Жылма-жыл Балқаш қаласында игілікті істер атқарылып,
халықтың әл-ауқаттық – тұрмыстық жағдайы жақсаруда.
Экономика даму үстінде. Елбасының үстіміздегі жылғы
Жолдауын басшылыққа ала отырып, шағын қалалардың

бағдарламасына орай кешенді шаруалар тындыруға бетбұрыс
жасалды. Мәселен, 2013-2015 жылдар аралығындағы
шағын қалалар бағдарламасы аясында қалада төрт бағытта
жұмыс жүргізіліп жатыр. Экономикалық әлеуметтік ахуал

дамыған сайын елдің еңсесі көтеріле түсетіні де сөзсіз.
Жуырда
жартыжылдықтың
қорытындысы

бойынша
балқаштықтардың мерейі биіктен көрінгені айтылды.
Экономикасы ілгерілеген қала республиканың дамуына
өзіндік қолтаңбасын қалдырып келеді. Соның ішінде

балқаштықтар өндірісті өркендетуде өзіндік орны бар
өңірге жатады. Соның бәрінде индустриалды даму картасы
демеу болып отыр. Бірде қала әкімі Нұрлан Әубәкіровке
жолыққанымызда жыл басынан бері тындырылған істерге

тоқталды, алдағы атқарылатын істерді пысықтады.
Экономиканың қуаттылығы, өндірілген тауарлардың
нарықтық қатынасқа шығуына орай қалада серпінді
инвестициялық екі жоба әжептеуір үміт күттіреді. Еліміздегі

индустрияландыру картасы соны жаңалықтар әкелді. Мұның
игілігін балқаштықтар да көре бастады. Осы бағдарлама
аясында катод мысын шығаратын «Сары қазына» ЖШС
зауыты былтырғы жылдың мамыр айында алғашқы өнімін

берді. Мұнда 180-ге тарта адам еңбек етуде. Өткен жылы
жеті айдың ішінде 6,6 мың тонна тауарлы өнім шығарылды.
Жоба іске асырылғаннан кейін былтыр мемлекет бюджетіне
480 млн. теңге салық түсті. Қала әкімінің айтуына қарағанда

өндірісті
өркендету
тоқтамайды.
Келешекте

тау-кен
шикізатын сілтілендіруге бағытталған зауыт құрылысы

салынады. Индустрияландыру картасы тың серпін әкелді.
Мәселен, осы бағыттағы «Профилекс» ЖШС жобасы
жүзеге асырылады. Нақтылай айтсақ, құрамында мысы
бар шлак қайта өңделеді, тауар шығарылады. Осы негізде

шағын байыту фабрикасының құрылысын жүргізу өз кезегін
күтіп тұр. Сондай-ақ, гидрометаллургиялық цехтың екінші
кезеңі іске қосылуға тиіс, мұнда да катод мысы өндіріледі.
Жобаның инвестициялық құны 3,3 млрд. теңгені құрап отыр.

Қазіргі таңда құрылыс монтаждау жұмысы қолға алынды.
Алғашқы кезеңде 1 млрд. теңге инвестиция тартылып отыр.
Дей тұрғанмен, аталған жобаның қысқа мерзім ішінде
аяқталуына мемлекеттік қолдау қажет-ақ.

Қала
әкімі
инфрақұрылымдарды
дамытудағы

бағдарламаны қысқаша айтып өтті. Осы негізде Балқаш
төңірегінің
экспорттық
қуатын

арттыруға,
бәсекеге
қабілеттілігін көтеруге мүмкіндік туады. Оның бастысы
«Недро-Балқаш» ЖШС жұмысын жандандыруға баса назар

аудару. Серіктестік гранит өнімдерін өндіреді.Таяуда гранит
тасын өңдейтін цех іске қосылып, аймақ көлеміндегі айтулы
жаңалық болды. Сондай-ақ, «ІСС» ЖШС-ның қуаттылығын
арттыруға 510 млн. теңге инвестиция қаралды, бөлінді.

Серіктестік темір концентратын өндіреді, 75 адамға жұмыс
табылады. Мұның да тұсау кесері сәтті өтті. Алғашқы өнімін
бере бастады.
Қалада «Бизнестің жол картасы-2020» бағдарламасы

аясында екі жоба жүзеге асырылуда. Мәселен, «Балқашсүт»
ЖШС өз жұмысын жаңа сатыға көтереді. Соны технологияны
игереді. Жеке кәсіпкер Тонаев электр үнемдейтін шамдарды
залалсыздандыруға бағытталған цехтың жүмысын қолға

алды.
Шағын қалаларды дамытуға арналған субсидиялау өз
нәтижесін береді. Жаңадан қонақ үй салынады, құрылыс
материалдарын

өндіретін
серіктестік
іске
қосылады.

Жалпы бизнестің жол картасы негізінде үстіміздегі жылы
12 жоба жүзеге асырылуға тиіс. Ілгерілеушілік байқалады,
осыдан келіп, халыққа қызмет көрсету саласының жұмысы

жанданады. Мәселен, сол жобаның ішіне бала бақша,
спорттық сауықтыру кешені, демалыс орындарын ашу
көзделген. Көл жағасында «Нұрбақыт» демалу, сауықтыру
кешені ашылды. Алғашқы қонақтарды қабылдап үлгерді.

Балқаш қаласы өндіріс алаңы, кенді өлке, қала әкімі
«Қазақмыс» корпорациясы ЖШС- нің өнім өндіруді
бұрынғыдан да әрі ұлғайта түскеннін тілге тиек етті. Мәселен,
мыс өнімін сыртқа тасымалдау 15 пайызға ұлғайтылады.

Қоңырат кенішіне 9,2 млрд. теңге инвестиция тартылады,
200 жұмыс орны ашылады. Байыту фабрикасы соны
технологиялық жабдықтармен қамтамасыз етіледі, еңбек
өнімділігін арттыратын құрылғы қойылады. Қашан да заман

ағымына қарай алға басу уақыт талабы. Ендігі арада Ванюков
пешін жаңа заманғы пешке ауыстыру қолға алынады.
Осының өзіне 37,6 млрд. теңге қаржы бөлінді. Әкімнің
айтуына қарағанда «Қазақмыс» корпорациясы ЖШС-мен тізе

қоса отырып, бизнесті өркендету жалғаса береді. Төртінші
жоба 2015 жылға дейін жүзеге асуға тиіс. Яғни, әлеуметтік
инженерлік құрылымдарды дамытуға 4 млрд. теңгеге жуық
инвестиция қаралып отыр. Келешекте бала бақша, жол

жөндеу, спорттық сауықтыру орталығын салуға әжептеуір
қаржы қарастырылуда. Қаладағы инженерлік құрылымды
дамытуға баса назар аударылады.Орталық аурухана, емхана,
инфекциялық, психоневрологиялық ғимараттар жөнделу

үстінде. Бірнеше шағын аудан, тұрғын үй алаңдарына сәулет
жұмысы жүргізілуде.
Қаланың жылу, ыстық су, тоқ көзімен тұрақты қамтамасыз
етілуі қатты қадағаланатын болады. Шағын қалаларды

дамыту бағдарламасын мүлтіксіз орындау уақыт бедері.
Осы негізде бірінші жартыжылдықта атқырылуға тиісті
жұмыс толықтай қамтылған, жүзеге асырылған, инвестиция
игерілуде. Қала әкімі сондай-ақ, оқу орындарының базасын

жаңғыртуға, бөлінген қаржының тиімді пайдаланылуына
қадағалау болатынын жеткізді. Балалардың жазғы демалысын
тиімді ұйымдастыру ешқандай сылтауды қажет етпейді.
Бұрынғы «Қазақмыс» корпорациясына қарасты табиғаты

әсем Бектауата баурайындағы оқушылар лагері басқа
қожайындарға өтті. Мәселен, осы лагердің біреуі Балқаш
қаласына, тағы біреуі Ақтоғай ауданының қарамағына
берілді.Жаз бойы «Жас қанат» оқушылар лагерінде мыңнан

астам бала дем алуда. Төрт ауысымда жұмыс жасап келеді.
Тағы бір жаңалық, қаладағы көп салалы мектеп-интернаттың
әлеуметтік қорғауды қажет ететін оқушылары Тораңғылық
кентінде дем алуда. Мұндағы ғимарат түгелдей жөндеуден

өткізілді.
Қала әкімі Нұрлан Әубәкіров қол жетімді баспана
саласында атқарылған игілікті шаруаларға тоқталған
болатын. Алайда, бөлінген қаржы уақытында түспейді.

Бұған билік тарапынан нақты қолдау қажет.
Тағы да атқарылатын істерге тереңдей үңілсек, келешекте
екінші деңгейлі банктерде құны 243 млн. теңге тұратын 4
жоба қаралуда. Нәтижесі жаман болмауға тиіс. Осы негізде

«Тастемір» ЖШС ұнтақтау құрылыс материалдары жұмысын
қолға алу ойда бар. Мұнымен қоса мәдени орталық құрылысы,
«Балқашнан» ЖШС-нің жаңа жобасы қанағаттандырылса
әжептеуір шаруа тындырылады. Мұнымен бірге 7 жобаның

жұмысы әкімдікке келіп түсті. Құны 831 млн теңгенің
жобасы жүз асырылса 141 жұмыс орны ашылады. Мәселен,
бетон зауытының құрылысы, 140 орындық бала бақша, квас
шығару цехы, кәріз қақпақтары, көркем әшекейлі материал

дайындайтын шағын зауыт құрылысы жобасы іске асып
жатса нұр үстіне нұр. Тағы бір айта кететін жайт, биылдан
бастап жылыжай шаруашылығы іске қосылады, теміржол
құрылғылары зауытының құрылысы көп кешікпей басталуға

тиіс. Осы мақсатта «Бизнес кеңесшісі» ұйымдастырған
оқыту орталығы арқылы 40 кәсіпкер бағыт бағдармен
жете
танысты.

Ондағы
негізгі
мақсатымыз
Елбасы

Н.Ә.Назарбаевтың жаңа Жолдауында атап көрсетілгендей
шағын және орта кәсіпкерлікті барынша дамыту, қолдау
көрсету. Қала әкімдігі алдағы уақытта қаржыландырушы
банкпен қарым-қатынасын нығайта бермек.

Жаңа бастама, жаңа нысандар ашу, өндіріс орындарының
игілікке жаратылуы – тәуелсіздіктің жемісі. Алдағы жылдарға
арналған үдемелі индустриялдық-инновациялық даму ел
экономикасы дамуының бірден бір баспалдағы іспеттес.

Мұның өзі халықтың әлеуметтік тынысын кеңейтуге,
өнімнің әлемдік деңгейдегі талабына сай болуына, жаңа
жұмыс орындарын ашуға сара жол.
Балқаш өңірі – кенді аймақ. Олай болса, үдемелі

инновациялық дамудың мемлекеттік бағдарламасын неге
осы құтты мекенде жүргізбеске? Бұған уақыттың өзі
дәнекер, куә. Әйгілі Қоңырат кентінің маңындағы тау-
тау болып үйілген кен қалдықтарының құрамы әлі де бай.

Бұдан сапалы өнім шығарып, экономикалық, әлеуметтік
қуатымызды жақсартуымызға мүмкіндік мол. Осыған орай
«Сарыарқа» әлеуметтік кәсіпкерлік корпорациясы аса бір
қажетті бағдарламаны іске қосып, халықтың қажетіне

жаратуды ұйғарды. Сөйтіп, «Сарыарқа» ӘКК-мен «Сары
қазына» ЖШС арасында келісім-шарт аясында қазіргі заман
үлгісіне сай зауыт құрылысын салуға бағытталған бірегей
жоба өмірге келді.Инвесторлар 2008 жылдан бері зерттеу,

сараптау жұмыстарын егжей-тегжейлі жүргізді. Қоңырат
кенішіндегі кен қалдықтарының сапасы жан-жақты зерттелді,
қор мөлшері анықталды. Қашан да ізденіс нәтижесін беруге
тиіс. Инвесторлар үнемі сақ жүреді, екі шоқып, бір қарайды.

Ақшасын далаға шашпайды, қайтарымын анағұрлым терең
ойлайды. Былтырғы жылы инвесторлардың көңілдері
тоқ екені байқалды. Журналистерге берген сұхбатында
инвестор жетекшісі Қоңырат кенті үйінділерінің әлі де

болса қайтарымы мол екендігін тілге тиек етті. Барлық
мүмкіндіктерді екшей келе қуаттылығы айтарлықтай

жандандыруға қолайлы. Ал, құрылысқа керекті құрал-
жабдықтар аспан асты елінен жеткізілуде. Ең бастысы
күкірт қышқылын сақтайтын ыдыс қазірдің өзінде дайын
тұр.Негізгі бағыт өнім өндірумен қатар, жергілікті халыққа

жұмыс көзін табу ғой. Гидрометаллургиялық зауыт іске
қосылғанда 150 адамға жұмыс табылады.
Түпкі нәтиже түсетін пайдаға байланысты. Жалпы
табыстың 40 пайызы «Сарыарқа» ӘКК-на, 60 пайызы «Сары

кешені пайдалануға берілер күн де алыс емес.Біз шығаратын
өнімге қытай, түрік, ирандықтар алдын ала тапсырыс беріп
отыр. Қандай шаруаны болмасын білікті мамандар шешеді.
Гидрометаллургиялық зауыттың алғашқы күнінен-ақ жұмыс

жасай алатын мамандарды оқытып, даярладық. Қазірдің
өзінде шет елден оқып келген мамандар болашақта өздері
атқаратын жұмыстың қыр-сырымен танысып үлгерді. Зауыт
іске қосылғаннан кейін екі жылдың ішінде өз жобамызды іс

жүзінде дәлелдеп шығуымыз керек.Жаңа индустрияландыру
бағдарламасы өміршең. Мен бұған кәміл сенемін, егер де бәрі
ойдағыдай болса, тағы бір зауыттың құрылысын бастауға
мүмкіндік туады. Бірақ, мұның бәрі уақыттың еншісінде.

Сондай-ақ,
Қоңырат
кентінің
әлеуметтік

саласын
көтеруге мүмкіндік туады. Несін айтасың, бір кезде
дүрілдеген Қоңырат кенті өтпелі кезеңде біраз қағажу көрді.
Дегенмен, жаңалыққа жаны құштар, келешекке сенімді

Қоңырат кентінің тұрғындары жаңа зауыттың игілігін
көретін болады. Геологиялық зерттеу, бақылау жұмыстары
да сәтімен жалғаса береді. Жыл ішінде осы мақсатқа 30 мың
АҚШ доллары бөлінді. Келешекте осындай мақсатқа 40 мың

АҚШ долларын бөлу көзделіп отыр. Біз жаңа өрлеу кезеңінде
тұрмыз. Елбасы алға қойған міндеттерді жүзеге асыра
отырып, экономикалық, әлеуметтік ілгерілеуді жалғастыра
беретін боламыз, – дейді бізбен әңгімесінде «Сары қазына»

ЖШС- нің директоры Александр Антоненко.
Гидрометаллургиялық жаңа зауыттың тұсау кесері

республика Тәуелсіздігінің 20 жылдық тойына қарай
өткізіледі деп күтілуде. Ал, зауыт 2012 жылы толықтай
іске қосылып, жыл аяғына қарай алғашқы өнімін шығара
бастайды.

Сөйтіп, кенді аймақта тағы бір жаңа заманауи үлгідегі
өндіріс ошағы бой көтерер күн де алыс емес.

Балқаш мысы...Бүкіл әлемдік деңгейдегі нарық саудасына
шығып, еліміздің өндіріс қуатын танытып келе жатқан ірі
өндіріс ошақтарының бірі. Сапалы өнім ретінде Лондон
биржасынан ойып тұрып орын алған Балқаш мысына деген

сұраныс жетерлік. Иә, Балқаш мысының өмірге келуі қалай
басталып еді.
Дәл осыдан 75 жыл бұрын тұңғыш рет Балқаштың
қара мысы алынып, өндіріс саласына сүрлеу салды. Бұл

ретте ғалым – геолог Михаил Петрович Русаковтың есімін
ерекше құрмет тұтамыз. Ол 1928 жылы Қоңыраттың қоңыр
шоқысына шатырын тігіп, ат шалдырды. Жер қойнауын
барлап, осы өңірде мыстың мол қоры бар екенін анықтады.

Іле мемлекеттік қолдауға ие болған бағалы бастама Балқаш
көлінің жанынан мыс қорыту зауытын салуға мұрындық
болды. Ал, 1938 жылдың 24 қарашасында ел тарихы
өнеркәсібінің алтын әріппен жазылған сәттілік күні еді. Осы

күні жоғарыда айтқандай қара мыс алынып, тиісті орынға
жөнелтілді. Ал, қазіргі таңда «Қазақмыс» корпорациясының
құрамында бабалар салған соқпақты сабақты инедей
жалғастырып жатқан жас ұрпақ тәуелсіз қазақ елінің

Кен байыту және металлургия кешенінің өндіріс саласы
жылдан жылға нығаюда. Мұнда өндірістік ережелерді
қатаң сақтау, тәртіпке бағыну, апатқа жол бермеу негізгі
табысқа барар жол болып табылады. Осының нәтижесінде

ырғақты еңбек көрсеткішін сақтап отырмыз. Өнімнің негізгі
көзі шикізат болып табылады. Оның сапасына да жете
көңіл бөлеміз. Мәселен, сапалы шикізат мысты балқытуда
технологиялық жағдайда жеңіл жүргізіледі, өнімі артады.

Біздер Қоңырат, Саяқ, Шатыркөл кеніштерінің ұжымына
әрқашан алғысымызды айтамыз. Кеншілер де өздеріне
жүктелген міндетті абыроймен атқарып келеді.
Байытушылардың еңбегі еселене түсті. Қолда бар руданы

қайыра өңдеу 6 млн. тоннаға жетті. Бүгінгі таңда тауарлы
мыс өндіру 36 мың тоннаға жетіп отыр.
Өндірістің бас жетекшісі Гәкім Ахбетовтың айтуына
қарағанда, әр саланың мамандары өзіне жүктелген міндетті

тиянақты атқарып, шын мәнінде қазақстандық патриоттық
бастаманы қолдап, ел еңсесін көтеруге лайықты үлес қосып
келеді. Нақтылай айтсақ, бұрғылаушылар балқытушылар,
проходшылар, байытушылар мен металлургтер, инженерлер,

маман-қызметкерлер бүкіл өндіріс саласының тұтас бір жүие
болып қалыптасуына өз қолтаңбаларын қалдырды.Әрбір
мысшылардың әлеуметтік тұрмыс жағдайын жақсартуға
да баса назар аударылып келеді. Өндірістегілердің негізгі

ұраны -экономикалық тұрақтылық. Осы тұрғыда өздерінің
алға қойған мақсат мұратына жетіп те келеді.

бір нәтижесі кәсіпорынның күрделі өндіріс процестерін
жүзеге асыруға батыл қадам жасауы еді. Яғни, өндірісті
модернизациялауға көшу. Бұл өзі уақыт талабы. Өндірген
өнімің сапалы болмаса әлемдік нарыққа шыға алмайсыз.

Сол неғұрлым сапалы өнім алу үшін жаңа технологияны
игеру керек.Мысшылар ірі стационарлық жабдықтарды,
соны жобаларды қолға алып, іс жүзіне асыруда әжептеуір
тәжірибе жинақтады. Қоршаған ортаны қорғау, экологиялық

жағдайды қалыпты ұстау уақыт талабы. Осыған орай мыс
қорыту цехында аспирациялық газдарды тұту, тазалау
негізіндегі жобалау, зерттеу, сараптама жұмыстары қолға
алынды. Сондай-ақ, сумен салқындатылатын профилді

кессондарды пайдалануға тәжірибе жүргізілуде. Осы жоба
жүзеге асса материалдық шығын азаяды, еңбек өнімділігі
артады. Мысты электролиздеу цехында қалдық ерітінділерді
барынша сапалы күйінде бөліп алуға мүмкіндік жасалады.

Қазір құрылыс монтаждау шаруалары тиянақты аяқталып
келеді. Мысшылар осы технологияға қол жеткізгенде
шикізаттан мыстың сапалы түрде бөлінуіне, өнімнің
өзіндік құнының анағұрлым төмендеуіне мүмкіндік береді.

Тағы бір жаңалық, Күкірт қышқылы цехында жүргізіліп
жатыр. Мұнда келешекте қышқылды бейтараптандыру
қуатын арттырудың жобасы әзірленуде. Соны прогрессивті
технологияларды өндіріске мықтап енгізу жаңашылдық

бастаманы қажет ететіні белгілі. Мәселен, мысты дайын
өнім түрінде шығаруға неге бетбұрыс жасамасқа. Мыстағы
шлактың шығынын азайтса қайтеді? Міне, қазір өндіріс
саласындағы ғалымдардың алдында осындай міндет тұр.

Металлургия және байыту жөніндегі ғалымдар орталығының
жетекшілері Балқаштағы өндіріс орнына ат басын тіреді.
Түпкі мақсат – таза өнім шығаруға неғұрлым батыл ену.
Мәселен, бағалы металдар аффинажын алайық. Осындағы

тазаланбаған селенді рафинациялау технологиясын енгізу
жөнінде ғалымдардың зерттеу жұмыстары басталды.
Тазаланбаған селен бағалы металдар аффинажында ілеспе
өнім болып саналады. Күкірт қышқылы цехында шайынды

қышқылды пайдаланудың жүиесі арттырылды. Ол Мәскеу
қаласындағы «Гинцветмет» институты қызметкерлерінің
ренийді аммоний перронаты негізінде жүзеге асырылуда.

ешқандай күмәніміз жоқ. Сондай-ақ, өндіріс саласының
әрбір мүшесіне қатаң жауапкершілік жүктеледі. Өйткені
өндіріс босаңсуды көтермейді. Біздер Балқаш мысының
75 жылдығына лайықты тарту- таралғы әзірледік. Оны

алдағы тұңғыш Президент және ел тәуелсіздігінің күніне
арнаймыз,– дейді «Қазақмыс Смэлтинг» ЖШС директоры
Гәкім Серікболұлы Ахбетов.

Мыс бұлағының бастау алғанына 75 жыл өтті. Өндіріс
тарихы жазылды, жазылып та жатыр. Жаңа заман үрдісі
Қазақстанның өндірістік қуатының әлеуетті екенін көрсетуде.

Шихташылар
Мыс балқыту цехына дайын концентрат жіберуде шихта
дайындаушылардың атқаратын жұмысы ауқымды, – деп
бастады бізбен әңгімесін учаске бастығының орынбасары

Жақсылық Маратұлы.–Жыл он екі ай ішінде тынымсыз
еңбек ететін шихта дайындаушылар уақытпен санаспайды.
Жан-жақтан жеткізілген шикізаттың бәрін біздің учаскеге
түсіреді.

жеткізілді. Бір айта кетерлігі қыстың күні концентрат
түсіру анағұрлым қиындық әкеледі. Жүк түсірушілеріміз 12

сағаттан жұмыс жасауына тура келеді. Вагондағы концентрат
ылғалды, осында жеткенше мұздай болып қатады. Оны тек
ток балға арқылы оямыз, кертеміз. Солай, әсіресе қыстың
қақаған аязында мұндай жұмысқа тек ысылған, төселген

тәжірибелі жүк түсірушілер ғана шыдайды. Вагон бетімен
бірдей болып қатып қалған концентратты түсіру ұзаққа
созылады. Ал, вагонды көбірек ұстасаңыз ақы төлейсіз.
Сондықтан ауысым-ауысыммен жұмыс жасаймыз.

70-ке тарта жүк түсіруші бар. Жаңа айттым ғой, қысқы
мерзімдегі қиындыққа орайластыра отырып, уақытша жүк
түсірушілер қабылдаймыз. Кейде 45-50 адамға дейін көмекке
шақырамыз. Тіпті олар үлгермей жатса бүкіл мыл балқыту

зауыты қамтылады. Әр цехтардан осында жіберіледі.
Түнеу күні қатты аяз болды ғой, сонда бірлестіктің өзге
де цехтарынан жұмысшылар келіп қолұшын берді. Қалай
болған күнде де мына ұзын составты тез арада босатып

кері қайтаруымыз керек. Ал, жалпы штат бойынша жүк
түсірушілерді қоса есептегенде 120 адам осы шикізат
дайындау учаскесінде еңбек етеді.
Жақсылық айтқандай жүк түсірушілердің ток балғамен

жұмыс жасап жатқанына көз жеткіздік. Қақаған аяз бұрын
Балқаш өңірінде мұндай суық болып көрмегенге ұқсайды.
Күніне 30-40 вагон концентрат түсіру жүк түсірушілер үшін
қалыпқа айналған. Кейде оның саны 50 вагонға дейін жетеді.

Сонда ай сайын 1600-1700 вагон түсіреді. Ал, әр маусым
сайын 12-15 вагон жүк түсіріледі. Түнгі ауысымдағылардың
жұмысы екі есе ауырлайды. Соған қарамастан концентрат
түсірушілер алға қойған мақсаттарын мүлтіксіз орындап,

бүкіл бірлестік бойынша жоспар үддесінен көрінуге негіз
қалайды, үлес қосады. «Жақсының жақсылығын айт, нұры
тасысын» дейді атам қазақ. Мұндағы Айтқазы Қойшыманов,
Қайрат Ниханберлин, Серік Айнабеков, Қасенхан Қилыбаев

сияқты жігіттер техника қауіпсіздігін сақтай отырып, еңбек
өнімділігін арттыруға қол жеткізуде. Шихта дайындау

цехында мұнан басқа ұнтақтау, кептіру учаскелері бар. Онда
шикізат одан әрі өңдеуден өткізіліп, мыс балқыту цехына
жіберіледі. Ал, шикізат дайындау участогының бастығы
Александр Александрович Фертих екен.

Өзінің 65 жыл ғұмырының 40 жылдан аса мезгілін осы
«Балқаштүстімет» өндірістік бірлестігінде өткізіп келеді.
Мұндағы жас мамандар бізге Александр Александрович
жайлы баса айтуды өтінген болатын. Сонау 1959 жылы

теміржол цехына қатардағы токарь болып орналасқан
Александр Александрович әскер қатарына қызмет етуге
алынады. Әскерден оралған соң өзінің ең алғашқы еңбек
жолын бастаған цехқа келіп, эксковатор машинисінің

көмекшісі болып орналасады. Міне, осы кезден бастап
оның еңбек жолы, өмірі, өндіріспен тығыз байланысып,
тағдырына айналады. Өндірістің айтулы маманы, ұстазы
болып табылатын Александр Александрович 1989 жылдан

бері шихта дайындау цехының шикізат учаскесінің бастығы
болып еңбек етуде. Өндіріс ардагері жас мамандарды
даярлауда, баулуда айтарлықтай еңбек сіңірген. Өндіріске
қатаң тәртіп керек.Онсыз табысқа жету мүмкін емес. Тек

тапсырманы мүлтіксіз орындап, әр шаруаны ықтиятты
орындаған маманның ғана абыройлы болатыны сөзсіз.
Александр Александрович қол астындағы жастарға осыны
жете түсіндіріп, жол көрсетеді, еңбек сүйгіштікке баулиды.

Мыс балқыту зауыты директорының жалпы мәселелер
бойынша орынбасары Қажымұрат Жұмағұловты осы
учаскеде жолықтырдық.
Күн сайын шикізат дайындау цехына келіп мән-жаймен

танысамыз. Соның ішінде шикізат дайындау учаскесінде
жиі боламыз. Шығыс Қазақстаннан жеткізілген концентрат
әуелде вагонға ылғалды күйінде тиеледі. Қатты аязда
қатады түсіру оңай емес. Осыған бас-көз болып отырған

Александр Александрович Фертих ағамызға алғысымыз
шексіз. Жұмысына жауапты, жақсы мамандарды тәрбиелеп
шығарды.
Агрегаттардың

техникалық
қауіпсіздігіне
жете назар аударады, зейнетке шықса да қатарымызда.

Ардагердің еңбектегі тәжірибесін, өмірдегі ақыл-кеңесін әлі
де пайдаланамыз, бізге қажет, – дейді Қажымұрат.
Үш ауысымдағы шикізат дайындаушылардың бар ынта-
жігері вагонды тезірек босату. Теміржол экономиканың күре

тамыры деп тегін айтылмайды ғой. Шикізат тиеген ауыр
составтар кезек-кезегімен келіп жатыр. Мұндайда еңбекшіл
жігіттерге тек сәттілік тіледік.
Жұмысшылардың уақытында тамақтануына, дем алуына

жағдай жасалған. Түстікке талон беріледі, арнайы дем алатын
бөлме бар. Кейде осы бөлмеден өндірістік тапсырмалардың
орындалысы ортаға салынады, пікір алмасады. Соны
тапсырмалар алады. Бір айта кетерлігі жұмысшылар талон

арқылы тегін тамақтанады. Өндіріс бірлестігі мұны бюджет
есебінен өздері өтейді. Жүк түсірушілерге жылы киім
беріледі.
Егер де жұмысшыларыңыз тынымсыз 12 сағаттан жүк

түсірсе, онда түстік талон қалай беріледі деп сұраймыз
Жақсылықтан.
Ол жағы да қарастырылған. Егер де сіз айтқандай 12
сағаттан істесе 1,5 талон беріледі. Еңбекақысы жүреді.

Біздегі еңбекақы атқарған шаруасына қарай жабылады.
Осы аязды күндерге әр вагонға 8 адамнан бөлдік. Төртеуі
түсіреді, қалғаны дем алады. Сөйтіп, кезек-кезек атқара
береді. Әсіресе, желтоқсанның қызыл шұнақ аязды түндері

естен кетер ме. Бірден 200 вагонға дейін келді, тұрып
қалды. Біз уақытпен санаспай тәуліктен- тәулікке жұмыс
жасап жүрдік. Жігіттерге рахмет. Солардың арқасында
мыс балқыту цехының да жұмысы өрге басып тұр,– деп

Жақсылық сұраққа нығарлай жауап беріп жатыр.
Шихта дайындау цехының шикізат түсіру учаскесін
тағы да бір шолып өтуді жөн көрдік. Ұзынынан ұзақ
созылған составтар кезегін күтіп тұр. Ал, жеке-жеке

ауысымға бөлінген жүк түсірушілердің вагон үстіндегі
ширақ қимылы сақылдаған сары аязды елемейтін сияқты.
Ток балғаның гүрілі бүкіл маңайды жаңғыртып жібереді.
Ауыр составтардың өне бойы дірілдейді.

ма, еңбек жеңісі біздікі. Кешеуілдетуге болмайды. Мыс
балқыту цехына концентрат молынан жеткізілмесе, жоспар
үддесінен шыға алмай қаламыз. Ал, жоспар орындалса
еңбекақымыз еселенеді. Үйдегі бала-шағаның нәпақасы

молаяды. Ал, жаз айында жұмыс айтарлықтай жеңілдейді.
Ылғалды концентрат сол күйінде келеді. Дайын, оны
машинаға тиеп, келесі учаскеге жеткіземіз. Ондай сәтте
еңбек өнімділігінің арта түскенін жасырмаймыз, – дейді

Қайрат, Серік сияқты жігіттер бір ауыздан.
Біз шихта дайындау цехының ауласынан шығып,
«Балқаштүстімет» ӨБ-нің келесі өндіріс орнына беттедік.

Балқытушылар
«Балқаштүстімет» ӨБ-гі жетекші цехтардың бірі – мыс
балқыту цехы. Цех жетекшісі Гулям Камардиновты бұрыннын
білуші едік. Қатарадғы балқытушыдан өндірістің бүкіл

жолынан өтіп, бүгінде іскер, ізденгіш жетекшілердің бірі
ретінде танылды. Кейінгі 6 жылдан бері осы күрделі цехты
одғна сеніп тапсырды. Ол болса қарамағындағы жігіттермен
қоян-қолтық жұмыс жасап, ел сенімін ақтауға барынша

ұмтылып келеді. Қарапайым, ашық өндіріс жайында сұрай
қалсаңыз көкейінде ешқандай сыр жасырмайды. Бұл қасиеті,
әсіресе, тілшілерге өте-мөте ұнайды. Басқаларды кемсіткіміз
келмейді, алайда кейбір қойған сұрақтарыңа мардымды

жауап бере алмайтын жетекшілерді де кездестіреміз. Кінәлай
алмайсың оларды. Сөзге сараң, іске мығым басшылар да
болады, өндіріс болған соң мұндай жайттар кездесе береді.
Гуляммен әдеттегідей әңгімеміз тез-ақ жарасып кетті.

аламыз, – деп бастады әңгімесін Гулям Камардинов. –
Былтырдан бері автогендік технологияға көштік. Қазір
өндірісте мысты автогенді әдіспен балқыту процесі жүріп
жатыр. Екі мыс балқыту пеші үздіксіз жұмыс жасауға

дайын. Мыс өнімінің өтімдігі шикізаттың сапалылығывна
байланысты ғой. Табиғи сапалылығын айтамын да. Мына
Шығыс
қазақстан

облысына
жеткізілген
шикізаттың
құрамында ылғал көбейіп тұр. Түсіру қиынға соғады. Соның

салдарынан қаңтар айында балқыту пештерін толықтай
қамтамасыз ете алмадық.
Мұнда қиын учаскелердің де бар екенін білеміз. Жігіттерді
бөле-жара қоймаспыз, дегенмен жақсы іске ұйтқы болып

С.Саруханов, Е.Төлебаев, Ж.Садықов, Б.Аюпов, М.Жексенов
сияқты жігіттерді атай кеткен орынды болар. Бұларға

қандай тапсырмалар болсын сеніп бере аласыз. Мүлтіксіз
орындайды. Өндірісте шын шарболаттай шыңдалған деп
осыларды айтуға болады.

жүзбе-жүз әңгімелесіп, сыр тартуды жөн көрді. Мыс балқыту
учаскесінің бастығы Ғабит Алмасұлы Елемесов жұмыс
орнында екен. Ағып жатқан от бұлағы көз қарықтырады. Мыс
балқыту цехының іші қарбалас, алып ожауға толтырылған

тұрсыздар ғой, бұл дайын штейн оны конвертор пештеріне
жөнелтеміз. Ол жерден қара мыс алынады. Одан анод пешіне
кетеді, ал, дәл сол жерден әйгілі Балқаштың шақпақ мысы
дайындалады. Ағып жатқан штейнге мыстың құрамы елу

пайызға дейін жетеді. Ванюково пешінің бір кереметі арзан
концентраттан бай мыс өндіруге болады. – Ал бұрынғы
шарпу пеші ондай емес, қандай сапада шикізат салсақ, соның
өнімін алатынбыз. Өндірістік жаңа технология дегеніміз осы

болар. Мына концентоаттан мыстың құрамына 60 пайызға
дейін байытуға болады. Егер де шихта дайындаушылар
концентратпен толықтай қамтамасыз еткенде екі балқыту
пеші арқылы тәулігіне 600-650 тонна өнім алуға болады.

Мына өздеріңіз алдында тұрған пеш өткен жылдың қараша
айында күрделі жөндеуден өткізілген болатын, – деп мыс
балқыту учаскесінің бригадирі Ғабит Алмасұлы Елемесов
мәселені бір қайырып қойды.

Қашан да өндіріс орындарында жақсы істерімен көзге
түскен жетекшілер болады. Олар іргелі шаруаның ұйтқысы,
көшбасшысы. Біз де сондай жігіттерді кездестірдік. Мәселен,
Б.Ежебаев, Д.Керімжанов, С.Қайыпбергенов, Д.Смағұлов

сияқты әр ауысымдағы жігіттер өз саласының білгірі,
шебер мамандары. Ал Олег, Валера, Нұрлан секілді кәсіби
шебер мамандарды тәрбиелеп шығаруда алдыңғы толқын
өндіріс шеберлерінің еңбегі айтарлықтай екен. Бұлардың

қатарын әлі де толықтыруға болады. Е.Асқаров, К.Жақынов,
К.Қосыбаев, Б.Бейсекеев, А.Базарбаев, Т.Шайхин сияқты

шикізат қорытамыз. Қазір біздің ауысымның жігіттері
сапалы штейнді конвертор пешіне жеткізуді жөнелтуде.
Балташ, Қанат, Мейіржан, Есім сияқты жігіттер өз жұмысына
ұқыпты, – дейді бригадир Бекен Ежебаев біздің сұрағымызға

орай.
Мыс балқыту бөлімшесі тәулігіне 5 мың тоннаға дейін
мыс балқыта алады. Сонда жылына 180 мың тонна қара
мыс өндіруге қол жеткізуге болады. Өткен жылы мыс

балқытушылар осы жоспар биігінен көріне білді.
Мыс балқытуышлардың маңдай тері моншақтап төгілді.
Қызыл жалынның өтінде жүргендердің бір-ақ тілегі бар.
Тек шикізаттың сапасы жоғары болса екен. Мұндай мыс

балқытушылар жедел қимылдап, мыс балқытуға бар күшін
салады. Шлакты аз алып, мыстың сапасын арттыруға, әрине,
жаңа технологияның берер пайдасы зор.
Мыс балқыту пештерін жөндеуде Т.Нұрмағанбетов

жетекшілік ететін жөндеушілер көлденең келген қиындықты
жеңуге әрқашан да дайын. Тас қалаушылар былтырғы жылы
мыс балқыту пештерін жөндеуде ұйымшылдық танытқан.
..Қызыл жалынды штейнді ағытып жатқан жігітпен

температурада балқыған штейн ағыны бет шарпиды.
Мұндайда техникалық қауіпсіздікті қатаң сақтау керек. Мүлт
кетсеңіз, бетін аулақ қылсын, кешірмейді.

бастадық. Өндірістің сондай дәстүрі бар. Біз де өзіміздің
алдымыздағы
ағаларды
айырбастадық.

Күні
ертең
орнымызды жастар басады. Сондықтан өндіріске жас
мамандардың келуіне қызығушылық танытамыз,– дейді

бригадир Қанат бізбен әңгімесінде.
Мыс балқыту цехында 800 адам еңбек етеді, олар
бес ауысымға бөлінген. Қазір жұмыстың қауырттығына

байланысты ауысымдағылар 3 күн істейді, бір күн дем алады.
Уақытпен санаспайды. Күндіз-түні мыс балқыту цехының
қасында. Түнеу күндері жұртшылық 4 күн еркін дем алып,
отбасылық шаруаларына көңіл бөлгенде, мысшылар алау

оттың өтінде болды. Нағыз еңбек, ал, тәуліктік норма 600
тоннадан астам қара мыс өндіру. Ол үшін 80-90 ожау штейн
беру керек. Міне, сонда ғана жоспар үддесінен көрінуге
болады. Ол оңайшылықпен келетін еңбек асуы ма? Маңдай

тер моншақтап төгілкі керек.
Өндірісті аралауға жолбасшы болған Жасталап Қасенов.
Ол мыс балқыту зауыты директорының күзет жөніндегі
орынбасары екен.

Мен осындағы жігіттердің, қыз-келіншектердің еңбегін
ерлікпен пара-тар дер едім. От-жалынның өтінде қышқыл
газдың ішінде жүрген олардың іс-қимылы сүйсінтпей
қоймайды. Жыл аяғында күкірт қышқылы зауыты іске

қосылуға тиіс. Адам ағзасына зиянды газ мүлдем жоқ
болады. Осы атты күнді бәріміз де асыға күтудеміз. Жиі
келіп
тұрыңыздар,

әсіресе
жұмысшылардың
еңбегін
көрсеткендеріңіз жөн, – деп Жасталап зауыт ауласына қарай

шығарып салды.
Мыс балқытушылар ақпан айында белгіленген межеден
көрінуге ұмтылуда. Сөз жоқ, балқытуышлар бағындыратын
еңбек белестері әлі алда болса керек.

..Өндіріста шар болаттай шыңдалған мыс балқытушы
жігіттердің қоңырқай жүздері көз алдымызға қайта-қайта
келе берді.

«Балқаштүстімет» ӨБ-нің Мысты электролиздеу цехында
қайнаған еңбек, тынымсыз тіршілік. Мұндағы шақпақ мыс
өндірушілер ай сайын жоспар үддесінен шығу үшін тәулік
бойы тынымсыз. Цехтың бас инженері Қайрат Оспанов

шақпақ мыс өндірушілердің жұмыс тәртібімен таныстыруда.
Алдымызда тұрған екі пролетта етек-жеңі жинақы, ширақ
қимылды жігіттер өз істеріне мұқият қарайды. Мұнда
күрделі жөндеу жұмысы жүргізілуде. Сондай-ақ, дайын

өнімдер қоймасының төбесі айырбасталуда.
Бас инженердің айтуына қарағанда қаржылық қиындыққа
қарамастан инвестиция бөлініп отырған көрінеді, әрине,
бұрынғыдай алақанға толтыра салып беретін қаржы

жоқ. Дегенмен, әр тоқсан сайын бөлінген инвестицияны
дер кезінде игеру басты шарттың бірі. Цехтың әрбір
бөлімшелеріне жеткілікті түрде қаржы бөлінген. Мұның өзі
алдағы қысқа дайындық десе де болады. Кетеуі кетіп тұрған

ғимараттарды, бөлмелерді жөндеу күзге дейін жүргізіледі.
Жалпы мысты электролиздеу цехында 700-ге тарта адам
еңбек етеді екен. Бір айта кетерлігі, жастардың өмірден өз
орын табуға барынша мүмкіндік жасалынуда. Көпшілігі

жергілікті өндіріске мамандар даярлайтын оқу орнын
бітіргендер. Маусым айында шақпақ мыс дайындаушылар
міндет биігінен көріне білді. Яғни, жоспардағы 17800 тонна
шақпақ мыс алынып, алдыңғы лектен көрінді. Мұндағы таза

мыстың сапалы құрамы 92 пайызды көрсетіп тұр, әрине,
бұл мақтанарлық көрсеткіш. Сөйтіп, жарты жылда 102 мың
тонна шақпақ мыс алынып, тиісті орындарға жөнелтілді.
Мысты электролиздеу цехының Тотияиын бөлімшесіне

де ат басын тірегенбіз. Аталған бөлімше жылма-жыл
жарыс көшінің жеңімпазы, үздік ұжымның қатарынан

«Балқаштүстімет» ӨБ-нің мыс балқыту цехында тұрмыз.
Балқыту бөлімінің шебері Қожан Мұратбеков өндірістік
процесті баяндау үстінде.

Экономиканы да көтеретін де осы өндіріс. Дәл қазір біздің
жігіттер дайын концентратты қабылдап Ванюков пешіне
жөнелтуде. Осындағы екі бригада ауысым арқылы мыс
балқыту процесін үздіксіз атқарады. Менің қарамағымда

30 жұмысшы-маман бар. Мұндағы құрал жабдықтарды өз
ісінің шебері Ермек Жақсыбековтың жігіттері қолма-қол
жөндеп, қалыпқа келтіреді. Маусым айында 20 мың тоннаға
жуық қара мыс алдық. Біздің ойымызша «Самұрық-Қазына»

әлеуметтік қоры келешекте өндірісті дамытуға барынша
көңіл бөледі деп ойлаймыз. Отандық түсті метал өндірудің
қанатын кеңейту қажеттілігін арттыру барынша дамытылуы
керек.

Ауысым шебері өз пікірін осылайша жеткізді:
Конвертор бөлімшесінің механигі Серік Күліков мыс
балқыту цехына көрсетілетін қызметтің жай-күиін айтты.

жұмыстарын жүиелі жүргіземіз. Осы мақсатта арнайы
мамандандырылған
механикалық
жөндеу

басқармасы
құрылған. Балқыту пешін күрделі жөндеуден өткіземіз.
Кейбір ағымдағы ақауларды тез арада қалыпқа келтіріп,
өндірістің

үздіксіз
жұмыс
жасауына
ықпал

етеміз.
Бригадада15 адам бар. Мұндағы бес конвертордың жұмысына
бақылау жасаймыз. Өндіріске жастар келе бастады. Бұл
қуанарлық жайт. Алдыңғы толқын ағалардың ізін басатын

жас маман жұмысшылардың келуі өндіріске серпін әкелді
деп, – есептеймін.

келесі ауысымға шықты, тәулік бойы үздіксіз балқытылған
сары мыс қазақ елінің игілігіне жаратылуда. Өзіміздің
отандық өнім, Қазақстанда жасалынған, кеудеңді қуаныш
кернейді.

...Өндіріс – қашан да қарбалас... Тәулік бойғы тынымсыз
еңбек... Адамдардың игілігі үшін жасалып жатқан бағалы
бастамалар... Төл мерекелеріңіз құтты болсын, балқаштың
құрыш қолды, байыпты мысшылары!

«Балқаштүстіметалл» ӨБ
Мырыш зауытының директоры
Серік Үмітбекұлы САДЫҚОВПЕН әңгіме.

Елбасы алға қойған үкен міндеттерді жүзеге асыруда
мырыш зауытының ұжымы көздеген межеден көрініп келеді.
Қол жеткен табысымыз баянды болсын деп тілейік. Күні кеше
елбасы тағайындаған «Сапа саласындағы жетістіктері үшін»

атты арнайы сыйлыққа ие болып, мерейіміз биіктен көрінді.
Елбасы ұжымның еңбегін жоғары бағалап, алдағы кезеңде
де зор жауапкершілікпен жұмыс жасауға серпін берді. Бір
айта кетрлігі, сапалы өнімге шет елдіктердің қызығушылығы

артып келеді. Сондықтан өз өнімімізді кеңінен жарнамалап,
қол жеткен табысты одан әрі баянды етуге зор мүмкіндік
туып тұр. Корпоративтік табыс салығынан елу пайызға
босадық.Міне, осындай жетістік келешекке деген сенімімізді

нығайта түсті.
Мырыш зауыты – жаңа өндіріс орны. Оның жұмыс істей
бастағанына үш жылдың жүзі болды, не нәрсені жаңадан
ашып, іркіліссіз жұмыс жасауына, өнім беруіне қол жеткізу

бірден мүмкін емес. Мүндағы айтайын деп отырғаным,
мырыш зауыты өзінің қалыптасу кезеңінен өтіп келеді. Әлі
де болса үйлестіру, үйрену жолында тұрмыз. Сондықтан
үкімет жан-жақты көмек қолын созып, қолдау көрсетуде.

Ал, «Қазақмыс» корпорациясы қай кезде болмасын
қамқорлығын аяған емес. Елбасы Н.Ә.Назарбаев өзі тұсауын
кесіп, ақжолтай сапар тілеген жаңа өндіріс орны біртін-
біртін білікті кадрлармен толықтырылып, нақты нәтижесін

беруде. Мұндай өндіріс орны бұрын біздің елде, тіпті ТМД
көлемінде болмағаны шындық. Сондықтан мамандарды шет

елге жіберіп, оқытып алуға, тәжірибеден өткізуге тура келді.
Зауыттың алға қойған негізгі мақсат-мүддесі бар. Бұл ретте
бізде біріңғай мырыш, сульфат құймалары шығарылып,
өнім алынады. Әу баста зауыт бес цехтың негізінде

құрылды. Тарата айтсақ, концентрат дайындау, мырышты
электролиздеу, катодты балқыту, ерітіндіні тазарту цехтары
бір-бірімен өзара тығыз өндірістік байланыс жасайды.
Толып жатқан басқа да технологиялық цехтар өндірістік

демеушілік көрсетіп, иық тірестіре ортақ мақсатта жұмыс
жасайды. Энергожөндеу, жедел жөндету, химиялық зертхана,
өнеркәсіптік өнімдер, көлік, құрылыс учаскелері қай кезде
болмасын өндіріс саласында көмек көрсетіп қажет ашуға

дайын тұрады. Гидро-металлургия лабороториясы әр цехта
параметрлі режимін қадағалайды. Мұндағы температураны
бақылап,
тасқындар

шапшаңдығына
өлшеу
жүргізіп
отырады. Кез келген материалдарды сынақтан өткізіп,

нақтылы қорытынды жасайды. Өндірістің аты өндіріс.
Мұндағы барлық технология асқан қырағылықты, дәлдікті,
сақтықты керек етеді. Енді бір сәт мырыш зауытының
қалыптасу кезеңіне назар аударайық. Әрине, өнім шығаруда

да көлденең келген қиындықтардың болғаны рас. Жас
мамандардың, басшылықтың біраз ізденіп, тер төгуіне
тура келді. Ізденіс түбі – игілік деген ғой. Сол іркілмей
ізденгеніміз түпкілікті нәтижесін беріп отырды. Әр жылды

табысты аяқтауға қол жеткіздік. Мүмкіндігінше өндірістің
де қадамы қарыштап белгіленген жоспар бағдарлама
бойынша дами беруге тиіс. Соның дәлелі болса керек,
2005 жылы 60 мың тоннаға жуық мырыш өндірілді, 5100

тонна мырышты сульфат алынды. Биыл тәуелсіздігімізге 15
жыл толады. Осы ниетте зауыт ұжымы көздеген межеден
көрінуге ұйғарған. Балапанды күзде санайды деген. Жыл
аяғында атқарған жұмысымызды нақтылап, қорытындысын

шығарсақ деп ұйғарып отырмыз. Жалпы алғанда жарты
жылдық 9 айлық көрсеткіштеріміз көңіл қуантады. Мырыш
зауытының өнімдері республикамыздың түкпір-түкпірінде
кеңінен пайдаланылып, қажетіне жаратуда. Сонымен қоса

экспортқа да шығарылып, елімізді әлемге танытуда. Атап
айтқанда Италия, Қытай, Ресей, Өзбекстан, Словакия
сияқты мемлекеттер біздің өнімімізді пайдаланып, әлденеше
сынақтан өткізді. Мырыш зауытының құймасына басқа

да елдерден сұраныс түсуде. Өзіміздегі сульфатты өнім
еліміздің байыту фабрикаларына жедел түрде жіберіледі,
өңделеді. Бір айта кетерлігі, біздер мырышты сульфатқа
деген сұранысты бір деңгейде қамтамасыз етіп келеміз.

Осы мырыш зауытының құрылысы жүргізіліп, ірге тасы
қаланғанда, жұртшылықты жұмыспен қамту бірінші кезекке
қойылды. Іргедегі өндіріс орны қала жастарына жұмыс
тауып беріп, игілікті істерді тындыруға шақырып жатса

неге қолдамасқа?! Солай болды да. Бұл күндері мырыш
зауытында мыңнан аса адам жұмыс жасап, белгілі бір
мамандыққа бейімделіп, орныға бастады. Мұның ішінде 160-
қа тарта инженер-техник қызметкерлер жаңа технологияны

меңгеріп, үлкен іске айтулы үлестерін қосып келеді.
Тарата айтайық, біздің ұжымда 2 техника ғылымдарының
кандидаты жұмыс жасайды. Сондай-ақ жоғары білімді
мамандар 60 пайызды құрап отыр. Орта техникалық білімді

мамандардың үлес салмағы да ауыз толтырып айтарлықтай.
Іс тетігін мамандар шешеді деп орынды айтылған ғой.
Әу баста «Балқаштүстіметалл» ӨБ-нің өз кәсібін жетік
меңгерген, жауапкершілік жүгін жете сезінетін мамандарды

шақырдық. Тәжірибе уақыт келе жиналады. Сондықтан
тәжірибелі мамандардың өндірістің жаңа технологиясына
тез бейімделіп, келелі істерді тындыратындығына сендік,
оларға арқа сүйедік. Сонымен бірге жас мамандарды

тәрбиелеп шыңдауға да олардың ықпалы аз болған жоқ.
Мұндайда үзіліп қалған ұстаздық қозғалысты қайыра
жаңғыртып, өндіріске енгізудің мәні зор. Қазір мырыш
зауытына келген жастар алдыңғы толқын ағаларына қарап

буын өкілдерінен үйрене отырып, теориялық білім алуына
да қамқорлық көрсетіледі, мүмкіндік жасаймыз. Біздер

жаңадан ашылған Балқаш гуманитарлық техникалық
университетімен тығыз қарым қатынас жасаймыз. Сондай-
ақ, Балқаш ГТК-мен де байланысымызды үзген жоқпыз.
Осының өзі тәуелсіздіктің арқасы деп ұққан жөн. Қала жастар

техникалық білім алу үшін басқа қалаларға сабылмайды.
Қалаған мамандықтары бойынша білім алып, туған қаласын,
өндірісті өркендетуге атсалысады. Студенттер өндірістік
тәжірибені зауыт цехтарында келіп өткізеді. Бір айта кетрлік

жайт, осы орындармен екі жақты келісім-шарт жасалып,
іс жүзіне асырылады. Мысалы, оқу орнын бітірген жастар
өндіріске келеді. Еңбек табалдырығын аттайды. Тәжірибелі
өндіріс жетекшілерінің қамқорлығында жүреді. Қай кезде

болмасын жастарға аялы қамқорлық керек. Олардың өмірлік
соқпағын таңдауға мұрындық болғанымыз жөн. Біздің де
негізгі мақсат-мүддеміз осы тұрғыдан орайластырылған.
Өндірістік тәжірибеден өтуге келген жастардың икеміне,

бейімділігіне қараймыз, таңдау жасаймыз.
Ақаусыз өндірісте жұмыс жасау негізгі нысанаға
айналады. Еңбекті қорғауды басқару жүиесі ережелеріне
сәйкес барлық деңгейдегі мамандар, жұмысшылар техника

қауіпсіздігін сақтаудың алғы шартынан өтеді. Осыған
орай әр цех, бөлімдерде бақылау, қадағалау бір сәт те
бәсеңдемейді. Техника қауіпсіздігін сақтау, еңбекті қорғау
шараларын жүзеге асыру күнделікті тыныс-тіршілігімізбен

тікелей байланысты. Қазіргі таңда экологиялық ахуал жайлы
кеңінен әңгіме қозғалып жүр. Әрине, әңгіменің бір шеті
мырыш зауытына да байланысты. Бірден айтайын, мырыш
жеткізілген концентраттан гидро-металлургиялық қоспа

өндірістік тәсілмен алынады. Өндірістік өңдеу оттегілі
ауалы қоспалар беруде аса жоғары қысыммен ертінділенеді,
сілтісіздендіріледі. Мұның нәтижесі қандай? Демек, күкірт
ауаға оксиді түрінде тарамайды, тұндырылады. Ашық

айтайық, ерітінділеу технологиясында ауалы бассейнге
шығарылатын зиянды қалдықтар жоққа тән. Автоклавты
металлургия технологиясы дегеніміз осы. Біздегі бүкіл
басқару, бақылау, бүтіндей автоматтандырылған. Қоршаған

ортаны қорғау, табиғатты таза күйінде сақтауға бәріміз
де мүдделіміз. ҚР минералды ресурстар және энергетика
министрлігі бізге минералды шикізатты қайта өңдеу
мемлекеттік лицензиясын берді. Бұл енді еліміздің заңды

құжаттары арқылы өз қызметімізде жыл сайын дәлелденіп,
бекітіліп отырылады. Бетін аулақ қылсын, заңға келетін
қарама-қайшылықтарда лицензия қайтарылып алынады.
Алда үлкен міндеттер тұр. Бәсекеге қабілетті елу елдің

қатарына кіру де шығарған өнімнің сапасына, қажеттілігіне
байланысты. Келешекті болжаған дұрыс. Онсыз тағы
болмайды. Біз де өз келешегіміздің көкжиегіне қараймыз,
болжам-бағдар жасаймыз. Зауытты шикізатпен қамтамасыз

етуге мүмкіндік жеткілікті. Осыны ескере келіп өнім шығару
мүмкіндігін 20 пайыз көлеміне дейін ұлғайтуға болады. Бұл
күндері жаңадан ашылатын кен орындары зерттеліп, жылдық
қоры анықталу үстінде. Дау жоқ, алдағы кезеңде жаңа кен

орындары игерілетін болады. Қымбат металдарды балқытып
алуға да мүмкіндік жасалады. Қазірдің өзінде әрекет
жасалуда. Бұл тұрғыда бізге Ресей, Болгария ғалымдары
көмекке келуде. Алдағы уақытта дайын өнім түрлерін

көбейтеміз, мырыш қорытпасын арттырамыз. Жыл өткен
сайын Лондондағы металл биржасында мырыштың бағысы
өсіп отыр. Маусым айында бір тонна мырыштың бағасы 3949
долларға жетті. Салыстырып көрейік, 2004 жылы 1 тонна

мырыштың бағасы 1052 доллар болған еді. Яғни, мырышқа
деген халықаралық сұраныс арта түсті. Қорыта айтқанда
айналасы үш жылдың ішінде мырыш зауыты Қазақстан
рыногы үшін өзінің қажет екендігін көрсетті, дәлелдей

бастады. Олай болса тәуелсіз елдің экономикасының нығая
түсуіне зауыт ұжымы өз қолтаңбасын қалдырып, өндіріс
биігіне өрлей беретін болады.

Біз оны ертеден білетінбіз. Әкесі Мұқажан қажы өзінің
саналы ғұмырын Түсті металдар ұқсату зауытында еңбек
етуге арнады. Әке жолын жалғастыру Қабдырахман
Мұқажанұлы Есенбековтың де маңдайына бұйырыпты.

Ол 1974 жылы әскер қатарынан оралған соң Мыс балқыту
цехына балқытушы болып қабылданды. Жалпы, осы әулетті
қалада «өндіріс сарбаздары» деп атайды. Мұның да сыры бар.
Мұқажан қажының бірнеше ұл-қыздары осында еңбек етеді.

Қазіргі заман талабына сай кәсіпкерлікпен шұғылданып
жүргендері де бар. Жаңа заман үрдісіне сай Балқаш кен
металлургия комбинатының өндіріс қуатттылығын арттыру
керек болды. Сонау 1992 жылды Қабдырахман Мұқажанұлы

Швецияға іс сапарға барды. Комбинатта шет елге шыққан
алғашқы жұмыскер еді. Ия, бұл кезде тәуелсіздіктің арайлы
таңы атып, шетелмен қарым- қатынастың осылай ірге
тасы қалана бастаған-тын. Ал, 1996 жылы Аффинаж цехы

құрылысын бастау керек болды. Жаңа өндірістің қыр-
сырын білу үшін комбинаттан 7 адам Польша мемлекетіне
сапар шекті. Таңдау тағы да озат металлург Қабдрахманға
түскен-тін. Қабдрахман Мұқажанұлы мысты сұйық ваннада

балқыту әдісін өндіріске енгізудің басы-қасында жүрді.
Сонау 1980 жылдары. Ол кезде одақ бойынша комбинаттың
тасы өрге домалап тұрды. Тәуелсіз Қазақстанның өз өндіріс
орындары жаңа үрдіспен жұмыс істеуге бетбұрыс жасады.

Соның бірі жоғарыда айтқан аффинаж цехы. Мұнда
отандық алтын, күміс алынады. Қабдырахман болса 1997
жылы аға балқытушы ретінде «Калдо» пешінің жедел түрде
іске қосылуына мұрындық болды. Әдетте, тәжірибелі,

ұқыпты, іске жанашыр жұмысшы-мамандарды шешуші
бөлімшелерге жібереді ғой. Өндірістің ыстығына күйіп,

мақтаныш. Жұмыстың сан қырлы тетігін бірден меңгеріп
әкету оңай емес. Жолдекең әр кез ағалық қамқорлығын,
кеңесін аямады. Ол кезде 4 шарпу пеші жұмыс істейтін.
Біздің ауысымда 6 жігіт еңбек етті. Олар: Сұлтан Жүнісов,

Ілияс Мұқашев, Аманкелді Әбжанов, шлак ағызатын жерде
В.А.Овечкин, А.Гребенюк, О.Баянбаев, М.Арзымбетов,
О.Терлікбаевтар жұмыс десе жанып түсетін шын мәнінде
металлургтер болатын. Осы штеин ағатын өндіріс саласы

қашан да қарбалас. Мен мұнда С.Нақыпбеков, С.Ахметжанов,
В.Анухин, шарпу пешінде күллі жүиені бақылап отыратын
аға балқытушылар А.Көмекбаев. М.А.Темірханов, Ш.М.
Түсіпбеков. Ш.А.Қасеновтердің жанында жүріп, өмірлік

тәжірибе жинақтадық. Уақыт қашан да өз дегенін істейді. Мыс
балқытудың жаңа әдісі өндіріске енгізіле басталды. Мәселен,
№3 және №4-ші шарпу пешінің арасында эксприменттік
мысты сұйық ваннада балқыту пеші салынып, алғаш рет

сынақтан өткізіле бастады. Сол кезде өндіріс инженерлері
білек сыбана кірісіп, білім мен тәжірибені ұштастыра
жүргізді. Нағыз іскер жігіттер еді, жалындап тұрды, күні-
түні еңбек етті. Мәселен, С.Р.Менсейітов, М.К.Ноғаев, М.М.

Сартаев, Н.Д.Токаревтар сол қиын қыстау, әрі сыналар шақта
белсенді еңбек етті. Өндірістік пешті іске қосып, еңбек
өнімділігін арттыру міндеті тұрды. Сол міндеттің басты
салмағы ауысым жігіттеріне де түсті. Қарбалас шақтың қалай

өткенін де байқамай қаласың. Күні бүгінге дейін ауысым
бастықтарының маңдай тері тамшылап балқытушылар
пеш жөндеушілермен бірге тыным таппағанын көз алдыма
елестетемін.

Мәселен,
Р.А.Мұхамедиев,
Т.А.Қалиев,
Л.З.Никопова,

А.Агарков
сияқты
өндіріс
шеберлері

өндірістегі жиған-терген тәжірибесін сарқа жұмсады.
Мысты сұйық ваннада балқыту бүкіл одақ бойынша айтулы
өндіріс жаңалығы болып қабылданды. Одақтың түпкір-
түпкіріндегі өндірістен тәжірибе алушылар бізге жиі-жиі

ат ізін салатын. Осы мысты сұйық ваннада балқыту пешін
өзге өңірдің тәжірибе жинақтауға келген мамандарына
таныстыруда О.Надыров, Қ.Кенжебеков, Б.Әбдірахмановтар

өздерінің айшықты қолтаңбаларын қалдырды.
Көптен күткен уақыт та келді. 1985 жылы мысты сұйық
ваннада балқытатын пеш іске қосылды, сынақтан ойдағыдай
өткізілді. Сол кезде Алматы политехникалық институтын

бітірген бір топ жас жігіттер келді. Олар: Е.А.Оспанов,
Ғ.А.Елемесов,
Е.М.Боранбаев,
Г.Ш.Камердинов,

М.С.Бекенов сияқты жалындаған жастар еді. Оқу орнында
алған білімді өндірісте ұштастырғанға не жетсін. Біраз
тәжірибе жинақтағаннан кейін осы жігіттердің әрқайсысы
ауысым шебері болып еңбек ете бастады. Үлкендер

зейнетке шықты. Жұмысшы-мамандар да солай. Олардың
орнын менің замандастарым басты. Әр кез А. Қалибеков,
Т.Өмірзақов,
А.Комогоров

секілді
қатарластарымды,
өкшемізді басқан Б.Ежебаев, Б.Бекөшбеков, Н. Мәлібеков,
Б.Аханов, К.Нұрекеев, С. Қайыпбергенов секілді жастарға

құрметпен қараймын. Өндірістегі ерлікке тән жанкештілігіне,
ұқыптылығына қандай құрмет көрсетсе де артық емес.

балқытатын Аффинаж өндірісін салу өз кезегін күтіп тұр еді.
Құрылысты техника ғылымдарының докторы, елімізге еңбек
сіңірген металлургі Серік Барлықұлы Садықов басқарған
іскер жігіттер қолға алып, табысты аяқтап шықты. Серік

Барлықұлы мысты сұйық ваннада балқыту пешінің екінші
кезеңін іске қосуда да янбай еңбек сіңірді. Аффинаж цехы
жаңа технологиямен салынды. Мүлдем басқа құрылыс,
тың жаңалық еді. Алтын, күмісті өзіміз балқыта бастадық.

Одан кейін мырыш зауытын салуға кірістік. Осы күрделі
құрылысты басқаруды тағы да Серік Барлықұлы өз қолына
алды. Өндіріске жаңалық керек, өйткені өнімді әлемдік
деңгейдегі нарыққа шығару үшін сапаға баса назар

аударылады. Аффинаж цехының құрылысы аяқ- талғаннан
кейін сыртқы алық-берік қызу жүре бастады. Күміске деген
сұраныс жан-жақтан ағылды. Ал, алтын қорын жасау өзімізге
де аса қажет еді. Мырышқа деген тапсырыс көп болды. Қазір

Осы Қабдырахман Мұқажанұлы менің де замандасым.
Замандас келбетін мақтаныш еткенге не жетсін. Өмір ағысы
бір орында тұрмайды. Кешегісіз бүгін жоқ. Сондықтан ара-
тұра қай саланың болмасын жұмысшы-мамандарының өмір

өткелдерін еске түсіріп қойған артық болмайды. Балқаш
мысы «Қазақмыс» ЖШС-нің қолдауымен жаңа сапаға ие
болып отыр. Сары алтындай сары мыс ел қазынасы, байлық
бастауы. Әмсе, мыс бұлағы сарқылмасын, еңбек түбі зейнетті

Қоңыраттың қоңыр шоқысы... Талайлардың көзін
сүзгізіп, қызығушылығын арттырған жер қойнауының
қазынасы. Қазір де тәуелсіз елдің ырыс-берекесін тасытуда
алдыңғы қатардан орын алады. Сары алтындай сары мыстың

қайнаған қазанының берекелі қақпағы осыдан бір ғасыр
бұрын ашылған еді. Содан бері қазақтың маңдайына біткен
жер асты кен қазба байлығы әлемдік нарықтық қатынасқа
шығып, сапасы жөнінен Лондон биржасында алтынмен

бағаланған.
Осы өңірде туып өскен Асқар Игембаев Қоңыр төбеге
көзі қанық болып өсті. Жас кезінде үйдің маңынан өтетін
шойын жолды кен тиеген ауыр составты көріп, көзімен

ұзатып салатын. Анда-санда алыстан құлақ тұндыратын
гүрсіл естілетін. Содан соң ақ бұйра шаң аспанға шаншыла
көтеріледі. Бұлар жер қойнауын қопарған кеншілердің іс
әрекеті. Тауды жарып, ішке ентелей кіру үшін геологтар да

жарылыс жасайды. Заңды құбылыс. Асқардың жан дүниесі
үйреніп, есеие келе туған даласының табиғатымен кіндігі
байланатынын әу баста сезінбеген. Уақыт өте келе сары
түсті тау-тау болып үйілген кен жыныстарына сүйсіне

де қарайтын. Ал, тереңдігі 300 метрге жуық шұңқыр
қазанның сыйқырлы дүниедей өзіне тартуы да толғанысқа
түсірген-тін. Сөйтіп, туған кентінде еңбек жолын бастады.
Жер қойнауымен сырласты, кеншілерге қажетті құрал

жабдықтарды дайындап беріп, олардың нәтижелі еңбек
етуіне мүмкіндік жасап жүргенін кейіннен мақтаныш тұтты.
Иә, адам не нәрсенің қадірін жүре-келе түсінеді.
Әкесі Сақтай, анасы Күлмара осы Қоңырат кентінде өз

қолтаңбасын қалдырған аяулы жандар еді. Қатарластарының
алды болып, өз заманында туған өлкесіне айтарлықтай еңбек

сіңірді. Бір отбасында бес бала тәрбиеленіп, ер жетті. Асқар
Сақтай әкейдің екінші ұлы. Қоңырат кентінде Игембаевтар
әулетінің қоғамдық өмірге де белсене араласып, құрметке
бөленгенін де білетінбіз.

Кеншілер демекші, Асқар Игембаев алып өндіріс
орнының Тау-кен шахталық жабдықтар зауытында еңбек
еткеніне де біраз жылдың жүзі болды. Өмір жолына үңілсек,
ел қатарлы. Иә, қарапайым еңбек адамдары майда қоңыр

күй кешіп, ел экономикасының гүлденуіне бір сыдырғы үлес
қоса береді. Онысын жария етпейді. Біреулер сияқты ананы
атқардым, мынаны істедім деп бұлдап жатқаны да жоқ. Осы
кентте 1963 жылы өмірге келді. Осында орта мектептің 8

жылдығын бітірген соң Балқаш қаласындағы кәсіптік білім
беретін училишеге түсіп, слесарь мамандығы бойынша
бітіріп шығады. Одан әрі ел алдындағы азаматтық борышын
Өзбекстанның Үшқұдығында өтейді.

өтеп келгеннен кейін 1984 жылы Қоңырат кентіне слесарь
болып орналастым. Бір жылдан соң өмірлік серігім
Қарлығашпен отау тіктік. Адамның бақыты ұрпағы болса
керек. Біз де өзімізді бағып- қағып өсірген ата-анамыздың

ізгілікті іздерін лайықты жалғастырудамыз. Ұлдарым Дәнияр
мен Бақтияр да ел ісіне араласып, қызмет етсе дейтінмін.
Өйткені, мұның астарында әулеттің үлгілі-өнегелі жолын
сабақты инедей жалғастыру жатыр, – дейді Асқар Сақтайұлы

бізбен әңгімесінеде.
Асқардың Тау-кен шахталық жабдықтар зауытында
берекелі еңбек етіп келе жатқанына 13 жылдың жүзі болып
қалыпты. Негізгі міндеттері жер қойнауынан кен алатын

техниканың құрал жабдықтарын дайындап беріп отыру.
Кеншілер еңбегінің нәтижелі болуы осы Асқар сияқты
жігіттердің іскерлігіне, темірден түйін түйген шеберліктеріне
тікелей байланысты. Сапалы жөнделген көлік ұзақ жүріс

көтереді, тоқтамайды. Қосалқы бөлшектердің кеншілер
техникасына дәлме-дәл келіп, орын тауып жаста еңбектің
өтелгені.

Асқардың інісі Дәурен де кеншілік мамандықты игерді.
Көршілес Жамбыл облысының аймағында жатқан Шатыркөл
мыс балқыту цехының негізгі шикізат көзі болып табылады.
Дәурен осында вахталық әдіспен жұмыс жасайды. Ал,

Асқардың ұлы Бақтияр да Тау-кен шахталық жабдықтар
зауытында еңбек етіп жүр. Демек, кеншілер әулеті
қалыптасып
келеді.

Бақтияр
Балқаш
гуманитарлық
техникалық колледжін металлург мамандығы бойынша

бітіріп шығыпты. Әкелі-балалы кеншілер бір ұжымда
жұмыс жасайды. Әріптестерінің айтуына қарағанда Бақтияр
тиянақты, өзіне жүктелген шаруаны мерзімінде, әрі сапалы
атқарады екен. 2010 жылы өндіріс басшылығы тарапынан

үздік жас маман ретінде марапатталып, сый құрметке
бөленіпті. Ал, 2011 жылы «Қазақмыс» корпорациясы
ЖШС басшылығы Құрмет грамотасымен марапаттап, өз
замандастарынан оқ бойы озық тұрғанын мақтаныш етіпті.

Қазір осы ұжымда электрослесарь қызметін атқарып жүр.
Бақтияр да таяуда әке болады. Алла жар болса өмірлік жары
Индира дүниге сәби әкеледі. Бақтияр салауатты өмір салтын
ұстанады. Бокс, футболмен тұрақты шұғылданады.

Ырыс қазаны кеншілердің қолында. оның қарапайым
мысалын
ағалы-інілі,
әкелі-балалы

Игембаевтардың
өмір соқпағы, еңбек соқпағынан айқын байқауға болады.
Қоңыраттың тарғыл тасы сары алтындай мысқа айналуда.
Жыл он екі айда бір айналып келетін кеншілер күнінде

кен қойнауымен сырласқан Асқар, Дәурен, Бақтияр
Игембаевтарға әрдайым сәттілік тілейміз. Өмір көші баяу
жылжыған керуен іспеттес. Керуен жолы әмсе баянды
болсын.

Балқаш мысы – ел ырысы. Ежелден халық арасында
осындай қағида қалыптасқан. Алғашқы мыс балқымасының
алынғанына 70 жылдың жүзі болып қалды. Араға қанша
жылдар түсті. Бүгінде өндірісі өркендеп, алыс-жақын шет

елдерге қарым-қатынасы нығайған алып өндіріс орнына
айналып отыр. Алдағы металлург күні қарсаңында Мыс
қорыту зауытының директоры, техника ғылымдарының
кандидаты Дүйсенғали Ыбрайханұлы Байқуатовқа жолығып,

өндірістің бүгінгі тыныс-тіршілігі жайында айтып беруін
өтінген едік.

күніңмен бүгінгі тәулігіңді салыстыра алмайсың. Бір-біріне
ұқсамайды. Мына өндірістің де жоспар бағдарламасы,
шыққан белестері де бұрнағы жылдардан бөлек. Мұның
ішіне өндірістік көрсеткіштер, жаңа технология, соны ізденіс,

білікті мамандармен толықтыру бәрі-бәрі кіреді. Нақтылап
айтсақ, былтырғы жылды бірден-бір табыспен аяқтаған
осы біздің ұжым болып табылады. Мыс қорыту зауыты
«Балқаштүстіметалл» ӨБ-гінің құрамындағы өндірістік

тапсырмаларды тұрақты орындайтын кәсіпорындардың
бірі десек, артық айтқандық емес. Өнім сапасы да
жақсара түсті. өткенге үңілейік. Мыс қорыту зауыты 1938
жылы іске қосылған. Содан бері үздіксіз жұмыс жасап

келеді. Республикадағы байырғы кәсіпорындардың бірі.
Жылма-жыл мұнда қайыра жабдықтау, жасақтау процесі
үзбей жүргізіледі. Мәселен, шихта дайындау цехында
технологиялық құрал-жабдықтарды күрделі жөндеуден

өткіздік, технологиялық тізбелерді қайта құрдық. Жаңалықты
жатсынбау керек. Әсіресе қыс айында концентраттарды
түсіру өте-мөте қиындық келтіреді. Осыны ескере келіп,
қыс айында вагондарда қатып қалған концентраттарды

жібітетін жылыжай дайындап жатырмыз. Мұның өзі
қыстың қақаған аязында еркін жұмыс жасауымызға, еңбек
өнімділігіне қол жеткізуге септігін тигізеді. Реті келгенде
айта кетейік, ендігі арада металлургия цехында көп

көлемдегі жөндеу жұмыстары басталады. Асы өнімді ПВ-2
кешенімен қоса конверторлардың газ тасымалдау желілері
күрделі жөндеуден өткізіледі. Мұнымен қоса құрғақ электр
сүзгілерін күрделі жөндеуден өткізіп, келесі науқанға

сақадай-сай әзірлеп қоямыз. Мысты электролиздеу цехының
5-6-шы пролеттарына да қайыра жабдықтау ісі жалғасуда.
Жетістікті айта кеткен дұрыс болар. Біздегі мыс
өндіріс технологиясы әбден қалыптасқан тұрақтанған

технология. Ендігі мақсатымыз осы технологияның барлық
мүмкіндіктерін толық қуатында пайдалана білу болып
табылады. Қашаннан кәсіпорынның күш-қуатын, басым
бағытын оның техникалық экономикалық көрсеткіші

арқылы бақылауға болады. Мыс және бағалы металдардың
шығынын көтеру, өнімдер сапасын арттыру, шикізатты
кешенді өңдеу күн тәртібінен түспейді. Мына мәселені
жасырмай айта аламыз. Әлемдік рыноктағы өз орныңды нық

ұстау оңайшылықпен келмейді. Ол үшін үнемі алға жылжып,
өндірістік көрсеткіштерді жаңартып, дамытып отыру қажет.
Осыдан келіп, мыс және бағалы металдар технологиясында,
өндірісінде жүріп жатқан өзгерістерді үнемі қадағалаймыз.

Ресейдің және алыс шет елдердің белгілі ғылыми өндірістік
орталықтарымен тығыз байланыстамыз. Сол орталықтармен
бірлесіп, өмірге әкелер жоба-жоспарларымыз бар. Ол
жобаның іске асатын күні де алыс емес.

Өнімнің сапасы – әлемдік рыноктың басты талабы. Өзімізде
шығарылатын катод мысының 85 пайызынан жоғары бөлігі
аса жоғары МООК маркасы болып табылады. Сондықтан
біздің өнімге деген шет елдіктердің қашан да сұранысы

жоғары. Біз шығарған өнімдер «Қазақмыс» корпорациясы
арқылы келісілгеншарттарға сәйкес Қытай және батыс
Еуропа елдеріне жөнелтіледі. Зергерлік бұйымдарымыз
Америка мен Шығыс Азия елдеріне сатылады. Әрине,

«Балқаштүстіметалл» ӨБ-гінің бас инженері Ғ.Ахметов, бас
директордың өндіріс жөніндегі орынбасары Т. Қалиев, бас
экономист Д. Игенов, Мырыш зауытының бас инженері А.
Иванчин, «Балхаш-Универсал» кәсіпорнының директоры

В. Батырбаев, мыс зауытынан шыққан білікті мамандар
болып
табылады.
Олардың

есімдерін
мақтанышпен
айтамыз. Көптеген инженер техникалық мамандарымыз,
жұмысшыларымыз мырыш зауытының аяғынан тік тұрып

кетуіне өз үлестерін қосты. Кез келген кәсіпорынның негізгі
күші білікті, білімді мамандар, жұмысшылар. Осыған орай
кадр мәселесін күн тәртібінен түсірмейміз. Онсыз болашақты
болжау да мүмкін емес. Ғылым мен техника дамыған

сайын кадрларға деген талап күшеие түседі. Бұдан былай
инженер-техникалық мамандар өзімізде дайындалады.
Бұл ретте қалада Балқаш гумманитарлық техникалық
университетімен тығыз байланыс орнаттық. Оқып жатқан

студенттер өндірісте практикадан өтеді. Мамандарымыз
мемлекеттік емтихандарға қатысып, болашақ мамандардың
білім деңгейін тексеруге мүмкіндік алады. Әрине, мұны
жақсы үрдіс деп есептейміз. Корпорация деңгейінде мектеп

бітірушілерді шет елдің алдыңғы қатарлы жоғары оқу
орындарында оқытудамыз. Өндіріске қажетті мамандарды
осындай жолмен даярлап, қолға алып отырған жайымыз бар.
Елдің асыға күтіп отырған игілікті ісі – күкірт қышқылы

цехы
құрылысының
аяқталуы.
Құрылыс

қарқынды
жүргізілуде.
Айналып
келгенде

экономикалық
ахуал
жақсара ма деген сұрақ көкейде тұрады. Әрине, жақсарады.
Цех іске қосылғаннан кейін құрамында күкірті бар бүкіл

технологиялық газдар тазалаудан өтеді. Адам ағзасына
зиянды газ, күкірт ангидриді тұтылып, бірте-бірте зор
сұранысқа ие тауар – күкірт қышқылына айналады.
Өндірістің бүгінгі жетістігі, көтерілген биігі алдыңғы

толқын ағалардың маңдай терінің арқасы. Қашан да адамды
еңбегіне қарай бағалау, келесі биікке деген құлшынысты
арттырады. Өзімізде тәжірибелі өндіріс басшылары, кәсіби
біліктілігі жоғары инженер, жұмысшы кадрлары баршылық.

Зауыттың бас инженері М. Бекенов, өндірістік бөлімнің
бастығы Е. Әубәкіров шын мәнісінде өндіріс жетекшілері.
Металлургия цехын білімді, тәжірибелі басшы Г. Камердинов
басқарып отыр. Негізгі технологиялық цехтармен бірге

Қ.Жұмағұлов басқаратын жөндеу құрылысы Ш. Жампейісов
жөндеу механикалық цех ұжымдарының іргелі шаруаларын
айта кету орынды болар. Олар өнім шығаратын цехтардың
қалыпты жұмыс істеуін қамтамасыз етеді. Технологиялық

газдарды қабылдау, тасымалдау, тазалау, дайындау сияқты
жауапты міндет зауыттың бас технологы В.Бересневке
жүктелген.Шаң-газдарды тазалау цехының бастығы О.
Мақсұтовтың жігіттері қашан да қырағы, тапсырманы

мүлтіксіз атқарады.
Өндіріс тәулік бойы тоқтамайды. Жоспарланған жұмыс
бойынша белгіленген міндеттерді атқара береді. Келесі
жылы Балқаш қаласының құрылғанына 70 жыл толады.

Бұған металлургтердің де қосқан үлесі қомақты. Балқаштың
даңқын сапалы мысы, бағалы металдары, айна көлі алысқа
әкетті. Ал, егемендік алған кезімізде мойнымызға екі есе
ауыр міндет жүктеліп отыр. Отанымыздың гүлденуіне,

экономикасының нығаюына біз де өз үлесімізді қосамыз.
Елбасы Н.Ә. Назарбаевтың үстіміздегі жылғы Жолдауында
атап көрсетілгендей, бәсекеге қабілетті елу елдің қатарына
еніп, іргемізді нығайта түссек, нұр үстіне нұр емес пе? Қазір

жұртшылық арасында елулікке енбей еңсеміз көтерілмейді
деген қағида қалыптаса бастады. Шындығында, төрт
құбыламыз түгел болуы үшін қай жағынан болмасын әлемдік
бәсекеге түсуіміз керек. Ал, мұндай биік асу оңайлықпен

жүзеге аспайды. Өндірістің өтінде жүрген металлургтер
осыны жете түсіне отырып, қай уақытта болмасын сапалы
өнім шығаруға, әлемдік рынокта өзін-өзі танытуға тамшыдай
болса да үлес қосады деп есептейміз. Жылма-жыл шілденің

шіліңгір күнінде жыл ішінде атқарған шаруамызды сараптап,
алдағы жоспарымызды межелеп, іске бекем кірісетін әдетіміз
бар. Металлургтердің тойы – халықтың тойы. Ел, мерекесі
құтты болсын, ағайын!

Өндірістің өтінде жүрген байытушылар, кеншілер нағыз
құрыштай шыныққан өз кәсібін шексіз сүйген мамандар
болып табылады. «Қазақмыс» корпорациясы ЖШС-не
қарайтын «Балқаштүстімет» ӨБ-гі де осындай мамандардың

арқасында өндірісті ілгері дамытып, алдыңғы толқын ағалар
салған даңқты еңбек соқпағын сәтімен жалғастыруда.
Өндірістік көрсеткіштері арқылы екпінділер қатарына
қосылған ұжымдардың саны жылдан-жылға артып келеді.

Мәселен, үстіміздегі жылы шикізат өндіру жоспары
артығымен орындалып отыр. Шикізаттың құрамында
мыстың барынша көбірек белсенді болуы, әрине, табыс
селін еселей түсуге мүмкіндік туғызады. Шикізатты қайыра

өңдеу, шлакты ұқсату, тауарлы концентраттағы мыстың
құрамын арттыру бүгінгі күннің талабынан туындайтын
міндеттер болып табылады. Мәселен, үстіміздегі жеті айдың
ішінде кен өндіру 1 695 мың тоннаға жетті. Осыдан келіп

жоспар 115,6 пайызға артығымен орындалды. Өзіміздің
жер қойнауындағы кенді, шлак қалдықтарын қайта өңдеу
мөлшері артты, сапасы да жақсарды. Мұның өзі концентрат
алудағы технологияның барынша жаңарғанын көрсетеді.

Өндіріс саласындағы мамандар өз ісінің шеберлері, олар
жыл басынан бері уақытпен санаспай еңбек етіп, кен
өндірудің қыр-сырын жетек меңгергендіктерін дәлелдеу
үстінде. Кен тиеу және тасымалдау машинистері Төлеген

Ақшолақов, Наис Карычев, Асқат Мырзабеков, қопарушы
Серік Момынов бұрғылаушылар Самат Әбжанов, Шыңғыс
Қалижанов, проходкашы Айдос Рымқұлов «Тора» кен
тасымалдау машинисінің жүргізушілері Владимир Гнетов

пен Руслан Акимов, тау-кен шебері Ілияс Батырбеков,
электрмен дәнекерлеуші Азамат Омаровтар басқаларға үлгі-

өнеге боларлықтай еңбек ырғағын көрсетуде.
Қашанда
«Балқаштүстімет»
ӨБ-нің

шикізат
қоры жергілікті кеніштерден жеткізіледі. Мұның өзі
«Балқаштүстімет» ӨБ-нің еңбек өнімділігін арттыруға
мүмкіндік береді.

Мәселен, Шатыркөл кеніші бірлестіктің шалғайдағы
шикізат базасы болып табалады. Осы мерзім ішінде кеніш
ұжымы кен өндіруді 113,3 пайызға орындады. Мұның ішінде
мыс алу 106,9 пайызға орындалды. Еңбек қауіпсіздігін

сақтау, техниканы бабында ұстау, тәуліктік жоспарды
орындау – кеншілердің негізгі міндеті. Жыл басынан
бері проходкашылар айтарлықтай табысқа қол жеткізді.
Мәселен, проходкашы Әлібек Ишановтың есімі қазіргі таңда

құрметпен аталып жүр. Сондай-ақ, Самат Әбжановтың кен
өндірушілер бригадасы айлық жоспарды 102,1 пайызға
орындады. Осы Шатыркөлдегі «Торо» машинасының
жүргізушілері Бақытжан Тәңкішев, Бақытжан Нұсқабаевтар

мақтауға лайық жандар деп танылды.
Саяқ – кеніші бірлестіктің ежелгі шикізат базасы.
Кенішті басқару жастарға жүктелген. Мәселен, жыл
басынан бері жас маман Төлеуғазы Төлеуғалыұлына үлкен

сенім көрсетіліп, осы кенішті басқару жүктелді. Сенім бар
жерде табыс болады. Әр кеніш үнемі өндірістік көрсеткішті
орындап отырса, онда бірлестіктің де тасы өрге домалайды,
еңбекақы артады, қосымша сыйақы алады. Бәрі де өндірістік

жоспардың орындалуына тікелей байланысты.
Осындағы Мұратбек Дарановтың кен өндіру бригадасы
«Соло» бұрғылау қондырғысымен жұмыс жасайды. Өткен
айда жоспарларын 102 пайызға орындады. Сондай-ақ,

проходкашы Дулат Үсенбаевтың бргидасы да өндірістік
жоспарды орындауда биіктен көрінді.
Сонау шыңыраудан жер үстіне шикізат қорын шығару
оңай шаруа емес. Кейінгі он шақты жылдың ішінде шет елдік

«Торо» машинасы кеңінен пайдаланылуда. Бір тартқанда
шыңыраудан 50 тоннаға дейін кен жыныстарын шығарады.
Ал, саяқтық «Торо» жүргізушілер жыл басынан бері 1

Шыңылтыр
аяз.
Таңмен
таласа

тұрған
Жөндеу
механикалық зауытының директоры Олег Викторович Ли
бүгін ертелете өндіріске жетті. Мұның да себебі бар. Ертең

жаңа жыл. Ұжым жылды табысты аяқтап отыр. Оның үстіне
өзі басшылық жасайтын Жөндеу механикалық зауытының
өсіп өркендеуіне айтарлықтай қолтаңбасын қалдырған
ардагерлерді шақырып, құрмет көрсету ойда бар. Осыдан

екі-үш күн бұрын учаске жетекшілеріне нақты тапсырма
берген. Бірде бір ардагер назардан тыс қалмауы керек.
Телефон шырылдап қоя берді. Жер дайындайтын
учаскенің өндіріс шебері Айдын демеубайұлы екен.

Біздің бөлімшеде еңбек еткен ардагерлерге қуанышты
хабарымызды жеткіздік. Рахметін айтып жатыр. Жастық
шағымыз өткен жұмыс орнымызды сағындық, көргіміз
келеді, өзгерістер көп шығар. Мына шақыруларыңыз,

айнымайтын Олег Викторович.
Осы кезде бас инженер Александр Иванович Бабич кірді.
Бвас инженер алдыңғы күні өндірістікжедел басқосуда
айтылған әңгімені пысықтай бастады.

жоспардың орындалғанын қуаны жеткізіп жатыр. Яғни
жылдық қорытынды есеп бойынша биыл да алға шығатын
болдық.

жиын өтеді, бөркімізді сол кезде аспанға атайық. Дегенмен,
бүкіл ұжымдыф құттықтап, жаңа жылда отбасыларына
амандық, шаттық тілегеніміз дұрыс. Жылдағы дәстүр ғой.

Соның ішінде ардагерлерге шағындап мерекелік көңіл күй
сыйласақ тіптен жақсы емес пе?

қойдық.
Өндіріс жетекшілері іле-шала цехтарды аралауға шығып
кетті.

ұмтылуда. Алдағы уақытта кеңінен енгізіледі деген әңгіме
бар. Әрине, онда қол жұмысы барынша жеңілдейді. Өздеріңіз
көріп тұрсыздар, жоғары ыстықта балқыған шойынды
қалыпқа құямыз, содан барып металл бетон шығады.

Өндіріске аса қажет, – дейді Асқат.
Жұмыс барысында шикізаттың алатын орны ерекше.
Қандай қоспа болсын, өндіріске қажетті шикізаттан
жасалынады. Мұнда шойын ресейден әкелінеді. Сондай-

ақ, шихтаны, темірді бірлестіктегі Құрылыс жөндеу
басқармасынан жеткізеді.
Мен сонау Монғолиядан туған Отаныма сағынышпен
келдім деп әңгімесін бастады Тынзи Тумейхан деген азамат.

Айлық табысымыз жаман емес, 40-45 мың теңге. Алайда, баға
жалынан ұстатпай тұрған заманда осының өзі жетімсіздеу
болып тұр. Бәрі дже орнына келе жатар. Ата бабамыздың
қаны сіңген топыраққа жеткеніміз үшін бақыттымыз. Ал

тыныш, іргеміз бүтін болсын. Ескі жыл есіркейді, жаңа жыл
жарылқайды деген сенімдеміз.
Жөндеу механикалық зауытының жаңа жылдан күтер
жақсылығы баршылық. Мәселен, қазір мұнда токарлық кесу

станогы әкелінді. Соны монтаждау жұмыстары жүргізілуде.
Ал, алдағы 2009 жылы осындай бірнеше стааноктар әкелініп
қойылады. Яғни, өндіріске жаңа жетілдірілген технология
енгізіледі. Осы орайда айта кеткен жөн, токарь, фрезоровщик

мамандары әлі де жетіспейді екен. Темір металлдан дайын
бөлшектер жасайтын мамагндарды оқытып тәрбиелеу үшін
кем дегенде 5 жылдай уақыт керек.
Термолық әдіспен өңдеу бөлімінің өндіріс шебері Нұрлан

мамандары тапсырыс бойынша кесіп, тазалайды. Орайы
келгенде айта кетейік, тапсырыс берушілердің 80 пайызын
Байыту
фабрикасы

құрайды.
Тәулігіне
12-15
тонна

280 тонна дайын өнімдерін тазалау керек болса біз оны
асыра орындаймыз. Үлкен өндірісте деталдар шығаратын
цех біздің зауытта ғана бар. Сондықтан, келісім-шартқа
отырушылардың бәрі бізбен ынтымақтастық жағдайдыа

жұмыс жасайды. Мырыш зауытына қажетті механикалық
өнімдерді де біз жөнелтеміз, – дейді, Нұрлан тершіген
маңдайын сүртіп тұрып.

техникалық бұйымдары, токарлық фрезарлық,0 слесарлық
жинақтау бөлімдері өндірістегі ақаусыз жұмыс жасауға
бетбұрыс жасаған. Адам факторы – алдыңғы кезекте тұрады.
Апатсыз жұмыс жасау түпкілікті мақсатымыз. Ал, ұсталық

бөлімде электролит цехына алып балғалар дайындалады.
Бұрынғыдай емес, өндіріс өркендеп келеді. Алайда, әлемдік
қаржы дағдарысы шет елге дайын өнім шығаруға да әсер
етіп тұр. Дегенмен, бұл уақытша дағдарыс болса керек.

«Бұдан да жаман күнімізде тойға барғанбыз», – дейді ғой.
Балқаштың мысына, мырышына бағалы металдарына деген
сұраныс толастамайды деп ойлаймын.

Рахманов, Бақтыбек Қайырбек Қапасовтар, М. Асанбеков,
Қ. Омашев, Ю. Желюк, Б. Жанболаев, Н. Қасымбеков, Ж.
Рымқұлов, М. Әлиев, Ө. Медеубаев, С. Бәкіжанов сияқты
тағы басқа еңбек тарландарының үлкен іске қосып отырған

Жөндеу механикалық зауытының шағын мәжіліс залы.
Түрлі-түсті шамдары бір сөніп, бір жанып тұрған жасыл
шырша тартымды. Жаңа жылдың табалдырық аттағанынан
хабар беріп тұрғандай әсер етеді. Зауыттың үш буын өкілдері

бас қосты. Ардагерлерге құрмет көрсетілуде, ара-арасында
ән шырқалады.

Сіздердің дәстүрлі еңбек салтына кір келтірмейміз,
Отанымыздың
игілігін
арттыра

береміз,
ғұмырлы
болыңыздар ардагерлер дейді, – өндірістің қыз-жігіттері.
Ардагерлер толқулы, жүздерінен ризашылық байқалады.

Сол түні зауыттағы жасыл шыршаның шамдары нұр
шаша жарқырап, Аяз ата мен Ақша қар сыйлықтар таратты.
...Сыртта құс қанатындай жапалақтап жаңа жылдың
мамық қары жауып тұр.

«Қазақмыс» корпорациясына қарасты «Балқаштүстімет»
ӨБ-нің қай ұжымы болмасын жер қойнауынан ырзық
әкеліп, игілікке жаратуда. Тау-кен өндірісіндегі соны
технологияны барынша игеру, еңбек өнімділігін арттыру

жылдан-жылға жақсара түсуде. Мәселен, проходкашылар,
кен және оның қалдықтарын өңдеушілер тәжірибеге
сүйене отырып, сапалы өнім беруге ұмтылуда. Сүзгіден
өткізілген шикізаттан мыс алу жоспары ойдағыдай

орындалды. Саяқ, Шатыркөл кеніштері, Қоңырат тау-кен
цехы, байыту фабрикасы бірлесіп тау-кен өндірісі кешенін
құрайды. Өткен жылы еңбекшілердің әлеуметтік жағдайын
жақсарта отырып, өндірістің тұрақтылығына, экономиканың

ілгерілеуіне қол жеткізді. Мұндағы әр түрлі мамандық
иелері қазақ елінің игілігі үшін еңбек етіп келе жатқанын
мақтаныш етеді. Әр буынның өкілдері, алайда, мақсаттары
бір. Бұрғылаушы мен проходкашы, кенші, байытушы,

құрлысшы мамандар аға буын өкілдерінің салып кеткен
соқпағымен келеді. Өндірістегі тапсырмалардың үздіксіз

орындалуы ұйымшылдыққа тікелей байланысты. Тек
ауызбірлік, өзара түсіністік жағдайында ғана ілгері жылжуға
болады. Тау-кен өндіру кешеніне инвестиция тарту еселене
түсті. Қажетті техникалардың барлығы инвестициялық

бағдарлама бойынша жеткізілуде.Кеніштерге «Normet»
фирмасының соңғы үлгідегі техникалары жеткізілуде.
Еңбек өнімділігі жоғары бұрғылау қондырғысын жергілікті
мамандар тез меңгеріп алды. «ТОRO-50», «ТОRO-009»

жүкті өздігінен тиеп,түсіретін машиналары жер астынан
тау-кен жыныстарын алып шығаруда өнімділікті арттырды.
Кеніштерге қажетті жеңіл машиналар, автобус, жүк тиейтін
техникалар әлі де жеткізілуде. Мұның өзі тау-кен өндірісі

кешені саласында жаңа технологияның мықтап енгізілгенін
көрсетеді.
Іс тетігін жұмысшы-мамандар шешеді. Шатыркөл және
Саяқ кеніштеріндегі проходкашылар Дулат Үсенбаев,

Александр
Кулеев,
Игорь
Гостевских,

жүргізушісі
Әділбек
Қасенов,
машинист

Нұрмұхан
Мәуленов, бұрғылаушы Көмек Жексенбин, бұрғылаушылар
бригадирлері Әлібек Ищанов, Василий Шинкарь, Талғат
Төлегеновтер қашан да ұжым мақтанышы.

Өткен жылы Шатыркөл кенішінің ұжымы бір қалыпты
еңбек ырғағын көрсетті.

Кеншілерге көрсететін әлеуметтік тұрмыстық жағдайды
одан сайын жақсарта отырып, үстіміздегі жылды табыспен
бастадық. Биыл еліміз үшін ерекше жыл. Тәуелсіздігіміздің
20 жылдығын лайықты қарсы алу әрқайсымызға соны

міндет жүктейді. Елбасы Н. Ә. Назарбаевтың «Болашақтың
іргесін бірге қалаймыз» атты Жолдауында көрсетілген нақты
міндеттерді өмір жүзіне асыра отырып, тау-кен өндірісі
саласын жоғары сатыға көтеретін боламыз.

жыл он екі ай ішінде тоқтаусыз жұмыс жасап, мыс балқыту
цехына шикізат жіберуде өзіндік қолтаңбаларын қалдырып
үлгерді. Осы мерзім ішінде Саяқ кенішінен қаншама тонна
кен жыныстарын тиеген ауыр-ауыр составтар Балқаш

қаласына жеткізілді.
Өндірістегі
байыту
фабрикасының

технологиялық
жүиені жетілдіруі, жаңартуы әлемдік әдістерді енгізуі
еңбек өнімділігін арттырды. Шикізатты өңдеп, мыс қорыту
зауытына жіберетін фабрика ұжымының мақсат-мүддесі

биікте. Фабриканың бас инженері Ардагер Қуандықұлы
Әрінов озаттар жайлы былай дейді.

өнімділігі
тәжірибелі
іскер
мамандарға

байланысты. Біз оларға әрқашан арқа сүйейміз. Диірмен
машинистері, өндіріс жетекшілері, ұнтақтау цехының қыз-
жігіттеріне алғысымыз шексіз. Мәселен, Ғазиз Мұхтаров,
Азамат

Нұрғалиев,
Төрегелді
Мырзағалиев,
Евгений

Смирнов,
флотаторлар Гүлшат Оспанова, Маргарита
Согрина, ұнтақтау цехындағы Дастан Салғиев, Медет
Нөкешов, Ілияғазы Жұманбаев, Сансызбай Қалиевтардың

өз істеріндегі жоғары кәсіби шеберлігіне ризамыз.
«Балқаштүстімет» ӨБ-гі еңбек қауіпсіздігін сақтауға,
қоршаған ортаны қорғауға ұдайы баса назар аударып келеді.
Еңбек қауіпсіздігін сақтау тау-кен байыту кешеніндегі басты

қағида. Бірінші кезекте адам факторы тұрады. Адам өмірі
баға жетпес байлық. Орын алып жатқан кем-кетіктерді дереу
ретке келтіріп, арнайы басқосу шақырып, талдау, талқылау
дәстүрге айналған.

ҚР Индустрия және жаңа технологиялар
министрі Әсет Исекешовтың
Балқаш қаласына іс сапары

рұқсат керек. Онсыз тағы болмайды. Сонымен қатар мына
іске қосылуға дайын тұрған өндіріс жүиелерін бір рет
шайып жіберу үшін 300 тонна керосин керек. Бұл мәселе
таяу күндері шешілсе, «Сары қазынаның» алғашқы өнімдері

тиісті орындарға жөнелтіледі, – дейді ЖШС директоры
Павел Семенченко.
Өндіріс жетекшісінің айтуына қарағанда үстіміздегі
жылы 6,5 тонна мыс өнімін беру көзделіп отыр. Ал, зауыттың

толық қуатында жұмыс жасауы келесі жылдың еншісінде
тұр.
Бұл күнде зауытта 150 адам еңбек етеді. Орташа еңбекақы
90 мың теңгені құрайды. Тағы бір айта кетерлік мәселе.

Зауыттың жұмысы қоршаған ортаны ластауға ешқандай
әсерін тигізбейді.
Министр Әсет Исекешов бұдан кейін «Қазақмыс»
корпорациясының ЖШС-не қарасты металлургия кешенінің

Күкірт қышқылы цехының жұмысымен танысты. Осыдан
біраз жыл бұрын күкіртті ангидрид Балқаш аспанын
тұмшалап, қоршаған ортаны ластауға айтарлықтай кері
әсерін тигізген болатын. Ендігі арада жұртшылық күкірт

қышқылы цехының іске қосылуын асыға күтті. Сөйтіп, 2008
жылы Балқаш мыс қорыту зауытының күкірт қышқылы цехы
іске қосылды. Мұнда күкірт қышқылын, күкіртті ангидридті
ауаға жібермей ұстап қалатын жаңа заманғы өндіріс орны

дүниеге келді.
Мыс қортыту зауытының директоры Марат Бекенов
өндіріс орнының жұмыс барысымен таныстырды.

директоры. Мұнда 7 құрғақ электросүзгіш бар. Газ жүретін
бүкіл жүиелерді сүзіп, тазалап отырады. Ауаға зиянды
заттарды жібермейді. Сондай-ақ, күкірт қышқылын өңдеп,
тауарлы өнімге айналдыруға мүмкіндік бар. Қазірдің өзінде

күкірт қышқылына деген сұраныс айтарлықтай. Бағалы
металдар, Эмалды сым созу цехтарына келетін күкірт
қышқылының тасқыны өңделеді. Күкірт қышқылы цехы
Канаданың «Кимэтекс» фирмасының жобасы борйынша

салынған. Күкірт қышқылы цехы экологиялық сауықтыру
мақсатына негізделген.
Түсті металдар ұқсату зауыты АҚ-ның атқарар жұмысы да
ауқымды. Мұнда түсті металдан өндірілетін өнімнің біразы

Ресей тұтынушыларының сұраныстарына ие болып отыр.
Мәселен, Ресейдегі автомобиль, радио жасау зауыттары,
монеталық өнімдерді жасауға сұраныс жылма-жыл артып
келеді. Ал, Қазақстанның өз ішінде ұлттық банк «Қазақстан

теміржолы», «Қазақтелеком», «Казатомпром», «Казцинк»
ЖШС-гі осы зауыттың өнімін тұтынып отыр. Зауыт еліміздегі
түсті прокат беретін бірден бір өндіріс орны. Бүгінде мұнда
405 жұмысшы мамандар еңбек етеді. Орташа еңбекақысы

68 мың теңгеге жуық. Мұнда сапа менеджмент жүиесі
енгізілген. Негізінен экспортқа шығарушы өндіріс орны
болып табылады. Соның ішінде өнімнің 80 пайызын тәуелсіз
мемлекеттер достастығы құрамындағы елдер пайдаланады.

Әрбір шығарылған өнім халықаралық стандартқа сай. Осы
зауыттан өндірілетін латун, қола, никелді мыс өнімдері
жоғары сапаға ие болып отыр.
ҚР-сы индустрия және жаңа технологиялар министрі

зауыттың дайын өнімдерін аралап көріп, қызығушылық
танытты. Мұндай экспорттық өнімдер ел экономикасын
арттыруға әжептеуір септігін тигезетіндігін жасырмады.
Зауыт приезиденті Ермек Хафизов қала төңірегінде

интернет жүиесінің толықтай өз қуатында жұмыс жасамай
тұрғандығын тілге тиек етті. Сондықтан, жергілікті
«Қазақтелеком» басшылығы интернет сұранысы байланысын
арттыруға баса көңіл бөлгені дұрыс-ақ болар еді.

Шойын өндіру үрдісін дамыту уақыт талабы. 2006 жылы
ұлттық инновациялық қор арқылы шағын шойын өндіру
цехы іске қосылған болатын. Цехтың бүкіл құрылысы, өнім
өндірудегі жүиесі Мәскеу қаласындағы арнайы мамандардың

эксперименталды
үлгісі
ретінде
жүзеге

асырылған.
Қазақстандық инновациялық жоба сынақтан сәтті өтті.
Мұнда қазір шойын өндіру жобадағы көрсетілген бағдарлама
бойынша жұмыс жасап тұр. Шойын құю цехының келешегі

мол. Министр Әсет Исекешов шойын құю сәтін тамашалап
көрді.
ҚР-сы индустрия және жаңа технологиялар министрі
Балқаш қаласында аймақтық кеңес өткізді. Мұнда шағын

қалалардың еңсесін көтеруге байланысты ұсыныс, пікір
ортаға салынды. Елбасы Н.Ә.Назарбаев атап көрсеткендей
шағын және орта бизнесті дамыту ел экономикасының
дамуына бірден бір дәнекер. Жергілікті әкімдіктермен

бірлесе отырып, белгіленген индустриялды бағдарламаны
жүзеге асыруға не кедергі, нендей көмек керек? Министр
мырза осының бәрін жан-жақты ашып көрсетті. Кеңеске
қатысушылар жан- жақты пікір алысты. Сондай-ақ, солтүстік

Балқаш жағалауында туризмді дамыту үшін нендей
міндеттер күтіп тұр? Бұл жөнінде Балқаш қаласының әкімі
Қ. Тейлянов ақпар жасады. Көл жағасында туризмді дамыту
үшін ең бірінші инфрақұрылымдық мәселелерді шешіп алу

керек. Әңгіменің тұздығы да осы болды. Бірнеше ұсыныстар
жасалды. Оның бәрін ақылдаса отырып, бірлесе шешу,
үкімет тарапынан көмек көрсету келешектің ісі болмақ.
ҚР индустрия және жаңа технологиялар министрі Әсет

Исекешов өндірісті өлкені дамытуға мүмкіндіктің зор екенін
айта келіп, үкімет тарапынан бірлесе атқаратын ауқымды-
ауқымды шаруалардың қомақты екенін тілге тиек етті.
ҚР индустря және жаңа технологиялар министрінің

Балқаш
сапары
кезінде
онымен

бірге
«Қазақмыс»
корпорациясы
ЖШС-нің

басқарма
төрағасы
Э.Огай,
Қарағанды облысы әкімінің орынбасары Ә.Ахметжанов,

Ержан Арыстанбекұлы ОСПАНОВ –
«Балқаштүстімет» ӨБ-нің бас директоры
техника ғылымдарының кандидаты.

1.Бұл
мереке
республикамыз
үшін

маңызды
кезеңдердің бірі болап табылады. Осы мереке арқылы
қазақстандықтардың патриоттық сезімі асқақтады. Елін
мақтан етеді. Адамдардың бір-біріне деген ықласы артты.

Ертеңгі күнге деген сенімділік, тұрақтылық нығайды.
Тәуелсіздік қазақ халқы үшін көптеген ғасырлар бойғы
аңсаған арманы, тарихи тағдыры болатын. Осыдан 15 жыл
бұрын Қазақстан халқы өз таңдауын жасады, егемендік

алды, тәуелсіздік жолына түсті.Өзінің кең байтақ мемлекетін
өз қолымен гүлдендіруге кірісті. Әрине, мұның бәрі оңай
шаруа емес еді. Еліміздің осы қысқа мерзім ішіндегі жүріп
өткен жолы, тарихи өркендеуі, көптеген көріністерді көз

алдыңа алып келеді. Алға қойған қадау-қадау мәселелер көп
еді. Оны шешу де оңай емес болатын. Саяси, экономикалық
әлеуметтік мәселелерді шешуде демократиялық ақиқаттың,
дәлдіктің, тұрақтылықтың берген жемісі аз болған жоқ.

Бүгінде Қазақстан бүкіл әлемге танымал. Қазақ халқы және
қазақстандықтар өздерінің қажырлы еңбектерімен қолға
алған келелі істі тиянақты аяқтайтындығына сол жолда
жұдырықтай жұмылып, еңбек ете білетіндіктерін дәлелдеді.

Біз жедел дамып келе жатқан мемлекет екенімізді көрсеттік.
Көптеген өнеркәсіп, өндіріс орындары ашылды. Оларды
осы заманның үздік технология, техникасымен қамтамасыз
етуге мүмкіндік туды. Тұрғын үй салу шапшаң жүргізілуде,

жаңа мектептер, орта және жоғары оқу орындары ашылуда.
Сенімді, зейнатақы жүиесі қалыптасты. Бізге ғасырлар
бойы сақталған дәстүр-салтты жаңғыртуға мүмкіндік туды.
Халықтар арасындағы достық, өзара түсінушілік нығайды.

Бәлкім, еліміздің бүгінгідей нұрлы күнге жетуіне осы ұлы
достықтың да септігі тиген болар. Бұған мақтануға болады.
Тәуелсіздікке жол 1986 жылғы желтоқсан оқиғасынан
басталады. Осы кезең халыққа рухани күш берді.

Демократиялық
өрлеу
кезеңінің
жеткенін

айғақтады.
Әрқайсымыздың тағдырымызға, бүгінгі және болашақ
тағдырымызға жол ашты. Адам еркін болмай өз жолын
таңдай алмайды. Сол жолда бақытты өмір сүріп, бала-шаға

өсіріп, жауапкершщілікті түсініп, еңбек ету сезімі оянды.
Қазіргі замандастарымызға, егеменді елдің негізін
қалаған аға буын өкілдеріне тәуелсіз Қазақстанның бұдан
да әрі гүлденіп, өркендеуіне болашақ үшін жан аямай еңбек

ету бақыты туындап отыр. Біз өзіміздің қажыр-қайратымыз,
білім тәжірибемізбен болашақ ұрпақ үшін жұмыс жасауымыз
керек. Алда атқарар істер ауқымды. Мұның бәрін өркениет
жаңа үрдіс тұрғысынан атқарғанымыз жөн болады.

Қай кезеңде болмасын ел басқаратын көсемдер, сөз
бастайтын шешендер болған. Онсыз ілгерілеу мүмкін
емес. Көз жеткісіз егістік алқап, жер астындағы шахталар,
құрылыс алаңдары осы заманның өндіріс орындары бір

күнде қалыптаса қойған жоқ. Мұнда алдыңғы толқын аға-
апаларымыздың маңдай тері тамшылап, қолтаңбалары
жарқырап тұр. Республикадағы ірі түсті металлургия орыны
болып табылатын «Балқаштүстімет» ӨБ-гі ұжымы да бүгінгі

күн тұрғысынан еңбек етуде.
2.Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына арнаған
Жолдауында бәсекеге қабілетті елу елдің қатарына кіру жан-
жақты айтылды. Қазақстан бәсекеге қабілетті елдің қатарына

кіре алады. Оның экономикасы дами береді. Сол арқылы
бізбен аузын айға білегендер де санасады. Біз алдыңғы
қатарлы даму жүиесін таңдадық. Әлемдік деңгейден алып
қарағанда осы таңдауымыз өте дұрыс. Біз әлемдік стандартқа

сай келетін мемлекет құрудамыз. Мыңдаған тонна мыс,
мырыш, бағалы металдар өндіріп, мемлекет қазынасын
байыту, жұмыс орындарын ашу бізге жүктелген орасан
міндеттердің бірі.

«Балқаштүстімет» ӨБ-гі де өтпелі кезеңнің қиыншылығын
бастан өткерді. Оның бәрі еңбектегі тәрбие берудегі дәстүр-
салты бір сәт те үзілмей жалғасуда. Сөйте отырып, «Қазақмыс»
корпорациясының қарамағындағы «Балқаштүстімет» ӨБ-

гі әлемдік өндіріс технологиясының барлық стандартына
сай жұмыс жасап, бәсекеге қабілеттілігін арттыра түсуде.
Ұжымның негізгі мақсаты мыс, мырыш, алтын, күміс,
зергерлік бұйымдар шығару, өндіру. Өнім өндіру жыл сайын

артып келеді. Үстіміздегі жылдың өзінде тауарлы өнім
өндіру174 миллиард теңгеге жетіп отыр. 176 мың тонна мыс,
52,3 тонна мырыш, 4576 кг алтын құймасы, 609 тонна күміс,
503 тонна эмальды сым, басқа да өнім түрлері шығарылды.

Сонымен бірге қоршаған ортаны қорғау, табиғат тепе-
теңдігін сақтау бағдарламасы да белсенді түрде жүзеге
асырылуда. Алдағы уақытта жылына 1200 тонна күкірт
қышқылын өндіретін зауыт құрылысы аяқталуға жақын.

Сонымен бірге өндіріс қалдықтарының шаң-тозаңдарын
ауаға таратпау үшін әрекет жасалуда. Айналып келгенде,
балқаш аймағы экологиясын табиғи қалпында сақтап қалуға
қолдан келген бар мүмкіндіктер жасалуда.

3.«Балқаштүстімет»
ӨБ-гі
сондай-ақ,
«Қазақмыс»

ЖШС әлеуметтік жүиені қалыптастыруға негізделген
өндіріс орындары болып табылады. Біздің тарапымыздан
жылма-жыл әлеуметтік қолдау көрсетіліп келеді. Бала
бақшалар, дәрігерлік қызмет көрсету, спорт алаңдары,

емдеу-сауықтыру, балаларды сауықтыру лагері, қоғамдық
тамақтандыру орындары, мәдениет сарайлары, басқа да
еңбекшілердің демалыс мекендері, өндіріс ұжымының
қаражатымен тұрақты түрде қамтамасыз етіледі, таршылық

көрмейді. Жыл сайын әлеуметтік нысандарды ұстау үшін
250 миллион теңге қаржы бөлінеді.
Жылма-жыл қалалық коммуналдық шаруашылығын
жаңарту, бір жүиеге түсіру, қысқа дайындау атқарылады.

Абаттандыру, тұрғын үйлердің ауласын жөндеу, жолдарды
күрделі жөндеуден өткізу, біртіндеп қолға алынуда.
Келер жылы балқаштықтар өздерінің мерейлі мерекесін

атап өтеді. Яғни, қаланың ірге тасы қаланғанына 70 жыл
толады. Осыған орай Р. Кенбаев атындағы емдеу-сауықтыру
орны күрделі жөндеуден өткізілуде. Металлург стадионы
жаңартылып, алаңға жасыл желек төселеді. Хоккей алаңы

қалпына келеді, екі бала бақшасы ашылады. Мешітке
жөндеу жүргізіледі. Қалалық теледидар қайыра ашылады.
Мұны жұртшылық асыға күтуде. Көл жағасын реттеп,
заманға сай жағажай салынады. «Балқаштүстімет» ӨБ-

гінің бас ғимараты жөнделеді. Қаладағы парашютшілердің
аэроклубы, желкенді қайық спорты одан әрі дамиды. Сөйтіп,
алға қойған бағдарламаны жүзеге асыру үшін 30 миллион
АҚШ доллары бөлініп отыр.

Бүгінгі таңда «Балқаштүстімет» ӨБ-гі өзінің өміршең
дамуын одан әрі баянды ете отырып, қалалықтардың
игілігі үшін, олардың жақсы тұрмыс құруы үшін қолдан
келген барлық мүмкіндікті жасай береді.Осы тұрғыда ынта-

ықласымыз да жетерлік, мүмкіндігіміз де бар.
Тәуелсіздік тұғыры аласармайды. Бүгінгі таңда қол
жеткен бақытымыз, шаттығымыз, арайлы таңымыз осы
тәуелсіздік тұғыры болса керек. Алла, оның мәңгілік баянды

болуына жар болса екен деп тілейміз.
Әңгімеңізге көп рахмет. Айтқаныңыз келсін!

Өндірістің
бірқалыпты
ырғағы
табыс

кепілі.
«Балқаштүстімет» ӨБ-не қарасты кен байыту фабрикасының
ұжымы өздерінің барлық іс-тәжірибелерін дағдарысқа қарсы
қойып, міндет биігінен көріну үстінде. Фабрика ұжымы

шикізатты диірмен арқылы уатып, ұқсатып балқытушыларға
жібереді. Сапалы, әрі дер кезінде уатылған шикізат
балқытушылардың да еңбек өнімділігіне жетуіне жол
ашады. Мұндағы байытушылар, сүзгішілер, кен уатушылар

жылма-жыл өз мамандықтары бойынша сынақтан өтеді.
Мұның өзі әр саладағы жұмысшы мамандардың біліктілігін
арттыруға бірден-бір дәнекер десе де болады. Жасыратыны
жоқ, кейбір өндіріс орындарында қысқарту жүріп жатыр.

Ондағы мамандар қайда жіберіледі. Бұл кезеңде Байыту
фабрикасының басшылары көмек қолын созды. Мәселен,
Мырыш зауытынан қысқарғандар осында келіп, екінші
мамандықты меңгеріп, жұмысқа орналасуда. Мұндай

игілікті шаруа әрі қарай жалғасады. Елбасы Н. Ә.Назарбаев
халыққа арнаған Жолдауында өндіріс орнында қысқарған
жұмысшы мамандарды қайыра дайындықтан өткізіп, екінші
мамандықты меңгеруіне мүмкіндік жасау қажеттігін алға

тартқан болатын. Осыған орай «Қазақмыс» корпорациясы
мұнда арнайы комиссияы жіберіп, маман жұмысшыларды
іріктеу, қайыра үйрету бейімдеу, машықтану кестелері
бойынша сынақ өткізбек. Құптарлық шаруа. Ал, еңбек

тәртібін
бұзғандарға
ымырасыз
күрес

жүргізілуде.
Ондайларға ұжымда орын жоқ. Ұжым сәуір, мамыр айында
өндірістік жұмыс жоспарын 100 пайызға орындап, табысты
еселей түсті. Мәселен, сәуір айында 204 286 тонна кен

өнімдерін уатты. Таяуда ғана белгілі болды, өндірістік
көрсеткішті саралаған мамандар ұжымның осы көрсеткіштен

игілігі дегеніміз сол – жаңадан қойылған құрал-жабдық,
технология өндірістің ықпалын арттырады. Ақаусыз жұмыс
жасауға қол жеткіземіз. Былтыр дағдарыс келгеннен-ақ
кейбір өндіріс ғимараттарын жөндеу тоқтап қалған болатын.

Осы шаруаны қайтадан қолға аламыз. Біздің бұл бастамамыз
жөндеу құрылыс басқармасынан қолдау тапты. Шүкіршілік,
осыған орай «Қазақмыс» корпорациясы 140 мың доллар
бөліп отыр. Экология өмірлік қағидаға айналды, арнайы

бағдарламамыз бар. Бұл ретте де қосалқы шаруашылық
жұмыстарын жүзеге асыру керек,– дейді фабриканың
директоры,
іскер

байытушы-инженер
Ғабдулманап
Диқанбайұлы Шаяхметов бізбен әңгімесінде.
Директордың нақты пікірі көңілге қонады. Іскер

өндіріс жетекшісі қалаға да айтарлықтай көмек көрсетіп
отырғандықтарын тілге тиек етті. Мәселен, қаладағы әрбір
көше, аудан, аула цехтардың қамқорлығына бөлінген екен.
Дәстүрден жаңылмайды, дәл қазір қалада тазалық айлығы

қызу жүргізілуде. Сондай-ақ қамқорлығына алған «Ақбота»
бала бақшасын материалдық жағынан ұдайы қамтамасыз
етіп отырады. Мектеп, шағын аудан, ірі көшелерді көркейту,
көріктендіру ұжымның ұдайы назарында тұр. Әр апта сайын

сенбілікке шығады, күл қоқыстан тазартуға техника бөледі.
Сонымен қоса тұрғын үйлерді қысқы маусымға дайындауға
да атсалысады екен. Былтырғы жылы күз айында фабрика
ұжымы 36 үйді қысқа әзірлеп беріпті. Осы жазда 16 үйді

қысқа дайындауды мойындарына алып отыр. Қазірдің өзінде
арнайы бөлінген бір бригада іске кірісіп кеткен.
Мысшылардың
денсалығын

түзеуге,
тынығуына
жағдай жасалуы қажет, табиғаты әсем Бектауата тауының
баурайындағы «Сарыарқа» демалыс орнын фабрика ұжымы

әлсін- әлсін жөндеуден өткізіп, тартымды қалпын сақтауға
мұрындық болуда. Өндірістің ыстығында жүрген мысшылар
отбасымен осында келіп дем алады, барып қайтулары
үшін көлік бөлінеді. Мұндағы мамандар жұмысшылар

дағдарыстың үнемшілдікке бастап отырғанын жасырған
жоқ. Материалдық байлықты жанар-жағар майды, қуат көзін
барынша үнемдеуге шығынды аз жұмсауға бейімделіп келеді.
Еңбекті қорғау, сақтау үшін «Қазақмыс» корпорациясының

арнайы нұсқауы бар. Қауіпсіздікті бақылайтын қоғамдық
инспекторлар өз міндеттеріне қашан да қырағы қарайды.
Әрине, өнім өндіру көлемі аз да болса төмендеген шығар.
Алайда жұмысшы мамандарды ынталандыру сол қалпында

қалды. Үстіміздегі жылы жазда Ресей Қазақстанның оқу
орындарын бітірген түсті металлургия саласының бірнеше
мамандары осында жұмысқа қабылданады. Ешқандай бөгет
болмайды, себебі болашақ мамандарды корпорация грант

арқылы оқытты.
Өндірісте инженер техникалық қызметкерлердің алатын
орны ерекше. Ұжым соларға арқа сүиейді. Мәселен, мұндағы
Е. Нарымбетов, А. Әрінов, А. Шағанов, Ғ. Мұхтаров, О.

Медведов, Қажыкен Жанболат сияқты мамандар қашан да
алғы шептен табылады.
Кен уату бөлімшесінде де өз ісін жетік меңгерген
жұмысшы мамандар баршылық. Әрине орайы келгенде

олардың да есімін атай кеткен жөн шығар. Мұның өзі
жұмысшының еңбегін бағалай білу деп ұққан жөн шығар.
Айталық Е Мамырбеков, Ә. Жексенбаев, Ш. Түсіпбеков, Қ.
Әлібаев, М. Айтжанов, А. Мұқамедияұлы, М. Рахымбековтер

өндірісте ақаусыз еңбек етуді мұрат тұтқан шын шеберлер.
Өндірісті өрге тартқан құрыш білекті жігіттердің ерен
істері дағдарысқа қарсы қойылған нық сенім секілді.
Іске сәт байытушылар!

инвестиция тартылуда. Негізі жұмыс өнімділігін арттыру
үшін жаңа техника, соны технология аса қажет. Бұрынғы
ескі кен жыныстарын тартатын таспалар түгелге дерлік
ауыстырылды. Сондай-ақ, эксковатор бульдозер, кран,

басқа да техниканы жаңартып үлгердік. Дайын шихтаны
мыс балқыту цехына жіберетін машинаны жаңарттық.
Бұл өзі өте тиімді технология болып отыр. Соңғы үлгімен
жасалған машина электрондық жүие арқылы басқарылады,

өнімді, қанша тонна шихта кетті, шамадан тыс артық жүк
салынды ма, соның бәрін көрсетіп тұрады, компьютерлік
жүие. Жаңадан алған кран жұмыс өнімділігін анағұрлым
арттырды. Бұл кран жабық қоймаларға вагоннан жүк

түсіруге өте қолайлы. Қауіпсіздік ережелері жан-жақты
сақталған. Басқаруға да қолайлы. Белгіленген ережелерге
сәйкес жұмысшы- мамандарға киім-кешек, жұмыс үстінде
киетін көзілдірік, құрал-жабдық, каска бәрі- бәрі бүтіндей

жаңартылды.
Шихта дайындау цехы бастығының міндетін атқарушы
Жақсылық Маратұлы Бейімбетов ұжым жайында әңгімесін
осылайша бастады. Өзі 1993 жылдан бері осында еңбек етіп

келеді. Жақсылық Маратұлының айтуына қарағанда қазіргі
таңда қауіпсіздік ережесін сақтау бірінші орында тұр екен.
Осыған байланысты жаңадан он ереже шығарылған. Соның
бәрін жұмысшы-мамандарға жеткізіп насихаттау, түсіндіру

қызу жүргізілуде. Бірінші кезекте адам факторы. Технология
бойынша мыс балқытушыларды тәулік бойы шихтамен
қамтамасыз етеді. Шихта жеткізу,мыс балқыту күні-түні
аптқарылады. Балқытушылардың тоқтаусыз еңбек етуіне

да жоспар бар. Цех бастығы Берік Әліпов кезекті еңбек
демалысында екен, мұнда біріңғай жас мамандар жауапты
орындарға жоғарлатылып, еңбектегі шыңдалу жолынан
өтуде. Мәселен, аға механик Евгений Ли, оның көмекшісі

Азамат Күтімгелдинов, механик энергетик Дархан Мұханов,
Талғат Кәрімов, Ермек Баймағанбетовтер буыны қатпай
жатып, осы цехқа келген еді.Бүгін де шешуші учаскелерді
басқару оларға сеніп тапсырылған. Ұнтақтау участогының

бастығы Алмас Сыздықбеков, аға шебер Талғат Жайсаңов,
отыздың ар жақ, бер жағындағы жігіттер.

Жезқазған, Қарағайлы кен байыту комбинатынан келеді.
Осында шикізатты қабылдайтын, түсіретін арнайы орын бар.
Өңделген шикізат кептіріледі, Түйемойнақ фабрикасынан да
жеткізіледі, өзіміздің Қоңыраттан да аламыз. Шикізаттан

кедергі жоқ, негізі күкірті көп шикізаттың өнімділігі артық
болады. Мәселен, шихтаның күкірті 30-32 пайыз болуы
шарт, ал, бізге келіп жатқан шихтадағы күкірттің пайызы 18-
20-дан аспайды.

сараптамадан өткізіледі, сөйтіп, сертификаты қоса жіберіледі.
Әрбір фабриканың алдына қойған жоспар мақсаты бар.
«Қазақмыс»
корпорациясы

ЖШС-гі
басшылығының
нұсқауымен шикізатты жеткізу, тиісті дайын технология
деңгейіне жеткізу белгіленген ережеге сәйкес жүргізіледі

Маратұлы өз әңгімесін одан әрі сабақтап.
Осыдан алты жыл бұрын шихта дайындау цехында
28 вагон сыятын қойма іске қосылды. Әсіресе, мұның
тиімділігі қыс айларында байқалады. Бұған қосы жылу

электр орталығында 12 вагонға арналған жылу қойма және
бар. Сонда шихта дайындаушылар тәулігіне 40 вагонды
бірдей қабылдап, дайын шикізатты мыс балқытушыларға
жібере алады. Шындығында еңбек өнімділігін арттыруға

батыл қадам жасалды. Ертеде вагон-вагон қатып қалған
шикізатты түсіру, ұнтақтау оңайға түспейтін.
Жұмысшы-мамандарға әлеуметтік, тұрмыстық жағынан
қамқорлық көрсету дұрыс жолға қойылған. Соның ішінде

денсаулығын
түзеймін
деушілерге
айрықша қолайлы

жағдайлар туғызылған Кез-келген дем алу орындарына
баратын жұмысшы-мамандар жолдама құнының он ақ
пайызын төлейді. Үлкен жеңілдік. Шихта дайындау
цехында 460 адам еңбек етеді, үш учаске бар мұнымен қоса

тұтамыз, құрмет көрсетеміз. Мәселен, Н. Бабелюк, Л.
Маликова, Ғ.Иембергенова, А. Исақова, Б. Жақсыкелдина,
аға шебер Қарлығаш Ілебаева, транспертершы Сарқыт
Ержановалар ұжымның мақтанышына айналған. Шихта

дайындаушылар Қонысбек Қасымов, Саят Сүртібаев, тағы
басқалар өздеріне жүктелген міндетті әрқашан мүлтіксіз
атқарады, тиянақты – дейді ұнтақтау учаскесінің бастығы
Алмас Сыздықбеков.

Шихта дайындау цехының ұжымы өздерінің төл
мерекелеріне
лайықты
тарту-таралғы

әзірлей
білді.
Мәртебелеріңіз биіктей берсін. Шихташылар!

С.Бекішев, оның орынбасары Алмас Әрінов, институтты
жаңа бітіріп келген Жанболат Бақтияр қазірдің өзінде аға
шебер сияқты жауапты міндетті мүлтіксіз атқаруда. Мұндағы
қыз-келіншектер қашан да жауапты шаруаларды тиянақты

орындайды. Мәселен, Ванюково пешінде құрал-жабдықты
бақылап, нұсқау беріп отыратын орында қыз-келіншектер
істейді. Анод учаскесінде кранды басқару қыз-келіншектерге
сеніп тапсырылған. Жұмыс ауысым арқылы атқарылады.

Мәселен, 15 технологиялық ауысым үздіксіз жұмыс
жасайды. Балқытушылар үш ауысыммен еңбек етеді. Айта
кетелік, Еркебұлан Айғалиев басқаратын ауысым бригадасы
соңғы кезде жарыс көшін бастады. Біздер конверторшы

Юрий Никитин, анод учаскесіндегі балқытушы Сейфолла
Рамазанов сияқты жігіттерді басқаларға үлгі тұтамыз.
Мыс балқыту цехында Ванюково пеші үлкен міндет
атқарады. Ең жоғарғы ыстықта шикізаттан мыс балқытып

шығару оңай шаруа емес. Сапалы жөндеуден өткен пеш
осынша ыстыққа шыдайды. Мыс балқыту пеші белгіленген
ережеге сай жұмыс жасап тұр. Электролит цехы анод мысын
электролиздеп, катод мысын алады. Онан әрі экспортқа

жібереді. Бүкіл мысшылар қауымының түпкі еңбек нәтижесі
осы. Сапалы Балқаш мысы шет елдіктердің сұранысына ие.
Мәселен, Қытай, Германия, Италия, тағы басқа мемлекеттер
соңғы кезде Балқаш мысына мүдделі болып алды. Демек,

Балқаш даңқын алысқа шығаратын сапалы мыс өнімдері
болса керек. Алтыны, күмісі, мырышы, қорғасын басқа
да бағалы металдары бар Балқаш байлығы тәуелсіз елдің
экономикасын нығайтуға айтарлықтай үлес қосып келеді.

жергілікті жердің табиғатына бейімделіп, халықпен санасып,
әлеуметтік-тұрмыстық мәселеге назар аударып отырғанның
жөні бөлек. Дәлірек айтсақ, 2008 жылы өндіріс тізгінін
қолыма алғаннан кейін Челябинск Мырыш зауытының қол

астына кіріп, алдымызға нақты міндеттер қойдық. Бұл кезде
Ақжал кенішінде жұмыстың бәрі тоқырып, ыдырай бастаған
еді.
Олардың да шарты – мынау өндіріс орнын қанша уақытта

қалпына келтіруге болады – деген сұрақты төтесінен қойды.
Барлық мүмкіндікті екшеп, өзімізше бағдарлама жасадық.
Бұрын қызмет жасап кеткен өндіріс орны.

болады дедім. Міне, содан бері өндірістік тапсырма үздіксіз
орындалып келеді. Мұндайда қосымша сыйақы болады.
Адамдардың еңсесі көтеріңкі болып, жұмысқа деген
құлшынысы артады. Өндіріске жаңа технология енгізілуде.

Қазіргі таңда техниканың 60 пайызы жаңартылды.
«Новоцинк» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің
бас директоры, облыстық мәслихаттың депутаты Сәкен
Қойшанұлымен

әңгімеміз
осылай
басталды.
Ақжал

кенішінде мырыш пен қорғасын шығарылады. Мырышты
Челябинск Мырыш зауытына, қорғасынды Өскеменге
жібереді. Карерді бұрғылау, қазу жұмыстары жүиелі
түрде жүргізіліп келеді. Шет елдік техникалардың өндіріс

қуатын арттыруға айтарлықтай септігін тигізіп отыр.
Тау жыныстары фабрикаға жеткізіледі, осында өңделеді.
Мырыш алынады, сөйтіп, концентрат жартылай фабрикат
күйінде металлургиялық зауыттарға жіберіледі. Онда

Көп кешікпей ашық карерден жер асты арқылы кен
өндіру жұмысы жүзеге асырылады. Сәтін салса еңбек
өнімділігі біршама артады. Өндірісті жетілдірудің бір жолы
осы шығар. Алғашқы кезеңді 2024 жылға дейін игеру керек.

Екінші кезең 2034 жылы жүзеге асырылады. Демек, Ақжал
кенті өмір сүреді.
Өндірісте
300-ден

астам
қыз-келіншектер
жұмыс
жасайды. Басым бөлігі фабрикада.

жасауына қарсымын. Олар бала тәрбиесімен шұғылдануы
керек, үй шаруасы бар дегендей. Біртін-біртін жеңіл жұмысқа

ауыстырамыз. Ауыр жұмыстан босату үшін отағаларының
еңбекақасы көтеріңкі болуы керек. Мамандарды өзіміз
дайындаймыз, жолдама береміз. Жоғары оқу орнын бітірген
соң өзімізге қайтып келеді.Қазіргі жастардың көзқарасы

басқаша, озық ойлы, заман солардікі. Тек оларға сену керек.
Жауапты жұмыстарды тапсыру керек, шыңдау керек,-дейді
бас директор сөз арасында.

төмендегі қозғалысты көрдіңіз бе. Ауыр эксковатор, БелАЗ-
дар жүр, солардың жұмысын бақылап, рация арқылы
хабарласып отырамыз. Аяқ астынан техникалық ақау
шығып қалуы мүмкін. Біздер механик, электрик, сондай-ақ,

дәрігерлермен де үнемі байланыстамыз. Карердің тереңдегі
200 метрден асады. Еңбекақымызды уақытында аламыз,
бұрнағыға қарағанда жағдайымыз жақсы, әлдеқайда ілгері
бастық,- дейді диспечер Аян Кәкітаева.

Айдын
Әділханұлы
Тұрсынбеков
Алматының

политехникалық институтын бітірген екен. Тау-кен цехының
басшысы. Ашық кен жыныстарын игерудің маманы.

бойы жалғасады. Бұрғылау, қопару, тау-кен жыныстарын
тиеу деген сияқты. Біздер эксковатор машинисі Болат
Әбілжановты құрмет тұтамыз. Еңбекшіл, жауапкершілігі
мол, сондай-ақ, Базарбай Мантаев, Бауыржан Мұқанов,

Талғат
Томашевтардың
еңбегі
басқаларға

үлгі-өнеге.
Америкалық
жаңа
техниканы

меңгерген
жігіттердің
ешқайсысын бір-бірінен бөле-жара қарауға болмайды.
Мәселен, Ғалымжан Құсайынов, Санжар Мұқатаев, Қалиқан

Ақшолақовтар өндірістегі осы заманның мамандары,– дейді
Айдын Әділханұлы бізбен әңгімесінде.
Техника жөндейтін цехқа атбасын тіредік. Ірі-ірі БелАЗ-
дар керекті техникалық байқаудан өткізіліп, терең карерге

жылжып барады. Қайрат Рахмедияұлы Қызылов техниканың
жөндеу шаруаларына жауапты екен. Ал, Шалқар Мәнтаев
БелАЗ-бен руда тасиды. Жұмыстың өнімділігіне, табыстың
жеткілікті екеніне ризашылығын білдіреді.

Фабрикадағы жұмыс жүиесімен таныстық. Қатира
Нарымбекова осында 18 жылдан бері флотатор болып еңбек
етіп келеді екен.

мырышты айырамыз. Мына өзіңіз көріп тұрған қоймалжыңда
мырышты бөліп алудамыз,– дейді Қатира өз сөзінде.
Жартылай фабрикат күйіндегі өнімдер Ағадыр теміржол
станциясына жеткізіледі, одан әрі сала-сала бойынша тиісті

орындарға әкетіледі.
Ақжал кентінің тұрғындары бас директорды қолы ашық,
жүрегі кең Қойшанұлы дейді. Депутаттық аманаты және
бар.Көмек сұрап келгендердің мәселесін шешуде алдына

жан салмайды. Мұны жергілікті тұрғындар айтады. Өмір
болған соң қажеттілік туындайды. Мұндайда басшының
көңіл дархандығы, парасаттылығы қажет-ақ.
Іргедегі Қарабұлақ тұрғындарының 80 пайызы осында

істейді. Төрт мыңнан астам халқы бар Ақжалда екі мектеп, 150
орындық бала бақша бар. Өндіріс орны мектеп оқушыларын
өз есебінен дем алдырады, сауықтыру орындарына жібереді.
«Шұғыла» мәдениет үйі, үлгілі кітапхана халыққа қызмет

етеді. Кентте жаңа пошта ғимараты салынды. Жылма-
жыл тазалық айлығы жүргізіліп, ағаш егіледі, әр тұрғын
үйдің жанында бау-бақшасы бар. «Ақбұлақ» бағдарламасы
арқылы ауыз су мәселесі шешілген.Өткен жылы 25 қожалық

55 млн. теңге субсидия алды. Малды асылдандыру да қолға
алынуда. Мал бағу ұйымдастырылады. Шаруа қожалықтары
өз тіршілігін кешуде. Ет, сүт өнімдерін тиісті жерге өткізеді,
нәпақасын табады.

Ірілендірілген аурухана салу құрылысы басталады.Бұл да
құптарлық жайт. Зиянды өндіріс орнында істейтін жұмысшы-
мамандардың денсаулығын түзеп отыру үшін өз ауруханасы
болуы керек. Келешекте кентті бір ортадан жылыту мәселесі

шешіледі. Кәсіпорын демеушілігімен салынған «Болашақ»
спорт алаңының өзі неге тұрады. Мұнда спорттың барлық
түрімен шұғылдануға болады. Ақжал кентінің әкімі Нұрғалы
Рахымжанұлы Нұрмағанбетов, Ақжал кенті ардагерлер

«Қазақмыс Смэлтинг» ЖШС-нің директоры
Марат Ысқақұлы Әубәкіровпен сұхбат

орынды айтып жүр. Барлық экономиканың салмағы өндіріс
иығында тұрғаны белгілі. Көңіл-күй көтеріңкі шығар,
өйткені мереке қарсаңында сұхбат құрып отырмыз ғой?

балаға мирас болып келе жатқан металлург соқпағы да бүгін
де бір үлкен еңбек әулетіне айналды. Балқаштықтар ежелден
қалыптасқан ата жолын шілденің үшінші демалысында
лайықты атап өтіп, өткенді саралайды, алдағыға болжам

жасайды, жоспарлайды. Кәсіби шеберлік өз ісіне шексіз
берілу, құрмет тұту - металлургтерге тән қасиет. Қазіргі
таңда «Қазақмыс Смэлтинг» ЖШС-де сан-салалы мамандық
иелері еңбек етіп келеді. Өздеріне жүктелген ауыр да ардақты

міндет бар. Сол міндет халық алдындағы жауапкершіліктің
анағұрлым салмақты екенін айғақтайды. Металлургтердің
жалпыға ортақ міндеті уақытпен санаспайды. Мамандықтың
үлкен кішісі жоқ, бәрі бір сапта тұрып, сапалы өнім

шығаруға бетбұрыс жасайды. Металлургтер мерекесі
қарсаңында қуанышты хабар алып отырмыз. Нақтылай
айтсақ, әр саладағы төрт металлург «Еңбек даңқы» төс
белгісімен марапатталыпты. Жоғарыдан осындай сүйінші

хабар жетті.Бұрыннан да мақтанышымызға айналып жүрген
Махат Арзымбетов,Сейтқали Сағалов, Сәулебек Насыров,
серіктестіктің әкімшілік жетекшісі Есенкелді Шәріп осы
құрметті атаққа лайықты деп танылды. Еңбегі бағаланған

айналғалы қашан. Қала тынысы мысшылардың еселі
еңбегімен өркендейді, әлеуметтік жағы арта түседі. Қала
сәулетіне сәулет қосады. Сондықтан, дәстүрлі мерекеден
қалалықтарды бөліп қарай алмайсыз. Демек, табысымыз

ортақ, қол жеткен қуанышымыз ортақ. Мұндайда атам қазақ
«ырыс алды ынтымақ» дейді ғой. Жалпы алғанда ынтымақ,
бірлік, татулық мысшылар қаласының экономикалық,
әлеуметтік саласын ілгері қарай дамытып отыр.

Біздің өндірістегі ірі зауыттың бірі мыс балқыту
ұжымы. Мұнда тауарлы өнімнің бірнеше түрі шығарылады.
Мәселен, мыс, күміс және алтын өндіретінімізді айтсақ
та жеткілікті. Еңбек өнімділігі тұрақты жұмыс ырғағы

болғанда ғана артады, түпкі нәтижесін береді. Мұның
басты тетігі мамандарға келіп тіреледі. Біздегі инженерлік-
техникалық мамандардың барлығы қазіргі заманауи білім-
тәжірибемен қаруланған. Осыдан келіп өндіріс көлемін

ұлғайтуға, өнім шығаруды арттыруға мүмкіндік туындайды.
Қазір жұртшылық арасында «инвестиция ел игілігі» деген
қанатты сөз пайда болды. Әрине, қанатын енді-енді жая
бастаған өндіріске қолдау қажет-ақ. Кез-келген өндіріс

бірден әлемдік нарықтық қатынысқа өздігінен шыға
алмайтыны белгілі.Осындайда инвесторлардың көмегі істі
жандандырады.Өткен жылы инвестициялық бағдарлама
аясында «Қазақмыс» корпорациясы ЖШС-гі өндірісті

қайта жабдықтауға, жетілдіруге 13 млн. доллар қаржы
бөлді. Осы қаржының басым бөлігі мыс балқыту, конвертор
және анод пешін күрделі жөндеуге жұмсалды. Сондай-ақ,
мысты сұйық ваннада балқытатын пешке қосымша мазут –

жылытқыш қондырғысы қойылды. Мыс балқыту цехында
сыртқа шығарылатын газды тазартып, игілікке жарату
уақыт талабы. Осы мақсатта жобалау, зерттеу жұмыстары
жүргізілуде. Игілікті шаруаны 2015 жылы аяқтау көзделіп

отыр. Мұның өзі келешекте Балқаш аймағында экологиялық
сауықтырудың жақсара түсетіндігін көрсетеді. Қоршаған

ортаға зиянды заттардың шығарылуы осындай әдіспен
біртін-біртін азайып келеді. Мыс балқыту цехында сумен
салқындатылатын жүие түгелдей жаңартылды. Осыдан келіп
жұмсалатын шығын азайды. Мыс балқытатын пештің жұмыс

істеу қуаты ұзартылды. Ұзақ мерзімге жұмыс жасай алады.
Өндірісте технологиялық газбен күкірт қышқылы цехын
қамтамасыз ету тұрақты түрде жүзеге асып келеді. Мұның
өзі күкірт қышқылы цехының қуаттылығын арттыруға

бірден бір дәнекер.
Өткен жылы Мысты электролиздеу цехында мыс өнімінің
сапасын арттыру қондырғысы іске қосылды. Осы технология
арқылы шикізатты барынша сығып пайдалану, яғни, бір

түиір мысты өндірістік қажетке жаратуға қол жеткіздік. Мыс
балқыту цехындағы жұмысшы-мамандардың асханасын
күрделі жөндеуден өткіздік.Өндірістік ғимараттардың іші-
сыртын жаңа заман талабына сай қалыпқа келтірдік.

жаңартып, еңбек адамдарының әлеуметтік тұрмыстық
жағдайын жақсарту өнім өндіруді еселеуге қол жеткізді. Бұған
анық көзіміз жетіп отыр. Мысшылардың еңбегі – өндірістік
көрсеткішпен бағаланатыны белгілі ғой. Алып өндірістік

кәсіпорнындағы барлық цех ұжымы алты айлық көрсеткішті
жоспардағыдан
анағұрлым
асыра

орындап
шықты.
Жылдағыдай шихта дайындау, қара мыс өндіру, тауарлы өнім

өндіру жоспары жүз пайызға орындалды. Металлургтер
өздерінің төл мерекелеріне айлық тапсырмаларын орындап,
соны еңбек тартуын әзірледі.
Түпкі нәтижеге қол жеткізу, әркімнің өз ісіне деген

адалдығына, кәсіби шеберлігіне байланысты. Мәселен, мыс
балқыту цехындағы Ардақ Мұратбеков, катодшы Өмірбек
Қаликеев, аппартшы Әйгерім Қасымова, өңдеуші Айткүл
Мақашева, жөндеуші Елжас Кәрімов, жұмысшы-мамандар

Кенжеқара
Мәнжіғұлов,
Құрал
Медеубаев,

бөлімшесінің аға шебері Бекбосын Бекашбеков, Электролиз
бөлімшесінің бастығы Жасұлан Балапановтар басқаларға
үлгі-өнеге көрсетіп, тыңғылықты еңбек етуде. Өзіміздегі
өндіріс ардагерлерін әрқашан құрметтейміз, айтар алғысымыз

шексіз. Олар ұстаздық қозғалысты биікке көтере білді.
Баға жетпес тәжірибесін жастарға үйретті, өндірістің қыр-
сырын солардың бойына сіңірді. Өндірісте ақаусыз, апатсыз
жұмыс жасай білуге баулыды. Қазір «Қазақмыс Смэлтинг»

ЖШС мыс өндіруде әлемдік нарықтық экономикаға мықтап
енді. Сөз жоқ, мұнда ардагерлердің қолтаңбасы айшықты
мезеттей жарқырап тұр.
Уақыт бір орнында тұрмайды, өндіріс те солай. Алдымызда

үлкен болашақ, жаңа меже, өндірістік асулар күтіп тұр.
Өндіріс саласында өзіміздің көзқарасымыз қалыптасты.
Нарықтық экономика сапалы өнім өндіріп, әлемдік
деңгейдегі саудаға шығуға үйретті. Біз осы жетістігімізбен

мақтана аламыз. От көсеп, тас уатқан, кен қопарып, мыс
балқытқан өндіріс өтінде еңбек сіңірген ардагерлерді,
бүгінгі қыз-жігіттерді мерейлі мерекесімен құттықтаймын.
Ел іргесі бүтін, әмсе аспанымыз ашық болып, Отанымыздың

Балқаш локомотив
пайдалану депосының бастығы
Дулат Тілегенұлы Ахмадиевпен сұхбат

Теміржол саласын экономиканы өркендетудің күре
тамыры деп орынды айтып жүр. Шындығы керек, далиған
даланың барлық кеңістігін байланыстырып жатқан тарам-
тарам болат жолдың бойы қайнаған өмір, тіршілік тынысы.

Күндіз-түні ағылған ауыр состав халық шаруашылығы
жүктерін тасиды. Жолаушыларды межелі жеріне жеткізеді.
Мен локомотив депосына 2004 жылы келдім. Ұлттық
мамандар 30-ақ пайыз болатын. Не де болса алдыма үлкен

міндет қойдым. Орындап шығу керек. Мәселе, ұжымдағы
ұлттық мамандарды көптеп тарту, оқыту, үйрету.Мұндағы
жұмысшы-мамандардың 70 пайызы жергілікті ұлт өкілдері.
Қазір теміржол нұсқаушысы біріңғай қазақтың іскер

жігіттері, мақтаныш етемін. Олар жаңа технологияны,
тепловоздарды шебер, әрі шапшаң меңгеріп әкетті. Біздің
машинистер қатарынан екі жыл өз мамандықтары бойынша
таңдаулы деп танылды. Уақыт өтеді, тұрмыс жаңарады, қазір

жаңа тепловоздар жеткізілді. Соның нәтижесінде тепловоз
паркін жаңартып алдық. Енді тепловоздарды жаңартуды
одан әрі жалғастырамыз. Қазақстанда құралып, өндіріске
жолдама алған тепловоздардың техникалық сапасы, күш-

қуаты, жұмыс өнімділігі бұрынғыдан әлдеқайда жоғары.
Жолаушылар тасымалдайтын тепловоздарымыз жаңартылу
үстінде. Бір айта кетерлігі, жолаушылар тасымалдайтын
тепловоз өз алдына бір технология. Қазақстан теміржолында

иновациялық жоба біртіндеп жүзеге асырылуда. Мойынты,
Саяқ арасының теміржол төсеніші түгелдей жаңартылды.

Қазіргі төселген темір-бетон төсеніші қауіпсіз, табиғаттың
кез-келген құбылысына төзімді. Сондай-ақ, тепловоздың
жылдамдығын сағатына 120 шақырымға дейін жеткізуге
мүмкіндік туды. Қазіргі тепловоз толығымен компьютерлік

жүиемен басқарылады. Заман талабына сай жабдықталған.
Түтін шықпайды, таза. Өн бойына май шашырау деген
атымен жоқ. Өркениет үрдісі деген осы болар. Салқын әрі
жеңіл, әрі барлық жағдай жасалынған машинист кабинасы

тым тартымды. Мұның бәрі экономикасы қарыштаған ел
әлеуетінің жетістігі деп білеміз.

тепловоз туралы айттым ғой. Сол тепловоздың күшімен
жолаушы, халық шаруашылығы жүктерін тасимыз. Бүкіл
вагон жүиесін қадағалаймыз – негізгі мақсат-мүддеміз осы.
Мәселен, Мойынты станциясына жүк тасымалдау құрамы

келіп тұрса, дер уақытында қабылдап аламыз. Балқашқа
дейінгі екі аралық 132 шақырым, одан әрі Саяқ станциясына
жеткіземіз. Бір сөзбен айтқанда локомотив шаруашылығын
қадағалау, қауіпсіздіктің алдын алып, поезды межелі жерге

жеткізіп отыру мойнымызда. Саяқ, Мойынты аралығында
400-ге тарта жұмысшы-маман еңбек етеді. Мұның ішінде
кеңсе қызметкерлері бар. Шаруашылық басқаруда осының
ішіне кіреді. Негізгі күш локомотив бригадаларына түседі.

Машинист, оның көмекшілері жыл он екі ай ішінде болат
жолдың бойында жүреді.
Жол қатынасы жақсару үстінде, дегенмен вагондар
жетіспей жатады. Жолаушылардың сыймай қалатын кездері

де болады. Негізі Саяққа арнайы бір жолаушы вагонын
қосса, күнделікті жүріп тұрса оңды болар еді.

жауапкершілік жүктейді. Соның ішінде жолаушыларды
аман-есен межелі жеріне жеткізіп отыру қандай ғанибет.
Жолаушыларға қолайлы жағдай жасау үшін мүмкіндіктер

жете пайдаланылуда. Қазір бізде қажеттілікті өтеу үшін 32
локомотив жұмыс жасайды. Түгелге дерлік жаңа. Әлеуметтік
тұрмыстық
жағдай

көбінесе
еңбекақыға
байланысты
шешіледі ғой. Бізде депо кезекшісі 200 мыңға дейін жалақы

алмайсыз. Қала, өндіріс тарихымен бірге жасап келеді.
Бірде балаларымды ертіп, қалалық мұражайға бардым.
Мұражай жақсы-ақ екен. Қызықтырды,бірақ соның ішінен
Балқаш теміржолына байланысты ешқандай шежіре таба

алмадым. Ойланып қалдым. Іле әріптесім, бүгінгі қалалық
мәслихаттың депутаты Берік Әрінұлына осы ойымды
жеткіздім. Дереу қолға алдық. Екі айдың ішінде теміржол
саласына байланысты ақпараттарды жинастырып, жергілікті

билікпен келісе отырып, мұражайдан теміржолшылар
тарихынан сыр шертетін арнайы бұрыш аштық. Мұның
ішінен қажетті деректердің бәрін табуға болады.

ұйымшылдықпен өткізеді. Күллі шаруаны ұйымдастыру,
халыққа ұсыну оңай емес?

дәстүрдің көзіндей болып елестейді. Жас ұрпаққа қазақтың
болмысын бойына сіңіру үшін осы наурызды жақсылып
өткізген дұрыс. Қазір 9 қанатты үйді өзіміз жасатып қойдық.
Кез-келген мәдени шараларға тігіп, еш қысылмастан өткізе

аламыз. Қытай елінен де киіз үй алдырған кезіміз болды.
Ақындар айтысын ұйымдастырамыз, наурыздағы ұлттық
ойындарды батыл көрсете алсақ, жас ұрпақтың жүрегіне
жетеді, бойына сіңіреді.

еткендердің, маңдай терін төгіп, негізін қалағандардың
көзі секілді. Осы паравозды әріптестеріммен ақылдаса

қалыптасып отырған жағдайды мұқият зерттеп, түсініп
алғаның жөн. Жіберілген қателіктің бір себебі болады,
соны анықтап алған жөн. Қарамағыңдағы адамдар жеке
тұлға,оның да сен сияқты отбасы, бала-шағасы бар. Қажетін

аш, қолыңды соз, мейірімділік таныт. Кісілік келбет меніңше
әр адамның ана сүтімен бірге сіңген болмысы болса керек.
Дей тұрғанмен, өмірді көре жақсы-жаманды айырасың,
салыстырасың. Жақсылық, қиянат қатар жүреді, саралай

білсең осының өзі тәрбие. Менің өмірімде иманжүзді ағалар
көп кездесті. Соларға қарыздармын.
Мәселен, өз ісіне беріле істейтін жұмысшы-мамандарды
көтермелеп, еңбегін бағалай білген дұрыс. Былтыр бірнеше

жұмысшы-маманымыз
теміржолшыларға
берілетін
марапатқа ие болды. Ең бірінші қарамағыңдағыларға құрмет

көрсет. Өз құрметің содан соң келе жатар.
Теміржолшы – құрметті мамандық. Ғасырларға жалғасқан
теміржолшылар әулеті қалыптасты. Еліміз сонысымен де
мақтана алады. Жаңарып, жаңа сатыға көтерілген теміржол

саласының келешегі керемет. Іші-сырты кірсе шыққысыз
жолауышлар вагоны, шуылы білінбейтін тепловоздар жаңа
ғасырдың жетістігі. Осы жетістік тәуелсіз қазақ елінің
теміржол өндірісін биікке көтеріп келеді.Теміржолдың

тегеуріні мықты.Жаңа инновациялар молынан тартылуда,
игерілуде. Мұның қызығын балқаштық теміржолшылар да
көріп отыр.

ҚР-ның «Құрметті теміржолшысы»,
Балқаш теміржол станциясының бастығы
Аманжол Әбдіқарапұлы ОМАРОВПЕН сұхбат

Олай болса сіздің ұжымға жүктелген міндеттердің басты
ерекшелігі неде?

көз алдыңызға елестете алмайсыз. Болат жолдың бойымен
қаншама
халық
шаруашылығы

жүктері
тасылады.
Жолаушылар уайым-қайғысыз межелі елді-мекендеріне
жетеді. Қазір ұшқыр уақыт заманы. Соған орай поездардың да

ұшқырлығы артты. Демек, әлемдік деңгейдегі экономикалық
нарықтық қатынасқа сәйкес теміржолшылардың да халыққа
қызмет ету саласы жақсарып, жаңа сатыға көтеріліп келеді.
Біздің ұжымның негізгі міндеті – Балқаш қаласының үстімен

өтетін поездарды уақытында қабылдап, тиісті бақылаудан
өткізіп, уақытында келесі сапарға шығарып салу. Соның
ішінде ең бастысы транзиттік поездардың қарым-қатынасын
үнемі қатаң бақылауға алып отырамыз. Мәселен, Қытай

Халық республикасына жүк тасымалдау поезының 70
пайызы біздің бекет арқылы өтеді. Қытай жақтан келетін
жүк поезын да қарсы аламыз. Соңғы жылдары «Қазақмыс»
корпорациясы ЖШС-гі экономикалық қуаттылығы жағынан

ықпалды бола бастады. Сондықтан, мына іргедегі ірі өндіріс
орнына жеткізілетін жүктің көлемі де арта түсті. Соңғы екі
айдың ішінде жылу электр орталығына арнайы тапсырыстағы
жүктің жеткізілуі әжептеуір ұлғайды.Мыс тиейтін қосымша

вагондар береміз. Оны Қарағанды бөлімшесімен келісе
отырып шешеміз. Қозғалыс қауіпсіздігін сақтау бірінші

ғанибет емес пе. Шындығында Балқаш қаласы тоғыз жолдың
торабына айналды. Сондай-ақ, жолауышлар поезы ең сенімді
көлік болып табылады. Жаз айы ғой, жолаушылар көп, мереке
күндері қалалық әкімдікпен келісе отырып, қосымша вагон

береміз. Семейге дейін жүретін поезд біздің бекет арқылы
өтеді.Өзіміздің Қарағанды-Балқаш жолаушылар поезы бар.
Мұның бер жағында Саяқ, Мойынты арасына қатынайтын
ішкі қалалық поезды қосыңыз. Осыдан біраз бұрын Қытай

жағына шығатын Астана-Үрімші поезы жол тасымалдауды
біраз жеңілдеткен еді. Нендей себеп екені белгісіз, тоқтап
қалды. Сол жолаушылар поезы таяу күндері тағы да жүре
бастайды деген ақпарат алып отырмыз, бұл жақсылықтың

елді мекенге айналғанына да 70 жылдың жүзі болып қалды.
Ең алғаш Балқашқа теміржол тартылғаннан бастап елді-
мекеннің тарихы жазылды. Мұнда белгі беру дистанциясы,
жол жөндеушілер, вагон пайдалану депосы, оны жөндейтін

мекеме, өрт сөндіру локамативі де осында орналасқан.
Сұрыптау дөңесі және бар. Демек, үлкен ауыл. Мұнда қазір үш
мыңдай адам тұрады. Әлеуметтік-тұрмыстық жағын ақсатып
алмау, тұрғындардың ұсыныс пікіріне үнемі назар аудару

бірінші кезекте тұрады. Теміржолшылардың коммуналдық
төлемақысын дер кезінде өтеуге ұйтқы боламыз. Жергілікті
қала әкімдігімен тығыз байланыстамыз. Іскер басшы, қалалық
мәслихаттың депутаты Берік Сейсенбеков сайлаушылар

аманатын орындауда айтарлықтай жұмыс атқаруда. Біздер,
әсіресе, наурыз мерекесін өткеруге, оның негізгі сипатын
ашып көрсетуге ден қоямыз. Бұған бүкіл теміржол мекемесі
қатысады, жұртшылық белсенділік танытады.

теміржолшы болды. Әпкем Дәния екеуміз әке жолын қудық.
1980 жылы Алматы теміржол институтын бітірдім. Менің
ұл-қыздарым, келіндерім түгелдей теміржол саласында,
бәлкім, немерелерім де осы соқпақ әулетімен кететін шығар.

рухты айтамын. Мәселен, наурыз мерекесін өткізуде
біздің рухымыз бар. Наурыз бабалардың көзіндей болып
көрінеді. Өн бойында әдет-ғұрып, дәстүр-салт жатыр.
Қазақы рух-тілден басталады. Мәселен, біздің ұжымның

облыс айнасы «Орталыққа» 70 пайызы жазылады... Мен
бүкіл теміржолшыларды жылына бір рет келетін жарқын
мерекесімен құттықтаймын. Болат жолдың бойында үнемі
сәттілік болсын деп тілеймін.

шар-тарапқа
шарықтататын
түпсіз,
тұңғиық

көгілдір
аспанды да көре алмайсың. Көк аспан бұлыңғыр тартқан.
Сықырлаған сары аяздың екпіні бұл жолы тіптен қатты.
Күні кеше аспаннан ақ шұғыла төгілгендей, құс қанатындай

қалықтап ақша қар жауып тұрған, бүгін де солай. Адам
көңілі шаттықтан тасып жатыр. Жаңа жыл жер бетіндегі
адамдардың асыл арманы, ізгі ниеті. Тарихтың жаңа
парақтарын жазып, соңына өз соқпағын тастап, тәуелсіз

қазақ елінің 20 жылдық мерейтойын асқақтатып, құт-береке
болған 2011 жыл да тарих қойнауына кетіп барады. Қаланың
қақ ортасына орналасқан жасыл шыршаның маңы толқын-
толқын халық. Шырша жарығы мың құбылады, көз жауын

қойып отырған іргелі мақсаттарының бірі. Осы кәсіпкерлік
арқылы салық саласын молайтамыз, халыққа жұмыс тауып
береміз, әлеуметтік, тұрмыстық саланы көтере түсеміз.
Қалада жаңа ғимараттар бой көтерді. Мұның бәрі халық

20 жылдығын атап өттік. Еліміздің осы асқаралы асуына
балқаштықтар да айтарлықтай үлесін қосты. 20 жыл ішінде
қалада өнім шығару 470 есе өсті. Сөйтіп, қалаға инвестиция
тарту 65 млрд. теңгеге жетті. Қаржы көбейген жерде

экономиканың ілгерілейтіні сөзсіз. Осының нәтижесінде қала
сәулетті, дәулетті мекенге айналды. Тұрғындар тарықпады,
осы кезең ішінде 2000-ға тарта жаңа жұмыс орындары
ашылды. Қала тұрғындарының саны 5 мыңға артты. «Үй

болмай күй болмайды» деген атам қазақ. Баспағанаға зәру
жандарды тұрғын үймен қамтамасыз ету соңғы он жыл
ішінде жақсара түсті. Мәселен, тұрғын үймен қамтамасыз
ету 1,5 есе өсті.

Бюджетің мықты болса мырзалығың сонда танылады.
Әсіресе, мемлекеттік мекемедегілер жалақысын уақытында
алады. Зейнетақы, жәрдемақы, балаларға базарлық дегендей?

қорына байланысты. Осы орайда ойға түседі. Осыдан он
жыл бұрын қала бюджеті өте қиын жағдайда еді. Мекеме
қызметкерлері еңбекақысын уақытында ала алмай жүрді,
зейнеткерлер де солай. Ал, қазір қаланың бюджет кірісі

260 есеге өсті. Мына қол бұлғап қоштасып бара жатқан
2011 жыл біз үшін ырзықты, берекелі болды. Тауарлы өнім
шығару арта түсті. Демек, халықтың әл-ауқаттық тұрмыстық
жағдайын көтеруге жап-жақсы мүмкіндік туып келеді.

көтерілген жез тауларды көрген шығарсыз. Жерлес
жазушымыз Әмен Әзиев кенді өлкені біраз шарлап, «Жез

индустрияландыру Картасына енгізілді, құны 40 млн.
доллар. Үлкен қаржы көзі, зауыт толықтай іске қосылғанда
180 мың жұмыс орны ашылады. Табалдырық аттағалы
тұрған жылы тұрғын үй құрылысы өз жалғасын табады.

Соның ішінде жас мамандарға арналып салынатын 20
пәтерлік тұрғын үй құрылысы қысқа мерзім ішінде сапалы
салынып, аяқталып пайдалануға берілуі тиіс. Өйткені жас
мамандарды баспанамен қамтамасыз ету бірінші кезекте тұр.

Жас мамандар бүгінгі жетістікті әрі қарай жалғастыратын
ел патриоттары. Қаланы көріктендіру жалғасады. Екі
хоккей корты салынады. Қараменде би көшесіндегі Даңқ
аллеясы жайнап, жасарып, көз тартатын болады. Сондай-

ақ, «Қазақмыс» корпорациясының басшылығымен арнайы
меморондумға қол қойдық. Алып өндіріс ошағы қаланы
көріктендіруде өз көмегін одан әрі жалғастыратын болады.
Сөйтіп, әлеуметтік-экономикалық дамуымыз жылдан жылға

ретке келтірсеңші. Ойдым-ойдым жолдардың жұртшылық
еңсесін түсіріп жіберетінін білесің ғой.

да арнайы бюджеттен қаржы бөлінетін болады. Келесі жылы
келгенде көрерсіз, сыныңыздан қорытынды шығарамыз.

шаруаларың бар. Игілікті істеріңе Алла жар болсын. Балқаш
қаласының жұртшылығына әманда ауызбірлік, береке, бақыт
тілеймін. Тұншықтыратын түтіндерің азайыпты, тіпті, жоққа
тән. Бұрнағы жылдары келгенде әзер тыныстаушы едім.

Қазір көкірегім ашылып тұр. Сау-саламат болыңдар, келесі
жылға бауырымыз бүтін, басымыз аман күйде жолығайық.
Әр отбасында шат- шадыман болсын, бала- шағаларыңның
рахатын көріңдер, қарақтарым!

ат басын тіреген елді-мекендерге жетістіктеріңді тарата
айтатын боламын.

Бұл күнде қоғамымызда болып жатқан кейбір келеңсіз
көріністердің алдын алу жол бермеу, оған халықтық сыйпатта
қарсылық көрсету кең өріс алып келеді. Осы тұрғыда жаңа
бастамалар туындап, өмірге енді. «Балқаш-2007» атты

Қазақстан байкерлерінің 1 халықаралық фестивалі Балқаш
қаласында өткізілуі де тегін емес. Көлдің маржандай
жағалауы келешекте туризм кластерін дамытуға бірден бір
таптырмас орын. Қазірдің өзінде мұнда алыс жақын шет

елдерден арнайы ат басын тіреп, тынығушылар қатарыа арта
түсті. Мамандардың айтуынша көлдің тұзды 1 халықаралық
фестивалына Польша, Ресей, Қырғыстан, Авсмтралия,
англия, Франция, Испания, Беларуссия сондай-ақ еліміздің

түпкір түкпірінен байкерлер келді. Фестивалға алыс жақын
шет елдерді қосқанда 70-ке тарта журналист қатысты.
Жалпы алғанда сырттан мыңға тарта қонақтар қатысып,
фестивалдың шырайын келтірді. Көл жағалауындағы

«Тұлпар» демалыс аймағында халықаралық байқаудың
салатантты ашылуы өткізілді. Ал байқауды өткізуді ұйтқы
болған бастама көтерген Қазақстан байкерлерінің президенті

Дмитрий Иванович Петрухин. Ол жалғыз өзі мотоциклмен
жер шарының 52 жерін аралап өтті, 72 мың шақырым жол
жүрді. Өзінің екі жыл ғұмырын дүние жүзін аралауға арнап,
тәуелсіз еліміздің көк байрағын әлемге таныстырды. Ол

Қазақстан Республикасының «Достық» орденінің иегері,
оны Елбасы Н. Ә. Назарбаев өз қолымен табыстаған.
Салтанатты сәтте облыс әкімінің бірінші орынбасары Берік
Қамалиев сөз сөйледі.

үшін зор байлық. Енді осы жерде коммуникациялық жүиені
жүзеге асырсақ, шет елдегі дем алу аймақтарынан бірде
кем болмайды. Ол үшін қаржы салу керек. Ал халықаралық
Қазақстан байкерлерінің 1 фестивалі осы көлдің жағалауында

өтуі көп нәрсені аңғартса керек. Байкерлер мен жастар
есірткісіз өмір үшін зорлық пен терроризмге қарсы бұл
жақсы бастама. Сондықтан мереке құтты болсын, жеңіске
жетулеріңізге тілектеспіз.

Балқаш қаласының әкімі Қ.Төкішев, «Балқаштүстіметалл»
ӨБ-нің бас директоры Е. Оспанов, БГТУ ректоры, академик
Д.Айтқұлов т.б. жиналғандарды бір ауыздан құттықтап
істеріне сәттілік тіледі.

Қазақстан
байкерлерінің
халықаралық
фестивалін

өткізуді Елбасы Н.Ә.Назарбаев өзі қолдады.Республика
Парламентінің Сенаты,ҚР-сы Мәдениет және ақпарат,Туризм
және спорт,Төтенше жағдайлар министрліктері, Алматы,
Астана, Қарағанды облысы, Балқаш қалаларының әкімдіктері

қолдады. «Қазақмыс» корпорациясының басшысы Э.Огайға
да фестивальға қатысушылар ризашылығын білдірді.
Саханаға аты аңызға айналған Д.И.Петрухин көтерілді.Ол
өзі қарағандылық, жерлесіміз. Фестивальға қатысушыларға

жалынды сәлемін жолдады. Қазақстанның әнұраны ойналып,
тәуелсіз елдің көк байрағы көтерілді.
Байкерлер өмірі қашан да қауіп-қатерге толы. Балқашқа
келер жолда әріптестері жол үстінде қаза тауыпты. Оны 1

минут еске алды, – олар өлген жоқ, тек қайта ортамызға
оралу үшін кетті дейді әріптестері.

Мынандай фестиваль өткізуге ерік жігер керек. Сондықтан
жыл сайын көкше көлдің жағасында халықаралық байкерлер
фестивальін өткізіп тұруды дәстүрге айналдырсақ нұр үстіне
нұр емес пе деді жиналғандар. Көл жағасында байкерлердің

қатысуымен шоу бағдарлама басталды.Байкерлер шеруі
от шашу, алау жағылды. «Қош бол есірткі» акциясы
«Байкерлер қалжыңы», зорлық пен терроризмге қарсы,
түрлі викториналар іле басталып, байкерлер фестивалінің

не үшін өткізілуі керектігін әр жүрекке жеткізе бастады.
Мотокросс бойынша фестивальдің халықаралық байқауы
да өз дәрежесінде өткізілді. Жағалауда көрермендерге
арналған спорттық байқаулар тартысты болды. Волейбол,

стол теннисі, бодминтон, биіктіктен секіру, шахмат дойбы
біріншіліктері өз кезегімен өткізіліп жатты. Байқау 13
шілде күні басталды. Көл жағалауындағы Желтоқсан
көшесінің бойында «Балқашты сақтайық» атты байкерлер

шеруін көруге жұртшылық көп жиналды. Байкерлер қала
тұрғындары жастармен пікірлесіп, көлді сақтап қалуға нендей
шаралар жасау керектігі, қандай бастама көтерілгені жөн,
осы ниеттегі ойларын ортаға салды. Байкерлер өжет халық,

жұлдыздай аққан мотоциклдер трассаның бойымен ерсілі
қарсылы жүйткиді, көз ілеспейді, бірақ ұрандары әлгіндей.
Алаңсыз өмір сүру, жастарды улап жатқан есірткіге қарсы
күрес басты ұрандары осы. Олар жер шарының әр түпкірінен

келсе де тез тіл табысып кеткен. Өйткені, оларды ортақ
мүдде жолықтырып отыр. Сеніңіз терроризм әр мемлекетке
апат әкеледі, үрей туғызады. Ал, байкерлер еркін өмір сүруді
сүйеді, әзіл-қалжыңы аралас, ара-арасында тобылғы түстес

сыраны рахаттана сіміреді- ай келіп. Сырамен шөл басу
олар үшін үйреншікті әдет көрінеді. Балқаш қаласының
жол полициясы, тәртіп сақшылары байкерлерге қалтқысыз
қызмет етті, қауіпсіздігін сақтады.

15 шілде күні көл жағасында «Балқашты сақтайық»
акциясы одан әрі жалғасты. Түстен кейін Қазақстанның 1
халықаралық байкерлер фестивалі салтанатты жағдайда
жабылып, қорытындыланды. Фестиваль металлург күнімен

тұспа-тұс келді. Бүкіл мәден іс шаралар қанаттаса жүргізілді.
Қала жұртшылығы, металлургтер рухани күш алды,
тынықты, көңілдерін көтерді. Отбасымен сейілге шығып,
рахат бір күй кешті.

«Балқаш-2007»
атты
Қазақстан
байкерлерінің

халықаралық фестивалі әркімге ой тастады. Сайып
келгенде, алаңсыз еңбек етіп, өмір сүргенге не жетсін. Ол
үшін жер бетінде тыныштық, бейбіт өмір керек. Адамзатқа
жат келеңсіз көріністерден қоғамды басты байлығымыз,

болашақ жастарды сақтандырғанымыз жөн. Фестиваль
мақсаты осыған сайды. Адамзат бір біріне дос, бауыр болуы
керек. Бұл тұрғыда ұлтқа, ұлысқа бөлінбей бірлесе зорлық,
терроризмге қарсы күрескен жөн. Жаса, жер бетіндегі бейбіт

ғұмыр! Байкерлер шеруі келесі жылға дейін қимай-қимай
қоштасты. Қонақжай балқаштықтар ыстық ықыласпен
оларды шығарып салды.

грамотасын алды. Балалардың құқығын қорғауда алған асуы
баршылық. Ал, «Өзгеріс» – «Перемена» газетінде жұмыс
жасаған жылдардағы жұмысы шығармашылық бір белес
болды. Сол үшін тиісті орындардан «Қылқалам шебері»

жүлдесіне ие болғаны бар-тұғын. Қалалық, облыстық
«Қуыршақ» тетарлары байқауы, қалалық зияткерлік ойын,
дәстүрлі «Әнмен қанаттанғандар» байқауы, «Тас жүректі
тіліммен тілімдедім» облыстық байқауда Шәкизаттың аты

бәйгеден келді. Сондай-ақ, жас шежірешілер, өлке тану
жұмыстары жөніндегі байқауда өзгелерден оза шауып,
шығармашылығын шыңдады. Шәкизаттың шәкірттері білім
нәрімен сусындаумен қатар, дәстүр-салтты насихаттауда,

жұртшылыққа жеткізуде үнемі жаңа қырынан танылып
жүрді. Бұл ұстаз еңбегі ізденісінің нәтижесі деп білеміз.
Облыста қызмет істеген кезде республикалық «Азамат»
жобасының облыс бойынша үйлестірушісі болды. Сол кезде

де бүкіл облыс мектептерімен қоян-қолтық араласып, жұмыс
жасап, орталық Қазақстанның намысын қорғауда біліктілігін
көрсетті.

шәкіртпін. Неше түрлі ұлттардың ортасында оқыдық. Сабақ
бүтіндей орысша өтеді. Намысымызға тиген кездер де болды.
Бірақ, ешкімді басындырмадым. Шіркін-ай, десеңізші, мені
қаршадай қызды намысым үшін директорға да сүйреді ғой.

Сол Қарағанды әлі де қазақы күйге түскен жоқ. Өз елімізде
мына ата-бабалардан қалған қасиетті топырақты баса
отырып, өзімізді өзіміз асқақтата білгеніміз жөн. Намыс
оты, намыс байрағы асқақтап тұруы керек. Әкем Молдаш

ұлы Отан соғысының ардагері, соғысты көрді, әкем айтып
отыратын. – Жеңіс өздігінен келген жоқ. Орыс халқынан да
көп нәрсені үйрендік, олар еңбекшіл, батыр халық. Соғыста
біз солардың соңынан ердік. Мәдениет ілім, білімді бойына

сіңірген ұлттың қор болмайтындығына көзім әлдеқашан
жеткен дейтін.

жұпар иісті гүлі жанын жадыратып, көңілін тербейді.
Балалары да құттықтап жатыр. Ана бақыты, ұстаз бақыты
деген осы болар.
Осынау жылы лебізім көктемнің шуақты мерекесі күні

Қым-қуыт тіршілікте өнегелі өмір жолы жүректе өшпестей
болып қалатын аяулы жандар болады. Халыққа сіңірген
еңбегің, үлкен адамгершілікпен ұштасып жатса бағыңның
жанғаны. Кісілік келбеті, адами болмысы неғұрлым халыққа

жақын тұрса, сондай жандар есімімен ұзақ жасайды.
Ақтоғай
ауданы,
Тасарал

ауылының
ардақты
перезенттерінің бірі Боқай Найманбаев еді. Өз кезегінде
жастардың тәлімгері атанды, ардақты әке, аяулы жар

ретінде де ауылдастарының қадір-құрметіне бөленді. Боқай
Найманбаев Шет ауданына қарасты 4-ші ауылда 1919 жылы
Алшынбай деген жерде дүниеге келген. Сол жақтағы Өспен
зауытында жеті жылдық мектепті бітірген. Одан әрі 1937-

1940 жылдары Қызылжар қаласындағы мұғалімдер даярлау
училищесін бітіреді.
Адамзатқа қауіп төндіргеи Ұлы Отан соғысы басталды.
Оқу орнын жаңа ғана бітірген бозбала Боқай 1941 жылы

қолына қару алып, майданға аттанады. Соғыстың зардабын,
ауыр қасіретін соғысқа қатысқандар ғана біледі. Ауылда
жары, бала-шағасы, ата-анасы қалған қаншама жігіттер
майдан даласында шейт болды. Боқай да іле ұрысқа кірісіп,

алтын босағасын қорғау үшін неміс басқыншыларымен
шайқасқа қатысты. Бірақ, соғыстың аяғына дейін жүре
алмады. Ұлы Отан соғысының алғашқы жылдарында аяғынан

қатты жарақат алады. Тиісті орындар жауынгерді ұзақ уақыт
емдеп, еңбекке жарымды етіп, туған ауылына қайтарады.
Бұл кезде ауылға да азаматтар керек еді. Мектептегі
қаншама ұстаздар соғысқа алынды. Олардың орнын кім

толтырады? Боқай Орта-дересін ауылында ұстаздық жолын
бастайды.Кейіннен Тасарал ауылындағы жеті жылдық
мектепке мұғалім болып ауысады.Кішіге ізет көрсете білген,
биязы мінезі, үлкенді арқа тұтып, қдірлей білген Боқай

осы Тасаралдың өз азаматындай болып «тастай батып,
судай сіңді». «Ұстаз беделі - ұрпақ қамы» демекші, Боқай
болашақ ұрпақтың ұлттық рухта тәрбиеленіп өсуіне үнемі
назар аударып отырды. 1951-1954 жылдары жетіжылдық

мектепте оқу ісінің меңгерушісі қызметін атқарып, оқушы,
ұстаздардың жан сезімін, ішкі жан дүниесін тап басып, тани
білетін тамыршыға айналды.Ал,1954-1980 жылдары Боқай
Найманбаев Тасарал ауылындағы орта мектеп директоры

қызметін абыройлы атқарды, бүгінгі мектептің ірге тасын
қалады.
Еңбегі еш кеткен жоқ. Қазақ ССР-і оқу ісінің үздігі атанды.
«Еңбек Қызыл Ту» орденімен марапатталды. Өмір ағысы

өз дегенін істейді, не нәрсе бұйрыққа байланысты. Боқай
1942 жылы осы ауылдың тумасы Манар Күржікбаевамен
отау құрады. «Адам ұрпағымен бақытты» деген, Боқай
ақсақал мен Манар апамыз сезіз бала тәрбиелеп өсірді.

Өзінің ұстаздық жолында қазақ тілі мен әдебиетінен дәріс
берді. Абай бабамыздың әрбір өлеңін өзінің өмір жолына
үлгі тұтты. «Адамның бір қызығы бала» деген, «баланы
оқытуды жек көрмедім» қағидаларын үнемі алға тартып

отыратын. Бірнеше шәкірттерін жоғары оқу орындарында
оқытып, еліміздің белді азаматы болып қалыптасуына ықпал
етті. Баласының үлкені Айтбай ертерек қайтыс болып кетті,
одан кейінгі ұлы Шалтабай ұлттық қауіпсіздік комитетінде

еңбек сіңіріп жүр. Айткүлі құрылыс фирмасында есепші,
бұдан басқа Фатима, Әсия, Әмина, Галиналар өмірден өз
орнын тауыпты. Кіші ұлы Махмұт Найманбаев Тасарал орта
мектебінде ұстаз.

еңбек сіңірді. Шәкірттері қазірге дейін ағайды еске түсіріп,
тартымды мінез қылығын әңгімеге арқау етіп отырамыз
дейді, – Тасарал селолық округінің әкімі, шәкірті Әубәкір
Бейсекеев.

Ел қадірлісі болған Боқай Найманбаев ақсақал 2005
жылы дүниеден өтті. 20 жасында қолына қару алып, соғысқа
кірісті, ауыр жараланды. Соғыстан кейін елдегі жағдайды
қалыптастыруға аянбай үлес қосты. Шәкірт тәрбиеледі,

ұрпақ өсірді, соңында өнегелі ізі қалды. Біздің мақсатымыз –
отты жылдардың сарбаздарын еске алып, бүгінгі тіршілікпен
ұштастырып, көпшілікке жеткізу еді. Сол міндетімізді азды-
көпті орындап отырған сыңайымыз бар.

Қанды майдан жорықтарында соғысқа қатысқандардың,
майданның алғы шебінде жүргендердің ерліктері бүгінгі жас
ұрпаққа адастырмайтын темір қазық іспеттес.

Адамзат ғұмыры өзара татулық, түсіністік жағдайы
қалыптасқанда берекелі, ырысты болады. Атам қазақ ертеден
«ырыс алды ынтымақ» деген. Шындығында ынтымағы бар
елдің келешегі кемел, алға қойған мақсат-мүддесін орындауға

мүмкіндік туады. «Тату үйге тақсырет жуымайды» дейтін де
атам қазақ. Мемлекет ішіндегі әр түрлі ұлт өкілдерінің бір-
бірін жан дүниесімен ұғысып, қадірлес, сыйлас болуы аса
қажеттілік. Өз ішінде іріткі шыққан әлем мемлекеттерінің не

күйге ұшырағанын біліп отырмыз. Жанжал шыққан жерде
береке кетеді, араға жік түседі, көңіл- күйің құлдырайды.
Міне, еліміздің іргесі бүтін болып, экономикасы, әлеуметтік
саласы ілгері дамуының бірден-бір жолы ұлттар арасындағы

өзара түсіністікке байланысты екені айдан анық. Дау жоқ,
ұлт көшбасшысы Н.Ә.Назарбаевтың салиқалы саясаты
осындай іргелі істерге бастап келеді.
Қазақстан халықтары облыстық ассамблеясы Балқаш

қаласында осы тұрғыда бас қосу өткізіп, өз көзқарастарын
білдірді, ой бөлісті. Өткенді еске алып, тағзым ету жіберілген
қателіктің қайталанбауына бірден бір баспалдақ. Мәселен,
саяси қуғын-сүргін құрбандары ескерткішіне гүл шоғын

қойған қонақтар осындай тұжырымға келді. Қонақтардың
басым бөлігі әртүрлі ұлт өкілдерінен құралған, сондықтан
тірлігі бір, бірлігі бір, алдағы арайлы күнге деген үміт-
мақсаты бір ұлт өкілдері – қазақ елінің даласындай кең

байтақ құшағына еркін сыйып, бақытты ғұмыр кешіп келеді.
Бұдан кейін қонақтар жаңадан ашылған қалалық «НұрОтан»
филиалының жаңа ғимаратына бас сұғып, танысты. Бұдан
әрі «Астана саяжолына» ат басын тіреді. Ұзынынан ұзақ

созылып жатқан «Астана саяжолы» жаңа үлгіде жасалған.
Келешекте гүл шоғы алаулап тұрады, жасыл желекпен

көмкеріледі. Қонақтардың жүзінен Балқаш қаласының
сәулетіне, сән-салтанатына деген қызығушылығын байқап
қалдық.

келе жатқанын байқадық, адамдары да ақжарқын. Әсіресе,
шағын қалаларды дамыту жөніндегі бағалы бастама жүиелі
түрде жүзеге асырылуда екен дейді олар бірауыздан.
«Қазақмыс корпорациясы» ЖШС-нің политехникалық

колледжі
бүгінгі
заманның
жаңаша

жабдықталған
оқу орны болып табылады. Өндіріс орындарына сан-
салалы мамандықтар дайындайтын оқу орнында әртүрлі
тақырыптардағы бас қосу өткізіліп, салиқалы саясаттың

жемісін талқылап, ой қорытады.Бұл жолы да солай болды.
«Қазақстандағы этносаясатты мемлекеттік тұрғыда жүзеге
асыру» актуалды тақырыпқа арналған семинар осында
өткізіліп, келелі әңгіме қозғалды. Этносаясат – Елбасының

бүгінгі
таңдағы
Қазақстан
халықтарының

алдына
қойып отырған ел тұтастығымен дөп келеді. Еркін елдің
ұланы ештеңеден тарықпау керек. Бәріміз де бір ауамен
тыныстап, қазақ жерінің игілігін көріп келеміз. Семинарға

қатысушылардың түпкі ой қазығы да осыған тоғысып жатты.
Қарағанды
облысы
әкімі

аппаратының
Қазақстан
халықтары ассамблеясы секретариат меңгерушісі Мәрия
Бірқанатовна Алеева актуалды семинарды кіріспе сөзбен

атап көрсеткендей азаматтық көзқарас және ұлтаралық келісім
біздің басты бағытымыз болып табылады.Бейбітшілік және
келісім, дінаралық түсіністік біздің еліміздігі қалыптасқан
бейбітшілік эталоны десек артық айтқандық емес. Әрбір

қазақстандықтың жауапкершілігі, тіпті атқарар міндеті де
осы тұрғыдан бағалануы тиіс. Ұлтаралық қарым-қатынаста
да басқаша түйткіл болмайды. Бұдан әрі Мәрия Бірқанатовна
Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстандық моделін белсенді түрде

оқып үйрену керектігіне тоқталды. Ал, өз кезегінде Қазақстан
көшбасшысының осы тұрғыдағы іргелі саясатын басқа

мемлекет ғалымдары, саясаткерлері басшылыққа алып, оқып
үйренуде. Ол біздің еліміз үшін ұлттық брендке айналып
үлгерді. Мемлекет саясатының діңгегі, әрбір мемлекеттік
қызметкердің қойын кітапшасы. Демек, ұлт бірлігі, рухани

үндестік көрегенді саясаттан бастау алатындығы даусыз.
Қазақстан халықтары ассамблеясының 20 жылдығы ішінде
қаншама тәжірибе жинақтадық. Ассамблея өзіндік сүрлеу
салды. Ел іргесінің кемелді түрде дамуына, стратегиялық

маңызды шаруалардың жүзеге асуына ассамблея да өз үлесін
қоса білді.
Бұдан
кейін

семинардың
модераторы,
Қазақстан
халықтары облыстық этнотоптың ғылыми – сараптама

жетекшісі,
Қарағанды
мемлекеттік
медициналық

университетінің проректоры, медицина ғылымдарының
докторы, профессор Вилен Борисович Молотов-Лучанский
өз сөзінде әлеуметтік дамудың игілікті жолға түскенін, ел
еңсесі көтерілгенін тілге тиек ете отырып, жарқын болашақ

жайлы әңгіме қозғады. Бұл қала маған етене таныс, – деді
Вилен Борисович. – Мұнда менің жерлестерім тұрады.
Осында өскенмін. Сондықтан жастарға айтарлықтай сенім
артамыз. Мемлекеттің ұлттық саясатын жүзеге асыруда

жастардың аса қызығушылық танытуы, зеректігі әлемдік
біліммен қарулануы бізді де қуантады. Экономиканың қуатты
болуы жастардың білім қайратының беріктігіне байланысты.
Ұлтаралық татулық, қоғамдық келісім сақталған жерде

көркею бар, гүлдену бар. Балқашқа келу сапарымыздың өзі
осыны меңзейді. Облыстық ассамблея тарапынан көптеген
іс-шаралар өткізілуде. Этномәдени орталықтардың мүшелері
ел дамуының алдыңғы легінде жүр. Біз осы жолдан таймауға

тиіспіз.
Е.Бөкетов
атындағы
Қарағанды

мемлекеттік
университетінің мемлекеттік және заң кафедрасының
доценті, заң ғылымдарының кандидаты Мира Жасқайрат
өз сөзінде медиация жайында әңгіме қозғады.Қазіргі таңда

елімізде жанжал, өзара тартысты баламалы негізде шешуге
бетбұрыс жасалуда. Ертеде атам қазақ ердің құнын екі ауыз

сөзбен бітірген. Қазір сөзге тоқтайтын қазақ бар ма, басқа
ұлтты қойғанда. Біздің бабаларымыздан қалған дәстүр-салт,
әдет-ғұрыптың астарында медиация ертеден қалыптасқан.
Медиация және дәстүр әлеуметтік мәдени тұрғыдан алып

қарағанда дамытуды қажет етеді. Өзара келісе алмай, жанжал
туғызған ағайындардың мәңгі бақи бас араздығына жол
бермеу керек. Бір жағынан медиация – құқықтық көзқарас
тұрғысынан қарағанда заңдылық новелласы іспеттес. Мира

Жасқайрат медиация жайында нақты деректер келтіріп,
жұртшылықтың жатырқамай, жатсынбай қарау керектігіне
тоқталды.
Қарағанды облыстық Әділет департаментінің бөлім

меңгерушісі Қаракөз Мейрамова қоғамдық қоғамдық
бірлестіктерді тіркеу тәртібі жөнінде егжей-тегжейлі айтып
өтті.
Облысымыздағы

Литваның
«Литуаника»
қоғамдық
бірлестігін он жылдан бері Қазақстан халықтары облыстық

ассамблеясы төрағасының орынбасары, Қазақстандағы
Литва республикасының құрметті консулы Тварионас
Виталий Йоно басқарып келеді.

шет елдік этномәдени бірлестіктерінің конференциясына
қатыстым. Мен үшін үлкен қуаныш еді. Кейбір мемлекеттерде
этномәдени,
ұлтаралық

татулық
жөнінде
ешқандай
қоғамдық бірлестіктер жоққа тән. Тіпті мәдени шаралар да

өткізілмейді екен. Тұрақты түрде қаржыландыру жөнінде
мәселелер көтерілмейді. Осыдан келіп әр ұлттың әдебиетін,
дәстүр-салтын,
ұлттық

киімдерін
жаңғырту
жүзеге
асырылмайды.Мұның барлығы мемлекеттік қолдаудың

жоқтығынан туындайды. Этностардың тағдырына селқос
қарауға болмайды. Осы орайда қазақстандық тамаша
институт – Қазақстан халықтары ассамблеясының құрылуы
зор жетістік деп айтар едім. Осы мәселелердің тұрақты түрде

шешілуіне салиқалы саясаттың ықпалы зор. Қазір тәжірибе
жинақтадық. Қазақстан халықтары ассамблеясының іс-
тәжірибесін, ойлы көзқарасқа құрылған саясатын өзге елдер

қызыға да, қызғана қарайды.
Облыстық білім беру департаментінің өкілі Динара
Медеубаева игілікті істердің атқарылып келе жатқандығына
тоқталды.

әлеуметтік жаңғыруы: Жалпыға Ортақ Еңбек Қоғамына
қарай 20 қадам» атты мақаласындағы тапсырмаларды
бірлесіп жүзеге асыру кіреді. Биылғы оқу жылы республика
мектептерінде «Қазақстан-2050» стратегиясын табысты

жүзеге асыру үшін Қазақстан Республикасы ғылым және
білім министрлігінің «Бір халық – бір ел – бір тағдыр» атты
сынып сағаттарымен басталды. Жастардың ел тарихын
білуге, қазақстандық патриотизмді нығайтуға бағытталған

іс-шаралар өз пайдасын береді. «Сарыарқаның жолдары»
атты тарихи жерлерге сапар шегу сәтімен жалғасуда. Күні
кешеге дейін Қарқаралы, Баянауыл, Ақтоғай аудандарының
тарихи жерлері зерттелді. Тарих пәні ұстаздарымен бірігіп,

облыстық мұражайда тарих пәнінен «Карлаг», «Алғашқы
Президенттің мұражайы» атты тақырыпта ашық сабақтар
өткізілді. Облысымызда «Жаңалықтар әлемі-2014. Жас
саяхатшы.Жас ізденуші» атты жобалар жасалып, жүзеге

асырылуда. Аталған жобаны Қарағанды облысы білім
беруді дамытудың оқу-әдістемелік орталығының әдіскерлері
әзірледі. Жоба білім беру үйымдарында талантты, дарынды
балалар бастамасын анықтауға жетелейді, белсенділігін

арттыруды қолдайды. Сондай-ақ, этномәдени орталығы
айтарлықтай іс-шаралар өткізіп келеді. Біз де өз тарапымыздан
Саран, Осакаравка, Бұқар жырау аудандарында орналасқан
этномәдени орталықтармен тығыз байланыста жұмыс жасап

отырмыз.
Мұнымен қатар еврей, неміс, корей, шешен-ингуш,
украин, грек, поляк, тағы басқа этномәдени бірлестігімен
бірлесе жұмыс жасап, қазақстандық патриотизм, жалпы Отан

жұмыс жасаудамыз. Елбасы Н.Ә.Назарбаев былай деп атап
көрсетті: «Тәуелсіз қазақ елінің азаматтарын алалауға,
бауырластығын бұзуға ешкімнің қақысы жоқ. Барлық ұлт
өкілдерімен тіл табысып, бейбітшілікпен келесімді өмір

сүру барша қазақстандықтың басты қағидасы болуы шарт».
Біздің Отандық мүддеміз осы тұрғыда болуға тиіс.
Қарағанды облыстық дін істері жөніндегі басқарманың бас
маманы Меруерт Төлеубайқызы Тоқышева өз тараптарынан

атқарылып жатқан игілікті шаруаларға тоқталды. Облыс
әкімдігі жанынан дін істері жөнінде арнайы кеңес құрылған.
Оны облыс әкімі басқарады. Бұған мемлекеттік органның
өкілдері, әр түрлі дін өкілдерінің жетекшілері кіреді. Қазіргі

таңда әр түрлі дін ағымдарының теріс әрекеттері орын алып
отыр. Біздің елімізде мұндай теріс пиғылға қарсы күрес
жүргізілуде. Ел тұтастығын бұзуға дінаралық қақтығыстар
да әсерін тигізеді. Мұны кейбір мемлекеттердің ішкі-сыртқы

саясатынан байқап отырмыз.Ақпараттық профилактикалық
жұмыстар мектеп, лицей ЖОО-да жүргізіледі. Мәселе
дінаралық сауаттылықта болып отыр. Сондықтан бүкіл
бұқара болып, атқаратын істердің жеткілікті екеніне

тоқталды.
Тағы бір анықтама. Бүгінгі таңда ежелгі Сарыарқа
жерінде бейбітшілік және өзара келісім жағдайында 115
ұлттың өкілдері өмір сүруде. Ал, Қазақстан халықтары

ассамблеясының этномәдени бірлестігінің 24 бірлестігі
Қарағанды төңірегіне орналасқан.
Семинардың модераторы В.Молотов-Лучанский бас
қосудың этномәдени орталықтар жұмысының алдағы

уақытта да жандана беруіне септігін тигізетіндігіне
тоқталды. Семинарды өткізуге мұрындық болған Балқаш
әкімдігіне ризашылық білдірді.

бермес өзендер, бұл – шат-шадыман тұрғындар, өнеркәсібі
өркендеген қалалар мен ауылдық аудандар. Осының бәрі –
біздің жер!
Этонотоптардың облыстық «Біз – Қазақстан халқы»

фестивалінің негізгі арқауы да осы мүдде.Қазақ елінің
үмітіне, тәуелсіздік нышанына айналған бас қаламыз –
Астана бүкіл елге рухани серпін беруде.
Сахана төріне облыстық түрік этномәдени «Ахыска»

бірлестігінің әншісі Виолетта Фомичева мемлекеттік
тілде
«Астана»
әнін

шырқады.
Саран
қаласындағы
немістердің «Видергебурт» бірлестігінің бишілері де

көрермендерді
сүйсінтті.Татар-башқұр
орталығының
әншісі Альфия Байбурова «Той кульмаге» әнін нақышына

келтіре шырқады. Жұртшылық румын халқының «Дакия»
облыстық бірлестігінің «Дориле» фольклорлық ансамблінің
әншілері Александр Уршалов, Александр Шахметовтердің
өнеріне тәнті болды. Шешен-ингуш «Вайнах» этномәдени

бірлестігінің бишілері де тау халқының өнерімен таң
қалдырды.
Этноорталықтың өнерлері сан салалы. Әр ұлттың өнер
ұжымдары бірінен соң бірі ұлттық салт-дәстүр аясындағы

өнерлерін жұртшылыққа ұсынып, ризашылыққа бөленді.
Бір жарым сағатқа созылған өнер фестивалі әйгілі сазгер
Е.Хасенғалиевтің «Атамекен» әнімен аяқталды. Оны
орындаған дала казактары одағының «Казачья вольница»

атты ән- би ансамблі шеберлік тұрғысында көрермендерге
жеткізе білді.Көкірегімізде кешті мәнеріне келтіріп жүргізген,
ақын,әнші, сегіз қырлы, бір сырлы Саят Тұяқбаевтың жыр
жолдары жатталып қалды.

Қазақстан жайқалған егін, бағым,
Арайланып атсыншы әрбір таңың.
Барлық ұлтты бауырдай жарастырған,
Ынтымақ пен бірлікте сенің бағың.

Өмірді жырмен өрнектеп, нәзік сезімімен, қажет болса
өжеттігімен де көзге түсіп, халқының сөзін сөйлеу, сол
арқылы оқырманның жүрегіне бөлену әркімнің пешенесіне
жазыла бермейтіні шындық. Біреуді төбеге көтеріп,

біреуді кемсітейік деп отырған жоқпыз. Мойындауымыз
керек, ақындық сөз өнері Алланың берген несібесі. Оны
бойтұмардай қастерлеп ұстау бар, құдіретін түсіну бар.
Айналып келгенде, оны халықтың рухани қажетіне жарату

бар. Тағы да мойындаңыз, сөз өнері болмаса мынау ақзер
дүниені рухани ергежейлілік әлдеқашан жаулап алар еді.
Шүкіршілік, атадан балаға мирас, аса бай мұра болып қалған
сөз құдіретін әлі күнге дейін төбемізге көтеріп, мәртебесін

асқақтатып келеміз. Сөз өнері дегеніміз тіл, тіл дегеніміз
бойымызға ана сүтімен сіңген саф алтындай бағалы қазына.
Ақын, журналист Жұлдыз Райымбекқызы Тойбектің
шығармашылық өсу, толысуы оқырманның көз алдында.

Жұлдыз әу баста ақын болып жаратылған. Қазақы рухпен
шабыттанып, сөз мәйегін тере білген Жұлдыздың «Көтердім
ақ желкенін жыр кеменің» жыр жинағының оқырманға жол
тартқанына онша көп бола қойған жоқ. Кітап ақын қыздың

ұзақ жылғы көз майын тауысып, сезім пернесін селт еткізген,
түн ұйқысын төрт бөлген тынымсыз еңбегінің жемісі деп
ұққанымыз жөн. Ел алдына есеп беріп, осы мен не тындырдым
халқым үшін, – деп өткен елеске бір қарап, ой елегінен өткізу

де құптарлық шаруа. Айта кету керек, көктемнің алғашқы
күні «Шалқыма» концерт залы көрермендерге лық толды.
Жұлдыз Тойбектің жыр кітабының тұсау кересі, сондай-ақ
оқырманмен бетпе-бет жүздесуі ақынға, жыр сүиер қауымға,