Қызғалдақ бүр ашты ма, гүлденді ме,
Кең қойнау жылдағыдай түрленді ме?!
Сапырыла сағым көшіп осы кезде,
Түсіне меніменен бірге енді ме?!

Сылқым көл ұйқысынан оянды ма,
Ақ қайың жасарды ма, боянды ма,
Көктегі ақша бұлытқа ұзақ қарап,
Кеуілі әлденендей ой алды ма?!

«Жыланды» жылдағыдай тасыды ма,
Бал мінез бірге тасып, жасыды ма,
Көліне келіп жатқан құсты көріп,
Ұшқысы келді ме екен ғашығына?!

Сәуірдің жан балқытар шуағы ма,
Мөлдір көк қара судан бу алды ма,
Қуалай соғатұғын қоңыр желмен
Келді ме менің дауысым құлағына?!

Қоп-қою түн келді ме, үн келді ме,
Бір хабар күле шыққан күн берді ме,
...Бәріне қарай-қарай менің сәулем,
Бір жылап, бір күлімдеп үлгерді ме?!

Су аяғы бұлт теңдеп,
Дайын жатыр дамылдап.
Жел үрікті селтеңдеп,
Аспан тиіп ауырлап.

Шұбатылған шудасы
Қара нарлар қаптады.
Түсіп қалған бұйдасы,
Буыршындар саптағы.

Жаз базарын сағынып,
Қатар желіп келеді.
Тұяқтары шағылып,
Жарқ ете қап сөнеді.

Желіп келіп желдеумен
Ыңыранып аунайды.
Тап осыған тең деуден,
Көк құшағы аумайды.

Бұлт айдаған қамшының,
Бұқтырады шартылы.
Зәресі жоқ тамшының.
Тие-тие шарпуы.

Бақалары бақылдап,
Бұтақтарға жал шығып.
Көк сойқанды мақұлдап,
Жер жымиды малшынып.

Аман қалған бұлтымен,
Аспан тұрды есінеп.
Шыға келді жұлқынып,
Ақ жирен жел кісінеп.

Мен не көрдім,
Көрмегенім көп әлі.

Жасыл көктем, жарқын күн,
Талай-талай
Құшағымда болады.

Талай рет ошақта
От сөнусіп жанары-ау.
Қолын берген со шақта,
Қанкөйлек дос

Талай-талай дуылда,
Жалындармын жыр болып,
Ақ жаңбырдың суына
Жуылармын

Мен не көрдім,
Естігенім одан да аз.
Бір көрсем де әлі де,
Бір нәрсеге болам мәз.

Мен ел көрдім,
Жаратылған жақсы ойдан.
Баласына дана деп,
Кәрісіне бала деп те

Ат қойған.
Мен ел көрдім,
Суымаған от бойдан
Өлісіне тірі деп,

Тірісіне өлі деп те
Ат қойған.

Мен не көрдім,
Көрмегенім көп әлі.
Кел, сұлу күн, кел, елім,
Көтерейн жоғары.

Сыңары жоқ сыңқыл қаққан көлдегі,
Жалғыз аққу сен!-деді жұрт, Сен!- деді.
Жүрегімді жырлатайын мен саған,
Жыр тыңдашы, сыр тыңдашы, кел бері.

Еркемісің тоқтату жоқ, үкім жоқ
Елеспісің ғайып болар бір түн боп?!
Мен бармасам, өзім құлап бармасам,
Ұшып қана кетермісің түтін боп?!

Жер бетіне сендей сымбат, сиған жан,
Патшалардың ескеркішіндей құйған паң.
Табиғат та қайталапты-ау Карменді
Сахнаға шығарсын деп цыганнан.

Дала, орман... бар бояуын шашып мүк,
Безегесін, батпай тұрсақ, басып түк.
Қолың жәйіп тиын-тебен сұрайсың,
Бір тиындық па екен саған ғашықтық?!

Мәуедей қыз, не мінезің бұ-дағы,
Мың сан арман, мың сан жанның шынары.
Өте бердің, сан ойландым, оралдым,
...Жомарттығын білмексің бе адамның?!

Сағыныш мені.
Сағындым сені.
Сағынам елдің барлығын.
Даланың желі,

Қыз ауыз көлі,
Дәуренім менің –хандығым.

Келсейші бәрің,
Қызғанбас жарым,
Ағайыным көп болғай.
Кеудемде жалын,

Ақ мәрмәр арым,
Күндегіш менде жоқ тор

Сағына шырқап,
Тағы да бұрқап,

Салайын-ақ бір әнді
Дүркін де дүркін,
Сөз болып бір күн,
Алармын-ау бағамды.

Сағынып тумай,
Тасымас судай,
Өлеңнің кезі, қасқағым.
Сағынам сені,

Даламның белі,
Көңілдің көгі жас қауым.

Ертеңгі күнге,
Ертеңгі үнгеу.
Сағынышсыз жоқ дерек.
Өтінем сенен,-

Сағыныш деген,
Бұ мезгілге көп керек.

Шал, шал, қара шал,
Ең жақыным қарасар!
Шалғайында шалғынның,
Қара шалын бала аңсар,

Қара түнде қара ұйқы,
Маужыр бояу боятты.
Қар шалдың нар сиқы,
Тарпып бір күн оятты.

Жем бойында екенбіз,
Жемтік-балық, сүйрік ет.
Үрлерден де бетерміз,
Су жатады сүйгілеп,

Қармақ салып баяғы,
Қаршадайдан қанықпын.
Келеді де таяды,
Жалаңаяқ жарық күн

Астапыралла, бір күні,
Алтын балық іліккен.
Бұлқынады бұлғыным,
Судағы ту желікпен

«Әй, сарбала, сарбала,
Суға босат қайтадан.
Су патшасын тыңда да,
Арманыңды айт маған!!»

Көз күйдіріп әманда
Талай бикеш көлеңдер.
Айқай салдым табанда:
«Қызға жазам, өлең бер!»

Сол-сол екен жарықтық,
Суға кетті шолып етіп,
Су түбіне шақырып,
Тұрды қолқ-қолқ етіп.

Көзімді аштым... кетейін...
Алма, алма... ала сал?
Қайран түс-ай, не етейін,
Оятқан сен қара шал.

Балыққа ерсем ол енді,
Іңкәрі еді біздейдің,
Содан бері өлеңді,
Су түбінен іздеймін.

Шал, шал, қара шал,
Қара төсек жермісің,
Әлде оңай ала сал,
Демеген де сеңбісің?!

Иманды бол, жат тыныш,
Сапарым оң, жол дайын!
Оят, оят таптыңыз,
Жерден шыққан болмайын.

Ей, қанаттыларым,
Алтын кебістілерім,
Әншілерім, таланттыларым,
Амандықты тегіс тіледім.

Құйрығымен қонатындарым,
Пендеге ой салатындарым,
Көлге көрік болатындарым,
Табиғатты сүйіп қалатындарым

Өзгермейтіндерім,
Сөзге ермейтіндерім,
Биікте жүретіндерім,
Жерді білетіндерім

Сендердің құлыптарыңа,
Теңсіз теңеу қарастырам,
Тотым-ау, қылықтарыңа,
Сұлуларды таластырам.

Жайлай беріңдер,
Сағыздың саздағы сай.
Жайнай беріңдер,
Қаңқылдақ қаздарым-ай.

Келген сайын күдіктенемін
Көктемеде қайтқан ызғар!!!
Тағы бір Төлегенімнің
Өлгенін айтпаңыздар.

Өмір заңын іске асырдық,
Әйел алдық,тбала сүйдік.
Сақаландық, біз басылдық,
Дүние жинап жаңаша үй ғып.

Жарық күннің тілеуімен,
Адамзатқа жан ашыды.
Ағалықтың бар асылы,
Тебірену деп жүрегімен .

Ұлтымызбен той тойладық,
Ана тілді көпірте айтып,
Ата-ананың көшін қайтып,
Жеткізуді ерте ойлады.

Бір жасымда көк дауылға,
Жалпылдадым жөргегіммен,
Өмір- көсем, сенгенім сен,
Желпілдеген желді ауылда.

Рахаттың зәреңімен,
Бақыт келді толқып мөлдір.
Мың рақмет саған, өмір,
Толқи сөйлеп келемін мен.

Бар ғой ай-күн құбылысы,
Қартаярмынтозып-азып,
Түн бесікте өлең жазып,
Қазақ тілі ғұмыры үшін.

Қаһарлы жылдар төліміз,
Төңкеріліп туған түнгі аспн.
Жұлдыздарың селіміз,
Жымындасқан, жымдасқан.

Қаһарлы жылдар төліміз,
Жасаурап жанып жалтты емген.
Толтырармыз деп сені біз,
Қара қазандарға ант берген.

Қаһарлы жылдар төліміз,
Қаймықпауды салт көрген.
Жуылар деп кіріңіз,
Тәрк төсекке ант берген.

Қаһарлы жылдар төліміз,
Шошытып туа бақты елден.
Садағаңбыз деп бәріміз,
Сақалдарға ан беген.

Қаһарлы жылдар төліміз,
Құландай қыстап қақта өрген.
Сөнеді-ау деген күніміз,
Қарындастарға ант берген.

Қаһарлы жылдар төліміз,
Ақ шәйі аспан тілеген.
Жымию үшін еліміз,-
Біз болып айтсын, бұл өлең.

Бояу боп таңғы
Дүнием жанды.
Өрттей белбеу
Жотамда қалды.

Көкектер ұшып,
Көжектер зытты.
Көкбурыл түсті,
Көкжиек тұтты.

Алаулап қыбыр,
Көбейіп сыбыр,
Ауадан түсіп,
Қонды кеп іңір.

Тым-тырыс батыс,
Білінбес қатыс.
Неғайбыл мизам,
Көкала шатыс.

Оынау шақта,
Қорған боп аққа.
Кездесем сорға,
Кездесем баққа.

Сен үшін тау-құз,
Қалың ел-жалбыз,
Іңірге қарсы,
Тұрамын жалғыз.

Іңірлер малтып,
Қонғанда қайтып,
Азынап шығам,
Антымды айтып

Ат, мені ат,
Оны атпа байғұс.
Аққу ма мынау
Тәйір-ай, қай құс?

Ат, мені ат,
Оны атпа, доғар.
Тәйір-ай, мынау
Бұзаулы марал

Ат, мені ат,
Батырмаш-жылау.
Омырауымдай
Құлагер мынау.

Ат, мені ат,
Тағдарым озса.
Жазықсыз мынау, -
Бозторғай бозша!

Ат, мені ат,
Қолтықтан татыр.
Сорлым-ай мынау
Ел сүйген батыр.

Кеудемді жәйіп,
Болайын майып.
Сен үшін, елім,
Тартайын айып.

Іңірлер қырда,
Ұқсайды сынға.
Ант еттім талай,
Мен ортасында.

Атылуға жақын,
Жылауға жақын,
Шақтардан ғана
Туады ақын!

Сарша аяз ұрып жатыр буынға,
Көрмей қойдық Алматинка суын да.
Алшақ кетті-ау осы біздің арамыз.
Қуантайын, уантайын бала-қыз

Қараушы едік қанбай думан-дуылға
Көлден көріп Жемнің аппақ қуын да.
Аяз бөрі анталай ма даладан,
Қарағайға қарамашы, ағажан,

Бояуларын үзісе алмай бал іңір,
Көшелерге төгеді ғой сәнді нұр.
Дүрмек- дүрмек алтын артқан кіредей,
Айта берсе, үйімізге түнемей,

Сары көбелек сайдан қшар сабылып,
Асау өзен «жүр» дер әлі ағылып.
Ойға тартар жылы орман жамырап,
Соның бәрі болады ғой қазір-ақ.

Көңіл толар көл тебініп қаз қонса,
(Тіпті соған, тіпті соған аз қалса).
Кербез қыздар, шыныңды айтшы ғашыққа,
Ей, адамзат, айтшы мендей асыққа,

Көңілшек бұлт көтеріліп тұғырға,
Сан арналар ұласады шуылға.
Қайта- қайта гәусар нөсер құйылып,
Кемпірқосақ асқар тауға иіліп,

Ұйқыдан қорқам осы мен,
Не деген бейқам, ойсыз шақ.
Ағылған дүние көшінен,
Кешігу аз ба онсызда- ақ.

Сүйрей бер мені көк жайлацу,
Ұйқы не ол, тек қол байлау.
Қылмыс-ау осы жүрекпен
Күн сайын ұзақ толғанбау.

Көк балақ балғын көктейін,
Булығып өстім көп кейін,
Не деген ұйқы он сағат,
Осы мен ұйықтап кетпейін.

Құбылыс көп-көп қырда сан,
Шығады қалай? Гүл қашан?
Кім ғашық дер мені дүниеге,
Қалт етпей қарап тұрмасам?!

Жанар дүние, жаңар күн,
Ұйқысы құрсын, табармын.
Күйбеңді мұрат санасам,
Тәйір- ай, туған дерімнің,

Көшеге шықтық. Гүлдедік,
Қуаныш жерде тасты бір.
Жүгірдік досқа гүл беріп,
Құшағын елге ашты жыр.

Тулар да қызғалдақтардай,
Желпінді желге тегіс кеп.
Тұрмадық біз де мақтанбай,
Айқалап алдық: «Жеңіс!- деп.

Бөбектер шықты шат күліп,
Жарқылдап өтті ағайлар.
Қуаныш біліп, бақ біліп,
Жанымда жүрді талайлар.

Төбемде тұрды жақсы айым.
Айналам толқып гүлеумен.
Күлімдей бердім сәт сайын,
«Жеңіске отыз жыл» деумен.

Жағатын шақта ел шамды,
Табалдырығымнан аттағам:
Қара түн болып қарсы алды,
Қарға бойлы қарт анам.

Не болды, тәйір? Жаздым не?
Бірегей болмай бір күн?
Аласапыран ғып аз күнде,
Жүдетті ме қалай тірлігі?!

«Отыз жыл өтті-ау», - деп қалды,
Басыла қалды бәсең үн.
Сәл бұрылып тоқтады,
Жанары толы жас еді.

Мәлім бе саған сыр мынау,
Құлап бір түскен көлденең.
Үміті сөнген құрбым-ау,
Осыған дейін сөнбеген.

Көшеде көзім көргені:
Мейрамшыл балғын, сыйлы аға.
Ұлының енді өлгені
Рас боп

Ісім де ақ. Арым да ақ,
Сонда да болдым ұятты.
Кетеміз ылғи арындап,
Бар пенде түгел сияқты.

Қысылдым, Кінә бір менде,
Айттым ғой. Осы жайт еді.
Адамдар, Баққа, Бергенге,
Аз мақтасансақ қайтеді?!

Шақ қайда атой беретін,
Тағдырымнан сыр түйіп.
Ойнақтығысы- ақ клетін,
Бұлшық еттерім де бұлтиып.

Төбемнен зу-зу жыл өтті,
Көп үйрендім көп күннен.
«Ержетем» деген тілекті,
Қолыма ұстап жеттім мен.

Ержету керек!
Болады мұңы «ой» деуге,
Қолыма ұстап жеттіп мен.
Ережету керек!

Бәрінен бұрын
Әділетсіздікке қарсы сөйлеуге.

Аунап бір түсіп ауырлар,
Мәз болып жақын-жатпенен.
Жүретін жігіт бауырма,
«Естияр» деген атпенен!

Ойлану қажет, дос, бүгін,
Кіммін деп жүрсің ішіңннен?!
Әлгіден басқа ешкімнің ,
Ержеттім деуін түсінбен.

Ержету керек!
Ұраным осы еді бір,
Бастаған жастан көшін ой,
Шақырған қазір елді бұл,

Сарайшының астында
Аяндайтын Ақтанау.
Сарайшының астында
Аянбайтын Ақтанау.

Жел еді ғой Ақтанау,
Шығарғанда желігін.
Бір ауылдың мақтаны-ау,
Ой, ерке елігім.

Әлдекімнін құр аты,
Қаңтарғанда-ақ шаңдатты.
Тек Ақтанау тұратын
Колхозшыдай салмақты.

«Әйда» деген қиқумен,
Тойда тобыр кететін.
Бір Ақтанау ол күнде,
Желідей ұшып жететін.

Уа, уа, бір күні,
Аңырайғам,аңырғам.
Көз көрді де жүйрікті
Етке айдайтын табыннан.

Жалт қаратты талайды,
Басындағы бұлтымен.
Нән сарайшы қарайды,
Шалғы орақтай мұртымен.

Жалқау басып барады,
Қарамайды көлгірсіп...
Жылап тұр ма жанарым,
Құлай берді мөлдір шық.

Ой, өмірім-ай, өмір-ай,
Етке кетті Ақтанау...

Мұрны бейне орақтай,
Шал еді ғой Шорақбай.
Тауық бақты ауылда,
Құзғын-қырғи жолатпай.

Мұрны бейне орақтай,
Шал еді ғой Шорақбай.
Қырман бақты ауылда,
Құзғын-қырғи жолатпай.

Аппақ кісі атанып,
Жасаған жоқ қаталдық.
Қарбұлақтың балдары,
Жүрдік содан бата алып,

Алмайтұғын ел секем,
Мінезі де көрсе кең!
Өз-өзімен сөйлесіп,
Жүретұғын сол Шөкең.

Дабыр-дұбыр сөйлейтін,
Әлденеге «өй» дейтін.
Кейде ұзақ күбірлеп,
«Қой, шырағым, қой», -дейтін.

Таңданатын бұ қылық,
Не сөйлейді ұрынып?!
Не айтарын тыңдаушы ек,
Бір тасаға тығылып.

Талайлардың мұртынан,
Талайлардың ұртынан.
Бос дәметіп жүргенін,
Етеді екен бір күн ән.

Көзге көңіл қалдырмай,
Сөйлейді екен сыртынан.
Естіледі күлгені.
Не сөзбенен бүргені,

Деп қояды соңында:
«Әй, бекер ғой, бекер ғой,
Адаммын деп жүргені!»

Талайлардың мұртынан,
Талайлардың ұртынан,
Дәметкені дұрыс боп,
Етеді екен бір күн ән.

Жік-жапар боп қария,
Мақтайды екен сыртынан.

Келтіріп бір сәніне
Сөйлей берер әлі де.
Деп қояды соңында:
«Әй, сондайдың, дүние-ай,

Түсінікті- ау елге бұл,
Ез де жүр ғой, ер де жүр.
...О, досым- ау , досым-ау,
Ойланғайсың сен де бір.

Ән салғаны,
Тамсанған
Танның торғайы!!!

Үніңнен айналдым,
Тұрсың жар салып.
Жаздың айларын,

Таңнан қарсы алып.
Сен ерте дүрліктің
Қалғымай не түнде.
Тұрасың тірліктің.

Бірінші бетінде.
Таңның торғайы!
Асыл таң ағарып,
Келеді жай атып.

Ақылдан жаралып,
Жүрсің ғой оятып.
Барлығың бірігіп,
Басқа ой азайып.

Жасайсың ірілік,
Неткен ғажайып.
Таңның торғайы!

Көңілден күй ат тек,
Жоқ ойдың аласы.
Екеуміз сияқты ек,
Даланың баласы.

Сау болсын ел- ана,
Сау болсын жер-ана.
Біздей жыршысы,
Қуанбай болама,

Жарыққа қуанған,
Мәңгілік қосқан үн.
Сонымен уланған,
О, менің достарым,

Көптен бері көріп жүрмін мен сені,
Сқз айтасың түсіретін еңсені.
О, құрбыжан, «Мен жесірмін» деуменен,
Тас төбеңе көтересің кеңсені,

Көптен бері көріп жүрмін мен сені.
Қаайтармаймыз. Бетіңізден алмаймыз,
Жігіттеріміз. Қолға түскен жандаймыз.

Осы отырған жесірлердің баласы.
Жесір болған. Жетім болған анасы.
«Жесір қалды» дегенді сан естідік,
Жарық дүние жабылатын кешкіріп.

Базары мол дүниенің ішінде,
Бір қар сөз өтетұғынсес қылып.

«Жесір» деген сөздің өзі бірақта,
«Батыр»деген сөздей еді құлаққа.
Дауылдарға қарсы қарап қатайған,
«Адам» деген сөздей еді бұ жақта.

Бәрімізге мейірімі жететін,
«Ана» деген сөз еді ғой бұ жақта.
О. Құрбыжан, балғын едің, балауса ең,
Тани алмай, түсіне алмай қараушы ем.

Өткен есте, ел есте ғой, сел есте,
«Жесір» деген тұратын сөз дөңесте.
Сыйлай алмай, сыйлата алмай, болмаса,
Өзін тілеп жалғыз қалдың емес пе?

Қорқам, қорықам, сан қорыққам, қорқам мен,
Жесір саны көбемегей әр таңмен.
Қорқам, қорқам, сан қорқам, қорқам мен.

Жаным пида ана үшін, жар үшін,
Ана үні аяулы үн, таныс үн.
Қолдау даяр. Айтуың жөн. Бәрі шын.
Айналайын, абайла сен, қорғаушы ем

Көрінген күннің алдынан
Жүгіре шығып мына біз.
Ақын боп туған бар ұлан,
Шынымызды айтып тұрамыз.

Балалық қалды дейсің,
Нұсқайсыңдар кеп шалғайды!
Бекерге уайым жейсіңдер,
Балалық бізден қалмайды.

Ететін кісі барды кем,
Тасалар болса елден бой.
Баладай мәз боп алдымен,
Қол шапалақтайтындар да сендер ғой.

Бұлтағың сенің құрсын деп,
Бетке ұстап ойды бір мықты.
Шығатын алға дүрсілдеп,
Айтатын сен ғой шындықты.

Сүйрейміз алға көпті кеп,
Жүреміз алды елес қып.
Әрине, біздер соққы жеп,
«Балалық» деген сөз естіп.

Түсінбедің бе оны сен,
Сөз бе еді олқы, басы артық.
Жүрген жоқ па едік сонымен,
Дүниені мәңгі жасартып.

Жүрген жоқ па еді сонымен
Бұ дүниенің досы артып.

Балалық қалды дейсіңдер,
Нұсқайсыңдар кеп шалғайды!
Бекерге уайым жейсіңдер,
Балалық бізден қалмайды.

Алдыңда тұрмын өлеңмен,
Сәбидей ақпан, батылмын!
Дүние қорғалардай көрем мен,
Балалығыменен ақынның.

Ақын болыңыздар,
Бәріңіз де ақын болыңыздар.
Ақын болыңыздар,
Жаныңызбен ақын болыңыздар!

Осы күннің үстінен мен,
Көз сап адам аймағына.
Кісі іздеймін күштілерден,
Поэзия майданына.

Ағылыңыздар, ағылыңыздар,
Шындап ағылыңыздар.
Ағылыңыздар, ағылыңыздар,
Мыңдап ағылыңыздар.

Бекер айтып жүрген жоқпын әнді мен.
Адам болу үшін де,
Ақын жанды болу керегірек алдымен.
Соған шақырам елді мен!!!

О, дариға, жәннәт өлкем,
Мойында тұр міндет қанша!
Суыт қимылдасақ екен,
Келер күнге ысырғанша.

Мен өзімді жұмсап өтем,
Жоқ өзге жай елер мүлде.
Мейірімділік болсақ екен,
Қарайған шақ келер күнге.

Дұрыс мені тыңдау, демек,
Өлең аздау бүгінге тым.
Мақтау керек, жырлау керек,
Адамдардың құдіретін.

Жер үстінде көрсе бұрын,
Шіренген ғой шіркін егер.
Адам болғың келсе бұ күн,
Ақын болмауың мүмкін емес.

Ақын болыңыздар, ақын болыңыздар,
Бәріңіз де ақын болыңыздар!
Бала жүрек, батыл ағын,
Сарқырар деп сан күтіп ем.

Міне, бүгін шақырамын,
Жердің түбін жаңғыртып мен!!!
Осыдан соң, осыдан соң,
Барлығына орын нұсқап,

Колбаса да өлең мүлде,
Жүректерін қолына ұстап
Өтетіндер көбеймей ме?!

Адамдардың шаттығының себебін
Әлі түгел жыр ете алмай келемін.
Адамдардың қайғысының себебін
Әлі түгел жыр ете алмай келемін.

Шаттығымды айтсам ылғи отырып,
Қайғы жоқтай дүрілдермін өтірік.
Қайғымызды айтеам ылғи отырып,
Шаттық жоқтай дүрілдермін өтірік.

Ұғу үшін жақсылықтың байлығын,
Болу үшін болашаққа сай бүгін.
Бір-ақ рет айтып қойсам деп тұрмын,
Адамдардан болатынын қайғының.

Ешбірінің атамай-ақ есімін,
Еш бірінің атамай-ақ кәсібін.
Ұқсайтындар тани берсін өздерін,
Айтайықшы бойларында н есімін!

Елу сегіз… болу керек, шамасы,
Айтып жүрді елдің бала-шағасы.
Мұның өзі емес еді, адамдар,
Әдеттегідей келін-ене арасы.

Кеткен еді жалғыз бала ойынға,
Келіншегі қалды өмірдің тойында.
Бейбіт күннің армиясын, дариға,
«Ойын» дейтін біздің өзен бойында.

Жас келінді қуды талай жұмысқа,
Қыбырлап жүр құмырсқа екеш құмырсқа,
Оған ермей ене қалды тоғайда,
Енесінің осынысы дұрыс па?

Қарияның күркесіне аласа,
Амандығын білу үшін қараса,
Бір пәлені баяндайтын бұжыр шал,
Иланатын бұ байғұс та балаша.

Екі жылдың толды солай өрнегі,
Қырсық мінез тапты кемпір өлмелі.
«Түгеншемен болыпсың, — деп, — ашына»,
Күні-түні, күні-түні сөйледі.

Қос жанарын сорлы келін бұлады,
Не ғайбатты естіп отыр құлағы.
Қара түннің ортасында қалтиып,
Бір тәңірден ажал ғана сұрады.

Өрт салғанның кім екенін білмейтін,
Жатса-тұрса жабырқау мен тәнді естен.
Ұлын көрмей өтеді-ау деп қайғыдан,
Өз қайғысын ұмытатын бар кешкен.

Ауыл жүрді шаруаға сүйрелеп,
Кемпір қалды «талақ» айтып, түйрелеп.
Он тәулікте келіп-кетіп жүрді бұл,
«Енежан-ау, отырсың не күйде?» - деп.

Ешкі сақал бұжыр қара қасында,
Сөз ғып отыр болғандарды жасында.
Келдің-кеттің деуі де жоқ, болмаса,
Батушы еді жас көңілге сол да аса.

Келесіде есігінен қаратпай,
Керді қолын екі қара қанаттай.
Төрде отырды қара бұжыр қуаттап,
Жас әйелдің «үйім» деуін жаратпай.

Келін тұрды. Қарт анаға не десін,
Ойлап тұрды қыз күнінің елесін.
Кетті әйел: «Келермін, - деп, — ендеше,
Есен-аман балаң елге келгесін».

Кемпір қалды. Бұжыр отыр көсіліп,
Жас келіннің күнәләрін әсіріп.
Ертеңіне мал-мүлкі мен кемпірді,
Өз қасына отырғызды көшіріп.

Қыстан шықты, кіргізбеді келінін,
Әр есікте күтті ерінің келуін.
Малын бағып берді со жыл бұжыр шал,
Сонысымен қоздырды ғой желігін.

Жігіт келді. Туған жұртты сағынып,
Тойларына біз де бардық ағылып.
Келіншек те келді мұнда көппенен,
Кемпір сонда сөйлей берді қағынып.

Жайсаң боздақ тұра берді бозарып,
Жеделдетті қара бұжыр сөз алып.
Көрген болды қылықтарын көзі ашық,
Жайсаң боздақ тұра берді бозарып.

«Сырттың сөзі — сенің сөзің»,— деді де,
Шешесінің қарай берді өңіне.
«Шеше сөзі болады ғой», деді де,
Қарай берді қара құрым еліне.

Көп ішінен сонда біреу тұрмады,
Жала емес пе деп айтпады бұл-дағы.
Көрмегендей қала берді бәрі де,
Өздерінен аулақ еді мұңдары.

Бала боздақ сезінді ме ұятын,
Жер іздеді аулағырақ тұратын.
Бірақ, оған ергізбеді шешесін,
Қара бұжыр болғызбады мұратын.

"О, тәйірі-ай, өгей бала бала ма,
Қу сүйегің қурап сонда қала ма?
Аш болсаң да не жетеді, ойлашы,
Өсіп-өнген аспаны ашық далаға».

Бала кетті. Әйел алды. Келді сан:
«О, анашым, болмайды ғой бармасаң?!
Жұбана ма бізге құйттай немерең,
Өз алдыңа оқта-текте алмасаң?!»

«Айтпап па едім бала ұстауға керек»,- деп,
Бұжыр қара шыға келді өрекпіп.
Бала отырды: «Келіп едім еред деп»,
Кемпір тұрды: "Шешең мұнда өлед», - деп.

Бұжыр қара одан сайын азғырды,
Тым тездетті өмір деген аз күнді.
«Нөкістегі туысыңнан безініп,
Бұл не отырыс?» - деп те кейде жазғырды.

Бұжыр қара сөйлей берді өсіріп,
Кемпір тыңдап отыратын көсіліп.
Хабар тиіп екі інісі келді де,
Нөкісіне алып кетті көшіріп.

Бала байғұс қалып қойды хабарсыз.
Келін жетті. Зар жылады. На наурыз.
Тұрмысы бар жан еді ғой алаңсыз,
Зұлымдыққа жылап еді амалсыз.

Көші кетті екі аяқты арбамен,
Қоштасуға әжеме еріп барған ем.
«Мына зұлым істеді ғой әдейі»,
Деген сөзді естіп едім сонда мен.

«Зіл басты ғой менің балғын кеудемді.
Бауырым дағы үш інімнен айырып,
Бір зұлымға жетектеткен жеңгемді.
Көріңіздер».— деді біреу. Ел көрді.

Момын жиын тұс-тұсына тарады,
Арба байғүс қисалақтап барады.
Кемпір байғүс молтен-мөлтең қарады,
Момын жиын түс-тұсына тарады.

Кәрі ананың болсын ұстар не мүлкі,
Етер-ау дөн біаді көрген ел күлкі.
Екі інісі жаман-құрау төсекті,
Лақтырған көшер күні ең ілкі.

Түсер жерде өгейсіреп тоқтады,
Көзіне ыстық төсектерін жоқтады.
Туған жердің исі сонда болатын,
Қасиеті болатұғын көп тағы.

Екі іні тұр. Күмілжіді ол енді,
Арзан деген. Құрым үшіп телемді.
«Лақтырып кеткен едік», ＿ дегенде,
Қоса кезінен от төгіле жөңелді.

Байғұс кемпір байбайлады, бақырды,
Баласын да алғаш рет шақырды.
Келінін де алғаш рет шақырды,
Бірақ, бірақ жоғалтып ед ақылды.

Есі ауып, арпалыса жүгірді,
Елемеді, естімеді түгіңді.
Туған жердің исі аңқыған, о, жігіт,
Іздеп еді лақтырған жүгіңді.

Елемеді, естімеді түгіңді,
Есі ауып, арпалыса жүгірді.

Бір айдан соң хабар жетті Нөкістен,
"Со кемпірдің біткенін» сөз етіскен.
Бұжыр қара шал да жүрді. Әлі жүр,

Өзінің де еш түгі жоқ жетіскен.
Ұғу үшін жақсылықтың байлығын,
Болу үшін болашаққа сай бүгін.
Бір-ақ рет айтып қойсам деп тұрмын,

Бәрі де болған жоқ бір күнде
Өткенің сыйлайды нім-кім де.
Моншақты бұл шақты, дариға,
Өткенсіз бағалау мүмкін бе?

Содан да қатарда болады,
Жолдарды айтады келесі.
Ұмытар емеспін мен әлі.
Жүр әлі өткен күн елесі.

Ауылда басқарма Ойшекең,
«Ойшекең» дейтүгын бәрі де,
Тұп-тура атауды қойса екен,
Үлкеннің есімін әлі де.

Қуаныш емес пе жылы сөз,
Жаныңды жылытатын жүргенде.
Жылы сөз қашанда ірі сөз,
Жылылық керек қой білгенге,

Бар еді әйелі ақ күлдей,
Шал еді Ойшекең үрангер.
Тимеген шығар-ау тап білмей,
Еләсіреп ес алған бұраң бел.

Оны бір көргенде анау күн,
Тезірек өсуге асықтық.
"Керек" деп үйреткен сол-ау шын,
Боқмұрын балаға ғашықтық.

Бір сұлу көрмесе ғұмыры,
Бір қылық сезбесе бү жаста,
Қуантпае көңілдің уілі,
Шын айтам, ғашыңтық болмас та.

Балтыры қайыңдай ақ еді,
Қое бұрым жерге сәл тимейтін.
Қабағын жатпайтын жан еді,
Япырай, өтірік күлмейтін.

Ойшекең шал еді. Бірақ та,
Ауылдың намысы, ары еді.
Талай ой талпынып, құлап та,
Білінбей өтті ғой әлегі.

Алтыннан ардақты білгенге,
Нұрлы жан, нұр алғам мен сенен.
Біз саган ат таппай жүргенде,
«Катюша» дейтүғын Ойшекең.

Сыпайы Ойшекең сүйгенін,
Сүйікті сөзбенен білдірген.
Бұл қалай боп қалды. Білмедім,
Солай деп атады ел бірден.

Жетті ғой жастық шақ әлегі,
Ол десе, лаулады от анық
Ойшекең дәл айтты. Ал, енді,
Біздер де сүйген соң атадық.

Бар ауыл "Катюша" дейтұғын,
Сұлуға басын да иетін.
Көрмеді оғаштау ел түгін,
Катюша өз шалын сүйетін.

Бұл сұлу өзге еді ұққанға,
(Ойсыздау өткердік көктемді. )
Ойшекең бір құзға шыққанда,
Кеш қалған махаббат жеткен-ді.

Көңілі жыртықтау жан еді,
Шаршаған. Шалдыққан. Күтім жоқ.
Үлкендер сұлуға таң еді,
Жыртығын жіберді бүтіндеп.

Ойшекең сезік те алмады,
Айтқандай ақ сөзін айтар-ақ.
Басылды басқаның арманы,
Шал қойған атауды қайталап.

Ойланам. Көріп те бүгіннен,
Әр істі. Сүрінген. Құлаған.
Жақсы ғой демеуге жүгірген,
Мейірімге жарлы ғой бұл адам.

Өткенін сыйлайды кім-кім де,
Еске алу жөн шығар бұл күнде.
Мейірім көбейсін деу үшін,
Осыны жасыру мүмкін бе?

Ғажайып көктем келгенмен,
Жауындармен, желдермен.
Жусанның исі ағылып,
Ақса да бірге селдермен,

Оянатын емеспін,
Қиялға жұйрік ерген мен.

Дүние неткен сүйкімді,
Естимін, жан дос, күлкіңді.
Бойжеткен шәйі көйлекпен,
Қол жетпес екен бір түрлі.

Мінеки, жәннәт жан көктем,
Көрген жоқ деме шіркінді.

Көгімде бұлтты қозғаса,
Көрікті кеш қой бұл да аса.
Арқырап аққан ақ бұлақ,
Жырлайды-ақ екен жырласа.

Желі де жеңгем сияқты,
Білдірмей түртіп ымдаса.
Сағым ба, қырда қыздар ма,
Толықси жүріп тұрмаса?

Қайтейін, жеңіл солықтап,
Мәңгілік көктем болмаса?!
Дариға, әсем, бал айым,
Ғашығым, бағым, арайым!

«Мәңгілік көктем» келді деп,
Оятшы ойдан, ағайын.
Сәл бұлданған дүниеме,
Мәз болып тұрып қарайын.

Айналайын, ақ аспан,
Айналайын, ақша бұлт.
Менің мәңгі баяндым,
Менің мәңгі жүректім,

Айналайын, жасыл жер,
Айналайын, тасқындар.
Мәңгілік менің қызулым,
Желектім менің сембеген,

Дүниеге гулеп күнде өскен,
Алуан тіл мен тілдескен.
Өзіңе сеніп келіппін,
Кімдердің барын білместен.

Шуағы мол күн көрдім,
Шомылып соған үлгердім.
Қарасына күдік еткем жоқ,
Самалы смайлы түндердің.

Безілі асау боранда,
Арқам бір қозды оған да.
Көктем де келді, жаз келді,
Ұқсайды бәрі адамға.

Адамзат ылғи айналам,
Әдеті, өзге кескіні.
Дариға, соның, ал маған,
Артық та емес ешбірі.

Біреуі жатса бір шақта,
Күйбеңдеп мұнда әлі жүр.
Қымбат-ақ қайда тұрсақ та,

Айналайын, жасыл жер,
Айналайын, тасқындар,
Мәңгілік менің қызулым,
Желектім менің сенбеген,

Адамзат, есіт үнімді,
Жарыла айттым мен, міне,
Ап келдім бауырмалдығымды,
Сен не әкелдің дүниеге?

О, досым, жазсайшы хат.
«Хат» деген сәл ғана зат,
«Хат келді» деген сөз нән,
Өседі көңіл соған,

Алаңмын алшақта мен,
Құлағым елеңдеген.
Пәле алыс емес еді,
Уайымдап кейде сені,

Жырыңды алдым жаттап,
Журналдар жатты мақтап.
Жаңа жыр қонбай қолға,
Жүрсің бе кез боп сорға,

Солардың бәрі мүмкін,
Солай ғой өмір, шіркін.
Қазақтың жақсы ұлы,
Мүмкін бе ұмытуы,

О, досым, жазсайшы хат,
О, досым жазсайшы хат.
«Хат» деген сәл ғана зат,
«Хат келді» деген сөз нән,

Адам боп қалады адам,
Іздесе бір махаббат.

Өмір деген не нәрсе?
Бәлки ағыс. Бір екпін.
Білмеймін, Тіпті, керек эссе,
Қанша соғарын да жүректің.

Қозғалыс па не жаппай,
Жарқ етуі ме жарқылдың?!
Жер бетінде қызғалдақтардай,
Болуы ма әлде әркімнің?!

Жаз шақырыш ылғи да,
Өзен бе жатқан жондарда?!
Бір қырдан шығып бір қырға,
Жымиып асқан жолдар ма?!

Ес жиғызып тұратын,
Ертеңгі суық ызғар ма?!
Әлі күн көңіл бұратын,
Қырмызы құрдас қыздар ма?!

Кеудемде азан-қазан доп,
Ұмтылған алға арман ба?!
Табам деп мәнін мазам жоқ,
Жасаймын не үшін жалғанда.

Өмір не? Қызу жұмыс па,
Бәрі де шығар. О, бірақ,
Өзіңдей сұлу туысқа,
Жақсырақ болу шығар-ақ.

Неткен біздер сұсты жанбыз,
Шыншылмыз тым біздер неткен!
Әзіл-оспақ аралассыз,
Сүрген ғұмыр ақ ниетпен.

Бала жыртық көңіліммен
Еткен едім мұны елге хат.
Тұра сала жөргегімнен.
Шаттанатын болды ма сәт?!

Қалт етпей біз елге қарап,
Қабақ бақтық ерте-кеште.
Өстік сөзін дұға санап,
Ерсілікті кешірмеске.

Қайда ардағым, қайда кісім,
Еліме ол болмае ұмыт.
Кейбір құрдас пайда үшін,
Бола қалды тыныш жігіт.

Әділ сөздер сөйленсін тек,
Өссін деймін құламай гүл.
Әлдекімге бүгін, демек,
Бұл мінезім ұнамай жүр.

Үйретті ғой бізді бәрі,
Жесір ана. Тагдыр. Сабақ.
Қыз баладай жүрмін әлі,
Ерініме тимей шарап.

Әйел алған думанымда,
Рет бар-ды маған енді.
Жұтқым келін тұрғанымда,
Қолымды анам қаға берді.

Айтты. Бітті. Тынды әуре,
Біз тоқтастық. Жол маңдады.
Көргенде мен еттім тәубе.
Азада мас болғандарды.

Неткен біздер сұсты жанбыз,
Шыншылмыз тым біздер неткен!
Әзіл-оспақ аралассыа,
Сүрген гумыр ак ниетпен.

Жоқ-ақ менде өзге арман,
Арман жалғыз - ақ адал жол.
Мінезімді озгерте алман,
Жасымда елге ұнап еді ол.

Адамдарға еркелеуші ем,
Сәбилігім қалмай әлі.
Амандырын мен тілеуші ем,
Әуелиедей еді әірі.

Арсын-гүрсін сөйлеп оған,
Ойланушы ем оңашада.
Керек деуші ем бәрі маған,
Әйел. Жігіт. Бала-шаға.

Бірі уялмай мені сырттан,
Даттагалы, хаттағалы,
Суи бастап жүрдім жұрттан,
Ұмытылып жастағы әнім.

Ең алғашқы өлеңі м де
"Сүйем" дегем адамдарды.
Ташай айтқан көремін де,
Төндім кейде соған да әлі.

Жүрдім жазбай, алмай қалам,
Дайындалып тастауға да.
Бір дүр ақын егер маған,
Айтпағанда бастау жаңа.

Мен бүлдірген жоқ дәнеңе,
Бәрі ежелден бар екен ғой.
Әкеліпті бізді және,
Өсіруге бір әдемі ой.

Өкпелеуді қойдым содан,
Жазбақ болдым көңілді өлең,
Бар айнала ой сап маған,
Алдыма алдым өмірді мен.

Ысырылды сонда жиек,
Кең дүние берді кеңи.
Мендегі аппақ жалын жүрек
Ойнай берді бір асыл күй.

Сүйем» деген өлеңіме
Төніп қайта барғаным жоқ.
Өлең жазып келем, міне,
Уыз достық арманым боп.

Сүрейік дәурен мәз болып,
Азғантай ғұмыр жаз болып.
Кеудеге кірбің тұрса сәл,
Тарқай берсін наз болып.

Қуаныштарды бөлісіп,
Тілеселік рахат.
Көріскен сайын өбісіп,
Риза болсын махаббат.

Араға түседі бұлт апта,
Аптығалық хат салып.
Дымың да кетпес, ардақта,
Оралар болсын жақсарып.

Ұрпағы өссе жүгіріп,
Өлеңнің бәрін айталық.
Түйілсе, бірге бүлініп,
Бір күлдіріп қайталық.

Мәртебе өссе, дөп көріп,
Дуылдап келіп, қосталық.
Дүние-ай, бір күн жоқ болып,
Жатыр-ау орны бос қалып.

Болайық сергек әр тәулік,
Не болды? Не бар? Қайдасың?
Сұраған сайын денсаулық,
Қажеттігін ойласын.

Алаң ғып айды, ғасырды,
Қайдағы жоқты қоздырып.
Осынау асыл нәсілді,
Жүрміз ғой оңай тоздырып

Қуанып қалдым, расым, аға,
Таудай талап, мұзбалақ жігер.
Тілей бердім мен асыра,
Қуанып қалды сіз туған бұл жер.

Өлеңіңіз аузында елдің.
Сүюінде болмай тұр мөлшер.
Жаттадық атын соқтырған ердің,
Құтты болсын көк болат семсер.

Перзенті — ақыи, алдаспан, сірә,
Әйтеуір, халық қуанып жатыр.
Көлденең тағып болатты мына,
Бола түссе деп әлде де батыр.

Қарай-қарай қаруға суық,
Кешегі жорық атойы шықты-ау.
Елесті ұстап мәңгілік жуық,
Тұрсын деді ме ақыны нықтау.

Көк ауаны көсіле кескен,
Қынға суыт, құйылған бір сел.
Қапталында қарайтын сеспен,
Құтты болсын көгілдір семсер!

Жүзінде сауле тоқтағап шаңта,
Жарқылдайтын шығар-аң семсер.
Тағынып шыңса кешқұрым баққа,
Суытар шығар жамылып ол шер.

Босатпай ойдан ақынды бір сәт,
Сықылдана ма бір алыс мұнар.
Дем алуға алса да мұрсат,
Төрде қауырт тұратын шығар.

Кімдерге мәлім уақыт бүлты?
Білеміз ғой азамат хақын.
Бір жасап қалды ежелгі жұрты,
Карулырақ болғанға ақын.

Есінде ме, есінде ме,
Ұмыттың ба, әлде, бірақ?
Махаббаттың кешін бірге,
Бірге өткізген едік шұнақ.

Қолымызда жоқ қой, міне,
Қайда сол күн? Тартты жырақ,

Қызық бала махаббат та,
Түсетүғын қолға шаққа.
Сүмірейіп ере жүріп,
Айттырушы едік жатқа.

Мен үшін сен тебіреніп,
Мақтап едің мені алғаш,
Аядың ба, мен егіліп,
Сыр айтқан соң саған жолдас.

«Ағай үшін» деп жымиып,
Қолын берген еді үр қыз.
Риза едім мен кермиық.
Есімде әлі бұлтты сол күз.

Талай-талай бері содан
Біреу айтып, біреу қолдап.
Ержеттім ғой есен-аман,
Ғұмырымды еліме арнап.

Есіңде ме, жап-жас панам,
Ойладың ба, асыл ардақ?
Неге, неге, айтшы маған,
Сауға да осы керек балдақ?!

Машинаны екі өткізіп үстімнен,
Өрттей лаулап, емханаға түстім мен,
Аман қалған зауалдан мен күштідей,
Бір жезтырнақ алысады күштіңмен.

Қара саннан омырылып, тұра алмай,
Құлағанмын. Бәрі бейне тұмандай.
Қабырғаны санап шыққан сындырып,
Жатыр едім қарап енді бұған жай.

Қызу өсті тұлабайым от жағып,
Екі бетім ерегісті шоқтанып.
Дүние өзі аяп кетіп қойғандай,
Ауық-ауық қалғанымда көп талап.

Көзімді аштым. Дүниені танымай,
Жаттым үнсіз. Аязы да қарымай.
Ыстық дүние бар дегенді білген жоқ,
Жігіт жатты әрі сорлы, әрі бай.

Ес кіргенде бір сагатта ыңғайлы,
Санайтұғын күтушілер мұндайды.
Деді маған: «Мотоцикл үш аяқ,
Басып кеткен кәдімгі ақын Сырбайды».

«Неғыл дейді! Мынау неткен сорақы!»
Айқай саппын: «Бар екен … деп — не хақы?!
Жан қалтырап, мазалаппын ҳалықты,
«Тиме ақынға! Мә, мә, ал …деп, ал, ақы?!»

Талпыныппын сөйлегім кеп әлемге,
Хабар айтқым кепті барлық өлеңге
Қайта талып кетіппін гой бір жым-жырт,
«Семің озім ие гын жатсың?" дегенде.

Рас айтам, жаным сондай батыл-ды.
Айтушы ем гой амтатугын хакымды.
Мен өзімді үмытыннын сол сәтте,
Аман қалсын —- деп тілеппін ақынды.

Ағам да аман. Өзім де аман. Түргелдік,
Нұрлы өмірге өлең айтып бірге ендік.
Содан бері жанға дауа деп келем,
Адамдардың қадірін шын білгендік.

Ғұмыр сүру оций ма скен,
Тарқай қойғыш алма кеңес?
Бір мерзім гой алабөтен,
Кіріп-шығар шаруа емес.

Кішіліктен оте вляннени,
Көкірекпен сыю қиын.
Бола алмайсың, не талғайсын,
Іздеуменен дүние сайын.

Таудан қулар өзендей лап,
Жұмсар минут мылқау күшін.
Жора-жолдае көп керек-ақ,
Шындық үлы шырқау үшін,

Адамдардың ренішін,
Қуанышын көріп әр күн.
Емес, емес өлең үшін,
Өмір үшін шаршайды ақын.

Күні бүгін ашы айтып,
Тастады ғой меагіліме.
Сол ақ сөзі ел байытып,
Тауды-тасты кезді, міне,

Содан сөзін койнындагы,
Сыйғыза алмай жетті ол кімге?!
Борышын да мойнындағы
Кімге күбір етті түнде.

Дүниенің парасатын
Кімге шешті бейне дана?
Саған айтты махаббаты,
Еркеледі саған ғана.

Жер үстінде досы қанша,
От шайнаған мінезі ерке.
Жанартауы басылғаншы,
Бір думан ғой туған өлке.

Ақын деген бір жалғыз ұл,
Жалғыз туған нешік анаң?
Халық болып қалтылдап бір,
Жалғызымды сенем саған.

Абайлашы, өртті дүние,
Сеңсің бас-көз, өткер есен.
Біздің мынау көктемеге
Әйел болам деп келсең сен.

Айтар, айтар бұл жарық күн,
Ие болу бір халықтың,
Аз да болса алғысына,
Не ұшырау қарғысына.

Өмір- көш. Бір дәуренге көшіріпті.
Арман-дәурен еді ғой осы тіпті.
Бұйдасының бір ұшы қолымызда
Көшіріпті емес-ау, өсіріпті.

Ақ жаулық, азын-аулақ абысындар,
Демеймін, жақының бар, алысың бар.
Таныстырам - деп тағдыр әкелген соң,
Сөйлесіңдер, кәнекей, танысыңдар.

Бұл күнге кетті-ау жетпей талай шынар,
Кешегі арбашылар, сарайшылар.
Бір-бір жалғыз балаға иек артып,
Қаланың кемпірі боп қарайсыңдар.

Өткен күн бола ма ұмыт… жыл ақса да,
Ертіп кеп жақсы күнге… жұбатса да.
Кәрісі бүгінгінің біз болыппыз,
Алмай ма, алады ма бұл жақ санға?

Демелік кең семіз жоқ, керексінер,
Дәреже жоқ демелік, ерексінер.
Біздің кеңсе қалды ғой алысырақ,
Әйтеуір, барлық кемпір — тілекшілер!

Өткен күн - дала жазы, дала құсы,
Есімде көне ісі, жасау ісі.
Әуелі мен бастайын бір әцгіме,
Ол мынау: Қара мая мен қара кісі.

Қызы едім Ақ Кетенің Қиылдағы,
Алтау ек жер сүйреткен бұрымдары.
Жалғыз аға тілегін тілеуші едік,
Жалғыз дана сияқты ұйымдағы.

Әкеміз-әнші, күйші, домбырашы,
Байлығы - туған елдің мол мұрасы.
Өзгенің қолы кірмей ішілмейтін,
Төрт қанат қоңыр үйдің әрбір асы.

Бұралып жас шыбықтай бойжеткенде,
Кісіге көз тастауға ой жеткенде,
Көрші ауылдың алты ұлды ақсақалы
Сөз салды, күземеден қой кеткенде.

-Қарағым, бар өзіңдей кіші балам,
Келін болғай ақ жолда ұшыраған.
Мен өзіңе жарасам, домбырашым,
Балалыққа жарады осы маған.

Қыс өтті, жаңа жазды күтіп алдық,
Сыбыр-күбір көбейтті жіті халық.
Дәм қосып, Әжіғұлға жұбай болып,
Мен кеттім, туған ошақ бұты қалып.

Адайдан үш ұл, бір қыз бала көрдім,
Ел-жұртқа, құт-амандық ала келдім.
«Кіші келін — құлыным» деді атам,
Бәрін, бәрін мен бақыт санап едім.

Анау бір атты қазақ босқан жылы,
Үш түйеге үш түйе қосқан жылы,
Түйе іздеп түрегелген Әжіғүлдың,
Шықпады таудан ізі, тастан үні.

Ай өтті, арасында апта кетті.
Хабары көп жылдан соң шаққа жетті.
Оралмады Әжіғұл, оралмады,
Тар жолда сан жоқшылық тап-тап етті.

Қалмады домалақ бас қайда ғана.
Атты қазақ тап болған айдалада.
Жапан кезген жалғыз жан жай бола ма?!
Түз тыңшысы! - деген де, түзде өлтірген, -

Әлдекім «ти» деп маған қыңқылдады,
Байғұздай түн ішінде мыңқылдады.
Табиғат тарту еткен аппақ ниет,
Ермеді, ентікпеді, жұлқынбады.

Баламның ең кішісін арқаға сап,
Басталды қоңыр тірлік, қарқара шақ,
Сүйеніп менің аппақ көңіліме.
Қалқиып тұрды орнында өр таң ошақ.

Со дәурен іңір болса, таң бауыздап,
Күн шықты бізге біткен маңдай озбақ.
Жетімнің песібесін таудай бөлек,
Әкелді-ау, әкеп берген қандай боздақ?!

«Жыңғыл-тоғай» құладық, серік деді,
Сіренкесін тұтатты, желіккені,
Аласапыран ақ дауыл ортасында
Жайсаң дәурен жас батыр келіп те еді!!!

Ортаға тізіп бердім бар малымды,
Содан аштым ортаға ацгарымды.
Қисайсам-көтергенде қалың ортам,
Сол орта - соидірмеген арманымды.

Көрмедік елден ерек, төтен салық,
Көрмедік бөгде болып, бөтен қалып.
Аз әліме кірістім жұмыс тауып,
Серікке лай құйып, мекен салып.

Жалғыз мая бетке ұстар тұяқ болды,
Мия жеді, көк мил мил-ақ болды.45
Басталды естен кетпес мешін-тауық,
Мендетті ошақ өшкен сияқ болды.

Есте ғой кезген Мешін, тұрған Тауық,
Жетім-жесір жанынан қылған қауіп.
Күн шықса, қара мая жазаланып,
Күн бата, келем аз-маз илан! тауып,

Арқама батты менің жатеам - уәйім,
Құлағандай құлатты-ау аттан дәйім.
Әудем жер аяқ басар алыс больш,
Зорға алдық қу өзектің ат шоңқайын.

Жақсының талайларын қабыр алды,
Көмусіз ши түбінде қаңырады.
Бал шешен, батыр жауырын, балуан бөксе,
Ертерек жер-анаға жамырады.

Қайсы бір қорқау көздер арадағы,
Қол салды лағыңа корадағы.
Біреудің сүт бұзауын талтүсте ап,
Ақ кеуіп, көзден ақты сора-дағы.

Балауса үлкен үйдің Найзабегі,
Жазық бет, биік кеуде жайсаң еді.
Жалқы ешкісін алдырып керегеден.
Қол жайып, қалды таппай қайзар енді.

Қаралай құмаршықты қуырғанға,
Тал-талдан суға тістеп суырғанға.
Кетті ісіп көрші-көлем, сарсу қаптап,
Быртылдап бүлтияды буындар да.

Тірліктің өре жібі мезі қылып,
Құладық құлар болсақ теа езіліп.
Қалыппын қапияда кешке жақын,
Ат шоңқай теріп келіп, көз ілініп.

Сарғалдақ сары қызым дауыстады,
Түйе жоқ, жақындаған сауыс тағы…
Қара жер ойылғандай тұрдым мең-зең,
Құйттай бақтың бұ да бір ауысқаны.

Айнала зыр жүтірдік, зыр жүгірдік,
Өкпе өшіп, ақ тер — көк тер күр бүліндік.
Шаңырақ ортамызға түскендей бол,
Бір отырдық; бір тұрдық, бір бүгілдік.

Қарышта бар еді ұры Талые деген,
Оған бір жақын деген, алыс деген.
«Серіктен» безіп шығып, тау паналап,
Ескінің есіріктігін сол істеген.

Ұрымыз сол; жым болдық; қозғадық та,
Амал не, одан әрі созбадық та.
Корықтық та, ауызды жаптық кілттеп,
Ботамен жетім қалған боздадық та.

Жетім бота қайта қата берді,
Өрмеді, күлге шөгіп жата берді.
Соңғы түяқ! Мен оны садақа еттім, …
Кара күрке қауым ел бата берді.

Болғанмен мал жоғалу жай іе құдды,
Өзегін халқымның да қайыстырды.
Жетімнің ауызынан жырып алған,
Жауызғақарғыс-налет сайыстырды.

Апта өтті, ай донгелеп екі толды,
Түйенің енді қайтпас беті болды.
Казанда су бұрқылдап, қамыр болып,
Кара уәйім жеті ұшып, жеті қонды.

Түн ауған, білінген шақ таң сызаты,
Кең дала мүлгіп-қалғып үнсіз жатты.
Қара иекке бас сұққан қып-қызыл Ай,
Сан рет кеудемізді шын мұздатты.

Ай астына караймыз сондайда да,
Жатады ұйқына қандай дала,
Жанар байғұс жанады білге біткен
Кағылады біз біткен таңдай ғана.

Біздін мая, жан әже, шапшаң қара
Шапшаң қара, түрегел, шапшаң қара…
Деді қызым. Зекідім: қойшы әрі,
Қайдағыны айтасын… қақшандама.

Мызғыппыз үміт-күдік бәрі қалып,
Сірә да, аш өзектің сыры қанық.
Бір уақ тау аударып бар баратқандай,
Қара маям үнге соқты ыңыранып,

Жүгірдім баса-маса етігімді,
Титтей бой таудай болып көтерілді.
Мая тұр… түр, ең дұрысы,
Мен тұрамын, біле алмай не етерімді.

Еніредім тұрқына қарадым да,
Қорқыныш тұр көзінің қара-ағында.
Аркан кескен тірсектен қан тамады,
Канжар ізі қоныпты тамағына.

Көрші-көлем келеді түгел еріп,
Жылай қарап, кейбірі жүре көріп.
Деп келеді: жетімнің көз жасын-ай…
… Жетімдердің тілегін тілеп едік.

…Кадай жетті, ойпырмай, қалай болды,
Жоғалғанды көзіміз талай көрді.
Талай көрді… деп байғұс көрші-көлекті
Жарақатын маяның санай берді.

…Жершіліне қарай гөр, жерді білер…
…Ботасына шарқ ұрған, ерлігін көр.
Дейді біреу. Мен байғұс тұлып іздеп,
Тұльшты айтып налиды ендігілер.

Біреулер қарай-қарай сүйсінеді,
босайды кеп. Біреулер бисінеді.
Аттамаған біреулер ала жіптен,
…Зорлық-ай, зорлық-ай… деп күрсінеді.

Абысын, бұ да шиыр бір сыр еді,
Жаныңның шуағында жүрсін енді.
Иненің сабағындай бұл өмірде,
Аңыз ғой кім есіркеп, кім сіледі!!!

Естідік Талыс, Барыс- қос қарақшы,
Жем асып, қара таппай, бос қарапты.
Түк таппасақ — осындай мая бар деп,
Қапымызды күн жарым тоспалапты…

Жетектеп емпең-емпең сайға асыпты,
Бір таудың бүйрегіне жайғасыпты.
Бір жеті буып қойып, шешісе алмай,
Күнде-күнде «сояммен» сайласыпты.

Көз көрген сонда бар-ды қара кемпір,
Ағайынға түзік сөз дана кемпір.
Зарлаған: «көп жетімді шулатқанша,
Маған да ажалыңды ала келтір!!!

Талыс-ау, қалай барып ала қаштың,
Қара басқыр көзімді, қара бассын!
Танып тұрмын; Әжіғұлдың маясы ғой,
Талшығы ғой аш, жетім, жалаңаштың.

Маяға барсаң енді бауыздалам,
Бүйткеннен, өмір енді қауыз маған.
Көзі шыққыр, не көрдім, елден қашып.
Болды ғой жан да арам, ауыз да арам.

Деп едім елмен бірге күн көрелік,
Өлсек те ортасында бірге өлелік.
Туыппын арам қасқыр…елден безіп,
Деді ғой: тойынғанша үндемелік.

Ел-халық, аңырайын, қайрат қайда,
Қанды көз өз қолынан жайратпай ма…
Халайық, өлгенімше, амалым не,
Болайын бар ісіне айғақтай да…»

Қара әже қараңғыда аңыраған
Зар үні тауға-тасқа жамыраған.
Қара мая дүрлігіп тыпыр қаққан,
әзір аман… әзір аман… әзір аман.

Қара әже ақ сүңгісін көрсетіпті,
Қажымайтын, қайтпайтын еңсе тіпті…
Түн жатса бауырына сүңгі басып,
Баласы қисайғанда, бел шешіпті.

Апта өтіп, Табыс, Барыс жынығыпты
«Соямыз» деп қолға-қол ұрылыпты.
Қос алып сыр білдірмей сайға кетсе,
Үйқылы-ояу анажан мұны ұғыпты.

Тұра сала маяға жүгіріпті,
Құйттай жүрек алқымда сығылыпты.
Ақ сүңгі жарқ-жұрқ етіп айдалада,
Түйенің басына кеп жығылышты,

«Шешелеп» қос жолбарыс жүгініпті,
Өтініп, тіршілік, — деп, бүгіліпті.
Не де болса пышаққа жаралған деп,
Қос алып жұдырықтай жұмылыпты.

Ақ сүңгі — қызыл сапты ескі емен,
Сілтенген, енді анаң өшті деген.
Осылай Барыс, Талыс шегінгенде,
Әзиз жан қара арқанды кескілеген.

Суырылып қара мая желе берген,
Жас болса, екі көзден өне берген.
Аптада аласұрған үрей …желдей
Ұшырып, қырдан-қырға келе берген.

Жүгірген, Барыс, Талыс ілікпеген,
Жырылып жолда қалған жұлық деген.
Іштеріне пышағын сұғардай боп,
Үйлеріне қайтыпты бүлікпенен.

Қара беттер, - депті ана, — қоймасандар,
Қоймасандар, жыныма тоймасаңдар.
Мәңгілік ақ пышағым, ақ жолдасым,
Бұдан былай қиянат ойласаңдар!

Қос ұры тамақ іздеп жоғалыпты,
Кезіпті не ілігер деп далалықты.
«Жол болмасын» тілепті үйдегі ана…
Күнікешеөлдісоланамықты!!!

Тұтса да ана байғұс қандайды кек,
Жібіткен солар дейміз таңдайды кеп.
Содан бері түюлімін көкірекке,
Халыққа ана жауыз болмайды деп…

Анада алыс-жақын саналу жоқ,
Болса да дүниеде жан алу көп.
Абысындар, жақынырақ танысайық,
Өмір өтсін жақсы бір дем алу боп.

Еді ғой, ең бірінші осы айтарым, —
Тілектестік… (не керек бос айтақ үн).
Жүректе лүпілдеген жақындықты,
Көбейтпесек, там-тұмдап азайтар күн…

Кетейін әңгімемді жалғастырып,
Ауыл болдық тәй-тәйлап алғаш тұрып.
Қоштасты аштық, кезік, бейнет бәрі,
Молдықтың өзі отырды малдас құрып.

Бір түні есігімді біреу қақты,
Дірілдеді: төрдегі тіреу қатты.
«Шеше» деп сәлем берді бозбас елес,
Талысты тани кеттім жүдеу жақты.

-Талыспысың, шырағым, қайдан жүр едің,
Амандық па… (кәсіп-сәсіп, пайдаң құрсын.)
Шешей сау ма… Немене түн қатқаның…
Әлде сен қырға тастап, тайғанбысың…

-Жоқ, шеше, ел ішіне жақындадық,
Өткен жыл бір адамда ақым қалып…
Енді соған жаяулап кетіп барам,
Тұяқ бар ма қыр аҫар токым салып:

-Тұяғым жоқ,
Күнім де жоқ тарлық көрген.
Ойымда жоқ тұяқсыз калдым деген.
Баяғы-маяғымызды ортаға сап,

-Ым… м… не болмаса асың бар ма,
Шығаратын анау бір қапшық жалға?!-
Мен сонда дорба ұстаттым шешей үшін,
Ей, шешей, жаймашы деп шашыңды алға!!!

Келер жаз, соғыс шығып үрлесін кеп,
Ауылдың көк етегін, іргесін көк…
Көппен бірге аттанды кара Талас,
Мен калдым, қайта айналып келмесін деп!!!

Жеңсін, - дедім азамат, кайран елім,
Барымды бір сен үшін жайған едім.
Қос ботамды құшақтан аттандырып,
«Кел» дедім, айналайын, «тайма» дедім!

Абысындар, бұл - қайрат, талмағаным,
Көп болар қолым жетіп алмағаным,
Жалғыз-ақ еді, бірақ, о, дариға,
Адамға нәлет айтып карғағаным…

Жеңіс келді, балам да қайтнай қалды,
Талас та жалғыз хабар айтпай қалды.
Қызымнан туған мынау жиекіме,
Кол арттық, іргемізге ат байланды.

Бұл өзі іште жатқан әңгіме еді,
Сан рет шықпақ болып қаңғып еді.
Өмірден не көрдің деп сұрағанда,
Осыны айтқым келді ән ғып енді.

Мен айттым: кара адамның қара қанын,
Ал, малдың игілікке жарағанын.
Сөйлес қыл, (бұ дүниенің мисалы көп),
Абысындар, не көрді далада кім?!

…И право, никогда искусный коновал,
Излишней пылкости Пегаса не лишал
А.С.Пушкин
А қ ы н

Айтшы, аға, батырлық не,
Айтшы аға, батырлық не?!
Дәл осындай бір зор сауал,
Отыр айқай сап көкіректе.

Иланамын. Төктіңіз қан,
Жара түсті жаныңа ауыр.
Етігімен су кешті ұлан,
Жер үстінде тұрды дауыл.

Найзаласқан жекпе-жекте,
Азаттанып шықты дүние.
Батыр деген қасиетке,
Қан майданда бола ма ие?

Айтшы, аға, батырлық не,
Айтшы, аға, батырлық?!
Дәл осындай бір зор сауал,
Отыр айқай сап көкіректе.

Есте бәрі, бәрі есте,
Көрмесін-ақ жамандық жер.
Не жетеді қоңыр кешке,
Атақты ал да, амандық бер.

Кез болды ғой біздің тағдыр,
Ойда жоқта соққан желге.
Бұлт шықты да жалбыр-жалбыр,

Өмір ақты қара селге.
Ару Жемнің жағасында,
Жүр еді ойнап бозбала шақ.

Шықтық соғыс даласына,
Батыр болу емес мақсат.
Жағамды үстап қараңғыда,
"Тәубе, тәубе" деймін бұл күн,

Сенен зәру нәрсе бар ма,
Шіркін момын тіршілігім?!

Ақыным-ай, албыртым-ай.
Қайыртпадың маған келте.
Күннің таң боп атқанындай.
Адам батыр болады ерте.

Жігіт едік біз түбіт мұрт,
Аузымызда - әр күн өлең.
Қан майданға сүңгідік күрт.
Ата-баба салтыменен.

Күркіреп күн, жарылды аспан,
Жер жаралы, қатерлі дерт.
Жалғыз шырпы шағылмастан,
Туды дүние бір бүйір өрт.

Жарқамыстан Рейхстаг,
Жолын кештім барлаушы боп.
Орман, қала, өзен, қыстақ,
Бірі де ұмыт болған да жоқ.

Бірде жым-жырт тынды дүние
Асыл қағып жатты майдан.
Қандай еді күні кеше,
Шығып еді күні кеше,

Қарап қойып, бізге дәйім,
Жер де жатты, әдетінше,
Минут көктен өткен сайын,
Тұрмақ соғыс әлі келсе?!

Барлаушының қайынындай,
Қара мұртты қараңғы түн.
Дәурен сүрдік айырылмай,
Түн сұйылса, бояп түтін.

Қонды міне, далаға күн,
Түн боп сөйлеп тұрды жерде.
Жалт еттік те біздер бұрын,
Сіңдік мұндай мезгілдер де.

Күні кеше тұрған жайнап,
Көпірлерді сабыр иесі.
Бұрқ еткіздік сәл абайлап,
Төңкерілді машинесі.

Воронеждың маңында алғаш,
Шықтым тұңғыш ата жауға.
Набокино тұрған жалғыз,
Бір көпірді талқандауға.

Кірдік шепке түн жетектеп,
Арс етуге дайын мылтық.
От дәрі сап, біз еңбектеп,
Шыға келдік сәтте құртып.

Намыс өрті берді шалқи,
Жаға жырттық, өсті қайрат.
Түпсіз нәрсе соғыс, бәлки,
Болған жоқпыз әлі бойлап.

Аяқ бірде тірелді кеп,
Волчье ауылына.
Он барлаушы лек-лек,
Шықтық жаудың жауырынына.

Атысты жау, айтысты оқ,
Ескі дауды қайталасып.
Көк ошақтан шашылды шоқ,
Жер үстінде тайталасып.

Күлімдеді бізге ажал да,
Созылып қолын тайные жанша,
Алдық қоршап, өлік қанша,
Тұтқын болды бір жүз жиырма.

Сөйлеп кетер шампандардай,
Жаудың аузын бұрандадық.
Босқа айналып жүрген жандай,
Алға түсті дызаң қағып.

Уа, табиғат адал серік,
Күркіреді күн, нөшрлі өзен.
Оралдық қай елге жеңіп,
Каным қайнап сезінем мен.

Әзиз ана — күн менен түн,
Күнге сеніп аттанды қол.
Бір қамқоры дүрбелеңнің,
Түнығымен тарттық біз жол.

Днепрдің маңайында,
Ерубаев жасында мен.
Сөз болардай ағайынға,
Бір жарқ етіп ашылған ем.

Қырық төрттің шілдесінде,
Түннен сынып, сумаң етіп,
Жаудың кірдік іргесіне,
Бір алпысын алып жеттік.

Және суыт бірде барып,
Қордасына салдық ойран.
Түнге шапшып жатты жанып.
Гүрс те гүре әлде ҡайдан.

Маймақ тілге оңай бәрі,
Қандай жылдам, аңқау қандай.
Барсақ болды, келеді әрі,
Сайда күткен ғашық жардай.

Кешсін, солдат аруағы,
Кешеін куә керзі етік.
Бейбіт күннің шаруасы,
Үйретті осы ентелетіп.

Ақын, інім қызығасың,
Қайсы бірі қалады есте.
Жанып тұрған сенің жасың,
О, дариға қайтып келсе?

А қ ы н
Уа, аға, асыл ұрпақ,
Уа, аға, асыл ұрпақ,
Бұрқақ тағы өтті нендей

Ту көтерді бір ой шырқап,
Парызыңды өтегендей?

Иә, қалқам, бал-бұл жанып,
Сөйледі Отан бізге бұл шақ.
Әр сапарға ол қуаныш,
Келгенімде тақты моншақ.

Қарап тұрсаң кейі де бір,
Екі жастың арасы дау.
Үлбіреген гүл ғой көңіл,
Өсіріңдер, қарағым-ау.

Ақ сақалы жерге түскен,
Аппақ кеуде кәртең Дунай.
Көтеріп ап, екі беттен,
Сүйгендей-ақ көремін-ай.

Дунай елі дән риза,
Құлдық қорлау, қуылды сыз.
Осынау достық жолымызда,
Туған елім тақты жұлдыз.

Рас, тұрдық, күтіп жеңіс,
Будапеште сандалды жау,
Сентендре Сигет тегіс,
Нүктесі еді барлау - байқау.

Күре тамыр болды арал,
Келген-кеткен айнасында.
Жатты бейне бір айдаһар,
Жолды бөгеп дәл осында.

Алдым бұйрық, артты міндет,
Қолы қанша, жоспар нешік.
Қалды ізде су күбірлеп,
Жел қайықты кеттік есіп.

Көз сүзіп біз тұрдық біраз,
Су салығы тарасын деп.
Қарманбасқа қалмады ылаж,
Қарауытты қарасын көп.

Жерден шығып, жеті адамын,
Аузыи буған қойға ұсатып,
Бармысың деп қаракөз түн,
Шыға келдік асып-сасып.

Келесі күн тағы да біз,
Дунайға кеп айттық жәйді.
Толқын Дунай, өшіріп із
Таптық таныс жаға жайды.

Бір взвод едік солдат,
Салдық ойран таңға таяу.
Этаж, этаж түтін орнап,
Батқан күндей баттасты алау.

Жеңілді жау, сол күн інім,
Таппай таса, қатты сұлық.
Жетпіс солдат, үш үлкенін,
Аман есен шықтық бүріп.

Қалды күзет, тінтілді арал,
Айнала азат, жағылды от.
Ежелгі ісін деревнялар,
Бастай берді болып бір топ,

Жетті полк, шалқыды ту,
Қонды бейбіт қоңыр кеш те.57
Су сепкендей сап болды шу
Кеттік қаптап Будапештке…

Рас, қалқам, қалды өлік,
Жау да қалды, біз де қалдық.
Келешекке ғұмыр беріп,
Сөнді сан дос өрттей жанып.

Тазарар хақ жер менен көк,
Жарқырар ғой бұл асыл зат.
Дүниені жайнатам деп,
Бізбен бірге жүр табиғат.

…Айттың дұрыс. Таптың, балам,
Парызымды орындадым.
Азы-көбі еліме аян
Қалқам, саған шерттім бәрін…

Иланамын, күпірі жоқ,
Ардай аппақ сізге жылы,
Айтылғанмен оп-оңай боп,
Елестету қиын мұны.

Өткен жарыс гүрсілдері,
Ойландырып тұрсың мені.

Басты міндет, бойда талап,
Оңай сый жоқ үлде-бүлде.
…Мысалы, жас дүр жарқылдап,
Қараңғыдан шықты күнге.

Қолын созды, алды қауым,
Бата сұрап жатты қазан.
«Құтты болсын» бейне жауын,
Өтті-кетті шілдеханаң.

Ит көйлекті тастаган соң,
Санға кірдің, біледі ел.
Әр адымды оң ба, сол ма.
Санап жатыр біз туған жер.

Бара жатсың мектебіне.
Жас қозыдай жамырасып,
Көктем жетіп көктеміне,
Күндер келер болып асық.

Рас, ага, бәрі парыз,
Орындадық сәби ісін.
Көбейіп те кетті қарыз,
Сұрар едім мен сол үшін.

Айтуға оңай міндет сөз боп,
Атқаруы қиын асқан.
Екі супер сірә өмір жоқ,
Парыз қымбат қара бастан.

Кейде шындық қыранымыз,
Жүзер бұлтқа араласып,
Бірге өскен ұланымыз,
Бой бермейді асып-тасып.

Рас айтам, кейде элі,
Ардай яшлақ шындығына,
Тұнжырап кеп қарасады,
Бәз біреулер ара-тұра.

Айтуға оңай «міндет» сөз боп,
Кейде қалса, атқарылмай,
Еш бұлтарып тұрғаным жоқ,
Айтылып жүр, «япырым-ай».

Беу, жас ұлан, жас албыртым,
Өмір күрес, тынбас сірә.
Кеудемізден Ленин туын,
Суырамыз бұлқындыра.

Ауық-ауық соққан желге,
Имейміз бас, кеудеңді аш.
Келдік жарқын дүниеге,
Күлімдеген жай қара тас.

Пәлі, ақын, жас албыртым,
Үйретейін саған санап.
Дұрыс жырла, дұрыс түсін,
Әрбір міндет — бір жарқабақ.

Тұрады ол бой тасалап,
Бейтаныс күн айтпай билік,
Жүрегіңмен ақылдасып,
Алған беттен қайтпай килік,

Иә, иә «міндет» сөз боп:
Айтса оңай, алса ауыр.
Ойланасың кейде сөз жоқ,
Уақыт күтіп соған тәуір.

Маған бірде тап болды сын,
Парыз қиын шықты өзге
Өрт қаусырған өмір үшін
Тапжылмадым көрер көзге.

Болды бұйрық, әдеттегі,
Барлау білу, әкелу тіл.
Днепрдің шатқал жері,
Бір ежелгі жарқабақ тұр.

Іс ауырлау бір күн еді,
Айналамыз жазық дала.
Барлау ғана мүмкін еді,
Жарқабақты етіп пана.

Міне, бізді көрді күзет,
Штаб мұндай бар екен бір.
Қиядан-ақ еттік ізет,
Келді қарсы офицер дүр.

Тұрды қатып, еттік баян,
Айнала алан, жок ваге жол.
Бұл адамға болса да аян,
Сәл самарқау қарады ол.

Ойланбастан айтты әмір:
«Орал кейін, қалған бізге біз».6О
Болды өзі әңгір-жәңгір,
Әлек-шәлек қайталап құз.

Мәлімдедік, білді бәрін,
«Жоқ өзге жол, алаң -
Полкымыздың бұйрықтарын,
Бір ауыздан қайталасып,

Берді бұйрық, сойқап-сойқап,
«Орал кейін, отырмыз біз!
Шықсаң бұдан олар байқап,
Кесіледі ғұмырымыз».

Қақпадым міз, тұрдым қарап,
Қолда бұйрық, жолда бөгет,
Әлгі неме ажырайыңқырап,
Пистолетін алды кенет.

Алды кенет, зулатты оқ,
Самайымды кетті сызып.
Шыбын ғұрлы селт еткем жоқ,
Шорт бұрылды, бізді сүзіп.

Қалдым үнсіз таппай амал,
Сөзбен атып жүрген ізін.
Блиндажта әлгі бір сал,
Сұмпең етті бұрмай жүзін.

Өттік алға, тұрып сапқа,
Автоматты кезеп дайын.
Сөйтіп жетіп арғы жаққа,
Еттік баян барлау жәйін.

Сол сагатта ашып майдан,
Опыр-топыр шегінді жау.
Қарсы тұрған әлдеқайдан,
Кім еді сол, япырым-ау?!

Дауыл мінез жас албыртым,
Өмір -күрес; тынбас, бірақ,
Дұрыс жырла, дұрыс түсін
Әрбір міндет —- бір жарқабақ.

Егер парыз болса оңай,
Бөген мен халық, сірә,
О, балалық, уа дүние-ай,
Парыз не зат, арысым, ә.

Білім, аға, жетіп жатыр,
Жүрегіме мына менің.
Парыз бізді етер батыр,
Соны айтса деп сұрап едім.

Сөйлесіппіз ұзағырақ,
Келер күннің шештік дауын.
Доғаралық. Аға, бірақ,
Ойлансын сәл біздің қауым.

Ұлы композитор
Рихард Вагнерге ескерткіш

Жылап отыр әлі Рихард Вагнер.
Үнсіз жатыр сол баяғы кәрі жер!
… «Өлді» десе бір біледі қашанда,
Шаруасы таусылмайтын шағын Ел.

Жылап отыр. Қолы түкке жуыспай,
Бұйра шашын
алмай отыр уыстай.
Кеше гана дулы шулы бөлмесі,-

Ақын — ой жоқ! Осы болды сыбаға!
Тастап кетті-ау, Жыла, мейлі, жылама!
Екі көзден ағылады ыссы жас,
Омырауын күйдіре кеп құлаған.

Шағы қайда? Отыратын шарықтап.
Мойны ырғайдай. Сәтте қалды арықтап!
(…Он бес минут ағыл-тегіл жыласа,
Қыран — шабыт жетеді екен қалықтап).

Жылап отыр әлі Рихард Вагнер.
Үнсіз жатыр сол баяғы кәрі жер.
…«Өлді» десе бір біледі қашанда,
Шаруасы таусылмайтын шағын Ел.

Хан сарайға жағымпаздық, жақындық,
Бір тиынға тұра ма екен әкімдік?!
Дүниенің бар бақыты емес пе ед,
Жарты сағат қонақтайтын ақындық!

Қайран сәтім жетті ме екен сөнуге,
Көз шыдай ма дәл осыны көруге…
Қос қанатын қағын шабыт жетпесе,
Жөн-ак шығар біздер үшін елуде!

Сұқ саусағым рояльға тисе де,
Тие-тие сан жалынға күйсе де.
Тағы-тағы отқа түсін шықпаса,
Болады гой дат шірітер бір шеге!

Құлақ шіркін өмір үшін тесілмей,
Қалар болеа всех тасыр кесірдей…
Қарай-қарай қыран-шабыт жолына,
Енкейейін екіленбей, есірмей!

Талай рет шабыт — бақыт соктың-ау,
Сол еді ғой омыраудан от құлау!
Айрылсам бұдан былай шабыттан,
Мынау саған Дос емес қой, Доп мынау!

Салмау керек екі қол да ербелең,
Оза алмаса клавиште пендеден!
Бір биіктен сорғалаған қос леп, -
Кете берсін соққан дүлей желменен!

Көп жүріппін. Жеген екем көп таяқ,
Қалғаным жоң мен де өмірден от аяп.
Құшағыма қайран шабыт кірмесе,
Жер астына әкете бер, екі аяқ!

Тірілтпесе ақындықпен анамды,
Шарасында ұстамаса баламды.
Жылау үшін керек қана демесең,
О, екі көз, тас түнек бол қараңғы!

Қайда шабыт? Неге болам мүләйім,
Бір тәлкекке салған шығар құдайым.
Өлсе шабыт, одан қалып кім болам,
Күңіренейін. Ағыл-тегіл жылайын.

О, тәңір-ай. Жабы болып кеттім де,
Таусылатын ақыр шаққа жеттім бе?
Дарыны жоқ бишара боп жүргенше,
Көмілейін көлденеңдеп көк түнге.

Болса қайта
Жарылқамас жаз мені
Жарылқамас болса қайта саз лебі.
Тіл қатпастан кетейін-ай бақиға,

Дарынсыздар менсіз де осы аз ба еді?!
Дарынсыабен аттай алмай дүние,
Бір ілгері, бір кейін жүр
күніге.

Қара басып, қарғы таққан ит болам,
Үн қоссам-ау,
Мен солардың үніне.

Сұлу сиқыр, тау өзені — Әнімсіз,
Қалың елмен үшырасар сәнімсіз.
Күншілдіктің бір құлы боп көнтиіп,
Жүре алам ба қала қойсам дарынсыз?!

Қаным қанша көк өзендей тасып ед,
Көк өзенге ақ көңілім ғашық ед.
Өсек тасып, сойылшы боп біреуге,
Дарынсыз боп қалай жүрем? Қасірет!

Мен шабыттан күйзелейін, күйзелсем,
Көкірегімнен көшер болсын күйдей тең.
Ақ дүние маған теріс қарасын,
Арсыздыққа басымды сәл изесем!

Сағындым-ау жас тұлпардың ағуын,
Зар болдым-ау бір талына жолының.
Жабы болып тусам түк те кетпес ед,
Жүрген өлім орнына жабының.

Шабыт бергей көкірегіме жар шығып
Деуші едім ғой көрсем де сан таршылық.
Мен тірілей өлуші де едім ғой,
Ақымаққа жасамасам қарсылық,

Көз алдымда көк мұз шыңдар тұр қарлы,
Көк аязда
көрем өскен сұңқарды.
Қойнауында

заузадағы даланың,
Жабы айғыр тістелеп жүр тұлпарды.

Жабы айғырдың кеудесіне күй ене,
Оқыранып жүр
бір өзі боп ие де.
Кердең-кердең неренау жабы ұмтылды,

Жылқышыдан шықты
сонда ауыр үн,
Дір-дір етіп түршікті ме жауырын?!
Құрық салып, ұстады да тұлпарды,

Әлек болды жабы айғыр шіңкілдеп,
Болды бие
әлденеше сілкінбек!
Шалғы мұртты кетті қара жылқышы,

Қиялында кенет жігер көріне,
Тұлпарларды сақтау керек деді мен?

Деді Рихард (жеткендей ой шегіне):
…Шабытымды сақтайтұғын қайсың бар,
Қайтаратын қайсыцыз бар көгіме?

О, Вагнер, оқы, оқы дұғаны,
Қорланудың шегі емес бұл әлі…
…Омырауда көздің жасы сөйлей ме,
Бір ғайыптан үн ести ме құлағы?!

Он бес минут еңіреген Вагнер,
Су-су болып қорынан тұрады!!!

Жалт етті де таңғажайып бір әні,
Ну дыбыстар көктен
бері құлады.
Асау ырғақ алып кетті үйіріп,

Жел соққандай
шалқыды да, жыр сөнді,
Болмағай тек, болмағай тек бұл соңғы.
…Оқып тұрмын!…

«Улы кісі!» екен деп,
Таныс қазақ темекісін бір сырлы,

Айту оған борышым ед, хақым ед,
Көршім еді, замандае еді, жақын ед.
Ұлылықты тануға біз тиіспіз,
Ұлылықты танығанына рақмет!

Әрқайсымыз тиеп жүрміз бір үміт,
Туған елдің гүлі де ғып, жыры ғып.
Құртса бізді құртады гой ұсақтық,
Бізді мәңгі сақтайды гой ірілік.

Әр ел үшін асу да көп, қия көп,
Сақталады ел, жақсылықты жия кеп.
Ірілікті тану да оңай емес-ау,
Ірілікті өсіру де қиямет!

Айту оған борышым ед, хақым ед,
Көршім еді, замандас ед, жақын ед.
Ұлылықты тануға біз тиіспіз,
Ұлылықты танығанына рақмет!

Суретке түсуге
Құмарлығым жоқ менің.
Жұрт көзіне түсуге
Құмарлығым жоқ менің

Егер, егер мені сен,
Шын түсірсең бү күнде.
Әлденеше түсер ем,
Қызыл тудың түбінде.

Қол созып мен бәріңе,
Қара шашым жалбырап.
Түсер едім, әрине,
Қызыл тудай албырап.

«Сүйіншілеп» елімнен,
Тұрар едім, дос, мұнда,
Бейне жаңа көрінген,
Таң қанаты астында.

Күзетшідей ғасырға,
Тұрар едім сертіммен.
Құдіреттің қасында,
Мәңгі-бақи желпінген.

Менің барлық отымды,
Беру үшін мал да анық.
Жатсам екен со туды
Өлгенде де қолға алып.

О, қызыл ту, қызыл ту,
Желкілдеген құдырет.
Бір өзіңсіз жанымды,
Айта алмайды сүгірет.

Егер, егер мені сен,
Шын түсірсең бұ күнде.
Әлденеше түсер ем,

Нем бар еді туған төбе, туған жерге мен бағынар,
Қой шіркін солай қарай оқта-текте желге ағалар?
Сабыр, сабыр… Баяғыдан түкіретін бағым бар,
Сабыр, сабыр… Баяғыдан көз үйренген түр шағылдар

Төрт-бес терек төт-бес жерде тұр қонып,
Нақ сол манға жарасатын баяғыдан бұл көрік.
Терең сайлар қырға қарай қыл арқандай көлбеген,
Соған қарай бала күндер өтіп жатыр жолменен…

Әне, әне.
Бақыт сұрап болашақтан, алға жәйіп алақан,
Ой ойлап жүр бағыландай балақай.
Әне, әне,

Ғашық болып келе жатыр бала жігіт албыран,
Кара шашы қарлығаштың канатындай жалбырап.
Әне, әне,
Аттың жалын тартып мініп бара жатыр бала бала,

Байғұс ана "тәубе" деп түр бір орында қозғала.
Баяғыдай жарқын жігіт жақын жерден көрінсе,
Келе жатыр қасында қыз, япыр-ау, келіншек!
Жаз ғұмыры, мәз ғұмыры нәсершотсе себелен,

Туған төбе деу үшін де будан спорттың не керек?
Бір осылай қуаныштың тартса мені лебі,
Ішімдегі жалғыз аза жаутаңдата жүреді
Туған төбе… бала күнді тұр сақтап,69

Сол төбені жатыр анам мәңгі бақи құшақтап,
Жан дүниемді тартатұғын он бойына бір бөлек,
Туған төбе деу үшін де бұдан артық не керек?!
Есен бе екен, есен бе екен ел жігіті дейтүгын,

Таныстардың түсінемін, түсінемін кей күнін.
Бізден бұрын ер жігіттер, зер жігіттер өскен деп,
Мен түсінем жүрген жасты, жүрген жасты төске өрлеп.
Демеген соң ел аралай ерте ұшқан ебелек,

Туған төбе деу үшін де бұдан артық не керек?!
Нем бар еді туған төбе, туған жерде мен сағынар,
Көңіл шіркін солай қарай оқта-текте желше ағылар
Сабыр, сауыр… баяғыдан жүгіретін бір сағым бар,

Сабыр, сабыр… көз үйренген баяғыдан тұр
шағылдар…

Селдетіп кеп жауғанда,
Аққанда тарғыл таулардан…
Тас үйлердің шатырын
Шегелегенде ақырын…

Бір балдырған күшпен де,
Түндікті сабай түскенде…
Көлдегі бейне шорағай,
Шоршығанда ол ұдай…

Рахаттанғанда атырап,
Шомылғанда жасыл жапырақ…
Мен туған жердің үстінен,
Жаңбырдың әнін естігем.

Созатын дауыл қанатын,
Қанатың сосын қағатын.
Қаңбақтарды қуатын,
Жыраларға әкеп буатын.

Бұлтпенен көкті сүртетін,
Жердегі залал үркетін.
Маужырап кетсе дала тым,
Сергітіп ол алатын

Мен туған жердің үстінен,
Дауылдың әнін естігем,
Ағарыш таңдар ататын,
Бозарып түндер бататын,

Аспаннан бір үн қататын,
Ақша кар келе жататын.

Ауық-ауық жаңартып,
Қоятын жерді ағартып,
Арасын жер-көк қаптаған.
Жүретін айқай ақ боран.

Жасайтын жаңа жыл үшін,
Тазалау атты ұлы ісін.
Әнекей, таза жер үсті,
Ағын су тірер еңіеті.

Бесігі таза дала боп,
Шығатын еді жаңа көк.
Мен туған жердің үстінен,
Ақша қар әні естігем,

Салшы бір сәл-сәл назар, ой
Табиғат шіркін таза гой.

Қардар емес еш нәрсе,
Өкпе жоқ жомарт заманға.
Жарайды мәңгі көгерсе,
Азайса болды алаң да.

Саған да қардар жоқ нәрсе,
Төбеңде шаңырақ аманда.
Жайыққа түсіп жайлайсың.
Көңілің симай Шағанға.

Орынсыз сәлем шашпайсың,
Қайтпаса сәлем табанда.

Оғанда қардар жок нәрее,
Болмаған ондай бабам да,
Несі бар бізге аландап,
Күн бе едік біз ғаламға?

Тәйірі-ай, сонда бұл үшін,
Ойлану жалғыз маған ба?!

О, заманым, аман ба,
Айтпасам болмас саған да,
Айтпасам болмас оған да.
Төрт құбылаң түгел болса да,

Қардармыз дей гөр адамға,
Қардармыз дей гөр адамға!

Қамқор бол маған, құлақ ас,
Қамқорлық маған көп керек…
Өте шықпайын замандас
Бір күліп, бір өкпелеп…

Дария осы дүниеден.
Көп емес менің алмағым.
Жүгіре басып жүргенмен,
Жыр еді жалғыз арманым.

Демеймін жүрсем мәңгілік,
Мәңгілік не бар… болмаған.
Өтөйін мәз боп, сан күліп,
Көп нәрсе ме еді сол маған?!

Қауышсақ арман жоқ, жаным,
Бірге үзіп дала гүлдерін.
Мен үшін қамқорлықтарың,
Өсексіз, даусыз жүргенің…

Өсекке, дауға мен көзбен,
Күтеді жаным ақ таңды.
Азайтпаңдаршы кеудемнен
«Адамбыз» деген мақтанды.

Мал емес пе мынау жаз өмір.
АлаңдатПашы сәл неге?!
Мендегі аппақ әз көңіл,
Біп-бірдей еді әмбеге…

Талай рет түсірдім әбігерге,
Дәрісіз де айығам, дәрі берме,
Асты-үстіме түсетін мінез үшін,
Айықпасқа хақым жоқ. Дәрі берме.

Ақ сөзіме, ағайын, түсін қарап,
Сенде ашық болатын пішін бар-ақ.
Жер үстінің шаңынан шалғай кісім,
Сыртың емес, иланам ішінде ақ,

Ақын көңіл аң айтшы, арындашы
Біреу үшін өтетін жарым жасы,
Коммунизм дейтұгын өлкеміздің
Осылар емес пе екен қарлығашы?

Кісіліктің кім алды тәуір атын,
Әлі, әлі аз шығар бауырмал тым.
Осылардан үлгі алу керек бізге,
Біреу үшін бәйек боп ауыратын?!

Тілегі бар: жарықты көрсе деген,
Еліне бар қуатын берсе деген…
Жұрттың бәрі дәрігер де болса егер,
Аурудың болмасына Мен сенен ем.

Талай рет түсірдім әбігерге,
Есен-аман жүрмін ғой кәрі жерде.
Асты-үстіме түсетін мінез үшін,
Дәрісіз де айығам. Дәрі берме.

Жүрек неге тозбасын,
Бастады да сөз басын.
Балқи түскен шағында,
Сөніп кетті жолдасың,

Талай жылды бірге өткен,
Бірге өткен гүл - көктем.
Жоқшылықты бір көрген,
Бір тілеген нұр көктен,

Қайран қанды көйлегің,
Қоштасып жатыр бұл көнпен.

Көз жұмулы сөзі жоқ,
Жалындаған кезі жоқ.
Шалқалақтап шықты үікден,
Ең соңғы рет өзі боп.

Улап-шулап көп бала,
Қан жылауын төкті Ана.
Жанарымызды өрт алып,
Қызарып тұр шоқтана.

Жүрек неге тозбасын,
Бастады да сөз басын,
Балқи тускен шағында,
Сеніп кетті жолдасың,

Қанағатшыл деген кім мені,
Озалдан ол жоқ. Болмаған.
Өмірдің берген гүлдері
Бары рас. Аздау ол маған.

Телефон күнде шырлайды,
Достар ғой мені қамдаған.
Шабыт та тілеп тынбайды,
Шабыт бар. Аздау ол маған.

Қиыннан талай өткенмін,
Жатқыза жерге жаздаған.
Қуанатын күнім көп менің.
Бәрібір, ол да аз маған.

Аз… аз… деп ақын тіленіп,
Шығады сан сөз тісімнен.
Сәт сайын етем бір ерлік,
Адам боп қалу үшін мен.

Асығыс бәрі… ағады,
Арнасын қазір бұрғандай.
Жұлдыз да жымың қағады,
Жарысу үшін тұрғандай.

Асығыс өзен жөнкиді,
Толқынды толіцын кемелер.
Жаңкалар түгіл, ол қилы
Қой тастарды да сүйрелеп,

Асығыс көктем. Ол әлі
Тезірек өтеп күндерін,
Адымдап шығып барады,
Бостау да қадап гүлдерін.

Қанатын қомдап бола мәз,
Жүгіріп, кейде сызылып,
Асығыс еді бала қаз,
Жұмыртқалауға қызығып.

Асығыс бұлдыр бұлттар да,
Бу шығып бүйірлерінен.
Тиеліп алып шықтарға,
Барады үйірлерімен.

Қарадым уақыт желіне,
О жырау, кейін қалдым ба?
Жүруім керек кемінде
Бір минут озық алдында…

Ұмытпау үшін ел ертең,
Өмірге ұқсау бар мұңда.

Өрекпімей өкінбей,
Айқайламай, аптықпай,
Жан ашуын жырламай,
Ғұмыр сүрген өзен мен.

Іштің даусын, япыр-ай,
Қанша уақыт тежегем?!

Дұшпаным көп дей алмағам,
Көз салмағым жараға.
Жолаушыдай аялдаған,
Күн өткізгем арада.

Қанша бейнет шебер еді,
Қайғым жетсе Анама?!

Ойды желге ұшыратынмын,
Өлең болып жаралған.
Мен анамнан қысылатынмын,
Уялатынмын анамнан.

Махаббаттың бар ай-күнім
Жазғанымда
қайыра алмай.
Сезіктене карайтұғын,

Өңіме сан үңілетін:
Кейде үнсіз жатқанымда.
Мәз боп ылғи жүгіретін,
Жадыраған шақтарымда.

Ұмытқам жоқ талайын мен,
Мазасыз шақ жиіледі.
Қайдан ақын болайын мен
Ақын болу қиын еді.

Жүре бергем, білінбегем,
Жырдың маған өкпесі көп.
Айта алмағам сырымды мен,
Анам азап шекпесін деп.

Өлді анам, өтті күліп
Өз еркімде ендігі әр күн.
Көңілімді көл-көл қылып,
Жылауға да бар ғой хақым,

Жалғыз едім қаз қауырсын,
Ана баққан күнде ізінен.
Қызығы мол көңіл даусы,
Рас, рас, жиі үзілген…

Шүпілдетіп бәріңе де,
Бұдан былай құя берем.
Көңіл деген теңізі мен.
Келші, жігіт,

Отыршы, қыз,
Өлеңімді тындашы.
Өлең оқып өте қойсын бұл жасым,
Жәннат жердің алақаны қабылдап,

Қайдасындар, ағатайлар ашусыз,
Жарқыратып есірдіндер жасусыз.
Қайда жеңгей жарық күпнің сәулесі,
Менде уақыт болмайды ғой тасусыз.

Өмір менен өлеңге жоқ қанағат,
Жыр оқнын жиналыңдар, жамағат!

Қайда баба жырауларды тыңдаған,
Зор сарапшы болады ғой ол маған.
Қайда әже,
бір сілтеп етсе еріні,

Қайда елдегі өлең құмар құлақтар,
Ақындарды тәуір көрер шырақтар.
Адамзатқа қарай мәңгі ағатын,
Мен - дейтұғын тауда да бір бұлақ бар.

Осы біздер туысқанбыз, жүрекпіз
Келіңіздер, отырмаңыз белек Сіз.
Неғып тұрсыз, айналайын адамдар,
О, ғажап-ай, білмейсіз бе, осы біз

Қамқор да бір, құдай да бір,
Сұрай-сұрай келген сен,
Оқылатын талайға жыр,
Желпінетін жел-кеудем.

Дүрлігетін бар аймағым: тұла бойым «аттан» сап,
Өлең деген бір дәріден мен әуліге татқан шақ.
Омбы қардан омбыламай өтер қайрат бар-тұғын,
Ақ қағазға төніп қайта табатұғын жан тыным.

Көкірегімде ақ нөсер боп жауатұғын бұлт бары,
Сезілетін тәрізді еді ағыл-тегіл жұртқа әрі.
Жан дүнием есігі ашық мүлкін жайған жасырмай,
Жан дегізген өтпейтұғын бір ойнақтап басылмай.

Қамқор да бір, құдай да бір,
Сұрай-сұрай мен келгем,
Аға деген шарайна бұл,
Түгел көрді, дегенмен.

Умыт емес ол күн бізге,
Есте бейне хусни-жат,
Кең даладай белмеңізде,
Жаздай жылы мәслихат.

«Бала екенсің алаулаған, жақсы ед болсаң бұйымы
Сақ бола гөр, сақ бола гөр ақын-ғұмыр қиыныра
Болмайды ғой моюға да, қоюға да, торығуға,
Тым ықтимал ақындардың бақытсыздау болуы да,

Бала екенсің алаулаған жақсы ед босаң бұйығыра.
Сақ бола гөр, сақ бола гөр, ақын ғұмыр қиынырак!

Оу, ақыным, деп қалдың да,
Мейіріммен маздадың.
Кенет үнсіз тоқтадым да,
Жағамды ұстай жаздадым.

Жағамды ұстай жаздадым да, сездірмей-ак, кеткеннія,
Сіздің адал екеніңізді дәлелдеді өткен күн,
Ортасында жүрмін ән сап гүл балалы көктемнің,
Бірде баяу, бірде күңгірт, бірде, агатай, өктеммін,

Екі мінез ұстағам жоқ, баяғы бір мінезім,
Көрсетемін мен өзімді, көрсетеді жыл өзін.
Уақыттың жақсарғанын білмейтіндер шапқылап,
Өсек оқпен, кесек оқпен бұрқылдатар атқылап.

Күлағам жоқ, онысына өлетін де жәйім жоқ,
Таң — қуаныш,
маң - қуаныш, кей кеш батса уәйім боп.

Жүре алатын емеспін мен,
Шынымды айтпай сақ болып.
Біреулермен бір егескем,
Біреулермен он егескем.

Мен өзімді ақ көріп.
Қалу үшін жүрем шығар,
Сақ бол маусым бақ болып…
Елу жастың құшағында, ортасында достардың,

Отырғанда, балаларды да еске алар — деп қалдым.
Сіз тілепсіз, мұңсыз, дусыз жайсаң, әсем келешек,
Жүріп келем, жүріп келем, тартып келем ересек.

Жан ағатай, өмір күрес депсіз ғой Сіз көптен-көп.
заматтықтан айырылуға жоқ, ақындығым кеткен жоқ
алалар ек жүретүгын сіздің ойды алаң ғып,
Падіц тілек сізге деген… өзіңіз айтқан амандық!

Мен - көктеммін,
Күз деп жүрген кім мені?!
Өте берсін өткен күн,
Куанта берем дүниені.

Мен - көктеммін,
Қыс деп жүрген кім мені?!
Еш ызғарым жоқ менің,
Өсіп тұр өлең күн,

Күз болсам бұлт боп, япыр-ай,
Қараңғы тартып бір ауық,
Қабағым бір күн ашылмай,
Жан болмас па едім жылауық?!

Қыс болсам, сәлге шытынап,
Жөнді сөз таппай жолдаспен.
Жаны - айқай, жерде жоқ тұрақ,
Үйтқыған боран болмас па ем?!

Мен —- көктеммін,
Күз деп жүрген кім мені,
Қыс деп жүрген кім мені?!
Япыр-ай, мұңсыз жаныма,

Мұнысы әлдекімдердің
Салғысы келген мұң ба еді?!

Ауыртпалықта қашпай хал сұрау,
Жігіттер неге таусылар?!
Жігіт болсаң, балам, арман не,
Кісілігі бар, даусы бар.

Кеулімде менің сынық жоқ,
Сүйегімде, бәлки, бар шығар.

Сөзімде менің жалған жоқ,
Алыс күн жатыр арман боп.
Мені жүлдывена дей алмас,
Өңіріне жұлдыз толған кешкі

Достарым менің жұлдызым,
Болады тағы, болған көп.
Сөзімде менің жалған жок.
Миымда менің өсек жок,

Қойнымда менің кесем жоқ,
Өлеңім бар кеудемде,
Бауырмалдығымда есеп жоқ.

Дүниеге тұтас жар салып.
Құйттай несібем болса алып,
Жарқылдап жүрген жігітіне,
Қиындықтарға қарсы ағып…

Иілмей не бір өріңе,
Мүжілмей не бір желіге.
Өтсек қой ұқсап даланың
Мөп-мөлдір айна көліне…

Оян, дос, оянғаның қымбат маған,
Кісі болдың он сағат тіл қатпаған.
Шәй ұйқыңды, түрегел, озар болса,
Көсіліп кең дүниеде кім жатпаған?!

Күн келіп тұр жиекке алаулаған,
Жалын жүрек бейне бір мен аумаған.
Сәуле-кірпік, бетіңе тіреліп тұр,
Сен жатырсың шала ұйқы манаураған.

Ғашық болып тұрғанда дүние, шіркін,
Тұрсайшы бір шалқылық біздер бұл күн.
Кірпігі ертең көрінер қорағаштай,
Бүгін бейне сезімшіл нәзік бір сым.

Тұр, түрегел, ертерек қамданалық,
Басымыздан өтті ғой сан балалық.
Көңілдің тұлпарына қарғып мініп,
Отыралық ойменен алға барып.

Ой-өжет, сезім-нөсер, көрсең бүгін,
Домбыраң күтіп тұр ғой көркем бір үн.
Тұрсайшы, жігіттің де біл қадірін,
Осылар сағындыар ертеңгі күн.

Оян, дос , оянғаның қымбат маған
Кісі болдың он сағат тіл қатпаған.
Шәй ұйқынды, түрегел, озар болса,
Көсіліп кең дүниеде кім жатпаған?!

Тұр, досым, ұмыт жайсыз бұрынғыны,
Екеулеп той етейік бүгінгіні...
Құрбым- ау, несі ағат бола қойды,
Мәңгі ұйқы дегеннен үрейленіп,

Есімдесіңдер, егіз қара бұрымдым,
Жанарларыңа жастай жылындым.
Жарқылдаған шам екенсіңдер ғой,
Мен пәруана боп ұрындым.

Дәурен екен сендерменен ойнаған,
Пәк күлкіге, шат күлкіге тоймаған,
Мен мың мәрте бүгін масаттанамын,
Ғұмырыма бір ғажайып тойлаған.

Жылдар бізді алшақ ала жөнелді,
Әр түпкірде айтып жүрміз өлеңді.
Ойламап ем сөйткен қыздар, дүние-ай,

Қайда қалды балалық шақ, жастық шақ,
Қызығы көп, қызуы көп мастық шақ.
Осы сендер бар ма екен деп қараймын,
Жаңа күннің есігіне бас сұқсақ?!

Жат есіктен таба алдың ба сен тұрақ,
Жамылдың ба жамыраған жапырақ?!
Орман болып отырсың ба ой да бір,
Қасыңдағы қара еменің қайда жүр,

Қанша қызды бағып-қағып өсірдік,
Көз қуантқан, аз қуантқан өсімдік!82
Сүттей аппақ со бір достық дәуренді,
Еске алғанда кәзіме жас іркіліп,

Қарабұлақ ағатын,
Қарабұлақ ағатын.
Қарқ қылып жан-жағын.
Құшағына алатын

Көңіліміз жаз еді,
Бақыты мол кісідей.
Біздер қонған қаз едік,
Ұзын бұлақ ішіне.

Қарабұлақ ағатын,
Қарабұлақ ағатын,
Мөлдір еді о күнде,
Барлық бала

баратын.
Бет-аузын көруге.

Бар баланың көзінше.
Өзгертіп ап түр-өңге
Ойнайтын ем өзіне
Алуан-алуан рольді…

Талай жаттым ну да көк.
Көкірегімде жалт война
Сан үңілдім суға кеп,
ролімді қайта ойнап,

Болам ба екен басқарма,
Мінем бе екен құла атын?
Бір шығатын асқарға,
Ең сұлуды алатын?!

Бәз баяғы таныс үн,
Ойнақтайды мың күліп.
Долы бұлақ ағады,
Суретімді сындырып.

Қайран-қайран басқарма,
Кім қызықпас бұл елде!
Қарайтынмын аспанға,
Біздің қолға тиер ме?

Басқармалық бейнемді,
Өшіремін судан жай.
Қиялдаймын кейде енді,
Бригадир бои туғандай.

Қара суды қайғысыз,
Ішеді де «пай-пайлап».
Шыға келер байғұсың,
Бір қнырдан айқайлап.

«Не деп еді үкімет,
Тәйт, бүлдірме ел ішін.
Қаулы, қарар, декрет,
Ойыншық па сен үшін…»

Қарабұлақ ағатын.
Қарабұлақ ағатын.
Қарқ қылып жағ жағын.
Құшағына алатын

Ағатұғын долдана,
Бір сұлу ән айтатын.
Қалқан құлақ сарбала,
Бригадир боп қайтатын!

Осы менің сырым да,
Бақытым да, мұңым да.
Сені таптым шарқ ұрып,
Соны таптым, шынында…

Алу менен қосуды білмей жүрсің, Айнұрым,
Қос кластың түп-түгел тауыстың ғой ай-күнің.

Назаланам, үйретем, жүзге елуді қосамын,
Тәжірибемнің барлығын өз алдыңа тосамын.
Дағдарасың, қарайсың, әлденеге жұтынып,
Әбігерсің, балақан, бір отырып, бір тұрып.

Ұстазына өкпе көп екі қойып тастаған,
Қарауытыш кетеді ойда жоқта баспанам,

Қара танып кетсін деп жұмсап едім біраз күш,
Онсыз да аз уақытымды бөліп едім ылажсын.

Есеп деген жағынан ерте қапсың шалалау,
Саусағыңды көмекке шақыр-шақыр, балам-ау…

Кеш ұшады-ау ұндан жас балапан осалдау,
Ұят екен әлі күн дап-дардай боп қоса алмау!

Жөн екен деп ұғып сен әкпе айту наз айту,
Бәрінен де оп-оңай сияқты еді азайту.

Мына маған қосуды бір-ақ айтты анашым,
Содан кейін көңілім кезді қазақ даласын.

Азайтуды сондай ғып бір ескертті жан анам,
Озып шыға келдім ғой барлық біздің баладан.

Отыз жылды өткердім көкірегім күйленіп,
Төрт амалды алаңсыз мен ертелеу үйреніп,

Ана тілді білем деп мақтанасың маған Сен,
Үлкен мақтан болғанмен, қодырайма оған Сен.

Есеп деген ғажап пән. Қалар ертең парталар,
Ғұмыр бойы қасыңда жүреді ғой төрт амал…

Өзгеретін түрі бар жағдай бүтін, жай бүгін
Көп қуантар деп соған мен қуандым, Айнұрым!

Көңілімде менің, кеудемде менің
Сүгіреті бар досымның.
Тап-таза еді, өр кеуде еді,
Арқалап қалдық тосын мұң.

Көрмедім рас жүргенін қалай,
Соңғы бір менсіз айларда.
Білуші едім күлгенін талай.
Жыр кеші мейрам-тойларда.

Роза- ханым,
Сағынып жүрмін,
Кей кезде артып от тосын,
Сыйлашы маған осынау гүлдің

Қабағы қандай білейін,
Көңілі қандай, білейін,
Төс қалтама сап, сосын, ә,
Үнемі қарай берейін,

Көре алмай қалған досыма…
Ажал- итті сыбап жүрейін
Жалаңдап жиі кіретін
Ақындардың құйттай қосына.

Меніменен тым жиі ойнадыңдар,
Менің үшін көп нәрсе ойладыңдар.
Балалықты әл жетсе қимаушы едім,

Балалықтан мен бүгін айырылсам,
«Бала болма» дегенге қайырылсам.
Айырылып күні ертең жігіттіктің,
Кәріліктің көшіне мойын бұрсам,

Одан айырлып қалмасқа кепілім кім,
Сосын, соусы кім болам, ойлап тұрсам?!

Бала мінез, о, менде қала берсін,
Салиқадан сақилар ала берсін.
Осы менің жүрегім қартаймастан,
Жүретінін лапылдап

дала көрсін.
Несі бар, сан жае кіші бала көрсін,
«Айналайын» дейтұғын ана көрсін.
Еркелікті түсінер аға көрсін.

Нағыз ақын дейтұғын дана көрсін
Қойшы, тəйір, бал мінез қала берсін.

Ата-ананың көре алмаған қызығын,
Біз көрейік дегендердің ыныңын
Тыңламаймым, тыңдағым да келмейді,
Толғануға міндеттіміз біз бүгін!

Қайтармайтын откен кызык есесін,
Далрмын мен көруге де неше сын.
Бұза алмаймын кісіліктің көшесін…

Қиналамын, куам сенің, төңірек,
Мен демалып қойғам жоқ па көбірек?

Уәйімдеймін, қарап қалам таңданып,
Сәл артыңҡау кеткем жоң па паиданып?
Ойланамын, артығырақ тоқпын ба,
Артығырақ күліп қойған жоқпыз ба?

Ата-ананың жүрген жолын жастанып,
Мен қалайша кісі болам мастанып?!
Ата-ананың норе алмаған қызығын,
Біз көрейік дегендердің ызыңын

Тыңдамаймын, Тыңдағым да келмейді,
Толғануға міндеттіміа біз бүтін.
Тас төбемде ойға батып жүзді Күн,

Қайда, қайда біз бет алған бір алыс,
Айналада ұшы-қырсыз ұлан іс,
Біз келгенбіа алу үшін емес-ау,
Жер үстінде болу үшін қуаныш.

Бозбала күн тәрізді,
Табиғаттың бал шағы.
Әрі сұлу, әрі ізгі,
Адамзаттың аңсары,

Келді де көнтем гүл болып,
"Гүлдеңдер" деп жар салды.
Жапырақ байлап қарағай,
Жылтырады тас анық.

Дүние- жас баладай,
Шыға келді жасарып.

Дүние — жас баладай,
Шыға келді жасарып.

Қызыққа еш тоймаған,
Дала жатыр шалкайын,
Көрген, жүрген, айлаған,
Біз бір жасқа қартайдық.

Мәз боп шықтым көшеге,
Сүйрейді арман тек алға.
«Тойла, тойла» десе де,
Ойсыз тойлау болар ма?!

Бәз-баяғы көкте күн,
Ән әдемі, басқа күй.
Мынау сенің коктемін,
Қызылшақа жас сәби!

Сендей едім откен кун,
Шубаш сонда да қалады-ақ,
О, жалауы көктемнің,
Жанып тұрған қызғалдақ!

Балалық өлді,
Бакиға кетті.
Лапылдап сөнді,
Уақыты жетті.

Тасыған судай,
Лепіріп өтті.
Тулай да тулай,
Ұзақ жол шекті

Қоштасқым келмей,
Түрі-ау деп бір күн.
Мен жібермей.
Мәз болыш жүрдім.

Шапкандай тайға,
Еліріп қана.
Қарамай жайға,
Сөйледі бала.

Бальлық өлді,
Бақиға кетті.
Лапылдаш сөнді.
Уақыты жетті.

Еді ғой досым
Көңіл айт бізге.
Сәлемін сосын
Өлеңнен ізде.

Адуын ғасыр ішінде,
Ұғынбау бүгін өте мін.
Қуану, сынау үшін де
Ақынның керек екенін.

Жақсару үшін бәрі де,
Табу да үшін көп дәйек.
Ақындар керек әлі до,
Жүретін ылғи боп бәйек.

Аласа бір антұрған,
Талтүсте атты итімді.
Жап-жас боп неткен салқын қан,
Шошынып ойда жыр тұрды.

Арзандап жүрді сұр күшік,
Шаңдатып жолды шәулеген.
Дүниенің де бұл қызық,
Түн белгісі ед «әу» деген.

Әлсін-әлсін ұйқымды
Кете де берді бөліп ой.
Қайтейін, адам сиқыңды,
Жердің бір төлі өлі ғой.

Тебіреніп менің бөбегім.
Тергегелі тұр тағы.
Үндемей қайтып келемін,
Өзекті ашу жыртады.

Қамқоры оның едім мен,
Сенері оның мен едім,
Адамға көрім көрінген
Үндемей қайтып келемін.

Адамға таңмын мен аса,
Қызғанар жерді жамиғат.
Алуан тірлік болмаса,
Несіне оның табиғат!

Түк те емес маған. Шыңдалғам,
Ортайып сал-сәл қаламын.
Бүлдірді-ау бір оңбаған
Мөп-мөлдір ойын баланың.

Қараңыздаршы, неткен іс,
Еленбейтін жәйт по оса?
Болғанша дүние теп-тегіс,
Болмайды ақын оятпаса.

Жақсару үшін бәрі де,
Табу да үшін көп дәйек.
Ақындар керек алі де,
Жүретін ылғи боп бәйек.

Бөліңіздерші құйттай ой.
Ойланып кәрші, мекенім.
Осының өзі айтты гой,
Әлі ақын керек екенін…

Сен менен сескенбе,
Кеудемнен жел сөз ескенге.
Болашагымнан да қорықпа,
Мен озбаспын елден де,

Сен менен сескенбе,
«Қорқытар, бәлки» дескенге.
Әдеттен ондай аулақпын,
Өмірім бар өзім хош көрген.

Сәзбенен ылғи от өрген,
Сөзбенен ылғи от өрген,
Борышы сәл-сәл өтелген.
Кісімін гой мен де бір,

Сен менен қорықпа,
Ешкімге де жолықпа.
Сағынып шығып ем сендерді,
Осынау сапар жорыққа.

Әбігер боласың неге сен,
Мен - баламын, ел — көсем.
Лайық па еді маған қошамет,
Азамат қой, мынау, ағайын,

Тоқта, сағат, сәл тоқта,
Екеуара бұл шақта.
Сәл сөйлесіп алсақ па?!
Уақыт болып тынымсыз,

Өтті деп біраз мезгілің,
Тырсылдап айтып тұрсың Сен.
Жауынын бүркіп күзгі күн,
Елестей берді, күрсінсем.

Тәйір-ай, тез-тез өтеді,
Бұрынғыдан да, менше, күн.
Өзгерткім келіп кетеді,
Уақыттың өлшемін…

Өзгерсе… тұтас гүлденем,
Жерлерде болам жүрмеген.
Кеудемде өскен өлеңді,
Елге ұсынып үлгерем.

Мынасы қалай, дүние,
Батып барады күн деген.
Қойсақ қайтеді ғұмырды,
Есептеуді ай, күн жылменен??!

Есептесек қайтер ғасырмен,
Тозбайтұғын не бір асылмен?!
Азайып бара жатса да,
Менің басымдағы шашыммен?!

Сағындым Сені,
Лебіне орап жанымның,
Жазып отырмын тілдей хат.
Бақытты етеді мені,

Жануы сенің бағыцның,
Жүруің есен-сәләмат.

Сен болмасаң,
Кім қуантар мол елді,
Жазып өршіл өлеңді.
Сен болмасаң,

Дос сезін тәуір кім айтар,
Көңілімді менің уантар?!

Сен барда әсем күзгі жел,
Қыз даусы деймін жел даусын.
Бақытты ғой біздің ел,
Ел ішінде сен барсың!

Келіппін мен де, біліп шын,
Көрем деп селдей асылды-ай.
Жан досым, өзің жігітсің,
Көктемнің қарлығашындай.

Сен болмасан,
Жетер ме тұмар тым алыс,
Мен үшін теңіз-қуаныш.
Сен болмасан,

Бір күліп қойып өткенге,
Қуана алармыз ба көктемде
Ренжіпсің бір танысқа,
Ұқпаса, шыда, амал не?!

Сен қадірле, алыспа,
Басқа да танысу табам деп,

Ренжіме, досым,
Ренжіме оған өлердей,
Хатыңнан кештім өкпе-наз.
Ренжіме, досым,

Дүние тұрсын көнермей,
Онсыз да мынау көктем аз.

Бір қуаныш әкелетін сегізінші март маған,
Әндерімді тауысатын, соған дейін жаттаған…

Сол мартымыз дәл бүгін әп-әсем боп келіп тұр,
Жайлауынан кеудемнің жалт қарады елік-жыр.

Төгіледі ызғарсыз күлкілердей ақша қар,
Апайларға қарайды ауық-ауық жас жанар.

Ашып жатыр ағайлар сөзбен мәз ғып ортаңды.
Жеңгеміздей кеп-кеше, желек киген шампанды.

Даламыздың бақытын мейірім ғып бастаған,
Сол даланы кернеп тұр ана жайлы асқақ ән.

Бозбалалар иілмей бүгін қалай жүрсің жай,
«Мейрамым» деп нық отыр бойжеткендер қымсынбай.

"Құттықтаймын!" деп жазды бір қомданып қырғиша,
Қыз балаға, япырау, пионерім Нұрғиса.

Түрегелдім мен сонда кеуде кернеп бір жалын,
Құттықтауға өлеңмен байтақ әлем қыздарын.

Еске алдым әуелі ең жанашыр адамды
Қайта оралмас сапарға шығып кеткен анамды.

Жаз айындай жарылқап жадыратқан жүзімді,
Құттықтаймын, туған ел, өзің қосқан қызыңды,

Тілеп жүрген тынымсыз менің ғұмыр жасымды,
Құттықтаймын содан соң үш құттай қарындасымды.

Тілеуші едім ішімнен елге көрік болғанын,
«Жақсы бол» деп қызымның және алайын қолдарын.

Шай құйып ап шалқытып екі қызыл көз неге,
«Мейрамың» деп берейін тоқсандағы әжеме,

О, қадірлі дүнием, жарық дүние, мұз-жалын,
Құттықтаймын тұп-тұтас туған жердің қыздарын.

Жоғалтпағай жар берген саусақтары түзігін.
Естикші үнемі «ау» дейтұғын біз үшінү

Ақын айтып арындап тау өзендей асып тік,
Жасай бергей мөңгілік жер үстінде ғашықтық!…

Бір қуаныш әкелетін сегізінші март маған,
Әндерімді тауысатын, соған дейін жаттаған…

Көктем айы төбеде, қуды қыстың ызғарын,
Құттықтаймын желпініп байтақ әлем қыздарын.

Ұл, қыздар, мен сені қөктем бе деп қаламын,
Ақындығың оңыңнан өтем бе деп қаламын.

Сен себебі маңгілік жат болмайтын көңілсін,
Сеп себебі мәңгілік жат болмайтын өмірсіц.

Есен тұрса дүние, қисаймаса жағалар,
Арқаларың сендердің емес екен аналар?!

«Бейбітшілік керек" деп көк аспаннан төнер шын,
Ару қыздар тәрізді-ақ ақ қанатты көгершін.

Таңның күліп атқаны сендерге ұқсас, қыздарау,
Күн бұлдана батқаны сендерге ұқсас қыздар-ау?!

Төбедегі жымындап ғашық еткен жұлдыздар.
Әлімсақтан айтылса теңеуі де сен, қыздар!

Кыз атымен білген біз біз қазақтар мұңды не,
Сондықтан да қыз болсын деп жүргенбіз Күнді де.

Ғашық болдық ынтаға, ізінен де қайымға,
Талайымыз қол создық қыз екен деп Айды да?!

Айдалада мөп-мөлдір кәусар сұлы бұлақты,
Қыз бұрымы екен деп атау бізге ұнапты.

Мынау дүние сендерсіз мұз-мұхиттай ызбарлы,
Сен аман бол, әлемнің ақ көгершін қыздары!

Ақ жауындай алапат гүл өсірген ақ сезім,
Кеудемізде өсірді дәл осындай март сөзін.

Болсын мәңгі махаббат, бақыт бақша, тіршілік,
Деп сіздерге етемін, о, перизат, құлшылық!

Тым асығыс жауды қар,
Сәуле түтеп, ұшты нұр.
Тарта берді тау мұнар,
Аппақ болды үсті бір.

Торғай шулап жүрді көп,
Бұтақтарға таласа.
Құйттай боран тұрды кеп,
Қанаттарын сабаса.

Аңшы аңсады қан сонар,
Бір алысқа тұр қарап…
Жымиғандай шыршалар,
Ақша қарды арқалап.

Куә болдым бүгін Мен,
Бір қуантты тау ішін,
Алақайлап жүгірген
Аппақ қардың дауысы.

Аппақ шыңды көрем мен,
Тұрса да үнсіз ол-дағы,
Бір бақытқа бөленген,
Өзімізден аумады.

Жауа берді, қарашы,
Неткен әсем, дәрі қыс.
Аспан мен тау арасын,
Түгел алдысағыныш.

Балапаным, балдырғаным, қанатым,
Сен туғанда дүние ағарып таң атты,
Шаңырақты жалғыз көтеру ауыр деп,

Сәбит үшін балдай бала жаратты!
Көптің бірі көрінгенмен тоққа бұл,
Жалғыз ұлдай
айналасы жоққа бұл.

Бағлан деп қойдым сенің атыңды,
Айналайын, пионер бол, соқ дабыл.

Жүгір, жүгір, туған жердіц барын біл,
Ұзақ ғұмыр өзі бейне жарым жыл.
Әділеттің сарбазы боп аралас,
Арпалысып

Күркіреген көк өзенді көресің,
Кәрі таудың бауырынан өресің.
Сынық шөпке зиян етпе, өтінем
"Бағланның жүрген жері-ай» демесін.

Байтақ жерде балбыраған бала кеп,
Бәріңізге жүрер жер көп, дала көп.
Ағайын көр, асыл зат көп, адам көркі,
Күліп-ойна інісі боп, аға боп.

Жалғыздықты сезінбен деп буғам бел,
Мені талай алай-дулей қуған жел.
Сен туған жер ғажайып қой, Бағлан,
Нұрпейіс Байғанин туған жер!

Бастау айттым мен албырап аққа бір,
Қуанышым шүпілдеген шақта бұл.
Қызыл жалау, қызық ұлым бола гөр,
Сен туған күн — жиырма алтыншы Октябрь!

Дауылдың бойы көк толқын,
Көк аунап түскен бейне бір,
Еді ғой, еді, о, шырақ?!
Есімде қалған көп көркің,

Сұрайтын еді кейде жыр,
Ол күндер қайда, Көкбұлақ?!

Жамырап құйттай бала күн,
бар қуаныш, бар кінәм,
Көтеріп Дауыл алабын,
шықпайсың неге алдымнан?!

Қызық думан, жас кіші,
Желбіреп жүрген жер мынау?!
Қазіргі шағым басқа өмір,
Баска бір шақтам келдім-ау?!

Болатын үлкен қыр жақта,
Тұратын мектеп —- бай мекен.
Жатыр ма үнсіа құндақта.
Сондағы тоғай қайда екен?!

Күндерде қызу біздің мол,
Жүгірген желді қайырып.
Кететін қызық ұзын жол,
Жайылмаға қарай жайылып.

Ойнаушы ек, жанды алу жоқ,
Көңілде титтей жоқ уәйім.
Еститіп ек таяу деп,
Көздігараның тоғайын.

O, Дауыл,
жылға мінгізіп
Жібердің. Дедің: тойласын.
Ілгері сүйреп жүр қызық,

Дауылда қалған жүгіріп,
Төрт жасар шағым қайдасың?!

Кеп тұрмын саған: Әжем жоқ,
Жеңешем де кетті соңынан.
«Өстің гой, қой, майы деген боп,
Қалдырмады жұрт жолымнан?

Шашылған Сенде жас айым,
Көз көрген кәрі, сен бауыр.
Сағынышымды басайын,
Түрайын біраз, о Дауыл…

Қалай ақын болдың Сен дегендерге,
Әлі жауап бере алмай келем мен де.
Акын болу дегеннің бар себебі,
Тұрған жоқ па екен сол өлеңдерде.

Бәрі, бәрі басталған бала күннен,
Бала күннен бүтінге ала кіргем.
Жарықты бірінші рет көргендіктен,
Басталғанын кең байтақ дала білген.

Көрдің бе, қызыл әскер баласы деп,
Әжесінің кішкентай панасы деп.
Жігіт болып қалды ғой қарашы деп,
Сөйлейтүғын еді ғой бәрі, бәрі,

Көктемелер мен көрген қызық еді,
Әдемісін гүлдердің үзіп едім.
Кең далада торғайдай ой қалықтап.
Мәз-майрам боп бейне бір жүзіп едім.

Бәрі, бәрі сол сәттің қызық еді,
Ең сүйікті жаңбырлы күзім еді.
Атышулы ақ боран қызықтырған,
Аппақ қарға сан сурет сызып едім.

Балалық деген дәурен сол екен ғой,
Бәрі маған ғажайып ізім еді.

Бала едім-ау қуаныш мол еді ғой,
Ел-жұртым құшағына бөледі ғой.
Бақытсызды бақытты ғып тұрған шақта,
Ақын болмасқа амалым жоқ еді ғой.

Өмірде талай-талай іздер болды,
Талай-талай жауынды күздер болды.
Баяғы мейірімнің молшылығын
Әркімнен іздейтұғын кездер болды.

Талай ардақ ғұмырын арнады гой,
Болашаққа бүгіннен жалғады ой.
Күрес деген алаңға шыққандықтан,
Ақын болмасқа еш амал қалмады ғой.

Осы ақынды сүйемін мен.
Осы ақынды қадірлеймін.
Өлең ол шақ тілегім ед,
Уәйімім де сол қазір менің.

Жүретұғын көріне көп,
Тұтатұғын жырды ардақ.
Қалың қазақ еліне кеп,
Өлең оқып тұрды қалмақ.

Күттік осы кезді су күн,
Тірі қалмақ көрмеген ем.
«Қалмақ» деген сөзді бұрын,
Айтатұғын елдегі өлең.

Үнсіз тұрды мықты әлгі,
Қысық көзге жас үймелеп.
Орамалмен сүртті-дағы,
Сөйлеп кетті таси кенет.

"Кешір, халқым, кешші маған,
Ата-баба күнәларын.
Жақсы шығар жасырмаған,
Сол үшін ғой жылағанын?!"

Содан әрі гүрілдеді,
Гүрілдеді жаңа өлең.
Қайран ақын бұ күндері,
Құшақтасты даламенен.

Мен де білем даламызда,
«Қалмақ қырған» дегендерді.
Бабалардан бабамызға,

Дуылдады қалың қауым,
«Ақын екен!» деді бәрі.
Дуылдады қалың қауым,
«Ақын екен!» деді бәрі.

Ұмытқандай ұлы Дала,
Енбесе ұят кейпіне түк:
Ішімізден сол арада,
«Ақын екен!» дейтін едік.

Осы ақынды сүйемін мен,
Осы ақынды қадірлеймін.
Өлең ол шақ тілегім ед,
Уәйімім де сол қазір менің.

Анам Қылаң Тәжіғұл
қызына ескерткіш

Айырылып қалдым Анамнан,
Айырылып қалдым Анамнан,
Қол бұлғап өтті көп арман.
Жан ұшырып едім жүгіре,

«Садақа - деп ем қара орман!
Уәйімсіз, ойсыз жүргенде,
Жоғалтып алдым бір демде.
Амал не, пендешілікпен,

Қос жанарым тұман-ды,
Көріп тұрмын, шын алды.
«Айналайын» атты сөз өлді,
Ағар бұлағым суалды.

Жан еді, асыл Ана еді,
Ол барда, бәрі бар еді.
Дегізбеймін «жетім» дейтұғын
Жетім дей беріндер ал енді.

Жалғыз ем, жарты ем оған Мен,
Жасымнан бақты тұмар мен.
Көңілі тоқтау боп өссем,
Сірә, мен ақын болар ма ем?!

Ұмытқан жоқпын әлі Мен,
Өзінің әлсіз жанымен,
«Сенгішсің-ау жұртка» дегені,
Ой салып кетті бәрінен.

Үмытқан жоқпын әлі Мен,
Өзінің жұқа жанымен,
"Жақсысың, балам» дегені,
Ой салып кетті бәрінен.

Сонан соң оңып түсім де,
Отырдым ауыр пішінде.
Сенімдірен жүру үшін де,
Қайтейін —- дедім жан ана,

Тоқтады анам, тоқтадық,
«Әрине, солай» деп қалып.
Айтпады маған басқа түк,

Мінекей, айттым өткенін,
Өзге көп сөзім жоқ менің.
О, адамдар, жеткіздім,
Ортаңа тастап кеткенін.

Жарлы боп қалдым, жігіттер,
Түгім де жоқтау қай бір күн.
Есітіп кел, біліп кел,
Мен анамнан айырылдым.

Жолға шықсам жорытып,
Аңсатты қайтар кез мені…
Жүретін еді-ау ол күтіп,
Күтуі оның өзге еді.