз, еппен, сапалы, абыржушылықсыз жұмыс істеуге көмектеседі.

Зертханалық тапсырмаларды орындаудың келесі тәртібі ұсынылады.

Монтаждау жұмыстарын ұтымды орындау амалдары Қатты тартылған сомынды бұрап алуды жеңілдетуге болады, ол үшін оны алдын ала 10...30° бұру немесе WD-40 өтімді сұйықтықпен өңдеу. Тоттанған немесе кірмен бітеліп қалған бекіткіш бөлшектердің бұрандамасын тазалау, содан кейін маймен майлау керек. Беттері үлкен бөлшектерді біріктіруді біртіндеп екі-үш рет жасау керек: алдымен, күш салмай, бөлшектер толығымен жанасқанға дейін, содан кейін — зауытпен ұсынылған күш салып, ортасынан шеттеріне қарай тегістеп отырып (немесе нұсқаулыққа сәйкес). Ілме кілттерді немесе тұқыр кілтті пайдалану қауіпсіз және ыңғайлы. Оларды бекіткіш бөлшектерге толығымен кигізіп, жұлқыламай және ұзартқыш кілттерді пайдаланбай, біртіндеп тарту керек. Кілттердің өлшемдері бекіткіш бөлшектерге сәйкес болуы керек.

Сайманның сызаттары, қажалған жиектері, бұрмаланулары болмауы керек.

Сіргеленуі керек сомынды бұраған кезде, оны әдетте саңылау мен ойық сәйкес келгенге дейін бұрайды. Бекіткіштерді тарту кезінде (егер арнайы нұсқаулар берілмесе), тарту моменттері бұранда түріне байланысты келесі мәндерге сәйкес болуы керек: Н-м,  М6 — 9... 12; М8 — 19... 28; М10 — 38.54; М12 — 68.96; М14 — 109.154; М16 — 120. 170; М20 — 190.260. Тартып «отырғызылған» бөлшектерді ажырату үшін, алынғыштарды және қаққыларды пайдаланыңыз. Балғаны қолданған кезде жалғамалар мен жақтауларды қолданыңыз.

Киім өлшемі бойынша сәйкес таңдалған, ұқыпты салынған, жеңдері түймеленген болуы керек.

Қолдар сулы немесе майлы болмау керек.

Жұмыс орны таза болу керек. Бөгде заттар (сөмкелер және т.б.) болмау керек. Өтетін жолдар бос болу керек. Сайманды жұмысқа ыңғайлы ретпен орналастыру керек. Ол жарамды болу керек және тікелей мақсатына қарай пайдаланылу керек. Кілттердің қозғалыс бағыты «өзіне қарай» болу керек. Сомынды бұрайтын кілттерді айналдыра бұрамау керек. Кілтті бұрған кезде, қолдың көрші бөлшектердің шеттеріне зақымдалмауын қадағалаңыз. Сайманды әріптеске тұтқасын алға беріп ұсыну керек. Шешілген бөлшектерді верстакқа бөлшектеп шешілген ретпен салу керек. Бөлшектерді, сайманды және аспаптарды верстактың шетіне қоюға болмайды. Дөңгелек бөлшектерді домалап кетпейтіндей қою керек. Оқытушының қатысуымен жұмысты бастау алдында монтаждау стендтің сенімді бекітілгеніне және бекіткіш құрылғылардың жарамдылығына көз жеткізіңіз. Стендтегі ауыр агрегаттарды (қозғалтқышты) бұрау және ірі бөлшектерді шешу тек оқытушының рұқсатымен ғана орындауға болады.

Автомобильдің тұрақсыз бөліктеріне тұруға болмайды.

Нақты зертханалық-тәжірибелік сабақта орындалатын іс-әрекеттердің егжей-тегжейлі реті осы оқыту мекемесінің шарттары мен ерекшеліктерін ескере отырып жасалған нұсқаулық картасында көрсетілуі керек (Қосымша).

1 Тарау

Зертханалық-тәжірибелік жұмыс № 1.1

Жұмыстарды қауіпсіз орындаудың ережелері.

Стендтегі ауыр агрегаттарды (қозғалтқышты) бұрау және ірі бөлшектерді шешу тек оқытушының рұқсатымен ғана орындауға болады. Ажыратқыштың күштік бұрандасын шешілетін бөлшекке осьтес орнатылуы керек; ажыратқыштың аяқтары бөлшекті мықтап ұстап тұруы керек.

Бұралмалы стендтерде орнатылған ВАЗ-2110, ЗМЗ-4062.10, «Зитек-Е» («Zetec-E»), ЯМЗ-238ДЕ2, КАМАЗ-740.13-260 қозғалтқыштардың цилиндр блоктары (жинақта).

ВАЗ -2110 қозғалтқышы: стандартты кілттер жинағы; піспек сұққысын бөлшектеуге арналған құрылғы; піспек сұққысын баспақтаңқырауға арналған құрылғы; сермер бекіткіші; піспек цилиндрлерін орнатуға арналған төлке; динамометрлік кілт; қысқыш; балға; бұрағыш; иінді біліктің бітеуіштерін баспақтаңқырауға арналған жақтау; піспек сұққыларын ажыратқыш; қуыс бұрғылар жиынтығы; штангенциркуль.

ЗМЗ-4062.10 қозғалтқышы: стандартты кілттер жиынтығы; сермер бекіткіші;  піспекді штыруға арналған муфта; піспек сұққысын қысуға арналған жақтау; піспек сұққысын баспақтаңқырауға арналған құрылғы; піспектерді цилиндрлерге орнату кезінде бұлғақты бұрандаларға орнатуға арналған резеңке төлкелер; қаққы; балға; қысқыш; бұрағыш; динамометрлік кілт; иінді біліктің бітеуіштерін баспақтаңқырауға арналған жақтау; әмбебап алынғыш; беріліс қорабының білік мойынтірегін иінді біліктен қысуға арналған ығыстырғыштар; тоқтатқыш сақиналарды шешуге арналған қысқыштар; қуыс бұрғылар жиынтығы; зертханалық таразылар.

«Зитек-Е» қозғалтқышы: стандартты кілттер жиынтығы; піспек сұққысын құрастыруға арналған құрал; піспекті цилиндрге орнатуға арналған жақтау; балға; қысқыш; бұрғыш; динамометрлік кілт; қуыс бұрғылар жиынтығы; штангенциркуль; цилиндрлер диаметрін өлшегіш.

ЯМЗ-238ДЕ2 қозғалтқышы: стандартты кілттер жиынтығы; балға; қаққы; қысқыш; жылжымалы тістеуіктер; әмбебап алынғыш; сақиналарды қысуға арналған құрал; динамометрлік кілт; қуыс бұрғылар жиынтығы; штангенциркуль.

КАМАЗ-740.13-260 қозғалтқышы: стандартты кілттер жиынтығы; сермер шешуге арналған монтаждық бұрандала; бұлғақ қақпағын шешуге арналған құрал; піспекті сақиналарды алғыш; тоқтатқыш сақинаны шешуге арналған қысқаштар; піспекті цилиндрге орнатуға арналған жақтау; динамометрлік кілт; тескіш; балға; қысқыш; микрометр; индикаторлық нутромер; штангенциркуль; тексеруші тақта; қуыс бұрғылар жинағы.

Жұмыстарды орындау реті.

Қосиінді-бұлғақты механизмдердің (ҚБМ) құрылымы туралы материалды қайталаңыз. Оларды бөлшектеу және құрастырудың жалпы ретін оқыңыз. Бөлшектерді демонтаждау алдында олардың құрастыру бірлігінде орналасуына көңіл аударыңыз. Қозғалтқышты картерін жоғары қаратып орнатыңыз; картерді, май сорғыны және май қабылдағышты шешіңіз. Қозғалтқышты 90° бұрыңыз. Бұлғақты бұрандалардың сомындарын бұраңыз, бұлғақ қақпақтарын шешіңіз және бұлғақтары бар піспектерді абайлап шығарыңыз. Құрастыру кезінде оларды бұрынғы цилиндрлеріне орнату үшін піспектерді, бұлғақтарды және қақпақтарды белгілеңіз. Сермерді бекіткішпен құлыптаңыз және сермерді бекіту бұрандаларын бұрап ашыңыз. Сермерді иінді біліктен шешіңіз. Иінді біліктің тығыздамаларын шешіңіз. Негізгі мойынтіректердің қақпақтарын төменгі астарлармен бірге шешіңіз. Мойынтіректер ұяларынан иінді білікті, үстіңгі астарларды және тірек жартылай сақиналарын шығарыңыз. Қысқышпен бұлғақтардың біреуін қысыңыз және құралдың көмегімен піспек сақиналарын шешіңіз. Піспек дөңесшелерінен тірек сақиналарын алып тастаңыз және саусақты итеріп шығарыңыз. Қосиінді-бұлғақты механизмдердің бөлшектерінің құрылымын зерттеңіз, орнату белгілерін табыңыз және бөлшектерді дайындау әдістерін анықтаңыз. Үйкелмелі беттердің күйін тексеріңіз және анықталған ақауларды жазып алыңыз. Піспекті бұлғақ тобын құрастырыңыз. Иінді білікті орнатыңыз. Бұлғақтарды иінді білікпен біріктіріңіз. Қозғалтқышты бөлшектеуге кері ретпен құрастырыңыз. Цилиндрлерді, піспектерді, тығыздамаларды, астарлардың ішкі жақтарын, тірек жартылай сақиналарын құрастыру алдында майлаңыз. Бұрандалы қосылымдарды қатайту кезінде тиісті ұсыныстарды орындаңыз. Картер бекіткіштерін екі рет айқыш-айқыш амалмен тартыңыз,

Қозғалтқышты картерін жоғары қаратып аударыңыз және иінді біліктің қалып датчигін, май картерін, май қабылдағышты және май сорғыны шешіңіз (1.1-сурет). Бұлғақты бұрандалардың сомындарын бұраңыз, бұлғақ қақпақтарын шешіңіз және бұлғақтары бар піспектерді цилиндрлер арқылы абайлап шығарыңыз. Құрастыру кезінде оларды бұрынғы орындарына орнату үшін піспекті, бұлғақты және қақпақты белгілеңіз.

Сермерді бекіткішпен бекітіңіз, сермерді бекіту бұрандамаларын бұрап ашыңыз және бұрандамалар тығырығы мен сермерді иінді біліктен шешіңіз (1.2-сурет). Иінді біліктің артқы тығыздамасынан ұстағышты шешіңіз.

1.1-сурет. Май сорғыны шешу:

.2

Негізгі мойынтіректердің қақпақтарының бұрандамаларын бұрыңыз, оларды төменгі астарлармен бірге шешіңіз. Иінді білікті, ал содан кейін жоғарғы астарларды және тірек сақиналарды ортаңғы тіреуіштен шешіңіз. Иінді біліктің май арналарының бітеуіштерін бөлшектеңіз. Оларды бекіту тәсіліне көңіл аударыңыз. Құралдарды пайдаланып, піспекті бұлғақ тобын бөлшектеңіз. Піспектен піспек сұққының тірек сақиналарын шығарыңыз, сұққыны шығарып, бұлғақты піспектен ажыратыңыз. Піспек сақиналарын шешіңіз. ҚБМ бөлшектерін тексеріңіз, монтаждық және өлшемдік белгілерді орнату жерлерін анықтаңыз, ҚБМ техникалық күйін анықтаңыз.

Назар аударыңыз ! Цилиндрлердің диаметрлері кластарға бөлінген (А, В, С, D, Е) 82 бастап 82,05 мм дейін аралықтары 0,01 мм. Класс таңбалауын цилиндрлер блогының төменгі жағына салады. Бірінші және келесі өлшеу белдіктері арасында цилиндрдің тозуы 0,15 мм аспау керек (1.3-сурет). Цилиндрлер блогының жазықтығы мен металл сызғыштың (немесе аралық тақтаның) арасындағы саңылауды 1 мм-ге дейінгі қуыс бұрғымен тексеріңіз. Сызғышпен өлшеулер диагональ бойымен, көлденең және бойлық бағыттарда жүргізіледі.

1.3-сурет. Цилиндрлер өлшемдерін нутромердің көмегімен өлшеу: а

б

және

Піспектердің диаметрлері кластарға бөлінген (А, В, С, D, Е) 81,965 мм бастап 0,01 мм аралықпен (1.4-сурет). Піспек пен цилиндр арасындағы есептік саңылау 0,025 ...0,045 мм құрайды. Рұқсат етілген тозу 0,15 мм аспау керек. Піспектердің диаметрін түбінен 55 мм қашықтықта, піспек сұққысына перпендикуляр жазықтықта өлшейді. Сұққыларды диаметрі бойынша 0,004 мм аралықпен үш класқа бөледі және сәйкесінше көк, жасыл немесе қызыл бояумен таңбалайды. Жөндегіш өлшемді сақиналарға «40» немесе «80» сандарын салады, бұл сыртқы диаметрді 0,4 немесе 0,8 мм ұлғайтуға сәйкес келеді. Саңылауларды қуыс бұрғылармен тексереді: сақиналар мен жырашық арасында — 0,05 мм (шекті рұқсат етілген 0,15 мм), құлыпта — 0,25.0,45 мм (шекті рұқсат етілген 1 мм). Бұлғақ қақпақтарында бұлғақ орнатылуы керек цилиндрдің нөміріне сәйкес келетін белгілер бар. Бұлғақтарды жоғарғы бастиектің төлке тесігінің диаметрі және массасы бойынша бөледі және таңбалайды (1.4-суретті қараңыз). Иінді білікті шеткі өзіндік мойынымен призмаларға орнатыңыз және индикатормен соққысын тексеріңіз (1.5-сурет).

.4

-сурет. Піспек пен бұлғақ таңбалануы:

Мойындардың шекті тозуы 0,03 мм. Бұлғақ мойындардың салымдарындағы номиналды саңылаулар — 0,02...0,07 мм, өзіндік мойындардың  — 0,026.0,073 мм. Тірек жартылай сақиналарының қалыңдығы иінді біліктің осьтік саңылауын 0,06...0,26 мм (рұқсат етілген саңылау 0,35 мм) шектерде қамтамасыз ету керек. Білікті бұрағыштармен жылжытып, индикаторды тексереді. Иінді біліктің фланеціне және ілінісуіне жанасатын сермер беттері жазық (рұқсат етілген ауытқу 0,06 мм) және параллель (рұқсат етілген ауытқу 0,1 мм) болуы тиіс. Соққыны индикатормен тексеріңіз. Сермер тәжінің люфті және тістерінің тозуы болмауы керек.

ҚБМ барлық бөлшектерінде саңылаулар мен қажамалар болмау керек. Қозғалтқышты құрастырыңыз. Иінді біліктің астарларын және жартылай сақиналарын, сондай-ақ піспектер мен тығыздамаларды мотор майымен майлаңыз.

1.5-сурет. Иінді біліктің рұқсат етілген ұрулары

Цилиндрлер блогының үшінші ұясына ішкі бетінде жырашығы жоқ, ал қалған ұяларға - жырашығы бар астар салыңыз. Негізгі мойынтіректердің қақпақтарына жырашығы жоқ астарлар салыңыз. Негізгі мойынтіректердің қақпақтарын генератор жағынан болатындай етіп, белгілерге сәйкес орнатыңыз. Негізгі мойынтіректерге иінді білікті салыңыз және  ортаңғы негізгі мойынтіректің тірек сақиналарының ұясына салыңыз. Жартылай сақиналарды иінді біліктің ойықтарын тірек беттеріне қаратып орнатыңыз (алдыңғы жағында - болат алюминий жартылай сақина, ал ортаңғы тіреуден артқы жағында - металкерамикалық, сары). Иінді біліктің артқы тығыздамасын ұстағышқа жақтаумен салыңыз. Иінді біліктің фланеціне тығыздамасы бар ұстағышты кигізіңіз және оның астына салым салып, цилиндрлер блогында бекітіңіз. Сермер мен иінді білікті біріктіріңіз және сермердегі белгі (конус тәріздес шұңқыр) төртінші цилиндрдің бұлғақ мойнына қарама-қарсы орналасу керек (1.2-суретті қараңыз). Сермерді иінді біліктің фланеціне бекітіңіз. Піспекті бұлғақ тобын құрастыру үшін піспек сұққысын мотор майымен майлаңыз және қолдың бас бармағымен басу арқылы бұлғағы бар піспекке кіргізіңіз. Дұрыс таңдалған сұққы өз салмағымен піспектен түсіп қалмауы керек. Піспектің сақиналары мен жырашықтарын майлаңыз. Жоғарғы компрессиялық сақинаның құлпын піспек саусағының осіне 30...45° бұрышпен; төменгі компрессиялық сақинаның құлпын және май сылғыш сақинасының құлпын сәйкесінше 180° бұрышпен, жоғарғы компрессиялық сақинаның құлып осіне 90° бұрышпен орналастырыңыз. Төменгі компрессиялық сақинаны ойығын төмен қаратып орнату керек; егер сақинада «Жоғары» немесе «ТОР» белгісі болса, онда сақинаны осы белгіні жоғары қаратып (піспектің түбіне қарай) орнатыңыз. Май сылғыш сақинада серіппелі кеңейтудің түйіскен жері құлыптың қарсы жағында болуы керек. Біріктіргіш штангаға және қақпаққа арналған сандар (мөртабандар) құрастыру кезінде бір жағында болуы керек. Бұлғақтағы және қақпақтағы сандар (таңбалар) құрастыру кезінде бір жағында орналасу керек. Піспектегі  сұққыға арналған тесік 2 мм ығысуына байланысты піспектерді цилиндрге піспектегі «П» белгісі қозғалтқыштың алдыңғы жағына бағытталатындай етіп орналастырыңыз. Піспектерді цилиндрге орнату үшін, арнайы төлкені пайдаланыңыз. Бұлғақтарды тінді біліктің мойындарымен қосыңыз, қақпақтарды орнатыңыз. Цилиндрлердің нөмірлерін білдіретін қақпақтағы және бұлғақтағы сандар сәйкес болуы керек және бір жағында орналасу керек. Бұлғақ бұрандамаларын тартыңыз. Май сорғыны және салымы бар май картерін орнатыңыз. Картер түбінің бұрандамаларын ортаңғы бұрандамалардан бастап тартыңыз.

Қозғалтқышты бөлшектеңіз. Картер аралығын шешіңіз, май сорғының кронштейнін негізгі мойынтіректің қақпағына бекітетін бұрандаманы, сорғы корпусын цилиндрлер блогына бекітетін екі бұрандаманы бұрап шығарыңыз да, жинақта қабылдағышы бар сорғыны  шешіңіз. Тістердің арасына салынған бұрауышпен бұралуынан ұстап тұрып,  иінді біліктің тегершігін  бекіту бұрандамасын бұрап ашыңыз. Екі монтаждық қалақшамен тегершікті қозғалтқыш картерінің алдыңғы қақпағынан бірқалыпты тартып алып тастаңыз.

Сермерді бекіту бұрандамаларын бұрап ашыңыз, тығырық пен сермерді шешіңіз. Блоктың артқы қақпағы бекіту бұрандамаларын бұрап ашыңыз және оны шешіп алыңыз. Қажет болса иінді білікті бұрап отырып, төрт бұлғақтың әрқайсысының қақпағының екі бекіткіш сомындарын бұрап шешіп алыңыз. Шешілген қақпақтарды ретімен орналастырыңыз. Балғның тұтқасымен піспектер мен бұлғақтар жинақтарын цилиндрлерден итеріп шығарыңыз, құлаудың болдырмау үшін оларды екінші жағынан қолмен ұстап тұрыңыз. Бұлғақтарға қақпақтарды кигізіңіз және оларды сомындармен «қатайтыңыз». Иінді біліктің негізгі мойынтіректерінің қақпақтарының бекіту қақпақтарын бұрап алыңыз. Қақпақтарды осьтік бағытта ажыратқыш тістеуікпен шайқап, оларды негізгі мойынтіректердің астарларымен бірге шешіп алыңыз. Екі тірек жартылай сақинаны ортаңғы тіреуден шешіп алыңыз. Негізгі және бұлғақты мойынтіректердің астарларын шығарыңыз. Иінді білікті блоктан шығарыңыз. Контурланған сомыны бар бұрандаманы құрал ретінде пайдаланып, иінді біліктің май арнасының бітеуішін бұрап шығарыңыз. Алынғыштың көмегімен піспек сақиналарын шешіңіз. Піспек сұққының тірек сақиналарын шешіңіз. Жақтау арқылы балғаны сәл ұрып, піспекті сұққыны шығарыңыз. Піспекті зақымдамау үшін оны қолға ұстау керек. ҚБМ бөлшектерін тексеріңіз, монтаждық және өлшемдік белгілерді орнату жерлерін анықтаңыз, ҚБМ техникалық күйін анықтаңыз.

Назар аударыңыз !

Піспектің минималды рұқсат етілген диаметрі — 91,9 мм. Өлшеу піспекті сұққының осінен 8 мм төмен, оське перпендикуляр  жүргізеді. Піспек пен цилиндр арасындағы номиналды саңылау 0,024... 0,048 мм, шекті саңылау — 0,25 мм құрайды. А, Б, В, Г, Д піспектің өлшемдік топтары түбінен ұрылған және 0,012 мм интервал арқылы 91,988 бастап 92,048 мм дейін бөлінеді. Компрессиялық сақинаның жырақшасындағы саңылау 0,05.0,087 мм, ал май сылғыш жырақшасындағы саңылау — 0,115.0,365 мм шегінде болу керек. Май сылғыш сақинасының құлпындағы саңылау — 0,5... 1 мм, компрессиялық сақинаның — 0,3.0,6 мм. Бұлғақ сұққысы мен төлке арасындағы саңылау 0,0045.0,0095 мм. Мотор майымен майланған саусақ қолдан ақырын төлкеге кіру керек. Бұлғақ өз салмағымен саусақта айналу керек, ал саусақ құламай ұсталу керек. Сұққылар, піспектер және бұлғақтар сұққыны  отырғызу сұққысы бойынша төрт топқа бөлінген және бояумен таңбаланған болу керек (ақ, жасыл, сары, қызыл түстер). Сандардың орнына піспектің түбінде римдік сан таңбалануы мүмкін. Сақиналармен, саусақпен және қосылыстың шоққышымен жиналған піспекдердің арасындағы айырмашылық 10 г дейін рұқсат етіледі. Сақиналармен, сұққылармен және бұлғақпен жинақтағы піспектер арасындағы айырмашылық 10 г дейін рұқсат етіледі.

Бұлғақты және негізгі мойындардың шекті өлшемдері  — 55,92 және 61,92 мм. Иінді біліктің астарлары мен мойындары арасындағы саңылауды тексеру үшін калибрленген пластмасса сымды пайдалануға болады. Ол үшін оның кесінділерін астар мен білік арасына салады және негізгі мойынтіректердің қақпақтарын 100 Н-м моментпен тартады. Жалпиған сымды қаптамадағы шкаламен салыстыру арқылы саңылауды анықтайды.

ҚБМ барлық бөлшектерінде саңылаулар мен қажамалар болмау керек. Қозғалтқышты құрастырыңыз. Піспекті бұлғақпен жалғау үшін піспекті 60.80 °С дейін қыздырыңыз және жылдам сұққыны тығыңыз. «Алды» жазуы және бұлғақтағы шоқы бір жағында орналасу керек. Құралдың көмегімен піспекті сақиналарды кигізіңіз, жоғарғы компрессиялық сақинаның «Үсті» жазуы және төменгі компрессиялық сақинаның бунағы піспектің түбіне қарау керек. Май сылғыш сақина мен кеңейткіш құлыптарының арасындағы бұрыш: ажыратылмайтын сақина кезінде — 45°, ажыратылатын сақина кезінде  — 90°. Компрессиялық сақиналардың құлыптарын 180° ажыратыңыз. ҚБМ құрастыру алдында үйкелетін бөлшектерді жұқа ақабат маймен жағыңыз. Иінді білікті бөлшектеу ретіне кері ретпен орнатыңыз. Негізгі мойынтіректердің қақпақтарына жырашығы жоқ астарлар, ал төсегінде - жырашықтары бар астарлар салыңыз.

Тірек піспектің жоғарғы жартылай сақиналарын үшінші негізгі мойынтіректің төсек бунағында, үйкелісбасқы қабат иінді біліктің жағына қаратып орнатыңыз. Негізгі мойынтіректердің қақпақтарын иінді біліктің мойындарына таңдаланған нөмірлеріне сәйкес салыңыз (1 бастап 5 дейін), блоктың алдыңғы бөлігінен бастау керек. Үшінші қақпақ таңбаланбайды. Қақпақта таңбаланған нөмір бұлғақтың нөміріне сәйкес болу керек және соның жағында орналасу керек; бұл ретте бұлғақ қақпағындағы ойық қозғалтқыштың алдыңғы жағына бағытталу керек. Құрастырғаннан кейін бұлғақтың төменгі бастиегіндегі ойық піспектегі «Алды» жазуы жағында орналасу керек. Бұлғақтары бар піспектерді жақтаудың көмегімен абайлап цилиндрлерге салыңыз. Бұлғақтардың иінді білікке жалғау алдында білікті бұрыңыз. Ол оңай, кептеліп қалмай айналу керек.

ҚБМ демонтажы мен монтажын ерекшеліктерін ескере отырып, бөлшектеу-құрастырудың жалпы тәртібіне сәйкес орындаңыз. Көлемі 1,8 және 2л қозғалтқыштардың бұлғақтары мен қақпақтары «сыну» әдісімен дайындалды және қақпақтарды өз орындарына орната алатын және бұлғақтарды дұрыс бағыттай алатын арнайы таңбалауы бар. Піспектің түбіндегі нұсқар ГРМ белдігінің жағына қарай бағытталған. Қақпақтарды бекіту бұрандамаларын бір айналдырғанда жартылай айналым жасап бұрау керек. Піспектердегі сұққыларды демонтаждаудың қажеті жоқ! Иінді білікті шешу алдында индикатордың (1.6-сурет) немесе қуыс бұрғының көмегімен оның осьтік люфтін тексеріңіз. Қуыс бұрғымен білік пен үшінші  мойынтіректің арасындағы саңылауды өлшейді. Негізгі мойынтіректердің қақпақтары 1 бастап 5 дейінгі сандармен (ГРМ жетегінен бастап) және ГРМ жетегі жаққа қарай бағытталған  нұсқарлармен таңбаланған. Екінші және төртінші мойынтіректердің қақпақтарына сомындармен май қайырғы пластинасы бекітілген. Қақпақтардың бекітілуін біртіндеп, бір шеткі қақпақтардан бастап ортасына қарай қозғалып, бір бұрағанда төрттен бір айналымға босату керек.

Мойынтіректер астарларын құлатпауға тырысыңыз. Көмекшімен бірге абайлап блоктан иінді білікті шығарыңыз, үстіңгі астарлар блокта өз аралықтарына қалу керек. Қақпақтарды астарларымен бірге қайтадан блокқа олардың бекіткіштерін қолдан босатып салыңыз. Иінді біліктің ұруларын тексеріңіз.

Назар аударыңыз !

Цилиндр диаметрі: бірінші топтың — 84,800... 84,810 мм, екінші топтың — 84,810.84,820 мм, үшінші топтың — 84,820.84,830 мм. Піспек диаметрі: сәйкесінше 84,770.84,780 мм, 84,780.84,790 мм, 84,790.84,800 мм. Піспек пен цилиндр арасындағы максималды рұқсат етілген саңылау 0,01 ...0,03 мм. Сақиналар құлыптарындағы барынша рұқсат етілген саңылау: компрессиялық — 0,3..0,5 мм, май сылғыш — 0,4. 1,4 мм. Сақиналардың бір-біріне қатысты ығысуы — 120°. Иінді біліктің осьтік люфті — 0,09.0,26 мм. Өзіндік мойындардың диаметрі — 57,98.58 мм. Негізгі мойынтіректердегі жұмыс саңылауы — 0,011.0,058 мм. Максималды дөңестік — 0,03 мм. Бұлғақты мойынтіректердегі жұмыс саңылауы — 0,025. 0,085 мм. Шекті саңылау — 0,12 мм.

Піспекті бұлғақтың бойымен айдағанда люфт сезілмеу керек.

ҚБМ бөлшектеуге кері ретпен құрастырыңыз. Жанасатын беттер таза және құрғақ болу керек. Цилиндр айнасына және үйкелу беттеріне мотор майының жұқа қабатын жағыңыз. Картердің тұйық бұрандалы қосылыстарының ішіне герметик түсуін болдырмау үшін аралықты бекітуге арналған тесіктерге ұзындығы 20 мм және бұрағыш жармасы бар 10 М6 монтаждық түйреуіштерді бұраңыз. Аралыққа диаметрі 3...4 мм шамамен шетінен 5 мм қашықтықта герметик жағыңыз. Түйреуіштерді бағыттаушылар ретінде қолданып, аралықты түйреуіштерге қойыңыз.

Бұрандамаларды қалған алты тесікке бұраңыз, түйреуіштерді бұрап шығарыңыз және олардың орнына қалған бұрандамаларды бұраңыз.

ҚБМ бөлшектеңіз. Қозғалтқышты 180°-қа аударыңыз. Май картерін шешіңіз. Екі технологиялық бұрандаманы бір-бір айналымнын кезектестіріп бұрап, сермерді шешіп алыңыз. Сермер картерін шешіңіз. Қозғалтқышты 90° бұрыңыз. Иінді білікті бірінші және бесінші піспек (қозғалтқыштың алдыңғы жағынан) НМТ кіретіндей етіп бұраңыз. Бірінші бұлғақтың бекіту қақпағының сомындарын бұрап шығарыңыз және алынғыштың көмегімен қақпақты шешіңіз. Операцияны бесінші бұлғақ үшін қайталаңыз. Бірінші және бесінші піспектер ВМТ болатындай етіп білікті бұраңыз. Жұмсақ салмасы бар балғамен жақтау арқылы бұлғақтың бекіту қақпағын жеңіл ұрып, жинақтағы піспекті блоктан шығарыңыз. Операцияны бірінші піспек үшін қайталаңыз. Осылайша басқа піспекті бұлғақ топтармен жасаңыз. Астарларды шығарыңыз және қақпақтарды орындарын қойыңыз, қолмен тартып бекітіңіз. Көмекшімен бірге жинақтағы иінді білікті блоктан шығарыңыз. Негізгі мойынтіректердің астарларын шешіңіз, қақпақтарды орындарын қойыңыз, қолмен тартып бекітіңіз. Цилиндрдің бір гильзасын алынғыштың көмегімен шығарыңыз (1.7-сурет). Піспекті бұлғақ тобын бөлшектеңіз. ҚБМ бөлшектердің техникалық күйін анықтаңыз. Орнату белгілерін табыңыз.

1.7-сурет. Цилиндрлердің гильзасын шешуге арналған алынғыш:

Назар аударыңыз !

Гильза мен піспектің етегі арасындағы максималды саңылау —0,45 мм астам емес. Гильзаның шекті диаметрі — 130,18 мм, піспектің шекті диаметрі — 129,6 мм. Піспекті түбінен 153 мм қашықтықта өлшейді. Піспекті сұққыға арналған тесіктің диаметрі — 50,08 мм астам емес. Піспекті сұққының шекті диаметрі — 49,98 мм кем емес. Бұлғақтың төменгі бастиегінің шекті рұқсат етілген диаметрі  — 93,05 мм, ал ені —41,25 мм кем емес. Сақиналар мен жырақшалар арасындағы саңылаулар  аспау керек: жоғарғы компрессиялық сақина үшін — 0,35 мм, екінші және үшінші — 0,3 мм және май сылғыш үшін — 0,25 мм. Цилиндр гильзасына кіргізілген сақиналар құлыптарындағы жылулық саңылау 0,45...0,65 мм шектерде болу керек. Минималды рұқсат етілген диаметрлер (жөндеусіз): негізгі мойындар — 109,965 мм, бұлғақты мойындар — 87,965 мм, тегершік мойындары — 50,016 мм, алдыңғы қарсы салмақ үшін — 71,035 мм, тістегеріш мойыны — 73,035 мм, алдыңғы жең білігі — 63,5 мм, артқы жең  білігі — 139,6 мм. Негізгі астардың есептік қалыңдығы — 3 мм, бұлғақты — 2,5 мм. ҚБМ бөлшектерінің терең қажамалары мен сызаттары болмау керек.

ҚБМ құрастыру және орнатуды ЯМЗ қозғалтқышының ерекшеліктерін ескере отырып, құрастыруға кері ретпен белгілер бойынша жүргізіңіз. 9 кН күшпен қысқан кезде гильза буртикатырының шығуы 0,065...0,165 мм шегінде болу керек. Резеңке тығыздағыш сақиналар мен гильзаның отырғызу бөліктерін блокқа салу алдында мотор майымен жағыңыз. Гильзаларда престеу күші - 3 кН астам емес. Сермерді орнату кезінде сермер күпшегіндегі «8» таңбасын иінді біліктің шетіндегі «2» таңбамен біріктіріңіз. Негізгі мойынтіректердің қақпақтарын тік бұрандамалардан бастаңыз және екі амалдап орындаңыз. Содан кейін көлденең бұрандамаларды бұрап тартыңыз. Артқы тірек негізгі мойынтіректі тарту алдында иінді біліктің осьтік саңылауын орнатыңыз. Ол негізгі мойынтіректің қақпағының екі жағында бірдей болу керек және 0,08.0,23 мм шектерде орналасу керек. Сұққы орнату үшін піспек 10 мин бойы майлы ваннада 80...100°С температурада қыздыру керек, ал сұққыны -10 °С дейін салқындату керек. Сұққы қолдың бас бармағының күшімен кіргізілу керек. Піспек жану камерасының ығысуы бұлғақты қақпағының ұзын бұрандамасы жағына бағытталатындай етіп бұлғақпен жалғасу керек. Піспекті цилиндрге жану камерасының ығысуы қозғалтқыштың ішіне бағытталатындай етіп орнату керек. Піспекті сақиналарды құлыптары 180° ығысатындай етіп орнатыңыз. ҚБМ орнатқан соң, иінді білік ұзындығы 550 мм тұтқаның көмегімен қолмен оңай бұралу керек.

КАМАЗ-740.13-260 қозғалтқышы.

ҚБМ демонтажы мен бөлшектеуді ЯМЗ қозғалтқышы сияқты орындаңыз. ҚБМ бөлшектерінің техникалық күйін анықтаңыз.

Назар аударыңыз !

Піспектің етегінің диаметрі (төменгі шетінен 104мм қашықтықта өлшеу) — кемінде 119,81 мм. Піспекті сұққыға арналған тесіктің диаметрі —45,02 мм астам емес. Бұлғақтың төменгі бастиегінің ені  — кемінде 33,23 мм. Бұлғақтың төменгі бастиегінің диаметрі  — 85,535 мм астам емес. Иінді біліктің мойын диаметрі: артқы жең үшін — кемінде 104 мм, негізгі мойынтіректер үшін — кемінде 92,989 мм, бұлғақты мойынтіректер үшін — кемінде 77,99 мм, алдыңғы қарсы салмақ үшін — кемінде 125,058 мм, артқы қарсы салмақ үшін  — кемінде 105,045 мм. Құрастыруды ерекшеліктерін ескере отырып, кері ретпен жүргізіңіз. Сақиналарды әріптік таңбалауымен және қисайған жағымен жоғары қарай орнатыңыз. Құлыптардың 180° ажыратыңыз. Негізгі мойынтіректердің қақпақтарының бұрандамаларын екі амалмен – алдымен оң қатар жағынан, содан кейін – сол қатар жағынан тартыңыз. Тартуды ортаңғы тіреуден шеткілеріне қарай бастаңыз. Иінді біліктің осьтік саңылауы 0,1... 0,195 мм шектерде болу керек (қалыңдығы әртүрлі тірек жартылай сақиналарын таңдаумен реттеледі). Піспектің және гильзаның индекстері сәйкес келу керек. Піспектерді орнату кезінде клапандарға арналған ойықтарды цилиндрлер блогының развалына қарай ығыстыру керек. бұлғақтың төменгі бастиегінің шеттері мен иінді біліктің жақтарының арасындағы саңылау 0,15 мм кем болмау керек. Бұлғақтардың қақпақтарын  екі амалдап тартыңыз, соңғы тартқанда кілттің бұрылу бұрышы (алдын ала тартылған соң) 45....55° құрау керек.

түпкілікті        167...186

Зертханалық-тәжірибелік жұмыс № 1.2

Жұмыстарды қауіпсіз орындаудың ережелері.

Жұмыс барысында алынғыштарды, жақтауларды және құралдарды қолданыңыз. Клапандық серіппелерді шешушу және орнату, үлестіргіш біліктің жетек тарту механизмдерін бөлшектеу оқытушының қатысуымен жүргізіледі.

Жабдық және құралдар.

ВАЗ-2110, ЗМЗ-4062.10, «Зитек-E», ЯМЗ-238ДЕ2, КАМАЗ-740.13-260 қозғалтқыштары, бұрылмалы стендтерде орнатылған салқындату, майлау, қоректендіру және оталдыру жүйелерінің аспатарынсыз.

ВАЗ -2110 қозғалтқышы: кілттердің стандартты жинағы; клапандар төлкелерінің бағыттауыштарын баспақтау және баспақтаңқырауға арналған жақтау; май қайырғы қалпақшаларды орнатуға арналған жақтау; үлестіргіш біліктің тегершігін айналдыру және құлыптауға арналған құрал; цилиндролер бастиегін бекіту бұрандамасына арналған ауыстырып қосқыш; клапандарды шешуге және орнатуға арналған құрал;

клапандар итергіштерін батыруға арналған құрал; итергішті бекіткіш; реттегіш тығырықты жоюға арналған құрал; динамометрлік күш; микрометр; қуыс бұрғылар жинағы.

ЗМЗ-4062.10 қозғалтқышы: кілттердің стандартты жинағы; гидравликалық тартқыш клапанын айналдыруға арналған кең жүзі бар бұрғыш; динамометрлік күш;  клапандарды шешуге және орнатуға арналған құрал немесе ыдыс алғыш; іскек; клапан төлкесінің бағыттауышын басқақтауға арналған жақтау; блок бастиегіне арналған монтаждық тақта; май қайырғы қалпақшаларды алғыш; штангенциркуль; микрометр; қуыс бұрғылар жинағы.

Zetec-E қозғалтқышы: кілттердің стандартты жинағы; гидравликалық итергіштерді шешуге арналған құрылғы; клапанды серіппелерді шешуге арналған құрылғы; штангенциркуль; үлестіру біліктерін бекітуге арналған (5 х 200 х 30 мм); бірінші цилиндр піспегінің ВМТ-ға орнатылуын нықтауға арналған қада (бұрандама М10 ұзындығы 63,4 мм); микрометр; қуыс бұрғылар жинағы.

ЯМЗ-238ДЕ2 қозғалтқышы: жинақтағы цилиндрлер блогының бастиегі, кілттердің стандартты жинағы; газ үлестіру клапандарын шешуге және орнатуға арналған құрылғы; резеңке балға; клапан төлкесінің бағыттауышын басқақтауға арналған жақтау; штангенциркуль; микрометр; қуыс бұрғылар жинағы, индикатор.

КАМАЗ-740.13-260 қозғалтқышы: кілттердің стандартты жинағы; клапанды серіппелерді шешуге және орнатуға арналған құрылғы; штангенциркуль; микрометр; қуыс бұрғылар жинағы; калибрлер және итергіш ұштықтарының сфералық беттерінің тозуын тексеруге арналған бояу (жоғарғы — калибр

= 6 мм, төменгі — калибр

механизмдерінің (ГҮМ) құрылымын қайталаңыз. ГҮМ бөлшектеу және құрастырудың жалпы ретін оқыңыз. Үлестіру білігі жетегінің қорғанысын және клапандық қақпақты шешіңіз. ІЖҚ жұмыс үрдістерін синхрондау үшін бірінші цилиндрдің піспегін ВМТ-ға орнатыңыз және иінді білікті бекітіңіз. Блок бастиегінен иін ағашын ажыратыңыз және оны бөлшектермен жинақта шешіңіз (клапандарға иін ағашы арқылы әсер ететін қозғалтқыштар үшін). Ажыратылған бөлшектерді жұмыс үстеліне бөлшектеу тәртібімен салыңыз. Түйісетін бөлшектерді шатастырып алмау үшін оларды цилиндрлердің нөмірлеріне сәйкес нөмірлеңіз. Клапандармен жинақтағы цилиндрлер блогының бастиегін ажыратыңыз және оны монтаждық тақтаға салыңыз. Бір кіргізу және бір шығару клапанын шешіңіз. ГҮМ бөлшектерінің құрылымын зерттеңіз, орнату белгілерін табыңыз және оларды дайындау тәсілдерін анықтаңыз. Бөлшектерді тексеріңіз және анықталған ақауларды жазып алыңыз.

Газ үлестіру механизмін кері ретпен құрастырыңыз. Қажетті реттеулер жүргізіңіз. Клапанның қақпағын және үлестіру білігінің жетек механизмінің қорғанысын орнатыңыз. Бұрандалы қосылыстарды қатайту кезінде автозауыттардың ұсынымдарын пайдаланыңыз. Жұмыс орындарын реттеңіз. Тапсырманың соңындағы сұрақтарға жауап беріңіз.

Қозғалтқышты бөлшектеңіз. Алдыңғы қорғаныш қақпағын алыңыз. Ілінісу қақпағының люгінде көрінетін сермердегі белгі ортаңғы шкалаға қарсы болатындай етіп, иінді білікті сағат тілімен бұраңыз; орнату белгілері сәйкес келу керек (1.8-сурет). Тартқыш роликтің бекіту сомынын бұрап шығарыңыз. Тісті белдеуін алып тастаңыз. Үлестіру білігінің тегершігін құлыптаңыз, оны бекіту бұрандасын бұрап алыңыз, тегершікті шешіңіз. Цилиндрлер блогы бастиегінің  қақпағын шешіп алыңыз. Үлестіру білігімен жинақтағы блоктың бастиегін бөлшектеңіз. Май өтетін жерде мыс таспамен қоршалған тесік блоктың бастиегін бекітудің бесінші бұрандамасы аймағында орналасқанына назар аударыңыз. Блоктың бастиегін монтаждық тақтаға орнатыңыз. Үлестіру білігінің мойынтіректерінің корпустарын шешіп алыңыз. Үлестіру білігін цилиндрлер блогы бастиегінің тіреулерінен шығарыңыз және оның ішіне тығыздама салыңыз.

1.8-сурет. Үлестіру білігінің тегершігіндегі және артқы қорғаныш қақпағындағы орнату белгілерінің сәйкестігін тексеру:

1.9-сурет. Клапандар итергіштерін батыру:

1.10-сурет. Итергіштерді бекіту:

Клапандар жетегі механизмін бөлшектеңіз. Итергіштерді батырыңыз (1.9-сурет) және оларды бекітіңіз (1.10-сурет). Блок бастиегінің тесіктерінен реттегіш тығырықтары бар клапандардың итергіштерін шығарыңыз. Құрылғының көмегімен клапандардың серіппелерін қысыңыз (1.11 сурет).Серіппелерді шешіңіз

1.11-сурет. Құралдың көмегімен клапандар серіппелерін қысу

Цилиндр блогының бастиегін бұраңыз және төменгі жағынан клапандарды алып тастаңыз. Бағыттағыш төлкелерден май қағар қақпақтарды шешіңіз. Бөлшектердің жай-күйін, олардың шығарылу әдістерін және айрықша ерекшеліктерін анықтаңыз. Орнату белгілерін табыңыз.

Назар аударыңыз !

Тіректердегі тесіктер үлестіру білігінің мойынтіректер корпустарымен жинақта өңделеді, сондықтан олар өзара ауыстырылмайды. Үлестіру білігінің жұдырықшалары мен шығару клапандарының реттегіш тығырықтары арасындағы саңылау — 0,3...0,4 мм және кіргізу клапандары үшін — 0,15... 0,25 мм. Тығырықтың қалыңдығы оның бетінде көрсетіледі. Тығырықты осы таңбамен итергішке қарай орнатады. Бастиектерді бекіту бұрандамалары 135,5 мм аспау керек. Үлестіру білігінің мойынтіректеріндегі шекті рұқсат етілген саңылау — 0,2 мм. Клапандар фаскасының өлшемі клапан  диаметрі 36 мм кезінде 1,3...1,5 мм шегінде, және диаметрі 30,5 мм кезінде 1,8...2,0 мм (1.12-сурет). ГҮМ бөлшектерінде сызаттар мен терең қажамалар болмауы керек. Қозғалтқышты құрастырыңыз. Серіппелердің тірек тығырықтарын орнатыңыз. Клапандар біліктерін және май қағаз қалпақшаларды мотор майымен майлаңыз. Жақтаумен қақпақтарды бағыттағыш төлкелерге басыңыз. Клапандарды бағыттағыш төлкелерге салыңыз, серіппелерді және серіппелер табақтарын орнатыңыз. Құрылғыны қолданып, серіппелерді қысыңыз және клапандарды орнатыңыз. Цилиндрлер блогының бастиек тесіктеріне реттегіш тығырықтары бар клапандар итергіштерін салыңыз. Үлестіру білігінің мойынтіректер корпустарының біліктерінің орнату төлкелерін салыңыз (1.13-сурет). Үлестіру білігінің тірек мойындары мен жұдырықшаларын мотор майымен майлаңыз. Білікті цилиндрдің блогының бастиек тіреулерін салыңыз (1.14-сурет). Корпустарды орнатыңыз

а б

1.13-сурет. Цилиндрлер блогы бастиегіндегі үлестіру білігі мойынтіректерінің орнату төлкелері:

Мойынтіректер білігін орнату төлкелері өз ұяларына еркін кіретіндей етіп орнатыңыз. Бекіту сомындарын екі амалдап тартыңыз: алдын ала — мойынтіректер корпустары беттерінің цилиндрлер бастигені жабысқанға дейін, ал содан кейін — түбегейлі (1.15-сурет). Үлестіру білігінің тығыздамасын мотор майымен майлаңыз және жақтаудың көмегімен басыңыз. Цилиндрлер блогының бастигенін орнату үшін блокқа екі цнтрлеуші төлкелер салыңыз және олардың үстінен салым салыңыз. Піспектер цилиндрлердің ортасында тұратындай етіп иінді білікті бұрыңыз. Цилиндрлер блогының бастигенін орнатыңыз және бастиекті блокқа бекіту бұрандамаларын төрт амалдап тартыңыз (1.16-сурет). Алғашқы тарту моменті 20 Н-м, қайталама — 69,4... тең.

1.14-сурет. Үлестіру білігін цилиндрлер блогының бастиегінің тіреулеріне салу кезіндегі бірінші цилиндр жұдырықшаларының күйі

85,7 Н-м, содан кейін барлық бұрандамаларды 90° бұраңыз, және түпкілікті тағы бір рет 90° бұраңыз. Кескіш білікті орнатыңыз, бұрап алмай тұрып бекітіңіз және оны шайба мен шайғышпен бекітіңіз. Үлестіру білігінің тегершігін орнатыңыз, оны айналып кетуден құлыптаңыз және бұрандамамен бекітіңіз. Тегершікті бекіту бұрандамасы оксидтелген, ал сермерді бекіту  бұрандамасы фосфатталған екеніне көңіл аударыңыз. Құралдың көмегімен белгілерді сәйкестендіру үшін үлестіру білігін бұраңыз (1.17-сурет). Иінді білік алдыңғы шетінен белгілер сәйкес келгенге дейін ең аз бұрылу бұрышына уақытша бұрылған бұрандаманы аяғына дейін бұраңыз. Абай болыңыз: иінді немесе үлестіру білігі өздігінен бұралып кеткен жағдайда, піспектер клапандармен соқтығысуы мүмкін.

8        6        2        5        10

1.17-сурет. Үлестіру білігі жетегінің схемасы:

Тарту ролигін орнатыңыз және оны белдіктің минималды керілу жағдайында бекітіңіз. Тісті белдікті иінді білік тегершігіне кигізіңіз. Белдіктің екі тармағын тарта отырып, сол тармақты салқындатқыш сұйықтық сорғысының тегершігіне кигізіңіз және оны тарту ролигінің артына жіберіңіз. Белдікті үлестіру білігінің тегершігіне  кигізіңіз. Тарту ролигін сағат тіліне қарсы бұрап, белдікті сәл тартыңыз. Белдіктің бүгілмеуін қадағалаңыз. Иінді білікті айналу бағытымен екі айналыс бұраңыз және тағы да орнату белгілерінің сәйкес келуін тексеріңіз. Егер белгілер сәйкес келмесе, белдік тартылуын босатыңыз, оны үлестіру білігінің тегершігінен шешіңіз және білікті қажетті бұрышқа бұраңыз. Белдікті қайталап кигізіңіз, оны сәл тартыңыз, иінді білік екі айналымға бұраңыз және тағы да орнату белгілерінің сәйкес келуін тексеріңіз. Белдіктің тартылуын реттеңіз.

Үлестіру және иінді білік тегершіктерінің арасындағы тармақтың ортаңғы бөлігінде белдік  15... 20[Н] тең сұққы күшімен 90° бұралға жағдайда, тартылу қалыпты болып есептеледі. Үлестіру білігінің жұдырықшалары мен реттегіш тығырықтар арасындағы саңылауларды реттеңіз. Иінді білікті белгілер сәйкес келгенге дейін бұраңыз, содан кейін оны тағы 40...50° бұраңыз (үлестіру білігінің тегершігінде 2,5 — 3 тіс). Бұл ретте бірінші цилиндрде жұмыс қадамының тактісі болады. Үлестіру білігінің бірінші және үшінші жұдырықшалары жанындағы саңылауларды қуыс бұрғылармен тексеріңіз. Саңылау реттегіш тығырықтардың қалыңдығын таңдау арқылы реттеледі, олар 0,05 мм интервалмен 3...4,5 мм қалыңдықпен жасалады. Құралмен ескі тығырықты алып тастаңыз және оның қалыңдығын өлшеңіз. Жаңа тығырықтың

қалыңдығын келесі формула бойынша анықтаймыз:

мұндағы

Саңылауды тағы бір рет тексеріңіз: егер ол дұрыс реттелген болса, онда қуыс бұрғы сәл қысылып кіру керек. Иінді білікті жарты айналымға кезектесіп бұрап (үлестіру білігінің тегершігіндегі белгіні 90° бұрышқа айналдыруға сәйкес), қалған клапанның саңылауларын реттеңіз. Цилиндрлер блоогының бастиек қақпағын және тісті белдіктің алдыңғы қақпағын орнатыңыз.

220...230

400...410

580...590

ЗМЗ-4062.10 қозғалтқышы.

Қозғалтқыштың ГТТ бөлшектеңіз. Клапандардың қақпақтарын ашыңыз. Әрі қарай жинақтау оңай болуы үшін иінді білікті бірінші цилиндрдің қысу тактісінің ЖТН жайғасымына қарай бұраңыз. Иінді білік тегершігіндегі сызықіз цилиндр блогының алдыңғы қақпағындағы дөңеске сәйкес келуі тиіс, ал үлестіруші біліктің жұлдызшаларындағы белгілер блок басының жоғарғы жиегінде орналасуы тиіс. Иінді біліктің сермерін тіркеңіз. Цилиндрлер басының алдыңғы қапшығын шешіңіз. Шынжырдың жоғарғы және төменгі тынышталдырғыштарын ажыратып тастаңыз. Шынжырдың жоғарғы гидрокергішінің қапшығын ұстап тұрып (ол ішінен гидрокергішпен қысылған), бекіткіш бұрандамаларын  бұрап шығарып алыңыз және онымен қоса гидрокергішті шешіңіз.

30 мм кілтімен енгізу клапанының үлестіргіш білігінің бұралуын тоқтатып тұрып, оның жұлдызшасының бекіткіш бұрандамасын бұрап шығарып алыңыз. Дәл солай шығару клапандарының үлестіруші білігінің жұлдызшасын шешіңіз. Үлестіруші біліктің қақпақатырн шешіңіз.  Олардың тағбалары бар екеніне назар аударыңыз (қағылған реттік нөмірлер). Үлестіруші білік қақпақтарының бекіткіш бұрандамаларының тартылуын біртіндеп, жарты айналыммен босатыңыз, себебі біліктер клапандардың серіппелерімен қысылған. Жұдырықшалардың біліктері гидравликалық итергіштердің біліктеріне қатысты 1 мм-ге ығысқанын айта кету керек.   Үлестіруші біліктерді тіректік пластмассалық фланецпен және фаза  датчигының пластинасын жиынтықта шығарыңыз. Блок басының бекіткіш бұрандамаларының тартылуын босатыңыз, содан кейін бұрандамаларды бұрап шығарып, блок басын және прокладканы шешіңіз. Гидравликалық итергіштерді блок басынан шығарыңыз дәне оларды рет-ретімен қойыңыз. Аспаптың көмегімен клапан серіппелерін босатып, үстінгі тарелканы және екі серіппені шешіңіз. Май шағылыстыратын қалпақшаларды алып тастаңыз және тіректік шайбаны шешіңіз. Клапандарды шығарып алыңыз және оларды орнату орындарын белгілеңіз. Май арналарының бітеуіштерін шығарып алыңыз. Ажыратқыш картерін күшейткішті және картер түпқоймасын шешіңіз. Төменгі шынжырдың гидрокергішінің қақпағын және гидрокергішті шешіңіз. Жоғарғы шынжырды аралық біліктің жұлдызшасынан шешіңіз. Жоғарғы және төменгі шынжырлардың гидрокергіштерінің тоспасын шешіңіз. Аралық біліктің жұлдызшасын алып тастаңыз және оның төменгі шынжырмен бірге шешіңіз. Төменгі шынжырдың тыныштандырғышын шешіңіз.

Гидрокергіштердің біреуін бөлшектеп тастаңыз. Қысқыш ауыздарын 12 мм ашыңыз. Кергіш корпусын қысқыштарға кілттің аузына қойғандай орнатыңыз және кең жүзді бұрағышпен абайлап клапанды шығарып алыңыз.   Корпустан серіппені және плунжерді шығарып алыңыз.  ГТТ бөлшектерінің техникалық күйін, оларды дайындау әдісін, сонымен қатар, майдың келіп түсу арналарын анықтаңыз.

Назар аударыңыз !

Үйлестіруші біліктердің бірінші мойнының шекті рұқсат етілген диаметрі - 41,9 мм, қалғандары — 34,9 мм. Жұдырықшаларадың шекті рұқсат етілген биіктігі — 45,5 мм. Үлестіруші біліктің соғысы (ортаңғы мойында) 0,04 мм  аспауы тиіс. Үлестіруші  біліктердің мойынтіректеріндегі ең үлкен рұқсат етілген саңылау - 0,15 мм. Шекті рұқсат етілген диаметрлер: клапандардың гидроитергіштері — 34,95 мм, клапан өзектерінің — 7,95 мм, енгізу клапандарының төлкелерінің тесіктері — 8,1 мм және шығару клапандарының — 8,15 мм. Клапандар серіппелерінде жарықшалар және майысқан жерлері болмауы тиіс, клапан ершігінде көрінетін тозу іздері мен шұңғылшалар болмауы керек. Клапан ершігіне тығыз қысылған  клапан өзегінен үлестіруші біліктің өзегіне дейін ең кіші ара қашықтық — 35,5 мм. Аралық біліктің алдыңғы мойнының ең кіші диаметрі - — 48,95 мм, артқы мойнының — 21,95 мм. Аралық білік төлкелерінің қажамасы болмауы керек. Қозғалтқыш ГТТ жинаңыз. Алдымен гидрокергішті жинаңыз. Жақтауды қысқышта тігінен бекітіп, оған гидрокергіштің корпусын орнатыңыз. Плунжерді майлап, оны кергіш корпусына орнатыңыз. Плунжер түбіне бұрауышпен баса отырып, оны тоқтатқыш сақина жақтауға тірелгенше түсіріңіз. Плунжерге серіппені салып, серіппеге гидрокергіштің клапанын орнатыңыз. Серіппені қыса отырып, клапанды корпусқа бұрап кіргізіңіз.

Назар аударыңыз !

Қысылған серіппенің әрекетімен плунжер корпуспен ілінісуден шығып кетпеуі үшін плунжердің шығыңқы шетіне баспаңыз, ал гидрокергішті блок басының арнасына орнатқаннан кейін — кергіштің өзіне баспаңыз. Блок басын алдын ала жинауын орындаңыз, клапан тетігін жинақтаңыз, май арналарына бітеуіштерді орнатыңыз. Клапан өзектерін мотор майымен майлаңыз. Жинақтау кезінде клапандарды бұрынғы орындарына орнатыңыз. Үлестіруші біліктердің жетегін жинақтаңыз (1.18-сурет). Бекіткіш бұрандамаларын қатты тартпай, шынжырдың төменгі тынышталдырғышын 19 орнатыңыз.

1.18-сурет. Үлестіруші біліктердің жетегі:

Төменгі шынжырды 6 аралық біліктің жетектегі жұлдызшасына 7 және иінді біліктің жұлдызшасына 1 тағыңыз. Жұлдызшадағы таңба цилиндрлер блогындағы

таңбасына сәйкес келіп, ал тынышталдырғыштан өтетін жетекші шынжыр тартылып тұратындай  жұлдызшаны 7 шынжырмен аралық білікке орнатыңыз.   Жетекші жұлдызшаны 8 орнатыңыз және 7 және 8 жұлдызшаларын бұрандалармен бекітіңіз.

Төменгі шынжырдың гидрокергіш табандығын 5 орнатыңыз. Кергіш табандығына баса отырып, шынжырды тартыңыз.

Назар аударыңыз!

Иінді білікті үлестіруші біліктер жетегінің жоғарғы шынжырын орнатуға дейін айналдыруға болмайды.

Жұлдызшалардың белгілер бойынша дұрыс орнатылғанына көз жеткізіңіз және төменгі тізбек тыныштандырғышын

бекітіңіз.

Жоғарғы шынжырдың гидрокергішінің табандығын 9 орнатыңыз.  Аралық біліктің жетекші жұлдызшасына 8 жоғарғы шынжырды 11 тағыңыз. Жоғарғы шынжырды ол аралық біліктің жұлдызшасынан ұшып кетпеуі үшін ұстап тұрып,шынжыр қақпағын орнатыңыз және бекітіңіз. Шынжыр қақпағындағы гидрокергішке арналған тесікті мотор майымен майлаңыз және гидрокергішті табандыққа тірелгенше орнатыңыз.

Гидрокергіш қақпағын жабыңыз және екі бұрандамамен бекітіңіз. Гидрокергіштің тесігі арқылы шынжырдың тартысын тудыру үшін, оның үстіне жақтаумен тірелгенше басып, содан кейін бос жіберіңіз.  Бітеуішті гидрокергіш қақпағына бұрап кіргізіңіз. Цилиндрлер басының аралық қабатын орнатыңыз. Цилиндрлер басын ол орнатқыш төлкелерге „отыратындай„ түсіріңіз. Цилиндрлер басының бекіткіш бұрандамаларын тартыңыз (1.18 сур). Цилиндрлер басындағы гидроитергіштерге арналған тесіктерді мотор майымен майлап, гидроитергіштерді цилиндрлер басына орнатыңыз. Гидроитергіштерді бұрынғы орындарына оларды бөлшектеп ашу кезінде жасалған таңбаларға сәйкес қайта орнатыңыз. Цилиндрлер басындағы ұяларды, үлестіруші біліктердің жұдырықшаларын және тіреуіш мойындарын мотор майымен малаңыз. Енгізу клапандарының үлестіруші білігін сұққышпен жұлдызшаға жоғары қаратып, ал шығару клапандарының үлестіруші білігін – сұққышпен жұлдызшаға оңға қарай  орнатыңыз. Үлестіруші біліктерінің алдыңғы қақпақшаларын тіреуіш фланецтермен бірге орнатышу төлкелерге орнатыңыз.

1.19-сурет. ЗМЗ-4062.10 қозғалтқышы цилиндрлерінің ұштарын бекіту сомындарын кезекті тартуы:

№ 3 және 7 қақпақшаларды орнатыңыз. Қақпақшалар цилиндрлер басымен жанасқанға дейін оларды бұрандалармен алдын ала тартып қойыңыз. Таңбалауға сәйкес қалған қақпақшаларды орнатыңыз. Бұрандамаларды 1-23 Н-м моментімен соңына дейін тартып қойыңыз. Тіректердегі әрбір үлестіруші біліктің айналымын тексеріңіз, бұл үшін үлестіруші білікті ондағы арнайы төртжақты бөлігінен кілтпен цилиндрлердің біреуінің клапан серіппелері толық қысылғанға дейін бұраңыз. Ары қарай бұрағанда үлестіруші білік өз бетінше клапан серіппелерінің әрекетімен айналуы керек. Орнатушы сұққыштар 13 көлденең орналасатындай және әр түрлі жаққа қарап тұратындай үлестіруші білікті бұраңыз (1.18 сур. қараңыз). Бұл үшін жұлдызшаға 13 жетек шынжырын тағыңыз және оны үлестіруші білікке орнатыңыз. Бұл жағдайда үлестіруші біліктегі сұққыш жұлдызшадағы тесікке дәл келуі үшін үлестіруші білікті төртжақты бөлігінен сағат тілінің бойымен айналдырыңыз. Үлестіруші білікті сағат тіліне қарсы айналдырып, шынжырдың жетекші тармағын тартыңыз. Бұл ретте жұлдызшадағы орнатушы таңба 12 цилиндрлер блогының басының жоғарғы жазықтығыға 17 сәйкес келуі керек. Енгізу үлестіруші білікті орнатпас бұрын, шығару клапандарының үлестіруші біліктің жұлдызшасына 14 жетекші шынжырды салыңыз. Жұлжызшалар арасында шынжыр тармағы сәл ғана салбырап тұратындай жұлдызшаны үлестіруш білікке орнатыңыз. Үлестіруші білікті сағат тіліне қарсы бұрай отырып, шынжырды тартыңыз; бұл жағдайда жұлдызшадағы орнату таңбасы 12 цилиндр басының жоғарғы жазықтығына сәйкес келуі тиіс. Жұлдызшалардың бекіткіш бұрандамаларын тартыңыз, жоғарғы шынжырдың гидрокергішін 10 және төменгі шынжырдың гидрокергішін орнатыңыз. Шынжырдың орта 18 және төменгі 19 тынышталдырғыштарын бұрандамаларды соңына дейін тартпай орнатыңыз. Бекіткішті иінді біліктің сермерінен шешіңіз. Жоғарғы шынжырдың жұмыс тармақтарын тартыңыз. Шынжырдың орта және төменгі тынышталдырғыштарын соңына дейін бекітіңіз. Барлық таңбалардың сәйкес келуін тағы да тексеріп шығыңыз. Цилиндр басының алдыңғы қақпағын орнатыңыз. Клапандар қақпағын орнатыңыз және бекітіңіз.

Бұранда қосылыстарын тарту моменттері, Н ■ м

Цилиндр блогының басының бекіткіш бұрандама :

«Зитек-Е» қозғалтқышы . Қозғалтқыштың ГТТ бөлшектеп ашыңыз. ГТТ жетегібелбеуінің жоғарғы, орта, төменгі қақпақтарын шешіңіз. Су сорғысы тегершігінің бекіткіш бұрандамаларын босатыңыз. Бұрандамаларды кезек-кезек бұрап шығарып, цилиндрлер блогының басындағы қақпақты шешіңіз. Бірінші цилиндрдің піспегін қысу тактісінде ЖТН орнатыңыз және бақылау қадасын қойыңыз (1.20 сур.). Аспаптың көмегімен иіді біліктің тегершігін шешіңіз. Су сорғысының тегершігін және жетек белбеуінің кергіш ролигін шешіңіз. Бақылау кермесімен үлестіруші біліктердің орнын бекітіңіз (1.21 сур). Біліктерді бекіткіш аспаппен ұстап тұрып, ұлестіруші біліктердің тісті доңғалақтарының бекіткіштерін босатыңыз (1.22 сур). Белбеуді және тісті доңғалақтарды шешіңіз. Тісті доңғалақты біліктерге қатысты бағыттайтын таңбаларға назар аударыңыз. Үлестіруші біліктердің мойынтіректеріндегі қақпақтардың бекіту бұрандамаларын біртіндеп бұрап шығарыңыз (1.23 сур). Қақпақтарды және үлестіруші біліктерді шешіңіз. Шығару білігінде біліктің орналасу датчигін басқару жұдырықшасының болуына назар аударыңыз. Цилиндрлер басынан реттеуші тығырықтармен итергіштерді шығарып алыңыз және оларды бөлек қорапшаларға бөлшектеп ашу тәртібімен жайғастырыңыз. Көзбен тексеру арқылы ГТТ бөлшектерінің техникалық күйін тексеріңіз.

1.22-сурет.

Үлестіруші біліктерді тітсі доңғалақтарды монтаждау-демонтаждау кезінде бос айналмау үшін бекіту:

бұрандамалардың реттік нөмірлері; нұсқарлар бұл бұрандамаларды жұптап босату (тарту) керектігін көрсетеді

Назар аударыңыз !

Егер тегершіктер арасындағы аралық 180-280 немесе 30-400 мм болса, бас бармақпен басқан кезде белбеудің майысуы сәйкесінше 6 немесе 13 мм тең болуы керек. Тегершіктердің белбеуінің және тісті доңғалақтардың қандай да бір ақаулары болмауы тиіс. Кергіш оңай айналу керек. Білік мойынтіректерінің қақпақтарында таңбалар болады: енгізу — І, шығару — E. Итергіштер мен жұдырықтарда тозу іздері болмауы керек. Енгізу клапандарының саңылаулары 0,10.0,18 мм, шығару клапандарының саңылаулары — 0,27.0,35 мм шегінде болуы тиіс. ГТТ жинаңыз. Біліктерді орнатқан кезде клапандар піспектерге тимеуі үшін, бақылау қадасын шығарып, барлық піспектерді орта жайғасымға орнатып, иінді білікті сағат тіліне қарсы 90° бұраңыз. Итергіштерді, олардың ұяларды, мойынтіректердің беттерін және жұдырықшаларды мотор майларымен майлаңыз. Біліктерді орнатыңыз және олардың жайғасымдарының дұрыстығын тексеріңіз. Білік мойындарын майлаңыз және мойынтірек қақпақтарын таңбаларын сыртқа қаратып орнатыңыз. Блок бастиегімен жанасқанша бір өту ішінде бұрандаманың бір айналымымен қақпақтарды бұрап салыңыз (1.24 сур). Содан кейін екі сатымен бұрандамаларды қатты тартып қойыңыз.

Бірінші цилиндрдің піспегін ЖТН қысу тактісінде орнатыңыз. Қуыс бұрғымен жұдырықша мен реттеуші тығырық арасындағы саңылауды өлшеңіз. Иінді білікті 180° айналдырыңыз және үшінші цилиндрдегі, содан кейін төртінші және екінші цилиндрлердегі саңылауларды тексеріңіз. Алынған нәтижені жазып алыңыз. Бірінші цилиндрдің піспегін ЖТН орнатыңыз және орнын бақылау қадасымен бекітіңіз. Тісті доңғалақты, жетек белбеуін және басқа ГТТ жинақтаушы бірліктерін бөлшектеп ашуға қарсы тәртіпте орнатыңыз.

алдын ала.....................................................................................................10 біржола ....................................................................................................... 19 Цилиндрлер басындағы қақпақтың бекіткіш бұрандамалары .................... 7

ГТТ жетегі белбеуіндегі қақпақтың бекіткіш бұрандамалары: үстіңгі қақпақ.............................................................................................. 10 ортаңғы қақпақ............................................................................................ 50 төменгі қақпақ............................................................................................. 7 Жетек белбеуіндегі роликтің бұрандамасы .................................................. 40 Белбеу кергішінің бұрандамасы...................................................................... 25 Иінді білік тегершігінің бұрандамасы........................................................... 115 Үлестіруші біліктің тісті доңғалағының бұрандамалары ............................ 68

ЯМЗ-238ДЕ2 қозғалтқышы.

Үлестіруші тісті доңғалақтардың қақпағын шешіңіз. Иінағаш біліктерінің бұрандамаларын бұрап шығарыңыз және оларды иінағаштармен қоса шешіңіз. Итергіштердің кермелерін шығарыңыз. Үлестіруші біліктің тірек фланецінің бекіткіш бұрандамаларын бұрап шығарыңыз. Клапан торабын бөлшектеп ашуды блоктың бөлек басында (немесе алдын ала шығарылған) орындаңыз. Цилиндрлер блогының басына аспапты орнатыңыз және бір клапан торабын шығарып алыңыз. ГТТ бөлшектерінің техникалық күйін тексеріңіз.

бұрандамалардың реттік нөмірлері

Назар аударыңыз !

Егер жұдырықшалар биіктігі бойынша 0.25 мм арстам тозса, ал біліктің соғысы 0.2 мм асып кетсе, үлестіруші білік алмстырылуы керек. Клапандар блок басының ұяларына саңылаусыз орнығуы тиіс. Клапанның жұмыс жүзінде газ іздері, сызықіздер және шұңқырлар болмауы тиіс. Білік тозуының диаметрі 11.92 мм аспауы тиіс. Иінағаш өлкесінің ішкі диаметр 25.15 мм аспауы керек. Иінағаш білігінің тозуы 25 мм диаметрге дейін рұқсат етіледі; қарнақтың иілуі 0.5 мм аспауы тиіс. ГТТ бөлшектерінде жарықтар және қызып кету іздері рұқсат етіледі ГТТ бөлшектеп ашуға қарама-қарсы тәртіпте жинаңыз. Иінағаш пен клапан арасындағы жылу саңылауын тексеріңіз. Ол енгізу және шығару клапандары үшін 0,25...0,3 мм аралығында болуы керек. Жылу саңылауын реттеуді келесі тәртіпте орындаңыз:

Блоктың бір басынан қақпақты шешіңіз. Цилиндрлер блогының басынан бекіткіш бұрандамаларды бұрап шығарыңыз және оны клапандармен бірге шығарыңыз. Итергіштер кермелерінің жиынтығымен шығарыңыз. Иінағаш діңгектерінің бекіту сомындарын бұрап шығарыңыз және оларды шешіңіз. Иінағаштарды шешіңіз. Клапандар саңылауларын реттеу бұрамасын шығарып алыңыз. Аспаптың көмегімен клапан торабын бөлшектеп ашыңыз (1.26 сур). ГТТ бөлшектерінің техникалық күйін тексеріңіз.

Назар аударыңыз!

Клапандардың бағыттаушы төлкелеріндегі тесіктердің диаметрі 10.04 мм аспауы тиіс. Иінағаш ұшының биіктігі – 6 мм аспауы тиіс (иінағаш орталығының деңгейінен ұшына дейінгі арақашықтық). Иінағаш төлкесінің тесігі - 25,04 мм аспауы тиіс.

Клапан серіппелерін шешуге және орнатуға арналған аспап: 1 — бұрама; 2 — айналтұтқа; 3 — тәрелке; 4 — сұққыш Итергіштерге арналған тесіктердің диаметрі 22,05 мм аспауы тиіс. Итергіш өзегінің 21,78 мм диаметрден кем тозуына, сонымен қатар, біркелкі емес тозуына және итергіштердің бүйір жақ беттерінде қажамалардың болуына рұқсат берілмейді. Итергіштердің кермелерінің майысуы 0,6 мм аспауы керек. Контакт орны (калибрмен тексергенде), керменің жоғарғы және төменгі ұштарының сфералық беті — кем дегенде 60%. Иінағаш діңгектеріндегі тірек беттерінің 24,96 мм диаметрден кем тозуына рұқсат берілмейді (1.27 сур). Өзек диаметрі 9,94 мм (енгізу) және 9,90 мм (шығару) кем болатын және өзек бүйір жағының биіктігі 6.3 мм болатын клапандар жарамсыз болады. ГТТ бөлшектеп ашу тәртібіне қарсы қайта жинаңыз. Блок басындағы бекіту бұрандамаларын графит майының жұқа қабатымен майлаңыз. Блок басын орнатпас бұрын иінағаштардың реттеу бұрамаларын екі-үш айналымға босатыңыз. Блок басының бұрандамаларын үш рет айқыш тартыңыз.

1 — иінағаштар діңгегінің тірек беті; 2 — клапанның жұмыс жүзі; 3 — клапан өзегі; 4 — өзек бүйіржағы Дұрыс орнатылған жағдайда бекіткіш соташығы сермердің саңылауына кіруі керек, ал үлестіруші біліктің тісті доңғалағының «0» таңбасы жоғарғы жайғасымда болып, отын жанармай сорабы жетегінің тісті доңғалағының дәл сондай таңбасына сәйкес келуі керек. Иінағаштардың ұшы мен клапан өзектерінің арасындағы жылу саңылауларын тексеріңіз және реттеңіз.енгіз клапанына арналған 0,3 мм және шығару клапанына арналған 0.4 мм қуыс бұрғылар күшпен кіруі керек. Клапандарды аспап көмегімен реттеңіз. Бастапқыда сермерді сағат тіліне қарсы 60° айналдырып, бірінші және бесінші цилиндрлердің клапандарының саңылауларын реттеңіз. Семердегі екі көршілес тесік арасында сермерді бұру 30° бұрылысқа сәйкес келеді. Иінді білікті 240° бұрып, төртінші және екінші, 420° бұрып, алтыншы және үшінші, және 600° бұрып – жетінші және сегізінші цилиндрлердің клапандарын реттеңіз.

Бұранда қосылыстарын тарту моменттері, Н ■ м Иінағаштар өзегінің діңгектерінің бекіткіш сомындары .......................................................................................................... 42...54 Иінағаштың реттеуші бұрамасының сомыны .......................................... 33.....41 Үлестіруші біліктің тісті доңғалағының бекіткіш бұрандамасы............90......100

Блок басын бекіту бұрандамасы: бастапқыда.............................................................................................. 40....50 аралық..................................................................................................... 120....150 біржола.................................................................................................. 160.....180 Блок басындағы қақпақтың бекіткіш бұрандамасы................................... 17....22

. Жұмыс кезінде ұсынылған ажыратқыштар, жақтау және құрылғылармен пайдаланыңыз. Термостатты тексеру бойынша жұмыстарын мұғалімнің қатысуымен өткізу қажет. Жұмыстарды қауіпсіз орындауының жалпы ережелерімен басшылық етіңіз.

Жабдықтар мен құралдар. бұлғақпен жинағында піспекпен және бөлек блок ұшымен ВАЗ-2110, ЗМЗ-4062.10, «Зитек-E» қозғалтқыштары, ЯМЗ-238ДЕ2, КАМАЗ-740.13-260 айналмалы стендтерінде орнатылған электржабдықтары, қоректендіру жүйелерінің құралдарынсыз. ВАЗ-2110 қозғалтқыш: кілттердің стандартты жинағы; салқындату сұйықтығының пәрелі сорғының ажыратқышы; салқындату сұйықтығының пәрелі сорғыны пресстеу үшін құрылғылары; майлы сүзгішті шешу үшін құрылғылар; салқындату сұйықтық сорғының тығыздамасын пресстеу үшін жақтауы; салқындату сұйықтығы сорғының мойынтірегін ауыстыру үшін жақтауы; индикатор; микрометр; штангенциркуль. ЗМЗ-4062.10 қозғалтқыш: кілттердің стандартты жинағы; су сорғыны монтаждау және демонтаждау үшін ажыратқыштар мен сорғыларының жинағы; динамометр; сызғыш; қуыстардың жинағы; сағат; термометр.

«Зитек-E» қозғалтқыш: кілттердің стандартты жинағы; сумен металлдық сыйымдылығы; термометр; электр тақташа; манометрімен қолмен вакуум сорғышы; штангенциркуль. ЯМЗ-238ДЕ2 қозғалтқыш: кілттердің стандартты жинағы; штангенциркуль; әмбебап ажыратқыш; лупа. КАМАЗ-740.13-260 қозғалтқыш: кілттердің стандартты жинағы; әмбебап ажыратқыш; штангенциркуль.

Жұмыстарды орындалуының кезеңдігі . Қозғалтқыштарды салқындату, майлау және желдету жүйелерінің құралын қайталаңыз. Плакат бойынша салдықдату сұйықтығының циркуляциясын зерттеңіз және қозғалтқышта салқындату жүйелерінің құралдарын табыңыз. Қозғалтқыштан салқындату сұйықтығының ортадан тепкіштік сорғыны, салқындату сұйықтығы температурасының тетігі, термостат, желдеткіш, радиаторды шешіңіз. Сорғыны бөлшектеңіз, оның құралын зерттеңіз және сыртқы көзбен шолып оның техникалық жағдайын анықтаңыз. Қозғалтқыштарының бірінің термостатының дұрыстығын тексеріңіз. Қозғалтқыш белдігінің тарту реттеуін өткізіңіз. Плакат бойынша майлау жүйесінің құралын зерттеңіз және қозғалтқышта майлау жүйесінің құралдарын табыңыз. Қозғалтқыштан майқабылдағышты, редукциялық қақпағымен май сорғыны, сорғы жетегін, қайта өткізу клапанымен май сүзгішін, май қысымының тетігін шешіңіз. Май сорғыны бөлшектеңіз, оның құралын зерттеңіз, техникалық жағдайын анықтаңыз және жинаңыз. Плакат бойынша картер желдеткішінің жүйесі құралын зерттеңіз және қозғалтқышта жүйенің элементтерін табыңыз (созу құбыршегі, ауа тазартқыш, жіберуші құбыры, ауашығарғыш, жалын басқыш, май айырғыш және т.б.). Май сорғы мен салқындатқыш сұйықтығының сорғыны, осы құралдарының сызбаларымен басшылық ете отырып, кері бөлшектеуіндегі тәртібінде жинаңыз. Қозғалтқышта шешілген құралдарды орнатыңыз. Бұрандалы байланыстарын тарту кезінде автозауыттарының ұсыныстарымен пайдаланыңыз. Жұмыс орындарын ретке келтіріңіз. Тапсырманың соңында сұрақтарға жауап беріңіз.

Жұмыстарды орындау бойынша ұсыныстар . ВАЗ-2110 қозғалтқыш. Қозғалтқышты бөлшектеңіз. Карбюраторға салқындатқыш жүйесінен сұйықтықты тармағын және жеткізу құбыршектерін, қозғалтқыш картерінің желдеткіш жүйесінің құбыршегін шешіңіз. Тісті белдігінің алдыңғы қақпағын демонтаждаңыз және таратқыш білігінің қозғалтқыш бөлшектерін шешіңіз. Тісті белдігінің артқы қақпағын шешіңіз және салқындатқыш сұйықтығының сорғыны демонтаждаңыз. Термостаттан құбыршекті ажыратыңыз және оны шешіңіз.

1.28 сурет. Салқындатқыш жүйесінің түйіндерін шешу: 1 — салқындатқыш сұйықтығының температурасын көрсеткіш тетігі; 2 — салқындатқыш жейдесінің бұрма жалғама; 3 — жылытушыдан сұйықтықты тармағының құбыршегі; 4 — жылытушыға сұйықтықты жеткізу құбыршегі; 5 — салқындатқыш сұйықтығы сорғының жеткізгіш құбыры; 6 — термостат Бұрып жіберетін жалғама құбыр мен салқындатқыш сұйықтығы сорғының жеткізу құбырын шешіңіз (1.28 сурет). Салқындатқыш сұйықтығының температурасын көрсеткіш тетігін бұраңыз. Құрылғылар көмегімен май сүзгішін шешіңіз. Блок ұшына жалғама құбырынан және картер желдеткіші жүйесінің құбыршегінің цилиндрлері блогынан ажыратыңыз. Май деңгейін көрсетуін шығарыңцыз және май деңгейінің тетігін шешіңіз. Қозғалтқышты картермен үстіне бұраңыз және оны шешіңіз. Майқабылдағышты және сай сорғыны шешіңіз. Картер желдеткіші жүйесін құбыршек цилиндрлер блогынан және блок ұшына жалғама құбырынан ажыратыңыз және қақпақты шешіңіз. Майажыратқыш корпусының бекіту бұрандамаларын бұраңыз және тор мен корпусты шешіңіз. Салқындатқыш сұйықтығы сорғыны бөлшектеу үшін (помпалар) ажыратқышпен тісті тегершігін шешіңіз. Мойынтірегінің тоқтатқыш бұранын бұраңыз және жіберу көмегімен тығыздама мен қалақты аспап, мойынтірегімен жинағында білікшені демонтаждаңыз (күшті мойынтіректің тоғынына салыңыз). Май сорғыны бөлшектеу алдыңда оларды қысқыштарда қысыңыз. Сорғы корпусына қақпаларды бекіту бұрандаларын бұраңыз (1.29 сурет) және жетектегі және жетекші тегершіктерін шығарыңыз. Редукциялық қақпақшаны бөлшектеңіз. Май сорғышы мен помпаның бөлшектерінің техникалық жағдайын тексеріңіз.

1.29 сурет. Май сорғының элементтері: 1 — сорғы корпусы; 2 — жетектегі тегершік; 3 — жетекші тегершік; 4 — редукциялық қақпақша; 5 — қақпақша серіппесі; 6 — тығын; 7 — тығыздауыш сақинасы; 8 — иінді білігінің алдыңғы тығыздама; 9 — сорғы қақпағы; 10 — тығыздауыш сақинасы; 11 — майқабылдағыш

Назар аударыңыз ! 50 Н жүктемесі кезінде помпа мойынтірегіндегі осьтік саңылауы 0,13 мм аспау қажет. Сорғы корпусының сызаттары мен пішінін өзгертуі рұқсат етілмейді. Тегершіктерінің жанасу аймағындағы май сорғының қақпағында өңдеу іздері болмауы қажет, сорғы корпустың жұмыс беттерінде тозу іздері және сызаттары болмау қажет (1.30 сурет).

1.30 сурет. Шекті тозуларының мағыналарын көрсетуімен май сорғының корпусы

Жетекші тегершігі үшін шекті рұқсат етілген саңылауы – 0,12 мм, жетектегі тегершігінде – 0,15 мм. Еркін жағдайындағы редукциялық қақпақшасы серіппесінің ұзындығы 44,72 мм тең болуы қажет, 40 Н жүктеуі кезінде – 31,7 мм. Редукциялық қақпақша тығынының альюминийлі тығыздауыш сақинасының қалыңдығы 1,3...1,7 мм құрай қажет. Термостаттың жұмысқа қабілеттілігін тексеріңіз. Термостатты 78....80 °С температурасымен глицеринмен ыдысқа түсіріңіз. Сұйықтық температурасын кезеңдеп минутына 1° жоғарлатыңыз. Қақпақшаны ашылуының басталуы температурасы - 85.....89 °С. 102 °С температурасы кезіндегі қақпақшаның жүрісі 8 мм кем болмауы қажет. Май сорғыны және салқындатқыш сұйықтығының сорғыны, бөлшектеуге кері тәртібінде жинаңыз. Май сорғыны жинақтау кезінде моторлы маймен тығыздаманың сыртқы диаметрінің бетін майлаңыз және оны тіреуге дейін қақпаға пресстеңіз. Тегершіктерді, терегшіктер аймағындағы корпусын, майқабылдағыш құбырларының тығыздауыш резеңкелі сақинасын және редукциялық қақпақшасының бөлшектерін майлаңыз. Қысқыштарда қақпаны ақырындап бекітіңіз, корпустың ішіне тістерінің бетеріндегі факстермен тегершіктерін орнатыңыз және қақпаға корпусты бекіту бұрандаларын тартыңыз. Редукциялық қақпақшаны жинаңыз. Жинақтаудан кейін сорғы тегершіктері баяу, қажаусыз және жұлынуынсыз айналуы қажет.

Қозғалтқыштан шешілген түйіндер мен агрегаттарын орнатыңыз.

Салқындатқыш сұйықтығы сорғының қозғалтқыш тегершігі мен таратқыш білігі берілісінің белідктерін тартуын тексеріңіз. Белдікті тартуын реттеу тәртібі №1.2 зертханалық-тәжірибелік жұмыстарында келтірілген.

бекіту бұрандамасы.................................................................        8,33......10,29

ЗМЗ-406 қозғалтқыш. Қозғалтқышты зерттеңіз.  Салқындатқыш сұйықтықты құю үшін ашуға қажетті крандарды табыңыз (астынан – радиатордың оң ыдысында, сол жағынан – цилиндрлердің блоктарында); соынмен бірге кеңейту ыдысының тығыны шешілу, ал жылытқыш краны ашық болуы қажет. бөлшектеу процессінде демонтаждалған бөлшектер мен тіреудің орналасқан жерлерін белгілеңіз. Қозғалтқыштан май радиаторының құбыршегін және жылытқыштың екі құбыршегін, май картерінен май радиаторының құбыршегін, радиатордың астыңғы жалғама құбыры мен термостат қақпағынан кеңейткіш ыдысының құбыршегін, термостат қақпасынан және су сорғыдан радиатор құбыршектерін ажыратыңыз. Радиатордың бекіту бұрандамаларын бұраңыз және оны құбыршектер мен кеңейткіш ыдысымен, электрожелдеткішімен жинағында шешіңіз. Тартпалы роликті бекіту бұрандамасы мен су сорғының тегершікті бекіту бұрандамаларын әлсіздетіңіз, белдікті шешіңіз. Су сорғының тегершігін бекіту бұрандамаларын аударыңыз және оны шешіңіз. Картер желдеткішінің құбыршектерін ажыратыңыз және оны шешіңіз. Қақпақшалардың қақпасын демонтаждаңыз. Дроссельді жалғама құбырын жылыту құбыршектерінің қамыттарының бұрандамаларын әлсіздетіңіз және оларды жалғастықтан шешіңіз. Май деңгейінің көрсеткішін шешіңіз. Цилиндрлер ұштарының кіріс тесіктерінде орнатылған термостат корпусын бекіту бұрандамаларын бұраңыз және оны шешіңіз. Май қысымының тетігін бұраңыз. Май картерімен үстіне қозғалтқышты бұраңыз және картерді шешіңіз. Негізгі мойынтірегінің үшінші қақпасындағы май сорғыны ұстауышты бекіту бұрандамаларын бұраңыз. Май сорғыларын бекітуінің қалған бұрандамаларын бұраңыз, оны және сорғы берілісінің алтықырлы білігін шешіңіз. Тізбек қақпағына су сорғыны бекіту бұрандамаларын бұраңыз және сорғыны шешіңіз. Май сорғы берілісінің қақпаларын бекіту бұрандамаларын бұраңыз және оны шешіңіз. Май сорғы берілісінің жетекші тегершігінің сомынын бұраңыз және сомынмен жинағында тегершікті шешіңіз. Май сүзгішін шешіңіз. Цилиндрлер блогынан ағызатын кранын бұраңыз. Цилиндрлер ұштарының сол жағынан май магистралінде орналасқан, майдың апатты қысымы мен май қысымының тетіктерін бұраңыз. Термостат корпусына бұралған, температура мен салқындатқыш сұйықтыңын жылыту тетіктерін, және радиаторда рналасқан желдеткіш тетігін  демонтаждаңыз. Май каналдарының тығындарын бұраңыз және сым көмегімен каналдарының жиілігін тексеріңіз. Картер желдеткіші мен салқындатқыш сұйықтығының циркуляциясы, май қозғалтқышының жолын тексеріңіз. Ажыратқышты пайдалануымен салқындатқыш сұйықтығының сорғышын бөлшектеңіз. Корпустың орта бөлігінде бақылау тесігінің болуына назар аударыңыз. Сорғы бөлшектерінің техникалық жағдайын анықтаңыз (тығыздама манжетасының иілгіштігін жоғалту, пәрелі күпшегінің жұмыс беті мен тығыздаманың тозуы). 10 Н жүктелуі кезінде мойынтірегінің сыртқы щеңберінің осьтік жылжуы 0,25 мм аспау қажет. бақылау тесіктерін тазартыңыз.

Май сорғыны бөлшектеңіз. Аралықты, қабылдағыш жалғама құбырын және қабылдағыш жалғама құбырынан торды шешіңіз. Корпустан жетекші тегершігімен жинағындағы білікті және жетектегі тегершігін корпустан шығарыңыз. Редукциялық қақпақшаны бөлшектеу үшін сіргені шешіңіз, серіппені, тығырықты және тығынжылды шығарыңыз. Термостатты тексеру үшін, минутына 1 °С көп емес интенсивтілігімен жылытуға қажетті 55 °С дейін қыздырғаннан кейін, сумен ыдысқа (3 л) оны түсіріңіз. Қақпақшаны ашудың басталу температурасы - 80...84° С (қақпақшаның жүрісі 0,1 мм). 95....99° С температурасы кезінде қақпақшаның ашылуы 8,5 мм кем болмауы қажет. Қайнаған суға қақпақшаны түсіру кезінде оның толық ашу уақыты 80 с аспау қажет. Салқындатқыш сұйықтығының сорғыны жинаңыз (1.31 сурет). Білікшеге жалғама құбыр мен күпшекті орнатуы кезінде күшті білікшенің бетіне салыңыз.

0,9 ...1,3 (пресстеуден кейін)

1.31 сурет. Су сорғыны жинау: а — күпшекті пресстеу; б — жалғама құбырды пресстеу; 1 — тегершік; 2 — білік; 3 — жалғама құбыр

1.32 сурет. Автокөлік агрегаттарының беріліс белдігін тарту сызбасы: а — рөлдің гидрокүшейткісінсіз; б — рөлдің гидрокүшейткішімен; 1 — иінді білігінің тегершігі; 2 — тартымды ролик; 3 — генератор тегершігі; 4 — су сорғының тегершігі; 5 — рөл гидрокүшейткіш сорғының тегершігі; А — белдік иілгішінің шамасы Май сорғыны жинақтау алдыңда тегершік пен редукциялық қақпақшасының тығынжылды моторлы маймен майлаңыз. Сорғы корпусына қабылдағыш жалғама құбырын аударыңыз (тарту моменті – 14...18 Н-м). Білікшемен жинағындағы тегершіктерінің баяу  айналдыруын тексеріңіз. Қозғалтқышқа, бөлшектеу кезінде жасалған белгілерімен сәйкес, бөлшектеуге кері тәртібінде демонтаждалған бөлшектерді орнатыңыз.

Агрегаттардың беріліс белдігінің тартуын реттеңіз (1.32 сурет). Салқындатқыш сұйықтықтар сорғы мен генератор тегершігі арасындағы орташа тарауындағы қосымшасы кезіндегі белдіктің иілгіші 70.90 Н күшінде 14.16 мм құрау қажет. қажеттілік жағдайында тартымды ролигін бекіту бұрандамасын әлсіздетіңіз және роликті жылжытып, қажетті тартуына жетіңіз.

Май сорғышына қабылдауыш жалғама құбырын бекіту бұрандамасы...................................................................................................14.......18

Май картерін бекіту бұрандамасы        12......18 «Зитек-E» қозғалтқышы. Салқындатқыш сұйықтығы радиаторының құйылу тесігінің тығынын бұраңыз. Термостат қабығынан жылытқыш радиаторының құбыршектерін ажыратыңыз. Қабық қақпасын бекіту бұрандамасын бұраңыз және  термостатты шығарыңыз.

Термостат пен ауаны жою қақпақшасының орналасуын беліглеңіз. Желдеткішті шешіңіз. Блок ұшының температура тетігін табыңыз және шешіңіз. Осы моделінің қозғалтқышында ол блок ұшының артқы жағында орналасқан, шығу коллекторының астында, МГР берілісінің белдігі жанында орналасқан. Желдеткіш конденсаорынан радиаторды ақырындап ажыратыңыз. Конденсаторды бекітіңіз және радиаторды шешіңіз. Кеңейткіш ыдысының тығынындағы қорғағыш қақпақшасының жұмысын тексеріңіз (1.33 сурет). Салқындатқыш сұйықтығы сорғыны шешу үшін (помпалар) белдік пен МГР беріліс белдігінің қақпаларын демонтаждау қажет, помпа қабығынан құбыршекті ажыратыңыз, МГР берілісінің белдігі ролигін шешіңіз және қабық пен сорғыны бекіту бұрандамаларын бұраңыз. Май сүзгішін, картер табандығын және блок ұшының қақпағын шешіңіз. Май алғышты шешіңіз. Цилиндрлер блогына сорғыны бекіту бұрандамаларын бұраңыз және оны шешіңіз. Оның роторларындағы белгілерінің орналасуына назар аудара отырып, сорғының қақпағын шешіңіз. Сорғы корпусынан роторларды шығарыңыз. Тығынды бұрамалаңыз және серіппе мен редукциялық қақпақшаның тығынжылын шығарыңыз. Қозғалтқыш май қозғалтқышының тетігін шешіңіз (май сүзгішімен жақын блогында орналасқан). Піспекті салқындату үшін бүріккішті бұлғақта табыңыз. Оның ашу қақпақшасы қалай орнатылғанын анықтаңыз. блок ұшын қараңыз. Қақпақша ұшының орталық бөлігіндегі орналасқан қозғалтқышты тоқтатуы кезінде ұшының май магистральдеріндегі майды ұстайтынды табыңыз. Қозғалтқышты қосудан кейін ауаны жою үшін тағайындалған, ондағы тесігіне назар аударыңыз. Қақпақшалы қақпағын қараңыз және картерлі газдарының бұруы қалай іске асырылатынын анықтаңыз. жинақтауыш бірлігінің техникалық жағдайын тексеріңіз.

1.33 сурет. Кеңейткіш ыдысының қақпағының сақтандырғыш қақпақшасының істеу қысымын өлшеуі: 1 — кеңейткіш ыдысының қақпағы; 2 — саптама; 3 — вакуумдық сорғы; 4 — манометр

Назар аударыңыз!

Бөлмелі температурасы кезінде термостат толығымен жабық болуы қажет, ал 100 °С жақын температурасы кезінде ашық болуы қажет. Артық қысым кезінде 1,4... 1,6 бар кеңейткіш ыдысы тығынының сқтандырушы қақпақшасы ашылу қажет. Май сорғының роторлары арасындағы саңылауы – 0,23 мм. Сорғының бетінің тұғырығымен қималы 0,3.0,8 мм блоктың бетінен тең шығу қажет.

Бөлшектерді жинаңыз және оларды қозғалтқыштарына орнатыңыз. Май сорғыны орнатуы кезінде білік қысқыштарымен оны бекіту үшін ішкі роторына бұраңыз.

Май қысымы тетігін бекіту бұрандамасы        20 ЯМЗ-238ДЕ2 қозғалтқыш. Қозғалтқышта салқындатқыш сұйықтығын төгу крандарын табыңыз. Салқындатқыш сұйықтығын қозғалтуының оң және сол құбырларын, жинақта термостаттарымен қозғалтқыш қорабын қозғалтқышпен демонтаждаңыз және оларды сорғымен бірге шешіңіз. Сорғы корпусы қақпаларының бекіту сомындарын бұраңыз (1.34 сурет). Тегершікті айналдырып шығуынан ұстай отырып, қақпақшалы сомынды бұраңыз. Ажыратқыштың көмегімен пәрені шешіңіз. Тоқтатқыш сақинаны демонтаждаңыз және сорғыны тығыздауының барлық бөлшектерін шығарыңыз. Текстолиттік тығырығының жағдайына ерекше назар аударып, тығыздауыш бөлшектерін қараңыз. Кеңейткіш ыдысының ұю ұшының тығынын қараңыз және атмосферамен хабарлау қақпақшаларын табыңыз. Стендте қозғалтқышты аударыңыз және май картерін бекіту бұрандамаларын бұраңыз. Май алғыш пен сорғы жалғама құбырымен жинағындағы май сорғыны бұраңыз. Сорғының радиаторлық және айдайтын секциясының құбырларын ажыратыңыз. Қозғалтқыштан май сүзгішін және ортадан тепкіш тазарту сүзгішін бөлшектеңіз. Редукциялық, сақтандырғыш түсірулік және дифференциалды қақпақшаларын табыңыз (1.35 сурет).

1.34 сурет. Салқындатқыш жүйесінің сұйықтықты сорғы құралы: 1 — манжета; 2 — сорғы корпусы; 3 — төлке; 4 — келтіргіш жалғама құбырын бекіту түйіндемесі; 5 — тоқтатқыш сақина; 6 — тығыздауышының тіреуіш сақинасы; 7 — тығыздауыш серіппесі; 8 — тығыздауыш манжетасы; 9 — жалғама құбыр; 10 — қақпағы; 11 — білікші; 12, 20 — сомындар; 13 — тоқтатқыш тығырық; 14 — термостат құбыраларының қосу ниппелі; 15,16 — мойынтіректер; 17 — мойынтірек қақпалары; 18 — тегершік бүйірін бекіту сомындары; 19 — құлыпты тығырық; 21 — тығырық күпшесі; 22 — күпше; 23 — реттеуіш аралықтар; 24 — пресс-май Қозғалтқышта картер желдеткіші жүйелерінің элементтерін табыңыз. Жинақтау бірліктерінің техникалық жағдайын анықтаңыз.

Назар аударыңыз!

Текстилді тығырығының бетіндегі қажамалар мен өңдеулері рұқсат етілмейді. Иінді білігінің тегершігі мен сорғы берілісінің аралық тегершіктерінің тістері арасындағы бүйірлі саңылауы 0,25...0,37 мм шегінде орналасқан (0,3 мм қалыңдығымен реттеуіш аралықтарының көмегімен орнатылады). Бөлшектердегі сызаттардың болуы рұқсат етілмейді.

1.35. сурет. Қозғалтқышты майлау жүйесі: 1 — жоғары қысымды жанармайлы сорғыға майды жеткізу құбыры; 2 — тұрғырыққа майды құю; 3 — май құйғыш қылта; 4 — қақпақша күйентесі; 5 — итергіш құбыршегі; 6 — бұлғақтағы канал; 7 — орталық май каналы; 8 — иінді білік; 9 — дифференциалды қақпақша; 10 — май радиаторы; 11 —сорғыш құбыр; 12 — сақтандырғыш қақпақша; 13 — редукциялық қақпақша; 14 — май сорғының радиаторлық секциясы; 15 — сорғының негізгі секциясы; 16 — май түпқоймасы; 17 — таратқыш білік; 18 — итергіш осьтері; 19 — май сүзгішінің қайта қосу қақпақшасы; 20 — май сүзгіші; 21 — орталықтан тепкіш сүзгіш; 22 — иінді білігінің май каналдары Сұйықтықты сорғыны келесі ерекшеліктерін есепке алуымен, кері бөлшектеуіндегі тәртібінде жинаңыз. Тоқтатқыш сақинасын орнатуынан кейін текстолиттік тығырық басу кезінде еркін жылжуы қажет және серіппенің әрекетімен бастапқы жағдайына қайтуы қажет. резеңкелі манжетаны орнату алдыңда білікше ұшын сабынмен сабындаңыз, ал текстолиттік тығырығымен қиылысқан төлкенің бетін – графитті маймен жұқа қабатты майлаңыз.

Помпа тегершігі тоқтатқышының сомыны 100...140 Н-м моментімен тартылады. КАМАЗ-740.13-260 қозғалтқышы. Қозғалтқыштан гидрожалғастырғышты сөндіргіш, желдеткіш берілісінің гидрожалғастырғышын, сұйықтықты сорғыны, термостаттардың қорапшаларын, құбыршектерін және кеңейткіш ыдысын, төгу крандарымен басқару берілісін салқындату жүйесінің жинақы бірліктерін демонтаждаңыз (1.36 сурет).

1.36 сурет. Салқындатқыш жүйесінің сызбасы: 1 — кеңейткіш ыдысына радиаторынан қайта қосу құбыры; 2 — компрессордан ыдысқа қосу құбыры; 3 — компрессор; 4 — қосу құбыры; 5 — термостаттарының қайта қосу құбыры; 6 — сұйықтықты сорғы; 7 — жеткізу жалғама құбырының иіні; 8 — желдеткіш; 9 — құю краны; 10 — цилиндрлерінің оң қатарларын жеткізу құбыры; 11 — цилиндрлер блогының ұшы; 12 — желдеткіш берілісінің гидрожалғастырғышын сөндіруші; 13 — термостаттар қорапшасы; 14 — жылытқышқа салқындатқыш сұйықтығын жеткізу жалғама құбыры; 15 — салқындатқыш сұйықтығы деңгейін бақылау краны; 16 — ыдыс; 17 — буауа тығыны; 18 — термостаттар; І — радиатордан; ІІ — жабық термостаттары кезіндегі сорғыда; ІІІ — ашық термостаттары кезіндегі радиаторлар; ІV — сұйықтықты сорғыға кеңейткіш ыдысынан; V — цилиндрдің ұштарынан

1.37 сурет. Қозғалтқыштың майлау жүйесінің сызбасы: 1 — май радиаторы; 2 — центрифуганың құйылғыш қақпақшасы; 3 — центрифуганың қайта қосу қақпақшасы; 4 — май радиаторын қосу краны; 5 — центрифуга; 6 — басты май магистралі; 7 — жұқа тазарту сүзгішінің қайта қосу қақпақшасы; 8 — манометр; 9 — май деңгейін көрсету қысқышы; 10 — ауашығарғыш; 11 — компрессор; 12 — ЖҚЖС; 13 — гидрожалғастырғышты қосу краны; 14 — термокүшті тетік; 15 — желдеткіш берілісінің гидрожалғастырғышы; 16 — тұғырық; 17 — радиаторлық секциясының сақтандырғыш қақпақшасы; 18 — Айдайтын секцияның сақтандырғыш қақпақшасы; 19 — май сорғының радиаторлық секциясы; 20 — май сорғының айдайтын секциясы; 21 — дифференциалды қақпақша; 22 — жұқа тазартуымен толық ағынды сүзгіш

Майлау жүйесінің жинақы бірліктерін демонтаждаңыз: май қабылдағыш, май сорғы, жұқа тазарту сүзгіші, орталық тепкіш май тазартқышы (1.37 сурет). Қозғалтқышта майлау жүйесінің сақтандырғыш қақпақшасын табыңыз. Картер желдеткішінің жүйесі қалай орнатылғанын анықтаңыз. Термостаттарды шығарыңыз және олар ашық және жабық жағдайында салқындатқыш сұйықтығының ағындарын қайта бағыттайтынын анықтаңыз.

Сұйықтық сорғының бөлшектеуін өткізіңіз (1.38 сурет).

Гидрожалғастырғышты бөлшектеп бөлшектеңіз және жұмыс қуысын табыңыз (1.39 сурет). Гидрожалғастырғышының сөндіргіші қалай жұмыс істейтінін анықтаңыз (1.40 сурет). Май сорғының бөлшектеп бөлшектеуін өткізіңіз. сорғы корпусынан радиаторлық секциясының сақтандырғыш қақпақшасын шығарыңыз. Сорғы айдайтын секцияның сақтандырғыш қақпақшасын шығарыңыз.

1.38.Сұйықтықты сорғының жинақы бірілктері:

Қақпақшаларының тығындарын реттеуіш тығырығы мен серіппені түсірмеу үшін ақырындап бұраңыз. Майдың жұқа тазартуымен сүзгінің сүзгіленген элементін шешіңіз. Майдың орталық тепкіш тазарту сүзгішін бөлшектеңіз. Ротор мен қақпақшадағы белгілеріне назар аударыңыз.

Назар аударыңыз!

Термостат 80 °С температурасы кезінде ашыла бастайды, 93 °С жеткенде ол толық ашылу қажет. лупаның көмегімен сызаттар, құлау, кавитация іздерінің болмауына көз жеткізіңіз. Сұйықтықты сорғы білікше мойындарының шекті рұқсат етлген тозулары: алдыңғы мойынтірегіне – 24,99 мм кем, артқы мойынтірегіне — 19,99 мм.

1 — алдыңғы қақпа; 2 — корпус; 3 — қабықша; 4, 7, 12, 13, 20 — шар мойынтіректері; 5 — майды жеткізу құбыры; 6 — жетекші білік; 8 — тығыздауыш сақина; 9 — жетектегі дөңгелек; 10 — жетекші дөңгелек; 11 — тегершік; 14 — тіреуіш төлке; 15 — желдеткіш күпшегі; 16 — жетектегі білік; 17, 21 — өзіндік жылжымалы манжеталар; 18 — аралық; 19, 22 — бұрандамалар

1.40. Желдеткіш берілісінің гидрожалғастырғынтар сөндіргіштерінің жағдайы: І — қозғалтқыштың майлау жүйесінен майды жіберу; ІІ — гидрожалғастырғышқа майды жіберу; А — автоматтық режим; П — желдеткіш тұрақты қосулы; О — желдеткіш сөндірулі

1        2        3

1.41 сурет. Көмекші агрегаттарының клинобелдікті берілісінің сызбасы: 1 — тартымды құралы; 2 — генератор тегершігі; 3 — беріліс белдіктері; 4 — сұйықтықты сорғының тегершігі; 5 — гидрожалғастырғыш тегершігі

Майлау жүйесінің қақпақшалары мен май сорғының сақтандырғыш қақпақшаларының сыртқы диаметрлерін тозуы 15,93 мм кем емес диаметрге дейін рұқсат етіледі. Центрифуганы жинақтау кезінде ротор мен қақпақшадағы белгілерін қосу қажет. Бөлшектеуге кері тәртібінде түйінді жинаңыз және оларды қозғалтықшқа орнатыңыз. Көмекші агрегаттарының беріліс белдіктерінің тартуын тексеріңіз (1.41 сурет).

№ 1.4 зертханалық-тәжірибелік жұмысы

. Тәжірибелік жұмыстарын қауіпсіз орындауының жалпы ережелерімен басшылық етіңіз.

Жабдықтар мен құралдар . ВАЗ-2110, ЗМЗ-4062.10, «Зитек-E», ЯМЗ-238ДЕ2, КАМАЗ-740.13-260 қозғалтқыштары. Қозғалтқыштарды жіберу жүйесінің түйіндері мен бөлшектері. Кілттердің стандатты жинағы, вольтметр, аккумулятор.

Жұмыс орындау кезектігі.

Пайдаланылған газдарды (ПГ) шығару жәнеауаны жіберу жүйелерінің құралын қайталаңыз және қозғалтқышта сәйкесінше құралдарын табыңыз. Ауа трактісі құралын қозғалтқышынан шешіңіз және оларды бөлшектеңіз. ПГ нейтралдауы мен жіберу жүйелерінің құралдарын қарастырыңыз. Жинақы бірліктерінің техникалық жағдайын тексеріңіз.

Бұрандалы байланыстарының тартуын зауыт-өндірушілерінің ұсыныстарымен сәйкес өткізіңіз. Жұмыс орындарын ретке келтіріңіз. Жұмстың соңында сұрақтарға жауап беріңіз.

Жұмыстарды орындау бойынша ұсыныстар . ВАЗ-2110 қозғалтқышы. Ауа сүзгішін демонтаждау үшін серіппелі ұстағыштарды қысыңыз және қақпаны бекіту сомының бұраңыз. Карбюраторға корпусты бекіту сомынын бұраңыз және оны термореттеуішпен жинағында шешіңіз. Суық ауа құбыршегін, жылытылған ауа алғышының гофрленген құбыршегін және ауа құбырын ажыратыңыз. Термореттеуішті шешіңіз. Реттеуіште термокүш элементіні табыңыз, термокүш элементін айналдыруымен ауаны жіберу жапқышының жағдайын өзгертуге тырысыңыз. Сүзгіш қақпасындағы және ауаны жіберу жалғама құбырындағы тілшелерге назар аударыңыз (жинақтау кезінде олар бір-біріне қарама қарсы бағытталуы қажет). термореттеуіштің жұмысын тексеріңіз. 25 °С ауаның температурасы кезінде жапқыш суық ауаны жіберу жалғама құбырын толығымен жабу қажет, ал 35 °С кезінде – жылытқыш ауаны жіберу қажет.

ПГ жіберу жүйесін қараңыз және жіберу жүйесінің жинақы бірліктерін табыңыз. ЗМЗ-4062.10 қозғалтқышы. Қозғалтқышта ауамен қозғалтқышты қоректеу жүйесінің жинақы бірліктерін табыңыз: ауа сүзгіші, ауаның жаппай шығындау тетігі, ауаны шығындауының механикалық реттеуішімен дроссельді жалғама құбыры және дроссельді жапқыш жағдайының тетігі, кіріс коллекторына қосымша ауаны жіберу реттеуішімен ондағы орналасқан ресивер (дроссельді жапқышы айналысында) және оларды қозғалтқыштан демонтаждаңыз (1.42 сурет). Ауа сүзгішін бөлшектеу үшін қамытты әлсіздетіңіз және оның корпусынан резеңкелі ауа өткізгішін шешіңіз. Сүзгіштің астында сомын-елтірін бұраңыз. Корпусты бекіту қамытын әлсіздетіңіз және сүзгішті элементімен бірге оның үстіңгі жартысын шешіңіз. Бекіту сомынын бұрап, тығыздауыш резеңкелі тығырығын және сүзгішті элементін шешіңіз. Сүзгіш құралын қараңыз және оны кері кезегінде жинаңыз. Ауаның жаппай шығындау тетігін шешіңіз. Негіздің серіппелі қысқышын бізбен жасап, тетіктің ажыратқышын ажыратыңыз. Қамыттарды шешіңіз және ауа өткізгішінен тетікті шығарыңыз. Тетіктің құралын қараңыз, платиналық жібін, терморезиторды,  СО ұстауын реттеу бұрандамасын табыңыз.

1.42 сурет. Шығару және кіргізу жолдарының жинақы бірліктері: 1 — ресивер; 2 — дроссельді жалғама құбыры; 3 — бос жүрістің реттеуішіне қосымша ауаны жіберу құбырының жалғастығы; 4 — картердің желдеткіші мен негізгі жібі құбырының жалғастығы; 5 — қозғалтқышты көтеру үшін артқы тіреуіші; 6 — шығарушы коллектор; 7 — болатты аралық; 8 — жібергіш құбыры; 9, 12 — паронитті аралықтар; 10 — дроссель корпусын жылытқышының құбыршегі; 11 — дроссель корпусын жылықтышының құбыршегі Дроссельді жапқышының жағдайының тетігін шешу үшін дроссельді жалғама құбырына тетікті бекітуінің екі бұрандасын бұраңыз және оны жапқыш осьінен шешіңіз. Дроссельді жапқышының корпусын шешу үшін жапқыш корпусына ауаны жіберу құбыршегінің қамытын әлсіздетіңіз және құбыршекті шешіңіз. Дроссельді жапқыш берілісінің арқанын ажыратыңыз. Салқындатқыш сұйықтығының беріліс құбыршегінің қамыттарын әлсіздетіңіз және оларды шешіңіз. Картерлі газдарының желдеткіштері мен бос жүріс реттеуішінің құбыршек қамыттарын әлсіздетіңіз (қосылған ауа реттеуіші). Дроссельді жапқыш корпусының жалғама құбырларынан оларды шешіңіз. Ресиверге дроссельді жалғама құбырын бекітуінің төрт бұрандамаларын бұраңыз және оларды шешіңіз. Қосылған ауаның реттеуішін шешіңіз. Қамытты әлсіздетіңіз және реттеуіштің үстіңгі жалғама құбырынан ауаны жебіру құбыршегін шешіңіз. Шығару жүйесінің ресиверіне реттеуішті бекітуінің екі бұрандамаларын бұраңыз және тіреуішпен жинағында реттеуішті шешіңіз.

Реттеуіштен болатты қамытты және резеңкелі құбырын шешіңіз. Жеткізілген жалғама құбырының орналасуы мен шамаларына назар аударыңыз. Шығару жүйелерінің құралдарының техникалық жағдайын тексеріңіз.

Назар аударыңыз ! Ауаның жаппай шығындау тетігін тексеру үшін тетікті ажыратуының «2» және «3» байланыстарына вольтемтрді қосыңыз. «-1» және «+5» байланыстарына 12 В қуаттылығымен тұрақты тоғын жіберіңіз. Дұрыс тетігінде вольтметр шамамен 8 В қуаттылығын көрсету қажет, ал платиналық жібі қызылға дейін қызуы қажет. Бос жүрістің реттеуішін тексеру үшін реттеуіштің орташа байланысына 12 В қуаттылығымен тұрақты тоғын жіберіңіз және кезектеп бүйірлі байланыстарына жіберіңіз. Дұрыс реттеуіште жапқышы айналу, ашылу немесе кіріс канал тесігі жабылу қажет. Ауаны жіберу жүйелері құралдарын жинақтау және орнатуы, бөлшектеу кезінде сіз назар аударған, конструкциялық ерекшеліктерінің есебімен кері кезегіндегі өткізіңіз.

Пайдаланған газдарды шығару жүйелерін қарастырыңыз.

Шығару коллекторын бекіту сомыны.....................................................20....25 Шығару құбырын бекіту сомыны............................................................29....36 «Зитек-Е» қозғалтқыш. Қозғалтқышта ауаны жіберу жүйесінің элементтерін табыңыз: ауа тазартқыш, ауа шамасын өлшегіш, ауа өткізгіш құбыршектері, ауа таратқыш пен дроссель. Ауа шамасын өлшеуімен дроссельді қосатын құбыршегін ажыратыңыз және ажыратқышты ажыратыңыз (1.43 сурет). Блок ұшының қақпағы мен корпусын қосатын, қозғалтқыш желдеткішінің жүйесінің құбыршегін ауа тазартқышының корпусынан ажыратыңыз. Ауа тазартқышты демонтаждаңыз. Дроссельді жапқыш жағдайының тетігін, ауа температурасының тетігін табыңыз (өлшегішке енгізілген). Көзбен шолып, ауамен қоректену жүйесінің компоненттерінің техникалық жағдайын анықтаңыз. ПГ шығару жүйесінің құралын қараңыз (1.44 сурет). Оттегі тетігінің ажыратқышын табыңыз (ашық-жасыл). Шығару коллекторынан каталикалық пайдаланушыны ажыратыңыз (1.45 сурет). Қозғалтқыштан кратер желдеткіші жүйесінің қақпақшасын шешіңіз. Қақпақша каталикалық жаңартушыдан, цилиндрлерінің блоктарын арнайы құюында орналасқан. Жіберуші коллекторымен қақпақшаны қосатын, құбыршектің техникалық жағдайын қараңыз.

1.43 сурет. Ауа тазартқыш корпусын шешу: а — ауа шамасын өлшегішінен ажыратқышты ажыратуы; б — блок ұшының қақпасынан картерді желдету жүйесінің құбыршегін ажыратуы; 1 — ауа шамасын өлшегіш; 2 — ауа тазартқыш; 3 — ажыратқыш; 4 — желдеткіш жүйесінің құбыршегі Жіберуші коллекторымен қақпақшаны қосатын, құбыршектің техникалық жағдайын қараңыз. ЯМЗ-238ДЕ2 қозғалтқыш. Қозғалтқышта ауамен қоректену жүйелерінің комопненттерін табыңыз: ауа өткізгіш, ауа сүзгіші, құбыр компрессоры, ауа салқындатқышы. Ауа сүзгішін бөлшектеу үшін одан ауа сымдарын ажыратыңыз, қақпақты шешіңіз және сүзгіш элементін шығарыңыз.

2        3        4        5        6        7        8

1.44 сурет. Пайдаланылған газдарды шығару жүйесінің сызбасы: 1 — каталитикалық жаңартушыны ұстағыш; 2, 6, 9 — аралықтар; 3 — каталитикалық жаңартушы; 4 — қабылдағыш құбырын ұстаушы; 5 — құбыр өткізгішінің иілгіш секциясы; 7 — аралық бәсеңдеткіш; 8 — артқы бәсеңдеткіш; 10 — ауыстыруы кезінде кесу жері

Турбокомпрессорды бөлшектеу үшін одан газды ауа және май магистральдерін ажыратыңыз. Екі сомындарымен түсуінен соплолық тәжісін бекітіңіз. Сермердің картеріне бекіту тіркеуішпен бірге турбокомпрессорды қозғалтқыштан шешіңіз. Тіреуішті ажыратыңыз. Компрессор корпусын бекіту сомындарын ажыратыңыз және оны шешіңіз. Турбина корпусын бекіту сомындарын ажыратыңыз. Кмпрессор дөңгелегін демонтаждауы кезінде білікке тиесілі дөңгелегін және дөңгелекке тиесілі сомынның жағдайын оқитын белгілеріне назар аударыңыз. Турбокомпрессордың бөлшектерінің техникалық жағдайын көзбен шолып анықтаңыз.

Назар аударыңыз!

Жылжымайтын бөлшектерін қозғалтпай, әртүрлі жағдайларында бір және екінші жағына жеңіл айналуы қажет. ұқсас түрде турбинаның айналу жеңілдігін тексеріңіз. Турбокомпрессордың бөлшектерінің сызаттары рұқсат етілмейді. Турбокомпрессорды жинақтау алдыңда мойынтіректерінің төлкелері мен ротор білігін моторлы маймен майлаңыз. Роторды жинақтау кезінде білікке қауіпімен тіреуіш төлкесі мен май өткізгішіндегі белгілерін біріктіріңіз. Компрессор дөңгелегінің сомынын белгілердің қосылуына дейін тартыңыз. Жинақтаудан кейін айналудың жеңілдігін тексеріңіз.

КАМАЗ-740.13-260 қозғалтқышы. Қозғалтқышта шығару және ауа трактілерінің жинақтауыш бірліктерін табыңыз және ПГ мен ауа жылжуының жолын бақылаңыз.  Қозғалтқышта жалғамалы құбырын және картерлі газдарын жою үшін тартымды құбырын табыңыз.

1.46 сурет. Ауаны жинау жүйесі: а — турбоқысымды көтеруінсіз; б — турбоқысымды көтеруімен; 1 — қақпақ; 2 — ауа өткізгіш құбыры; 3 — тығыздауыш; 4 — ауа тазартқыш; 5 — ауа өткізгіштер; 6 — біріктірілген құбыр өткізгіші; 7 — шығару жалғамалы құбыры; 8 — турбокомпрессорлар; герметикалығының бақылауына жататын жерлері тілшелермен көрсетілген Ауаны жапқыш жүйесінің құралын қараңыз (1.46 сурет). Шығарушы коллекторында ауа сүзгішінің ластау индикаторын, резеңкелі құбыршегі арқылы қосылуы үшін жалғастықты табыңыз. Бәсеңдеткіштің тік құбырынан жапқышты шешіңіз және оны шығарушы жалғамалы құбыры мен үшайырлы жалғама құбыры арасында орнатыңыз.

7. Шығарушы коллекторында тығыны қандай мақсатымен бұралған?

№ 1.5 зертханалық-тәжірибелік жұмысы

. Тәжірибелік жұмыстарды қауіпсіз орындауының жалпы ережелерімен басшылық етіңіз.

Жабдықтар, құралдар және материалдар . Жанармай бактері, ВАЗ шығарушы коллекторының жапқышы, 21083-1107010-31 карбюраторлары, электрожанармайсорғышы, жанармайсорғыштары, тұтандыру жүйелер құралдарынсыз ВАЗ-2110, ЗМЗ-4062.1-0, «Зитек-E» қозғалтқыштары. «САГА-6» газобаллондық орнатуы. Кілттердің стандартты жинақылары, 10 см лесканың кескіні, штангенциркуль, дәріханалық таразылар.

Жұмыстарды орындау кезектігі . Ұшқынмен тұтандыру қозғалтқыштарының қоректену жүйелерінің құралын қайталаңыз. Қозғалтқыштарында жанармайды жіберу жүйелерінің құралдарын табыңыз. Оларды демонтаждаңыз, құралдарын қараңыз және көзбен шолып техникалық жағдайларын анықтаңыз. карбюраторды бөлшектеңіз, лесканың көмегімен жанармай жылжуының жолын тексеріңіз. Оны кері тәртібінде жинаңыз. Газбаллондық орнату құралын қараңыз және сүзгіш, араластырғыш, жағармай және газды сөндіруінің электромагниттік қақпақшаларын, редуктор-буландырушыны демонтаждаңыз. Редукторбуландырғышты бөлшектеңіз, оның құралын зерттеңіз, көзбен шолып оның техникалы жағдайын анықтаңыз және жинаңыз. Бұрандалы байланыстарын тартуы кезінде осы тәжірибелікпен және зауыт-өндірушілерінің ұсыныстарымен пайдаланыңыз. Жұмыс орындарын ретке келтіріңіз. Жұмыстың аяғында сұрақтарға жауап беріңіз.

Жұмысты орындау бойынша ұсыныстар . ВАЗ-2110 қозғалтқышы. Жағармай сорғышын бөлшектеңіз. Жағармай сорғышының демонтажы үшін жалғама құбырларынан құбыршектерін шешіңіз және қозғалтқышқа сорғышты бекіту сомындарын бұраңыз. Үстіңгі қақпаны бекіту бұрандамасын аударыңыз және қақпақ пен сүзгішті шешіңіз. Корпус пен астыңғы қақпаны қосатын, бұрандарды аударыңыз және оларды ажыратыңыз. Диафрагма мен серіппені шығарыңыз. Сорғы бөлшектерінің техникалық жағдайын тексеріңіз.

Назар аударыңыз!

Бөлшектердің сызаттары, сору және айдау қысымтығынының герметрлігі еместігі, сонымен бірге олардың жұмыс кезінде қажауы рұқсат етілмейді. Сору және айдау жалғама құбырлары айналмау қажет және осьтік люфтісі болуы қажет. қабатталуы, қатаюы және ажырауы бар диафрагмалар пайдалануға жатпайды. Сүзгіштер таза болуы қажет және зақымдары болмауы қажет. оның тығыздауыш қабығы периметрі бойынша тең болуы қажет. Сорғышты жинаңыз және оны қозғалтқышқа орнатыңыз (1.47 сурет). Сорғышты орнату үшін А аралығын қойыңыз, кейін жылу оқшаулағыш тақтайшасы мен В немесе С аралықтарын орнатыңыз, олар d қашықтығы 0,8...1,3 мм шегінде болуы қажет (иінді білігінің баяу айналдыруы кезінде итергішті минималды жылжытуы). Егер де итергішті жылжытуы 0,8 мм аз болса, онда В аралығының орнына А аралығын пайдалану қажет.

1.47 сурет. Жанармайлы сорғышының берілісі мен орнату сызбасы: 1 — итергіш; 2 — блок; 3 — жылуоқшаулауғыш орнату; 4 — беріліс білігінің эксцентригі; А, В, С — аралықтар; А = 0,27...0,33 мм; В = 0,7...0,8 мм; С = 1,1...1,3 мм; d — иінді білігін баяу айналдыруы кезіндегі итергішті минималды жылжытуы; d = 0,8...1,3 мм

1.48 сурет. Карбюратор қақпағының жинақы бірліктері: 1 — қалтқы осьі; 2 — инелі қақпақша; 3 — қалтқы; 4 — карбюратор қақпағының аралығы; 5 — іске қосу құрылғысының қақпағы; 6 — бұрандалма; 7 — іске қосу құралының диафрагмасы; 8 — аралық; 9 — ауа жапқышының тұтқасы; 10 — бос жүріс жанармайлы бүркуі; 11 — электромагниттік жапқыш қақпақшасы; 12 — жанармайды жіберу жалғама құбыры; 13 — карбюратор қақпағы; 14 — жанармайлы сүзгіші; 15 — беріліс тұтқаларымен жинағындағы жартылай автоматтық іске қосу құралының корпусы; 16 — бірінші камерасының дроссельді жапқышының ашылуы және ауа жапқышының іске қосу саңылауының реттеуіш бұрандалары; 17 — биметалдық серіппе корпусын бекіту қамыты; 18 — сұйықтықты камера; 19 — жинақтағы биметаллдық серіппесімен корпус; 20 — биметалдық серіппесінің экраны

Назар аударыңыз!

Қолмен тарту тұтқасының көмегімен қозғалтқышына жанармай сорғышын орнатуынан кейін кіріс жалғама құбырындағы ыдыратуының болуын және жанармай сорғышының кіріс жалғама құбырындағы айдауын тексеріңіз.

Карбюраторды қозғалтқышынан демонтаждаңыз. Осы үшін ауа сүзгішін шешіңіз. Қайтымды серіппе мен арқанды дроссельді жапқыштарымен басқару тұтқасымен секторынан ажыратыңыз. Карбюратордың жалғама құбырынан вакуумды реттеуішіне ыдыратуының шығару және картердің желдеткішін, жанармайды жеткізу құбыршектерінің карбюраторынан жалғама құбырларын шешіңіз. Мәжбүрлі бос жүріс экономайзерінің берілісін ажыратыңыз, карбюраторды жылыту блогын бекіту бұрандасын бұраңыз және оны шешіңіз. Шығару құбырына карбюраторды бекіту сомындарын бұраңыз және оны аралықпен бірге шешіңіз. Карбюраторды зерттеп қараңыз және онда негізгі жұмыс бірліктерін табыңыз. Оны бөлшектеңіз. Карбюратор бөлшектерін бөлшектеу кезінде кезектеп үстелдің үстіне салыңыз. Диффузорлар, тұтқалар, бүркулердің сандық маркілеуіне назар аударыңыз. Оларды орнату жерлерін байқаңыз. Карбюратор қақпағын бекіту бұрмандарын аударыңыз және оны, аралықты, қалтқыны және эконостат тұтқаларын және екінші камераның ауыспалы жүйесін зақымдамауы үшін шешіңіз. Карбюратор қақпағын бөлшектеңіз (1.48 сурет).

Назар аударыңыз ! Жартылай автоматтық іске қосу құралының бөлшектеуі ұсынылмайды. Іске қосу құралының биметаллдық серіппесін айналдыруға тыйым салынады. Карбюратор корпусын бөлшектеңіз (1.49 сурет). Диафрагма мен тұтқамен жеделдеткіш сорғышының қақпағын, бірінші камераның дроссельді жапқышының ашу тартымының осьін, дроссельді жапқыштарымен басқару тұтқасының секторын шешіңіз. Бірінші және екінші камераның 13 тозаңдатқышын және жеделдеткіш сорғышының 12 тозаңдатқышын шығарыңыз. Жеделдеткіш сорғышы берілісінің 7 жұдырықшасын шешіңіз. Бекіту бұрандасын бұраңыз және 1 қоспа санының реттеуіш бұрандасымен электрлік берілісін шешіңіз. 30 пластмассалық жапқышын шығарыңыз және 32 сапа бұрандасын бұраңыз. 9 диафрагма мен қуатты режимдер экономайзерінің 8 қақпағын шешіңіз. Басты мөлшерлегіш жүйелерінің  15 бүркулерін және эмульсиялық құбырларымен 14 басты ауа бүркулерін, 10 жанармайлы бүркулерін бұраңыз. Лесканың көмегімен қақпаға және карбюратор корпусына каналдарын тексеріңіз.

! Жанармайлы сүзгіш, қалтқылар, инелі қақпақшалар мен оның ершегі, диафрагмаларда зақымдары болмауы қажет. қақпақша ұяшықта еркін жылжуы қажет, ал шар ілініп тұрмауы қажет. қалтқыларының салмағы 6,23 г аспау қажет. қуатты режимдер экономайзерлер диафрагмаларының итергіш ұзындығы 6 мм кем болмауы қажет.

1.49 сурет. Карбюратор корпусының жинақы бірілктері: 1 — бос жүріс қоспасы санының реттеуіш бұрандасы; 2 — мәжбүрлі бос жүріс экономайзерін ақырғы сөндіруінің электрлік берілісі; 3 — карбюраторды жылыту блогы; 4 — жеделдеткіш сорғышының диафрагмасы; 5 — жеделдеткіш сорғышының қақпағы; 6 — жеделдеткіш сорғышы берілісінің тұтқасы; 7 — жеделдеткіш сорғышы берілісінің жұдырықшасы; 8 — қуатты режимдері экономайзерінің диафрагмасы; 9 — қуатты режимдері экономайзерінің диафрагмасы; 10 — қуатты режимдерінің жанармайлы бүркулері; 11 — экономайзерінің қақпақшасы; 12 — жанармайды жіберу қақпақшасымен жеделдеткіш сорғышының тозаңдатқыштары; 13 — басты мөлшерлеу жүйелерінің тозаңдатқыштары; 14 — эмульсиялық тұтқаларымен басты ауа бүркулері; 15 — басты жанармайлық бүркулері; 16 — карбюратор корпусы; 17 — екінші камераның дроссельді жапқышының реттеуіш бұрандасы; 18 — реттеуіш бұрандасының тежеуіші; 19 — тежеуіш қақпақшасы; 20 — екінші камерасының дроссельді жапқышы; 21 — екінші камерасының дроссельді жапқышының осьі; 22 — бірінші камерасының дроссельді жапқышын ашу тартымдылығы; 23 — дроссельді жапқыштарымен басқару тұтқасымен секторы; 24 — бірінші камерасының дроссельді жапқышының қайтымды серіппесі; 25 — екінші камерасының дроссельді жапқышы берілісінің жетекті тұтқасы; 26 — екінші камерасының дроссельді жапқышы берілісінің жетекші тұтқасы; 27 — екінші камерасының дроссельді жапқышының қайтымды серіппесі; 28 — бірінші камерасының дроссельді жапқышы; 29 — екінші камерасының дроссельді жапқышының қайтымды серіппесі; 30 — бос жүріс қоспасы сапасының реттеуіш бұрандасының жапқышы; 31 — бірінші камерасының дроссельді

жапқышының осьі; 32 — бос жүріс қоспасы сапасының реттеуіш бұрандасы

1.50 сурет. Карбюратордың жартылай автоматтық іске қосу құралының биметаллдық серіппесін орнатуын тексеру: 1 — іске қосу құралының корпусы; 2 — биметаллдық тілімінің корпусы; 3 — сұйықтықты камера корпусы; 4 — биметаллдық серіппе корпусын бекіту бұрандамалары; 5 — сұйықтықты камераны бекіту бұрандамасы; тілшелері, осы белгілерін қосуы қажет екеніне көрсетеді Карбюраторды бөлшектеуге кері тәртібінде жинаңыз. Жеделдеткіш сорғыларын жинақтау кезінде қақпаны бекіту бұрандаларын «басыңыз», тіреуге дейін беріліс тұтқасына басыңыз, бұрандаларын тартыңыз және тұтқаны түсіріңіз.

Назар аударыңыз!

Қалтқы тілшесінің тіреуіш беті инелі қақпақшасының осьіне перпендикулярлы болуы қажет және майысу және өндеу іздері болмауы қажет. көлденең карбюратордың қақпағын ұстау кезінде, қалтқыларымен үстіне, аралық қақпа мен қалтқылары арасындағы саңылауы екі қалтқыларына да тең болуы қажет және 0,75...1,25 мм құрау қажет. саңылау қалтқы тұтқалары мен тілшенің иілгішімен реттеледі. Іске қосу құралының дұрыс орнатылған биметаллдық серіппесінде үш белгілері қосылуы қажет (1.50 сурет). Іске қосу саңылаулары келесіге тең болуы қажет: А = 2,3.2,7 мм, В = 1,095... 1,15 мм ( 1.51 сурет). А саңылауын реттеу қажеттілігі кезінде, тежеуішті шешіңіз және 11 бұрандасымен саңылауды орнатыңыз. Бірінші камераның дроссельді жапқышының В іске қосу саңылауын реттеу үшін 1 дроссельді жапқышын жабыңыз және бұрауышпен жұдырықшаны сағат тіліміне қарсы айналдырыңыз.

Басқыш радиусы бойынша үлкеніне 14 тұтқаның тіреуішін орнатыңыз. Саңылауды 15 бұрандасымен реттеңіз.

ЗМЗ-4062.10 қозғалтқыш. Қоректену жүйесінің жинақы бірліктерін қозғалтқышта табыңыз.

1.51 сурет. Карбюратордың жартылай автоматтық іске қосу құралының сызбасы: 1 — бірінші камераның дроссельді жапқышы; 2 — екінші камера берілісінің тұтқасы; 3 — диафрагма серіппесі; 4 — диафрагмалық қуыс; 5 — карбюратордың дроссельді кеңістігінен ауа каналы; 6 — іске қосу құралының диафрагмасы; 7 — ауа жапқышы; 8 — ауа жапқышы берілісінің тартымы; 9 — іске қосу құралының осьі; 10 — жұдырықша; 11 — ауа жапқышының іске қосу саңылауының реттеуіш бұрандасы; 12 — диафрагма соташығы; 13 — диафрагма соташығының қайтымды серіппесі; 14 — тіреуіш тұтқасы; 15 — бірінші камераның дроссельді жапқышын ашуының реттеуіш бұрандасы; 16 — дроссельді жапқышын ашу тұтқасы; 17 — дроссельді жапқышын ашу тартымдылығы; 18 —дроссельді жапқыштарымен басқару тұтқасы; А — ауа жапқышының іске қосу саңылауы; В — дроссельді жапқышының іске қосу саңылауы

К ресиверу

1.52 сурет. Рампа құрасының сызбасы: 1 — шығарушы құбыры; 2 — электромагниттік бүріккіш; 3 — жалғастық; 4 — отынқұбыры; 5 — бұрандама; 6 — отын қысымын реттеуіші АУДАРМА: От электробензонасоса – электрожанармайсорғышынан; к бензобаку – жанармай багіне; к рессиверу - рессиверге Қозғалтқыштан электрожанармайсорғышын, отынқұбырын (рампа), электромагниттік бүріккішін, отын қысымының реттеуішін, отын өткізгіш сүзгішін, отын сүзгішін шешіңіз. Бұрандамаларды бұраңыз және жинақыдағы рампаны шешіңіз (1.52 сурет). Бүріккешті шешіңіз. Қамыттарды әлсіздетіп, картер желдеткіші жүйесінің құбыршегін, тоқтатқыштарды вакуумдық күшейткіштерінің құбыршектері, отын қысымының реттеуіш құбыршегін шешіңіз. Шығарушы коллекторының бірінші түйреуішіне «шама» сымының ұшын бекіту сомынын бұраңыз, сонымен бірге шығарушы коллекторының соңғы түйреуішінен сымды ажыратыңыз. Шығарушы коллектор түйреуішінің қалған сомындарын бұраңыз және ресиверді шешіңіз. Қамыттарды әлсіздетіп, келтіру және су төгетін құбыршегінің отындық рампаларының жалғастығынан шешіңіз – отын қысымын реттеуіш жалғастығынан. Қалыптың серіппелі ілмегін бізбен жасап, бүріккіштен ажыратқышты ажыратыңыз және коллектордан бүріккешті шығарыңыз. Бүріккештің фланеціндегі тығыздауыш манжетаның болуына назар аударыңыз. Отын рампасынан отын қысымын реттеуішін шешу үшін рампаға реттеуішті бекітуінің екі бұрандасын бұраңыз. Отын багының құралын плакатта қараңыз. Отын өткізгішті бактан демонтаждаңыз және сүзгішті шешіңіз. Сүзгішті келесідей шешіңіз: отын өткізгішінен отын сымының жалғастықты бұраңыз, фланецті бекітуінің бес бұрандамаларын бұраңыз және оны сүзгішпен жинағында шығарыңыз. Оны сағат тілшесіне қарсы айналдырып, сүзгішті бұраңыз.

Отынды сорғыны шешу үшін қамыттарды әлсіздетіңіз және бірінші бұрып жіберетін (жоғары қысымды), ал кейін келтіру құбыршегін ажыратыңыз. Төрт сомындарды бұраңыз және тіреуішпен бірге сорғыны шешіңіз. Сымдардың ұштарын бекіту сомындарын бұраңыз. Ұштардың тесіктеінде әртүрлі диаметрлері бар екеніне назар аударыңыз. Отын мен ауаны жіберу жүйелерінің құралдарын жинақтау және орнатуын кері кезегінде, бөлшектеу кезінде назар аударылған, конструкциялық ерекшеліктерінің есебімен.

Пайдаланылған газдарын жіберу жүйелерін қараңыз.

«САГА-6» газбаллондық орнату. «САГА-6» автокөлікті газды отын жүйесінің құралын қарастырыңыз және оны орнату сызбасымен салыстырыңыз (1.53 сурет). Газды баллоннан ілмекті-сақтандырушы арматураның блогын демонтаждаңыз. Оның құралын қарастырыңыз. Сақтандырушы қақпақшасын (іске қосу қысымы – 2,5 МПа), газды баллоннан шығару үшін ағызымды вентиль мен ағызымды жалғастығын, шарлы ілмекті құралымен жұмыс және шектеуіш қақпақшасының корпусын, газ деңгейінің тетігін, шығынды-сабақтау вентильді құралын табыңыз. Блокты жинаңыз және оны орнына орнатыңыз. Сүзгішпен электромагниттік газдық қақпақшаны демонтаждаңыз және бөлшектеп  ажыратыңыз. Оның құралын газды қақпақшамен салыстырыңыз. Ілмек  элементін, қолмен басқару үшін құралын, электромагнитті, итергішті, сүзгішті табыңыз. Электромагниттік жанармайлы қақпақшасын демонтаждаңыз және бөлшектеп ажыратыңыз. Сыртқы көрініспен қақпақшаларының бөлшектерінің техникалық жағдайын анықтаңыз, оларды жинаңыз және орнына орнатыңыз. Редуктор-буландырғышты қараңыз. Жоғары және төмен қысымды редукторларының қақпақтарын; бос жүрісті реттеу, конденсатты төгу бұрандаларын, карбюратордың дроссельді кеңістігіне қосылу, жоғары және төмен қысымды қуысынан конденсатты ағызу, жылутаратқышжы жеткізу, газды жеткізу және шығару жалғастықтарын табыңыз.

1.53 сурет. Газбен қоректену жүйесінің сызбасы: 1 — редуктор-буландырғыш; 2 — баллонда газ деңгейін көрсеткіші мен отын түрлерін қайта қосулары; 3 — газды электромагниттік қақпақша; 4 — арматура блогы; 5 — газдық баллон; 6 — жаранмай қылтасы; 7 — жанармай багы; 8 — жанармайлы электромагниттік қақпақша; 9 — сақтандырғыш; 10 — іске қосу кілті; 11 — карбюратор; 12 — газды араластырғыш құралы Редуктор-буландырғышты бөлшектеңіз. Қақпақшалар, жоғары қысым редукторларын, төмен қысымды редукторларын, түсіру құралдарының диафрагмаларын табыңыз. Жоғары және төмен қысымды қуыстарының қосылыстарын, кері байланыс каналдарын қараңыз. Сырттай шолумен бөлшектердің техникалық жағдайын анықтаңыз және редукторды жинаңыз.

Қозғалтқыштың іске қосу жүйесінде газдық араластырғышты табыңыз, оны демонтаждаңыз, оның нұқсауымен танысыңыз және орнына орнатыңыз. «Зитек-Е» қозғалтқышы. Отын багынан сақтандырушы қақпақшаларын, отын қорының тетігін, жанармай сорғыны демонтажадңыз. Жаранмай сорғыны шешу кезінде отынның қайту құбырына – қызылын және қозғалтқышына отынды жіберу құбырының ақ маркіеруіне назар аударыңыз. Сорғы қақпағын демонтаждау үшін май сүзгіші үшін кілт немесе кемпірауыз көмегімен жалғастырғыш сақинаны шешіңіз. Сорғыны сағат тілшесіне қарсы аударыңыз, сонымен бірге мағыналы күш салыңыз және баяу, отын қоры тетігінің қалытқысын зақымдамай, оны бактан шығарыңыз. Автокөлікті аударылуы кезінде отынның төгілуін алдын-алатын сақтандырушы қақпақшаларын шешу үшін желдеткіш құбыршегін шешіңіз, төлкеден қақпақшаны босатыңыз және бактан шешіңіз. Машинада отынды торлау қақпақшасын табыңыз. Қақпақша аяқ үшін жолаушылардың қуысының панелінің артында орналасқан. Өңдеу панелі аумағында жолаушылар есігінің ойығынан резеңкелі тығыздауышын шешіңіз және оның бекіту бұрандамаларын бұраңыз. Панельді қарап шығыңыз, қақпақшаны бекіту бұрандамаларын бұраңыз, одан ажыратқышты ажыратыңыз және салоннан қақпақшаны шығарыңыз. Шешілген жинақы бірліктерін қараңыз және оны орнына орнатыңыз. Отынды таратқыш магистралін бекіту бұрандамаларын бұраңыз (рампа немесе аккумуляторлық магистралдер) және оны баяу құбыр өткізгіштен шешіңіз. Орнатуларын шешіңіз және рампадан инжекторларын (форсунка) шығарыңыз. Шығару құбыр өткізгішінен бос жүріс қақпақшаны табыңыз. Құбыр өткізгішті және тығыздауыш аралықтарын қараңыз және инжекторлар мен құбыр өткізгішті орнына орнатыңыз.

№ 1.6 зертханалық-тәжірибелік жұмыстары

Жұмыстарды қауіпсіз орындау ережелері . Тәжірибелік жұмыстарын қауіпсіз орындауының жалпы ережелерімен басшылық етіңіз. Серіппемен түйіндерін бөлшектеу кезінде сақ болыңыз.

Жабдықтар мен құралдар . ЯМЗ-238ДЕ2, КАМАЗ-240.13-260 қозғалтқыштар, жинақтағы ЖҚЖС, бүріккіштер, айналу жиілігінің реттеуіштері, отынның бүркуін озу жалғастырушылары. Кілттердің стандартты жинақылары, штангенциркуль, микрометр.

Жұмыстарды орындау кезектігі . Дизельдер қорегі жүйелерін қозғалтқыштарда табыңыз. ЖҚЖС демонтаждаңыз. Бөлшектеп бөлшектеуін өткізіңіз, құралды қараңыз және бөлшектердің техникалық жағдайларын сырттай шолып жинаңыз. Бұрандалы байланыстарын тарту кезінде тәжірибе мен зауыт-өндірушілердің ұсыныстарымен пайдаланыңыз. Жұмыс орындарын ретке келтіріңіз. Жұмыстың аяғында сұрақтарға жауап беріңіз.

Жұмыстарды орындау бойынша ұсыныстар .

ЖҚЖС қозғалтқыштан демонтаждаңыз. Жоғары қысымды отынқұбырлардың қосылыстарының тәртібіне назар аударыңыз (1.54 сурет). ЖҚЖС бөлшектеп бөлшектеуін өткізіңіз. Отын сорғыны басқылауды бекіту бұрандамаларын бұраңыз және оны шешіңіз. Бұрандарын бұраңыз және сорғының бүйірлі және төменгі қақпаларын шешіңіз, сонымен бірге айналу желісінің реттеуішінің бақылау саңылауының қақпасын шешіңіз. Қуысты ашу арқылы бөлшектердің техникалық жағдайын қараңыз.

1.54 сурет. Жоғары қысымды отынқұбырын қосу тәртібі:

Назар аударыңыз ! Жергілікті өңдеу және сынулары бар бөлшектер ауыстыруға жатады. Итергіш серіппелер оларды тұтқалармен бекіту жерлерінде тозылуы болмау қажет. центрдентепкіш жалғатырғыштарының бетінде жүктер роликтерінен радиалды жырашықтары болмауы қажет. төрткілдеш баяу жылжымау қажет. Төрткілдеш-тісті тәжіні бекітуіндегі саңылаулары жылжымайтын тәжісі кезінде 0,25 мм аспау қажет. Отын айдайтын сорғыны бөлшектеу үшін (1.55 сурет) қолмен сорғы корпусын бұраңыз және серіппелермен сорғы қақпақшасын шығарыңыз. 5 тығынын бұраңыз және серіппе мен піспекті шығарыңыз. Тоқтатқыш сақинаны шешіңіз және серіппемен итергішті шығарыңыз.

Назар аударыңыз !

Қолмен сорғы піспегі мен цилиндрі селекциялық жинақы әдісімен таңдалған – оларды бөлшектеп таратуға болмайды! Бұранданың зақымдауы және сызаттары, механикалық сынулары рұқсат етілмейді. Итергіш пен корпус арасындағы қосылыстарының саңылауы 0,2 мм аспау қажет, итергіш пен роликтің осьі арасында – 0,15 мм, цилиндр мен піспек арасында – 0,05 мм. Бүріккішті бөлшектеу үшін (1.56 сурет) тозаңдатқышпен үстіне қысқыштарында қысыңыз. 13 қақпақшаны бұраңыз, 12 қарсысомынды әлсіздетіңіз және 11 сомынды, 10 реттеуіш бұранданы тіреуге дейін бұраңыз және 7 қарнақ пен 9 серіппені шығарыңыз. Тозаңдатқыштың 2 сомынын бұраңыз және тозаңдатқышты шешіңіз. Сырттай бөлшектердің техникалық жағдайларын тексеріңіз.

1.55 сурет. Отын айдайтын сорғының құралы:

Назар аударыңыз ! Бүріккіш бөлшектерінің сызаттары мен қауіптері, иненің бағыттауыш бөлшектерін жылыту іздері, шүмекті тесіктерінің тозуы, тозаңдатқыш ұшын еріткіш іздері рұқсат етілейді. Ине баяу, қажаусыз жүруі қажет.

Отынды сүзгіштеріндегі картридждерін ауыстыру үшін отынды қатты және жұқа тазартуының бөлшекті бөлшектеуін өткізіңіз.

Бүріккішті айдау сомыны........................................................................70.....80 Бүріккіш жалғастығы................................................................................80....100 Бүріккіш серіппенің сомыны...................................................................100...120 Бүріккіштің тұтқасы..................................................................................80.....100

1.56 сурет. Бүріккештің құралы:

1.57 сурет. ЖҚЖС бөлшектеу:

КАМАЗ-740.13-260 қозғалтқыш.

Қозғалтқышта қоректену жүйесінің құрамдастарын табыңыз. Қозғалтқыштан ЖҚЖС демонтаждаңыз. Жоғары қысымды отынқұбырын қосу тәртібіне назар аударыңыз. ЖҚЖС-да негізгі жинақы бірліктерін табыңыз: айналдыру жиілігінің реттеуіші, отынды айдаудың алдын-алу жалғастырғышы, отындық-айдайтын сорғы. ЖҚЖС бөлшектеп бөлшектеуін өткізіңіз. Отын айдау сорғыны бекіту бұрандамаларын бұраңыз және оны шешіңіз. ЖҚЖС бөлшектеп бөлшектеңіз (1.57 сурет). Реттеуіш қақпағын және отынды айдауын алдын-алу жалғастырғышын шешіңіз. Кезеңдеп сорғы секциясын бекітуінің екі сомындарын кезектеп бұрап, жинақыда секциясын демонтаждаңыз.

1.58 сурет. ЖҚЖС секциясының бөлшектері:

4, 18

5, 12, 17

11, 13

Секцияны бөлшектеу үшін оны қысқыштарға орнатыңыз және жалғастыққты бұраңыз, қақпақшаның корпусын, айдау қақпақшасын, реттеуіш тығырығын және серіппемен тіректі шешіңіз (1.58 сурет). Плунжердің айналма төлкесін, тығыздауыш сақиналарын, плунжерлі жұбын, тығырықты, серіппені, итергіш серіппесінің тарелкасын шешіңіз.

Назар аударыңыз ! Плунжерлі жұптарын орнату кезінде, белгіленген қауіптерімен плунжердің дөңесі плунжер төлкесінің кесу тесігі жағына айналғанына кз жеткізіңіз. Плунжер айналу бұрышына және жүрістің барлық ұзақтығы бойынша, қажаусыз, баяу айналуы қажет. жинақыдағы секциясында секция корпусының фланец ойықтарының орташа (түйреуіштеріне қатынасы бойынша) жағдайы кезінде сорғы корпусына орнатуға қажет. плунжердегі белгі мен төрткілдішті орнату үшін секция корпусындағы тесігі реттеуішке сорғы корпусындағы қуысы жағынан орналасуы қажет.

Бұрандалы байланыстарын тарту моменттері, Н ■ м

Жалғастық секциялары, дизельдік маймен майланған............ 98.......118 ЖҚЖС секциясының фланецін бекіту сомыны........................ 25........44 Жалғастырғышты бекіту сомыны...............................................100......120

. Тәжірибелік жұмыстарын қауіпсіз орындауының жалпы ережелерімен басшылық етіңіз.

Қосылған от алдыруы кезінде от алдыру жүйелерінің элементтерін қолмен ұстауға тыйым салынады (коммутатор, от алдыру орамдары, жоғары вольтты сымдар). Таратқыштың орталық клеммасы мен жоғары қуатты сымы арасындағы ұшқынды саңылау көмегімен қозғалтқышты қосуын өткізуге, «ұшқынға» от алдыру тізбектерін тексеруге және жоғары қуатты сымдарын ажыратуға рұқсат етілмейді. Қосылған от алдыруы кезінде жөндеу және профилактикалық жұмыстарын орындауға тыйым салынады. Жұмыс істелген қозғалтқышы кезінде аккумулятордың клеммдерінен сымдарды ажыратуға рұқсат етілмейді. Стендте мұғалімнің қатысуымен білтенің тексерісін өткзіңіз. Автокөліктің жөндеуі және оның жлектржабдықтары кезінде аккумулятор батареясынан «-» клемманың сымын ажырату қажет. аккумулятордан бірінші «шама» сымын ажыратыңыз және оны соңғы етіп қосыңыз. Аккумулятордың сөндіру салдарын алдын-алу үшін (жады блоктарының ақпаратын сақтау үшін), оны басқа ажыратқыш немесе тұтатқыш арқылы қосып, басқа аккумулятормен пайдаланыңыз.

Жабдықтар мен құрал.

Тоқ көздері мен қозғалтқышты іске қосу, от  алдыру жүйелерінің құралдарымен мақсаттарында оқудағы оларда орнатылған ВАЗ-2110, ЗМЗ-4062.10, «Зтек-Е» кешенді қозғалтқыштары. Тоқ көздері мен іске қосу жүйелерімен ЯМЗ-238ДЕ2, КАМАЗ-740.13-260 кешенді қозғалтқыштары. Оқыту мақсаттары үшін кесулермен аккумулятор батареясы. 1АП975000 (ИСД) ұшқынбілтелі диагност (ҰБД). Омметр. Мегомметр. Тестер. 0,5 м ұзындығымен екі сым, 12 В қуаттылығымен 1...3 Вт қуаттылығымен шам. Кілттердің стандартты жинағы. Білтелердегі саңылауды реттеу үшін қуыс бұрғысы. Білтелі кілттер, динамометр, штангенциркуль.

Жұмыстарды орындау кезеңдігі . Қозғалтқыштың электрожабдықтар құралдарын қайталаңыз. Электрожабдықтар құралдарын онда орнатылғанын табыңыз. Олардың орналасқан жері мен қосылуын белгілеп, сақтап, іске қосу және от алдыру құралдарын, тоқ көздерін қозғалтқыштан демонтадаңыз. Бөлшектеп бөлшектеуін өткізіңіз. Олардың құралдарын қараңыз, сырттай қарап және электроөлшемді құралдары көмегімен олардың техникалық жағдайларын анықтаңыз. бөлшектелген жинақы бірліктерін жинаңыз, оларды орындарына орнатыңыз және бұрында жасалған белгілерімен сәйкес қосыңыз. Жоғары вольтті сымдарын шешу кезінде от алдыру таратқышында олардың жағдайларын байқаңыз, ал білтеде сымдарының ұштарын орнатуы кезінде – қозғалтқыштың жұмыс тәртібімен келістіріңіз. Сыртқы шолумен, ал кейін стендте (ИСД) білтелердің техникалық жағдайларын тексеріңіз.  Электродтар арасында саңылаудың реттеуін өткізіңіз.

6. 7„

1.59 сурет. Генератор бөлшектері:

Жұмыс орындарын ретке келтіріңдер. Жұмыстың соңында бақылау сұрақтарына жауап беріңіздер.

Жұмыстарды орындау бойынша ұсыныстар . ВАЗ-2110 қозғалтқышы. Аккумуляторлық батареяны шешіңіз. Назар аударыңыз! «-» белгісімен клемма «шамамен» (моторлық бөлігінің металлдық бөліктері), ал «+» белгісімен клемма генератордың «В+» қысқышымен қосылған. Электролитті құю үшін тығынды және ондағы желдеткіш тесіктерін табыңыз. Батареяда «MІN» және «MAX» электролит деңгейінің белгілерін табыңыз. Қозғалтқыштан генераторды шешіңіз және оны бөлшектеп бөлшектеңіз (1.59 сурет). Генераторды бөлшектеу үшін артқы қақпақтан қапты шешіңіз, қылшаұстағыштың артқы қақпағына бекіту бұрандаларын бұраңыз (қуаттық реттеуішінің жинағымен). Қуат реттеуішінен «Д+» шығаруынан сымды ажыратыңыз. Конденсатормен түзету блогын артқы қақпақтан шешіңіз, осы үшін қақпаққа конденсаторды бекіту бұрандасын және статорды ораудың фазалық шығару бекітулерінің бұрандарын бұраңыз. Қысып-буғыш бұрманы бұраңыз және ротормен алдыңғы қақпағынан статормен артқы қақпасын ажыратыңыз. Назар аударыңыз, «оң» түзеткіш тоғымен үш бұрандалары қызыл бояумен белгіленген және «В+» шығаруымен қосылған, бір тілімге пресстелген. «Теріс» бұрандары қара бояумен белгіленген және «шамамен» қосылған басқа тілімге пресстелген. Генератор бөлшектерінің техникалық жағдайларын тексеріңіз. Омметрдің көмегімен «шамаға» мүмкінді үзілу немесе тұйықталуын анықтау үшін статор мен роторды қозғау орамдарын тексеріңіз. Түзету шұраларының дұрыстығын тексеріңіз.

«Оң» және «теріс» шұраларын бір уақытта тұйықталуын тексеру үшін, «+» батареялары шам арқылы генератордың «+» қысқышына қосыңыз, ал "-" генератордың корпусына қысыңыз. «Оң» шұраларындағы тұйықталуын анықтау үшін «» батареяларын «В+» шам арқылы қосыңыз, ал «-» статор орамының фазалық шығаруынан бірімен қосыңыз. «Теріс» шұраларында тұйықталуын тексеру үшін «+» батареяларын статор орамының фазалық шығаруынан бірімен шам арқылы қосыңыз, ал «-« - генератор корпусымен қосыңыз. Қосымша диодтарында тұйықталуын тексеру үшін батареядан сымды, генераторды және қуаттау реттеуішінің «D+» шығаруын ажыратыңыз. Шам арқылы генератордың «D» шығаруымен «+» батареясын, ал «-» - статорлардың фазалық шығаруынан бірімен қосыңыз. Қуаттық реттеуішін тексеріңіз (1.60 сурет). Бірінші 12 В қуаттылығымен, кейін 15 В қуаттылығымен қоректену көзін қосыңыз. Реттеуішті шығару және қылшақ расындағы байланыстың болмауын тексеру үшін шамдардан қылшақтарға емес, қуаттау реттеуішінің «D+» және «DF» шығаруларымен сымдарды қосыңыз.

! Қалшықтар 5 мм кем емес қалшықұстағыштарынан шығу қажет. Егер де оқшаулауы еріген немесе жану белгілері болса (иісі), генератор ақаулы. Ақаулы шұра тоқты екі бағытта жібереді (қысқа тұйықталуы) немесе тіпті тоқты өткізбейді (тізбектің үзуі). Қосымша диодтар мен шұраны тексеру кезінде шам жанып тұрады, егер де ақауы болса.

1.60 сурет. Қуаттылығының реттеуішін тексеру үшін электрлік сызбасы:

3, 4

Реттеуіш, егер де 12 В қуаттылығы кезінде шам жанса, ал 15 В кезінде – сөндірілсе ақаусыз болады. Егер де шам екі жағдайда жанса – тығынмен реттеуішінде, ал егер де жанбаса – реттеуішті шығару мен қалшықтары арасындағы байланысы жоқ. Егер де конденсаторды шығаруына құралдарын қосу моменті  кезінде тілше ілесуді азайту жағына бас тартса, ал кейін баяу қайта қайтса ақаусыз болып саналады. Генератордың монтажы кезінде белдіктің ортасына салынған, 98 Н күші кезінде 6...10 мм шегінде генератор берілісінің белдігінің тартуын орнатыңыз. Стартер құралымен танысыңыз (1.61 сурет). Оны бөлшектеңіз. Тартқыш реленің астыңғы байланысты бұрандамасымен сомынды бұраңыз және одан статордың орамдарын ажыратыңыз. Тартқыш релені бекіту бұрандарын бұраңыз және оны шешіңіз. Беріліс тұтқасынан реленің 4 зәкірін ажыратыңыз. Алдыңғы қақпасынан тығырығымен резеңкелі бітеуішін шығарыңыз. 14 тартымды түйреуіштерінің сомындарын бұраңыз және 8 қалшықұстағыштарымен 8 артқы қақпағын статордың корпусынан ажыратыңыз. Статор орамдарының шығаруларын қалшықұстағыштарына бекіту бұрандаларын бұраңыз және артқы қақпағынан корпусты ажыратыңыз. 9 фиксаторларын шешіңіз және 6 және 10 қалшықтарын шығарыңыз. 1 қақпағынан 13 зәкірімен 12 статорды ажыратыңыз. Бөлшектердің техникалық жағдайын тексеріңіз. Мегомметрімен «шамаға» зәкірдің тұйықталудың болмауын тексеріңіз (кедергісі 10 кОм кем емес болуы қажет). коллектордың жұмыс беті таза, күйікті болмауы қажет; зәкір білігінің оймакілтектер мен шетмойындарында қажама, жапырылған, тегершік төлкесінен сары түстен іздері болмауы қажет. Статердің берілісі еркін, қажалаусыз, зәкірдің білігіне жылжымауы қажет. тегершік 0,27 Н-маспайтын моментінің күшімен зәкірді айналдыру бағытындағы зәкір білігіне тиесілі айналуы қажет. кері бағытында тегершік айналмау қажет.  мегомметрмен «шамаға» статордың орамдарының тұйықталуының болмауын тексеріңіз (кедергісі – 10 кОм кем емес). Оқшаулаудың қараюы статордың күюінің ізіне көрсетеді. Қалшықтары қалшықұстағыштарының ойықтарында еркін жылжуы қажет және ұзындығы 12 мм кем болмауы қажет. динамометрмен жаңа қалшықтарына серіппенің қысымын тексеріңіз (9.10 Н). Реле зәкірінің жеңіл жылжуын тексеріңіз. Тестермен тартқыш релесінің орамдарындағы үзілуі жоқ па, байланыс тілімімен реленің байланысты бұрандамалары тұйықталмай ма екеніне тексеріңіз. Жинақтау алдыңда, артқы қақпағының төлкесі мен тегершігін, айдау жалғастырғышының күпшегі мен зәкір білігінің бұрандалы оймакілетктерін моторлық маймен майлаңыз.

1.61 сурет. Стартер бөлшектері:

беріліс қақпағы; 2 —

тығыздауыш аралығы; 3 —

тұтқаның тіреуіші; 4 — тартқыш реленің зәкірі; 5 — тартқыш реле; 6 —

теріс қалшық; 7 — аралық; 8 —

артқы қақпағы; 9 —

статор; 73 —зәкір; 74 — тартпалы түйреуіш; 75 — зәкір білігінің тіреуіші; 76 — орталық тегершігі; 77 — планетарлық тегершік;

1.62 сурет. Коммутатормен от алдыру жүйесінің электрлік сызбасы:

Жинақтауын кері бөлшектеу тәртібінде орындаңыз. Реттеуіш тығырығының қалындығын таңдап, 0,5 мм аспайтын – зәкірдің осьтік еркін жүрісін орнатыңыз. От алдыру жүйесінің құралын қайталаңыз (1.62 сурет). Қозғалтқышпен зертханалық стендіндегі оның монтаждауымен от алдыру жүйесінің принципшіл сызбасын салыстырыңыз. От алдыру білтесін, от алдыру жүйелерінің құралдарын демонтаждаңыз, олардың құралдарын қараңыз және техникалық жағдайын анықтаңыз. От алдыру білтесінің демонтажы үшін олардан жоғары вольтты сымдарының ұштарын шешіңіз және білтелі кілт көмегімен цилиндрлер блогының ұштарынан білтелерді бұраңыз. Білтелерді қараңыз, маркасын жазып алыңыз және техникалық жағдайын тексеріңіз. Сымды қысқышпен (білтелер үшін) білтелердегі саңылауларын өлшеңіз (0,7...0,8 мм), және қажеттілік жағдайында, оларды бүйірлі электродты баяу июімен реттеңіз. Білтені герметикалығына сынаңыз.  Осы үшін білтені стендке (ИСД) бұраңыз және оны тартыңыз (тарту моменті - 31,4.39,2 Н-м). Камерада 2 МПа қысымын құрыңыз. білтеге май немесе керосиннің бірнеше тамшысын тамшылаңыз. егер де білте корпусы мен оқшаулағыш арасындағы ауаның көпіршіктері пайда болса, онда білте ақаулы. Электрлік сынауы үшін 12 мм ажыратқыш электродтары арасында саңылауын реттеңіз, бұл 18 кВ қуаттылығына сәйкес келеді, ал кейін сорғымен 0,6 МПа камерадағы қысымды құрыңыз. Жоғары қуатты сымның ұшын білтеге орнатыңыз және оған қуаттау импульстерін жіберіңіз. Егер де стендтің окулярында толық бағалы ұшқыны көрінсе, онда білте ақаулы.

Егер де ұшқындалуы ажыратқыш электродтары арасында ғана өтсе, онда білте электродтары арасында ұшқынның пайда болуының басталуына дейін қысымды азайтыңыз. Егер де білтеме 0,3 МПа төмен қысымы кезінде басталса, білте ақаулы.

Назар аударыңыз ! Ақаулы білтелер таза болуы қажет немесе ашық-қоңыр күйік болуы қажет. Егер де оқшаулағышта нақыстар, сызаттар немесе бүйірлі электродының пісіруі зақымдалса, онда білте ақаулы. От алдыру орамынан жоғары волтты сымын шешіңіз және оны демонтаждаңыз. Омметрдің көмегімен орамның кедергісін және оқшаулағыштың кедергісін тексеріңіз. 25 °С температурасы кезінде 3122.3705 орамында бастапқы орамының кедергісі 0,39...0,47 Ом шегінде орналасуы қажет, ал екінші орамында - 4,04... 4,12 кОм. 8352.12 орамында сәйкесінше 0,38.0,47 Ом және 4.5 кОм. «Шамаға» оқшаулағыштың кедергісі – 50 МОм кем емес. От алдыру сөндіргішін шешу үшін сөндіргіш сымдарының қалыпын ажыратыңыз, кілтті «0» (сөндірілген) жағдайына айналдырыңыз, сөндіргіштің тұтқаны бекіту бұрандамаларын бұраңыз және оны шешіңіз, ал кейін от алдыру сөндіргішін шешіңіз. Кілтті бөлшектеу үшін құлыпты бекіту бұрандасын бұраңыз, бекітілген сұққышы түсіріңіз және корпустан байланыс бөлігінен құлыпты шығарыңыз. Құлыптан байланыс бөлігінің бекітуін бұраңыз және оларды ажыратыңыз (1.63 сурет). Пластмассалық қаптаманы шешіңіз. Сөндіргішті жинаңыз және орнатыңыз. Құлыпты жинақтау кезінде байланыс бөлігін, «15» және «30» істікшелер тығынды серіппе жағынан болатындай орнатыңыз; сонымен бірге байланыс бөлігінің кең шығарылуы сөндіргіш корпусының кең ойығына кіруі қажет. Құлыптың дұрыстығын тексеріңіз. Кілтті құлыпқа орнатыңыз және оны «ІІІ» жағдайынан (тоқтату) «0» жағдайына аударыңыз;  сонымен бірге тығынды серіппе кіруі қажет. Кілт тек қана «ІІІ» жағдайында ғана құлыптан шығарылуы қажет.

1.63 сурет. От алдыруды сөндіру құлыпының бөлшектері:

бекітілген сұққыш үшін тесігі;

Байланыстарын тексеру үшін аккумулятордан «30» және «30/1» байланыстарына қуаттылығын жіберіңіз және тестермен тізбектеріндегі қуаттылығын тексеріңіз. «ІІІ» жағдайында қуаттылығы «30» және «ІNT» клеммаларында болуы қажет (сыртқы жарықтандыру, шыны тазартқыш, жылытқыш). «І» жағдайы - «30» және «ІNT» және «30/1» және «15» клеммаларында (от алдыру жүйесі, генераторды қозғалтқыш, бақылау құралдары, айналу дыбыс берулері). «ІІ» жағдайында (стартер) - «30» және «ІNT», «30/1» және «15», «30» және «50». Тетікті – от алдыру таратқышын шешіңіз. Бекіту картерінің бақылау люгінен от алдыруды шығарыңыз. Тегершікті бекіту бұрандамасына иінді білікті айналдыра отырып, шкаланың орташа қысымымен сермердегі белгіні қиылыстыруына дейін оны айналдырыңыз (1.64 сурет).

Назар аударыңыз !

Шкаланың бір бөлінуі иінді білік айналуының 1° бұрышына сәйкес келеді. Сым мен вакуумы құбыршегін от алдыруды таратқыш – тетігінен ажыратыңыз. Бекіту сомындарын бұраңыз, от алдыру таратқышы – тетігін және жоғары вольтты сымдарының тіреуішін шешіңіз. От алдыру таратқышы-тетігін ажыратыңыз (1.65 сурет). Қақпақты, ротор, қорғағыш экранын шешіңіз. От алдыру таратқышы-тетігінің тіреуіш тілімінен вакуумды реттеуішінің тартқышын ажыратыңыз, бекіту бұрандамаларын бұраңыз және вакуумды реттеуішін шешіңіз. Бекіту бұрандаларын бұраңыз және мойынтірекпен жинағында тіреуіш тілімін, ұстағыш пен от алдыру таратқышы-тетігін шешіңіз.

1.64 сурет. От алдыру моменттерін орнату үшін белгілері:

1.65 сурет. От алдыру таратқышы-тетігінің бөлшектері:

Жалғастырғыштан серіппені шешіңіз, сұққышты жойыңыз, жалғастырғышты білікшеден және реттеуіш тығырығын шешіңіз. Корпустан ортадан тепкіш реттеуіш пен тығырықтарымен білікшені шығарыңыз. Жинауын кері тәртібінде өткізіңіз. Реттеуіш тығырықтарын таңдауымен 0,35 мм аспайтындай білікшенің еркін жүрісін орнатыңыз.

! От алдыру таратқышы-тетігінің білікшесі таратқыш білігінің артқы ілмегінен тек қана бір жағдайда қосылады. Орнату алыдңда от алдыру таратқыш-тетігінен, білікшенің жалғастырғыш жұдырықшалары таратқыш білігінің ойықтарына қарсы орналастырылғандай бұраңыз. От алдыру таратқышы-тетігінің фланеціне тығыздауыш сақинаны кигізіңіз. От алдыру таратқыш-тетігінің фланеціндегі орташа бөлінуі ортану шығарылуыныңа қарама-қарсы орналасуы қажет (1.66 сурет).

1.66 сурет. От алдыру таратқыш-тетігінің орнатылуы (тілшемен көмекші агрегаттарының корпусындағы орнату шығарылуы белгіленген)

Назар аударыңыз !

Фланецтегі бір бөлінуі иінді білігінің айналу бұрышшына 8° сәйкес келеді. Жоғары қуатты сымдарын бекіту тіреуішін орнатыңыз. От алдыру таратқышы-тетігі мен тіреуішті бекіту сомындарын бұраңыз. От алдыру таратқышына вакуумды құбыршегі мен сымдарын қосыңыздар. От алдыруды орнату моментін тексеріңіз. ВАЗ-2110 қозғалтқышы үшін зауыт-өндірушімен ұсынылған, от алдыруды алдын-алуының бастапқы бұрышы – 0... 2°. Шкаланың орташа бөлінуімен (ұзындығы) сермердегі белгілерін біріктіруі 0° алдын-алу бұрышына сәйкес келеді. От алдыру моментін стендте немесе стробоскоп көмегімен тексеруге және орнатуға болады. Радиобөгесіндерін басуы үшін элементтерін тексеріңіз. От алдыру таратқышы-тетігінің роторындағы резистордың кедергісі 1 кОм болуы қажет. ПВВП-8 (қызыл түсті) сымдары үшін таратқыш кедергісі - 1 800.2 200 Ом/м, ПВППВ-40 (көк түсті) сымдары үшін - 2 280.2 820 Ом/м. Генераторда орналасқан кондесатордың сыйымдылығы 2,2 мкФ. Білтелерді цилиндрлердің жұмыс тәртібімен сәйкес (1-3-4-2) от алдыру таратқышы-тетігімен қосыңыз.

Бұрандалы байланыстарын тарту моменттері, Н ■ м

Қозғалтқышта, отынды от алдыру үшін тағайындалған, қозғалтқыштың жүмысымен басқаруының кешенді жүйелерінің элементтерін табыңыз: иінді білік жағдайының тетігі (синхрондауы мен айналу жиіліктері), таратқыш білігі жағдайының тетігі (фаза), детонация білігі, салқындатқыш сұйықтығы температурасының тетігі, шығару жүйесіндегі ауа температурасының тетігі, от алдыру орамдары, білтелер.

Синхрондау тетігін қозғалқыштан шешіңіз. Қозғалтқыш блогына тетікті бекіту бұрандамасын бұраңыз, тетікті шығарыңыз, сымды бекіту қамыттарын еңкейтіңіз және ажыратқышпен бірге сымды шығарыңыз. Тетікті тексеру үшін омметрді орталық және бір бүйірлі шығарылуына қосыңыз. Тетікті орауыныңі кедергісі 700...900 Ом құрау қажет. Тетікті шығаруына вольтметрді қосыңыз және тез арада металлдық серіппені жақындатыңыз. Егер де құралда қуаттылығының секірілуі байқалса, онда құрал ақаулы. Тетікті орнына орнатыңыз. Синхрондау дискінің тістері мен оның серіппесі арасындағы саңылауын тексеріңіз (1.1,5 мм), ол иінді білігінің тегершігінде орнатылған. Тетік бұрандамасын тарту моменті – 0,.0,8 Н-м. Қозғалтқыштан таратқыш білігі жағдайының тетігін шешіңіз. Цилиндрлер блогының ұшына тетікті бекіту бұрандамасын бұраңыз және оны шығарыңыз. Тетікті тексеру үшін сызбаны жинаңыз (1.67 сурет). Сызбаны қосу кезінде светодиодтар жануы  және сөндіруі қажет. Тетік бетінің жанында тілімді жылжытуы кезінде светодиод қысқа мерзімді жануы қажет. Тетікті орнына орнатыңыз. Таратқыш білігі тетігінің тарту моменті – 0,5.0,8 Н-м. Детонация тетігін шешу үшін цилиндрлер блогына оны бекіту сомынын бұраңыз (төртінші цилиндрінің шығарушы коллекторында). Тетіктің дұрыстығын тексеріңіз. Шығаруға вольтметрді қосыңыз және оны соғыныз.

1.67 сурет. Таратқыш білігі жағдайының тетіктерін тексеруінің электрлік сызбасы:

1.68 сурет. Температура тілімін тексеруінің электрлік сызбасы:

Егер де қуаттылық импульсы байқалса, онда тетік ақаулы. Тетікті орнына орнатыңыз. Тетікті бекіту бұрандамасын тарту күші - 0,5 ^ 0,8 Н-м. Термостат корпусынан салқындатқыш сұйықтығы температурасының тетігін және төртінші цилиндрдегі шығарушы коллекторынан ауа температурасының тетігін шешіңіз. Температура тетігін тексеру үшін сызбаны жинаңыз (1.68 сурет). Ауыспалы кедергімен 1...1,5 мА тізбегіндегі тоқ күшін орнатыңыз. +25 °С температурасы кезінде вольтметр 2,96.3,02 В қуаттылығцын көрсету қажет, ал +50 °С кезінде – 3,23 В, ал +90 °С кезінде – 3,63 В. Тетікті орнына орнатыңыз. От алдыру орамдарының біреуін шешіңіз. Осы үшін орамның бастапқы оралуының ажыратқыштарынан қалыпты және екінші оралуының ажыратқыштарынан жоғары вольтті сымдарын ажыратыңыз, блок ұшының қақпаларына орамды бекітуінің екі бұрандамаларын бұраңыз және оны шешіңіз. Орамды омметрмен тексеріңіз. Бастапқы орамының кедергісі 0,4...0,5 Ом құрау қажет, ал екіншісі 5 000.7000 Ом. Орамды орнатыңыз және кері кезегінде сымдарды ажыратыңыз. А14ДВР білтелерінің тексеруін және реттеуін А14ВР білтелеріне ұқсас орындаңыз. Электродтар арасындағы саңылауы – 0,7.0,85 мм.

1.69 сурет. Қозғалтқыштағы тетіктердің орналасуы: а

б

немесе N автоматтық қорапшасының селекторының жағдайы кезіндегі қорап қозғалтқышын іске асыру рұқсатының тетігі;

Қозғалтқышпен стендінде от алдыру жүйелерінің құрамдастарын тауып алыңыз: от алдыру сөндіргіші, аккумулятор, иінді білігі жағдайының тетігі, детонация тетігі, от алдыру орамдары, от алдыру білтесі және жоғары вольттың сымдар (1.69 сурет). От алдыру орамын демонтаждау үшін от алдыруды қосыңыз, орамнан төмен вольтты ажыратқыштарды ажыратыңыз және орамның жоғары вольттық клеммаларындағы маркіленуінің болуын тексеріңіз.  Егер де маркіленуі болмаса, оны клеммаларда сымдардың өзін орналастырыңыз. Орам клеммаларынан сымдарының ұштарын шешіңіз. Магнитола кедергілерінің ажыратқышы ажыратыңыз, орамды бекіту бұрандамаларын бұраңыз және оны сермермен бірге шешіңіз. Орамның орау кедергісін тексеріңіз. Қозғалтқышқа орамды орнатыңыз және сымдарды қосыңыз.

Назар аударыңыз ! От алдыру орамының бастапқы оралу кедергісі -— 0,4.0,6 Ом, екінші оралуы — 10,5. 16,5 кОм. Детонация тетігінің демонтаждауы үшін тетіктің ажыратқышын табыңыз (май деңгейін өлшеу қуысы жанында). Сым бойымен жүре отырып, цилиндрлер блогының алдыңғы жағында тетікті тауып алыңыз. Бұрандаманы бұраңыз және тетікті шешіңіз. Оны және қиылысты бетін қарап, тазартыңыз және орнына орнатыңыз.

Назар аударыңыз !

Тетік блок ұшына және картер желдеткіші жүйесінің май бөлшігінің қабына жақындамауы қажет. Иінді білік жағдайы тетіктің демонтаждауы үшін (қозғалтқыштың алдыңғы бөлігінде орналасқан) тетіктің қабын шешіңіз және ажыратқышты ажыратыңыз. Бекіту бұрандамасын бұраңыз және ұяшықтан тетікті шығарыңыз. Қозғалтқыш пен тетіктің арасындағы шектеуіш тығырығының болуына назар аударыңыз. Оның болауы жағдайында тетік сермермен зақымдалына алынады. От алдыру білтелеріне жүретін сымдарды белгілеңіз, оларды білтелерден ажыратыңыз және білтелі кілт көмегімен білтелерді бұраңыз. Сырттай шолуымен білтелердің жағдайларын анықтаңыз және электродтар арасындағы саңылауын тексеріңіз.

Назар аударыңыз !

Білтелердегі саңылауы – 1 немесе 1,3 мм білтелерден байланысты. Білтелердің сыртқы түрі бойынша оның жұмысы туралы, қоспаның сапасын басқаруымен,  қозғалтқыштың жағдайы туралы нәтиже жасауға болады.

Қалыпты жұмыс істейтін білтесінде ақшыл-қоңыр түсі бар және электродтарының баяу тозуы бар, оқшауларында сызаттар мен зақымдаулары жоқ. Күлдің болуы ұшқынның әлсіз интенсивтілігіне немесе қоспаның сапаландырылуына көрсетеді. Білтелердің майлануы – май ауыстырғыш қақпаларының тозу белгісі. Электродтардың эрозиясы мен көбіршікті ақ оқшаулағыш – от алдыруын алдын-алу бұрышының бұзылуы, әлсіз қоспаларынан білтенің қатты қызу белгісі. Ерілген электродтар – өте ерте от алдыруының салдары, майлау жүйесінің және салқындатқыш жүйелерінің  жаман функциялануы. Оқшаулағыштарының зақымы детонация салдары болып табылады. Ареометрмен аккумуляторлық батареяларындағы электролиттің тығыздалуын, ал вольтметрмен – оның клеммаларындағы қуаттылығын тексеріңіз.

Назар аударыңыз ! Толығымен қуаттандырылған батареясының тығыздылығы 25°С жоғары температурасы кезінде 1,210... 1,230 г/см

құрайды, ал 25 °С төмен температурасы кезінде - 1,270.1,290 г/см

. Егер де банкалар арасында тығыздылығындағы айырмашылықтары 0,04 г/см

асса, аккумулятор ақаусыз. Егер де соңғы 6 сағат қуаттандырылмаған батареяларының қуаттылығы 12 В кем болса, онда ол қуаттандыруын қажет етеді. Қозғалтқыштан генераторды демонтаждаңыз. Ажыратқышты және генератордың клеммасын ажыратыңыз. Пластикті қақпаны шешіңіз, сомынды бұраңыз және генератордан сымды ажыратыңыз. Қозғалтқышқа жақын генераторды бекіту бұрандамасын және толығымен бекітудің екінші бұрандамасын бұраңыз. Генераторды тегершікпен үстіне бұраңыз және қозғалтқыштан шешіңіз. Қалшықтармен бірге жинағында қалшықұстағышты шешіңіз. Сырттай шолумен генератордың техникалық жағдайын тексеріңіз.

Назар аударыңыз !

Қалшықтар 5 мм кем шықпауы қажет және корпуста еркін жылжуы қажет. Тоқ ажыратқыш сақиналары таза, өндеу іздерінсіз және сызаттарсыз болуы қажет. Стендте қозғалтқышты іске қосу жүйесінің жинақы бірліктерін табыңыз: тартқыш релесімен стартер, аккумулятор, от алдыруды сөндіргіш. Қозғалтқыштан стартерді демонтаждаңыз. Стартерден сымды ажыратыңыз және стартерді бекіту бұрандамаларын бұраңыз. Тартқыш реленің дұрыстыңын тексеріңіз. Реленің шағын клеммасымен стартердің оң клеммасын қосыңыз. Егер де реле дұрыс болса, стартер айнала бастайды. Стартерді қозғалтқышқа орнатыңыз.

Генератордың демонтажы үшін резеңкелі қорғағыш қабын шешіңіз, істікше ажыратқыштарын және сымдардың клеммаларын ажыратыңыз. Генераторды бекіту сомындары мен бұрандамаларын әлсіздетіңіз, оны планка бойынша астыңа жылжытыңғыз және берілісті белдіктерін шешіңіз. Генераторды бекіту бұрандамаларын бұраңыз және оны шешіңіз. Түзету блогын, қуаттылығының интегралды қайта қосуын табыңыз (ИРН). Реттеуіште маусымдық реттеуіш қайта қосуын табыңыз.

Назар аударыңыз ! Қалшықтардың биіктігі – 8 мм кем емес, байланысты сақиналарының тозуы – 0,5 мм аспау қажет. Генератор бөлшектерінің сызаттары мен зақымдары рұқсат етілмейді. Желдеткіштің қалақтарнда пішінінің өзгеруі болмауы қажет. Стартерді шешу үшін «шаманы» сөндіргішімен аккумуляторлық батареяларын сөндіріңіз, клемманы бекіту сомындарын әлсіздетіңіз және оны шешіңіз. Стартерде сымды бекіту сомынын бұраңыз және сымды шешіңіз. Стартерді бекіту сомынын бұраңыз және оны шешіңіз. Стартерді қараңыз, тартқыш релені табыңыз, сырттай шолумен техникалық жағдайын анықтаңыз және оны орнына орнатыңыз.

КАМАЗ-740.13-260 қозғалтқыш.

Қозғалтқышпен стендінде аккумуляторлық батареяларын, оларды қосу тәртібін, бекіту сенімділігін және байланыстың тығыздылығын қараңыз. Стендтан демонтажынсыз олардың техникалық жағдайын тексеріңіз. Маркіленуімен аккумуляторлардың техникалық сипаттамаларын салыстырыңыз.

Назар аударыңыз !

Электролиттің деңгейі айырғыштың сақтандырғыш қалшықтарынан 10...15 мм жоғары болуы қажет. Жүктеусіз клеммаларындағы қуаттылығы – 12,75 В, ал 5 с аралығында жүктеуіш ашамен тексерісінен кейін 10,2.10,8 В төмен түспеуі қажет. Бөлек элементтері арасындағы мағыналарының түрлілігі 0,18 В аспауы қажет. 20...30°С температурасы кезіндегі қуаттандырылған аккумуляторлардың тығыздылығы 1,28 г/см

сәйкес келуі қажет. Әр 15 °С температурасының өзгеруі есебімен түзету коэффиценті жазда +0,01 және қыста -0,01 құрайды.

1.70 сурет. Реле байланыстарының тұйықталу бақылауының электрлік сызбасы:

сөндіргіш;

ляторлық батарея;

Элементтер арасындағы тығыздылығының түрлілігі 0,01 г/см

аспауы қажет. Банкілерінің сызаттары, нақыстары, шалыстануы және қампаюы рұқсат етілмейді. Аккумуляторлық батареяларының қашықтықты сөндіргішін шешіңіз жә,не бөлшектеңіз, оның құралдары мен тағайындалуын зерттеңіз, сынаңыз және орнына орналастырыңыз. Г273-В генераторлық орнатуының техникалық сипаттамаларын зерттеңіз. Генераторда келесі нәтижелерін табыңыз: «+», «-», «В» фазаларды шығару үшін істікше, стартер мен құралдарды сөндіру «ВК» шығаруымен қосылыстары үшін. Қылшықтарының биіктігін, тоқ тастағыш сақиналарының жағдайларын тексеріңіз, генераторлық орнату берілісінің белдігінің тартымдылығын тексеріңіз. ВАЗ-2110 ұқсас түзету блогының дұрыстығын тексеріңіз.

1.71 сурет. Стартер релесін реттеу сызбасы: а

б

Назар аударыңыз ! 40 Н күшімен белдіктің ортасына басуы кезінде еңкейтуі 15...22 мм құрау қажет. Қалшықтыұстағышындағы ажыратқыштың қалыпын шертуге дейін орнату қажет. Қалшықтарының биіктігі 8 мм кем емес. Аккумуляторға оны қосу сызбасы мен СТ142Б1 стартердің сипаттамасын зерттеңіз. Стартерді шығару берілістеріне және қозғалтқышына стартерді бекітуін тексеріңіз. Қозғалтқыштан стартерді шешіңіз, бөлшектеп бөлшектеуін өткізіңіз және бөлшектер мен бөлек түйіндерінің техникалық жағдайын тексеріңіз. Алдыңғы және артқы қақпаларын шешіңіз және коллекторлар мен қалшықтарының жағдайларын, реле байланыстары, берілістің сөндірілген жағдайы кезіндегі тығырық пен берілісті бағыттайтын беті арасындағы саңылауын, реле абйланыстарының тұйықталуы бойынша берілісті дұрыс реттелуін, зәкірдің білігі бойынша берілісті жылжыту жеңілділігін тексеріңіз. Байланыстардың тұйықталу бақылауы үшін 24 В қуаттылығымен шамды пайдаланыңыз (1.70 сурет). Стартердің релесіне қуаттылығын жіберуі кезінде берілістің төлкесі мен тығырығы арасындағы саңылауы 0,5.1,5 мм шегінде орналасуы қажет (1.71 сурет), байланыстар тұйықталады, ал шам іске қосылуы қажет. Тығырық пен 1 тегершік арасында 6 мм қалыңдығымен арнайы аралықты орнатыңыз, қуаттылығын беріңіз. Дұрыс реттелген саңылауы кезінде шам жанбайды, ал тегершік аралыққа қысылады.

Егер де 2,5 мм қалыңдығымен аралығын пайдаланса – шам жану қажет. Қажеттілік кезінде саңылауды тұтқаның эксцентрлік осьінің айналуымен реттеңіз. Сөндірілген стартері кезінде тіреуіш тығырығынан тегершікке дейінгі қашықтығы 27,5 мм кем емес болуы қажет. Стартерді сынаңыз, оны екі-үш рет қсоыңыз.

1.72 сурет. Қалшықтыұстағыш күшін тексеру сызбасы  :

Назар аударыңыз ! Коллектордың жұмыс беті тегіс, сызатсыз болуы қажет, жөндеуден кейінгі оның минималды диаметрі – 53 мм. Қалшықтарының биіктігі – 13 мм кем емес. Қалшыққа серіппелердің қысымы 17,5 Н кем болмауы қажет (1.72 сурет). Стартерді сынау кезінде берілісі зәкірдің біліктігі бойынша жеңіл жылжуы қажет және релені сөндіруі кезінде қайта орнына қайтуы қажет.

2 тарау

. Қозғалтқыш сермерінен бекітуді демонтаждауы кезінде сақ болыңыз, түсуден ажыратқышты сақтаңыз. Ажыратқышпен жұмысы кезінде бармақтарды қысып алулардан, қылаулардан және сызаттардан сақтаңыз. Қауіпсіздіктің жалпы ережелерімен басшылық етіңіз.

Жабдықтар, құралдар және материалдар . Кілттердің стандартты жинағы, сызғыш, штангенциркуль, динамометр. Ажыратқышты тексеру үшін құрылғылар. Ажыратқыштарымен жинағындағы айналу стендтеріндегі қозғалтқыштар. МАЗ-642290, КАМАЗ- 65111, механикалық беріліс қорапшаларымен ВАЗ-2110, ГАЗ-3110, «Форд Фокус» (Ford Focus) автокөліктерінің ажыратқыш берілістерінің оқу стендтері немесе автокөліктері. Тоқтатқыш сұйықтығын құю үшін құбыршек мен ыдыс. Тоқтатқыш сақиналары үшін қысқыштар. Литол-24 майлағышы, трансмиссиялық май, ШРУС-4 майлау. Қозғалтқыштар ажыратқыштарының жетекші дискілерін орталықтандыруы үшін орамдары. 0,3...0,5 мм диаметрімен иілгіш сымы.

Жұмыстарды орындау кезектігі . Ажыратқыш құралын қайталаңыз. Сермерге ажыратқыш қабығын бекіту бұрандамаларын тең бұраңыз (бірнеше қабылдауымен) және ажыратқыштың жетекші бөлігімен жинағында оны шешіңіз. Егер де жетекші бөлігі бөлшекті болса, онда оны құралғылар көмегімен бөлшектеңіз, алдын-ала сермердегі ажыратқыштардың орналасқан жерлерін, сонымен бірге теңгерімге әсер ететін ажыратқыш бөлшектерін белгілеңіз. Бөлшектердің техникалық жағдайын тексеріңіз. Ажыратқышты жинаңыз. Оның құрылғыларға дұрыстығын тексеріңіз және сермерге орнатыңыз. Ажыратқыш берілісі құралын қараңыз, оның реттелуін өткізіңіз. Жұмыс орындарын ретке келтіріңіз. Жұмыстың соңында бақылау

сұрақтарына жауап беріңіз.

Жұмыстарды орындау бойынша ұсыныстар . ВАЗ-2110 автокөлігінің ажыратқышы. Ажыратқышты және оның берілісін қараңыз. Автокөліктен ажыратқыш берілісін (2.1 сурет) және стендте орнатылған қозғалтқыштан ажыратқышты шешіңіз. Ажыратқыш берілісінің демонтажы үшін қабықшасының 2 ұшын бекіту сомынын әлсіздетіңіз және 3 тіреуішінің ұяшығынан арқанның астыңғы бөлігін шығарыңыз. Алдын-ала 6 және 7 сомындарын әлсіздетіп, ажыратқышты сөндіру 9 ашаларын тұтқадан 9 сымын ажыратыңыз. Басқыштың бармағынан тоқтатқыш тығынын шешіңіз және басқыштан арқанды ажыратыңыз. 11 тіреуіш тілімінен бұрандаманы бұраңыз және арқанды шығарыңыз. Ажыратқыш басқышының демонтажы үшін 15 тартымды серіппені шешіңіз, 16 тіреуішінен ажыратқыш басқыштарының осьтерін шығарыңыз және басқышты шешіңіз. Сермерге ажыратқыш қабының бекіту бұранын бұраңыз және басқыш дискісімен жинағында қабығын шешіңіз. Оны қараңыз және плакаттағы бейнемен салыстырыңыз. Ажыратқыштың техникалық жағдайын тексеріңіз.

2.1 сурет. Ажыратқыш берілісі:

2.2 сурет. Ажыратқыштың жетекші бөлігінің жағдайын тексеру:

Назар аударыңыз ! Қаптама беті мен тойтарма ұштары арасындағы қашықтығындағы сызаттары 0,2 мм кем емес, жетекші дискінің біржақты тозуы рұқсат етілмейді.

Ажыратқыштың жетекші бөлігінің жағдайын тексеру үшін

= 8,3 мм қалыңдығымен аралық сақинасымен құрылығысына жинағындағы қысымды дискіні бекітіңіз (жетекші дискімен сермердің орнына) (2.2 сурет). Қысымыды серіппенің беттеріне үш рет 1 100 Н аспайтын күшімен

Сөндіру жүрісі 7 ...8 мм 1,4 мм кем емес басу дискінің жүрісіне сәйкес келуі қажет. Басу дискінің жеткізу шамаларының рұқсат етілген түрлілігі – 0,25 мм аспайды. А шамасы 29.31 мм шегінде болуы қажет. Басу серіппесі бетінің тозылуы 0,8 мм аспау қажет. Жетек бөлшектерін тексеріңіз. Динамометр көмегімен ажырату басқышының иілгішін тексеріңіз.

Назар аударыңыз ! 117,6.123,5 Н жүктеуі кезінде серіппенің ұзындығы 160 мм құру қажет, ал 12,74.14 Н жүктеуі кезінде – 80 мм. Жетек пен арқан ұштарының бекітілуі сенімді болуы қажет, арқан қабықшасының ішінде еркін жылжуы қажет. Қабықшасында зақымдар, тығылуы болмауы қажет, ал резеңкелі буыер мен қорғағыш қабығында – сызаттар мен жыртуы болмауы қажет.

Шешілуге кері кезегінде ажыратқыш пен оның берілісін орнатыңыз. Ажыратқышты орнату алдыңда жетектегі дискінің оймакілтектерін трансмиссиялық майының жұқа қабатымен майлаңыз. Басу дикісі жағына күпшектің шығу бөлігіне жетектегі дискіні орналастырып, ажыратқышты орнатыңыз. Оймакілтекті білік немесе беріліс қорапшасының бастапқы білігінің оймакілтекті соңын ұқсататын, сермерге тиесілі дискіні ораммен орталықтандырыңыз (2.3 сурет). ШРУС-4 пластикалық майымен арқан сымының бармағын, басқыштарының төлкелерін, ажыратқыш ашаларының тіреуіш төлкелерін майлаңыз. Ажыратқыш берілісінің реттелуін өткізіңіз. Ажыратқыш басқышының жүрісі 120....130 мм құрау қажет. Басқыштың жүрісін ажыратқыш басқышының үстіңгі және астыңғы жағдайлары арасында басқыш алаңының ортасы бойынша өлшеңіз. Арқанның астыңғы ұшына 6 сомынды айналдыра отырып, қашықтығын өлшеңіз (2.1 суретті қараңыз). Басқышқа үштен кем емес басыңыз және ажыратқыштың жүрісін тағыда тексеріңіз. Ажыратқышты орнатып, сомынды тартыңыз (тарту моменті – 14,7 Н-м).

бекіту сомыны..........................................................................54,2...... 87,6

2.3 сурет. Жетектегіш дискінің орталықтандыруы:

Цилиндрлер блоыгна ажыратқыш картерін бекіту бұрандамасы .........................................................................54,2...... 87,6

Ажыратқыш берілісінің құралын қараңыз және автокөлікте оның бөлшектерін орналастырыңыз. Автокөліктен гидравликалық берілісін шешіңіз. Осы үшін құбыр желісінің ажыратқышын сөндіруінің жұмыс цилиндрін ажыратыңыз, жүйеден сұйықтықты төгіңіз, цилиндрді итергіш пен жұмыс цилиндрлерін ажыратыңыз және шешіңіз. Ажыратқышты сөндіру басқышының тартымды серіппесін шешіңіз. Басқыштан бас цилиндрінің итергішін ажыратыңыз және итергіштің тесігінен екі пластмассалық төлкелерін шығарыңыз. Тоқтатқыш пен ажыратқыш басқыштарының осьтерінен сомындарды бұраңыз және сіргелеңіз. Ажыратқыш басқышын шешіңіз және басқыштың ұшынан екі пластмассалық төлкелерін шығарыңыз. Құбыр желісін ажыратқыш сөндірушінің бас цилиндрінен ажыратыңыз және оны шешіңіз. Бас цилиндрді ажыратыңыз және шешіңіз. Бас цилиндрді бөлшектеңіз (2.4 сурет). Қақпағын және бочоктың торлы сүзгішін шешіңіз, корпусқа бачокты бекіту жалғастығын бұраңыз және жалғастығының аралығы мен бачокты шешіңіз. Резеңкелі қорғағыш қабын корпустан шешіңіз және итергіштің ойығына жылжытыңыз. Тіреуіш сақинасымен кері қақпақшасын және ұстағышпен кері серіппесін, қақпақшасын, піспекті, итергіш пен тіреуіш тығырығын, тіреуіш тығырығының тоқтатқыш сақинасын корпустан шығарыңыз. Жұмыс цилиндрін бөлшектеңіз. Одан резеңкелі қорғағыш қабын ажыратыңыз, қабықпен бірге итергішті шығарыңыз және оны итергіштен шешіңіз. Корпустан тоқтатқыш сақинасын, тығыздауыш манжетасымен піспекті, серіппені және тарту қақпақшасыны бұрап, шығарыңыз. Беріліс бөлшектерінің жағдайын тексеріңіз.

Назар аударыңыз ! Резеңкелі тығыздауыш манжеталары бөртінді емес, жұмсақ және иілгішті болуы қажет, сызаттар мен зақымдары рұқсат етілмейді. Цилиндрлердің айналарында қауіптер мен жарғақтары болмауы қажет. Жұмыс цилиндрлерінің ішкі диаметрінің аса үлкен шамасы – 25,15 мм, басты цилиндрде – 22,2 мм. Қосылғыш конустары мен жалғастықтарының кескіндерінде зақымдар болмауы қажет. Піспекпен итергіштің байланысынан ізінде піспектің сфералық бетіндегі жазықты іздерінің түрі болуы қажет және осы бетінің ортасында орналасқан.

2.4 сурет. Ажыратқыш берілісінің бас цилиндрінің құралы:

Бөлшектеуге кері тәртібінде гидравликалық цилиндрлерін жинаңыз. Жинақтау алдыңда тоқтатқыш сұйықтығымен цилиндрлердің айналарын майлаңыз. Басты цилиндрінің қайтымды серіппесі толығымен өз орнына піспекті қайтарғанына тексеріңіз. 0,3...0,5 мм диаметрімен жұмсақ сымды пайдалана отырып, манжета теңгерісті тесігін жаппағанына көз жеткізіңіз. Автокөлікке берілісті орнатыңыз және ауа көпіршіктерінен жою үшін жүйені тартыңыз. Бачоктың шетінен төмен 15.20 мм тоқтатқыш сұйықтығының басты цилиндрінің бачогын толтырыңыз. Жұмыс цилиндрін тарту үшін қақпақшаға құбыршекті кигізіңіз және құбыршектің ұшын тоқтатқыш сұйықтығымен шағын санды сыйымдылығына түсіріңіз. Ажыратқыш басқышына бірнеше рет басыңыз және оны басу жағдайында ұстаңыз. Тартқыш қақпақшасын ашыңыз, сұйықтық порциясын төгуінен кейін қақпақшаны жабыңыз.  Операцияны, ауаның көпіршіктері пайда болмағанша бірнеше рет қайталаңыз.

Назар аударыңыз ! Тартқыш кезінде шығарылған сұйықтықты тәулік бойымен тұнбалағанша және сүзгілеуінсіз бачокқа құюға болмайды.

Жұмыс цилиндрінің соташығының (итергіш) ұзындығын өзгерте отырып, 14 мм кем емес ажыратқышты сөндіру ашаларының жүрісін орнатыңыз, бұл 145...160 ммм ажыратқыш басқышының жүрісіне сәйкес келеді. ЗМЗ-406 қозғалтқышынан дафрагмалық ажыратқышын шешіңіз. Ажыратқыш картерінен қысымды мойынтірегімен сөндіру жалғастығышын шығарыңыз. Ажыратқыш картерін демонтаждаңыз. Сермер мен қабының өзара орналасуын белгілеңіз.  Айналуынан сермерді ұстай отырып, сермерге себет бекіту бұрандамаларын баяу бұраңыз және жетекші және жетектегіш дискілерін шешіңіз. Бөлшектерді қараңыз, плакаттағы бейнесімен ажыратқыш құралын салыстырыңыз. Ажыратқыш бөлшектерінің техникалық жағдайын анықтаңыз.  Қысымды күш пен диафрагмалық серіппелерінің беттерінің соңындарының орналасуын тексеріңіз. Осы үшін сермердің жұмыс бетіне жетекші дискіні бекітіңіз және олар арасында 8 мм қалыңдығымен тығырықтарының үш тең орналасуын орналастырыңыз (2.5 сурет).

Назар аударыңыз ! Сермердің бетінен бастап диафрагмалық серіппе беттерінің аяғына дейін өлшемі 40,5.44,5 мм құрай қажет, бір жазықтықтағы беттерінің ұштарын бас тартуы – 0,25 мм аспау қажет (қажеттілік кезінде беттерін бұраңыз). 8,5 мм беттерінің ұштарын жылжытуы кезінде қысымды дискінің жіберуі 1,3 мм кем болмауы қажет. 10 мм беттерінің ұштарын жылжытыңыз және тығырықтарды алыңыз. Беттерінің ұштарындағы күштерін өлшеңіз, оларды сермердің жазықтығы мен қысым дискісі арасындағы қашықтығы 6.8 мм дейін жетпегенше жібермеңіз. Екі жағдайда да күші 2 000 Н кем болмауы қажет. Ажыратқышты қозғалтқышқа орнатыңыз. Жетектегіш дискісі сермерге фрикциялық сөндіргішімен айналуы қажет (назар аударыңыз, дискіде «АЛДЫҒА» жазуы бар).

2.5 сурет. Ажыратқыштың техникалық жағдайын тексеру:

Ажыратқыш қабы мен сермерде белгілерін салыстырыңыз. Орам көмегімен жетектегіш дискінің ортасына өткізіңіз. Сермерге қабының бекіту бұрандамаларын теңестіріп тартыңыз. Серіппелердің перифериялық орналастыруымен ажыратқыш қозғалтқышында орнатуы кезінде қысым дискінің қабында және сермерде «0» біріктірілген белгілерінің болуына назар аударыңыз. Егер де олар болмаса, оларды өзіңіз белгілеңіз. Жетекші дискіні бөлшектеу кезінде ажыратқыш, тұтқалар мен қысымды дискісіндегі қабығында белгілерді жасаңыз. Қысымды дискіні үтелген қойыңыз, оның астына ағаш тақташасын салыңыз, ал қабына – тіреуіш ашаларының бекіту үш сомындарын жаппайтындай аға бөренесін қойыңыз. Үстіңгі бөренені басыңыз және серіппелерді қысып, ажыратқышты сөндіру тұтқаларын жүктеңіз. Тіреуіш ашаларын бекіту осмындарын бұраңыз және қысу күшін баяу әлсіздетіңіз. Ажыратқыш қабын шешіңіз, серіппелерді және термоизоляцияланған тығырықтарын басыңыз. Қысым дискілерінің тесіктерінен ажыратқышты сөндіру тұтқаларының осьтерін ышғарыңыз. Мойынтіректерінің инелерін ышғарыңыз және тіреуіш ашаларынан тұтқалар осьтерін шығарыңыз. Ажыратқыш құралын плакаттағы бейнесімен салыстырыңыз және оның техникалық жағдайын анықтаңыз. Қысымды серіппелерінің түсіне назар аударыңыз.

Назар аударыңыз ! Қысымды дискінің қалыңдығы 15,6 мм кем емес, сермердің қалыңдығы – 27,5 мм кем болмауы қажет. Серіппелердің иілгіштігін тексеріңіз. 39 мм өлшеміне дейін серіппелерді қысуы кезінде күші келесіні құрауы қажет: сұр серіппелері үшін — 260...280 Н (ішкі), 410.430 Н (сыртқы), қара үшін — 280. 294 Н және 390.410 Н сәйкесінше.

Жетекші дискінің жинағын, бар болған белгілерінің есебімен, бөлшектеуге кері тәртібінде іске асырыңыз. Тұтқаларының тесіктерінен мойынтірек инелерінің түсуін алдын-алуы үшін оларды Литол-24 майымен майлаңыз. Қысымды серіппелерді бір түсте орнату қажет. ажыратқышты сөндіру тұтқаларының жағдайларын реттеуін ЗМЗ-4062 ажыратқышты сөндіру тұтқаларының жағдайларын реттеуімен ұқсас өткізіңіз. Тіреуіш ашаларының реттеуіш сфералық сомындарын айналдырып, сермердің бетінен бастап әр тұтқаның аяғына дейінгі қашықтығы 51 мм құрайтынына жетіңіз. Кері тәртібінде қозғалтқышта ажыратқышты орнатыңыз.

Ажыратқыш берілісі құралын және автокөлікте оның бөлшектерінің орналасуын қараңыз (2.6 сурет). Сермерде және қысым дискісінің қабында орнату белгілерін табыңыз. Көлденең кезегінде сермерге қабын (себет) бекіту алты бұрандамаларын бұраңыз (жартылай айналым бойынша). Сермерге тиесілі фрикциялық дискінің бағытын белгілеп, дискіні түсірмей, сұққыштардан қапты шешіңіз. Ажыратқыш бөлшектерінің техникалық жағдайын тексеріңіз.

2.6 сурет. Ажыратқыш берілісінің бөлшектері:

2.7 сурет. Бекіткіш қаптамасының қалыңдығын өлшеу

Назар аударыңыз ! Қаптама 1 мм кем емес тойтармаларынан шығу қажет (2.7 сурет). Беттерінің соңындарында тозу іздері мен зақымдары болмауы қажет. дискінің максималды соққысы – 0,5 мм. Бекіткіш қаптамаларының қалыңдығы – 7 мм. Қозғалтқышқа ажыратқышты орнату үшін бекіткіш дискіні сермерге, серіппелер орналасқан күпшек жағы сермерден бағытталатындй орналастырыңыз. Дискіні орталықтандыруы үшін себетке тесіктегі бастапқы білігінің түріндегі жақтауын орнатыңыз. Дискіні орталықтандырып, кері кезегінде қабын бекіту бұрандамаларын тартыңыз (себет). Біліктің оймакілтектеріне жұқа қабаттап майды майлаңыз. Қорапта өысымды мойынтіректернің жинағымен жұмыс цилиндрінің берілісті ауыстыру қорабын табыңыз. Бұрандарын бұраңыз және қораптан мойынтірекпен цилиндрді шығарыңыз.

Назар аударыңыз ! Мойынтірек жеңіл, қажаусыз айналуы қажет, тығыздауыш төлкесі мен тығыздамасында зақымдары болмауы қажет. ажыратқыш басқышының еркін жүрісі – 5...14 мм. Басқышты түсіру биіктігі – 212.217 мм, қысымды – 59 мм.

4, 7,

8, 12, 15

сөндіру күшейткішінің қақпақшасы;

МАЗ-642290 автокөлігінің ажыратқышы.

Ажыратқыш берілісі құралын және автокөлікте оның бөлшектерінің орналасуын қараңыз (2.8 сурет). Ажыратқыш басқышының еркін жүрісін реттеуін өткізіңіз. Осы үшін пневможүйеден ауаны шығарыңыз. 12 және 15 ашаларын ажыратыңыз және тіреуге дейін астыңғы иығына 11 тұтқаны, үстіңгі иығының тесігі 8...11 мм соташық ашасының тесігінен, ал астыңғы иығы қақпақша ашасының тесігінен 5...6 мм қашықтықта болатындай келтіріңіз. Сол кезде А саңылауы 4 мм болуы қажет. 15, 8 және 12 ашаларының айналуымен, 35.45 мм шегінде басқыштың еркін жүрісі болатындай, 9 тартқыштың ұзындығын реттеңіз. Қозғалтқыштан ажыратқышты демонтаждаңыз: жинақтағы қабымен қысымды дискіні шешіңіз (себет), орта дискін автоматтық түрде реттеу механизмінің төрт деңгейлерін бұраңыз, төрт кескінді сақиналарын соташықтарынан шешіңіз, ажыратқыштың жетектегішті және орташа жетекті дискілерін шешіңіз. Қысымды диск пен қабында орнату белгілерінің болуына тексеріңіз. Қысымды кешенін бөлшектеу үшін құрамдастарды пайдалану қажет (2.9 сурет). Ажыратқыштың бөлшектерінің техникалық жағдайын анықтаңыз.

2.9 сурет. Жинақыдағы қабымен ажыратқыштың қысымды дискіні жинақтау-бөлшектеу үшін құрамдастар:

Назар аударыңыз ! 0,5 мм шалыстануымен, 40% астам алаңында 0,2 мм астам ашылуымен сызаттар дискілерінің бетінде рұқсат етілмейді. Бекіткіш жақтауларының тозылуы тойтармаға дейін рұқсат етілген. Жақтаулармен жетектегіш дискінің қалыңдығы (10±0,1) мм болуы қажет. бір диск үшін қалыңдығы бойынша жақтауларының айырмашылығы 0,3 мм аспау қажет. дискінің соққысы 0,7 мм аспау қажет (2.10 сурет).

2.10 сурет. Жетектегіш дискінің соққы бақылауы

2.11 сурет. Ажыратқышты дұрыс жинауының бақылауы:

Ажыратқышты жинаңыз. Қозғалтқышта монтажы үшін сермер жағына күпшектің ұзын ұшымен бірінші жетектегішті дискісін орнатыңыз (қарама-қарсы жағындағы демпферлі серіппелер). Соташықтарымен орташа жетекші дискіні орнатыңыз. Беріліс қорапшасы жағына соташықтың ұзын ұшымен екінші жетектегіш дискісін орнатыңыз. Қабымен жинағындағы қысымды дискісін қолмен сегіз қысқа бұрандамаларымен бекітіңіз және бастапқы білігіне тиесілі жетектегіш дискілерін орталықтандырыңыз. Бұрандамаларын ақырғы тартыңыз. Соташықтарға кескінді сақиналарын кигізіңіз. Автоматтық реттеу механизмінің деңгейлерін орнатыңыз және сегіз ұзын бұрандамаларымен сермерге оларды бекітіңіз. Ажыратқышты монтаждауынан кейін 4 деңгей мен 3 сақина арасында 1....1,4 мм саңылауының болуын тексеріңіз.

Сермер картеріне ажыратқыш картерін бекіту бұрандамасы ................ 70......80

2.12 сурет. Ажыратқыш берілісінің сызбасы:

Ажыратқыш берілісін қараңыз. Автокөлікте оның негізгі түйіндерін табыңыз: басты цилиндр, тіреуіште орнатылған басқыштар, және атқарушы цилиндр, пневмогидравликалық күшейткішімен (ПГК) біріктірілген ажыратқыш берілісі (2.12 сурет). Автокөліктен ПГК келесі кезекте демонтаждаңыз: гидравликалық жүйесінен 14 қақпақшасы арқылы тоқтатқыш сұйықтығын төгініз (тартымына ұқсас); 13 пневмоберіліс пен 19 гидроберілісін ажыратыңыз; тіреуішке ПГК бекіту бұрандамаларын бұраңыз және оны шешіңіз. Ажыратқышты демонтаждаңыз. Осы үшін ажыратқыш картерін бекіту бұрандамаларын бұраңыз және оны шешіңіз. М10 х 1,25 х 62 төрт тартымды брандамаларын қабындағы тіреуге дейін қысымды дискіні бұраңыз, ал кейін сермерге ажыратқыш қабын бекіту бұрандамаларын бұраңыз және жинақыда қысымды дискімен қабын шешіңіз. Ажыратқыштың орташа және жетектегіш дискілерін шешіңіз. Тұтқа тіреуішімен жинағындағы ажыратқышты сөндіру тұтқаларын және тіреуіш сақинасын серіппемен шешіңіз. Тұтқаның тесігінен инелі роликтері түспегеніне көз жеткізіңіз! Роликтерді шығарыңыз (2.13 сурет) және оларды бөлек ыдысқа салыңыз. Ажыратқыш бөлшектерінің техникалық жағдайларын анықтаңыз (әрі қарай бөлшектеуінсіз).

Назар аударыңыз ! Тойтарманың ұштарына дейін жақтауларының тозуы, 0,8 мм астам дискінің соққысы, демпфер дискісі, демпферлі серіппелер, бекіткіш жақтауларының сызаттары рұқсат етілмейді. 100 мм кем еркін жағдайындағы қысымды серіппелерінің ұзындығы (иілгіштігі), 10,85 мм астам қысымды дискілері тұтқасының бармағына тесігінің тозуы, 6,2 мм астам жетектегіш дискісі күпшектері оймакілтектерінің түсу тозылуы да рұқсат етілмейді.

Ажыратқышты жинақтау кезінде инелі мойынтіректері, тұтқалардың тесіктері, реттеуіш сомындарының қажау беттері, ажыратқышты сөндіру жалғастырғыштарының ішкі беттерін Литол-24 маймен майлаңыз. Тұтқаның тесіктеріне инелі роликтерін консистентті майына орнатыңыз. Бөлшектеуге кері тәртібінде ажыратқышты жинаңыз. Ажыратқышты сөндіру тұтқаларының реттеуіш жағдайларын, реттеуіш сомындарын бұрауымен, сермерге немесе құрамдасына қысымды дискімен жинағында қабын бекітіп өткізіңіз.

Назар аударыңыз ! Құрамдас пен қабының тіреуіш беттері арасында саңылау болмауы қажет. тұтқаның соңындарына дейін қысымды дискілерінен қашықтығы – 54...54,3 мм. Тұтқалардың соңындары бір жазықтықта, қысымды дискінің жұмыс бетіне параллельді жату қажет; рұқсат етілген уытқуы – 0,3 мм. Қозғалтқышқа ажыратқыш монтажын басқа автокөліктерінің ажыратқыштарымен ұқсастығы бойынша кері кезегінде өткізіңіз. Ажыратқыштың пневмогидравликалық күшейткішін бөлшектеп бөлшектеңіз (2.14 сурет). Алдыңғы корпусымен үстіне қысқыштарында ПГК бекітіңіз. 25 ұзын бұрандамалар мен 12 қосылу бұрандамаларын бұраңыз. Соңғы етіп редукторға жақын орналасқан, ұзын бұрандаманы бұраңыз. Корпусты ұстай отырып (11 және 22 серіппелер оған әсер етеді), оны, орнымен жинағында 10 диафрагма мен серіппелерді шешіңіз. ПГК құралын қараңыз. ПГК жинаңыз. Алдыңғы корпусының бұрандамаларын тартуы алдыңда, корпустар арасында саңылау болмайтындай, ал диафрагманың орны тығыздауыш сақинасымен тесігіне кіретіндей басыңыз. 16 реттеуіш аралықтарымен редуктордың ауа қақпақшасының жүрісін реттеңіз, ол 2.2,5 мм шегінде орналасуы қажет. Басқыштың үстіңгі бөлігінде орналасқан, жылыжмалы тірегінің көмегімен ажыратқыш басқыштарының толық жүрісін реттеңіз (180.185 мм). Басқышпен абсты цилиндрін қосатын, эксцентрлік бармағы көмегімен басты цилиндр піспегінің итергіштің еркін жүрісін орнатыңыз (1.2 мм). Бұл 5.10 мм шегінде ажыратқыш басқышының еркін жүрісіне сәйкес келеді. Реттеуішін басқыштың шеткі үстіңгі жағдайы кезінде орындаңыз. Шешілген тартымды серіппе кезінде (4,5.6,0 мм) ажыратқышты сөндіру ашаларының тұтқаларын жалжытуы бойынша ажыратқышты сөндіру мойынтірегінің жалғастырғыштарының еркін жүрісін тексеріңіз (3.4 мм). Реттеуін 37 итергіштің айландыруымен іске асырыңыз.

29 28

2.14 сурет. Ажыратқыштың пневмогидравликалық күшейткішінің құралы (ПГК):

3, 13

12, 19, 25

18, 24

Сермерге қабын бекіту бұрандамасы.......................................................54....62

тарту қақпағын бекіту бұрандамасы........................................................14.....16

. Тегершіктерінің тістперімен қысылуынан бармақтарды сақтаңыз. Беріліс қорапшаларының бөлшектерін түсірмеңіз, олардың аяққа түсуін алдын-алыңыз. Тәжірибелік жұмыстарын қауіпсіз орындауының жалпы ережелерімен басшылық етіңіз.

Жабдықтар мен құралдар . Стендтерде орнатылған, берілістерімен ВАЗ-2110, ГАЗ-3110, «Форд Фокус», МАЗ-642290, КАМАЗ-65111 беріліс қорапшалары. Штенгенциркуль, мысты қаққы, мысты жақтау, бастапқы білігінің мойынтіректі пресстеу үшін ажыратқыш, қысқыштар. Кілттердің стандартты жинағы. Иілгіш жалғастырғышымен орталықтандырылған сақиналарын шешу үшін құрадмастары (ВАЗ). Иілгіш жалғастырғышы фланеці үшін ажыратқыш (ВАЗ). Пішінді жақтау мен серіппелі қаққы (ВАЗ). Бастапқы және екінші біліктерінде тоқтатқыш сақиналарын шешу және орнату үшін жақтаулар (ВАЗ). Соққы бұрауыштар. Тоқтатқыш сақиналарын шешу үшін қысқыштар. Әмбебап ажыратқыш. Бастапқы білікті бекіту үшін құрамдастары (ВАЗ). Жетектегіш білігінің алдыңғы мойынтірегі, артқы жүрісінің тегершік блогының осьтері, жетектегіш білігі артқы мойынтірегін шешу үшін ажыратқыштар (МАЗ, КАМАЗ). Аралық білікті артқы мойынтірегін шешу үшін құрамдастары (МАЗ, КАМАЗ). Аралық білік артқы мойынтірегін орнату үшін құрамдастары (МАЗ, КАМАЗ).

Жұмыстарды орындау кезектігі.

Басқару берілісі мен берілістерді қайта іске қосу қорабының құралын қайталаңыз. Автокөлікте басқару берілісінің негізгі жинақы бірілктерін табыңыз. Оның құралын көруге мүмкіндік болатындай, беріліс қораптарының қақпаларын демонтаждаңыз. Беріліс қорапшасының негізгі элементтерін табыңыз. Берілісті қайта қосқанда, айналу моменті қалай берілетінін қараңыз. Оның құралын плакаттағы бейнесімен және айналу моментінің беріліс сызбаларымен салыстырыңыз. Мұғалімнің тапсырмасы бойынша оның механизмдерінің беріліс қорапшаларының бөлшекті бөлшектеуін өткізіңіз. Беріліс қорапшасы бөлшектерінің техникалық жағдайларын анықтаңыз және оны кері бөлшектеу тәртібінде жинаңыз. Жауапты кескінді қсоылыстарын тартуын зауыт-өндірушілерінің ұсыныстарымен сәйкес орындаңыз. Жұмыс орындарын ретке келтіріңіз. Жұмыстың соңында сұрақтарға жауап беріңіз.

2.15 сурет. Беріліс қорапшасының құралы:

Жұмыстарды орындау бойынша ұсыныстары . ВАЗ-2110 автокөлігінің беріліс қорапшасы. Беріліс қорабын бөлшектеңіз. Беріліс қорабы картерінің 26 артқы қақпағын шешіңіз (2.15 сурет). Құрамдасты пайдалана отыырп, бастапқы білікті ытғындаңыз және бастапқы және екінші білігінен сомындарын бұраңыз. Соташықта беріліс ашаларын бекіту бұрандамаларын бұраңыз және беріліс V ашасымен және 23 тегершігімен жинағындағы беріліс V синхрондауының екінші білігінің оймакілтектерінен шешіңіз.

Назар аударыңыз ! Жалғастырғышты күпшекке тиесілі жылжытуға болмайды, өйткені шарлармен бекіткіш ұнтақтары шыға алады. Бастапқы білігінен 27 жетекші тегершігін пресстеңіз. Соққылы бұрауышымен мойынтіректерін бекітетін тіреуіш тілімін бекіту бұрандаларын бұраңыз және оларды шешіңіз. Оны екі бұрандамаларымен жалғастырып, беріліс мойынтіректерінің төлкесін шешіңіз және бастапқы және екінші біліктерінің мойынтіректің тоқтатқыш сақиналарын шығарыңыз. 8 бекіткіш қақпаларын шешіңіз (2.16 сурет) және ұяшықтарынан бекіткіш шарлары мен серіппені шығарыңыз. Ажыратқыш картеріне беріліс қораптарының картерін бекіту сомындары мен бұрандамаларын бұраңыз және оны шешіңіз. Берілісті қосу соташықтарына 2. 3. 4. 13 ашаларын бекіту бұрандамаларын бұраңыз және ашалар мен соташықтарын шешіңіз. Осьті шығарыңыз және артқы жүрісінің аралық тегершігін шешіңіз. Бір уақытта бастапқы және екінші біліктерін шығарыңыз (2.17 сурет). Ажыратқыш көмегімен дифференциал мен біліктер мойынтіректерінің сыртқы сақиналарын престеңіз. 16 берілістерін таңдау механизмдерінің бекіту бұрандамаларын бұарңыз және оны шешіңіз (2.16 суретті қараңыз).

2.16 сурет. Берілістерді қайта қосу берілістерінің құралы:

2.17 сурет. Бастапқы және екінші біліктерін шешуі Механизм құралын қараңыз. 20 беріліс таңдауының соташық тұтқасын бекіту бұрандасын бұраңыз. Ажыратқыш картерінен соташықты шығарыңыз (2.18 сурет). Соташықтан топсаны шешпеңіз, өйткені бекітудің конустық бұрандасы клееда орналасқан. Екінші білікті бөлшектеуінің қажеттілігі кезінде оны жұмсақ материалдарынан жақтауларымен қысқыштарында және әмбебап ажыратқышымен қысыңыз (немесе екі монтаждық қалақтарының көмегімен), оны бөлшектеңіз.

2.18 сурет. Берілісті таңдау механизмін шешу: а

б

бастапқы білікті, қажеттілік кезінде, ұқсас түрде бөлшектеңіз. Синхронизатордың құрамдасын қараңыз (2.19 сурет).

Назар аударыңыз ! Блоктағыш сақиналарын, бекіткіш серіппелерінде күпшектер ұяшықтарына қарама-қарсы шағын биіктікті жақтаулар орналасатындай орналастырады. Дифференциалды бөлшектеу үшін (2.20 сурет) басты берілісінің жетектегіш тегершігінің бекіту бұрандамаларын бұраңыз және оны дифференциал қорапшасынан пресстеңіз. Сателлиттер осьтерінен тоқтатқыш сақинасын шешіңіз және осьті пресстеңіз. Қораптан жартылай осьті тегершіктер мен сателлиттерін шығарыңыз.  Беріліс қорапшасы бөлшектерінің техникалық жағдайларын тексеріңіз.

б

в

6, 9

2.20 сурет. Жинақыдағы дифференциал:

Назар аударыңыз ! Шарлы мойынтіректеріндегі радиалдық саңылауы – 0,04 мм аспай, роликтілерінде – 0,07 мм. Дифференциал қорапшаларының сфералық беттерінің олармен қиылысатын және сателлиттер, тегершіктер, стеллиттер осьтерінің беттерінің жағдайларына назар аударыңыз. Шарлы тіреуіштеріндегі берілістерін қосу тұтқасының отырғызылуын тексеріңіз. Тұтқа қажаусыз, тіреуіште еркін айналуы қажет, ал кейін өз орнына тіреушке дейін астына толығымен айналуы қажет. қорғағыш қаптарының зақымдары мен берілістің реактивті тартымының деформациялары, беріліс тартымдарымен берілістерін қосу тұтқаларын қосатын, топсадағы сезімді люттері рұқсат етілмейді. Беріліс қорапшаларының жинағын, бөлшектеуге кері кезегінде өткізіңіз. Орнату алдыңда тығыздауышпен Литол-24 майымен жұқа қабатымен майлаңыз және ШРУС-4 майымен қабатымен майлаңыз – ажыратқышты сөндіру ашаларының білік төлкелері. Берілістерді қосу тұтқасының шарлы тіреуішіне ЛСЦ-15 майын салыңыз. Ажыратқыш картеріне берілісті таңдау соташығын орнатқаннан кейін, топса ұшының фланеці барлық периметрі бойынша қабының ойығының ішіне кіргеніне көз жеткізіңіз. Дифференциалды жинақтаудан кейін жартылай ось тегершігінің осьтік саңылауы 0,4 мм аспауы қажет, ал тегершікті айналдыру кедергісінің моменті – 10 Н-м. Жартылай осьті тегершіктері отырғызу орындарынан жылжымау үшін, дифференциалды орнату кезінде картерге ажыратқыш картері жағынан олардың бірін бекітіңіз. Дифференциал мойынтіректері 0,25 мм алдын-ала тартымымен монтаждайды, ол реттеуіш сақинасын таңдауымен қамтамасыз етіледі.

Берілісті қосу тұтқасы корпусын бекіту бұрандасы...................15,7.25,5

Реактивтік тартқыш пен беріліс тартқышының қамытты бекіту сомыны..................................................................15,7.25,5

Бастапқы және екінші біліктерінің артқы соңының сомындары............................................................120,8.149,2

Берілісті таңдау соташығы тұтқасын бекітуінің конустық бұрандасы......................................................28,4.35 Беріліс қорабы мен ажыратқыш картерін бекіту бұрандамасы.............15,7.25,5

Қорапты бөлшектеңіз. Май құйғыш және май ағызу тығындарын, ауашығарғышты, артқы жүрісінің жарығын сөндіргішін, спидометр тетігін бұраңыз. Бастапқы білік мойынтірегінің қақпағын, берілістерді қосу механизмдерінің қақпаларын демонтаждаңыз және оның тоқтатқыш сақиналарын шығарыңыз. Алдыңғы және артқы картерлерінің сол ажғынан орналасқан, беріліс қорабының картеріне артқы жүрісінің аралық тегершігінің осьін бекіту бұрандамасын бұраңыз. Алдыңғы және артқы картерлерін ажырату үшін, артқы картерін ұстай отырып, алдыңғысын шешіңіз, сол кезде ажыратқыш картеріне беріліс қорапшасын бекіту құлақшалары бойынша ағаш аблғамен соып отырыңыз.

Плакаттағы бейнесімен беріліс қорабының механизмінің құралын салыстырыңыз. Соташықтарды бекіту тілімін шешіңіз және үш серіппе мен үш бекіткіш шарларын шығарыңыз (2.21 сурет). Соташықтарға ашаларды бекітуінің тоқтатқыш бұрандаларын бұраңыз. Берілістің V тоқтатқыш бұрандасына қол жетімділігі үшін оның соташығын алдыңа, артық жүрісті қосу жағдайына жылжытыңыз. Берілістерді қосу тұтқасы корпусын демонтаждаңыз. Жұмсақ жақтауы бар балғамен келесі кезекте соташықтарын шығарыңыз: І және ІІ беріліс, V беріліс және артқы жүріс, ІІІ және ІV беріліс.

Бұрандалы байланыстарын тарту моменттері, Н · м

2.21 сурет. Берілісті қосу механизмінің жинақы бірліктері:

Берілісті қосу ашаларын шығарыңыз және оларды жинақтау кезінде шатастырмау үшін оларға сәйкесінше берілістерінің соташықтарына кигізіңіз. Екінші біліктің сыртқы мойынтірегінің тоқтатқыш сақинасын шешіңіз. Екінші білігін артқы жүрісінің аралық тегершігінің осьімен бірге пресстеңіз. Бастапқы және екінші біліктерін ажыратыңыз. Екінші біліктің алдыңғы мойынтірегінің 14 роликтерін ақырындап шешіңіз.

Бастапқы білік, тегершік блоктарын, екінші білік пен артқы жүрісінің аралық тегершігінің осьтерінің құралдарын қараңыз. Сырттай шолумен беріліс қораптарының ақаулы бөлшектерін анықтаңыз.

Назар аударыңыз !

Айналу кезінде қыжау мен мойынтіректің сезімді люфттері, тегершіктері, мойынтірек ұяшықтары, біліктер мойынтарының тозу іздері, сызаттары рұқсат етілмейді. Синхронизатордың қысылған 100 Н күшімен сақинасында сыртқы және ішкі сақиналарының беттері бір жазықтықта орналасуы қажет (ауытқуы 0,1 мм аспай) (2.22 сурет). Сәйкесінше блокталған сақиналары мен тегершік арасындағы саңылауы 1,1...1,5 мм.

Беріліс қорабының жинағын кері кезегінде өткізіңіз. Бөлшектерді, олардың өзара орналасуын сақтауға тырысып, ескі орындарына орнатыңыз. Артқы картеріне біліктерін бір уақытта орнатуын жеңілдетуі үшін біліктерді белдіктермен қағуға болады.

Бұрандалы байланыстарын тарту моменттері, Н ■ м

қақпаларын бекіту бұрандамалары....................................................... 12.16

2.22 сурет. І және ІІ берілістерінің екі есе әрекеттерінің екі конустық синхрондау сақиналарының жинағы:

аяқталмаған

Рассмотрите устройство коробки передач (рис. 2.23). Найдите на коробке датчик скорости автомобиля (расположен рядом с правым приводным валом, в задней части коробки), выключатель фонарей заднего хода (установлен в верхней части коробки), пробки сливного и контрольно-наливного отверстий. Найдите место разъема корпуса на кожух (купол) сцепления и картер коробки передач. Разъедините их и ознакомьтесь с устройством коробки. Найдите на автомобиле основные сборочные единицы механизма переключения передач (рис. 2.24). Отрегулируйте тросы привода. Для выполнения этой операции зафиксируйте рычаг переключения передач в нейтральном положении с помощью специального приспособления или с помощью ассистента. При этом рычаги переключений и выбора передач должны располагаться на коробке вертикально (рис. 2.25). Для регулирования ослабьте регуляторы (красного цвета), расположенные на тросах, нажав на их боковые лапки. После установки рычагов вертикально, заблокируйте регуляторы, вдавив их лапки внутрь.

2.23. сурет. Қолмен басқарылатын қорап құрылымы (РКПП)

1 – қайта қосуды басқару; 2 – қорап корпусы; 3-  бастапқы білік; 4 – дифференция; 5 –  екінші білік; 6 – артқы кіреберістің аралық алтылығы.

«Форд Фокус» автомобилінің МТХ75 беріліс қорабы. Беріліс қорабының құрылымын (

2.23 сурет) қараңыз.

Найдите на коробке датчик скорости автомобиля (расположен рядом с правым приводным валом, в задней части коробки), выключатель фонарей заднего хода (установлен в верхней части коробки), пробки сливного и контрольно-наливного отверстий. Найдите место разъема корпуса на кожух (купол) сцепления и картер коробки передач. Разъедините их и ознакомьтесь с устройством коробки. Найдите на автомобиле основные сборочные единицы механизма переключения передач (рис. 2.24). Отрегулируйте тросы привода. Для выполнения этой операции зафиксируйте рычаг переключения передач в нейтральном положении с помощью специального приспособления или с помощью ассистента. При этом рычаги переключений и выбора передач должны располагаться на коробке вертикально (рис. 2.25). Для регулирования ослабьте регуляторы (красного цвета), расположенные на тросах, нажав на их боковые лапки. После установки рычагов вертикально, заблокируйте регуляторы, вдавив их лапки внутрь.

Коробка передач ЯМЗ-238А автомобиля МАЗ-642290.

Рассмотрите устройство привода управления коробкой передач и найдите на автомобиле его основные сборочные единицы (рис. 2.26). Произведите регулирование привода. Для регулирования рычага

Рис. 2.24. Механизм переключения передач:

Рис. 2.25. Положение рычагов переключений и выбора передач при установке кулисы в нейтральное положение:

в продольном направлении ослабьте гайки болтов

и перемещением тяги

в осевом направлении установите угол наклона рычага 85° при нейтральном положении коробки передач. Для регулирования рычага в поперечном направлении измените длину поперечной тяги

так, чтобы угол наклона рычага в нейтральном положении (против включения VІ— І и V— І передач) составлял 90° в поперечной горизонтальной плоскости автомобиля. Для регулирования блокировочного устройства расшплинтуйте палец

и отсоедините тягу

от вилки 22. Очистите серьгу

и тягу от старой смазки, смажьте маслом Литол-24 и вдвиньте ее до щелчка блокировочной втулки 21. Расконтрите гайку серьги 25, вставьте отвертку в шлиц хвостовика тяги и выверните ее до устранения углового люфта серьги. Удерживая хвостовик тяги от проворачивания, затяните контргайку.

в сторону пружины

тяга должна вытягиваться без заеданий на всю длину, а при сдвигании тяги внутрь до упора блокировочная втулка должна перемещаться четко со щелчком до упора в нижний выступ серьги. Осевое перемещение вала

при нейтральном положении коробки — 30... 35 мм, при этом должно ощущаться сжатие пружины 19. Рассмотрите внешнее устройство коробки передач. Найдите на лабораторном образце основную (четырехступенчатую) коробку и дополнительную (двухступенчатую) коробку. Снимите основную и дополнительную крышки коробки передач и рассмотрите устройство механизмов переключения.

окончательное затягивание        79.98

2, 14 18

7, 17

Рис. 2.27. Схема управления механизмом переключения передач:

8, 22

9, 21

Коробка передач (модель 14) автомобиля КАМАЗ-6511.

Рассмотрите устройство дистанционного привода управления коробкой передач (рис. 2.27). Найдите основные сборочные единицы привода: рычаг переключения передач 4, опору рычага 2,

переднюю

и промежуточную

тяги управления, сферические металлокерамические втулки 13,

регулировочный фланец 18.

Проверьте состояние смазки в трех опорах привода и сферических головках шарнирных соединений рычагов. Выверните болты

крепления регулировочного фланца и болты крепления опоры на картере сцепления и вытяните промежуточную тягу из опоры. Снимите резиновый чехол шарнирного соединения и проверьте состояние ограничительного шарика и пружины. Отсоедините головку

передней тяги, крышку

от опоры, расположенной в картере маховика, и выньте переднюю тягу из развала блока цилиндров. Проверьте состояние соединений и наличие смазки, при необходимости используйте смазку 158 или Литол-24. Соберите и отрегулируйте привод. Регулирование выполните в такой последовательности. Установите рычаг

в нейтральное положение. Ослабьте болты 24,

выверните четыре болта

и навинтите на один-два оборота регулировочный фланец на тягу 17.

Отверните контргайки

и

установочных винтов и застопорите ими рычаги

и

. Отверните регулировочный фланец до соприкосновения его торца с торцом фланца штока по всей плоскости и соедините их болтами 19.

Закрепите фланец на промежуточной тяге болтами 24.

Выверните на 31 мм винт

и на 16 мм винт

и застопорите их контргайками. Произведите частичную разборку коробки передач. При выполнении разборочных работ тщательно фиксируйте положение деталей на бумаге и ставьте метки на них.

Отсоедините картер сцепления от коробки передач, снимите верхнюю крышку (для ее снятия необходимо ввернуть два болта в специальные отверстия). Снимите фланец крепления карданного вала, передние и задние крышки подшипников ведущего, ведомого и промежуточного валов. Снимите с помощью съемника задний роликовый подшипник ведомого вала и вместе со стаканом заднего подшипника промежуточного вала роликовый подшипник. Снимите ведущий, ведомый и промежуточный валы. С помощью съемника спрессуйте ось блока шестерен заднего хода. Снимите этот блок шестерен, подшипники и упорные шайбы. Определите визуально техническое состояние деталей коробки.

Внимание ! Трещины, сколы, заметный износ шестерен, валов, деталей синхронизаторов, корпуса и крышки коробки передач не допустимы. Соберите коробку передач в порядке, обратном сборке. Если коробка правильно собрана, то при вращении от руки вала вилки включения сцепления муфта сцепления должна свободно, без заеданий, перемещаться по всей длине направляющей крышки ведущего вала.

Бөлшектердің сырғуы мен түсуін болдырмаңыз.  Тәжірибелік жұмыстарының қауіпсіз орындауының жалпы ережелерін басшылыққа алыңыз.

Жабдықтар, құралдар мен материалар . ГАЗ-3110, МАЗ-642290, КАМАЗ-65111 автокөліктерінің кардандық берілісі. МАЗ-642290, КАМАЗ-65111 автокөөліктерінің бөліп таратқыш қораптары. ВАЗ- 2110, «Форд Фокус» автокөліктерінің алдыңғы дөңгелектерінің жетегі мен тең бұрыштың жылдамдықтарының топсалары. Стендтерде орнатылған, ГАЗ, МАЗ, КАМАЗ автокөліктерінің жетекші көпірлері. Монтаждық үстелдер, қысқыштар. Кілттердің стандарттық жинағы.  ВАЗ автокөліктерінің айқастырмаларын ажырату үшін арнайы төлкелері, жарма төлке,  бұрандама қысқыштар. Жартылай осьтерінің соққы беру алғышы (ВАЗ). Ауа компрессоры. Дифференциалдың реттеуіш сомындары үшін арнайы кілт, штангенциркуль, ағаш астары, иілгіш металлдан қаққы, алынғыш, иілгіш ерірмесімен балға, жақтау, қысым. ТБЖТ-4 және Литол-24 майлауы, 158 майлау.

Жұмысты орындау кезектігі . Бөліп таратқыш қораптар мен автокөліктерінің жетекші дөңгелектерінің жетек құралын қайталаңыз. Жетекші көпірлер мен бөліп таратқыш қораптарының құралымен танысыңыз. Жетекші көпірлер, тең бұрыштық жылдамдықтарының топсаларын (ТБЖТ) кардандық берілісінің сыртқы ерекшеліктерін салыстырыңыз. Түйіндерді ажырату алдыңда олардың техникалық жағдайларын тексеріңіз. Ажыратқыш бөлшектеріне белгілері белгілеңіз. Ажыратуы өткізіңіз, техникалық жағдайын анықтаңыз және жетектің түйіндерін жинаңыз. Бұрандалы қосылыстардың тартып қысуын автозауыт ұсыныстарымен сәйкес орындаңыз. Жұмыс орынарын ретке келтіріңіз. Жұмыстың аяғында сұрақтарға жауап беріңіз.

Жұмысты орындау бойынша ұсыныстар . ГАЗ, МАЗ, КАМАЗ автокөліктерінің кардандық берілістері. Ажырату алдыңда кардандық біліктерін жеңілдігі мен айырларының жатықты айналуына, айқастырманың тығыздамасы арқылы майдың шығуының болмауына, оймакілтек қосылыстарынағы саңылауларының, осьтік және радиалды саңылауының болмауына тексеріңіз. Топсалардың жағдайларын кардандық берілісін шешуіне анықтауы үшін әртүрлі жазықтықта әр топсаларды тартыңыз. Бүртабандар осьтерінің бойында көрнекті люфт болмау қажет. Сіздің көзқарасыңыз бойынша, олардың теңдестіруін бұза алатын барлық ажыратқыш заттарына бояумен немесе кернмен белгілерді белгілеңіз, мұғалімнен таңаудың дұрыстығын нақтылаңыз.

2.28 сурет. Екі білікті каранық беріліс құрылғысы:

ГАЗ-3110 автокөлігінің кардандық берілісін бөлшектеңіз (2.28 сурет). Орташа топсаның оймакілтекті тығырық мен аралық біліктің құбырына бояумен белгілері жасаңыз (аралық білік пен ашаның артқы ілмегінің оймакілтектері жинақтау кезінде сәйкес келу қажет). 12 оймакілтекті тығырықты бүктеңіз, үш айналымға 13 бұрандаманы айналдырыңыз және П-тәріздес тілімді шығарыңыз. А нүктедегі иілгіш енірмесімен балғамен соға отырып, артқы білікті аралық біліктің оймакілтектен шешіңіз. Еденге ағаш астарын қойыңыз және, астары бойынша оймакілтекті артқы ілмекпен соға отырып, аралық біліктен аралық тіреуішті қисайтыңыз. Топсаны бөлшектеу алыңда карданық топсалардың ашаларының өзара орналасуын бояумен белгілеңіз. Бөлшектеуді қысқыштармен, жақтаулармен және сақиналардың көмегімен өткізіңіз (2.29 сурет).

Каранық беріліс бөлшектерінің техникалық жағдайын тексеріңіз.

Назар ауарыңыз ! Мойынтіректерінің сырттары, инелер, айқастырмалардың бүртабандары, ашалар, тығызамалар мен олардың щеңберлерінде бұзулар, батқандықтар мен көзге көрінетін тозулары болмауы қажет. Эластикалық жалғастырғышда металлдық ішпектерінен резеңкенің сызаттар және қабаттасуы болмауы қажет, ал оның орталықтандырылған төлкесінде – мағыналы тозуы немесе зақымдары болмауы қажет. Айқастырмалар мен мойынтіректерінің радиалды саңылауы 0,1 мм аспау қажет. Ұйғарынды осьтік люфт – 0,15 мм аспайды.

Аралық тіреуішті тексеру үшін мойынтіректің ішкі сақинасын сыртқысына қысыңыз және оны екі бағытта айналдырыңыз. Ішкі сақинасы жеңіл және иілгішті айналмау қажет. Аралық тіреуіште зақымдар мен пішіннің өзгеруі болмау қажет. Оймакілтектерінің орташа диаметрі бойынша шекті рұқсат етілген айналма саңылауы – 0,3 мм. Кардандық біліктерін белгінің бөлшегіне дейін жасалғанымен қосып, кері бөлшектеуімен, кезеңдеп жинаңыз. Жинақтау алдыңда оймакілтекті қосылыстарында майы жағыңыз. Карандық топсаларын жинаудан кейін жұмсақ ендірмемен балғамен ашалар бойынша соғыңыз (соққының әсерінен және серпімді қысылған тығыздамаларында тоқтатқыш сақина мен мойынтіректің түбі арасында саңылаулар шығады және айқастырма тиектерінің беттері мен мойынтірек корпустары арасында саңылаулар пайда болады). Жинақтаудан кейін топса инелерінің жеңіл айналуын тексеріңіз. ГАЗ-3110 автокөлігінің аралық тіреуішінің жинағын келесі кезек бойынша орындаңыз. Мойынтіректің сыртқы сақинасына күш сала отырып, оның артқы бетінен 15 мм тереңдігіне аралық тіреуіштегі мойынтіректі престеңіз. Қорғаныш сақиналарының тереңдігіне Литол-24 майын жағыңыз. Мойынтіректің ішкі сақинасына күш сала отырып, аралық білігінің оймакілтікті соңына қорғаныш сақиналар мен аралық тіреуішін престеңіз. Артқы ілмектің бетіндегі 3,5-4 айналымға оған тоқтатқыш тығырақты кигізіп бұрандаманы айналдырыңыз (тоқтатқыш тығырығының қықандары аралық тіреуішке айналуы қажет). Артқы кардандық білігі ашасының қырнауындағы тығыздауыш сақинасын орнатыңыз. Алдыңғы білігінің артқы ілмегінің оймакілтегіне артқы кардандық білігінің ашасына кигізіңіз (белгілер сәйкес келуі қажет).

2.29 сурет. Кардандық топсаны бөлшектеу:

5, 7

мойынтіректер;

о

2.30 сурет. Кардандық білігінің құрылғысы:

П-тәріздес тілімді бұрандамаға тіреуішке дейін тоқтатқыш тығырықты бекітіңіз (тілімшедегі дөңесі ашаның оймакілтектің ойысына, ал тоқтатқыш тығырықтың еріншесі – П-тәріздес тілімшенің ойысына кіруі қажет). Оймакілтекті ашаның бекіту бұранамасын тартыңыз және аралық тіреуіш мойынтірегінің жеңіл айналуын тексеріңіз. МАЗ және КАМАЗ автокөліктерінің кардандық берілістерінің құрылғыларын қараңыз. сырғалған аша мен кардандық білігін бөліңіз (2.30 сурет). инелік мойынтірегінің аралас тығыздауышының құрылғысын қараңыз (2.31 сурет). Оймакілтекті қосылысын жинақтау кезінде 180° тілінген тығырықтың ойығын жылжытыңыз және 3-4 рет төлке бойынша сырғалған ашаны орнықтырыңыз (ауаны жою үшін). Сырғалған аша мен біліктің құбырындағы тілшелері бір-біріне қарама-қарсы болмауы қажет. Топсалармен жинағындағы біліктің радиалдық соқтығысы 1,2 мм аспау қажет.