Айдарбаев Алик Серікұлы –
алқа төрағасы, Маңғыстау облысының әкімі.
Әріп Ғалым Бисембіұлы –
алқа төрағасының орынбасары,

Қазақстан Жазушылар одағы облыстық
филиалының директоры

Тұрғараев Бекет Тұрғараұлы–
облыс әкімінің кеңесшісі,
заң ғылымының докторы,
Өтегенов Айтуар Оспанұлы

(кітапты құрастырушы,
жауапты шығарушы-редактор),
Қосбармақ Рахат Құсайынұлы
(жауапты редактор),

Мыңжас Темір Мыңжасұлы
(ақын)

Маңғыстау, неткен шексіз ұлы ұғым ең,
Төсіңнен нәріңді емген бір ұлың ем.
Бесіктен белім кетпей шырылдадым,

Қыр асқан құба белден құлының ем.
Толғаған тоқсан ауыз толғауыңды,

Маңғыстау – ұраным ең, ұрығым ең,
Жалғасқан асылдардың сынығымен.
Ауылдан алыс кеттім қала кезіп,
Асау мен ардалардың қылығымен!

Ұстанып елдік ерен сезімді алға,
Ұстанып ұлттық рух, төзімді алға,
Шыңдардың шарықтармын шырқауында,
Туған жер, о киелім, Өзің барда!!!

Еліңді сүй!
Еліңді сүй!
Сүй еліңді!
Сезім-шың!

Ел дегенде ет-бауырың езілсін.
Ел дегенде көкірегің сөгіліп,
Ел дегенде қаныңды ойла өзіңнің.

Ел дегенде өзегіңді өрт шалып,
Тұрсын дәйім от-жанарың шоқтанып.
Ел дегенде ұйқың қашып елегзіп,
Елмен бірге қуана біл шаттанып.

Елмен бірге заман жүгін мойынға іл,
Өле-өлгенше ел-жұртыңа қайыр қыл.
Қара нардай көтеруге ауырды,
Елің үшін жан беруге дайын тұр!

Ел дегенде асау жүрек ұрғылап,
Шыбын жаның тұрсын сенің шырқырап!
Туған Отан – абыз Атаң, тұғырың,
Ғазиз Анаң –сарқылмайтын шымбұлақ..

Сенің Елің, менің Елім – байтағым,
Байтақ Дала- әз әулие, әйбатым.
Бар әлемді құшағына сидырып,
Бауыр басар қасиетін байқадым.

Еліңді сүй, сүй еліңді, есті ұлан,
Қия-көкке бастайсың сен жас қыран!
Елін сүйген елге қызмет жасамақ,
Елді сүю – баршамызға басты ұран!

Ең сұлу әйел
Жәйлап қана салып көр жанар ұшын,
Болмысы оның тым бөлек, дара мүсін.
Жер бетіне тіршілік таратушы,

Жүрісі де өзгеше, қылығы да,
Түсіне гөр жан сырын шын ұғына.
Кеудесінде күмбірлеп әлди-әні,
Балбұлақтың ұқсайды тұнығына.

Бөлек оның көзінің қарасы да,
Күн сәулесі құйылған санасына.
Ұлылық пен мейірім ұялаған –

Бар пендеден мен оны даралаймын,
Көзге кірбің ілгенін қаламаймын.
Одан асыл, одан пәк тіршілік –пәс,
Еш әйелді оған тең баламаймын.

Жер бетінде сұлу жоқ одан асқан,
Бұл әйелдің бейнесі дара-дастан.
Дәуірлердің қарамай ауырына,
Жаратушы ұрпақты сан алмасқан.

Одан мүлде көрмедім мықты әйелді,
Сақтай білген жалауын жықпай елді.
Білесің бе сен оны, білесің бе,
Адам сыйлар өмірге Жүкті Әйелді?!

Ата Заң
Туған Ел- бақытымның бұлағындай,
Жүректен тұра алар ма жыр ағылмай.
Айналған өмірімнің өрнегіне –

Туған Ел – шырқау биік шынарымдай,
Келеді қалықтағым қыранындай!
Мәңгілік киелімдей қастер тұтар –
Ата Заң – мойынға ілер тұмарымдай.

Мен де бір жарқылдаймын шырағындай.
Айнымас адалдықтың туы сынды-
Ата Заң –елдігімнің Құранындай!

Туған Ел – табан таймас тұғырымдай,
Шаншылсам шаңыраққа уығындай!
Апарар адамзаттық ұлы көшке –
Ата Заң – қазағымның РУХындай!

Тойға шашу
Қасиетті қара шаңырақ –Форт-Шевченко(Ақкетік)
шаһарының 150 жылдығына

Бабам да сенсің, Кетігім, данам да сенсің,
Байтағым бүкіл нәр алған анам да сенсің.
Болмысың бөлек жаралған, баһадүр қалам,
Бозарып жатқан даңғайыр даламдай кеңсің.

Бақ құсың қайта оралды басыңа қонып,
Бақытыңменен, бағзы өңір, асыға жолық.
Барша жұрт бүгін баса алмай көңіл аптығын,
Балбұлақ сезім бүлкілдер тасына, толып.

Берекет берген керемет бесігім менің,
Бар әлем білген киелі есігім-төрім,
Болашақ бүтін ұрпақтар баяны болар –
Бас қалам, мәңгі жаңғырар есімің сенің!

Бұла күш бойды кернейді тойыңды көріп,
Барады тағдыр-тарихың ойымды бөліп.
Бұл жерден өзі нешебір нарларың өткен-
Батыр да ақын, сұңғыла, зайырлы болып.

Бұл жерде діңі қаланды қамалдың ескі,
Беделі, бағы байырғы қаламның өсті.
Басқаға бермей намысын Бекеттің–елдің,
Біртуар ерлер күн кешкен саналы, есті.

Білемін бәрін:өткенді, өлкемді нұрлы,
Бәтуалы шалдар болжаған ертеңгі күнді.
Базарлы болған шағыңда Кетігім-Фортым,
Біз шалқып-тасып төгеміз желкенді жырды.

Бола бер дейді туған ел шашуын шашып,
Бусанып бойың барады құшағыңды ашып...
Бұрқырап жатқан көкшулан арқырап айдын,
Бәріміз бірдей күркіреп күш алып-тасып:

Биігің – заңғар
қараймыз Қаратауыңа,
Бауырыңнан өнген балаңдай әр отауыңа.
Бейкүнә сәби секілді аялай күткен-

Болатын демеу қашанда нақ сүйенерім,
Бір аунап қалған болар-ау әулиелерім.
Бәріңе айтар, ағайын, ақ тілек жауын,
Бірлікке бізді бастайды бар киелерім.

Берекелі іске бас болған ту ұстарларым,
Білегі бірге, жүрегі ұғысқан халқым.
Бүгінгі Кетік қаламның жүз елу жасы-
Баршаға құт боп дарысын, туысқандарым!

Әулие тіл
Ойламан өшеді деп тілім менің,
Ана тіл - әулие тіл – Пірім менің!
Мың мәрте басымды иіп жүгінетін,

Тағдырдың көрсем де сан тар заманын,
Жараспас жасық жандай зарлағаным.
Түркінің туын тіктер Қазақпыз біз,
Тілімен кестелеген арман-әнін.

Атса да таңдар талай мұнарланып,
Танытты тарландарым қыран қалып.
Атақты арыстарым арқасында
Ана тіл бүлінбеді шұбарланып.

Ана тіл – қазақ тілім, арқаландым,
Көздегі кіреукедей тарқаған мұң.
Ананың ақ сүтіндей аялаумен-
Енді оған қорған болғай барша халқым.

Беу, досым, безенейік тілді бүгін,
Ана тіл – рухы ата күлдігінің!

Қазақша сөйлескені қос қазақтың
Белгісі бірлігі мен тірлігінің.

Көзіме іркілген шық жас емес пе,
Қайран тіл, көңіл-күйің пәс емес пе?
Киелей алмаса елім қадір тұтып,
Қарабет болу нағыз осы емес пе?

Қайрайық, намыс отын үрлейікші,
Қысылмай, қамсыз қалып жүрмейікші.
Қастерлей білмесек біз ана тілін,
Қазақ боп босқа ғұмыр сүрмейікші!

Бас ию
Төлі едім шалқар қоныс, иен даланың,
Көзіме оттай ыстық кең алабым.
Бас ием киемдейін Көк Тәңірге,

Сол Дала бағын берген, жалын берген,
Бойыма отты намыс, дарын берген.
Бас ием қасиетті бабаларға,
Қан төгіп, сол жер үшін жанын берген.

Жүректе ағыл-тегіл жатыр ағын,
Жүректе жолбарыстай батыл арын.
Бас ием Бекет атам аруағына,
Бас ием әулиелі өр топырағым!

Бас ием Қазақ деген ұлтыма мен,
Бас ием текті тайпа-жұртыма мен.
Таныған Адайымды алты алаш,
Таныған Маңғыстауды бүкіл әлем!

Қазақтың қаны бірге, туыс бәрі,
Туған жер – туған елдің ту ұстары.
Маңғыстау – Қазақстан донорындай,
Маңғыстау – ұстарадай уыстағы.

Бас ием бөлек бітім, нар қылыққа,
Бас ием көшелілік, арлылыққа.
Бас ием Отан деген ұлы сезім,
Құлақта тұрар мәңгі жаңғырыққа.

Көңілім қимас досқа шын құлаған,
Шыбын жан шындық іздеп шырқыраған.
Ханның да қаһарынан қаймықпаймын,
Халқымның алдында ал құлдық ұрам!

Толқындай тербелтеді жанымды жыр,
Тірегім әке – асқар шың, алып тұғыр!
Бас ием мың-сан мәрте анашыма,
Сыйлаған шексіз бақыт – жарық ғұмыр!

Туған ел
Сүйер болсам қалай Күнді – жарықты,
Сүйем сондай Қазақ деген халықты.
Тумысынан жаратылған тұлпар боп,

Қазақ деген қанды халық, ер халық,
Ұсақтықтан аулақ жүрер арланып.
Пасықтықтан бөлек оның ауылы,
Жасықтықтан жалы биік нар халық.

Қазақпын деп мақтанамын мен дәйім,
Барша әлемге жазық менің маңдайым.
Қазағымның жүрісі сол арқайын,
Қаралыққа жаны бір жат жандайын.

Қазақпын деп мақтанамын төс керіп,
Жалпақ жұртты тума-туыс, дос көріп.
Ақ көңілін ашық жайған халықпыз,
Қазағыма кім шыға алмақ өштеніп?!

Біз – қазақпыз, бөлінбеген іргеміз,
Үш бірдей Жүз – мәңгі-бақи біргеміз.
Қара халық табысады қашанда,
Қанымызда болғаннан соң бір негіз.

Қазақпын деп мақтанамын әманда,
Бірге болсақ, алынар сан қамал да.
Хандар өтер, халық қалар жоғалмай,
Менің мынау даңғайыр кең даламда!

Бабалардың қозғар болсам ерлігін,
Жырлар едім тоқтамастан кемді-күн!
Бүгін менің қайта келді теңдігім,

Алға қояр арман-мақсат ендігі –
Қазаққа тән қасиетім, елдігім!

Тәңір-әмір тал-ғұмыр сый еткелі,
Тағдырыма болғам жоқ жиі өкпелі.
Тар жол, тайғақ кешулер талайында
Тылсым-әлем, әз-ғалам сүйеп мені.

Жүрегіме күмбірлі күй еккені,
Таусылғанша жанымның тиек-демі,
Періштелер аулына қоңсы қондым...
...Жындар бір күн қоршалап, иектеді...

Көз алдымда дөңгелер елес беріп,
Әзәзіл боп арбайды кеңес беріп...
Ақыныңды ол қалғандай абайламай
Ар, Намыстан жаралған егеске нық.

Жол кессе де үрікпес қара мысық,
Тірлікте бір тартпаған сана сұлық,
Ақынменен алыспақ кер ниетте,
Адалдықты пір тұтқан, адамшылық.

...Пойыз, купе, тағдырдың сыны бүгін
Түсті басқа ілініп құрығы-мұң...
Кеттім ұшып құлдилап төмен қарай
Жын қуам деп түйілген жұдырығым...

Кетті қирап... тас-талқан... қабырғам үш...
Баратқандай таусылып жанымда күш...
Жан-жағымнан қаумалап бауыр, келін,
Шақырады қол бұлғап Сабыр, Намыс...

...Жиырма бес күн жаттым-ау төсек тартып,
Қозғала алмай, бір жақпен, төсек батып...
Қабырғаның ойладым жайын терең,
Жабықпадым, мұңланып, жас ақтарып...

«Ех!» деп терең күрсіндім көкіректен,
Есіл ерге бола алмас өмір өктем,
Шабар едім баяғы батырларша,
Жын-шайтанды қумаққа төңіректен...

Бас айналған, ес танған қоғам көрдім,
Жолдан тайған «жемді ауыз» адам көрдім.
Теңселеді дүние, іріп-шіріп...
...Ертеңіне елімнің алаң болдым...

Үзілгендей өңеште жұлын-үнім,
Үздігеді бейшара құлын-үнім...
Ертең үшін қасқайып тұра алмаймыз,
Ер дегенің «сүйектің құлы» Бүгін.

Өзді-өзімнен күйінем осындайда,
(Жүрегімде, дей берем, жасын ойна!)
Жан менен Ар, Абырой асқақ болсын,
Сырқыраған сынық бұл басылмай ма?

...Ежелгі Еренқабырға түседі еске,
Қытайдың қорғаны да осы емес пе.
Қабырға қалқаныңдай, семсеріңдей,
Қабырға тұнып тұрған жыр емес пе?

Жалаңаш – қабырғасыз жүрегің де,
Жалаңаш – өкпе, бауыр, бүйрегің де.
Жалаңаш - ішек-қарын, өт, ұйқы без,
Қабырғаң –қорғаушың да, тірегің де.

Еремін ерен ойдың жетегіне,
Пәлсапа пәтуалы өте, міне.
Кеңеспей қабырғаңмен іс қылмайсың,
Бойласақ ұлы өмірдің өзегіне.

Бойласақ өзегіне ұлы ағымның-
Жазылар тән жарасы бұл ақынның.
Жанымның жаралары жазылса ғой,
Ел деген өрен едім мұратым мың.

Ел десе жан-әлемнің қозғап шерін,
Адасқан боз ботадай боздар едім.
Баяғы Қорқыт бабам секілденіп,
Тереңнен шер-шеменді қозғар едім...

Беу, халқым, жазып па едің тынысыңды,
Бол аман, шайқап алмай ырысыңды.
Сүймейді сұңқар- уақыт құнысуды,
Заманның күн кешуді құлы сынды.

От беріп елдік, ерлік сезімге енді,
Сілкінер түнгі ұйқыңнан кезің келді!
Арғымаққа шақ келді алмастырар-
Төзім деген төзгісіз боз інгенді!

Қабырғасыз ел – күшсіз-ғаріп болар,
Қабырғасы елімнің – халық болар.
Қабырғамен санасса хан-төрелер,
Қабырғалы ел қанатты, алып болар!

...Мен осынау ұстанам өсиетті,
Ел дегенде кеулейді жас иекті...
Қазақ үшін, ағайын, Ел менен Жер,
Қабырғадай бүтіндік қасиетті!

Әр істе, достым, болғай-ды санада түйін,
Санаң бір болса, түркілік санаңа сиын!
Тәңір деп көкке қарайды Құдайдың құлы,
Тәңірдей көріп баһадүр бабаңа сиын.

Бөгдеге бодан делқұлы санадан арыл,
Ақ жүрегіңмен әрдайым Аллаға жарыл.
Көкірегіңе кір жұқса, көңілің –соқыр,
Мәңгүрттік ғұмыр кешкенге – дүние-ғапыл.

Ақыл мен сезім үйлессе үрейің болмас,
Періште жанды пендеге Құдайың жолдас.
Шабыт та қонар бойыңа самғауға биік,
Қырандай қиял қалықтап қанатың талмас.

Көңілің қуыс тартпасын сиынар жатқа,
Түркілік санаң сүйресін бұйырар баққа.
«Қазағым!» деген текті ұлан, Қазаққа сиын,
Қаныңды қозғап, қайралып, сілкінер шақта!

Сиыну үшін түйе біл санаға түйін,
Қастерлі баба-дәстүрді санама қиын.
Көк Тәңір менен Көк Бөрі айбарың болып,
Көсіліп жатқан киелі Далаңа сиын!

Үш жүз алпыс әулие,
Пайғамбар соңы,
Пірлердің Пірі,
Кие –

Аруақ –
Бекетке сиын!!!

Жапония.
Токио.
Қараңғы түн...
Көңіл дертті...

Шақта бір алар тыным.
Дөңбекшіп ұлы жүрек қарс айрылып,
Жанарға кешкі ымырттай жамалды мұң...

«Апырай,
Тұрған жоқ ем жас алғалы,
Адамның күйінгенде босар жаны.
Жапондар!

Жүз он миллион халық екен,
Өмірде мұндай елдің жоқ арманы.

Қазағым, беу, қазағым, қайран елім,
Көсілген кең жазира байтақ елім.
Кең даланы көмкерген баяғыда,
Көктүрігім, қазағым қайда менің?!

Шексіз, шетсіз аймақты қанжығаңа ап,
Күн кештің тарихыңда қанды қасап.
Бодандықтың түрілмей бет пердесі,
Бақытыңа жетер ме ең мәңгі жасап?!

Беу, қазағым,
Еншің ед ұлы Дала,
Кеңдік қана сиятын ұғымыңа.
Қыршынынан қиылып қандастарым,

Ату, асу, аштық пен арандату,
Ашты аранын қазаққа заман қату.

Азаттықтың жолында алысқандар,
Шейіт кетті жұтқандай зәһардан у.

Қалтарыста қалды да нақ дұшпаны,
Қазақ пенен қазақтың аңдысқаны,
Жаудай көріп, көрсетіп бірін-бірі,
Тап-тап болып күресіп, тартысқаны.

Бірте-бірте айрылып еркінен,
Қойдай болып бөрлікті бөрі тиген.
Боз ботадай боздайды бір ұланың,
Жүрегімен, жанымен сені сүйген!.»

...Таңғасалым...
Мұхаң ғой жүгінері,
Кірген-ді ішке жазушы інілері.
Ғұламаның кейпіне көз салған-ды,

Қарай берді...
Бәрі де түсіне алмай,
Үңіледі ұстаздың жүзін барлай..

Дәл осындай көкейде сұрақ тұрды,
Қаламгерлер Мұхаңа құлақ түрді.
Өзіне-өзі жауабын қайтарарда,
Ұлттық тұлға күйзеле жылап тұрды:

Тәуелсіздік, жер мен тіл – арман-бағың.
Қазақ қашан болады жүз миллион,
Кім көреді қазақтың зор болғанын?!

Қадалды ма дерт боп бұл өзегіне,
Келешекті жүрегі сезеді ме,
Шер-шеменнен ақыры айыға алмай,
Шекті сапар ғайыптың өзеніне...

Ұлы өмірдің жүзгенде өзенімен,
Көлденеңдер көк сағым кезегімен...
Өнбойыңды аулақ тарт ең әуелі

Өтірік пен өсектің өзегінен!
Биік бол!

Тамыр тартса туған жер төсегінен,
Текті жанның бола алмас меселі кем.
Аулақ ұста бойыңды, аулақ ұста,
Қара басты ойлаудың кеселінен!

Басталады ұлы Отан отбасынан,
Ұлы өмірдің айрылма олжасынан.
Туған елді жұлдызды көкке сүйре,
Қамыт кимей надандық ноқтасынан.

Сүрсек сайран ғұмырды өрнегімен,
Адам көктей алады еңбегімен.
Кісіліктің күш алып шеңберінен,
Күншілдіктің қашалық шеңгелінен!

Болсын десең, жүзім шат, ғұмырым ән,
Табыла біл шындықтың шығырынан.

Бет-жүзіне қарамай ақиқатты айт,
Бос мақтанның қаша біл құрығынан.
Биік бол!

Көшелі істің табылып байтағынан,
Кішіліктің көрінсең ойпаңынан,
Жан баласын өмірде жамандама,
Әлдекімнің аман жүр айтағынан.

Тіршіліктің жерініп ұсағынан,
Табыла біл кеңдіктің құшағынан.
Болсын десең абырой ұзағынан,
Жағымпаздық аулақ жүр тұзағынан.

Қаралықтың қара үзіп қоршауынан,
Жемқорлықтың жүр аулақ жемсауынан.
Ала жібін аттама өзге жанның,
Тоңмойындық бол аулақ құрсауынан!

Парасатқа суарып тірлігіңді,
Пайымменен сүре біл бұл ғұмырды.
Өмір деген өткінші дүниеде
Абыроймен алып жүр шылбырыңды!

Ел үшін,
Сәл де болса жалғасам деп қол ұшын.
Ей, бауырым, сен де маған қолың соз,
Жырларыма құлағың түр ол үшін.

Қас-Сақтар,
Туған жерін қорғапты ғой қас қақпай.
Кең даланы ұрпағына сый еткен –
Баба даңқы бермек мәңгі асқақтай.

Көкбайрақты желбіретіп, Ту ұста,
Тығылма сен тышқаншылап қуысқа.
Көкбөріге сиынған ер қорықпас-
Тәуелсіздік тұрған кезде уыста.

Білесің бе, Көк Түріктің Дабысын,
Тұлпарының оқыранып тұяқ қағысын.
Жалпақ әлем жалтақ-жалтақ еткен кез,
Батыр бабам қорғап елдің намысын.

Тумысында тұғырлы, тұрпаты өктем,
Кең даланы жайлаған Ғұндар өткен.
Тоныкөк, Білге қаған, ер Едіге,
Тоқтамыс, Темір сынды шыңдар өткен.

Білесің бе, кәр төксе қаһарланып,
Бабам менің баһадүр атанды анық.

Қарасаңшы көсілген кең далаға,
Мұндай байтақ бар ма екен жаһанда алып.

Құлағың түр, ал енді сара сөзге,
Сара сөз бе, білгенге дара сөз бе,
Менің сөзім арналар бар қазаққа,
Болсын мейлі жырларым дала кезбе.

Шерлі сөзім шығар-ау шақарланып,
Менде де бар бабамдай қатаң қалып.
Беу, қазағым, мықты бол өзіңе енді,
Босбелбеу боп, сор кешпей жаһанданып.

Құл болады құл-сана шылауға ерген,
Тұл болады құр дала тонау көрген.
Құрығында кетпейді құтырғанның
Ащы-тұщы бір татқан ұлан-елмен.

Түрлі зәрін төксе де жаһан мейлі,
Қауіп-қатер, төнсе де қаһар мейлі,
Қазақ жерін қорғайтын қазақ керек,
Қазақ елін қорғайтын қазақ керек,

Қазақ басы бір болса азат дейді,
Бірліксіз ел тірліксіз, мазақ дейді...

Білесің бе, беу ұлан, ғалам сырын,
Ең әуелі пайымда бабаң сырын:
Жаһандану жаңғақтай жалт береді,
Қасиеттей білсең сен Далаң сырын.

Дала сыры- елдіктің ерен жыры,
Тектіліктің қаныңда тереңдігі.
Бекем болсаң анаңның тіліне сен,
Ұлтжандылық болмыстың кемелдігі.

Бабаң сенің сор емес-Рухты Ел,
Сен, ендеше, қарағым, уықты кер.
Шаңырақты ұстайтын мұрагерім,
Тумысыңнан жігерлі, уытты кел.

Бұзылмасын уласа өр санаң ніл,
Туған ел деп күнбе-күн бусана біл.
Жаһандану – жын-кұйын секілді ғой,
Қарсы келсе, қағынтып су шаша біл.

Айтқанымды әсте бір қате көрме,
Жүрегіңді қыздырсам отты өлеңге!
Бабам-Қазақ оздырып арғымағын,
Бой бермейік жаһан мен жат әлемге!

...Адам іспен танытар мәрт екенін,
Мен де сынбас өмірде қарт еменің.
Жарым келіп тіл қатты анадайдан,
«Көрейін деп, мен енді «Мәртебелім!»

не дегенің,
Мәртебелің-мен болам
Ерен ерің...

...Үнім өшті.
Алайда, ойым алаң,
Мұндай күйден қалай мен тойына алам?
Түрік, қытай, кәрістің фильмдері,

Жалаңаш қыз, жын-ойнақ, кесірлі ісі,
СПИД, секс, жауыздық, есірткісі...
Жаһандану сілкіне секіріп тұр,
Жағадан ап Уақыттың екіндісі!

Қуат алған даңғайыр даласынан,
Баба Даусы саңқылдап санасынан,
Беу, қазағым, ақының үн қатады,
Жаһанданбай жаһанға тіл қатады,

немесе баба үніне үн қосу
Сарабдал ойды түйетін дүние көшінен,
Замана жайлы заулатып тұлпар көсілем.
Өңім бе түсім, кірмей ме есім, білмеймін,

Тағы да бүгін батырың кешті тосын сәт,
Ойым жоқ мүлде, кім болсын мейлі тосылмақ,
Бабалар абыз салмақтап сауал тастайды,
Баласы егер ойы бар болса жосылмақ.

Ырысы қалай, береке, бағы, тынысы?
Өзалдан сонау шалқыған шалқар жер қайда,
Қорғап бір кеткен бабаның қайқы қылышы?!

Тіліміз қайда май тамған нәрлі, әуезді,
Қаймағы қалған көрсе де небір сан езгі,
Баяғы бар ма қазағым төсін қағысқан,
Айқара көңіл, турайтын ірі, жаны ізгі?!

Баяғы қалпы қалды ма сана, мый, есі,
Төрінің қазақ болды ма өзі иесі?!
Бағасын егер білмесе бардың, аялап,
Тоңмойындарды Жердің де ұрмақ киесі!..

Қыдыр боп келген аталы сөзді аңғарып,
Қалған бір жайым болғаны-ай менің дағдарып.
Қатардан қалмай, ел болып кеттік дер ме екем,
Қызырлы атам жұмаққа барсын таң қалып.

Бабалар бірақ ұға бір қойса шайырды,
Бата бір қылса, ұрпағы үшін қайырлы,
Көңіл де өсіп, мерей де тасып қалар-ау,
Жыр толғай білсек парасат пенен пайымды.

Егемен елдің ертеңгі жайын ескеріп,
Қанымда жоққа бармадым әсте бөспелік.

Аталы сөзді әуелі жерден бастадың,
Балаңды аздап мүдіртіп сөзден жасқадың.
Байқаңыз Сіз де, баяндап Біз де берелік,
Төрелік емес, айтылар ойдың астарын.

Жарасса жақсы-ау қазаққа қазақ сүйеніп,
Жеріне байтақ, төріне етсе иелік,
Жыпырлап кеткен жымысқы жын мен перілер,
Аранын ашып, басқа да шықты-ау жиі өріп.

дегендей енді төрімде небір қожайын...
Қазақтың ұлы құл болып жүрсе есікте,
Қазақтың қызы заманның тартты азабын...

Жер менен тілім – тілім де тілім, тым өгей,
Тақымнан басар көлден бір ұшқан шүрегей.
Еркімді алған кезімде еңсем түскені –
Арқамнан күнде соғылып жатқан дүредей...

...Сөйледім солай, сөйледім мүлде мақтанбай,
Әйтпесе, жырлар қауқарым кенен ақ таңды-ай!..
Біле бір білсек, түсіме енген Қыдыр қарт,
Менсіз де елдің жағдайын біліп жатқандай...

Ендеше, достым, қайтеміз бекер екпіндеп,
Мақтанып қайтем қиядан асып кеттім деп.
Дағдармау үшін –желкеден алып жемқорды,
Дарға асып қойса, сөге де қоймас көп тілдеп.

Осындай заң бар Араб пен Иран елінде,
Қонады дерсің періште сынды көңілге.
Сорғанша тоймай жабысып елдік желінге,
Елменен бірге тигізсек нәрді ерінге...

Қазаққа сонда келмейді ешбір дағдарыс,
Рух пен Жанда – Ел үшін болса арпалыс...
Дағдарыс деген –Жер менен Елдің тағдыры,
Дағдарыс деген – байлықты дара малданыс!..

Ұлтына бөлер елінің ұлттық табысын,
Қайдасың, қайда, ел үшін туған, арысым!?
Қыдыр атамның алдында сонда дағдармай,
Дәріптер едім қазақтың жорға шабысын!!!

«...Балық шоқжұлдызы бойынша туған адамдардың ішінен
өте талантты жазушылар, суретшілер, әртістер, сазгерлер,
өнер адамдары шығуы мүмкін. Көпшілігі медицина, педагогика,
дін саласында еңбек етіп, теңізші, етікші, балықшы, биржа ісі

Балықтар йога, астрология, хиромантия, құпия күштерге
сену іліміне бейім болып келеді...»

Біз – Балықпыз,
Балық деген бәтуалы халықпыз:
Ніл-мұхиттың түпсіз бір әлеміне сүңгитін,
Жан әлемнің қыртыстарын үңгитін,

Тұңғиықтан мың-құпия сыр тартып,
Жүрекке жүк, ел, жер үшін мұңды артып,
Адамзаттың шері жанға тым батып,
Аруақтар аян беріп, үн қатып,

Кең даланың жасылындай жайқалып,
Аспан кезген ақша бұлттай найқалып,
Кей күндері айналғандай ғайыпқа,
Кей күндері әнге салып қайықта,

Бойымызда болса да ақыл, байып та,
Айқай салып кетсек кейде айып па?!
Тұлабойдан тылсым күштер оянып,
Көз алдымыз мың-сан жақұт боянып,

Жер-Анадай бірде иіп, бусанып,
От жанардан көктем самал-нұр тамып,
Жылылықтың нәрін сеуіп адамға,
Мейірленіп он сегіз мың ғаламға,

Жұлдыз-сәуле тұрсақ шашып бір кезек,
Найзағайдай жарқылдаймыз бір мезет,
Бұл не дүние, қызыл-жасыл бір әлем,
Айналамыз ағыл-тегіл жыр-өлең,

Көңіл бірде шалқып, бірде босайды,
Көрем жақсы наурыз деген осы айды,
Көздің алды, көрсе көзім, кіл теңіз,
Көңіл сырын қалай, сірә, іркеміз?

Аласұрған айдындайын күйдеміз,
Кейде біздің сыр береді жүйкеміз.
Ақжал толқын Балықтарға -Тәңір сый,
Болмас бізде пәстік сезім, дамыл күй,

Күн көзінен қуат алған жанды арбап,
Секілдіміз атқан таңдай рауандап,
Жыл басы боп бесік жырын шертеміз,
Сәбидейін ұлы өмірге еркеміз,

Данадайын көсем, шешен кейде біз,
Баладайын кейде бейқам пендеміз.
Ет-теріден жаралса да денеміз,
Рухтансақ, басқа әлемге енеміз.

Дауыл да біз, жауын да біз, пай-пай-пай,
Дарияларда еркін жүзген тайсалмай,

Біз балықпыз,
Біз балықпыз,
Балықпыз,
Алабөтен арлы туған халықпыз.

Күн кешпестей пайым менен парықсыз,
Мәңгі алаудай тұрсақ дейміз жанып біз.
Ешкімнің де айтағына ермейміз,
Ешкімнің де өсегіне сенбейміз.

Ешкімнің де бопсасына көнбейміз,
Хас тұлпардай шапқан сайын өрлейміз.
Ешкімге де айта алмаймыз құр өкпе,
Еш кінәрат болмас біздің тілекте.

Көк Тәңірін балай білген тірекке,
Құдайымыз, иманымыз жүректе!

таңға ауғанда...
Періштелер «әумин» дескен - ұлы абыз.

Гүл-көктемнің басы болып баянды,
Ұл-нәресте тіршілікке оянды...
29-ақпан түні...
Бірінші

Бұл ғаламда небір тосын жаңалық,
29 ақпан...

төрт жыл жоғалып...
кетеді екен...

біз де сонда ғайып боп,
Жыл құсындай келеміз бе оралып?..

жыр – жұмбақ,
Келем тылсым табиғаттан сыр тыңдап...
Нән балықтай ніл-айдынның төсінде,
Сағат тілі соққан сайын сыртылдап...

Айналайын айдын сәні – Балықтан.
Құдай берген қасиетті қастерлеп,
Күш аламыз ерен қуат-шабыттан.

Беу, Балықтар, бар болмысы үйкескен,
Талмай жүзіп, тағдырымен үйлескен.
Жұлдыздардың баршасымен жарасты,
Біздің бақыт баян тапқан Бикешпен...

О, Құдірет!
Билегенде сезім-дүр,
Жер мен Көктің елшісіндей сезіндір.
Кемерінен асқан теңіз тәрізді

Біз бе екенбіз тәтті өмірге мас адам,
Біз бе екенбіз ағыл-тегіл бос адам,
Сырт көздерге емеспіз бе есалаң,
Сақта өзің, о ғұлама Жасаған!

«О кезде, деді әкем, қайран, бәрі,
Көк теңіз – мәңгіліктің сайран-бағы,
Балықтар тайдай тулап, құстар сайрап,
Бақуатты ғұмыр кешті ел қайраңдағы».

Жайы бар көнеден сыр ақтарғандай,
Қартымның көңілі өсіп, шаттанғандай.

Итбалық Күнді мұз деп Күншығысқа
Көшеді пәк сезіммен үрегейлі...

Итбалық жайында айтсақ қанады айыз,
Өрбітер өз ұрпағын таза, нағыз...

Туады күшіктерін мұз үстінде,
Көк мұзда – аппақ күшік – ғажап аңыз...

Ұғу да теңіз сырын бақыт шығар,
Өтті ғой небір ерлер алып шынар.

Жаяулап ақ күшікті соғып алар,
Айырттан етік киген балықшылар.

Ақ мамық – ақ күшіктен күрте ілер,
Ақ күшік он күн өтсе қайта түлер.
Қап-қара жылтыр тартқан сол күшіктен
Басына оқсаулы етіп бөрік киер...

Қызыл балық
Жүреді жағалаудың тұсында анық.
Айырар нәпақасын сол теңізден
Жағаны мекен еткен дүйім халық.

Алсаң да қанша балық, сонша толып,
Байлығы көрген емес орта болып...
Шалқыған шалқар айдын-дариямыз
Қазаққа ырыс пен құт-қамба болып.

Итбалық өлмейді еш ажалынан,
Қырылар төтеннің тек тажалынан...
Күйрете түйреп өтті Бүгінді әкем,
Ой қозғап Баяғының базарынан...

Көз салып көк айдынның кемеріне,
Сол ойдың ерем мен де жетегіне...
Қарт Каспий кемсеңдеген секілденді:
«Тажалдың құрбаны боп кетемін бе?!»

«Байқаймын, содыр-сойқан аямайды,
Теңіздің әлемін кім аялайды?!
Барар жер, басар тауы таусылғасын
Балықтар қайда барып саялайды?!»

Осылай жас төккендей Айдын-Ана,
Шер-шемен, жан-жүрегі қайғы-жапа...
Қайдасың, арашашы беу, адамзат,
Қайдасың, ер-азамат ойлы, дана?!.

құйын желден,
Иа, Бекет,

Аруақтар,
Бүгін бір сырласайын

перзентіңді қуатты еткен,
Жайым бар

шуақ төккен.
Білмеймін,

шырақ па едім,
Бұл өмір

берендісің,
Өзіңнен

кенен мүсін.
Мәрт мінез – қанымдағы –

Ұран Отым,
Аруағым,

жыр-тізгінін,
Жана бер

Жұлдыз-түнім.
Беу, Қазақ,

өз тегіммен,
Маған дос

өлкем үшін,
Жыр жаздым

Ертең үшін.
Беу, қазақ,

Болашағың,
Керілсін

ғайып кетем,
Күйзелсем,

айып бөтен,
Қазақтың қасиетті қара жері,
Көз салсам келбетіңе байыппенен.

Демеймін атым озды бұл өмірде,
Беу, қазақ, не іркілді жүрегіңде?!
Жастардың келген едің қаныменен,
О, біздің Тәуелсіздік ұлы еліме!

Білсеңіз, жақсы күнді жан қалайды,
Ақынды ешкім алдап, арбамайды.
Қазақтың көзін сүзіп жұмағына,
Қорқаулар жан-жағынан анталайды.

Баяғы сауыт киген дулығалы,
Мен – батыр, ел, жер үшін құлшынары.
Жер менен теңіз, дала пәршеленсе,
Қан ойнап, жанардан жас ыршытады.

Беу, қазақ, шағың келді қайралатын,
Жүрекке байлап намыс айбалтасын.
...Қазақ деп соңғы сөзді айтармын мен,
Пейішке ауған кезде қайран басым!..

Адамның заты өзалда таралса нұрдан,
Адамның заты кенде емес тамаша ұлдан.
Адамзат үшін жаралған данагөйлерім
Адамзат үшін алысып араша тұрған.

Адамзат десе, адамның бәрі бір бауыр,
Адамды адам күйретсе жаныңа ауыр.
Адамзат үшін жаралған ақылгөйлерім
Адамзат үшін күй кешер алапат дауыл.

Адамзат деген білгенге Ақыл мен Сана,
Адамның заты бола алмас ақымақ қана.
Адамды адам болуға шақырды Бүгін –
Түріктен туған текті ұлан батыр да дана.

Жайсаңдарымен марқайса Жер-Ана асыл,
Көркем бір ойға дем берді кең Дала жасыл,
Пайғамбарлардан Парасат Рухын алған,
Ғұлама-бекзат туғызды замана-ғасыр.

Адамзат үшін болғанда бақ жолы жұмбақ,
Данышпан ойшыл өз сырын ақтарып тұрмақ.
Адамның жанын емдеуде - әлемнің құлпы,
Қапысыз қияс кетпейсің хақ жолын таңдап.

Адам боп жүрмей шалт кетсең адасып қалып,
Алғаусыз жанды әлдекім аяқтан шалып,
Аллаңа сиын, Хақ-Тәңір көтерер көкке,
Ештен кеш жақсы, ес жисаң алжасып барып.

Өмірге адам келгенде келісті, нұрлы,
Бола алмас деме пенделер періште ғұрлы,
Жүректе иман, жаныңда балбұлақ тұнса,
Жұтқандай самал желпиді өрісте қырлы.

Жүрегің лағыл болғанда, маңдайың жарқын,
Жарқырап атар алтындай таңдарың әр күн.
Жаз көңіліңді жайып бер күллі адамзатқа,
Жүзіңде мейір-махаббат шамдары жансын.

Балбұлақтайын тұнғанда жаныңда жақұт,
Бойкүйез бола алмайсың сағымға батып...

Адами мынау әлемнің жұмбағы сыршыл -
Адамды сүйіп ғаламнан табуда бақыт.

Адамды сүю – қасиет, даралық тұлға,
Адами ғұмыр-пәниде қараулық қылма.
Екіжүзді, пасықтық, керниет – сорың,
Шайтани-әлем, бауырым, арамдық бұл да.

арымыз таза,
Жайсаң бір тірлік кешсек-ау жанымыз таза.
Жанымыз таза жаралсақ, тәніміз таза,
Жан менен тәнге жан берер қанымыз таза!

бұқпаса ішіңде мыстан,
Ішіңе дендеп енеді пішінде дұшпан,
Құрығын салмақ «жауларды»

аластай білген –
Адами-әлем-ғарышта аққу боп ұшқан...

Адами болмыс, әлбетте, Аллаға аян,
Пайғамбарлардан тін тартар ғалами баян...
Философ біткен үн қатты

Ғасырға мынау:
«Адамзат, сені құтқарар, адами саяң!!!»

Адами саяң – мөп-мөлдір сезімді болу,
Адамға сеніп, сабырлы, төзімді болу.
Адами мынау ғұмырдың мәні мен сәні -
Ізгілік атты әлемнен Өзіңді көру!

Қара басы мен ойламай жұртының қамын,
Ұлтының даңқын асырды, түркінің даңқын!
Жаһанға Біз де жар салдық ерлерді қолдап,
Адамзат, ес жый, кетпесін жұлқынып әркім!

Ләйім ақжол ақниет талпыныстарға!
Ләйім жол жоқ соғыс пен қақтығыстарға!
Ядролық қарулар, есерлік, езгі,
Өктемдік, өкпе, өпірем алқыныстарға!

Қапысыз опық жегізер ойранның бәрі,
Байбалам нағыз Израйл, Иранның кәрі.

Бейбітшілік пен теңдіктің жалауын керсең,
Шартарапқа шашар шапағын Иманның шамы!

Адамның мейлі діні мен жынысы бөлек,
Жүрегі жауһар жандардың ырысы бөлек.
Адамзаттың қауымын бірлікке бастар-
Ұлағат ұрық себетін ұлы ісі керек!

Адамды адам бөлмесін түсіне қарап,
Елдерді елдер бөлмесін күшіне қарап!..
Адам-затты бағалар туыпты Дәуір –

ІЗГІЛІК ісіне қарап!
Ақындық аңсау:

Ақиқат - әлемнің нұры,
Адамзатты әлдиле, өлеңнің жыры!
Жаратушы ғаламды –

Мазам жоқ,
Мазасызбын бала кезден...
Мазам болар
шақтарда дала кезген...

Мынау шалқар көз салсам кеңістікке,
Мың-сан сұрақ андыздар сананы езген.

Өмір-ғажап, заманның зарғағы жоқ,
Сайран-ғұмыр кешкеннің арманы жоқ,
Елімізде еркіндік еншілеген,
Көгереміз, көктейміз тал-бағы боп.

Күндер өтіп, замана ағыстайды,
Бағзы баба бейнесі алыстайды...
Түнібойы дөңбекшіп, төңкерілдім,
Ақын қалай жанымен алыспайды?!

Ойлар, ойлар...
Сығымдап жүрегімді,
Ақтара алмай іштегі тілегімді,

Күңірендім, күйзелдім, күреңіттім:
«Кімдер бізге сыйлады бұл өмірді?»

Қанат қағып қасиетті жыр көшіне,
Ұлы өмірдің ұмтылсам жүлдесіне,
Аян беріп шақырды бабаларым,
Қоныс тепкен мәңгілік қыр төсіне.

Бұл ғұмырдың мәнісін сараладым,
Жанымда бар жан жарым, балаларым,
Маңғыстауда жерленген жеті атамның
Жатқан жерін бір сапар араладым.

Арғы тегің болмаса ақылды анық,
Арқаланбас адуын ақын халық,
Алтыншы атам – атақты Жұма әулие,
Қауымына бет алып жақындадық...

Қаражанбас, Қаламқас өңірі – сор,
Бұрды балам төбеге көлігін ол...
Көкке көлбеп көк түтін құладүзде,
Жебеді Ата ұрпағын көңілі зор...

Адасқандай болып ек...
сағым Дала...
Ұрпағына дем беріп шақырды Ата...
Қырға жеттік...

жалын да, түтін ғайып,
Самал ғана желпиді дамылдата...

О, Құдірет, демей гөр, әз әулие,
Ұлы өмірдің байқасақ өзегі не?
Ата-баба өшпейді рухтары,
Шарапаты мол тиген өз еліне.

Қуат алып бойына арайлы ерден,
Туған халқы зайырын талай көрген,

Көрегенді, көріпкел, шипагерді-
Әз-әулие ел-жұрты санай берген.

Бар өмірін халқына арнай білген,
Жаратылыс тылсымын барлай білген,
«Жұма әулие» атанған Жұма әулие,

Ұзақ жылдар қалып ек жаңылысып,
Атамызды қалыппыз сағынысып.
Пай-пай, кемел дүние, кемеңгерім,
Әруағы жүр екен әлі де ұшып!..

күш алып, елеңдесіп,
Жанымызға жеткендей көлеңкесі...
Ата-бабаң оянып кеткен кезде,
Қозады екен адамның делебесі!..

Бүгін біздің Рухтың мерекесі,
Кейінгі өрген шөпшектің шөбересі.
Тас тарих сөйлейді –құлпытасы
Заманында салдырған немересі.

Немересі – Сарбас би салуалы,
Үстем болған оның да аруағы.
Әз әулие атасын әспеттеген,
Парасатты, пайымды, пәтуалы.

Сарбас биден Смайыл дара туған,
Тумысынан батыр боп жаратылған.
«Адай көтерілісінің» көсемі, көшбасшысы,
Тектілердің нағыз ол санатынан!

Текті болу – жүгіңнің зілбатпаны,
Бабалардың баяғы қымбат бәрі.
Қасиетін бойдағы жоғалта алмас,
Бектеміс-Жұма әулие ұрпақтары!

Еркімді өзім алайын,
Емеспін енді жас бала.
Ортамда сүйген қалайын,
Ұшырар баптап астана.

Жүректі жарған өлеңім
Жатқанда қайнап миымда:
Тағдырға не деп көнемін,
Тағдырды жеңу қиын ба?!

Бұйырған мынау өмірден
Бұйығып қалай өтейін?
Онанда аспан көгіне
Аққу боп ұшып жетейін.

Самғаумен талмай,
Қалықтап,
Арманға қарай жүзейін.
Шырқауға шыңда шарықтап,

Болғанмен балаң тәттілеу,
Бақытым жолын байлама.
Ұлыңа тілеп ақ тілеу:

Мақсатым емес,
Мақтанып
Қалдыру бір сөз артыма.
Бойымда барды ақтарып,

Берсем деп едім халқыма.
1981жыл.

Анашым
Мазам болмай, көңілім алаң менің,
Елестейді Күн-бейнең, анам сенің.
Мен өмірде жаныңда жүре алмадым,

Алыс кеттім ауылдан, бауырдан да,
Тас-түйін боп төс кере дауылдарға.
Қиналамын қасыңнан табыла алмай
Қан қысымың тасынып ауырғанда.

Сарыуайымға, білмеймін, салындым ба,
Бөленеді біртүрлі жаным мұңға.
Екі көзің төрт болып ұлыңды ойлап,
Жолға қарап келер деп сағындың ба?

Сезем, анам, сарыла күтеріңді,
Келеді деп үзбейсің күдеріңді.
Ойлап мені түнімен күйзелдің бе,
Мұңға орантып арайлы реңіңді.

Қылығым да аз болмас сүйінерлік,
Келмеді деп жайың бар күйінерлік.
Мына тұрған қол созым ауылыма,
Бара да алмай жүрмін-ау жиілетіп.

Кешіре гөр, анашым, кеш ұлыңды,
Ардақ тұтам ақ сүтің, бесігіңді.
Жүрегімнен мәңгіге өшірмеспін,
Ана деген әулие есіміңді!

Түркі дүниесіне тіл қату
Мағжан ата рухына

Тұранның түлесе дер кең даласы,
Түркінің тікте бойды бел баласы.
Түріміз, діліміз бір, түбіміз бір,
Туың тік, түркі дүние – Алты Алашы!

Тірлікте біз кешпелік арзан-ғұмыр,
Тін тартып тереңдерден арман-тұғыр.
Түркістан ұлағатын ұран еткен,
Текті ұлан - тұталық та Мағжанды пір!

Тынысты келді, туыс, жазар шағың,
Толағай жүзеге аспақ әз-арманың.
Тарихын тани білсе түркі жұрты,
Тегінде сейілер-ді жанарда мұң.

Тағдырдан ескен кезде жылымшы леп,
Түркіге толғаналық ғұмыр тілеп.
Тәуелсіздік Қазаққа бұйырғанда
Түркия таныған-ды бірінші боп!

Тәңір-ай, толғайыншы, толғайыншы,
Түркінің намысын бір қорғайыншы.
Теңіздей тебіреніп, еміреніп,
Тылсымнан қобыз-үнмен сарнайыншы.

Тоныкөк, Күлтегіндер жебей берсін!
Түркіге түңілместей РУХ берген -
Тарланым – Мағжан сынды елеулі есім!

Түріктер тастан сомдап нар тұлғасын,
Төрінде асқақтаған алтын басын.
Түркістан
тәлім алып

Анкарадан,
Төрінде ер мүсіні жарқылдасын.

Түркістан – мұқым түрік қағанаты,
Түркінің осында ұран – жағар оты.
Мағжанды ұлықтасақ, ұлықтайық,
Түркіге шексіз болған махаббаты!

Қазақ қызы
Ұлтының сөзі десек қарияны,
Ұлтының қыздар болар ар-ұяты.
Ұрпақтан ұрпақтарға ұластырар –

Ардақтап ана тілін, баба жырын,
Сүйеді ол қыр жұпары, дала гүлін.
Өн бойынан аңқыған жусан иісі,
Қастер тұтқан халқының даналығын.

Дініне берік, жаны елім деген,
Жасай бер туып-өскен жерім деген,
Қазақтың көргенімде хас аруын,
Еміренем, ерекше тебіренем.

Намысына тәнтімін, бас иемін,
Тұмар еткен бабалар өсиетін.
Қайран біздің қаракөз қарындастар-
Сақтай білген жұртының қасиетін.

Ұлттық мирас-мұраны асқақ тұтып,
Тәрбиеңмен жаманды жасқандырып,
Көріне бер шыңдардың шырқауынан,
Тектілігің жанардан жас тамдырып!

Тал бойыңа өрлікті жиып алып,
Ұлы өмірден жүргейсің сиыңды алып.

Ұйқысынан оянып Томиристер,
Өнеріңе қол соқсын дүйім халық.

Қалықтасын қияға арман құсы,
Жүректегі лауласын от-намысың.
Бұл өмірде ешқашан қияс кетпес-
Бола білген ұлтының мақтанышы!

Дүлдүлдейін топ жарса Құлагері,
Тәңіріне тәубе етер ұлан-елі.
Ұл деп, қыз деп ұрпағын бөле жармас,
Ұлтын сүйген –ұлтының мұрагері!!!

Мұра
Шуақты шақ шашып нұрын, күлімдеп,
Наурыз тойы жатыр өтіп дүрілдеп.
Халқымыздың танып озық дәстүрін,

Шаттанамыз кең көшеде көсіліп,
Мақтанамыз мерейленіп, тасынып.
Кәрі жартас жібігендй тұр балқып
Асау теңіз арнасына бас ұрып!

Жаға-жайлау, өмір -өлең, өрт-жаның,
Беу, азамат, халқың барда қорықпағын.
Көтереді қайда жүрсең сол халық-
Жүрегіңде сезінсе сәл от барын!

Лаула, лаула! Болмайды енді тірілмей,
Келешекке көз тігелік түңілмей.
Сүйеу болып бірімізге біріміз,
Арамыздан ала мысық жүгірмей.

Нұр-шапағын тұрса шашып жарық күн,
Маздамайды ел, жер үшін жанып кім?!
Туған дала тынысы үшін, ағайын,
Мұрасына үңілейік халықтың!

Қазақстан
Беу, Далам, ұлы анам – Отаным,
Қонысы қаһарман атаның.
Ел болып еңселі, ес жиып,

Кеудені кернейді шаттық үн,
Қазаққа арайлап атты күн.
Қайыспас ерлерім халқына
Ұсынды мәңгілік бақ гүлін.

Еңсеріп езгісін өзгенің,
Сейілді қарақат көзде мұң.
Көкірек қайқайып қылыштай,
Ұланым қорғайды өз жерін.

Езілме, жүрегім, егілме,
Ез санар қабырғаң сөгілсе.
Еркіңді ессізге берме енді,
Қалықта ғасырдың көгінде.

Бауырым, құшақты жай, кәні,
Бұрқылда бақыттың қайнары.
Білек те, жүрек те болсын бір,
Бұзылмай ырыс-құт қаймағы.

Қазағым,
Азатым,
Қанатым,
Жаңғырса жарасар сана тың.

Сарабдал ой түйіп ақылмен
Күн туды ертеңге баратын.

Сүрлеуден сілкініп көнерген,
Жаратыл жаңаша өнермен.
Айдынның төсінде тайқымай,
Жүзе бер көк жалау кемеңмен.

Шарпылмай отына кезеңнің,
Ағысы тәрізді өзеннің,
Шеттегі ағайын оралып,
Шалқытсын туған жер, өз елін.

Шартарап жатқанда жалт қарап,
Абырой –сенімді ақтамақ.
Қазағым, құс боп ұш ертеңге,
Ақ мамық көгершін ақ қанат.

Танытқын үлгісін ерліктің.
Еңбектің көрігін қыздырып,
Үлгісін көрсет сен елдіктің.

Зымыран замана қас-қағым,
Сәл шалыс қадамды баспағын.
Ғарышқа сал тура даңғыл жол,
Тәуелсіз Қазақстаным!

Елбасы анты
Елім,
Ерім деп маған
Төріңді бүгін бұйырттың,

Түндігін түріп,
тұманын серпіп тұйықтың,
Тұнжырап жатқан
Далаңа тыныс бердің де,

Бойыңды билеп,
көңліңді демдеп, ұйыттың.

Көзімді қадап
көсілген шалқар бейнеңе,
Қазақпын деген
мақтаныш қонар кеудеме.

Бабадан қалған
тектілік тұрпат тіріліп,
Дарияда талмай
ілесті көшке дәу кеме.

Елім,
Егемен болдық,
елдіктің күйін шертетін,
Бұрауы келіп

тұрғандай сазды перненің.
Алдыңда сенің
мың мәрте тұрып бас ием,
Егемен елім,

Кеше мен Бүгін,
Ертеңім!

Жерім,
Бабадан қалған
баянды байлық-мұрамсың,

(Қиястық қылсам,
Аталар, жауап сұрарсың).
Тулақтай жердің
аялап ырыс-нәсібін,

Жаныңа сенің
келтірмей мүлде кінәрат,
Алармын шара
іс қылмау үшін бір ағат.

Барыңды базар
етуге барды салармын,
Өмірде керек, әрине, сабыр, қанағат.

Қасиет сіңген
Қара жер сенің құлыңмын,
Қайқайған қылыш
секілді қайсар ұлыңмын.

Қанына тартып
жаралған қазақ баласы,
Қадірін білмек
сыйлаған халқы тұғырдың.

Халқым,
бұл үшін мың-мың
өзіңе айтар алғыс-сыр,
Аялай берсін

жүзіңді жарқын таңғы нұр.
Атағың сенің
алысқа кетсе деп едім,
Жер-жаһан танып мәңгі бір.

Қайнарым сенсің,
тұп-тұнық мөлдір бұлағым,
Шынарым да өзің,
ұраным да өзің,

шырағым.
Халқымның даңқы
ғасырдан асып ғасырға,
Қазақтар десе

Өмірлік мақсат,
нақ осы арман көксеген,

Болашақ ғұмыр
боларға баян бек сенем.
Бұйырған бақ-тақ:
Еліме,

Жерім,
Халқыма
Ақ адал қызмет етумен дәйім өтсе екен!!!

Санадағы сілкініс
Ей,қазағым, ел болдық қой еңселі,
Көтеретін күн де келді еңсені.
Есебіне қоспаушы едім ездердің,

Аш көзіңді, жый есіңді, түрегел,
Замандасым, сүйсең елді шын егер.
Жалт-жұлт етіп ақ алмастың жүзіндей,
Жүрмесек біз бұл дүниеде кім елер?!

Мәңгүрт болып мал бағумен күні өткен,
Өтті заман, өттік тұман-түнектен.
Енді, халқым, намысыңа қайралып,
Өртене біл елді сүйген жүрекпен.

Жер-Анаға
құйғанда Күн-шұғыла,
Шомыл сен де Көктәңірдің нұрына.
Туған елді, туған жерді сүйетін-

Қалар болсаң қапияда жасып сен,
Кеше қоймас қайран Дала ашық, кең,
Өзгелердің бопсасында кететін,
Қатар қонба екіжүзді, пасықпен.

Ерлігі ерен халқыма мен ғашық ем,
Сен мен үшін баға жетпес асыл ең.
Алатауға сүйенгендей сүйенсем,
Көкте қыран, жарқылдаған жасын ем.

Жаманатқа қимасам да тегінде,
Оралады небір ойлар көңілге.
Жарқылдап шық мынау жаңа өмірде,
Жайбарақат жүретұғын жөнің не?

Ей, қазағым, еңсе тікте, көтеріл,
Баста алға мәрт боп туған бекем ұл.
Қатар тұрсақ сын сағатта бас қосып,
Кеуде ұрғандар айыл жияр нешебір!

Тіршіліктен не пәтуа тым-тырыс,
Керек қазір келер күнге ұмтылыс.
Туған елдің қамын ойлап дәл бүгін,
Санамызда жасалық бір сілкініс!

х х х
Ойсыз жүрсем, мұңсыз жүрсем аз-ақ күн,
Мазам қашып, жаным жүдер қазақпын!
Күйбеңменен күн өткізгеннен артық –

Жыланумен күн кешкенше тірлікте,
Тағдырыңа қойған ләзім бір нүкте.
«Дүниеге қаланбасақ кірпіш боп»,
Сүрмедік не өмірді бұл, сүрдік не?

Ұқсамау тек жануарға, жәндікке –
Қарын қамдап, қызыл қуу, сәндік пе?
Көтереді өз басына түскенін
Олай десек, құмырсқа да, қандік те!

Серпіл, досым, серпіл сен де ендеше,
Жүре бермей жылуы жоқ пендеше.
Туған жерге тұлабойдың бер отын,
Күн кешкенше жандайын бір өлмеші!..

х х х
Тәуелсіз елдің ұланы,
Қайсар бол қайтпас, қырағы.
Бола біл елдің шырағы,

«Қазақ!» деп таңда оянып,
Жұртыңнан қалма аянып.
Көгерер сонда Отаның,
Ел болып еркін, бай, алып!

Ұйқыдасың сен әлі,
Қашан ұйқың қанады?!
Ойласаңшы Даланы-
Күн-құшақты Ананы.

Зауал бұлты тарады,
Заман заулап барады.
Көп ұйықтаған шала мас-
Көш соңында қалады.

Ес жиятын заматта,
Талпын таудай талапқа.
Тарланбоздар жатпасын,
Тойып алып тамаққа.

Тойса қарын тамаққа,
Бақыт деген сол-ақ па?
Басқа шығып битіңіз,
Өзің жүрсең балақта?

Намыс, жігер, ерім-ау,
Қайда қаның сенің-ау?
Ие болар өзің ғой,
Қасиетті жеріңе-ау!

Беу, қазағым, қазағым,
Еркіндікте жаз адым.
Көрудей-ақ көрдің ғой
Талайлардың мазағын.

Есіңді жый, бауырым,
Құрыспасын жауырын.
Құнысуды сүймейді
Құдіретті дәуірің!

Атқанда таң нұрланып,
Қарамайды ер ұрланып.
Бақытына жетпейді
Жүрген жандар бұлданып.

Сілкін, Далам, қалың жұрт,
Жүрегіңді жалын ғып!
Елім деген бір ұлмын,
Елім деген жанымды ұқ!!!

Бәріміз баласымыз бір атаның
Адамдар , сендерді мен ұнатамын,
Бәріміз баласымыз бір атаның.
Көргенде күндей нұрлы жүздеріңді

Арайлап атқанда әрбір бұла таңым,
О, қандай ,деймін, ғажап Ұлы Отаным.
Кеудемді шаттық толы шабыт кернеп,
Ашамын жүрегімнің жыр-отауын.

Самалмен сағымды бел тербетіле,
Жайнаған қарап далам келбетіне,
Өзімді шын бақытты сезінемін
Адам боп келгеніме жер бетіне.

Алаудай құлпырғанда дос реңі,
Шын пейіл мерейіңді өсіреді.
Қашанда жүрер жанды елжіретіп,
«Бауырым!» деген бір сөз осы мені.

Жауласса бірге жандар қаны, тегі,
Күймесін қалай ғана жаның енді?
Адам боп қалайықшы о, адамзат,
Адам боп ұғыңдаршы бәрің мені.

Бәріміз баласымыз бір атаның,
Сендерді сүйем сондай, ұнатамын.
Адамдар бар деп жердің бетінде мен
Мәңгілік өзімді-өзім жұбатамын.

Ана туралы ән
Өлеңі Ғалым Әріптікі
Әні Жайшылық Төребаевтікі

Жарық күндей жан анам,
Жаз дидарың - алтын таң,
Жақұт –сәуле жан-жағына таралған.
Өзің жайлы салам ән,

Өмір бойы нәр алам,
Жан балаңмын жүрегіңнен жаралған.

Шабыт құйдың шалқыған,
Шуағыңа балқыған-
Перзентіңмін пірге сені балаған.
Шұғыла шашқан ғаламға,

Барша жұртқа – адамға,
Шаттық сенің жүрегіңнен жаралған.

Жақсылық тек тілегің,
Жалын-оттай нұр-өңің,
Айналасың, толғанасың балаңнан.
Ізгілікті әр ісі,

Бұл тірліктің мәнісі-
Бақыт сенің жүрегіңнен жаралған.

Заула, егемендік тұлпары!
Көк байрағым желбіреп асқарымда,
Алтын шуақ төксе Күн аспанымда,
Ауыздығын шайнаған арғымақпен

Аман болсын туған ел қайғы-мұңнан,
Абай болсын алыс жұрт айбынынан.
Айналаға тарасын жақұт-сәуле,
Аңсап жеткен азаттық таң нұрынан.

Жайым болмас дәл бүгін іркілерге,
Тұяқ тарпып тұлпарым сілкінер де!
Тәуелсіздік, теңдіктің туын тіктеп,
Жар салады жайсаң ұл бүкіл елге!

Көз қызығар көркіне қазанатым,
Тұғырына қонып нық азаматым,
Заулай ағып барады болашаққа,
Жария етіп ғаламға қазақ атын.

Заман-заңғар,
ілесіп ұлы ағынға,
Арғымақтың ойнармын құлағында.
Қазақстан – бақытым, бұлағым да,

Туған жердің ерлері
Көнбейтұғын көлденеңнің ырқына,
Көңілімнің хошы келер жұртыма.

Қынабында қылп-қылп еткен қылыштай,
Жанарының жалт-жұлт еткен жылтына.

Мінезіне мәрттік тұнған марғасқа
Маңғаз ерлер ұқсайды өткір алмасқа.
Бірде дауыл, бірде толқын ашулы,
Бірде теңіз мізбақпайтын жартасқа.

Пысқырмайтын тірлігіңе далбаса,
Күркірейтін алаяқтар алдаса,
Көкірегінде от-намысы бар оның,
Ел дегенде – жан-жүрегі қан-жоса.

Мәймөңкені сүймейді оның суқаны,
Тәуекелге қашанда бел буғаны.
Бауырындай жаяр саған құшағын,
Шындықты айтсаң шымырлатып құйқаны.

Құйқылжуға салар болсаң не түрлі,
Қанжар-сөздер тілгілейді бетіңді.
Топырағына тартпай тумас тұғырлы ер –
Туған жердің аруанасы секілді...

Желтоқсан айы қаралы
немесе
Аза жыры

Қазақ елінің азаттығы жолында шейіт кеткен есіл ер
Қайрат Рысқұлбековтің рухына
----------------------------------------------

Желтоқсан айы қаралы,
Қанды жас көзден ағады,
Қазақтың арын арлауға,
Қазақтың жерін қорғауға,

Жарқылдап отты жанары,
Жалынды ұрпақ саналы
Бастаған қайсар рухқа
Бұйығып жатқан қаланы.

Ұланын елдің басынып,
Жендеттер қару асынып,
Жауыздық қылып жалалы,
Ашылды арсыз араны...

Есірткі менен арағы...
Арандатудың жолы осы
Басқа амал-айла шамалы,
Ызадан күйіп кектенген

Жастар да лаулап барады.
Талайдан жанды жеп келген
Түйсіксіз жанның қанауы...
Ал енді оған жоқ шыдам,

Танысын өжет Даланы,
Жанардан жас боп ыршыған
Тереңде жатқан наланы,
Талқан боп, мейлі, кетсе де,

«Бұзылмас достық» қамалы,
Намысты ұлан белсене,
Бостандық жолын қалады.
Ертеңін елдің кім ойлар

Болмаса жанның алаңы?
Езгіге қарсы атойлар
Маздады жастық алауы!
Ескілік жүйе ышқына

Соңғы рет демін алады.
Дегендей «бізде күш мына»,
Жағаға қолды салады.
Өрімдей қызды шашынан

Сүйретіп, әне, барады.
Әулекіленген сұмдардың
Құмары содан қанады.
Намысы берен жас Қайрат

Алысып бірде қалады.
Қарулы дұшпан мастанып,
Тепкілеп кейде алады.
Қыларға дәрмен таба алмай,

Жолбарыс жүрек жаралы...
Қанжоса болған қамалдай
Қазақтың қызыл алаңы!..
Қапияда ерлер қаза боп,

Күн туды басқа қаралы,
Халқымыз үшін аза боп,
Өшер ме ащы сабағы!
Бұл-дағы нәубет екен ғой,

Жатсынар Ескі Жаңаны,
Көңілге түйіп бекем ой,
Таңдайық жолды саралы.
Құйғанмен жылу сәулесін,

Сызды ғой атқан таң әлі,
Азамат ерлер кеудесін
Желпісін Дала самалы
Желтоқсан айы...

Боздақтар –
Күн еді ол бір қаралы.
Қайда да лаулап маздақтар,
Жарқылдап жүрсін жанары!

Шалқыма
Жаным жайлы, ой –мұхит, көңіл сергек,
Желпінтеді жел беріп өмір-дүрмек.
Замананың көшіне ілеспекке,

Жүрегімнен ұқсайды жыр еспекке.
Ұлы уақыт ұйытып сезім нәрін,
Шашады нұр шуағын көзім-жалын.
Шабытты кез шалқыған күйге ұласып,

Күннен күнге барады ұйқы қашып.
Тұла бойда бұрқана тулап қаным,
Тымырсыған тірліктен аулақтадым.
Тіктегенде түзеліп ел еңсесін,

Ақтарылып барады өлеңдерім.
Қалғып-мүлгіп күй кешер жайым нешік,
Жата алмадым елді ойлап уайым кешіп.
Жан бағысын ойлаған жігіт пе екем,

Ел мүддесін қорғаймын тұрып бекем.
Дала десе, мұрагер баладаймын,
Түн ұйқысын төрт бөлген анадаймын.
Замананың самалы беттен сүйіп,

Еліктірді жанымды көктем-киік.
Мынау күнде алаудай маздап ерек,
Құрысқанын жаурынның жазбақ керек.
Саналының оянып сүйсінісі,

Көре алмаған кісінің күйсін іші.
Күн кешпесек бомайды шалқып-тасып,
Түнгі жұлдыз секілді жарқылдасып.
Аман болса ақиық жампоздарым,

Қанатынан қайрылмай ақ қаздарым,
Өмір-айдын төсінде жүзер, халқым,
Ата-көштің бағытын түзер халқым!

х х х
Қарақан бастың қамымен
Қорғалай берме, қандасым.

Қазақтың атқан таңы мен
Азаттық жолын таңда шын.

Беліңді бекем буынып,
Қызмет қыл туған халқыңа.
Жауыңның жанын қуырып,
Алдаспан сынды жарқылда!

Жаңғыра бер, Жазирам!
Елім жайлы ойласам,
Жанарыма толар жас,
Өткеніне бойласам,

Далам дархан болса да,
Батыр-бабам қорғаған,
Дұшпан көп боп соншама,
Көгін түнек торлаған.

Қамын ойлап халықтың,
Білегінің күшімен,
Қорғапты елді, жарықтық,
Найзасының ұшымен.

Туған жер деп қиып жан,
Тартқан азап, қасірет,
Тағдыр қатал бұйырған –
Біз осындай халық ек.

Салып заман ойранын,
Сілкісе де талай сын,
Қынабында қайралып,
Жарқылдапты, жарайсың!

Беу, қазағым, бауырым,
Есіңді жый, қауымым.
Қара нарша көтерген,
Дәуірінің дауылын.

Көкте күнің тұр күліп,
Тізгініңе бол мығым.
Жайнау үшін тіршілік,
Тұтасатын туды күн.

Қадамыңды дұрыста,
Туды қолға нық ұста.
Құшағыңды аш туысқа,
Жан-жақтағы ел, ұлысқа.

Жолың шалғай, сәт сапар,
Сәйгүлікті қамшыла.
Туды-ау күнің жан салар
Маңдай терге малшына.

Жасара бер сан түлеп,
Жаңғыра бер, жазирам.
Жүректегі бар тілек-
Жайнағаның, қазынам.

Қазақстан – нұрлы аспан,
Таңғажайып жыр-дастан.
Ғасырлармен сырласқан,
Заманамен бір басқан.

Өткеніңді ойлап ем,
Жанымды мұң кеулеген.
Бүгініңді той көрем,
Бойды шабыт кернеген.

Қазақстан, байтағым,
Қарыштай бер, қарышта.
Жәннаттайын жайнағын,
Самға, самға, ғарышқа!

Халық батыры
Бауыржан Момышұлына
-----------------------------------

Еңсесі ерен биік Ерім менің,
Елім деп, жерім деумен еңіредің.
Ешкімге есең кетпей еркін жүріп,
Есерді мысыңменен жеңіп едің.

Еңселі тұлғаңа сай мәрт мінезің,
Ерекше өтті лаулап отты кезің.
Егесіп дұшпанменен қан майданда,
Естілді намыс қайрар қатты сөзің.

Дұшпанның қалмай мазақ, табасына,
Жауыңның салдың қолды жағасына.
Жат жұртқа бермес үшін тулақтай жер,
Туладың күн туғанда ел басына.

Шоқтай боп кекке тұнған жанарыңнан
Шоңдығың, дөң айбатың аңғарылған.
Жимадың айылыңды Отан үшін,
Жау оғы бұрқаса да жан-жағыңнан.

Қаймықпай өлімнің де елесінен,
Хас батыр, мәңгі орын ап ел есінен,
Қасқайған қаз қалпыңда ғұмыр кештің,
Өмірдің өрге жүзіп кемесімен.

Жалтақтап жан бақпадың жаралы аңдай,
Айнымас қара жолдан қара нардай,
Қаныңа сіңген дара қасиетіңмен-
Даңқыңды қалдырыпсың бабалардай.

Танылып атың бүкіл дүйім жұртқа,
Ел болып тағы өзіңе сиындық па,
Жан едің аруағы үстем дүниеде,
Жан, Баукем, сен демеу бол қиындықта.

Заманның запыран боп зары кейде,
Адамның ауырардай жаны бейне.
Қазағыңды қорғаштап тауқыметтен,
Орныңнан бір аунап түс ұлы кеуде!

Азаматқа сын
Заман-заңғар
сұңқарлар қиясында,
Жан бағарлар бұғады ұясында.

Жалын атқан жампоздар жанып туған
Үңіледі халқының мұрасына.

Уақыт-ұлы!
Шырқатар шабыт беріп,
Елің үшін құлдилай ағып келіп,
Қыран мінез танытсаң,

Шоқ жұлдыздай
Сәуле құйсаң санаға жарық беріп!

Осы өмірде жанғаны сонда бағың,
Туған халқың тапқаны қолғанатын.
Қара бастың күйттесе қамын ерлер,
Дүниенің қорлығы сол болатын.

Ей, азамат, есің жый, еңсе көтер,
Есіл ғұмыр өтпесін күңсіп бекер.
Туған жер мен туған ел деген кезде
Жас тамшысы жанардан ыршып кетер.

Жас дегенің – жүректің қаны сынды,
Әйгілейді арың мен намысыңды.
Ұстараның жүзіндей лыпыл қаққан –
Әспеттейді ел-жұрты арысыңды.

Жылыстады өткен күн үрей болған,
Жарқын заман нұр шашты шырайланған.
Қазақ сынды халыққа нарлар керек-
Қайтаруға тұнығын лайланған.

Замандасқа
Жүрекке артып зіл ауыр,
Жұлқына ғұмыр кешсек пе?
Жағамыз жайлау,

бірауық
Желпіп бір самал ессек пе?

Жалындап өтер жас ғұмыр
Жабығып, зая кетер ме?
Жан бақсақ егер бас бұғып,
Жылыстап дүние өтер ме?

Жалынан алып Уақыттың,
Жағасына қол салсақ па?
Жауқазын өмір – бақыттың
Жарасым-жолын тапсақ па?

Жағада қалмай жаңғақтай,
Жарысқа түсер күн туды,
Жосыған босқа қаңбақтай
Жоғалтып күйбең шіркінді.

Жорғаңды, достым, мін ерттеп,
Жосылтып біз де байқалық.

Жаярмыз тамыр күні ертең,
Жусан боп қырда жайқалып.

С.Шапағатовқа
Бос сөйлеуге әуеспіз,
Бойда жоқта бекемдік.
Батыр ұрпақ емеспіз

Бес саусақтың басы бір
Бірікпейтін болдық па,
Сөзге келсе қазымыр,
Істе де сол даурықпа.

Жүгінемін мұндайда
Ұлы Абайдай алыпқа,
Жаны күйген ылғи да
Өзі туған халыққа.

Бір-бірімен дүрдараз,
Ымыраға келмейді.
Өңшең жалған кіл қораз
Жұртты қалай ел дейді?!

Айға ұмтылса біреуі,
Тобығынан қағып бір,
Өздері іштен ірейді,
Не жау тиген халық бұл?!

Елім деп бір ер шықса,
Жерім деп бір ер шықса,
Оған еріп қол шықса,
Дейді өзгесі:малтықса.

О, замана, не сұмдық,
Әруақтар, кешіңдер.
Тайынбастай шешіндік,
Бастайды алға есіл ер.

Біз жасаймыз ұлы істер,
Қолдап сендер тұрғанда.
Күтеді алда жеңістер,

Асыл туған ұл барда.
х х х

Еңсе тіктеп ел болмай,
Ертеңді ойлап оқ жонбай,
Ең бір түзу жолды алмай,
Ез болуға арланбай,

Ес болардай қол болмай,
Ерек туған ұл болмай,
Емексіп біз өтерміз.

Арғымақты орғытпай,
Тұлпарларды қарғытпай,
Домбыраны шалқытпай,
Қаңбағыңды қаңғытпай,

Дала тұнбай барқыттай,
Салбөкседей, салғырттай
Енжар болсақ нетеміз?

Ей, азамат, есің жый,
Жанарыңның жасын тый.
Жүрегіңнен жасын құй.
Өзіміздің асыл үй,

Өзгелерден басым күй,
Әруақтарға басыңды ій,
Қолдаса ел боп кетерміз!

Өмір
Өмір жайлы ойлай қалсақ, бауырлар,
Мойындағы жүк дегенің ауырлар.
Күнделікті қым-қуытың – тұл тірлік,

Жылдар жылжып, көшіп уақыт керуені,
Тығырыққа тірейтіндей пендені.
Сенделесің сең соққан бір балықтай,
Өмір бейне өрмекшінің өрмегі.

Барады ағып сол тымырсық дүние,
Тығыласың тышқаншылап үйіңе.
Арыла алмай күнделікті күйбеңнен,
Түн баласы күрсінесің күйіне.

Ұйқы қашып өткен жоқ па небір түн.
Сол өмірдің құпиясы көрінер –
Астарынан Күрес пенен Көңілдің.

Күрес деген басталады өзіңнен,
Көрінеді ұшқын атқан көзіңнен.
Туған жер деп, туған ел деп толғансаң,
Халқың сені ер-азамат сезінген.

Бұқпай төмен ұрпағыңның алдында,
Ұқсап өтсең түнді тілген жарқылға,
Ұлағатын бабалардың сіңірген
Ұландарың қалса өзіңдей артыңда.

Тай-құлыны секілденіп Даланың,
Жеткіншегің жаза берсе қадамын,
Абыроймен өткіздім деп есепте,
Бұл өмірдің өзгеше бір парағын.

Жан сырыңды ашық жайып адамға,
Жақсылықты жасап-ақ бақ ғаламға,
Көңіліңде тығылмасын түйткілің,
Бұл өмірді қия көрме арамға.

Ей, бауырым, құлағың түр бір сәтке,
Бұл өмірді жандырып бір сүрсек пе?!
Сен, ендеше, сезік салма сенімге,
Сен,ендеше, тайғанақтық көрсетпе!

Халқының қаны сіңген келбетіне,
Ел үшін кеуде керген жел өтіне,
Ез емес, ер мінез боп жаратылған
Көңілдің хошы келер ерлеріме.

Жүрегім тыным бермей ұрғылаған,
Жан едім тереңімнен жыр құраған.
Даңғайыр жігіттермен Дала болып,
Жусанның жұпар иіісі бұрқыраған.

Шалқыдым асау теңіз – дариямдай,
Шабыттың шарпуынан арыла алмай.
Жасасын жайсаң мінез азаматтар,

Атырдым ондай жанмен таңды бірге,
Достардың қалған ізі әр күнімде.
Солармен өмірімді думан еттім,
Жүруге дайынмын да мәңгі бірге.

Сырымды мен оларға жайып тұрам,
Дос барда көзден мұңды ғайып қылам.
Қашанда көңілімді көркейтеді –
Қазақтың жігіттері сайыпқыран.

Соңғы кезде ой басады, мұң қалың,
Толғанады терең бойлап бұл Ғалым.
Көшкен бұлттай жылдар жөңкіп аулаққа,
Жастығымның ала кетті-ау гүл бағын.

Көкірегімнің күйі қайда дауылды,
Ағыл-тегіл шағым қайда жауынды?
Шалқып жүрген ақын қайда өрт мінез,
Аңсай сүйген туған дала, ауылды.

Сағынышпен еске алатын бауырды,
Кездер қайда қаным тасқан арынды?
Кең дүниеге сыя алмай сенделіп,
Ғұмыр кешкен күндерім-ай жалынды.

Өтті бәрі,
өкініш жоқ өзімде,
Өмір сүйген махаббат бар көзімде.
Ақыл тоқтап, ойлылыққа ұласып,

Тұла бойда қалса-дағы қызу-от,
Желпінсем де бал шарапқа қызып ап,
Желік құмар тіршіліктен беземін,
Жанұямнан жоқтай артық ұжмақ..

Солай деймін, бекем менің жүрісім,
Жынды құсап кешкен тірлік құрысын,
Жазғы самал секілденіп желпиін,
Жан-жарымның кеңітейін тынысын.

Өз ошағым ғана емес, ұлы елім
Сеземін ғой сенім артып жүрерін.
Жас жетпістен асқан ата-анам да
Білемін ғой ұл тілеуін тілерін.

Ей,азамат, енді өзіңе бол мығым,
Елден ерек тасамын деу – сорлы ұғым.
Одан-дағы қазағыңа қорған бол,
Көрсеттірмей көлденеңнің қорлығын.

Осы сөзді өзіме-өзім серт қылам,
Жүрегімде оянады өртті ұран.
Бәріміз де елдің қамын ойлайық,
Құлағың түр, қайсар қандас, беу, қыран!

Алданбайық арзанына тірліктің,
Марғасқасы атанайық жігіттің.
Осы ойымды арнадым бар қазаққа,
Үзігінен ұстағандай үміттің.

Ауылды аңсау
Тағы тұр ма сезіліп күз лебі,
Мына желің не іздеп үздігеді?
Менің жаным құс болып ауылға ұшып,

Жүргім келер ата-ана, бауыр құшып,
Тумысымнан жан едім туыс құмар,
Тірлік кейде жаурынды құрыстырар,
Кеуде керіп замана өкпегіне,

Жете алмадым кең жайлау бөктеріне,
Айлар менен апталар ағыстады,
Адамдайын жүрмін мен алыстағы,
Сағыныштың кептері самғайтындай,

Көңілімнен мұнар-мұң қалмайтындай,
Қанат та бар шырқасам талмайтындай,
Сонда жайым не елге бармайтындай?
Болмайды екен өзімді қайрамасам,

Бойда қанды тулатып қайнамасам,
Тірлігім не бауырды баурамасам,
Ата-анамның көңілін ауламасам?!

Үрей
Үрке берем , адамзат, үрке берем,
Секілденген құбыжық бір пәледен.

Арашашы бола алмай Жер-Анаға,
Зағип болып қалардай қайран Дала.
Қорқа берем, күйініп, көңіл күпті,
Қараңғы ойға жетелер өмір тіпті.

Желегінен айрылып сортаңданып,
Жапа шексем қайтермін жерім құтты?!
Жұрттың бәрін жоқ жайым дос көрердей,
Қойдай момын бола алман өшкен елдей.

Естімесе даусымды бүтін қазақ,
«Қаратаудың басынан көш келердей!..»
Үрке берем, ағайын, үрке берем,
Жазғандайын қапаста, түрмеде өлең.

Жырға қосар кең Далам тілім-тілім,
Ақиреттің азабы бұл не деген?
Арман болып алыстап албырт жасым,
Ағыл-тегіл жүрмеймін шалқып-тасып.

Ақиқатты айтпасқа амалым жоқ,
Қор болар деп қорықпай алтын басым.
Үркемін мен, үрейім – ел тағдыры,
Үркемін мен, үрейім – жер тағдыры.

Топан сумен жер бетін толтырардай-
Тәңірінің төпейді сел-жаңбыры...

х х х
Тыншытпаса орамды ойлар миымды,
Мазасыздау тағдырыма сиындым.

Маубас доңыз мәз болады тойғанға,
Мағыналы тірлік жайлы ол ойлар ма?

Маңғазсынып, кісімсіген тұл-пенде,
Мекіреніп, қоразсынып жүргенге.

Жаны қуыс дүмше менен дүбара
Ит-жыныңды қоздырады-ау, сұрама!

Атпал ерлер түн ұйқысын төрт бөлер,
Ел деп, жер деп тұла бойы өртенер.

Дүрілдеген дүниеден шет қалмай,
Кең даланы дүбірлеткен Сақтардай,

Құс ұйқылы, сергек көңіл болмас па,
Ұқсайтұғын жарқыл қаққан алмасқа!

Сауал қойған атар таң мен батар күн,
Мына өмірде қалай бей-жай жатарсың?

Миды ашытпай, жауыр болмай жауырын,
Мимырт тірлік жер қаптырар, бауырым.

Зердеменен көз салайық әрнеге,
Жын-пері ме, жел-құйын ба, әлде не?

Замананың шылбырына жармасып,
Жұлқысалық, тартысалық, арбасып.

Түн баласы құлай салмай төсекке,
Ойға шомсақ туған Дала- бесікте.

Беймезгіл шақ: бір ме, мейлі екі ме,
Жұлдыз санап жатқан қандай сәкіде!

Қыс түнінде жел үніне құлақ түр,
Жер-дүниең күңірене жылап тұр!

Ертеңі үшін ұйқысына алаңдар –
Жан бағам деп жанұшырған адамдар.

Қара мысық жас сәбише зарлайды,
Кім біліпті, кімді, не үшін қарғайды?

Уайым-қайғы, ой мен мұңсыз түн өтпей,
Атпал ерді қоймайды-ау бұл жүдетпей.

х х х
Жел ызыңы, жел зары
Жанға маза таптырмас.
Жер тағдыры, ел қамы

Ер ұйқысын қандырмас.
Ебелектен еш қайран,
Жартастар да мізбақпас.
Хас батырлар қасқайған

Жанбағардан не қайыр,
Жанып тумай жасындай.
Жаны күйген беу, шайыр,

Езді көріп осындай.
Ех, дүние, замана,
Түлкібұлаң тарттың ба?
Халқын сүйген адамға

Соғыс боп жатыр бір жақта,
Қаһарға мінген Иракта,
Ливан да анау құлдықта,
Кувейт те мынау құлдықта.

Құлағын әлем түреді
Өрт шалған осы құрлыққа.
Өңешін біреу кереді
Мәз болып берген жарлыққа.

Көнгісі келмес кімнің де
Көрсеткен күшін қорлыққа.
Ұшынып тұрған күн мүлде,
Шыдамас ешкім зорлыққа.

Аспанның жүзін бұлт шалды,
Қап-қара түнек о жақта,
Кімді кім неден құтқарды,
Кімдерің қалды мазаққа?

(Тумасын күндер мұз-қарлы,
Айналдым біздің қазаққа).
Таба алмай көңілім жауап бір
Ойландым кейбір сұраққа.

Адамзат үшін қауіпті
АҚШ па, әлде, Ирак па?!

Соғыспен ешкім көктемес,
Кектенсең өршір отты егес.
Әділетке жоқ өкпе еш,
Азаттық үшін күрескен

Елдерді ешбір сөкпе, дос.
1.02.1991.

Түркия
Аңсарым ауа берді алыс жаққа,
Құмарттым қандастармен таныспаққа.
Түркия- түркілердің құт мекені,

Жол түссе бауырластар жаяр құшақ,
Жақынмен жолығысу аяулы шақ,
Түріктің Анкарасы, Ыстамбұлы,
Ойлаймын қарсы алар деп Далам құсап!

Бірге ғой тегіміз де, дініміз де,
Бірге ғой тіліміз де, діліміз де.
Бас иіп сиыныппыз – Көк Тәңірге,
Бірге ғой жүрегіміз, үніміз де.

Заманның желпи соғып желі оңынан,
Сілкінді селкеу мұңнан дала-қыран,
Таңы атып атышулы түркілердің,
Аумайды желдей ұшқан пырағынан!

Көңілдің көкжиегі көтеріліп,
Қиядан қияларға жетеді үміт.
Түркия – туысқандар Отаны ғой,
Түріктер – текті туған жетелі ұлт.

Жат жұртқа бермей туған топырағын,
Жайнатып, жайқалтуда жапырағын.
Қызығып, құштар болып, мерейі өсіп,
Арман ғып Түркияны отыр ақын.

Муза
М.Мақатаевқа
---------------------
Ол өмірге сыймады

мынау жарық пәниге,...
Мейлі, мәңгі қалады
муза-әлем боп әр үйде.
Қайран Мұқаң оянса

ұйқысынан кенеттен,
Бағы жанар қазақтың
жыр көгінде, әрине!
Ех, дүние, жүрекке

іркесің бе шер-шемен,
Тәтті ұйқыға алданып
тірлік кешкен пенде емен.
Асыл арыс түсті еске

қабірінде мызғыған
Үні саңқ-саңқ естіліп

тұрғандайын бөлмеден.
Жүрегімді жаулады
жыр-музаның тылсымы,
Ақынды ойлап жанардан

ыстық тамшы ыршыды...
Поэзия піріне
тәңірімдей табынып,
Көктеп келе жатқандай

Қайрақ
Өмір-қайрақ, мейлі қанша қайрасын,
Өткір жүзің өр қалпынан таймасын.
Өмір-өзен өткелінен өтерде

Өмір-қайрақ, қайрап қанша сынға алсын,
Өршеленген алмас жүзің сынбасын.
Құр өбекке сынаптайын сырғыма,
Өжет ердің таныта біл тұлғасын.

Өмір-қайрақ, мейлі, қанша жонса да,
Жарқыраумен жатсын таңдау – жол сара.
Жабығумен, мұңмен күнің өтпесін,
Тауқыметі тағдырдың зорболса да.

Жанға жара салмас үшін жан өңге,
Жанарыңды шалмас үшін көлеңке,
Күркіресең күн тұтылып, жау шошыр,
Жанартауың жатсын бұғып тереңде!

Мұқалдмасын сынық тартып назарың,
Бұқсаң төмен, батпан жүктей азабың.
Бабалардың әруағын қорламай,
Қынабыңда қайрала біл, қазағым!

Мен – қазақтың ұлымын!..
Қазақ деген халықтың сарбазымын,
Ата-бабам қанындай ар-намысым.
Атқа мінер күн туса

айыл жимай,
«Аттандайтын!» азулы мен де арысың.

Өр мінезді, асаулау, боз дөненмін.
Көңілім де даламдай дархан-дария,
Әулиемдей пір тұтам сөз-өнерін.

Мен – қазақтың ұлымын, түркі – тегім,
Қия-құздың қайсарлау бүркіті едім.
Тақымыма тар келер құзғын-қарға,
Кез келгенін тағының үркітермін.

Жүре алмаймын тегінде бұғып төмен,
Жаралыппын от мінез-құлықпенен,
Туған ел мен туған жер тағдыры үшін
Жанып-күйіп тұрмай ма жігіт деген?!

Бұралқы ит пен мысықтар
Еркін өскен, ерке өскен дала ұлына
Қай мінезін танытпақ қала мына?
Аңсыз келе жатқанда аңғал көңіл

Сөйлейтұғын ой жоқ-ты кінә тауып,
Алдан шыққан, өзді-өзі , міне, қауіп:
Тайыншадай тоқмейіл мына дәу ит,
Тайсақтасаң, сыңайы алар қауып.

Мына қала кеткен бе итке толып,
Баратқандай бәтшағар битше өріп.
Былғайтұғын болды ғой елдің ішін
Бұралқы ит пен мысықтар өсіп-өніп.

Үрсе келіп біреуі шабаланып,
Кейбіреуі арс етіп қабары анық.
Қабағыңды қатайтсаң сұс танытып,
Зытып кетер құйрығын жымып алып.

Бұзылады соған да көңіл күйің,
Ырылдасқан тегінде өмір қиын.
Ымырасыз барады күндер өтіп,
Тіл ұшына оралып небір түйін...

Тамшалы
Қатігездеу далам-ай, қайран ,тандыр,
Құдіретіңе болмайын қайдан таң бұл?!
Қара жердің қансын деп кенезесі,

Мың-сан тамшы ...
төгеді...
мың-сан ғасыр,
Табиғаттан Тамшалы туған асыл.

Айналаның барлығы сортаң дала,
Ал Тамшалы көк шалғын қызыл-жасыл.

Бұл ғаламда тылсым көп тосын келген,
Көз сұқтанып, көңліңнің хошы келген.
Тамшалым-ай, Тамшалым, қасиетті –
Бабаларым баһадүр төсін емген!..

Әмірін-ай Алланың еміренген,
Көрген адам бас шайқап тебіренген.
Жаратқанның жұмбағы, құдіреті –
Тамшалыны перизат, пері дер ем!..

Қара теңізбен сырласу
Қара теңіз,
өзіңмен Каспий –егіз,
Теңіздердің бәріне жастық негіз.

Жарымды алып жағаңа келіп тұрмын,
Толқыныңмен алыстым, желіктірдің.
Жүрегіміз жөнелді лүпіл қағып,
Жаным жүзі жайнайды күлім қағып.

Қара теңіз,
Сен неткен көркем едің,
Су періште секілді ерке ме едің?
Ентелеген толқының есімді алды,

Өрекпіген жүрегім басылмады.
Аруымның ай жүзі алтынданып,
Хор қызындай жымиды жарқыл қағып.
Тұла бойды алғандай сиқыр билеп,

Қара теңіз,
Көңілді демдедің бе,
Жанымыздың жарасын емдедің бе?
Біз де бір кез өзіңдей тасып едік,

Алып-ұшып қосылған ғашық едік.
Дауылына шыдамай жас көңілдің,

Кей күндері ой-мұңы басты өмірдің.
Шарпысып та қалушы ек толқындардай,
Ғұмыр кештік бәрібір салқындамай.

Қара теңіз,
өзіңдей өршіл едік,
Жанған сайын
маздаумен өршіп едік.

Қым-қуыты тірліктің шаршатқанда,
Асқақ айдын, бір сені аңсатқанда,
Маңғыстаудан жол түсіп келдік саған,
«Ассалаумағалейкум!» деп сәлем бердік саған,

Қара көздің тілегін қабыл алғын,
Қара теңіз, рухыңа табынамын!

Жемқорлық
Халықпыз ғой кеуде керген, кең қолтық
Дер едім мен,
ашты аранын ең қорлық,

Жалпақшешей боламын деп жалтақтап
Жүрген кезде жегідей жеп жемқорлық.

Жаулығы аздай қара ниет, жат көздің,
Кер пиғылы-ай іштен шыққан ашкөздің.
Жұтылумен бара жатқан Далам-ай,
Бола алмай тұрғаным-ай бас, көзің.

Дер едім мен дара туған сүйікті ел,
Кер қылығын көрсем күйем күйіктен.
Жемқорлықтың жетегінде кетпесе,
Табылар ма ед қыран ұшқан биіктен!

Көсегесі көгерсе деп Даламның,
Құрақ ұшқан мен көгершін балаңмын.
Ұлт түбіне жете ме деп жемқорлық,
Жер-Анадай алабөтен алаңмын.

Зәрін шашып құртпай қоймас жегі құрт,
Өн бойымды барады алып кеміріп.
Кекіріктен азып жүрген кей дәулер
Кердемсиді ел үстінен семіріп.

Күндер жылжып, уақыт, шіркін, алға асып,
Өтеді өмір заманамен арбасып.

Сол өмірде жүреді екен жер басып,
Жемқорлар да жең ұшынан жалғасып.

Жеңіл оймен қарайтұғын бүгінге,
Жемқорға да зауал келер түбінде!
Кіретұғын тесік таппай теңселер,
Қияметтің туған нағыз күнінде!

Ар және арлылық туралы
Нәпсі қуып, жаны менен тәні азған
Заман келді алаяқтар сан озған...
Қиямет пен қиянатқа хақ-қарсы,

Ерлеріме ермек болып нан табыс,
Күйттеп кетсе құлқын қамын, жан бағыс..
Түнгі мысық зарғағындай қырнап іш,
Сені іздеймін, о тектілік Ар-Намыс!

Үміт күтіп далам жатыр далиған,
Ерлерім жүр аумай қыли-қаридан,
Өкпесі өшіп талапай мен тонаудан,
Бабам жатыр, жоғалды деп Ар-Иман!

Жотасына жұғын болмас нар ісі,
Қайда, қайда қазағымның арысы?!
Қайда, қайда қазағымның намысы,
Қайда, қайда айналайын Ар Ісі?!

Пәни-жалған - соғар сағат, өтер күн,
Ақиқатын айтар бекер, бетердің...
Ей-азамат, биік ұстап еңсеңді,
Шамаң келсе, Ардың Жүгін көтергін!

Құдай өзін жаратқан ба қор қылып,
Айналасын тұман-перде-тор қылып?
Ар мен Ождан, Иман, Намыс жоғалған,
Қайдан шықтың қасиетсіз сорлылық?!

х х х
Кейде өзімнен күйінем де, қамығам,
Кейде өзімнен жабығам да, зарығам,
Менің үшін Ардың нағыз биігі -

Базбіреуді дер ем аса жақсы адам,
Кейпін көрем бір жағынан ақсаған...
Ар алдында асқақ бола алмайды,
Жоғалса егер ұлттық дәстүр, салт-санам!

Тілін сатқан - ділсіз болар, тамырсыз,
Тексіздікке тартар менің жаным сыз.
Ана тілін мансұқ етіп жүргеннің,
Бәрі топас, бәрі мәңгүрт, бәрі арсыз!

Баба-далам, Ана-тілім, Иманым -
Сан ғасырлар сары алтындай жиғаным.
Замандардан заман ауып кеткенде,
Жоғалтып бір алардайын қимадым.

Сол үшін де сазға салып сарынды,
Аямаспын бойдағы күш-барымды.
Талай жерде сын-талқыға түскенде,
Сақтап қалдым Намысым мен Арымды!

Кетем кейде сара жолда ашық тым,
Тірлігіне жаным қас қой пасықтың...
Қазағымның Ар-Намысын қорғаған –
Нағыз Қазақ, мен өзіңе ғашықпын!

Ер басына күн туатын келсе күн,
Кімге артады үміті мен ел сенім?
Жатар үйде қансыз қаннен-қаперсіз,
Қара дауыл шарпыса да жер бетін,

Ағат болар айтар сөзді айтпаған,
Ақиқатты ашу жағын арт маған,
Асыл халқым, жаның күймей тұра ма,
Көрсең қазақ өз қанына тартпаған.

Жетегінде жүретұғын өзгенің,
Жымысқының құртса қандай көздерін.
Қазақ десе, қаным шапшып кетеді,
Қансыздардың қылығына төзбедім,

х х х
Жүрегімнен жатыр менің қан ағып,
Жүрегімнен жатыр менің қан ағып,
Жүрегімнен жатыр менің қан ағып,

Қуат алып өнбойыма сол қаннан,
Қызба жаным теңіздейін долданған.
Жон арқама әруақты қонғызып,
Кезім қанша қыран құсап қомданған.

Асау қаным, алабөтен ағысым,
Арым да сол, от-жалыным, намысым.
Жүрем дәйім жанған алау ішінде,
Өр өзеннің күркіріндей дауысым.

Қозса қаным кейде өзімді билемен,
Өзге әлемде жүргендейін күйге енем.
Қарсы келген неше жойқын дауылды
Бір алапат жанартау боп күйретем.

Кей күндері тәтті өмірді тербетем,
Білем, білем, бұл ғұмырдан ерке өтем.
Ыстық қаным ағыл-тегіл тасиды,
Өлең болып өзегімді өртеген.

Жүрегімнен жатыр менеің қан ағып,
Жан-дүнием қан-жүректен нәр алып.
Жансыз болып, қансыз болып жүрмейін
Жарық күнге жалғыз реет жаралып.

Қадыр түні
Әбіш Кекілбаевқа
----------------------

Өмір тәтті дер едім күніменен,
Өмір тәтті дер едім мұңыменен.
Бар әлемді өткізіп жүрегімнен,
Мен ұйықтамай жатамын түніменен.

Бұл сырымды жарым мен қызым білер,
Ой-мұхитта жайым бар жүзіп жүрер.
Бойымдағы жұмбақты ұғар ма едің,
Сараласаң сараптап түсімді егер.

Менің көрген түстерім бір ғаламат,
Киелеймін әрбірін сырға балап.
Өзім үшін өшпейтін тарих сынды
Туындаған тылсымнан бұл мұрағат.

Тілек қосқан тілекке ата-баба,
Толғатқанда төл ұлы жата ала ма?
Қолтығымнан жүреді демеп дәйім
Мынау жатқан көсіліп дана дала.

Әулиелер дем берді, аян берді,
Періштедей жаныма таяу келді.
Солар мені біртүрлі қоритындай,
Аман сақтап жүргендей аяулы ерді.

Ағат кетсем ақылын аямады,
Жәннат-төрден құшағын жая алады.
Артығырақ жол шеккен сапарларда
Ғалым талай бабасын саялады.

Жалын құйды Пір Бекет сиынғанда,
Арыстан бол дейтіндей сиың барда.
Ұлағатын ұғындым миым барда,
Көзім қадап қырандай қиырларға.

Шалыс бассам, шалдарым демесіндей,
Тербетеді Пайғамбар кемесіндей.
Ата-баба, әруақ қолдағанда,

Түс көремін...
тағы да талай-талай,
Жүреді ылғи жақ болып маған Құдай.
Көне күмбез –

баһадүр бабаларым
Ғұмыр кеш деп тұрғандай алаңдамай.

Елдің әрбір ісіне солар себеп,
Жасампаздық дәстүрді тұрар демеп.
Сәлем айтып жатады әулиелер,
Рухына ұлтының ұран-қорек.

Мұсылманын демейді, текті жұртын,
Жаңғыртса деп тілейді сәнді ғұрпын.
Сәлем тасып әулие әлемінен,
Тағатсыз мен күтемін таңды әр күн.

Түс көріппін...
Тағы да...
Қадыр-түнде,
Арыла алмас шаттықтан жаным мүлде,

Қожаназар ұрпағы –Қыдыр ата-
Кекілбайдың Әбіші тағып жүлде:

Құшақтапты дөненін бәйгедегі,
Қазақ тәнті данышпан, әйгілі Ері.
Қадыр түні дем берсе Әулие Әбіш,
Қор болмаспын дейтіндей ой-кемелі.

Ақ қанат көбелек
Сайын дала...
Армансыз, дос, шалқып көр,
Ақ қанатты көбелекше қалқып көр...

Шалқар дүние жаяр ыстық құшағын,
Боз жусаны бұрқыраған барқыт бел.

Еркіндіктің әлеміне шығып бір,
Шырқыраған тірлігіңді ұмыт қыл.
Ақ қанатты көбелекше тербеліп,
Алаңы жоқ бейкүнә өмір сүріп біл.

Қайдан, қайдам...
Өмір – майдан болып тұр,
Алынбаған алдағы асу толып тұр.
О, табиғат, қырға шықсақ кей-кейде,

Бейбарыc
Елдікті айту - әрбір ұлтшыл үйге сын,
Сөз бенен іс тапса қандай үйлесім.
Біздің үйдің қазақтары бас алмай

Бұл фильмді түсіріпті арабтар,
(Арабтарға бұл өмірде сауап бар).
Қорғап қалған мұсылмандар әлемін-
Мәңгі өлмейді Бейбарыстай дарақтар.

Ұлы дала төскейінде шыр еткен,
Қыран бала туған батыр жүрекпен.
Арабтардың қастер тұтар тұлғасы-
Беу, Бейбарыс, тектілікті ту етен.

Сол ерлікті дастан етіп, дәріптеп,
Тарихына жазған алтын әріппен.
Он ғасырдай уақыт шіркін өтсе де,
Бірге жасап келеді Ол халықпен.

Бастан кешкен баян ғұмыр көшелі,
Зар заманда қайтпаған бір меселі.
Мысыр елін билепті ғой бұл қазақ,
Нар тұлғалы, мамлюктердің көсемі!

Қайрат қылған елдің қамын шын арлап,
Жат қоныста басқа қонған шынар-бақ,
Беу, Бейбарыс, аласармас биігің,
Ақын біткен ағыл-тегіл жыр арнап.

...Бір күндері таусылды да сериал,
Қияларға кетті самғап бір қиял.
Опасыздық жеткен ақыр түбіне,
Бейбарысты о дүниеге кім қияр?!

Өзгелердің жатқа бермей Отанын,
Қилы шақта желбіреткен жалауын,

Бейбарыстай сұңғыла ойлы түркіні
У бергізіп өлтіртіпті Қалаун...

Әу басында кино көрген сүйініп,
Он жастағы қызым кетті күйініп,
Көзінен жас, қабағынан қар жауып,
Қара аспандай қарайды кеп түйіліп!

-Қалаунды өлтірейік, жауызды,
Дос-серігін сатып кеткен нағызды...
Дейді қызым, жұдырығы түюлі,
Көргеннен соң кино-тарих-аңызды...

-Қарағым-ау, заман заңын біліп қой,
Қалауын да алмас қылыш жігіт қой.
«Ханның басын хан алады» деген бар,
Тақ-таластық қанға сіңген ғұрып қой!..

...Өлтірсе де қаны бірге әңгүдік,
Жалпақ жұртқа даңқы жеткен жаңғырып,
Тектілік пен көсемдіктің символы –
Бейбарыстың өшпейді рухы мәңгілік!!!

Қасірет
«Оңтүстік Қазақстан облысындағы ВИЧ індетіне
шалдыққан балалардың саны 143-ке жетті. Мамандардың
айтуынша, кеселді жұқтырғандардың басым көпшілігі –екі

жасқа дейінгі нәрестелер. Аурудың қалай таралғандығы
туралы қорытынды жасаған дәрігерлер ВИЧ балаларға қан
құю кезінде жұққандығын айтып отыр».
( Газеттен).

Қапалымын...
Зарлы-заман танытып қатал үкім.
Қорған бола алмаған баласына-
Қорқау-қоғам , ұлыған батады үнің.

Күйзелемін...
Қара таппай, қарманып, сүйкенетін.
Шейіт болып бейшара шараналар,
Қайғы шеккен анадай күйге енемін.

Азап-тағы...
Шерлі-көзден шүмектеп жас аққаны...

Шеттерінен ғаріп боп нәрестелер,
Қасіретке шарпылды қазақ қаны...

Қорлық қандай...
Дімкәстікке дүние шалдыққандай.
Көзді жұмып сәбилер тағдырына,
Базбіреулер байлыққа малтыққандай.

Жанды ұққандай...
Жан баласын көрмедім арды ұққандай.
Жалпақ жұртқа жеткізіп жан айқайды,
Жапан -түзде дауысым қарлыққандай...

Мазақ-тағы...
ВИЧ дегенің тажалдай тозақтағы...
Тек-тамыр тереңіне балта шапқан,
Қалай өспек, ағайын, қазақ саны?!

Түсімде тағы, түсімде...
Қиялым ұшқан қияға
Қияли қалпым қалам ба?
Арманым менің қиянда-

Тартса да күндер күйбеңге,
Жүрегім менің заңғарда!
Түн бойы тылсым күйге ене,
Оянам сыршыл таңдарда.

Ұйқыбас өмір – жауындай,
Ұйқысыз пендең мен едім.
Үдере соққан дауылдай
Үздіксіз тербер жел едім.

Маңғыстау -маңғаз өңірім
Санамды менің селбеген.
Өзіңмен егіз өмірім,
Өр әуенімен тербеген.

Бабалар дәйім дем беріп,
Бастайды тұнық ғажапқа!
Шабытқа бойды кернетіп,
Қызмет ет дейді қазаққа!

...Түсімде кеше,түсімде,
Атадан аян берілді.
Тұп-тура қыран пішінде
Тұлғам бір менің көрінді.

Маған шын,саған өтірік,
Қалықтай қанат қағамын.
Қыран боп маған көрініп,
Қолдауы ма ата-бабаның?!

Не болсын,мейлі,жәй емес,
Ұқсамас мынау өңіме.
Билеген мені қай елес,
Сүйреумен зеңгір көгіме?!

Білмедім,достым,білмедім,
Әуейілігім бе бұл менің?
Дүниеге әлде құр –тегін
Келмеген кие-ұл ма едім?!

Текті Барыс
Бозаң қырдың бұласы – бөрі сынды,
Батылдығы арландай, арыстандай.
Қазағымның айбаты, ары сынды,

Тажалдан да таймайтын сесі мықты,
Тайқымайтын табаны тарланым-ай!
Жасын жанар, мәрт мінез, төсі мықты,
Киелі қыр тағысы – тарпаңым-ай!

Туған елмен тел өскен дала дүрі,
Таң нұрынан жаралған бек асылым.
Дауысы мен даңқы да, даралығы
Тауып тұрар тегінде жарасымын.

Дүлдүл десем, дариға-ай, тіл тимесін,
Дөңгеленген дүние орамында.
Даламдайын дүр етіп сілкін де шын,
Тербеле бер тіршілік тарамында.

Өнебойын өртеген отты намыс,
Өрекпісе өзгеше түрге енер ме?
Көк Тәңірдің еркесі – Текті Барыс,

Мың мәрте тағзым
Хақ-Тәңірге сиынып, Көк-Бөріге,
Замананың бойсұнбай өкпегіне,
Зауалдармен алысқан Ел едік біз,

Туған елдің көз салсам өткеніне,
Куә болам күллі азап шеккеніне,
Қуаларым – көнекөз қариялар,
Ұқсайды нақ өмірдің мектебіне.

Менің үшін адам жоқ аяулы одан,
Күн туғанда ел басына аянбаған.
Көрге тығып фашисті,
Жеңіс туын

Отан үшін от кешкен сарбаздарым,
Танытатын болмысын марғасқаның.
Сендер үшін мыр мәрте тағзым етіп,
Жазса қандай ерліктің жыр-дастанын.

Ұлылыққа ізетпен бас иетін-
Ежелден бар халықтық қасиетім.
Аталардың арманын алға жалғап,
Алып өтсек өшірмей өсиетін.

Жойылмасын ұлтжанды елдігіміз,
Жойылмасын дархандық, кеңдігіміз.
Сынық сүйем жұқтырсақ бабалардан,
Байқалмастай ешқандай кемдігіміз.

Ұлағатын сіңіріп ұлы Жеңіс,
Әкелердің алдында жүгінеміз.
Тәуелсіздік көтеріп Туын биік,
Мың өлсек те, мың мәрте тірілеміз!!!

х х х
«Біз соғысты көрген жоқпыз».
Д.Исабеков, повесть.
Мен көргем жоқ соғысты!

Бақытты боп тұр бүгін
менің туған Уақытым.
Көз ашқалы «іңгалап»
таусылмады шаттығым,

Қолға қалам алғалы
сарқылмады шабытым.

Мен соғысты көргем жоқ!
Естімедім дыбысын,
Естімейін мәңгіге,
дыбысы оның құрысын!

Отан үшін жан қиған
миллиондаған адамды
Ойлай қалсам, алайда,
тарылады тынысым.

Мен көргем жоқ соғысты!
Исін де оның сезбегем,
Білетінім – жаралдым
үш оқ тиген кеудеден.

Сондықтан да әрқашан
қақым бар ғой, ағасы,
Сұм соғыстың жарасы
жүрегімде деуге мен!

Туған жердің самалы
Өнбойыңа өр қасиет құя алар,
Туған жердей ұжмақ сынды ұя бар.
Туған жердей қасиетті кие бар.

Ескен кезде елжіретер самалы,
Асау қаның, от намысың оянар.

Қаратаудың күнгейінен соғатын,
Салқын самал, салқам ауа дара тым.
Сергіп бойың, жұпарына қанатын.
Шабыт билеп шарықтайсың қияға

Сол самалда, тентек желде – зор ұғым,
Сіңірген жан баса алмастай арынын,
Өмір бойы үрлей берер жалынын.
Сол самалда – махаббат пен шапағат,

Есіл ерің есер сол бір самалдай,
Көсілер кеп дауасы мол далаңдай.
Атамекен нәрін емген адамдай.
Тірлік кешпес барлыққа ол алдана,

Ердің дерті – туған жердің обалы,
Күй кешеді кейде мұңлы, қапалы...
Дамыл таппай жартасты ұрып жатады...
Көкірегі – тұнып тұрған тектілік,

Боздайды бота
Боздайды бота,
Десеңші неге боздайды?
Тірлігі осы, апырай, ала жаздайғы.

Жанына барсаң жәудіреп тана көздері,
Иіскелеп әбден, өліп бір кете жаздайды.

Боздайды бота,
Ұғады мұндай сазды кім?
Әуені оның әуезді сондай, назды тым.
Енесін іздеп егіліп, бәлкім, жүр ме екен,

Боздайды бота...
Боздайды неге?
Кім білген?
Шырқырап өзі кетеді кейде тым мүлдем.

Бұ-дағы бейне күй сынды екен шертілген,
Боздайды бота,
Боздайды сазды мұңлы үнмен...
Боздаумен жүрген боз бота сырын кім білген?..

Желдің-дағы өзіндік сыры бар ма,
Сыры бар ма, беймәлім мұңы бар ма?
Уілдейді күні-түн жағы сембей,

О, ағайын, сөзіме нанасыз ба,
Жел ұқсайды бейне бір панасызға.
Алабұртып қашанда көңіл-күйі,
Бола бермес ләйім мазасы да.

Байқалады сыңайы жабыққандай,
Жабыққандай, құлазып зарыққандай.
Бір қарасаң жел-дағы ақын сынды-
Алай-дүлей боп жүрген шабыт қонбай...

Дала суреті
Өр, Маңғыстау, өлеңсің тұнып тұрған,
Өздік қалпың өзгені қызықтырған.
Өрекпіген басардай кей көңілді,

Көзім салсам кең дала –алқабыма,
Сүйсінумен қараймын тарпаңыма.
Маң-маң басып аяғын нар түйелер,
Мойын бұрмай барады жан-жағына.

Көзім салсам Қаратау жотасына,
Шаң жұқтырмас жортқанда шашасына,
Тау тағысы – архарды көре қалам,
Ұқсап туған мәрт мінез Даласына!

Бір жағында қияның көкжал жүрер,
Ортекедей орғуды о да білер.
Жия қоймас айылын жылқыдан да,
Айғырлар да арланның қолында өлер.

Құз-қияның басына бүркіт қонар,
Қызыл көрсе қанатын сілкіп қағар.
Сайын дала төсінде сайыс қызса,
Мізбақпайтын жартастар мүлгіп қарар.

Бір қиянда жүйткітіп киік-пері,
Делебесін қоздырар жүйріктердің.
Жер апшысын қуырып сәйгүліктер,
Іштей келіп тұрады «құйғыт» дегің.

Намысыңды қайрайды сайран Дала!
Қатыгездеу өлкені бағындырған –
Қасиетіңнен айналдым қайран Баба!

Әулиелі топырақ
Әуелден бекер жатпаған.
Мынау маңғаз атырап
Марғасқалар баптаған.

Кешегі бір күндерде
Бағы бейне тайғандай.
Оранып Дала мұң-шерге,
Бабалар жатты жайланбай.

Талайлардың тағдырын
Тәуір еткен жер еді.
Құшағына ап барлығын,
Бауыр еткен ел еді.

Дала
Мұңайғанда
Көңілім алабұртып,
Жыр аңсаған жан әлем

Далаға ынтық.
Кең дүниені кезіп бір кеткім келер,
Алыс-алыс сапарлар шеккім келер.
Қамалғанша қаланың қапасына,

Қайран жүрек ынтығар Даласына,
Дала деген – баланың анасы да,
Мейірім-сәуле құятын санасына.
Бал бөбекпіз бәріміз жерден өнген,

Сол Даладан нәр алған жөргегінен,
Қанат қағып кетсек те ұлы өмірге,
Ұялайды туған жер жүрегіңде.
Сол Даладан табасың кеңдікті де,

Сол Даладан табасың өрлікті де.
Заманамен құбылмай, шіркін, Адам,
Жұпар иісі жусанның бұрқыраған,
Жүрмейміз бе өмірде дала болып,

Таң күлгенде
көктемдей кейіпке еніп,
Нұрға малғым келеді жанарымды.
Күн-шұғыла жер төсін сүйіп, еміп,

Жүрегіме ұялап жылу нәрлі,
Дүниеге қараймын махаббатпен.
Тұла бойым өртеніп қызу қанды,
Сәулеленер арайлы таң-шапақпен.

Жауа алмаған бұлттар
Көктің жүзін бұлт басыпты қоймалжың,
Көкке қарай көзім сүзіп ойландым.
Көктемеде тамар деймін тамшы-шық,

Көк аспаным көздің жасын іркіп жүр,
Құймай ма екен баяғыша сіркіп бір.
Түк түсінбес тымырсыған дүние,
Табиғатты бұ не түлен түртіп жүр?

Тірі өліктей боп-боз сиық, реңі,
Кім біледі жаралы ма жүрегі?
Жауа алмаған көшті бұлттар үдере,
Әлденеден ұшқандай боп үрейі...

Бейнеуде шаң жауғанда
Той күні еді,
келе қалған қырсықты-ай,
Шаң борады үйіріліп ұршықтай.

Үздік-үздік үрдіс мінез танытып,
Ұйтқығанда дем алып көр тұншықпай.

Шаң жауып тұр, шаң борап тұр аяусыз,
Тіршілігің тыныс таппай мазасыз,
Дүниеге шыркөбелек айналған
Таң-тамаша қаласыз.

Әзәзілдей құтырынып жын қаққан,
Жаратылыс жаңылған ба ырғақтан,
деп ойлайсың,
тұз секілді жабысқақ

Той күні еді,
сыртқа қазан асуға
ұмтылып ек тап болдық қой «шашуға»,
Дімкәстейін су көтермес сіркесі,

Нөсер
Тал шайқалып, жапырақтар сусылдап,
Танго билеп тұрғандай ма сыршыл бақ.
Таңғажайып шиқылдаған құс әні,

Таңғы әлемнің шағы осынау тербеді,
Тұнып тұрған дерсің аңыз-ертегі.
Тәй-тәй қылып ертеді ана жанына
Тұлымшағы желбіреген еркені.

Тына қалды дала кенет тылсым сәт,
Тамшылады тереземе тырсылдап.
Тамшы деймін, жаушы деймін, жаңбырым,
Тарту етіп мен берейін жыр жырлап.

Төкті нөсер,
кең даланы ұйытып,
Бусандырып – төсін жердің иітіп.
Тамашаға көз тігеді тірі жан,

Көктем
Келші, көктем, шуағыңды шашып кел,
Айқара ғып құшағыңды ашып кел.
Асау өзен, айдындарың арқырап,

Ерікті алып сұлу сенің келбетің,
Ізгі сезім әлдилесін жер бетін.
Келші, көктем, құшағыңды жайып кел,
Саумал самал сүйіп беттен ерке тым.

Бар дүние жатқан кезде бусанып,
Иіскесең жұпар атқан жусанын,
Өмір бойы арманың ол жеткізбес –
Көз алдыңда мәңгі тұрар ніл-сағым.

О, көктемім, сен өмірдің кілтісің,
Жүректердің ұшырасың жыл құсын.
Сен соншалық сезімталсың, сергексің,
Жарқын шырай, жылы жүзді, нұрлысың,

Көктем –ару
гүлге оранып тұр мүсін.

Сүмбіле
Асау айдын арнасынан асады,
Көзің салсаң көңлің толқып, тасады.
Жағалауда жан біткенің сиреген,

Күн де суық, түннің де тоң-сызын-ай,
Жаз-дәуреннің таусылған ба қызығы-ай?
Құстардың да шықылығы сейіліп,
Басылған ау Күн аптабы, қызуы-ай.

Сезім-күйім дегендейін алғаусыз
Сары алтын шаша сұлудайын күлді-ау күз.
Қарап тұрсаң, құбылмалы қылығы,
Табиғаттың тірлігі де тұрлаусыз.

Бірде жазы, бірде күз, қыс,
гүл-көктем,
Жаратылыс кешеді күн дүрмекпен.
Кеше ғана жайдары еді, жаз-тұғын,

Ғажап дерсің,
айналаңа зер сала,
Жайқалады алтынды алқап,
кең Дала.

Егін пісіп, егіс берсе мәуесін,
Елмен бірге марқаяды Жер-ана.

Күннен-күнге – күн де салқын сыңайлы,
Кім сүймейді жанға жайлы бұл айды.
Сүмбіледе су суиды демесең,
Сүмбіле-ару

Көшеді бұлттар, көшеді бұлттар,көшеді,
Қоштасар қимай көк аспан - өлең-төсегі.
Көшеді бұлттар көкжиектерді бетке алып,
Көшеді бұлттар, көшпелі ғұмыр кешеді.

Көшеді бұлттар, көшеді бұлттар жөңкіле,
Көшкен бір зулап қап-қара бұлттар дерті не?
Көшеді алыс, асықты қайда, білмеймін,
Көшеді бұлттар,

Көшеді бұлттар жұлдыздар сынды үзілген,
Көшеді бұлттар сағым боп елес түзілген.
Көшеді, әне, аттанып суыт бейуақта,
Келте бір ғұмыр танытып кейпін жүзінен.

Көшеді бұлттар, ызыңдап жел де еседі,
Көшеді бұлттар, қайтқан бір жандай меселі.
Аңғартып мынау жанталас тірлік жалғанын,
Қашқандай болып қоп-қою бұлттар көшеді...

Тұла бойды ой билеп муза-мұңнан арылмай,
Қызу қаным өртеніп лапылдаймын жалындай.
Талай күндер зуылдап дүрмекпенен өткен бе,
Тағы да жаз келіпті, неткен жүйрік апырмай.

Өткен күндер қалады елес болып сағымдай,
Жаның барда кеудеңде аласың ба дамылдай,
Сәйгүлікке мініп ап құйғытқым-ақ келеді,
Кең даланы сүйемін қаным менен жанымдай.

Жүрем қанша, бауырым, құрсауында қаланың,
Туған жерден нәр алған арманы асқақ баламын.
Жаз айында жадырап жүрудің мен орнына,
Сағынышты сезіммен мұңға оранып барамын.

Ауылды да аңсаймын жұпарына ынтығып,
Бауыр десе жүрегім өрекпиді жұлқынып,

Қалай көңіл аумасын Алматыдай шаһарға,
Аңыз қала – астана айтатындай жыр ғылып!

Пай,пай, шіркін, жаз шыға кетсең кезіп әлемді,
Тамаша ғой, тамаша, шарласаң ғой бар елді.
Саяхаттап, сайран сап, сапар шегіп жүрсеңіз,
Бұғау салып ірікпей көңіл, шіркін, дөненді.

Жаз күніндей жарқырап сонда өмірің гүлденер,
Сылдыр қағып ақбұлақ бар тіршілік түрленер.
Жаз айында шабыттың пырағына мініп ап,
Жан-дүниең сайраса, жүрекке өлең-жыр келер.

Ай-хой, жаздың күнін-ай, тұла бойды тұр өртеп,
Күн шыққанда нұрланып, кімнің өңі түнермек?
Жарқын жүзбен, жәмиғат, жолықсақ біз жымиып,
Табиғатпен жарасып, Адам жаны түлемек!

Еркімді бер, дүние!
Бәлкім, мені базбіреу желпінді дер,
Не десе де о жағын еркім білер.
Мен өзімнің иемін өміріме,

Қолқа салғыш бәрі де мына маған,
«Елге кел,-деп,-жыр жазба»-жылады анам.
«Зоотехник бол» деген әкемді де
Ұқпадың деп жанымды кіналаман.

Олар жүрек сырымды сұрамады,
Маған жалғыз сонысы ұнамады.
Сұлулықты жыр етсем, асыл жарым
Ілік іздеп, қызғанып, сынағаны...

Артық демен, әрине, ақыл-ана,
Жан емеспін күйбеңшіл, пақырана.
Неге мені қинайды, неге мені,
Елікте деп өзіне ақын аға?!

Ұят қайда!
Қойыңдар, жетер, тегі,
Керегі не мазалап бекер мені.
Қожайын да күйдірді

Керек кезде
Шамды өшіріп қоятын пәтердегі.

Еу, ағайын, мақұлда, мақұлдама,
Тіл қатайын сендерге батыл ғана:
Табиғаттың төлтума еркесіндей –
Сүйеді әман жүрісті ақын дара!..

Арғымақ
Арыны артық жалқыдан,
Тұяғын тұлпар тарпыған,
Шашасына шаң жұқтырмай,

Шалдырмас жүйрік пырағым,
Желдейін жүйткіп тұратын.
Шамалы жерде аңдатар
Шалымы бөлек қуатын.

Жампозбен жаны табысқан,
Тайбурылменен жарысқан,
Ақалтеке сипатты,
Арғымақ болып ағызған.

Аршылан болсын таймастан
Ауыздығымен шайнасқан,
Азуын Айға білеген,
Айбары асқан алдаспан!

Айдарынан жел ескен,
Айдынмен асау теңескен.
Адымы айлық жерді алар,
Аршындай асып белестен.

Артық боп кермес кеудесін,
Асылдың жиған көмбесін,
Арғымақ атқа баладым –
Азамат ердің бейнесін.

Т.Айбергенов рухына
Өлген жоқ ақын, өлген жоқ,
Оралар жылда көктем боп.
Мәңгі бір маздақ, жас қалпы,

Жүрегін жалын, от кернеп,
Оралар жылда көктем боп.

Тірліктен жүрем сыр ұғып,
Тірліктен сезем ұлылық.
Туғанда наурыз қайтадан,
Ұйытып жанды жылылық,

Сүйеді ол бүкіл жер бетін,
Өмірге өзі ерке тым.
Өшпес нұр етіп Жаратқан,
Өзіндік болмыс – келбетін,

Сеземін үнін самалдан,
Далиған дархан даламнан,
Тербетіп өткен дүниені,
Әлдилеп ізгі сан арман,

Ақ жауын жыры төгілген,
Самғаған сұңқар көгімнен:
Өзегін жарға өлеңді –
Ақтарған аппақ көңілден,

Ғашық боп, бәлкім жыр-қызға,
Шекті ме сапар жұлдызға?
Жер асты оған тән емес,
Ақынға өлім – бір елес,

Демеспін көсем, көреген,
Шабытқа бойды бөлеген:
Өлген жоқ ақын, өлген жоқ,
Оянды қайта көктем боп,

Тұлпары жырдың-
Төлеген!

Періште-көктем
Көктемім келді,
көктемім, көктемім келді,
Жымиып қана күледі көкте күн енді.

Жібектей самал желпісе бетіңнен сүйіп,
Анаңдай ыстық сезілер өпкені тегі.

Көктемім келді,
не деген тамаша еді,
Қуантты ғажап, мәз етіп балаша мені.
Қайың да сылаң қағады арудай ерке,

Көктемім келді
сән беріп бар айналаға,
Атады қызыл шапақты таң арайлана.
Жайқалып қырда

көз тұнар жауқазындары,
Періште-қыздың
кейпімен қарайды дала!

Мұрагер
Көргендей топты жарған Құлагерді,
Бұл қалаға бүйрегім бұра берді.
Ақкетігім, әз шәһар, Форт-Шевченком,

Тарихтың тылсым сыры иініңде,
Тәттісін де көп таттың, күйігін де.
Неше заман басыңнан ауғанымен,
Сен қалдың Ар мен Намыс биігінде!

Күңіренген нешебір ақындарым,
Қамал бұзған нешебір батырларым,
Тобанияз бастаған тұлғаларым,
Ту ұстаған, ел бастап атырабым!

Өнбойыңда қатпарлы өзегің бар,
Таусылмайтын ерлік жыр -өзенің бар.
Өткеніңе тереңдеп бойлар болсам,
Қилы-қилы бақ-дәурен, кезеңің бар.

Білемін, толғасам да тауыса алман,
Бірте-бірте оралды алыс арман.
Сен бүгін қайта оянып, дүр сілкініп,
Жандайсың бақытыңмен қауыша алған.

Жолдарың жөңкіліпті шыңға асыға,
Байлықтың сапар шектің тұнбасына.
Өрледім де қия-құз, қыр басына,
Көзім салдым қаланың тұлғасына.

Пай,пай, далам қалайша жаңғырады,
Көздің жауын алады, таң қылады.
Көк теңізге керемет көрік беріп,
Кемелер келісті боп сән құрады.

Көп қарадым көзімді тайдыра алмай,
Жаңа өмірге бағзы өңір жайлы қандай!
Ақкетіктің ажары есті алардай,
Баян-ғұмыр кешеді қайғы болмай!

Өсе бер, өркендей бер, өрісті елім,
Ұлысқа ұя болған қоныс-төрім.
Құтты болсын мерейтой, Ақкетігім,
Ұрпаққа үлгі сенің даңқ, жеңістерің!

Қарсылық
Егер менің өр өлкеме тіл тисе,
Сайқымазақ сайқал сөйлеп күйдірсе,
Өсекқұмар, шайпау әйел секілді,

Егер мені алаяқ, қу алдаса,
Намысыма тиер сөзін жолдаса,
Қарсы келіп менің ата-тегіме,
Туған жердің аруағын қорласа,

Көкірегі тас қараңғы дүмшеңіз,
Билік айтып көсемсініп жүрсе, біз
Ондайлардың мысын басып бәлсінген
Топастарды тоқтатармыз, білсеңіз!

Кім де болса, сөздің жетпей парқына,
Былапыттап тіл тигізсе халқыма,
Тұла бойдан дауыл ұрып, қан тулап,
Шыға келем кеуде керіп, шарқ ұра!

Халқым үшін қандай қиын шақта да,
Даярмын мен түсу үшін отқа да!
Жарты елі жауыздықты кешпеймін,

Ей, өресіз, өр өлкемді даттама!
Кәллаң кетер!
Сөз сөйлей біл сақтана!!!

Теңізбен сырласу
Көк теңіз!
Ғашықпын саған,
асықтым саған сол үшін,

Өр толқындарың
созар ма маған қол ұшын.
Өжетпін мен де,
Сен, мейлің, сенбе!

Көк теңіз!
Мөлдірсің неткен,
іңкәр боп көптен жүрмін мен,
Жаныма жұқпас

титімдей тозаң, кір мүлдем.
Тұнықпын мен де,
Сен, мейлің, сенбе!

Көк теңіз!
Шалқарсың қандай,
кең пейіл жандай
қолы ашық,

Жаныма нұр құй,
жомарт жүрекке жол ашып.
Мырзамын мен де,
Сен, мейлің, сенбе!

Көк теңіз!
Жұлқылап, жұлып,
Жартасты ұрып, сабала,
Өзіңдей өршіл

жас ақын келді жағаңа.
Сырымды ұқшы,
Жырымды ұқшы,
Жанымыз –егіз,

х х х
Армысың, Каспий,
бабамның бағзы көзіндей,
Арқырап аққан

күні мен түні көз ілмей.
Арқасы қозған
аруақты далам төсінде
Арқасүйерім –

Адуын толқын
бас бермес бейне асаудай,
Алас ұрады
тірлігі жоқтай қасармай.

Апырай, оның
арынынан дауыл оянар,
Арпалысса бір
ашуын мүлде баса алмай.

Алысып тұрмын
өзіммен мен де, жаныммен,
Ақырып келіп
тасимын жастық жалынмен.

Ағыл да тегіл
ағытар жырдың тасқынын,
Асылым, Каспий,
жағаңа келдім тағы мен!

Жаңбырлы сәт
Ататұғын әр таңдай күліп мәңгі,
Ана-жаңбыр жуады шыбық –талды.
Алабұртқан ақ қайың бұтағында