«Құрғақ құрылыс шебері» мамандығы бойынша бастапқы кәсіптік білім беретін мекемелердің оқу үдерісінде қолданылатын оқу құралы ретінде «Білім беруді дамыту федералды институты» Федералды мемлекеттік мекемесі ұсынған

Ре

цензияның регистрациялық нөмірі 034 12 наурыз 2010 ж. ФММ «Б

5-басылым, cтереотипті

ӘОЖ 620.22:624(075.32) КБЖ 30.3:38ші722

Бұл кітап Қазақстан Республикасының Білім жəне ғылым министрлігі жəне «Кəсіпқор» холдингі» КЕАҚ арасында жасалған шартқа сəйкес ««ТжКБ жүйесі үшін шетел əдебиетін сатып алуды жəне аударуды ұйымдастыру жөніндегі қызметтер» мемлекеттік тапсырмасын орындау аясында қазақ тіліне аударылды Аталған кітаптың орыс тіліндегі нұсқасы Ресей Федерациясының білім беру үдерісіне қойылатын талаптардың ескерілуімен жасалды. Қазақстан Республикасының техникалық жəне кəсіптік білім беру жүйесіндегі білім беру ұйымдарының осы жағдайды ескеруі жəне оқу үдерісінде мазмұнды бөлімді (технология, материалдар жəне қажетті ақпарат) қолдануы қажет. Аударманы «Delta Consultіng Group» ЖШС жүзеге асырды, заңды мекенжайы: Астана қ., Иманов көш., 19,

Новосибирск мемлекеттік мөр жасау техникумы директоры, техн. ғыл. канд, доц. ИПКП РПО

Г. С. Муравьев

Парикова Е. В.

Материалтану (құрғақ құрылыс): орт. кәсіптік білім беретін оқу орындарына арналған оқулық / Е. В. Парикова, Г. Н. Фомичева, В. А. Елизарова. — 5-басылым, стер. — М. : «Академия» баспа орталығы, 2015. — 304 б.

Заманауи өңдеу материалдарының мынадай негізгі түрлері қарастырылған: лак сырмен бояу, сылақ ерітінділері мен құрғақ құрылыс қоспалары, қаптамалық (поли- мерлік және минералды негізде). Олардың жіктелімдері, құрамы және негізгі техника- лық сипаттамасы берілген. Құрғақ құрылыс материалдарының келесідей түрлері жан- жақты талданған: гипскартон, гипсталшықты қағаздар, гипсті пазогребнелік тақталар мен цементтен жасалған Аквапанель тақталары. Ғимараттарды құрғақтай өңдеуде қолданылатын қосымша материалдар жайында мағлұмат берілген. Сонымен қатар, ағаштан жасалған материалдар мен бұйымдар жайы қарастырылған. Оқулық «Құрғақ құрылыс шебері» мамандығы ОКБ ФМББС сәйкес ОП.02 «Мате- риалтану» жалпы кәсіптік дисциплинасын оқуту барысында қолдануға арналған. Орта кәсіптік білім беретін оқу орындары студенттеріне арналады. Құрылыс са- ласы қызметкерлеріне пайдалы құрал болуы мүмкін.

ӘОЖ 620.22:624(075.32) КБЖ 30.3:38ші722

Құрметті оқырман!

Аталмыш оқулық «Құрғақ құрылыс шебері» мамандығы оқыту- әдістемелік кешенінің бір бөлігін құрайды.

Оқулық ОП.02 «Материалтану» жалпыкәсіптік дисциплинасын игеруге арналған. Жаңашыл оқыту-әдістемелері жалпы білім беретін және жалпы кәсіптік дисциплиналар мен кәсіптік модулдерді оқытуға мүмкіндік беретін дәстүрлі әрі инновациялық оқу материалдарынан құралған. Жинақ ішінде жалпылай құзіреттік пен жеке мамандыққа қатысты құзіреттікті игеруге қажетті, сонымен қатар, жұмыс беруші талаптарына да сәйкестендірілген оқулықтар мен оқу құрадары, білім беру мен бақылау жасауға арналған құралдар кездеседі. Оқу басылымы электронды оқыту қорларымен де толықтырылып отырады. Электронды ресурстардың қатарына интерактивті жаттығулары бар теориялық және практикалық модулдер, мультимедиялық нысандар, қосымша ақпарат сілтемелері және Ғаламтор мүмкіндіктері жатады. Терминологиялық сөздік еңгізіліп, оқу үдерісінің негізгі параметрлерін (жұмыс уақыты,  бақылау  және практикалық тапсырмалардың жүргізілу реті) анықтайтын электронды журнал кірістірілген. Электронды ресурстар оқу үдерісіне жеңіл ене отырып, түрлі оқу бағдарламаларына сай оңай икемделеді.

Алғы сөз

Заманауи материалтану бұл – заттардың қасиеттерін, алдын ала белгіленген талаптарға сәйкес жаңа материал алу мақсатында оның құрылымдық өзгеруін зерттейтін, ХХІ ғасыр тоғысындағы ғылымды қажет ететін технологиялардың қарқын алуына негіз бола алатын ғылым саласы. Материалдың қасиеттері, оның құрамы және құрылымы арасындағы байланыстарды тану, дайындаудың  негізгі технологиялық кезеңдерін зерделеу арқылы кез келген бұйымның сапасын дәл анықтауға, оның қолданылу аясы мен әдіс-тәсілдерін одан бетер кеңейтуге машықтануға болады. Өткен ғасырдың орта кезеңінен бастап өнеркәсіптік өндірістің қарқын алып дамуы мен қала халқының күрт өсуі тұсында материалтану ғылымы бұрын болмаған ғимараттар мен күрделі құрылыс конструкцияларын көтеруге мүмкіндік туғызған түпкілікті жаңа материалдар жасауға жол ашуының есебінен маңызды ғылым саласына айналды. Жоғары ғылыми потенциал мен ауқымды табиғи шикізат көзіне ие Ресей мемлекеті құрылыс материалдарын өндіру мен зерттеуде әлемдік көшбасшылардың бірегейі болған. Алайда, елімізде орын алған мемлекеттік монополизмнің экономикалық және саяси қатаң жүйесі аз уақытта бой көтеретін ғимараттар мен құрылыстарға арналған материалдардың жаппай өндірісін даму бағыты ретінде көздеп алған құрылыс саласын тоқырауға әкелді. 1980 – 1990 жылғы қайта құру кезеңі отандық құрылыс индустриясының құлдырауымен тұстасты. Ол кезеңде құрал-жабдықтардың тозған, технология жайының қолданыстан шығу кезі кәсіпорындардың көпшілігін шетелдік фирмалармен бәсекелестіктен тайдырды. Соның ішінде, әрлеу, өңдеу материалдары өндірісі саласы аса зардап шекті. Құрылыс материалдары қазіргі заманға сай өндіріс жағдаятында әлемдік жоғары сапа стандарттарына сәйкес болуы шарт. Ескі жабдықтау жаңарып, өңдеу материалдары өндірісі жаңа сапа деңгейіне көтеріліп қана қоймай, оның құрылыс алаңында тиісті

қолданыс табуын қамтамасыз ететін заттық қасиеттерін жан-жақты білу назарда болуы керек. КНАУФ сияқты алдыңғы қатарлы заманауи өңдеу материалдарын өндіруші фирмалар 1990 жылдан инвестиция салымдарын отандық өнеркәсіп ошақтарына құя отырып, көне кәсіпорын алаңдарын қайта жөндеп, жаңа зауыттар құрып, Ресей Федерациясы құрылыс индустриясын жаңа даму белесіне көтерді. КНАУФ фирмасы мамандарының материалдар өндірісі сапасын үнемі жетілдіруді көздеуімен қатар, өңдеу жұмыстары үшін де тақырыпты жинақ жасап, арнайы нормативті-техникалық құжаттама дайындау арқылы өңдеуден өткізу процесін барынша ұтымды ұйымдастыру жолдарын анықтау үстінде. Ресей Росстрой мен жетекші жоба институттары бірлесе отырып МС, жобалау мен құрылысқа қатысты ережелер жинағы, жұмыстық кескіндер альбомы және материалдар мен еңбеқолы шығыны нормасы жинағы дайындалды. Бұл кітап құрылыс материалдарының құрамында оларды өндіру мен қолдану барысында туындайтын түрлі факторлар әсерінен болуы мүмкін процестерді түсіндіруге көмектеседі; құрылымдардың беріктігі пен ұзақ уақыт қызметін қамтамасыз ететін материалдарды алу мен қолдану жолдарының негізін жан-жақты қарастырады.

1 Тарау

ӨҢДЕУ МАТЕРИАЛДАРЫНЫҢ ЖІКТЕЛІМІ, ҚҰРАМЫ ЖӘНЕ ҚАСИЕТІ

1.1.

Өңдеу материалдары ғимараттар мен құрылыс орындары сәулеті мен сәнін арттырып, пайдалану жолдарын жақсарту мен құрылым конструкцияларын атмосфералық әсерден не өзге ықпалдардан қорғау үшін қолданылады. Өңдеу материалдары сипатына қарай былай жіктеледі: қолданылуына қарай, тағайындамасына қарай, жағдайына қарай, компоненттер құрамына қарай.

Ішкі өңдеу үшін қажетті материалдарды таңдау кезінде өңделетін орын тағайындамасына баса назар аударған жөн. Себебі, бұл жай бөлме интерьерінің көрінісіне әсер етіп қана қоймай, материалдарды қолданудың мерзімін де шектейді(1.1 кесте).

қорғауға – сылақ, сырлар; шудан қорғауға – әрі өңдеу, әрі шуылжұтқы материалдар)

1.1. Сурет. Эксплуатация жағдайына байланысты өңдеу материалдарының жіктелімі

Кесте 1.1. Бөлменің қолданылу қызметіне орай өңдеу материалдарының қажетті түрін таңдау

Гипс қоспалы не цемент қоспалы сылақпен өңдеу, саңылауларды майлап тегістеу, сулы эмульсия сырымен бояу немесе түсқағазбен қаптау 1. Цементен дайындалған сылақ қолдану ұсынылады, сылап- майлау, майлы сырлармен бояу немесе жуылатын түсқағазбен қаптау. 2.Керамикалық плиткамен қаптау.

1.Сылақпен сылап- майлау, майлы бояулармен сырлау 2.Пластиктен, металдан жасалған тақталарды немесе Аквапанель (KNAUFUSG) сияқты суға төзімді цементтен дайындалған плиталарды аспалы төбе ретінде орнату

Бұл бұйымдардың бір-біріне оңай орналастыратын ойықтары мен тығындары бар. Олар бұранда, шеге, тойтарма шеге не болмаса монтаждау желімімен орнықтылады. Қабырға мен төбеге арналған панелдерді, еденге арналған тақтайларды берік тоғыстыру арқылы жапсарсыз тегіс беткейлерді түзуге болады.

Гранит, мрамор, доломит плиталар – табиғи өңдеу материалдарының ішіндегі ең кең таралған түрлері. Монументті ғимарат түрлерінің іргеқабатын, жағалау шетін қаптау үшін көбінде гранит плиталар қолданылады. Ғимараттардың сыртқы қабырғаларын қаптау үшін өзге де атмосфералық негізді (әктас, доломит, құмдашөп) материалдар жарамды. Қоғамдық сипаттағы ғимараттардың ішкі қаптапасын жүзеге асыруға мрамор мен әктас пайдаланылады.

Жасанды өңдеу материалдары өз ішінде екіге бөлінеді: органикалық және органикалық емес. Жасанды материалдар мен бұйымдар түр көрінісі жағынан табиғи сүректен, тау жыныстарынан жасалатын заттардан кем түспейді.

1.2.

Функционалды қасиеттері деп материалдың түсін, суретін немесе фактурасын айтамыз. Өңдеу материалдарының түр-түсі, суреті және фактурасы бөлме бөліктерінің үйлесімді қабылдауға әсерін тигізеді. Мәселен, шағын бөлмелер үшін өңдеу материалдарының бұлдыр

контурлы ұсақ суреттер бейнеленген түрін қолдану ұсынылады. Бұндай суретпен бөлме көзге кеңірек көрінуі мүмкін. Ал ауқымды әрі анық бейнеленген суреттері бар материалдар қолдану бөлме ішін тарылтып тұрғандай әсер қалдырады. Тегіс жасалған қабырғалардың орнына фактуралық өңдеуден өткен қабырғалар да интерьер кеңістігінің айтарлықтай тарылуына сеп болады.

Түс.

Түс – адамның көзімен қабылдап түйсінетін сезу түрі. Түстер ахроматикалық және хроматикалық болып бөлінеді. А х р о м а т и к а л ы қ түстербұл — ақ, қара және барлық сұр реңктер. Х р о м а т и к а л ы қ түстер бұл — ахроматикалық түстерден өзге барша спектрлік және табиғи түстер. Спектрлік реңктер мен олардың толқын ұзындығы:

Қызыл ...................................................................................625...740 Сарғылт ................................................................................590...625 Сары......................................................................................565...590 Жасыл ...................................................................................500...565 Көгілдір ................................................................................485...500 Көк ........................................................................................440...485 Күлгін ...................................................................................380...440 Әрбір түс өлшемдік мөлшерлі физикалық сипаттамаға ие (спектрлік құрам, ашықтық).

Ашықтық.

Бір спектр түріне жататын, қанықтығы жағынан ұқсас реңктер бірінен-бірі ашықтығының дәрежесімен ажыратылады. Мысалы, көк түстің ашықтығын бірте-бірте азайту арқылы қара түске жақындата аламыз. Кез келген түстің ашықтығын жойып қара қылуға болады. Боялған бөліктің түс ашықтығы бояудың өзге сипаттамаларына да ортақ психологиялық қабылдаумен түсіндірілетін сырқы субъективті мәні бар. Осылайша, сары түспен көршілес келген көк айтарлықтай ашық болып көрінуі мүмкін.

Қанықтық.

Бір тонның екі түрлі реңкі күңгірттену дәрежесімен анықталуы мүмкін. Мысалы, көк түстің қанықтығын біраз жою арқылы оны сұрға жақындатуға болады.

Ақтық.

Түстің аққа қатысты дәрежесін анықтауды ақтық деп атайды. Кезкелген реңкті барынша ағарту арқылы ақ түске айналдыруға болады.

Түрлі-түсті өң . Әрбір хроматикалық түс белгілі бір спектрлік түсте жатқызылады. Спектрдің бір түсіне жататын бірнеше реңктер (тек қанықтығымен я ашықтығымен ғана ажыратылатын) өңнің

біріне ғана сай келеді. Көк түс өңін жасыл спектр бағытына қарай өзгерсек, көгілдірге

айналады, керісінше күлгін болады.

Кейде түс өңінің өзгеруін түстер «жылылығымен» түсіндіреді. Осыған байланысты, отты мағынаға сайып қабылданатын қызыл, сарғылт және сары реңтерді жылы түстер деп, ал су мен мұз түстес көгілдір, көк және күлгін түстерді суық түстер деп атау қалыптасқан. Түс үйлесімділігі келіскен интерьер  жасау  үшін  түстердің өзара қиюласу әрекеттестігін ескеру қажет.Түстер әрекеттестігі, үйлесімділігі        мен        ұштастығы        түстерді        қабылдаудың        әрқилы

заңдылықтарына бағынады.

Ньютонның бұл жөніндегі басты жаңалығы – түстерді әрі қарай ажырай алмайтын қарапайым түрі мен бірнеше реңтерің жиынтығынан құралатын күрделі түрлерінің барын анықтағаны. Соның ішінде кемпірқосақтың  барлық  спектрлік  түстерінен  құралатын  ақ  түс  – ең күрделі болып табылады. Бұл тұжырымды мынадай бір жеңіл тәжірибемен дәлелдеуге болады: призма жарықтың ақшыл сәулесін спектр түстерінің баршасына бөле жіктейді, ал спектр түстеріне боялған зырылдауық айналу кезінде оларды қайта ақ түске жинақтайды. Бұндай тәжірибені бояу түстерін араластыра отырып жасасақ, қою қоңыр түсті беретін басқалай нәтижеге куә боламыз.

Түстерді араластырудың екі түрлі типі бар. 1.

Біртіндеп қосып отыру (аддитивті). Бұндай араластыру типінің физикалық мәні – жарық ағыны сәулелерін қандай да бір әдіс арқылы жинақтап жиюда: Біртіндеп қосып араластыру әдісінде қолданылатын негізгі түстер: қызыл, жасыл, көк:

3. Араластыра азайту (субтрактивті). Бұл процесс өңдер ағынынан қандай да бір бөлігін өңсіздерндіру арқылы азайтуға негізделген. Мәселен, бояуларды араластыру барысында біріне-бірін барынша жұқалатып орналастыру олардың кейбірінің көмескіленуіне әкеледі. Басты қағида: ахроматикалық дене (бояу немесе фильтр) өзі жататын түс сәулелердін өз бойынан оңай өткізіп шағылыса алады, ал қосымша қатысы бар түсті сіңіріп алуға бейім.

Араластыра азайту кезінде қолданылатын негізі түстер: қызыл, сары, көк. Қарапайым сары мен көк түстерді араластыру күрделі жасыл түсті береді, ал көк пен қызыл – күлгінді тудырады. Негзгі хроматикалық түстердің қасына қосымша біреуін қосқанда бір-бірін күшейте түсетін қасиеті анықталған. Осылайша, сары түс күлгінмен күшейтілсе, көгілдір – сарғылтпен әрекеттеседі және т.б. Керісінше түстер дөңгелегіндегі көршілес келесі түсті қасына жайғастыру арқылы реңктің түсін жұмсартуға, қанықтығын азайтуға қол жеткізе аламыз. Мысалы: жасылдың қасындағы көк, қызыл – сарғылпен қосылғанда сондай нәтиже береді. Ахроматикалық түстердің жанында хроматикалық түрлері өзгеріске түспейді. Сондай-ақ, өзінен сәл ашық түспен дөңгелене айналған түс күңгірттенетінін, ал кері жағдайда ашық бола түсетінін естен шығармау керек. Функциналдық қасиеттерінін тізе бастағанда эстетикалық сипаттамаларын (түр түсі, өңі) анықтайтын әдістемелерді тудыру қажеттігі туындайды. Оны жасау үшін компьютерік техниканың көмегіне жүгінеміз. Құрылыс материалдары сынамаларының түсін анықтау үшін арнайы үштүсті колориметр не спектроколориметр аспаптарын падалануға болады.

Мысалы, «Тиккурила» концерн түс детектор-аспабын ұсынады. (1.3 сурет)

Сурет. Түс детекторы «Тиккурила»

Аспапты кез келген боялған бетке бағыттау арқылы боялу кезінде қандай түс қолданғанын анықтауға болады. Ол түс коды мен өлшеніп жатқан сынаманың карта атауын экранға шығарады. Детектор жадына «Тиккурила» түстер колекциясының барлық интерьер түстері еңгізілген. Адамның көру мүшесі – көз – түстің тон реңкі, қанықтығы, ашықтығы сияқты негізгі сипаттамаларын анықтау барысында аса сезімталдыққа ие. Сол себепті, түсті анықтаудың визуалды әдістері

де тәжірибеде бар.

Түсті анықтаудың визуалды әдістерін қолдану кезінде түстер атласы, түрлі түсті этолондар картотекасы, құрылыс материалдары эталондар сынамалары кең қолданыста.Әдетте этолон түсі екі жақын реңктер арасындағы өтпелі аралықта бекітіледі. Өңдеу материалы сынамасының жылтырлық мөлшерін анықтауда шағылысқан түс мөлшерін дәл белгілейтін фотоэлектрлік арнайы аспап қолданылады.

Өңдеу материалдары фактурасы олардың түсін айқындап, оны қабылдауға өзіндік әсер етеді. Сүр-көгілдір суық реңкті тастағы нүктелі фактура сол сияқты өзге қызыл я алтын түстес  жылы  реңкті тастағы фактуралармен салыстырғанда аз байқалады. Бұл

жайды фактуралық сылақтың түсті қоспаларымен бояу барысында ескерген жөн.

1.2.2. Өңдеу материалдарының құрылысты- эксплуатациялық қасиеттері Құрылысты-эксплуатациялық қасиеттер ішінде ең маңыздылары деп мыналарды атайды: беріктік, кеуектілік, жабысулық, сызатқа беріктік, аязға төзімділік, отқа төзімділік. Барлық құрылысты- эксплуатациялық қасиеттерді физикалық, гидрофизикалық, жылуфизикалық, механикалық, химиялық деп жіктеуге болады.

р – материалдың ешқандай сызат, тесік я кеуексіз барынша тығыздығы жоғары күйіндегі жалпы көлем бірлігі массасы. Негізгі тығыздық шамасы г/ см

формуласымен анықталады. ρ = m ,

a

бұнда m

a

Негізгі тығыздық материал құрамындағы заттың жеңіл я ауырлық шамасына қатысты болжам етуге мүмкіндік береді.

Граниттің негізгі тығыздығы 2,9 г/см

болса,болаттікі — 7,85 г/см

, сүректікі — орташа мәні 1,6 г/см

. Құрылыс материалдарының көпшілігі кеуекті, кедір-бұдырлы болып келетіндіктен, негізгі тығыздықтың мәні олардың қасиеттерін анықтауда көмекші мағынаға ие. Материалдың негізгі тығыздық жағдайын анықтаудың басты мәні – материалдың барынша тығыз күйдегі көлеміне көз жеткізу. Ол үшін көлем өлшегіш Ле Шате-лье аспабы немесе өлшеуіш цилиндр қолданылады. (1.4 сурет). Аспапты өлшенетін материалмен химиялық реакцияға түспейтін сұйықтықпен, сумен, толтырады. Ұнтатылған материалды таразыға тартып болған соң аспапқа себеді. Аспаптағы ығыстырылған сұйықтық көлемі бойынша ұнтатылып салынған материал көлемі анықталыды.

ρ   = m , m

e

Орташа        тығыздықр т деп        материалдың        бірқалыпты        күйдегі (кеуек пен кедірліктерімен бірге) көлем бірлігі массасын айтамыз. Сынаманың массасын оның көлеміне бөлу арқылы анықталады, г/см

Бұнда m

e

Құрылыс материалдарының орташа ты- ғыздығы 10... 20 кг/м

да жоғарылай түседі; сондықтан материалдың орташа тығыздық өлшемі оның құрғақ күйінде алынады. Материал көлемі сынаманың немесе бұйымның формасына байланыстыәрқилыөлшенеді.Мысалы,егерматериалпараллелепипед формасына сәйкессе, оның жақтарының ұзындығына ғана өлшем жүргізіп сынаманың көлемін анықтай беруге болады (1.5 сурет). Орташа тығыздықтың шамасына қарап материалдың бірқатар келесідей қасиеттері жайында сөз етуге болады: жылуөткізгіштік, беріктік, суды сіңірушілік.

пор

e

nop

e

сынамасының көлемін анықтау

ρ – ρ m ρ

ρ m ρ

Кеуектілікті орташа және негізгі тығыздықты қатыстырып келесідей формула арқылы есептеуге болады , %:П =        100 или  П = ( 1 – )

Кеуектілік ашық және жабық түрлерге бөлінеді (1.6 сурет).

Ашықкеуектер қоршаған ортамен де, бір-бірімен де өзара байланысқа түсе алады. Суға салғанда кеуектердің бос орындары толықтай суға толады. Материалдарда әдетте екі түрлі кеуек кездеседі: ашық және жабық. Дыбыссіңіргіш материалдарда дыбысты барынша жақсы сіңіру мақсатына ашық кеуектер мен перфорациялар әдейі ойылады. «Кеуектілік» ұғымынан өзге құрылыс бұйымдарына байланысты туындаған тағы бір сөз – «босқуыстық». Босқуыстық деп бұйымды дайындау барысында өн бойына формасы жағынан біртекті ойықтарды жасауды атамыз. Оған мысал ретінде керамикалық кірпішті келтіруге болады (1.7 сурет).

Құрылыс материалдарына ықпал ететін ең маңызды физикалық фактордың бірі – сұйық әрі газ тәрізді (судың булануы) судың әсері.

Сурет.Қуысденелі кірпіш

Эксплуатациялау кезінде құрылыс конструкциялары ылғандарды- рылады. Сол себептті, материалдың беріктігі төмендеп, тығыздығы арта түседі.

Судың материалға тигізетін әсер-зардабына қарай келесідей жікте уге болады: Материалдың бұндай типтік ерекшелігін (гидрофилді или гидрофобты) бір тамшы су тесті арқылы оңай анықтауға болады (1.8 сурет).

Гигроскоптылық деп кеуекті гидрофобты материалдардың ылғал ауадан бөлінген су буын сіңіре алу қабілетін айтамыз. Ауадан сіңірілген ылғал мөлшері сорбциялық не гигроскоптық ылғал деп аталып, келесі формуламен анықталады, %,

бұнда т вл

cyx

Тамшының қатты материал бетімен жанасу нүктесі арқылы оның контурына жүргізілген жанаманың көлбеулік бұрышы шамасымен материалдың типін анықтау:

а—гидрофилді материал; б—гидрофобты материал

Сорбциалық ылғалдылық бөлме іші ылғалдылығы артып, ауа температурасы төмендеуі кезінде жоғарылайды. Гипс секілді кей материалдардың гигроскоптылығы өте жоғары. Яғни, бөлме ішіндегі ылғалдылық артқан кезде оны оңай сіңіріп алып, төмендеген жағдайда өз бойынан ылғал тарату арқылы ылғалдылық режимін бірқалыпты ұстап тұра алады. Ауадан ажыраған су буын сіңіргеннен кейін кеуекті құрылыс материалдары ылғалдылық көрсеткіші айтарлықтай жоғары болады. Материалдың бұл жағдайы

Тепе-теңдік ылғалдылық, %: құмда.................................................................................................. 4... 9 керамикалық кірпіште...................................................................... 5... 7 сүректе .......................................................................................... 12... 18 гипс сылықта......................................................... 20 және одан жоғары Гигроскоптық әдетте құрылыс материалдар қасиеттеріне жағымсыз әсер тудырады. Мысалы, сүрек үішін оның ісінуіне әкеледі.

бұл – материалдың суға жанасасқан кезіндегі капиллярлық сіңіруі мен кеуектерінің толуы нәтижесінде оны өз

бойында ұстап тұру қабілеті.

Су сіңіру қабілеті материалдардың кеуектілік дәрежесі, түрі, өлшеміне байланысты өзгеріп отырады. Кеуектер көп болған сайын су сіңіре алу да арта береді. Суды сіңіру мөлшеріне материалдың гидрофилділік деңгейінің де әсері мол. Материалдың су сіңіру қабілеті оны шашамен (20 ± 2) °С температурадағысуда белгіленген уақытта ұстап тұрып, кейін массасын өлшеу сияқты стандартты әдіспен анықталады.

% - материал көлемінің сулану деңгейі, %:

m нас

m сух

e

v

=        100,бұнда m нас

m cyx

e

Материалдың суды сіңіруі 100% -дан аса аламайды; жабық кеуектерге су кіре алмайтындықтан бұл материалдың ашық кеуекті

екенін көрсетеді. Көлемі боынынша су сіңіру әрқашан кеуектіліктен төмен деңгейде.

Масса бойынша су сіңіруW m ,

%, құрғақ материалдың массасына қатысты анықталады, %:

m нас

m сух m сух

Wm =        100.

Жоғары кеуекті материалдардың масса бойынша су сіңіру деңгейі 100%-дан аса алады. Материалдың сумен қанығуы оның негізгі қасиеттеріне кері әсер етіп, материалдың орташа тығыздығының артуына, оның ісінуіне, беріктігінің төмендеуіне әкеп соғады.

Ылғал беру

массасы арақатынас мәніне тең.

Ылғал беру мөлшерінің үлкен мәні бар, соның ішінде, қабырғаға арналған материалдарға тигізер әсері айтарлықтай. Жаңа сыланған қабырғалардың үнемі ылғалдылық көрсеткіші жоғары болады. Қалыпты жағдайда ылғар беру процесі нәтижесінде қабырғалар тез құрғайды. Су булану барысы қабырға материалы ылғалдылығы мен айналадағы ауа ылғалдылығы арасында тепе-теңдік орнағанға дейін, яғни, материал үлпіл-құрғақ күйге өткенге дейін жалғаса береді. Ірі кеуекті гидрофобты материалдар ұсақ кеуекті гидрофилді материалдарға қарағанда ылғал беру деңгейі жоғары. Кеуекті құрылыс материадарының ылғалдылығы өзгеру барысында көлемі мен өлшемі де өзгеріске ұшырайды.

Сүрек (көлденең талшқты)  ....................................................... 30...100 Құрылыс ерітіндісі  ....................................................................... 0,5...1 Гранит ...................................................................................... 0,02... 0,06

Тәжірибеде жиі ұшырасып жататын кеуекті материалды алма- кезек құрғатып, қайта ылғандандыру оның бірде отырып, бірде ісініп кететін пішіндік өзгеруіне әкеледі. Бұндай бірнеше қайтара циклдық әсер етуден материал құрылымы әлсіреп, қирау қаупін жеделдететін сызаттар пайда болады. Ылғалды пішін өзгерістері құрылыс материалдарының ауаға беріктігі қасиетімен астасып жатыр.

Ауаға беріктік бұл – материалдың ылғалдандыру-құрғату циклдық әсер етуді ешқандай пішін өзгеру немесе беріктікті жоғалтусыз өткере алу қабілеті. Бу-

деп материалдың қарама-қарсы бетіне әртүрлі қысым түсіп тұрған кездегі өз бойынан буды немесе ауаны (газды) өткізе алу қабілетін айтамыз. Материалдың 10 Па әртүрлі қысым көрсеткішті кезінде 1 м

аудан  көлемінде 1 сағат ұзақтықта 1 м қалыңдық қабаттан өтетін су буы мөлшері коэффиценттердің ерекше мәндері арқылы өрнектелетін шамаға тең. Конструкцияларды қоршайтын беттерге газдың (су буының) әртүрлі қысым түсіруі кезінде оның сол материал кеуектері не қуыстары арқылы тасмалдану процесі жүре бастайды. Қабырғаға арналған материал белгілі бір дәрежеде өткізгіштікке ие болуы шарт. Сонда ғана қабырғалар «дем алып», тұрғын үйлердің сырты қабырғалары арқылы аса маңызды саналатын табиғи желдету процесі жүріп тұрады. Сол себепті, ғимараттар мен емхана қабырғаларын су буын бойында берік ұстап тұратын материалдарымен өңдемейді. Буөткізбейтін материалдар қоршаудың су буы ауада көп таралған жағы, бөлменің ішкі жағынан, пайдаланылуы маңызды. Бу- немесе газөткізгіштік деңгейі материалдың тығыздығы пен кеуектілігін анықтайтын құрылымына байланысты.

Суға төзімділік бұл – материалдың ылғалдануы кезінде өзінің беріктік қасиеттерін сақатай алу қабілеті. Материалды сумен қанықтыру кезіндегі беріктігін жоғалту деңгейі жұмсарту коэффиценты деп аталады.

материалдың суға қаныққан күйінде қысу барысындағы беріктігінің шегі мен құрғақ күйінде қысу барысындағы беріктігінің шегі арақатынасы бойынша анықталады:

разм =

нас /

сух .

Материалдың суға төзімділігін сол материалдан жасалған құрылыс контрукциясы ылғалды ортада немесе судың әсері бар жерде қызмет етуге міндетті болғанда ескеру қажет.

Егер материалдың ашық кеуектері үнемі сулануға мәжбүр болса, бұндай материалдың беріктігі төмендей береді. Бұл судың сынаны қағып түсіру әсері мен материал құрауыштарының біртіндеп еруі нәтижесінде жүзеге асады. Құрылыс материалдарының жұмсару коэффиценты 0-ден 1-ге дейінгі аралықта өзгеріп отырады:

Материал

жұмс Баллшық ...............................................................................0 (суланады) Гип бұйымдары........................................... 0,6 (еру көрсеткіші ≈ 2 г/л) Гранит, асбестоцемент ..................................................................... ≥ 0,8 Металдар, шыны.................................................................................. ≈ 1

жұмс > 0,8 болған жағдайда (сумен қанықтыру кезінде беріктігінің төмендеуі 20% аспайды), құрылыс материалы суға төзімді болып саналады. Бұндай материадарды эксплуатациялаудың ылғалды жағдайында ылғалдықтан қорғаудың арнайы шараларынсыз-ақ қолдана беруге болады.

оған су мен төмен температураның қосаәсер етуікезінде байқалатынмаңызды физикалық қасиеттердің бірі. Аязға төзімділік деп материалдың суға қаныққан күйінде бірнеше қайтара мұздату-еріту процесін өткергеннен кейін бастапқы беріктігін мейлінше аз жоғалту қабілетін айтады. Тәжірибе көрсеткендей көптеген материалдар сумен қанығу және бірден мұздату кезінде тез сапасын жоғалтады. Бұлай қирауға материалдың кеуектері ішінде болған судың мұздап-қату барысында көлемі жағынан шамамен 9 %-ға (су тығыздығы – 1, ал мұздікі – 0,917 г/см

) дейін үлкейюі себеп болып тұр. Мұзға айналу барысындағы су көлемі үлкеюінің ең ірі көрсеткіші — 4°С температура кезінде белгіленген. Температураның бұдан әрі төмендеуі мұз көлемінің артуына әсер етпейді. Сумен толған кеуек қуысының мұздап-  қатуы қуыс қабырғаларына түсетін қысым күшін көбейіп, бірте- бірте олардың қирауына әкеледі. Материалды қолдану барысында сумен қанығуы материалдың суға тиюі немесе гигроскоптық судың булануы кезінде жүзеге асады. Аязға төзімділік материал тығыздығы мен оның кеуектері қуысының сумен қанығу дәрежесімен шамаланады. Тығыздығы жоғары материалдар аязға төзімді келеді. Кеуектілігі жоғары материалдардың ішінде жабық кеуекті немесе кеуек қуысының сумен толу көрсеткіші 90%-дан  төмен  түрлері  аязға  төзімді болып есептеледі. Материал кеуектері мен ылғалсыйымды капиллярларының баршасы суға бөккен (85...90%-дан кем емес) кезінде материал алғаш мұздап-қатқан кезде-ақ қирауға ұшырайды.

Сурет. Материалдыңжылуөткізгіштігін анықтау

Бұнда, м; t— уақыт, сағ; t

а

Жылуөткізгіштікті екі жақ бетінің температурасы айырмашылығы 1 °С, ауданы 1 м

Өлшеу бірлігі 1 — Вт/(м-К). Мысалдар:

Жылу оқшаулағыш сылақ...................................................................................0,3... 0,5 Керамикалық  кірпіш...........................................................................................0,8.0,9 Құмды-цементті ерітінді.....................................................................................0,9.1,1 Гранит .................................................................................................................. 2,9.3,3 Жылу ағыны кеуекті материалдың үлпіл ұяшықтары мен тірек қаңқасы арқылы өтеді. Ауаның жылуөткізгіштігі (1 = = 0,023 Вт/(м-К)) құрылыс материал қаңқасын құрайтын қатты заттың жылуөткізгіштігіне қарағанда төмен. Яғни, кеуектілік дәрежесі көп болған сайын, жылуөткізу коэффиценты төменей береді. Кеуекті материалдардың жылуөткізгіштікдеңгейіоныңылғалдану және кеуек қуысындағу судың қатуы кезінде бірден көтеріледі: λ

су

= 0,55 Вт/(м-К); λ мұз

өзгеруі кезінде сызықтық өлшемдері немесе көлемінде өзгерістердің пайда болуы. Әдетте,        температурасын        жоғарылатқан        кезде        құрылыс материалдарының өлшемдері мен көлемі қоса өзгереді: l

= l

(1 + α

t),

бұнда l t , l

t

және 0 °С температурасында материал сынамасының ұзындығы;a t

t

-1 ; t

Бетон мен болат ........................................................................ (10... 12)10 -6 Гранит ............................................................................................. (8.10)10 -6 Сүрек.............................................................................................. (3... 5)10 -6 Полимерлер ............................................................................ (25 ...120)10 -6 Айналаның және материалдың маусымдық температура көрсеткішінің 50 °С-қа төмендеуі кезінде температуралық деформация мәні 0,5... 1 мм/м дейін жетеді. Ендік өлшемі аса ұзын ғимараттардың шытынаудан алдын алу үшін деформациялы жік қималарын жүргізеді.

Отқа төзімділік

Барлық материалдар өрттен туындайтын қатер деңгейі бойынша келесідей жіктеледі: Өртенбейтін материалдардың барлығы отқа төзімді бола бермейді. Өртенбейтін материалдардың кейбірі өрт кезінде шытынап кетеді (құрамына кварц минералы кіретін гранит 575 °С кезінде көлемі ұлғая бастайды) немесе кейбірі (металдар мен шынылар) 600 °С температудасынан бастап қатты диформацияға ұшырайды.

Сол себепті, материалдардың бұндай түрлерінен дайындалған конструкциялардың сыртын арнайы қорғаныш қабат түзетін өңдеу материалдарымен қаптауға тура келеді. Мысалы, металл колонналарын гипсталшықты беттермен қаптау немесе оттан қорғайтын сырлармен бояу.

Отқа төзімділік шегі

Жоғары температураның (1 580 °С-тан жоғары) материалға ұзақ уақыт бойы әсер етуі кезінде де (пешпен, қыздырғыш қазандамен, құбырлармен жанасу) ол өзінің техникалық қасиеттерін жоғалтпаған, балқымаған, жұмсармаған жағдайда, бұндай материал отқа берік санатына қосылады. Металлургиялық және өнеркәсіптік пештердің ішін қаптау үшін қолданылатын шамот, магнезиялы кірпіш отқа берік материалдар қатарына жатады.

Механикалық қасиеттер.

Материалдардың  механикалық қасиеті оларға түсірілген сыртқы механикалық күшке төтеп беруімен анықталады (1.11 сурет).

Жүктің екі типі бар:

Материалға әрекеттегі сырқы күштер оның пішін өзгерістерін тудырып, біріндеп қирауына алып келеді. Деформациялық қасиет материалдың сырқы күш әсері кезінде пішін мен форма жағынан өзгере алу қабілетімен түсіндіріледі. Деформациялық қасиеттерге серпімділікті, иілгіштікті, созылғыштықты, морттылықты, аққыштықты, сырғыштықты жатқызуға болады.

Күш

Серпімділік

Иілгіштік

Созылғыштық

Морттылық

Ғимараттар конструкцияларында түрлі жүктемелерге ұшырайтын құрылыс материалдары мен бұйымдары әрқилы зардап көреді. Барынша қуатты сыртқы жүктемелердің қатарына  қысу,  созу,  ию мен соғуды қосуға болады. Табиғи тастан жасалған материалдар қысу кезінде қуатты қарсылық көрсетеді. Жасанды тастан жасалған материалдар (бетон, құрылыс ерітінділері, керамикалық материалдар, шыны) да осындай қабілетке ие.Болат, сүрек, пластмассаның кейбір түрлері (шыныпластика) қысу кезінде де, созуда да жақсы қасиеттер байқатады.

Беріктік шегі бөлек дайындаған не конструкциялардан кесіп алынған стандартты сынамаларды арнайы басқыш немесе күштеп үзу машиналарыда қирауға дейін апару сынақтарымен анықталады. Сынамалардысынақтанөткізукезіндебелгіленетінматериалдардың беріктік шегі шартты сипаттама болып табылады. Себебі, көп жағдайда оның көрсеткіштері сынаманың көлемі мен формасына, сынақты жүргізу машинасының құрылымдық түріне және жүк арту қарқындылығына байланысты өзгеріске ұшырайды. Құрылыс материалдары құрамының біртекті болмауы есебебінен олардың беріктігінің шектік шамасы стандартты сынамалар

топтамасын сынақтан өткізудің орташа көрсеткішімен белгіленеді. Сынамалардың пішіні мен өлшемдері ГОСТ не ТУ талаптарына сәйкес болуы шарт. Мысалы, қысу сынағына арналған бетон үшін

сж

қир

Қысу кезіндегі беріктік шегі

сж

, МПа,

қир

қирату күшін

(куб, цилиндр, призма) сынамасының көлденең қимасы ауданына бөлгендегі шамаға тең (сурет 1.12):

Иілгіштік кезіндегі беріктік шегі R mr , МПа, екі сүйенішке орналастырылғанпризма түріндегі материал сынамасын сынақтан өткізу арқылы анықталады. Сынамаға бір я екі жинақталған күшпен қиратуға дейін жүк түсіреді.

mr

келесі формуламен есептеледі: mr

= 3

Pl/( 2bh

Бұнда l

b

немесе h

изг

= Pl /( bh

Созылғыштық кезіндегі беріктік шегі

p , МПа, болат, бетон, талшықты материалдардың беріктік сипаттамасын көрсету үшін қолданылады.

p анықтамау сынаманы берік қармап алып екі жаққа созатын құрылғысы бар басқышта жүргізіледі.

Сынғыш және иілгіш материалдар беріктіктің әрқилы түрлері арасындағы арақатынасы да басқалай:

Мысалы, бетонның М200 маркасы үшін сынамаларды қысу кезіндегі беріктік шегі — бетон қоспасынан жасалған, 28 тәулік бойы қалыпты жағдайда қатайған(t = =

> 90 %) 150 мм.куб қабырғасы үшін 20 МПа-дан төмен болмауы шарт (200 кгс/см

). Портландцементтің М400, М500, М550 и М600 маркалары қысу кезіндегі беріктік шегіне сәкеседі, кгс/см

Қаттылық

Табиғи тастан жасалған материалдар үшін салыстырмалы түрде қаттылық шкаласы немесе Моос шкаласы арқылы анықталады. Шкала 10 эталонды минералдан тұрады (1.2 кесте).Сыналып жатқан сынамамен стандартты сынамаларды сызу арқылы сыналып жатқан материалдың Моос шкаласына сәйкес қаттылық дәрежесін анықтайды. Сүректің, металлдар мен бетонның қаттылығын олардың бойына болат шарды немесе қатты үшкір затты (конус немесе пирамида іспетті) итеріп кіргізу арқылы анықтайды.

латыннан ауд. «жабысу») — құрамы әртүрлі боп келтін өзара жабысып тұрған беттердің тұтасып байланысуы. Бұл қасиет материалдарды дәнекерлеу, оларды желімдеу, сылақ, лакпен сырлау сияқты қорғанышты-декоративтік қабатпен жабу кезінде ерекше мәнге ие.

Коррозия (

лат. ауд. «жеп қою») — қоршаған ортаның агрессивті факторлары ықпалынан материадардың ойрандалу процесі.

Металдар коррозиясы — металдардың тоттанған ортамен химиялық немесе электрохимиялық әрекетесуінен қирауға ұшырауы. Темір коррозиясы мен оның негізіндегі балқымаларды тот басу деп атайды. Тау жыныстары коррозиясын желге мүжілу деп атайды. Бетон коррозиясы – бетонның қоршаған ортамен физикалық, химиялық, физико- химиялық және биологиялық әрекеттесуі нәтижесінде қирауға ұшырау.

Коррозияға төзімділік

Төзімділік

Пайдалану барысында материалдардың бірте-бірте басты қасиеттерінен айрылу процесі

ескіру деп аталады.

2 Тарау ӨҢДЕУ ЖҰМЫСТАРЫНА АРНАЛҒАН МАТЕРИАЛДАР: ТАҒАЙЫНДАМАСЫ, ҚОЛДАНЫСЫ, ҚҰРАМЫМЕН ҚАСИЕТТЕРІ

бұл — тұтқыр-сұйық күйінде өңделетін бетке жұқа етіп жағылып, кепкеннен кейін бетпен берік байланысқан біркелкі қабат түзетін заттар мен қоспалар.

Түзілген тығыз, қатты, берік қабыршақты лакпен сырлау қабаты деп атайды. Лакпен сырлау материалдарын қолданудың негізгі мақсаты – құрылыс конструкцияларына үйлесімді сән бере отырып, ғимарат бөліктерін қираудан қорғап тұру.Лакпен сырлау материалдары бөлменің санитарялы-гигиеналық талаптарын жақсарту үшін де қажет. Ғимараттың іші мен сыртында түрлі келісті сәулетті рәсімдеу амалдарын тудыра отырып, лакпен сырлау материалдары оларды қоршаған орта ықпалынан қорғап отырады. Көп жағдайда бұндай материалдар жоғарыда көрсетілген мақсаттарға жетуде кешенді қызмет етеді. Лакпен сырлау материалдары қатарына – бояулар, лактар, эмалдар және қосымша заттар (грунт, майлап-сылау қоспалары) жатады.

бұл —  келесі  жағылатын  қабаттардың  негізбен  берік тұтасуын (металмен) қамтамасыздандырып, таза әрі біркелкі тегіс қабат түзуіне мүмкіндік беретін, алғашқы болып жағылатын лакпен сырлау материалдары. Төсеме бояу басқа бояу қоспаларынан құрамындағы пигментер мөлшерінің аз болуымен ерекшеленеді.

Майлағыш заттар сырлануға арналған бетті тегістеп, саңылауларын майлап бітеу үшін пайдаланылатын өңдеу қоспалары. Майлағыш заттардың лакты, майлы, желімді түрлері бар.  Оны  кепкен төсеме бояудан кейін жағады. Ал қатқан майлағышты қырнап тегістейді. Құрылыс материалдары базарында синтетикалық шайыр негізді, қолдануға дайын күйдегі майлағыштардың көп түрлері кездеседі. Бұндай майлағыштардың негізі компоненті – карбоксилме- тилцеллюлоза (КМЦ). Майлағыштар жоғары ылғалтөзімді болып келеді; олар боиберік, улы емес және пйдалану барысында өте қолайлы.Майлағыштарды құрғақ қоспа түрінде қаптарда және дорбаларда сатылымға шығарады. Оларды суға езіп , жұмыс жасау орнында араластырады. Сондай-ақ, қолдануға әзір күйдегі тұтқыр- иілімді майлағыштардың тюбиктегі, құтыдағы, шелектегі түрлері шығарылады. Қабырға бетіндегі ұсақ жарықтарды, сызаттар мен ойықтарды арнайы сылағышпен (подмазка) түзетеді. Ол майлағыштан (шпаклевка) отырып қалмайтындығы мен жоғары адгезиялық дәрежесімен ажыратылады. Сылағыштың құрамына тальк, бор сияқты қымбат емес толтырғыштар кіреді.

Бояулар бұл – кепкен кезде түсті қабыршақ түзетін, пигменттердің біртекті суспензиясы. Бояулар негізінен түс бергіш пигменттер мен байланыстырғыш ерітіндіден тұрады. Ол пигменттелген лакты бояулы материалдардың жалпы атауы. Қабықшатүзгіш заттар бояғыш құрам компоненттерінің өзара байланысып, бетпен берік ұстасатын жұқа қабат түзуіне қызмет етеді. Қабықшатүзу процесі тұтастырғыш құрам түріне байланысты және келесі процестерге қатысы бар: Лактар, эмалдар, төсеме бояулар және майлағыштар келесі қабықшатүзгіш шайырлар негізінде шығарылады:

КО — кремнийорганикалық; МЛ — меламиндық;

бояулардың құрамына  оны  арзандатып,  сәндік және қорқаныштық қасиеттерін арттыру үшін қосылады. Толтырғыш   ретінде   қоданылатындар:   тальк,   диатомит, слюда, ұнтақталған бор, әктас, кварц құмы және т.б. Полимер ұнтақтарының полиэтилен, полипропилен,  поливилхлорид сияқты түрі пайдаланылады.

Пигменттер

Пигменттің дисперсиялығы (жұқалық, бөлшек көлемі) оның барлық қасиеттеріне әсер етеді: жасыра алу қабілеті, бояғыштық қабілеті, пигментті алдымен паста тәрізді күйге (пигменттің май сыйымдылығы, %) өткізетін, одан кейін қалыпты қызметтік күйге ауыстыратын (майлағыш заттығ қоюлығы, %) байланыштырғыш заттың мөлшері. Пигменттердің түрлерін қарастырып көрейік. Ең кең таралған түрі органикалық емес пигменттер. Олар өз ішінде, табиғи және жасанды болып жіктеледі. Табиғи түрлері тікелей жер қойнауынан алынып, дайын күйде қолданылуға арналғандықтан, жасанды түріне қарағанда айтарлықтай аз кездеседі. Олар жасанды түрлерден реңк ашықтығы, түс қанықтығы жағынан әлсіз келгенмен, бағасының төмендігімен, тұрақты әрі заласыз, атмосфералық ықпалдарына төзімді келуімен озып тұр.

Табиғи минералды пигменттер: бор — ақ түсті ұнтақ. Сулы бояу ертінділері мен майлағыштарды дайындауда қолданылады; мумия — қоңыр реңкті қызыл пигмент. Тұтастырғыштардың барлық түрлерімен пайдаланылады; темір сурик — қоңыр-қызыл түсті ұнтақталған темір кені іспетті. Қоспаның негізінде темір оксидінен (78...85%). тұрады. Жарық пен атмосфераға төзімділігімен ерекшеленеді;

сиена  —   қою   сары.   Жанған   сиена   талшын   түстес; киноварь — күкіртті сынап. Қызыл түсті минерал күйінде кездеседі; боксит — ақ реңктен қызылға дейін. Жоғары атмосфераға

төзгіштігімен, жарыққа төзгіштігімен, жақсы жасыра алуымен ерекшеленеді; пиролюзит — қарадан сүр-болат түс аралығында реңктелген марганец тотығынан құралған. Сулы бояғыш қоспа өндірісінде қолданылады; графит — көміртектен тұратын қою сұр түсті минерал. Ыстық бұйым беттерін қаптау кезінде қолданылады.

Жасанды минералды пигементтер: мырыштың тотығы тектес. жарыққа- және атмосфераға төзімділігі жоғары бұл сыр ғимараттың сыртқы да, ішкі де жұмыстарында қатар қоланыла береді; титанды ақ сыр — титанның қос қышқылды ұнтағы;тегіс жағылып, беткейді түгел жасыра алу деңгейі өзге ақ түсті пигменттердікінен

аса жоғары. Бейтараптығының арқасында қабықтүзгіш заттардың барлығына қоса береді. қорғасынды ақ сыр— көмірқышқылды қорғасын. Атмосфераға төзімділігі жақсы, алайда химиялық жағынан залалды болғандықтан, сыртқы өңдеуде ғана қолданылады; қорғасынды сурик — жасанды жолмен алынатын сарғылт не қызыл ұнтақ. Улы.Жемірілуге төзімділігі жоғары. Су құбырларын нығыздап- сылау мақсатында қолданылады; темір сурик — кочеданды күйіктің ұнтатылуымен алынатын жасанды пигмент. Жоғары жемірілуге төзімділігімен ерекшеленеді; майлау лазурі — қою көк түсті ұнтақ тәріздес жасанды пигмент түрі. Әлсіз қыщқылдарға төзгіш, бірақ сілтіллер әрекетіне тұрақсыз болғаны есебінен сылақ үстінен бояуға арналған сырлар мен әлсіз сілтілі латекс-сырлар құрамына қосылмайды; көк кобальт —құрамында  алюминий  мен кобальт  тұздары  бар,  1 350 °С температура кезінде түйреп алу арқылы дайындалатын зат. Сілтілер мен қышқылдар әрекетіне, күнге төзімді; Майлы бояулардың құрғауын жеделдетеді. Жоғары температураларға төзгіш. Қызған беткейлерді бояу үшін қолданылады; ультрамарин —каолин, кварц және сода қоспасын күйдіріп алынатын өнім (көк түстенашық-лазурліөңдерге дейін);

берлин лазурі — ашық көгілдір пигмент; хром тотығы — сілтілер мен қышқылдарда ерімейтін, күңгірт жасыл түсті зат. Химиялық төзімділігі, ыстыққа, атмосфераға берік төзімді бояулар өндірісінде қолданылады; зүмірет көгі – хром гидроксиді; түсті металдарды арнайы диірмендерде ұсақ ұнтату арқылы дайындалатын ұнтақтар. Қоланың негізгі реңктеріне байланысты күмісті және алтынды болып бөлінеді.

Қазіргі уақытта ұнтақ түріндегі стандартты пигменттерден өзге паста-қоймалжың, эмульсия және микрокапсула түріндегі пигменттердің жаңа өнімдері бар. Пигментті пасталар сулы, алкидті және майлы лакпен сырлау материалдарын колеровкалау үшін пайдаланылады. Қазірде бояудың түрлі жаңа реңктерін өндіру үшін бірнеше негіздік қызмет атқаратын бояулар мен пигменттік пасталар (колеровкалайтын концентраттар) қолданылады. Колеровканың рецептурасын  құрау  барысында   спектрофотометрлік   жабдық пен компьютерлер қолданылады. Бояуларды колеровкалау технологиясының заманауи жүйесінде жетекші қатарда «Тиккурила» фирмасы тұр.

Лактар

Эмаль

Бетке жұқалап жағылатын бояулардың жабысқақ, тұтқыр қоймалжың күйі түрлі етірінділер мен сұйылту әрекеттерінің арқасында қалыптастырылады. Сұйылтатын зат ретінде суды пайдаланады. Сумен сұйылтылатын бояулардың б і р і н ш і т о б ы н а әктастан, цементтен, полимерцементтен, желімді, казеинді және сулы-дисперсиялы лактар, бояулар мен пасталар жатады. Е к і н ш і т о б ы н а тез құрғайтын майлар мен кендір май негізінде жасалған майлы бояулар жатады. Дәстүрлі майлы бояулардың технологиялығы аса жоғары емес. Ү ш і н ш і т о п қ а құрамында ұшқыш органикалық ерітінділері бар лактар мен эмальдар жатады. Т ө р т і н ш і т о п қ а ұнтақты бояулар жатқызылады. Олар сұйық күйді қажет етпейді. Қыздыру арқылы қызметтік күйіне түсіріледі.

Лакпен сырлау материалдары мен беттердің негізгі қасиеттері. Лакпен сырлау материалдарының сапасы жасыраалу, қабықшаның қату уақыты сияқты көрсеткіштерімен анықталады.

Жасыра алу

Жасыра алу қабілеті жоғары болған сайын, жұмсалатын бояу көлемі аз болады. Бұл көбіне көзбен өлшеп анықталады, алайда, оны өлшеудің аспаптық әдістері де қарастырылған.

жағылып  жатқан бет пен бояу түзген қабықтың берік тұтқырласу қабілеті. Адгезияны анықтау үшін бояуды алдын ала түрі мен құрғату режимі сияқты техникалық шарттары сай орнатылған бетке жағады. Кепкеннен кейін бетіне ұстара жүзімен 10... 20 мм. ұзындықтағы түбіне дейін жететін алдымен параллель тілімдер, одан кейін перпендикулярь тілімдер жасалады. Егер адгезия берік болса, екі ара ажырамауға тиісті.

Б і р і н ш і т ә с і л г е сәйкес бетті 6B-дан6H-қа дейінгі қаттылық дәрежесі бар қарындаш грифелімен сырып көреді. Грифельді, тік бұрышпен ұшталған дөңгелек қималы қарындашты 45° бұрыш астында 1 кг. жүктемемен сырып өтеді: қабаттан жұмсағырақ қарындаш жай сырғанап, ал қаттырағы сырып өтеді. Маятниктік тәсілдің (е к і н ш і т ә с і л ) негізі бетпен жанасқан кезден теңселудің тоқтағанға дейінгі аралықтағы уақыт өлшемін есептеуде. Қабат берік болса, теңселім тоқтау жиілігі көбірек. Ү ш і н ш і т ә с і л: боялған бетке қатты денемен белігілі бір уақыт аралығында басып тұрып, басқаннан кейін қалған ойықтың тереңдігі өлшенеді.

1-ден 20 мм-ге дейінгі диаметрі бар алты болаттан жасалған өзектің ШГ-1 шкаласына сәйкес анықталады. Әдіс бетіндебоялғанметалл пластинкасын иілткен кезде лакпен сырланған бет қабықшасының механикалық зақымдалуын тудырмайтын болат өзектің ең кіші диматерін анықтауға негізделген.

Металл пастинка бетінде түзілген қатқыл биіктіктен 1 кг массамен құлаған жүктеме оған зақым келтірмеуге тиісті. Аталып өткен беріктікті бақылау түрлеріне тандалған өнімнің техникалық шарттарына сай боялған қабаттың өзге де бірқатар атмосфераға, суға-, ыстыққа-, және химиялық төзімділігін анықтаудың жолдары бар:ерітінді мен қабықша түзгіш  заттың бар болуы; тұтқырлық, қажалу дәрежесі, түсі, кебу уақыты, атмосфералық жағдайға төзгіштігі.

Атмосфераға төзімділік

2.1.1. Сусыз лакпен сырлау беттері Кендір май мен майлы бояулар. Кендір май майлы қоспаларды дайындауда байланыстырғыш қызметке ие. Оны өсімдік майының құрамынан алады (2.1 сурет). Көптеген ғасырлар бойы өсімдік майы байланыстырушылардың негізгі түрі болып келді.

Табиғи кендір майы

. Кендір қабықшасы қатты әрі иілгіш.

Қарасора кендірі — жасыл реңкі бар қоңыр түсті сұйықтық. Тығыздығы 0,93...0,94 г/см

. Оның түпкілікті қепкен күйге түсу үшін оған зығыр сияқты 24 сағат уақыт қажет. Күнбағыс кендірі болса 24 сағат өтісімен де жеңіл жабысқақ күйде болады. Күнбағыс кендірі иілгіш, бірақ оның беріктігі, қаттылығы және суға төзімділігі зығыр, қарасора қабықтарына қарағанда төмен деңгейде. Табиғи кендірдің «кепбуі» термині шартты мәнде екенін ата кеткен жөн. Кендірдің қатқан кезде қабықтың берік,  иілгіш, қатқыл күй алуы оның құрамындағы шайырлар мен майлардың полимеризациялану процесі есебінен болады. Тіпті ауамен тотығу нәтижесінде қабықтың массасы да артуы ықтимал.

Жартылай табиғи кендірді нығыздалған өсімдік майларын арнайы химиялық өңдеуден өткізіп, 45 % ұшық ертініділермен сұйылту нәтижесінде алуға болады. Жартылау табиғи түрлерге қышқылданған кендірді жатқызамыз.Оны қызған зығыр майын сиккативтерді қатыстыру арқылы ұзақ уақыт ашық ауада тотықтыру нәтижесінде алуға болады. Бұндай өңдеуденкейінмайқышқылданып, қойюлана бастайды. Қою майдың 55 бөлшегіне 45-ке жуық ертітінді түрін қосу кезінде тұтқырлығы жақсы, қызыл-қоңыр түсті мөлдір қоспа дайын болады. Үпілмәлік кендірді үпілмәлік майын дегидраттап алып, катализаторлар мен ұшқыш ерітінділерді қосындысы арқылы полимеризациялау нәтижесінде өндіре аламыз. Өзге жартылай табиғи кендірге қарағанда, үпілмәлік кендір ең ашық түсті болып келеді. Үпілмәлік кендірінің қабықшасы өте иілгіш, жылтыр болғанымен, зығыр кендіріне қарағанда қаттылығы төмен.

Полимеризациялау арқылы алынатын жартылай табиғи кендір арасынан глифтал мен пентафтал түрлерін атап өтуге болады. Оларды дайындау үшін өсімдік майлары, глицерин, глифтал шайырын түзуші фтал ангидриді, сиккативтер мен органикалық ерітінділер пайдаланылады. Жартылай табиғи кендірдің кебу процесі құрамынан ерітіндінің булануымен де, майлар мен шайырдың ауа оттегісімен әрекеттесуі нәтижесінде де жүре алады.

Майлы бояулар – пигменттер мен байланыстырғыш зат – кендірдің біртекті қоспасы.Пигментті үнемдеу мақсатында майлы бояуларға бірқатар толтырғыштарды (тальк, күкіртқышқылды барий, барит) қосуға болады. Қолдану алдында кендірмен сұйылтылатын қою ұнтақты және дайын күйдегі сұйық ұнтақты майлы бояулар кездеседі. Майлы бояулар өндірісі бояу ұнтақтау машналарында жүргізіледі. Онда ренк түрі мен байланыстырғыш зат машинаның араластыру бөліктері айналуы кезінде туындайтын күш пен ұнтақтау қысымы ықпалынан тиісті күйде орналасады. Пигментті пасталардың араластыру бөліктерден бірнеше рет өткізеді. Әр өткізген сайын араластыру бөліктерінің саңылауларын кішрейтіп отырады. Майлы бояуларды дайындауды бояу ұнтатқыш машиналардың басқа түрлерінде де жүргізуге болады: шарлы диірменде, құмды бояу ұнтатқыш диірменде, кинетикалық диірмен түрінде және т.б. Ұнтақталған пасталардан майлауға болатын бояуларды дайындау оларға бояу түріне сай қажетті көлемде кендір майын (17...40% көлемінде) қосып араластыру арқылы жүргізіледі. Ресейдегімайлыбояуларотандық«Радуга»,«Текс»өнірушілерінен де, «Тиккурила» фирмасы сияқты шетелдік өндірушілерден де ұсынылады. Олар металл және ағаш конструкцияларды (төбе, қабырға), басқа да бұйым түрлерін сыртқы және ішкі қорғаныштық әрі декоративтік мақсатта қаптау үшін қолданылады. Майлы бояулар түзетін қабықшша аса жылтыр болмағанымен, ылғал төзімді әрі атмосфераға берік.

Лактармен эмаль бояулар.

Лакктар – кепкенде қатты, жылтыр қабықша түзетін, жұқалап жағылатын ұшқыш ертінділердегі шайыр, битум сияқты қабықша түзгіш заттардың қоспасы.Қабықша түзуші зат ретінде синтетикалық және табиғи шаырларды, битумдар мен қарамайды, нитроцеллюлозаны пайдаланады.

Еріткіш ретінде лакты бензин, скипидар, түрлі спирттер мен эфирлер (нитроцеллюлоза менглифталды ерітуүшін) пайдаланылады (2.2 сурет). Лактар қабықша түзгіштің құрамына қарай жіктеледі: полиакрилді, пентафталды, битумды, нитроцеллюлозалы және т.б.Кейде бөлу негізі ретінде еріткішті қолданады (спиртті лактар).

Олар түрлі беттерге жоғары адгезиялық танытады, әрі суға төзімді келеді. Ішкі және сыртқы жұмыстар кезінде қолданылады.

Жағу барысында ешқандай өткір иіс бөлінбейтін бұл лак түзетін қабықша бөлме ішінде жағымды микроклиматтың тудырып

коррозиядан қорғайды. Олар түзетін қабықша суға-, сілтіге төзімді, механикалық беріктікке ие, түрлі материалдарға жоғары адгезиялық қасиет танытады.Сондай-ақ,

Онымен қапталған паркет едендер ұзақ жылдар бойы қызмет ететіні анық. Табиғи шайырларды спиртте еріту арқылы

спиртті лактар

қасиетінің арқасында алдыңғы қабаттарды зақымдамай үстінен бірнеше қабаттап жағуға болады. Осындай көп қабатты қаптаудың нәтижесінде сүректі жылтыратып тегістеуге болады. Шайырлардың немесе битумдардың табиғи кендірде немесе өсімдік майларындағы ерітіндісі

Майлы лактардың құрамында май шайырға қарағана көбірек кездеседі. Олар ұзақ уақыт (1 тәу-тен 4 тәулікке дейін) кеппенкен кейін иілгіш және берік қабықша түзеді. Бұндай лактармен ағаш едендерді қаптайды, себебі, лак олардың декоративтілігі мен ұзақ қызмет етуін қамтамасыз етеді.Бұдан түзілген қабықшалар сүректің гигроскоптық ылғалдылығының өзгеруіне,  шектен  тыс  құрғау мен ісініп кетуіне әкелетін бөлме ішілік ауаның салыстырмалы ылғалдылығының мезгілдік ауытқуларына аса төзімді келеді. Шайырлы және майлы лактар құрамында шайыр майдан қарағанда көп немесе тең көлемде (жұқа және орташа). Жұқа лактар тез кебеді (6-дан 24 сағатқа дейін); қатты бірақ,   тез сынғыш қабықша түзеді; атмосфераға төзімді емес; аса жылтырлығымен көзге түседі. Орташа лактар 48 сағ. ішінде кебеді, орташа иілгіштікке ие және аса жылтыр қабатты. Жақсы өңделеді, бірақ, атмосераға төзімділігі төмен. Бүндай лактар жиһазды қаптауға өте тиімді, себебі, сүрек текстурасын жақсы сақтайды. Аталмыш лакпен жабылған сүрек жылтырағанша спиртпен сүрту ыңғайлы. Майлы лактар бөлме ішінде қолданылатын бұйымдарды қаптау үшін пайдаланылады.

Битумды лак дегеніміз ұ шқыш еріткіштегі шайыр мен битумның ертінідісі.Бұндай лак түзетін қабықша қара түсті және өте жылтыркеледі. Бұллаксуға төзімді,алайдаатмосфераға төзімділігітөменболғандықтан, сыртты қаптау жұмыстарында қолданылмайды. Коррозияға аса берік сипатты.Металл жабындарды бояуда пайдаланылады.

Таскөмір лак кейде пек лагінемесе Кузбаслак деп те аталатын сольвентнафтағы таскөмір пек ерітіндісі. Бұл лак алғаш Кузнецк  таскөмір бассейнінде ұсынылып, соған байланысты атауға ие болды. Кузбаслак түзетін қабықша жоғары сапаға ие. Олжоғары ад- гезиялы, суды өткізбейді. Қабықшаның кемшіліктеріне иілгіштігінің төмендігі мен температураның күрт өзгеруіне қарсы тұра алмау қабілетін жатқызуға болады.Таскөмір лак санитарлы-техникалық жабдықтың металл бұйымдарын коррозиядан қорғайтын жақсы қабат саналады. Кемшілігі – жоғары улағыштығы.

жоғары сұранысқа ие.Нитролактар нитроцеллюлозаның шайыр мен пластификаторлар қосылған ұшқыш еріткіштердегі ертініділерінен алынады. Оларды жоғары атмосфераға төзімділік, мөлдірлік, қырнау мен жылтыратуға қабілеттілігі ерекшелейді.Нитролактар емдеу мекемелеріндегі арнайы тағайындамалы қабырғаларды бояу кезінде қолданылады.

Эмальді бояулар құрғақ пигменттерді глифтал, пентафтал және басқа лактармен ұнтату арқылы алынады. Бұдан өзге нитролак негізіндегі нитроэмальді бояулар да қолданылады. Эмальдар қолдануға дайын күйде шығарылады. Қоюланған жағдайда ішіне скипидар немесе уайт-спирт қосылады.Эмальді бояулардың құрамына пигмент есебінде мырышты, титанды және литопонды ақ сырлар, крондар, ультрамарин, күйе, темір сурик және кейбір органикалық пигменттер арластырылады. Эмальді бояулар  машина  мен  механизмдерді,  құрылғылар  мен сыланып майланған сылақ және т.б. қабаттарды бояу үшін пайдаланылады. Майлы лак бетін қаптаған эмаль боялы қабықша ұзақ уақыт ылғалдылықтың әсерінен біртіндеп зақымдала бастайды, сол себепті олар тек қана ішкі жұмыстар үшін жарамды.

Алкидті материалдардың байланыстырғышы ретінде зығыр, тал, соя сияқты өсімдік майларын спиртті және органикалық қышқылдармен, қышқылды ангидридтармен қайнату негізінде алынатын алкид шайыры пайдаланылады. Алкидті шайыр майлар секілді қышқылдану кезінде құрғап кетеді. Алкидті шайырдың майлылығы жоғары болған сайын, лакпен сырлау беті соғұрлым иілгіш келеді. Май түрін дұрыс таңдау арқылы алкидті лактың кебу уақытына, түсіне және жылтырлығына ықпал етуге болады. Алкидті лак негізіндегі лакпен сырлау материалдары майлы бояуларға қарағанда өзінің оңай жағылып және атмосфераға төзімділігінің жоғары болуымен ерекшеленеді. Алкидті материалдар тез кеуіп (20 °С температурада24 сағ. ішінде), құрғау кезінде отырып қалуға, сарғайып кетуге жол бермейді. Алкидті бояулар түрлі ішкі қабаттардың да, сыртқы қабаттардың да (есіктер, терезе жақтаулары, жиһаз, жылыту батареялары) коррозияға, тозуға қарсы қорғаныштық қабат түзуіне ықпал етеді. Алкидті бояулар әдеттегі жуғыш құралдарды пайдалнып жасалатын

сумен тазалау жұмыстарына төзімді. Оларды ас үй мен жуыну бөлмелерінің қабырғалары мен төбелерін бояу кезінде қолданады.

Нитроэмальдібояулар 15... 45 мин ішінде тез кебу қасиетіне ие (майлы бояуларда 24... 48 сағ). Эмаль қабықтары айнадай жылтырлық пен жоғары қаттылыққа ие. Нитроэмальдар температурасы 40 °С аспайтын бөлменің ішкі бояу жұмыстары кезінде де, сыртқы жұмыстар үшін де (нитроглифтальді эмалдар) қолданылады. Нитроэмаль кемшіліктері ретінде олардың тез жанғыштығы мен күн сәулесі әсерінен шытынауға бейімділігін атауға болады.

олданылып келді. Оның құрамық негізі органикалық еріткіштерде (сольвент, ксилол, дихлорэтан, ацетон, бензол және т.б.) ерітілген перхлоровинилді шайырдағы пигменттер суспензиясына ұқсас. Перхлоровинилді шайыр термопластикалы, жанбайды, суға, қышқылға және сілтіге төзімді келеді. Перхлоровинилді бояулар тез кебеді, салыстырмалы түрде бағасы арзан, атмосфераға төзімділігі жоғары. Жағымды қасиеттерімен қатар, олардың құрамына ұшқыш органикалық еріткіш кіргендіктен туындаған кемшіліктері бар.Еріткіш құрамды майлағыштық консистенцияға айналдыру үшін қажет, бірақ оның булануы кезінде адам организміне залал келтіруші заттар бөлінетінін ескеру керек. Аталмыш заттардың көбі жанғыш, сол себепті ұшқық-шайырлы бояуларды қолдану олардың өрт қауіптілік жағдайын тудырады. Перхлоровинилдібояулар бетон мен кірпішке қатысты жоғары адгезиялы болып келеді. Олардың ерекше сипаты – түсінің аса қанық өңді болуында. Перхлоровинилді боялардың кемшілігіне жоғары деформациялылығы есебінен туындайтын шытынауға бейімділік пен шайыр құрамында болатын шектен тыс  хлордың күн сәулесі әсерінен түссіздену кезінде бөліну процесі жатады. Бұл бояуларды жұқалап қана жағу мүмкіндігінен боялатын беттің мұқият тазартылуы талап етілдеді. Бояу түрінің фасадты деп аталу себебі оның сылақ, бетон, тас, кірпіш және ағаш бетін қаптауға сияқты бірыңғай сыртқы жұмыстар үшін қолданылатыны есебінен.

Хлоркаучукты        бояуларды органикалық        ерітінділерде дисперцияланған, хлорланған каучуктан өндіреді. Сондай-ақ олар ұшқыш-шайырлылар түріне жатқызылып, жоғары суға-, химиялық төзімділікке ие болады. Химиялық жабдық пен резервуарлардың металл және бетон қабаттарын коррозиядан қорғау масатында қолданылады.

Олар ұнтақ тәрізді пигменттелген полимерлер түрінде эллектростатикалық алаңда боялатын бетке шаңдату арқылы жағылады.Бұйым беті мен шаңдатылатын ұнтақтың бөліктеріне түрлі атаулы зарядтар тудыруға неізделген бұл технология, кейін ұнтақ қабатын  балқытқанан  кейін (170...250°С температурада) су өткізбейтін, жылу сақтайтын декоративті қабат түзуге мүмкіндік береді. Ұнтақ қабатын түзу технологиясы материалдарды үнемдеуге мүмкіндік береді. Құрғақ бояулар 93.97% қолданылады.

Өнімдердің үдемелі сұрыптамасында экологиялық қауіпсіздіктің жоғары талаптарына жауап беруімен жетекші орын алатын сумен сұйылтылатын бояу түрлері. Олардың құрамында органикалық ерітінділер жоқ. Сол себепті, атмосфераға зиян заттарды шығармайды, әрі жұмыскерлерге де қауіпсіз. Оларды қолдану жұмысты өртке қауіпсіз етеді, ал түзілген қабықша бу өткізгіш келеді, яғни қабырғалар «дем алып» тұрады. Құрылыс нарығында сумен сұйылтылатын бояуларға деген сұраныс 70.80% құрайды. Құрамындағы байланыстырғыш заттың типіне сай соңғы ұрпақтың сумен сұйылтылатын бояулары бірнеше класқа жіктеледі:

Бояйтын заттық құрамды алу үшін су мен полимерден басқа пигменттер, эмульгаторлар және бояу қасиетін жақсартатын стабилизатор сияқты заттар қолданылады. Соның ішінде поливинилацетты (ПВА эмульсиясы негізінде), стиролбутодиенді (латекс негізді), полиме- тилметакрилатты (акрилді) сулы эмульсиялы бояулар аса танымал.Олар әбден ұнтақталған сұйық паста күйінде шығарылып, жұмыс үстінде

сумен        еріте        отырып        майлауға        қажетті        қоймалжың        күйге түсіріледі. Сулы эмульсиялы бояулардың улағыштық әсері жоқ, сумен сұйылту арқылы қажетті күйге оңай түсіріледі, тез кебеді; олармен бетон, тас, ағаш беттерді бояуға болады. Әсіресе, оларды кеуекті, сылақ үстінен, ағаш-жоңқалы плиталар бетіне жаққан жақсы әсерге тудырады.Жағылған бояу қабаттының сулы бөлігінің жартысын материал сіңіріп алса, қалғаны буланып тарап кетеді. Соның нәтижесінде берік қабықша түзіліп, бетінің ұсақ кеуектілігінің арқасында жоғары ауа-, бу өткізгіштікке ие болады.Соңғы қасиеті азаматтық ғимараттар интерьері үшін аса бағалы. Себебі, бөлме ішіндегі микроклиматты жақсартуға әсер етеді: қабырғалар «дем алады», өз бойынан сулы буды өткізеді.Сулы эмульсиялы бояулар жұмсақ пастель өңді біртекті тегіс қабат түзеді. Құрамындағы органикалық бояғыштар әсерінен түрлі түске боялуы мүмкін. Поливинилацетат эмульсиясы негізінде дайындалған сулыэмульсиялы бояулараса суға төзімділкпен ерекшеленбейді. Сол себепті, салыстырмалы ауа ылғалдылығы 60 %-дан төмен болатын ғимараттың ішіндегі бөллмелерді бояу үшін қолданылады. Су қосылған барлық бояу түрлерін жағымды температурада (+5 °С-дан жоғары) сақтау керек. Сумен ерітілген бояуларың басты артықшылығы

Көп қолданылатын сулы эмульсиялы бояуларға ВА-17 пластификатор қосылған поливинилацетат типті бояу мен латекс негізді КЧ-112 стиролбутадиенді бояуды жатқызамыз. Акрилді және стиролбутадиенді эмульсиялы бояулар туға төзімді және фасад үшін де, бөлме ішін өңдеу кезінде де бірдей қолдануға ұсынылады. Олармен қапталған бояуды сабынды сумен жууға бола береді.

Силиконды бояулар құрамындағы байланыстырушылық қызметті эмульгирленген силиконды шайырлар атқарады. Бойына акрилді және силикатты бояулардың барлық маңызды қасиеттерін жиған бұл бояулар заманымыздың соңғы үлгілі бояулары қатарына жатады. Алдымен бұл силиконды бояуларда да, силикатты бояуларда да бірдей деңгейде көрініс беретін бу өткізгіштік қасиетке қатысты. Силикатты бояулармен салыстырғанда бұлардың бетінде жаңбыр суы тисе де, суланбай тамшы күйінде қалатын ылғалданбайтын қабат түзіледі. Силиконды бояу түзетін қабықша түптөсемге ешқандай беттік жүктемелер түсірмейді. Бұл әсіресе сыланған беттерді бояу кезінде

маңызды саналды.Акрилді полимерлермен салыстырғанда, силиконды шайырлар жоғары температура жағдайында жұмсаруға бейім емес. Осы жайт жоғары сужұқтырмаушылық қасиетпен байланыса келе, силиконды бояумен сырланған беттің мүлдем ластанбауына әкеледі. Силиконды бояулар минералды беттердің барлығына дерлік жарай береді. Олар минералды бояулармен де, латексті акрилді сырлармен де жақсы үйлесімділікке ие. Силиконды бояулар жоғары иілгіш келеді. Олар негіздің 2 мм- ге дейінгі жарықтарын тегістеп, түзеп жібере алады. Силиконды бояулардың акрилді бояулардын басты айырмашылығы олардың сілтіге төземділігінің жоғарылығында.Егер акрилді бояуларды сілті қабатты беттерге 30 күннен соң ғана жағуға болатын боса, силиконды құрам үшін бұл 48 сағ. кейін орынала беруіне болады. Силиконды шайырлардың акрилді сополимерлермен жақсы араласқыштығы көпке мәлім. Сол себепті, силиконды шайырды көбінде қасиеттерін жақсарту мақсатында акрилді латексті бояуларға қосып жатады. Бірақ, таза силиконды шайыр негізді бояулардың тұтынушылық ерекшелігі ең жоғары екені сөзсіз. Қазіргі уақытта силиконды бояумен боялатын қабаттар ең жоғарғы декоративтік және эксплутациялық қасиеттерге ие. Олардың қолданысын тежейтін жалғыз ғана кемшілігі бағасының қымбаттылығында.

Силикатты бояу құрамына тиісті мөлшерде келесі материалдар кіреді: бор, ұнтақталған құм, тальк, мырышты ақ сыр, пигмент, калийлі сұйық шыны. Силикатты бояулар көп беттермен жақсы тұтқырласады. Кез келген атмосфералық құбылыстарға төзімді берік физика-химиялық байланыстар түзеді. Силиккатты бояулар түзген қабаттар жақсы ауа-, және бу өткізгіш болып келеді. Осы себепті, олардың қызмет ету уақыты 20 жылға дейін созылуы мүмкін. Алайда, олардың атмосфералық ылғалдан қорғай алу қабілеті сулы эмульсияларға қарағанда төмендеу. Силикатты бояулар бетонды, сылақты және кірпішті бояу кезінде, сондай-ақ, бұрын әкті, цементті немесе силикатты бояумен сырланған бетті бояу үшін пайдаланылады. Акрилдің немесе акрилді бояудың бұрынғы қабатын толықтай тазартып алу қажет. Себебі,  ол материалдар сұйық шыны мен беттің тұтқырласуына кедергі тудыруы мүмкін.

Силикатты бояулар фасадты бояп, ішкі сылақ жұмыстары және ағаш конструкцияларды өрттен сақтау мақсатында да қолданылады. Ресей нарығында сумен сұйылтылатын бояулардың отандық және шетелдік өндірушілері ұсыныллған: TІKKURІLA, SADOLІN,

әк сүті мен сілтітөзгіш пигменттерден құралады. Сырлау бетінің беріктігіне әкті карбондау нәтижесінде қол жеткізуге болады.Бұл процесс ылғалдылықты қажет ететіндіктен, бояу жұмыстарын да ыстық емес ылғалды негізге жүргізген дұрыс болады. Бояма жоғары механикалық берікке және суға төзімділікке (монша, душқа түсетін бөлме, кір жуатын орындарды сырлау кезінде) ие болуы қажет жағдайда үлпіл әкпен қатар гидравликалық әк те қолданылады. Бояудың сапасын жақсарту үшін әктің сөндіріліп жатан кезінде (температурасының сәл көтерілген уақытында) кендірдің немесе өсімдік майының (әк қайнамасы массасының 5... 10%) аз көлемін қосу қажет.Түзілген суда ерімейтін әк сабыны боялған қабатты берігірек және суға төзімді етеді.Ыстық күндері бояу кезінде қайнатылған тұзды қосу қажет. Қайналтылған тұз ылғал тартқыш болғандықтан, әктің қатуына қажетті ылғалмен қамтамасыз етеді. Әк бояуының құрамында шашамен мынадай заттар кездеседі: қайнатқыш — 1,2.1,5 салмақтық үлесі, қайнатылған тұз — 0,05.0,1 салмақтық үлесі (сонша кендір майы көлемі), пигмент — 0,3.0,5 салмақтық үлесі. Әкті бояулар аса арзан; бөлме ішін, төбені және фасадты бояу үшін қолданылады. Бояуды келесідей дайындайды: әк тастарын судың аз көлемімен сұйылтып, үстіне қайнатылған тұзды салып араластыру кезінде қажетті пигментті қосады. Кейін судың қалған көлемін құйып жақсылап араластырады. Қолданар алдында бояу затын ұсақ көзді електен өткізіп алу қажет. Бояма бетті тегістеу үшін әк (1  салмақтық  үлесі),  кірсабын  (0,1 салмақтық үлесі) және табиғи кендір (0,015 салмақты үлесі) қосындысынан дайындалған қоспа пайдаланылады. Қоспаны беттің сіңіру қабілеті біртекті болатындай етіп орналастыру қажет. Әкті бояулармен қатар  пигментелген  цемент  және  түрлі- түсті клинкер цемент негізінде дайындалатын

Бұндай сырлау тәсілі бастапқы шикізаттық қоспаға металл оксидтерін (0,1... 1 % жуық) қосу

нәтижесінде дайындалатын түсті клинкерді бояудың ерекше технологиясыболып есептеледі. Клинкердің түсі күйдіру процесі кезінде өзгеріп отырады. Портландцементті клинкерді қарқынды бояу үшін хром, марганец, кобальт және никель қышқылдары қолданылады. Бұл бояулар зауыт өндірісінде жасалады. Жұмыс орнында оларды сумен сұйлтады және олар 4 сағатқа дейін өз қалпын бұзбай сақтайды. Бояу ылғал бетке екі қабат жағу арқылы жүргізіледі.Тегіс бетті толық бояп қаптау үшін құрғақ бояудың

200.250 г/м

көлемі жұмасалса, ұяшықты бетонды не рельефті өңделген бетті бояу үшін бұл шама айтарлықтай жоғарылайды: вермикулит-толтырғышпен және «шуба асты» немесе «шагрень» фактурамен. Сулы цементті бояулар бетон, кірпіш, сылық сияқты кеуекті беттерді сырттай бояу үшін және темірбетон панелдерді зауыттық өңдеу кезінде қолданылады; ағаш конструкцияларды, сондай-ақ, кеуектілігі аз (5 %-дан төмен) металл, шыны, тығыз бетон сияқты материалдарды бояу тиімсіз деп танылады. Сонымен қатар, цементтен, полимер мен судан, я болмаса органикалық еріткіштен алынатын құрам пайдаланылады.Бұндай бояулар

полимерцементті деп аталып құйма еден өндірісінде, сылақ қаптамалар мен бетонды беттерді қаптауда кеңінен қолданылады.

Біздің елімізде лакпен сырлау материалдарын белгілеудің қалыптасқан ортақ жүйесі бар. Оған сәйкес материалдың қасиеті, тағайындамасы, эксплуатациялау шарттары көрсетілген. Әрбір лакпен сырлау материалы әріптер мен сандардан тұратын арнайы аталыммен белгіленеді. Лактарды белгілеу төрт, ал пигменттелген материалдарды белгілеу бес топқа бөлініп қарастырылған.

анықтай келе, келесідей сөздермен белгіленеді: лак, бояу, эмаль, бетті тегістеу, сылау.

, қысқа әрі нұсқа екі әріппен белгіленеді. Мысалы: ГФ — глифталды; КО — кремнийорганикалық; ЭП — эпоксидті; Пф

Т ө р т і н ш і т о п қ абір, екі не үш санмен белгіленетін лакпен сырлау материалын жасап шығару кезінде тағайындалған

Б е с і н ш і т о п (пигменттелген материалов үшін) лакпен сырлау материалының (эмалдар, бояулар, бетті тегістеу, майлау заттары) толық атау арқылы

Еріткіштер

Сұйылтқыштар қабықша түзгіз негізді жоймайды, тек бояулардың тұтқырлық қасиетін төмендету мақсатында қолданылады. Сұылтқыш ретінде кендір майы және түрлі эмульсиялар пайдаланылады.Оларды ескі қабаттарды ластанудан тазарту үшін, боялмаған беттегі малағыш заттың қалдықтарын жою үшін, құрал-сайманды (қылқаламды, шаптельді) жуу үшін пайдалану тәжірибеде көп кездеседі. Тым қоюланып қалған төсеме боялар, лактар мен сырларды алдымен еріткішпен сұйылтады. Біраз ұстағаннан кейін бояуды қажетті консистенцияға дейін ерітіп сұйылтады.Олардың лакпен сырлау материал құрамындағы көлемі 5 %-дан асып кетпеуі керек.

Пластификаттар боялған беттің майысқақтық пен иілгіштік қасиетін арттырып, жабысқақтығын төмендету үшін лактың, бояу мен

шайырдың құрамына арнайы қосылатын зат. Әдетте, қабықша түзгіш заттың массасына сәйкес оны 20...50% көлемінде қосып жатады.Фосфор қышқылының ауыр эфирі немесе үпілмәлік майы (майкене дәнегін өңдеу арқылы алынатын өсімдік өнімі) басқаларға қарағанда жиі қолданыста.

Сиккативтер деп майлы бояғыштардың, кендірдің қатуын тездететін материалдарды айтамыз.Оларды 5... 8% көлемінде ғана қосуға болады, сиккативтің артық қосындысы тез арада кепкенмен, қабықшаның сынғыштығын жоғарылатады.

Қатырғыштар

Шайғыштар

2.2.

ТҮЗҚАҒАЗДАР: ЖІКТЕЛІМІ, ТҮРЛЕРІ, ҚОЛДАНЫС АЯСЫ. ТҮСҚАҒАЗДАРҒА АРНАЛҒАН ЖЕЛІМДЕР

Түсқағаздар

Түсқағаздың бірнеше түрі жасалады: қағаз, винильді, қағаздан жасалған тоқыма, мата емес композициялы материал негізіндегі түзқағаздар (флезилин).

Сыртқы бетінің ерекшелігіне байланысты қағаз және винильді түсқағаздар екі типті болады: тегіс және рельефті Беткі        қабатын        өңдеуге        байланысты        қағаз        және        винильді түсқағаздардың мынадай түрлері дайындалады: Қаптаған түсқағаздардың беткі бөлігінің өшірілуіне байланысты олардың келесідей маркалары жасалады: В-0 — жапсырған кезде суға төзімді түрі. Құрғақ бөлмелерде қолдануға арналған. Жекелеген ластанған бөліктерін ғана құрғақ шүберекпен сүртуге болады немесе шөткесі түсқағазға тимейтіндей етіп шаңсорғышпен тазалауға болады;

В-1 — қолдану кезінде суға төзімді; М-1 — жуу кезінде зақымдалмайтын берік (жуылатын), яғни, жеңіл ластанған бөліктерін ылғалды ысқышпен немесе жұмсақ шүберекпен ешқандай жуғыш құралдарды пайдаланбай ысып сүртуге болатын түрі; М-2 — жуғыш заттар қосылған сумен мұқият жуып сүртуге болатын, жууға аса берік түрі;

М-3 — ысқылауға болатын берік түрі; С — құрғақтай сүртуге берік түрі.

Қағаздан жасалған түсқағаздар. Ең көп сұранысқа ие түрі қағазды түсқағаздар болып есептеледі.Бұлолардың бағасыныңарзандығымен жәнеқолдану кезіндегі жеңіл технологиясымен түсіндіріледі.Сондай- ақ, олар экологиялық таза, қабырғалардың «дем алуына» мүмкіндік береді және ластану деңгейі мен ылғалдылығы төмен кез келген бөлменің ішін әрлеуге пайдалануға болады.Қағаз түсқағаздардың кемшілігі олардың беріктігінің төмендігінде. Жапсыру кезінде кеткен қателіктерді түзету кезінде тиімсіз және жуғыш заттармен өңделуі қажет ылғалды бөмелерді аталмыш түсқағазбен қаптау мүмкін емес. Қағаздан жасалған түсқағаздардың қолану аясын кеңейту мақсатында олардың кейбір түрін арнайы заттармен өңдеу арқылы олардың ылғалға-,

тозуға төзімділігін жақсарту тәжірибеде қолданылып келеді.

Қағазды түсқағаздар түрлі ерекшеліктермен бедерленген (рельефті суретпен), бір қабатты немесе көпқабатты тегістелген күйде шығарылады. Бірқабат түсқағаздарды көбінде «симплекс» (

Соңғы уақытта үш қабатты түсқағаздар өндірісі жақсаруда. Бұндай түсқағаздардың төменгі үшінші қабатының бедерінің ұсақтығының арқасында қабырғамен жанасып жабысу кезінде

қиындық туғызбайды. Бұл түрдің басты артықшылығы уақыт өте алынып тасталған кезде, үшінші қабаты қабырға бетін қаптап келесі жапсырылатын түсқағаз үшін дайын негіз қызметін атқара алады.

Винильді түсқағаздар.

Винильді түсқағаздар екі қабаттан тұрады: негізі қағаздан (матадан) жасалған бетті поливинильмен қаптап, үстінен қажетті суретті не бедерді орнатуға болады. Көпіршіктелген түсқағаздардың жоғарғы винильді беті термиялық өңдеудің әсерінен тығыздау құрымлымға өзгеріп, қабырға бетіндегі кедір-бұдырды тегіс жауып тұра алады. Винильді түсқағаздардың тағы бір түрі винильдің жоғарғы қабатын жібек жіппен өңдеп жасағандықтан

жібекграфикалық деп аталады. Көбінде бұндай түсқағаздар қою түске боялған, тегіс әрі рельефті болып келеді. Эту группу материалов объединяют повышенная декоратив- ность, стойкость к световому воздействию. Материалдардың бұл тобы әсіре бедерлілігімен, жарық әсеріне беріктігімен ерекшеленеді. Түсқағаздардың берік, иілгіш және су өткізбейтіндігі оларды жуғыш заттарды пайдаланып ылғалды  тазарту  жұмыстарын  жүргізіп тұруды қажет ететін бөлме ішін қаптауға мүмкіндік береді. Олар ас бөлмелерді, жуынатын бөлмелерді, кіреберіс жерлерді және холдарды безендіріп қаптау үшін кең қолданылады. Ылғалға төзімді винильді қабаттан  тұратын  тұсқағаздың  бұл  түрі қалыңдығының арқасында артық ылғалды өткізбей ұстап тұра алуымен ерекшеленеді. Олардың сызықтық ұзару коэфицентінің мәні жоғары болғандықтан, желім жаққанда қатты созылып, кепкенде қайта жиырылып қалуы ытимал. Сол себепті, кенептерінің арасындағы тігіс сөгіліп кету қаупі бар. Температура мен ылғалдылық шамаларының күрт өзгеруі винильді түсқағаздарға жағымсыз әсер етеді.

бұл   –   целлюлозалы және тоқыма талшықтар мен полимерлі байланыстырғыштан жасалған матаға жатпайтын материал. Бүл материал өлшемдерінің тұрақтылығымен ерекшеленеді. Яғни, суландру кезінде  шектен  тыс созылып, кепкен кезінде бастапқыдан отырып қалу қаупі жоқ. Сондықтан флизелинді түрлі түсқағаздардың қағаз негіздерінің орынан балама ретінде, сонымен бірге тек қана флизелинді түсқағаздар өнеркәсібінде пайдаланады. Флизелинді түсқағаз жасау үшін қолдану оның эксплуатациялық қолдану аясымен қатар, декоративтік мүмкіндіктерін де аша түсті. Суреттер көлемді бола түсуімен, жарық түсқағаз бетінде өрілген талшықтардың ретсіз айқаспаларында сына келіп, оны ішкі жағынан жарық шашып тұрғандай әсер туғызуымен «қабырға тереңдігі»

эффектіне қол жеткізілді. Түсқағаздар үшін көп қабатты флизелин қолданылатын болса, жоғарғы (декоративті) қабаты қатпаршақтанып түрлі визуалды әсер туғыза алады.Кебу кезінде отырып қалмайтын артықшылығымен қоса флизелинді негізді түсқағаз қағазға қарағанда оңай жапсырылатынымен, аса берік болуымен де ерекшеленеді. Желім қабырғаға жағылады да, кенеп оған құрғақ күйінде жапсырылып қажетті өлшемге дейін мұқият орнатып алуға мүмкіндік береді.Жаспсыру кезінде флизелинді түсқағаздар еш уақытта деформацияланбайды. Кейін қабатты жаңалау кезінде түсқағаздың жоғарғы беті оңай (жұмсарутусыз) алынып, ал қабырғада қалған флизелинді негізі қабырғаның бетін тегістеп, фактурасын берік ете түседі. Флизелинді негіздегі түсқағаздарды кез келген сылақтың, кеуекті бетонның, гипскартонның, қағаздың, ағаштың, ДСП панельдің үстінен желімдей беру болады. Түсқғаздың маталы негізі мөлдір болғандықтан, жапсыру кезінде қабырға бетінің таңдалған түсқағазбен түстес, тегіс болуына баса назар аударған жөн.Сондай-ақ, қазірде боялған бетпен түстес арнайы флизелинді түсқағаздар да шығарады.

Тоқыма түсқағаздар.

Тоқыма түсқағаздар табиғи матамен немесе табиғи я аралас талшықты жіппен ламинатталған қағаз кенепті материал болып келеді. Олардың өндіріс технологиясы бірнеше процестерден тұрады. Алдымен тоқыма кенеп дайындалады.Ол үшін табиғи (зығыр, мақта) не аралас талшықтан тұратын түрлі иірімжіптер немесе жіптер қолданылады. Жіпті кенеп қалыңдығы мен төсеме тығыздығына байланысты бірнеше дана жіптерден құралуы мүмкін. 10 см қағаз кенеп еніне 25-тен 150-ге данаға дейін жіп қажет болады. Түзқағаз кенебін дайындау үшін қағаз негізіне желімді орналастырып оны жіпті кенеппен нығыздап басу керек. Одан кейін инфрақызыл сәулелермен кептіру жүргізіледі. Кептіру процесінің нәтижесінде 1 000 м ұзындықта түпкілікті қолдануға дайын түсқағаз оралымы дайын болады; соңғы кезеңінде түсқағазды кесу және орап-қаптау әрекеті жүреді. Бұл кезеңде үлкен оралым стандартты оралымдарға (10,05 м ұзындықтағы) немесе тапсырыс берушінің қалауына сай ұзындықтағы оралымдарға бөлініп кесіледі. Бұндай түсқағаздар әр түрлі ендікпен шығарылады — 53-тен 80 см-ге дейін. Тоқыма түсқағаздар жоғары жылуоқшаулағыштыққа, шуылжұтқыштық және жарыққа төзгіштік қасиеттерге ие. Олар жануы қиын материалдар қатарына жатқызылады, ал құрамында зығыр талшықтары бар материалдар бактерицдті қасиетке ие. Қазіргі таңда бұндай түсқағаздар мақтадан жасалған, визкозалық және

зығыр жіптерінен және табиғи әрі жасанды талшықты жіптерден тоқылып дайындалады.

Бұндай қағазды кенептің өндірісі процесінде бетіне алдымен сурет салынып, содан кейін барып масаты түкпен жабылады. Нәтижеснде жұмсақ барқытты қабат түзіледі. Тоқыма түсқағаздар офистың, тұрғын үй және әкімшілік ғимараттардың қабырғаларын және төбелеріне қарапайым тәсілмен жапсыруға арналған материалдар. Олар суреті бойынша келтіріп өлшеуді қажет етпейді. Кенептің өзіндік текструрасы сызықтардың білінбей, біртекті мата тектес қабат түзе отырып жапсырылуын қамтамасыз етеді.

Линкруст.

Түсқағаздың қымбат түрлерінің бірі линкруст (2.3 сурет). Қағаз негізді болып келетін бұл түсқағаздың жоғарғы беті қарапайым түсқағаздарға қарағанда лоноксинді, хлорвинилді және басқа мастик пен ағаш ұнтағы қоспасынан жасалған массамен жұқалап қапталуымен ерекшеленеді. Түзілген иілгіш масса түрлі өрнектер мен ою түрлерін таңбалауға мүмкіндік береді. Сондай-ақ, бұл түсқағаздар ұзақ қызмет етеді, майлы бояулармен жеңіл боялады, басқа түсқағаздарға қарағанда қабырға бетінің тазалығын жақсы сақтап түруға көмектеседі.

Линкурсты негізінен қоғамдық ғимараттар (көбінде әкімшілік мақсаттағы) мен көлік түрлерінің (вагонар, каюталар) ішкі өңдеулік жұмыстары үшін қолданады. Сұйық бояулар. Соңғы уақытта «сұйық түсқағаздар» деген сауда таңбасын иеленген қаптама материалдар үлкен сұранысқа ие болуда (2.4 сурет). Бұндай материал тігісі жоқ тегіс және рельефті қабаттар түзуге мүмкіндік береді. Қаптама құрамында мақта, целлюлоза, тоқыма талшықтары кездесуі мүмкін. Сұйық түсқағаздар сулы эмульсиямен сұйылтылып қабырға бетіне қатпар жазғышпен, валикпен немесе сырлағыш пультпен жағылады. Сұйық түсқағаз бетіненен арнайы бояулармен ғана сырлауға болады. Бүл түсқағаз түрін аса қатпарлығы (саңылау, жарықтар) жоқ бетонды, гипскартондарға оңай орналастыруға болатындығы материалдың басты артықшылығы болып есептеледі. Қаптама нысанға ұнтақ немесе сұйық күйде жеткізіледі. Шыны түсқағаздар. Біраз уақыт бұрын Ресей нарығында қабырға беттерін өңдеуге арналған салыстырмалы түрде жаңа материал – шыны талшықты түсқағаздар шығарыла бастады. Ал шет елдерде бұл материал түрі 50 жылдан бері тұрақты қолданылып келеді.

Материалдың негізін 1 200 °С температурада фильерден платиналы «қайықпен» тартылып алынатын арнайы шыныдан жасалатын талшықтар құрайды. Содан кейін оларды өрімжіпке тізіп тоқиды. Нәтижесінде түрлі суреттер бедерленген маталы кенеп дайындалады (2.5 сурет).

Шынытүсқағазөндірісіндеқұм,кальциленгенсода,әк,долмитсияқты шикізат түрлері қолданылады. Осылайша микроорганизмдер үшін оңтайлы қоректік орта болатын органикалық қоспалар қосылмайды. Шыны тоқ өткізбейтін қасиетке ие болғандықтан, материал құрамында тоқ зарядтары жинақталмайды. Сондай-ақ, шыны түсқағаз өзінің өрткеқауіпсіздігімен, бу өткізгіштігімен, суды өткізбейтіндігімен және сілті мен қышқылға төзімділігімен ерекшеленеді. Әдетте шыны түсқағаз 1 м ендік өлшемді оралымдармен шығарылады. Оралым алаңы 50 м

дейін. Шыны талшықты түсқағаздың химиялық құрамы онымен табиғаты жағынан  әр  түрлі беттерді қаптауға мүмкіндік береді. Түсқағазды шаң мен басқа ластану түрлерінен тазартылған кірпіштің, гипскартонның, бетонның, ДСП (ДВП) үстінен, ағаш және металл негізді беттердің үстінен жапсыруға болады. Құрылысшылар үшін шыны түсқағаздың қабырға бетіндегі саңлау, жарық, рустты, панеларалық тігісті жасырып, одан кейінгі өңдеу жұмыстарына қажетті тегіс, мүлтіксіз бетті түзе алуы оның бойынағы басты қасиеті болып еспетеледі. Бүл түсқағаз тұрғын үйлерде, офистарда, қонақ үйлерде, емхана мекемелерінде кеңінен қолданылады.

Тығынды түсқағаздар.

Қабырғаға арналған тығынды түсқағаздардың үш түрі кездеседі: беттер, кенепте, түсқағаздар. Қабырғаға арналған тығынды беттер бір немесе екі қабаттан тұрады. Екі қабатты түсқағаздар келесі технологиямен жасалады:түбін

бояп алған соң, үстіне таза тығыннан жасалған буатпен тығыздайды (2.6 сурет). Беттің алдыңғы жағын үш түрлі тәсілмен өңдейді: тегістеу, лакпен тағы жағып өту, балауыздау.Балауызбен қапталған материал ылғал өткізбейтін қасиетке ие болады. Сол себепті бұндай түсқағаздармен жуынатын және ас бөлмелерді жапсырып қаптайды.Егер балауыз болмаған жағдайда, лакпен өңделген бұйымдарды да ылғалдылығы жоғары бөлмелерде қолдануға болады. Қабырғаға арналған тығынды кенептер өндірісінде тығыздылып салынған тығын ұнтақтары үстінен декоративті буатпен қаптап өтеді.Декоративті тығынды кенептер бір түсті немесе түрлі түсті болуы мүмкін.

Олардың тығыздығы 170... 210 кг/м

Негізі жоқ түсқағаздар – декоративті элементтері бар тығыздалған тығын. Қабат қалыңдығы 2 мм. Қағаз негізді бұл түсқағаздар табиғи материалдан жасалады. Қағаз кенепке тығынды буат суретті қатпарлармен жұқа қабатталып орналас- тыырылады. Бұдан түзілген қабат бірқатар артықшылықтарға ие. Қағаз негізді тығынды түсқағаздар экологиялық таза, электрленбейді және шаң- тозаң жинамайды. Тығынды түсқағаздар түрлі түсті болып келеді. Ағаш буат негізді түсқағаздар. Арнайы қалың қағазға орналастырылған сүректің құнарлы түрінен (0,1 мм қалыңдықта) жасалған буат ені 50.70 см болатын кенеп күйінде немесе 50.70 см өлшемді беттер түрінде сатылады Металл түсқағаздар. Металл түсқағазды қағаз негізді жұқалтырдың жұқа қабатымен қаптап, үстінен арнайы өрнекпен немесе суретпен бедерлеу арқылы дайындалады (2.7 сурет). Бұндай түсқағаздың «металл» қабаты тозуға төзімділігі жоғары әрі жақсы жуылады. Металл түсқағаздарды желімдеу үшін арнайы дисперсионды желім қажет.

Түсқағаздардың ерекшеліктері мен желімдеу кезінде ескеруге тиісті жайттарды заттаңбасында көрсетілген шартты белгілерден тануға болады (2.1 кесте).

Кесте 2.1. Түсқағаздардағы шартты белгілер

Қолдану барысында суға төзімді (жапсыру кезінде қырғышпен        сүртуге болады)

Суретті        жақындатудың қажеті жоқ

Ылғалды        тазартуларға төзімді

Сурет        тіке,        көлденең орналасқан

Ылғалды тазартуларға аса төзімді (жуғыш заттарды қолданып жууға болады)

Араласқан сурет, қиғаш орналасқан

Механикалық ықпал етуге төзімді (жуғыш заттар мен шөткені қолдана отырып жуылады)

Сурет        анықталмаған (қарама қарсы жапсыру)

Механикалық ықпалға аса төзімді

Желім        түсқағазға жағылады

Жарыққа        төзімділігі орташа

Желім қабырға бетіне жағылады

Салыстырмалы        жарықа төзімділік

Алдын        ала        жағылған желімді қабаты бар

Жарыққа төзімділігі жақсы

Алдын ала жұмсартып алып алынатын қабатпен

Жарыққа        төзімділігі жоғары

Қалдықсыз        оңай алынатын қабатпен

Жарыққа төзімділігі өте жақсы

Бір қабаттап алынады. Түсқағаздың төменгі қабаты        қабырғада қалады

Думбляждалған        жоғарғы өрнектелген қабаты бар

Соққыға тұрақты төзімді

Үсті-үстіне жапсырылады, екі қима жасалады

Түсқағазға арналған желімдерді түссіздік, қажетті адгезиялық, тез жабысу сияқты технологиялық қасиеттерге ие ұн, крахмал, ағаш желімдейтін желім, синтетикалық шайыр, латекс, каучук және басқа да желімдегіш материалдар негізінде жасайды. Қабырғалар мен төбелерді жапсырмалаудың сапалы болуы таңдалып алынған желімдегіш құралдар мен оларды дайындау технологиясы ретті іске асқанда мүмкін болады.

Желімдегіш заттар келесі талаптарға жауап беруге тиісті:

Аталған талаптарға жауап беретін желімдегіш құралдар өндірушілерге тікелей ұсынылып, түсқағаздармен жиынтықта жеткізіледі. Түсқағаз желімдер қолдануға дайын субстанциялар және ұнтақ құрамды «жартылай фабрикат» түріне ажыратылады. Дайын желімдер жұмысы ауыр түсқағаздар үшін арнайы дисперсиялы күйде шығарылады. Бұндай желімдер қабырға бетіне нығыздағыш валикпен не тісті қалақ көмегімен жағылады. Құрғақ желімді ерітінділер өндірушілер қаптамада көрсеткен сәйкестікте су қосылып сұйлтылып дайындалады. Ұнтақ әбден біртекті күйге түскенінше араластырылады да, желімдегіш заттардың көтерілгенінше тұруы қажет. Кейін оны түсқағазға және қабырға бетіне қылқаламмен жағып орналастырады. Әдетте, түсқағаз шығарушы фирма өнімдерінің қаптамасында түсқағаз түріне сәйкес келетін желім өнімдерінің тізімін қоса көрсетеді. Олар түсқағаз типіне байланысты болады.

Ресейдегі желімдегіш заттардың аса танымал сауда маркалары деп Quelіd, «Момент» жәнеMetylan желім өнімдерін атауға болады. Сондай-ақ, немістің Pufasи және француздың Kleo (әртүрлі тағайындамасы бар желімдердің төрт түрі) компаниялары шығаратын өнімдер де жоғары баға алуда. Барлық желімнің құрамында зең басып кетуден қорғайтын бактерицидті-фунгицидті қоспа бар. Винил өткізбейтін ылғадылық пен адгезиялығын жоғарылату мақсатында винильді түсқағаздарға арналған Henkelи Pufas фирмасының желімдерінің құрамына метилцеллюлоза заты қосылған. Сондай-ақ, қазіргі таңда түсқағаздарға арналған заманауи желімдерді сумен араластырғанда қызғылт түске боялады. Бұл онымен жұмыс жасауда жеңілдік тудырады (желім жағылмаған бөліктер анық көрініп тұрады). Ал қайта қатқан кезде түссіз күйге өтіп кетеді. Соңғы уақытта қабырғаларды бедерлеу үшін флизелинді және структуралық түсқағаздар қолданыста болып тұр. Сәйкесінше кейбір өндірушілер түсқағаздардың бұл түрлеріне арнайы маркалы желімдер өндіре бастады: Quelydpapіerіntіsse, Pufasvlіesи Extra (Cleo). Осы фирмалар кенеп аралық түйістерді жөндеу үшін — Pufasnaht-kleberи Quelydcolle- raccord желімдерін, алHenkelкомпаниясы —Naht желімін шығаруда. Түсқағаз желімін дайын күйінде де, құрғақ күйінде де ауа температурасы 50 °С жоғары емес бөлмелерде қолдана беруге болады. Алайда, ескерілетін біраз жайттар аннотацияда көрсетілген. Дайын желімдерді пайдалану кезінде оның нұсқамасында көрсетілген барлық кеңестерге құлақ асу керек. Кейбір түрлерін майлы бояумен сырланған беттердің үсітен түсқағазды желімдеп қаптау үшін қолдануға болмайды. Бұл жағдайда майлы бояуды толықтай тазартып немесе желім түрін ауыстыру керек. Өңдеу материалдарының түріне сәйкес келетін желімді таңдау қажет. Түсқағаздың қалыңдығына байланысты әртүрлі желімдегіш қолданылады: түсқағаз қалың болған сайын желім де соншалық берік болуы керек. Дайын желім болмаған жағдайда, оны қолдан дайындап алуға болады. Қағаздан жасалған түсқағазды желімдеу үшін

ұн мен крахмалдан тұратынклейстер дайындауға болады. Ол үшін жақсы жабысқақтық қасиетке ие қарабидай не бидай ұнын, сұлы немесе ұн тозаңын пайдаланады. Онымен бірге картоп немесе жүгері крахмалы керек. Алдымен ұн мен крахмалды ұсақ көзді електен өткізіп алады. Қамыр дайындап, онда жақсы желімделу үшін ағаш желімін (900 г суға 100 г желімді қосып қайнатып, кейін сүзіп алу керек) қосып араластырады. Желімдегіш қамырды міндетті түрде сүзгіден өткізу керек. Себебі оның ұйып қалған кесектері түсқағаз астында алып қойса, беткі жағында

ойқы-шойқы болып білініп тұруы мүмкін. Желімді клейстер қамырын дайындау үшін ұн мен крахмалды жылы суда илеп алып, үстіне араластырырып тұрып қайнаған су қосу қажет. Алынған массаны араластыруды жалғастыра отыра қайнату қажет. Енді клейстерге желім қоспасын қосып, жақсылап араластырып ұсақ електен сұзу керек.Зең ауруының белең алмауы үшін клейстерге ашудас ерітіндісін (желімнің 10 литріне 50 г ) немесе карболаныі әлсіз қышқылын (желімнің 10 литріне 25 г ) қосу керек. Қоймалжың құрамды желімді қамыр дайындалған уақыттан бір тәулік ішінде қолдануға жарамды. Кез келген желімдегіш құралдың шығымы оны жағатын түсқағаздың қалыңдығына, бетінің тегістігіне байланысты өлшенеді. Кей түсқағаздар желімді екі қабаттап жағуды талап етеді.

КМЦ(карбоксиметилцеллюлозалы)желімінегізіндегіклейстерлер

Қағаздан жасалған түсқағаздарды жапсыру үшін келесі желім түрлері пайдаланылады, массасы % бойынша:

қалған түйір кесектерсіз біртекті құрамды болуы керек.

Мата негізді синтетикалық түсқағаздарды немесе линкурсты жапсыру үшін «Бустилат» сулы латекс желім немесе поливинилацетатты желім қолданылады.

Дивинилстиролды түрінен өзге латекстің метилстиролдынемесе хлоропренді түрлері пайдаланылады.

Желім 5 °С температурадан төмен болмайтын жағдайда сақталу қажет. Қолданар алдында жақсылап араластырып алу керек.

Поливинилацетатты (

желім құрамы, массасы % бойынша: поливинилацетатты дисперсия — 88; портландцемент М500 —  12; суды қоймалжыңдығына байланысты қосады. Поливинилацетатты дисперсияүш түрлісауда таңбасымен шығарылады: ТТ (төменгі тұтқырлықты), ОТ (орташа тұтқырлықты) және ЖТ (жоғары тұтқырлықты). Желімді дайындауда поливинилацетатты дисперсияның барлық таңбалары қолданылады. Дисперсия тұтқырлығы су қосу кезінде төмендейді. Бұл желім жұмыс жасауға қауіпсіз, зиянды компоненттер қосылмаған, суға төзімді және бетонды беттермен жақсы жабысады. Перхлорвинильді (ПХВ) желім құрамы, массасы % бойынша: перхлорвинилді полимер — 20;

ацетон — 80.

Аталған клейстерлер мен желімдер бетонды, гипскартонның, майлап-сыланған, ағашжоңқалы плиталардың, сүрек-талшықты және т.б беттерді түсқағаздармен немесе пленкалармен қаптапжелімдеу кезінде пайдалануға арналған.

2.3.

ӨҢДЕУ ЖҰМЫСТАРЫНА АРНАЛҒАН ҚҰРЫЛЫС ЕРІТІНДІЛЕРІ МЕН ҚҰРҒАҚ ҚҰРЫЛЫС ҚОСПАЛАРЫ. ҚАСИЕТТЕРІ, ТЕХНИКАЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ, АРТЫҚШЫЛЫҚТАРЫ, ҚОЛДАНУ ТӘСІЛДЕРІ

Құрылыс ерітінділері деп ұстастырғышты, ұсақ толтырғышты, суды және қоспа мен ерітінілердің қасиеттерін жақсартатын қосымша қоспаларды рационалды құрамда бірге қосып қатырудың нәтижесінде дайындалатын жасанды тасты материалдарды айтамыз. Қатып қалғанға дейін бұл қоспалар «ерітінді қоспалар» деп аталады. Тағайындамасына        сәйкес        құрылыс        ерітінділері        келесідей жіктеледі: Құрылыс ерітінділерін қолданудың басты ерекшелігі қоспаның кірпіш, кеуекті бетон сияқты беттерге арнайы механикалық нығыздаусыз жұқалап жағып орналастырылатындығы.

2.3.1. Ерітінді қоспаларын дайындауға арналған материалдар

деп өңдеудің белгілі бір кезеңінде байланыстырғыш қасиетіне ие болып, сусымалы борпылдақ массаны (минералды ұнтақтар, ұсақ- және ірітүйіршікті материалдар — құм, қиыршық тас, жарықшақ тас және т.б) тұтастырып бірте-бірте қатқыл күйге өткізетін материалдарды айтамыз.

Химиялық құрамына байланысты олар келесідей жіктеледі:

Сылақ ерітінділерін дайындау үшін органикалық емес тұтқырлағыш заттар пайдаланылады. Оған таңбалары ерітінді таңбаларынан 3...4 есе жоғары болатын портландцемент және шлакопортландцемент жатады. Үлпілдек әкті ұсақ ұнтақты сөндірілмеген күйінен гөрі көбінде қамыр түрінде немесе ұлпа түрінде қолданады. Сондай-ақ, гипсті тұтқыр күйдегі ерітінділер пайдаланылады. Олар механикалық беріктігі жағынан цемент ерітінділеріне жақын келеді. Портландцементтің өзін және түрлі қосындыларын 25 таңбадан жоғары ерітінділер үшін қолдануға кеңес беріледі. Әк пен оның қосындысы түрінде жасалған тұтқыр қоспаларды 10 таңбасы және одан төмендері үшін пайдаланады. 60% жоғары ылғалдылықта қолданылатын ерітінділер үшін цемент ерітінді таңбасынан тыс әркез тұтқырлағыш қосынды ретінде пайдаланылады.

Гипс: құрамы, қасиеттері, қолданысы. Гипстен дайындалған тұтқыр заттар. Гипстен жасалатын тұтқыр заттар ГОСТ 125 — 79 талаптарына сәйкес жағдайда дайындалуы қажет. Гипс тұтқыр қоспаларын дайындауда шикізат ретінде құрамында гипс минералы көп мөлшерде болатын тау жыныстары қолданылады.

Гипс — қоссулы кальций сульфаты, минералдытау жынысы:

CaSO

............................................................. 46,5

Тығыздығы, кг/м3 ............................................................  2 200...2 400 Қаныққан тығыздығы, кг/м3 ........................................... 1 300...1 600 Ылғалдылығы, %............................................................................. 3...5

18 °Стемпература кезінде ................................................................. 0,2 40 °Стемпература кезінде ............................................................... 0,21 100 °Стемпература кезінде ............................................................. 0,17 16.46 °С, Вт/(м-К) интервалында жылуөткізгіштігі .................... 0,43 Гипс тасында CaS04■ 2H2Oв мөлшері,

% сұрыбы үшін:

І ................................................................................... 95-тен төмен емес Табиғи гипсті жылумен өңдеу кезінде құрамындағы химиялық құраушысуданажырайды,107°Стемпературасынанжоғарыжағдайда жартылай сулы гипс күйіне жетеді. Бұл затты ұсақтап күйдіргеннен кейін тұтқыр құрамды қоспа жасалады — Р-модификациясы. жартылай сулы гипстің a-модификациясы оны табиғи күйінде саңылаусыз бітелген аппараттарда қаныққан бу арасында жылумен өңдеу арқылы құралады. 115 °С температурасынан жоғары жағдайда құрамындағы химиялық құраушы су сұйық-тамшылы күйде бөлінеді. а және Р-модификациялары ірікристалдық құрылымдарымен ерекшеленеді.Жартылай сулы гипстің екі модификациясы да гипс

негізіндегі құрылыс материалдары өндірісінде пайдаланылады:

CaSO

O = CaSO

Қысу кезіндегі беріктігінің шегіне сәйкес гипс тұтқырлағыштарының келесідей таңбалары бар: Г-2, Г-3, Г-4, Г-5, Г-6, Г-7, Г-10, Г-13, Г-16, Г-19, Г-22, Г-25. Тұтқырлағыштың әр таңбасының беріктігінің ең төменгі шектік межесі 2.3. кестесінде көрсетілген мәндерге сәйкес келу керек. Тұтқырлағыш заттардың желімделу уақытына қарай бөлініс түрлері 2.4. кестесінде келтірілген. Тұтқырлағыш заттардың ұнтақталу дәрежесіне қарай бөлініс түрлері 2.5. кестесінде келтірілген.

Гипс тұтқыр заттары шартты түрде келесідей жіктеледі:

Қ ұ р ы л ы с г и п с і — ұсақ ұнтақталған қоссулы гиспті күйдіріп дайындалатын өнім түрі. Дайындалған өнімді арнайы зауыттарда қайта ұнтақтайды. Ол гипстен дайындалған тұтқыр заттың ұсақкристалды түріне жатқызылады. Бұл өз кезегінде құрылыс гипсін сумен ерітіп стандартты қамыр күйіне түсірудегі су тапшылығының көлемін ұлғайтады.

Құрылу температурасы,°С

Np

60....65

Кесте 2.3. Түрлі таңбадағы гипс тұтқыр заттарын қысу кезіндегі беріктігінің шегі

Тұтқыр зат таңбасы 40х 40 х 160 мм өлшемді сынама-арқалықтардың 2 сағ. аз емес уақыттағы беріктігінің шегі, МПа (кгс/см

П і ш і н д і г и п с кальций сульфатының жартыгидратынан құралады. Құрылыс гипсінен аса ұсақталған күйімен ажыратылады. Беріктігі жоғары гипссудың гисптен сұйық-тамшылы күйінде бөлініп шығуына қолайлы жылумен өңдеу нәтижесінде алынатын a-жартыгидратының ұсақ ұнтақты өнімі саналады. Бұндай жағдай қысым көрсеткіші 0,15.0,3 МПа болатын, қаныққан бу ортасындағы автоклавта мүмкін болады. Автоклав орнына сулы ерітінділердің жылу ортасын қалыптастыру мақсатында хлорлы кальций сияқты кейбір тұз ерітінділерін пайдалану тәжрибесі кездеседі. Гипс тұтқыр заттарының тез қатаю қасиеті құрылыс жұмыстарын жүргізу кезінде айтарлықтай кемшіліктер туғызатыны рас.

Кесте 2.4. Қатаю жеделдігіне байланысты тұтқыр заттардың түрлері

Тұтқыр зат түрі

Орташа қатайғыш

Әлсіз қатайғыш

Есептелмейді

Қатаю жеделдігіне  байланысты   олар   жедел-,   орташа- және әлсіз қатайғыш деп жіктеледі. Қатаю жеделдігін ұзарту мақсатында гипс қамырына кератинді желім, сульфитті- ашытқылы ашымақ сияқты баяулатқыш қоспаларды қосады. Олар гипстің бөлшектерімен адсорбталып, құрамндағы заттардың тез ыдырауына сәйкесінше қатаю процесінің басталуына кедергі жасайды. Аталған гипс тұтқыр заттарының түрлері әрқилы мақсатта қолданылады. Құрылысқа арнаған және пішінді деген түрлері өндірісте үлкен сұранысқа ие:

Кесте 2.5. Ұнтақтау ұсақтығына байланысты тұтқыр заттардың бөлінісі

Орташа ұнтақтау

Майдалап ұнтақтау

Гипстен жасалған бұйымдарды шектен тыс ылғалдандыру олардың беріктігінің төмендеп, орнына келмес пішіндік өзгерістерге (жылжып кету) ұшырататындықтан бұндай материалдар пайдаланылатын бөлмелердің салыстырмалы ылғалдылығы 60 %-дан аспауы керек. Бұйымды жасау барысында құрамына синтетикалық шайыр қосу, гидрофобты заттармен ылғалдандыру немесе қарқынды тығыздау нәтижесінде гипстің де, бұйымның да суға төзгіштік қасиетін жоғарылатуға мүмкіндік бар. Суға төзгіштікті жоғарылатудың ең тиімді тәсілі гипстен жасалған аралас тұтқыр заттарға өту болып саналады.

Ресей КНАУФкәсіпорнында Г-4... Г-7 таңбалы тұтқырлағыштарды «Рот- банд» және «Гольдбанд» сияқты құрғақ сылақ қоспаларын мен «Фугенфюллер», «Фугенфюллер-гидро», «Фугенфюллер ГВ» және т.б сылау қоспаларын өндіруде, пішіндік және медициналық гипсін дайындауда, сондай-ақ, ГКЛ, ГВЛ позогребнелік плиталарын жасауда қолданады. КНАУФ кәсіпорнының кейбірінде гипстің жоғары таңбалы a-модификациясы өндіріледі. Бұлар беріктігі жоғары «Унифлот» сияқты сылақ қоспаларын дайындау кезінде қолданылады. Қатты күйдірілген гипс (эстрихгипс) — күйдіру температатурасы (800.950 °С) жеткен кезінде гипс шикізатының толықтай сусыздануымен қатар, қату процесін жеделдетіп, тұтқырдың сумен химиялық әрекеттесуін іске қосатын СаО реакциясын түзуші ішінара қыздыру диссоциациясы жүреді. Қатаю процесі 2 сағ. кейін ғана жүре бастайды, қысу кезіндегі беріктік шегі 10.20 МПа тең, ал суға төзгіштігі басқа гипс тұтқырлары мен ангидритті цементтен жоғары көрсеткішке ие. Қатты күйдірілген гипс декоративті бұйымдар мен өңдеу материалдарын жасау кезінде қолданылады. Оларға жасанды мрамор мен сылақ ерітінділері жасау, тігісі жоқ еден қою және едінді линолеуммен қаптауға дайындау сияқты жұмыстарды жатқызамыз. Гипстен жасалған бұйымдардың отқа қарсы тұру қасиеті жоғары келеді. Материалдан дайындалған бұйым бойында сақталатын ауадағы артық ылғалды сіңіріп алу мен ылғалдылықтың төмендеген жағдайында қайта бөлу қасиетінің арқасында өмір сүруге қолайлы орта тудыра алады. Бұйым дем алып тұрғандай әсер қалдырады. Гипсті құрылыста пайдалануың қолданысы мен мүмкіндіктерінің дамуына Кнауф әулетінің сан ұрпағы өмірін арнаған және қазірде соны жалғастырып келеді. Осы әулеттің ұзақ жылдар бойғы

еңбегінің нәтижесінде гипс құрылыс материалдары арасында аса жоғары бағаланады.

) бар тау жыныстарын біртекті әрі біркелкі күйдіру арқылы алынатын тұтқыр зат. Ондай жыныстарға әктас пен

борды жатқызамыз.

Үлпілдек әкті алу үшін күйдіру кезіндегі температураны 900...   1 200 °С межесінде ұсатап тұру қажет. Бұл көп жағдайда шикізат құрамына байланысты. Күйдіру көмірқышқыл газынын толықтай жоқ қылғанша жалғасады. Ол мынадай теңдеуге сәйкес келеді

CaCO

= CaO+

Шикізатты түрлі құрылымдағы пештерде күйдіреді: шахта- лық, айналмалы, циклондық-құйынды, сондай-ақ, қозғалмалы агломерационды торлар үстінде.Күйдіріліп болған кесек әк көлемі пешке салғанға дейінгі шамаға сәйкес болғанмен, CO

жоғалтуына байланысты аса кеуекті әрі жеңіл күйде болады. Кесек әкті әрі қарай ұнтақтамастан бұрын 15.20 мм көлеміндегі кесектерге келтіреді. Одан кейін шарлық диірмендерде тартылады. Дайын болған өнімді ұнтақталған сөндірілмеген әк деген атайды. Кесек әкті ұсақ ұнтақты күйгежеткізе отырып суға араластырып өшіру тоқтаусыз жұмыс жасайтын арнайы гидраторларда жүргізіледі. Құрылыс алаңында әктің шағын көлемін сумен араластыру үшін сұйылтылған әк қамырын (әк сүтін) сүзетін торы бар жәжіктер пайдаланылады. Дайын құрамды арнайы әк өшіру шұңқырына сүзіп алады да, сонда кемінде  екі  апта  уақыт  ұстайды.  Құрамындағы әк толықтай сөндірілмеген қамырды пайдалану қауіпті. Дайын ерітінді ішіндегі сөндірілмеген әк кесектері сумен әрекеттесе келе, жылу бөліп, көлемі кенет үлкейіп кетуі мүмкін. Бұл сыланған бетте әк көпіршіктерінің пайда болып, әрі қарай беттің зақымдалуына әкеледі.

O→ Ca(OH)

Сөндірілген әк көлемі айтарлықтай үлкейіп кететін (2,5.3 есе) ұсақ борпылдақ ұнтаққа, үлпілдекке, айналады. Құрамында су артық боп кеткен жағдайда (мысалы,1 кг қайнатпаға 1,5 л көлемінен

асып кетсе)әк әк қамырына айналады; қызметтік күйі 50 % су есебінде сақталады.Осыған сәйкес үлпілдек әктің келесідей түрлері ажыратылады: сөндірілмеген кесек әк, сөндірілмеген ұнтақ әк, сөндірілген әк (үлпіл), әк қамыры (2.8 сурет). Үлпілдек әктің басты компоненты қасына үнемі магний оксиді ілесіп жүретін кальций оксиді болып табылады. Құрамындағы магнийдің көлеміне байланысты әк азмагнезиялы (5%-дан аз), магнезиалы (5...20%) және доломитті (20... 40%) болып бөлінеді. Құрамында, әдетте, күйіп кеткен күйде кездесетін магний оксидінің болуы әктің сөндірілу жылдамдығын төмендетеді.

Әк келесідей жіктеледі:

Сөну жылдамдығы деп әкке су қосылғаннан бастап зауытта анықталатын максималды температурасының төмендей бастағанына дейінгі уақыт аралығы есептеледі. ГОСТ 9179—77 стандарттарына сәйкес құрылысқа  арналған үлпіл әк үш сұрыпқа жіктеледі — сөндірілмеген әк үшін, екі сұрыпқа арналған — сөнген әк үшін. Сөндірілмеген қоспасыз таза әктің 1,2 және 3-сұрыптары үшін құрамындағы СаО + MgO (құрғақ күйіндегі есеппен) белсенді затының қоспасы 90, 80 и 70 % сәйкес келуі керек; сөндірілмеген, құрамында қоспалары бар әктің 1 және 2-сұрыптары үшін — 65 и 55 %. Құрамындағы сөнбей қалған бөлшектерінің шектік мөлшері де қатаң есепке алынуға тиісті, %. Әк беріктігі аса жоғары болмағандықтан қандай да бір стандартпен белгіленбейді: үлпілдек әк 28 тәуліктен соң 0,5... 1,0 МПа, ұнтаұ әк 1,0...6,0 МПа. Үлпілдек әктің орташа тығыздығы 400.450 кг/м

Әктің барлық түрлері қалауға, сылауға арналған құрылыс ерітінділерінін  дайындауда  тек   тұтқырлағыш,   суды  ұстап тұратын компонент ретінде ғана емес, әрі суды ұстап тұратын, әрі пластификациялайтын қоспа ретінде де кеңінен пайдаланылады.

Портландцемент.

Бұл затқа әктас пен саздан қосылған жасанды шикізатты қоспаны біртекті берік біріккен массаға айналғанынша біркелкі күйдіру арқылы дайын болған өнімді клинкерде ұсақтап ұнтату арқылы қол жеткізіледі. Клинкерде ұнтақтау кезінде ішіне 5.7% көлемінде гипс тасықосылады. Портландцементті клинкер алу үшін шикізатты қоспаларды құрамында кальций карбонатының мөлшері көп, таза әктас, бор, әктасты туф, ізбес әктас сияқты жыныстар мен ауыр балшықтар, ізбес балшық, саз балшықты тақтатас сияқты саз топырақты шикізат түрлерінен дайындайды. Өндірістің қарапайым технологиялық процесін 2.9. суреттегі сызбанұсқадан көруге болады. Шикізат қоспасын дайындау тәсіліне сәйкес портландцемент өндірісінің сулы, құрғақ және біріктіре дайындау әдістері бар. Бұл әдістердің әрқайсысының ерекшеліктері, артықшылықтары және кемшіліктері кездеседі. Көптеген зауыттар өндіріс технологиясының отын шығыны жағынан үнемді саналатын құрғақ немесе біріктіре дайындау әдістеріне өтіп жатқанымен, біздің еліміздегі цемент зауыттарында дайындаудың сулы әдісі кең таралған. Сулы әдісті қолдану кезінде шикізаттық қоспаны шарлық диірмендерде судың көп мөлшерінің (36.42 % дейінгі құрғақ зат  массасы) қатысуымен ұнтақтап, шлам деп аталатын сұйық аққыш массаны өнідіреді. Шлам-бассейнінен алынған массаны күйдіру үшін ауналмалы пешке бағыттайды. Бұндай әдісті қолдану

шикізаттық қоспаны тасымалдауды жеңілдеткенімен, пеште күйдіру үшін жұмасалатын отын мөлшері құрғақ әдіспен салыстырғанда 1,5...2 есе көп. Құрғақ әдіс кезінде бастапқы материалдардан құрғақ ұнтақ қоспасын (шикізаттық ұн деп те атайды) дайындап, оны айналмалы пеште күйдіріп алады. Өндірістің біріктірілген әдісі деп күйдіруге жіберілетін шикізаттық қоспаны түйіршіктелген күйде дайындап жеткізуді айтамыз. Біріктірілген әдіс сулы әдіске қарағанда отынды тұтыну шығымын 20.30% дейін үнемдеуге мүмкіндік береді. Күйдіру кезінде ұзындығы 150.230 м болатын (сулы әдіс кезінде), диаметрі 5.7 м және ұзындығы 60.95 м болатын (құрғақ әдіс кезінде) қысқа айналмалы пештер қолданылады. Пеште күйдіру кезінде материал алдымен кептіріледі және  кесек болып түйіледі, сондан соң 200.700 °С температурада органикалық қоспалары жанып, хисиялық қосынды судан ажырап біткеннен кейін температура көрсеткіші 1 100 °С-ге көтерілген кезде портландцементті кинкердің негізгі материалдары құрылуына жол ашатын химиялық реакцияға түседі: Осылайша        портландцементті        клинкерінің        басты        миниралы Температура көрсеткіші 1 300 °С-ге жеткенденегізінен барлық реакциялартоқтайды, бірақ әктің бір бөлігі қалыпты жағдайда қала береді. Температураның одан әрі көтерілуі кезінде (1 300... 1 450 °С) шикізаттық материалдың жартылай балқуы, бірігуі, жүреді. Клинкерайнамалыпештіңішіненжасыл-сұртүстіұсақтүйіршіктер (10.40 мм) түрінде шығады да, ашық ауада температурасы 100.200 °С дейін салқындатылып, әрі қарай мұздату үшін қоймаға немесе шұңқырға жинақталады. Портландцементті клинкерден портландцемент алу үшін оны табиғи гисп пен басқа қоспалармен араластыра отырып ұсақтап ұнату керек (2.10 сурет). Осылаша, клинкер — күйдірілген өнім, ал цемент — ұнақталған өнім. Гипс (қоссулы кальций сульфаты СаБ0

0) цементтің құрамына қатаю уақытын реттеу үшін қосылады (гипссіз ұнтақ

клинкер тез қатайып қалады).

Басқа қоспалар цемент құрамына қасиеттерін өзгертіп, клинкерді үнемдеу үшін қосылады. Қоспалардың түрі мен мөлшеріне байланысты портландцементті клинкер негізіндегі цемент атауы өзгеруі мүмкін.

Портландцементтің қасиеттерін қарастырып көрейік.

Ұнтақ ұсақтығы № 008 (размер ячейки в свету 0,08 мм) тор көзді електен өткен цемент көлемімен анықталады; еленіп жатқан сынама массасының кемінде 85 % еленуге тиіс.

, ал себілген кездегі орташа тығыздығы — 1 300 кг/м

тең.

Қатая бастау уақыты — 45 мин ерте емес, аяқталуы — сумен араласқан цементтің орташа қою қамыр түрінде қата бастағаннан 10 сағ. артық емес. Орташа қою құрамды деп Вик аспабындағы пестик

қамыр салынған сақинаның түбіне 5... 7 мм. жетпеген күйде түсіп тоқатғанға дейін қосу керек судың % мөлшерін айтады. Портландцементтің орташа қоюлығы әдетте 22.28% өлшеміне сәйкес келеді. Белсенді минералды қоспалар қосылған цементтің орташа қоюлығы 32.35% дейін жетуі мүмкін. Көлемінің біркелкі өзгеруі цементтің маңызды  қасиеттерінің біріне жатады. Оны орташа қою қамырдан жасалғанына 24 сағ. болған, үш сағат бойы суда қайнатылған сынама-шелпектердің сырты пішіндік жағдайына қарап баға беру арқылы анықтайды. Стандартқа сәйкес сынамалар дефрмацияға ұшырамай, бойынан  радиал  сызаттар байқалмауға тиісті. Бұндай ақаулар цемент құрамындағы мөлшері шектен асып, сынамалардың деформациясын тудырған СаО (немесеMgO) қалыпты әгін гидраттау нәтижесінде пайда болады. Портландцемент пен басқа цементтердің ең басты сапа көрсеткіштерінің бірі белсенділік — бұл 4 х 4 х 16 см өлшемді, 1: 3 (цемент : құм) мен С/Ц (сулы цементті қатынаста) арақатынасындағы цемент ерітіндісінен жасалған,28 тәулік бойы қатайған жарты сынама арқалықтарын қысып сынау кезіндегі 0,4-ке тең беріктігінің шектік шамасы. Цемент таңбасы деп оны майыстыру кезіндегі беріктігін есепке ала отрып, төменгі мәнге дейін дөңгелектелген белсенділік көрсеткішін атайды. Портландцементтің келесідей табалары бар: М 400, М 500, М 550 және М 600. Цементтің түрлерін қарастырсақ. Портландцементті клинкер негізіндегі цементтің қасиеттерін өзгерту үшін технологияда мыналар қолданылады:

Портландцемент негізіндегі цементтің түрлерін бірнеше топқа бөлеміз. І т о п — ұнтақтау кезінде белсенді минералды қоспалар қосылатын ценмент түрлері. Белсенді минералды қоспа (БМҚ) деп майдалап ұнтақталған табиғи немесе жасанда заттарды айтамыз:

БМҚ-ға мынадай табиғи және жасанды материалдар жатады:

Портландцементтің құрамына белсенді минералды қоспаларды қосу арқылы цемент тасының беріктігі жоғарылап, коррозияға төзімділігі артады.

ІІ т о п — ұнтақтау барысында құрамына үстіртін белсенді заттар қосылатын цемент (ҮБЗ). ҮБЗ — ұнтақтау кезінде 0,3 % мөлшеріне дейін қосылатын, үстіртін белсенділік қасиеті бар органикалық заттар. ҮБЗ әрекет ету механизміне сәйкес екі топқа жіктеледі: гидрофилизацияайтын (суландыратын)және гидрофобизациялайтын (су жұқпайтындай ететін).

ЛСТ (техникалық лигносульфонат), ЛСТМ (модификацияланған

техникалық лигносульфонат), САА (сульфитті ашытқылы ашымақ), ССТ (спиртті-сульфитті төп).

(ПЦ ПА) алуға болады. Бұндай қоспаны бірнеше қайтара мұздату-жібіту немесе ылғалдандыру-құрғату өзгермелі ықпалына тартылатын конструкцияларды дайындау барысында пайдаланған дұрыс. Созғыш портландцементтелген бетондар мен ерітінділер судың енуіне жол беретін кеуектер мен саңылаулар тудырмайды. Сол себепті олар ұзақ уақыт қызмет етеді. ГидрофобизациялайтынҮБЗ беттің сулануын (цемент суды 5 мин-қа дейін сіңірмеуге тиіс) төмендетеді, нәтижесінде: Қоспа түрлері — асидол, мылонафт, олеин қышқылы, синте- тикалықмайлы қышқылдар, кремнийорганикалыққосылғыштар.

(ПЦ ГФ) алынады. Гидрофобты портландцементті әдеттегі таңбалармен, бірақ көбінде 400 таңбамен шығарады. Ол созғыштық қасиетке ие болғандықтан бұндай цемент негізіндегі бетондар мен ерітінділер әлдеқайда тығыз әрі ұзақ уақыт қызмет ететін болады. Гидрофобты цемент қанша уақыт өтсе белсенділігін жоғалтпайды, сол себепті ол ұзақ сақтау немесе тасымалдау жағдайында өте қолайлы. Оны беріктігі жоғары конструкцияларды құрау кезінде пайдаланады. ІІІ т о п —портландцементті клинкер негізіндегі минералогиялық құрамы нормаланған цемент. Клинкерлі ми- нералдардың біреуінің мөлшерін азайтып, екіншілерінің мөлшерін көбейту арқылы портландцементтің қасиеттерін өзгертуге болады.

Портландцементтің бұл түрлерінің ұнталу ұсақтығы қарапайым цементтерге қарағанда жоғары (2 800.3 500 см

/г орына 3 500.4 000 см

/г).

ПЦ ТҚ (тезқатайғыш) үшін беріктік шамасы 3 тәулікпен 28 тәулікте анықталады, ал ПЦ ТТҚ(тым тызқатайғыш)үшін бұл шама 1 тәулік пен 28 тәулікке тең. Оларды        құрастырылмалы        темірбетонды        конструкциялар өндірісінде                қолданады.        Клинкер        құрамындағытезқатайғыш портландцементтің        мөлшерінің                көптігінен        ол                жоғары        жылу бөлгіштікке ие; оны қысқы мезіл жағдайында, әсіресе температура көрсеткіші -25 °С шамасынан төмен болғанда жүргізілетін бетондау жұмыстары кезінде пайдаланады. ТҚ ПЦ-ның тез беріктену қасиетін апатты-қайта келтіру жұмыстары жағдайында да қолданып жатады.

Беріктігі жоғары портландцемент

> 60%; С

дцемент

А пен алиттің мөлшерімен есептеледі). Агрессиялы сульфат суларында қолданылатын қонструкциялар үшін пайдаланылады. Портландцементтің ерекше түрлері — ғимараттардың сәулеттік көркемдігін жоғарылату мақсатында қолданылатын ақ

. Қарапайым цементтің сұр түсі бастапқы шикізат құрамында темір мен маганец оксидтерінің болуымен түсіндіріледі. Ақ түсті портландцементін алу  үшін  шикізат  ретінде құрамында темір мен маганец оксидтері аз мөлшерде кездесетін карбонатты және саз таужыныстары (бор, каолинді саз) пайдаланылады. Бұндай шикізатты күйдіргеннен пайда болатын ақ клинкерге гипстің ақ түсті түрлерін, кейде ақ диатомитті (6 %-дан көп емес) қосып ұнтақтайды. Ақ портландцементті 400 және 500 таңбасымен шығарады. Цемент ақтығының деңгейі шағылысу коэфицентіне байланысты анықталады. Ақ портландцементтің 1-ші сорты үшін ол абсолюттік шкала бойынша 80% төмен емес, 2-ші сорт үшін — 75%, 3-ші сорт үшін — 68%. Түрлі-түсті портландцементті ақ клинкерге минералды немесе органикалықбояғыштардың қоспасын қоса отырып ұнтату нәтижесінде алуға болады. Спектрдің негізігі түстеріне сәйкес портландцементтің қызыл, сары, жасыл, көгілдір, күлгін, қоңыржәне қара түсті түрлері шығарылады. Цемент таңбалары 300, 400 және 500. Ақ және түрлі-түсті портландцементің қатаю жеделдігі қарапайым цементпен бірдей:қатаю —45 мин-тан бұрын басталмайды, аяқталуы  —12  сағ. уақыттан аспайды.Портландцементпен салыстырғанда ақ және түрлі-түсті цементтердің аязға төзгіштігі төмен, коррозияға қарсы тұруы әлсіз,отырып қалуға бейімділігі жоғары болып келеді.

Толтырғыштар.

Толтырғыш ретінде табиғи немесе тығыз тау жыныстарынан ұнтақлаған, кеуекті материалдардан (кеуектасты,

керамзитті, перлитті) құралған жасанды құм түрлеріқолданылады (2.11 сурет). Табиғи құм деп атпалы (кейде шөгінді) тау жыныстарының (кварц, дала шпаты, кальцит, шақпақ тас және т.б) құрамында болған түрлі минералдың түйіршіктерінен құралған борпылдақ қоспаныатаймыз. Ерітінді дайындауда қолданылатын құмның сапасы минералды құрамымен, түйіршікті құрамымен және зиянды қоспалардың

болуымен анықталады.

Толтырғыш ірі, орташа және ұсақ түйіршіктердің (яғни, толтырғыштың түйіршікті құрамы) мөлшері ұсынылған нұсқауларға сәйкесетіндей ұсақ түйірлері ірі  түйіршіктер  арасында  түзетін  бос орындарды толтыра орналасатындай етіп түрлі көлемді түйіршіктерден құралуы тиіс. Толтырғыш түйіршіктері тығыз орналастырылған болса, бос орындар да аз кездеседі. Құмның түйіршікті (гранулометриялық)  құрамын  саңлаулары  5; 2,5; 1,25; 0,63; 0,315; 0,16  мм  көлемді  болатын  стандартты  елек түрлерінен кептірілген орта сынаманы (1000 г) елеу арқылы анықтайды. Құмның ұсақ бөлшектері (шаң) 0,16 мм-нен кіші өлшемді болады. Құмның ірілік көрсеткіші електер түбінде қалған қалдықтың жалпы соммасының 100 деп бағаланатын тұтас сынамаға қатынасымен есептелетін

2,5

1,25

к

=        ,мұнда А 2,5

1,25

0,315, 0,16 мм електеріндегі қалған қалдықтар.

Түйіршіктер құрамына байланысты құм ірі, орташа және ұсақ деп бөлінеді (2.6 кесте). Ерітінділерге арналған толтырғыштардың құрамындағы түйіршіктердің ең ірі түрлері, мм, шамасынан артық болмауы керек: Қалау (кесек тасты қалаудан басқа)............................................... 2,5 Кесек тасты қалау............................................................................ 5,0 Сылақ (жабу қабатынан басқа)  ..................................................... 2,5 Жабу қабатына арналған сылақ ................................................... 1,25 Қаптамалы бет ............................................................................... 1,25 Құм түйіршіктерінің сылақ ерітінділері құрамында 2,5 мм-ден үлкен және қаптама және жабу қабаты сылақтары құрамында 1,25 мм- нен үлкен көлемде болуына жол берілмейді. Ұсақ бөлшектер (шаң, лай, саз) ерітінді қоспаларының сутұтынушылығын арттырып, цемент шығымын көбейтеді. Сол себепті, 0,16 мм саңылаулы електен өткен түйіршіктер құм массасы бойынша 10%-дан аспайтындай және тұндыру арқылы анықталатын шаң, лай және сазды бөлшектердің мөлшері 3%-дан көп болмауы керек. Саз ылғалдандыру кезінде көтеріліп, мұздаған кезінде көлемін үлкейтеді. Бұл оның аязға төзімділігін төмендетеді. Сапасы төмен таңбалы ерітінділердегі құмның құрамында шаңды-лайлы қоспалар мөлшері 10%-ға дейін, кейде 15...20%-ға дейінгі кездесуіне жол беріледі. Бірақ, бұндай ерітінді дайындау барысында оны араластыру ұзақтығын бірнеше есе ұзартуға тура келеді.

Ірі

Есептелмейді

Құмды ұсақ бөшектерден жуу арқылы тазартады.

Табиғи құмның немесе қиыршық құм ішінде бетонның беріктігін төмендетіп, цементтің қирауына әкелуі мүмкін органикалық қарашірінді қышқыл және басқа да (мысалы өсімдік қалдықтарынан ажырып қалған) органикалық қоспалар кездесуі ықтимал. Құрамындағы бұндай органикалық қоспаларды колориметриялық (түрлі-түсті) әдіспен анықтайды.

Толтырмалар.

Толтырмалар деп бөлшектері тұтқыр зат бөлшектерімен шамалас болатын ұнтақ түріндегі материалдары атаймыз. Толтырмалар толтырғыштар сияқты органикалық немесе органикалық емес, табиғи немесе жасанды, химиялық құрамы жағынан қарапайым немесе күрделі болуы мүмкін.Толтырма бөлшектері, сондай-ақ, қатпарлы, талшықты болып келеді. Бөлшектерінің көлемі10-нан100 мкм-ге дейін және 1...2 мм-ден артық емес.

Толтырмалардың қызметі:

Түрлі материалдар құрамында болатын толтырмалаға әктен жасалған, доломиттіжәне басқа табиғи ұнтақтар, майдалап ұнтақталған тау жыныстары және жанартаулық минералдар, керамикалық бойдың майда ұнтағы, шамот, қож және өндірістің басқа да қалдықтары, өндірістің асбестік қалдықтары, күл қалдығы т.б жатады. Тиісті толтырманы таңдау үшін және оның қажетті көлемін анықтау үшін таза тұтқырдың да, оның толтырмамен қоса есептегендегі көрсеткіштері мен қасиеттерін салыстыруға мүмкіндік беретін лабораториялық сынақтар жүргізіледі.

Қоспалар.

Ерітінділерменқұрылысқақажеттіқұрғаққосындылар өнідірісінде тұтқыр заттар, толтырғыштар мен толтырмалар қолданысынан басқа қоспалар деген атау алған қосынды қоспалар қолданысы кең етек алған. Өндіріс барысында олар энергия тұтынушылықты төмендетеді, бағасы қымбат компоненттерге

кететін шығынды азайтады, материал сыйымдылығын төмендетеді, материалдың қасиеттерін жақсартады, құрылымды түзіліс пен қатаю процесін жеделдетеді немесе баяулатуға ықпал етеді. Қолдану кезінде бұрын енгізілген қоспалар материалдың құрылымын нығайтып, оның ұзақ уақыт қызмет етуін қамтамасыз етеді. Қоспалардың басты функционалдық қызметі (осы қасиет оларды толтырмалар мен толтырғыштардан ерекшелейді) олардың әр уақытта қосынды компонентерінің біреуімен немесе бірнешеуімен реакцияға түсе алатындығында. Реакция нәтижесінде қосынды құрамында бұрын болмаған жаңа байланыстар түзіледі. Қоспардың мөлшеріқажетті нормадан асыпкеткенжағдайдақосындықұрамында да, дайын болған материалда да өзгеріссіз бастапқы қалпында қалып қоюы ықтимал. Бұндайға мейлінше жол берілмеуі керек. Қоспалардың ішіндегі кең таралған түріне химиялық құрамы толтырғыштарға ұқсас болып келетін ұнтақ түріндегі қоспаларды жатқызамыз. Майда ұнталған белсенді минералды қоспа ретінде оларды органикалық емес тұтқыр заттардың құрамына қажетті қасиеттерді алу үшін қосады. Мысалы, тез қатаю үшін үлпілдек әктің құрамына немесе портландцементке қосып оның суға төзімділігі мен коррозияға беріктігін қатайтады. Ұнтақталған кварц, андезит, базальт және т.б қоспа түрлері материалдың қышқылға төзімділігін жоғарылатады. Ұнтақты қоспалардың басқа да кең таралған түрлеріне: Қатқыл қосындылар қоспа құрамында ерімейтін минералды ұнтақ түрінде ғана кездеспейді.Қопа құрамында тез араласып ерітінділерді жеңіл түзетін қатқыл қосындылар да пайдаланылады. Олар катализатор қызметін (химиялық реакцияны жеделдетеді) немесе ингибиторқызметін (химиялық реакцияны баяулатады) атқарады. Үстіртін белсенді заттардың материалды сужуқпайтындай  ететін гидрофобизациялайтын жәнекерісінше материалды жақсы суланатындай ететін гидрофилизациялайтын түрлері бар.Сонымен

қатар, бұл қоспалар материалдың аязға төзімділігін жақсартып, ұзақ уақыт қызмет жасауын қамтамасыз етеді. Ондай қасиеттерді, әсіресе, материал суды мүлде сіңірмейтіндей ететін гидрофобизациялайтын қоспаларды пайдалану кезінде байқауға болады.Оларды қолдану қоспа дайындау кезінде ауатартқыштықты жақсартады.Сондай-ақ, судың қатуы кезінде материалдың зақымдануына жол бермейтін тұйықталған ауа көпіршіктерін түзіледі. Ауа көпіршіктерінің саны көп болмағандықтан материалға су мүлдем өтпейді (3...4% жуық).Қоспалар әсер ету қызметіне қарай езінді қосынды және ерітінді деп бөлінеді. Созғыш, тұрақтандырғыш, суұстаптұрғыш қоспалар ерітіндінің жылжып кету, жақсы орналасу сияқты қасиеттерін реттеп отырады. Қамырдың тез қатаю немесе баяу қатаю, аязға қарсы   қоспалар    қасаңдану    процесін    реттейді.Ауатартқыш, газ түзгіш, көбіктендіргіш, тығыздағыш қоспалар ерітіндінің кеуектілігін реттеп отырады.Арнайы қоспаллар ерітіндінің қышқыл төзімділік, қызуға төзімділік қасиеттерін жақсартады.Бірқатар қоспалар кешенді сипатқа ие, әрі біруақытта бірнеше функцияны атқара алады. Қысқы мезгілде ерітінділерге аязға қарсы қоспаларды енгізеді: ерітуге қосылған су массасының 10.15%-ын құрайтын поташ, 5.10%- ға дейінгі натрий нитраты, аммиакты су, кальций нитраты, натрий карбонатыжәне т.б. -15 °С дейінгі теріс тепература көрсеткішінде қалау ерітінділерін қарқынды беріктендіре түсіретін натрий ацетаты қоспасы да жақсы сұранысқа ие. Бұл қоспаның оңтайлы шығыны цемент массасының 4%-ын құрайды.Ол сутұтынушылықты азайтып, аязға төзімділікті жақсартады. Аязға қарсы қоспалар ерітінді қосындылары сұйықтықтарының қату температурасын төмендетіп, тұтқыр заттардың қатқылдануын жеделдетеді.

2.3.2. Ерітінді қоспаларының қасиеттері

Жайлы орналасу бұл — ерітінді қоспасының кеуекті бетте (кірпіш, бетон, табиғи тас және т.б) жұқа, біркелкі қабат түзе орналасу қасиеті. Егер ерітінді жайлы орналасу қасиетіне ие болса, онда ол беттің бұдырлығын жақсы тегістеп, түптөсеммен жақсы тұтқырласады. Ал ерітінді қоспаның жайлы орналасуы төмен болса, ол беттің ойлы- қырлылығын біркелкі тегістей алмағандықтан, түптөсемнің кейбір бөліктерімен ғана тұтқырласады.

Металл конусты сынама материалға енгізу арқылы құрылыс ерітіндісінің шарты тұтқырлығын анытайтын аспап:

түтікше;

Түзілген қабаттың тығыздығы да, қалыңдығы да әркелкі болады.Бұл қасиет оның қандай да бір шартты бірліктермен көрінетін тұтқырлық сипаттамасына сәйкес келеді. Ерітінді қоспаның құбрмен, құбыршекпен, науамен жүріп өту қасиеті оның тұтқырлық көрсеткішіне баланысты болады. Ерітінді қоспаның шартты тұтқырлығын, жылжымалылығын есептеу сынама материалға енгізілетін стандартты металл конустың көмегімен анықталады (2.12 сурет). Конусты енгізу тереңдігі ерітіндінің өндірістік тағайындамасына сәйкес есептеледі. Мысалы, кірпішпен қалауға арналған құрылыс ерітінділері конустың 9-дан 13 см-ге дейін енгізілуімен сипатталса, ал бұл көрсеткіш кесек тастан дірілмен нығыздалып қалау үшін бар болғаны 1...3 см.Қабырғаны ірі элементтермен монтаждау кезіндегі олардың жылжымалығы 5.7 см болуы керек. Жылжымалылығына байланысты ерітінді қоспалардың мындай таңбалары кездеседі: П к

к

к

12 и П к 14.

түрлері ажыратылады. Майлы ерітінділер тұтқыр заттың артық шығымына әкеледі. Бұндай ерітінділердің қоспалары созылғыш болады, бірақ қатқылдану кезінде олар бірден отырады. Бұл ерітінділерді қалың қабатпен орналастырса, қатқылдану кезінде оның бетінде ойық жарықтар пайда болады. Құнарсыз ерітінділерде салыстырмалы түре тұтқыр зат көлемі аз болады.Ерітінді қоспаның созылғыштығы төмен болғанмен, отырып қалу қаупі жоқтың қасы. Сол себепті бұндай ерітінді қоспалар өңдей жұмыстарында кең қолданылады. Ерітнді майлылығын қалақша немесе таяқша көмегімен анықтауға болады. Егер ерітінді қоспа қалаққа жабыспай, тек былғанып қалса,

ол құнарсыз ерітінді;егер ерітінді кейбір жерлеріне ғана жабысса, ол Ерітінді қоспаны біркелкі, жұқа қасбатпен орналастыру жеткіліксіз, сонымен қатар, қатқылданатын қабатты кеуектеріндегі, қалау капиллярларындағы, панелдегі судың тез сіңіріпалуынан сақтау қажет.Ерітіндіқоспаныңұзақуақытсуұстаптұру қасиетінқамтамасыз ету үшін оның құрамына ұнтақ тәрізді немесе органикалық заттарды қосады.Олардың көлемін құрылыс ерітіндісінің оңтайлы құрамын таңдау барысында анықтайды.Құрамында цементтің мейлінше аз болуын назарда ұстау қажет. Себебі, құрылыс жұмыстары кезінде жұмасалтын цементтің жалпы көлемінің 15...20%-ы ерітінділерді дайындауға кететін ескеру керек.Ерітінді қоспалардың суұстаптұру қасиеті 90%-дан төмен болмау қажет. Жаңа дайындалған ерітінді қоспаның қабат-қабат болу қасиеті 10%-дан көп болмауы керек. Ерітінді қоспаларды дайындау кезінде тұтқыр зат пен толтырмалардың мөлшері массасы бойынша, ал су мен сұйықтық түріндегі қосындылар мөлшері массасы немесе көлемі бойынша дозаланып, материалдың ерітінді қоспасының құрамындағы қасиеттері өзгеруіне қарай түзетіліп отырады.  Погрешность дозирования не должна превышать Дозалануға қатысты олқылық мәні тұтқыр зат, су, құрғақ қосындылар, жұмыс ерітіндісі, сұйық қосындылар үшін —±2%-дан асапауы кере; толтырмалар үшін — ±2,5

%-дан көп болмауы қажет.

Қысқы мезгілде қолданылатын ерітінді температурасы 5°С-дан төмендемеуі керек. Ерітуге қажетті су температурасы 80°С, ал полимерлер мен метилцеллюлоза қосындысыменбірге 70 °С-ден жоғарыламауы керек. Қатайып болған құрылыс ерітінісінің сапасы көп жағдайда оның беріктігімен, деформативлігімен және ұзақ қызметке жарамдылығымен сипатталады.Кірпішпен қалау кезінде құрылыс ерітінділеріне қосымша күш түсірілуімен қатар, иілту мен тілімдеу арқылы да күш салынады. Осыған байланысты, қалау кезіндегі ерітінділер міндетті беріктік пен орналастыру мен иілту кезінде қажетті созылғыштыққа жауап беруге тиісті. ГОСТ 28013—98 стандарттарына сәйкес құрылыс ерітінділері қысу кезіндегі беріктік шегіне қарай келесі көрсеткіштерге ие — 4, 10, 25, 50, 75, 100, 150, 200 таңбалары. Конструкциялау мақсатында бұдан да жоғары ерітінді таңбалары қабылданады — 300 және одан жоғары. Ерітіндінің бұндай жоғары сапалы түрі алдын ала күш салынған конструкциялардың каналдарын толтырып, инъекция әдісімен

(инъекциялы ерітінділер) бетонды ғимараттарды нығыздау кезінде қолданылады.Құрылыс ерітіндісінің таңбасын жұмыс жағдайындағы қоспа консистенциясынан дайындаған, 15...20°С температура көрсеткішінде кеуекті немесе тығыз негізде қатайғанына 28 тәулік уақыт болған, қабырға қалыңдығы 7,07 см-ге тең сынама-кубтарын сынақтан өткізу нәтижесінде белгілейді. Ерітінділер үшін аязға төзімділігі бойынша таңбалардың келесі түрлері белгіленген: F10, F15, F25, F35, F50, F75, F100, F150, F200. Қысу кезіндегі беріктігі бойынша ерітінділердің М4 және М10 таңбалары үшін және гидравликалық тұтқырдың қатысуынсыз дайындалған ерітінділер үшін аязға төзімділігі бойынша таңбалау белгіленбейді, әрі бақыланбайды. Тығыздығының орташа көрсеткіші бойынша ерітінділердің күрделі (орташа тығыздығы 1 500 кг/м

және жоғары) және жеңіл (орташа тығыздығы 1 500 кг/м

-ден төмен) түрлері бар. Ерітіндінің орташа тығыздығынан ауытқу жобаланған мәннен 10%-дан артық болмауға тиісті.

Сылақ ерітінділері.

Әдетте, сылақ жұмыстары кезінде әкті, цементті, цементті-әкті, гипсті және әкті-гипсті ерітінділер қолданылады.

Сылақ ерітінділері мынадай мақсатта қолданылады:

Сылақ қоспаларында толтырма ретінде ГОСТ 8736—93 стандарттарына сәйкес келетін аса ірі түйіршікті құм пайдаланылады, мм көлемінен аспайтын: 2,5 — бүрку мен түп топырақ қабаттары үшін; 1,25 — өңдеу қабаты үшін (қаптамалар). Штукатурные смеси должны иметь подвижность Сылақ қоспаларының жылжымалығы, см—ге тең болуы керек:

гипсті қолданбаған кезде — 7.8; гипсті қолданған кезде — 9... 12. Қалыпты сылақ кезінде ерітінді түрін анықтау мен қолдануды ғимараттар, бөлмелер мен жеке құрылымдық элементтер қолданысы шарттарына сәйкес, 2.7 кестесінде көрсетілген кеңестер бойынша жүргізген дұрыс.

Бұл олардың кірпішті, қож-бетонды және ағаш беттермен берік тұтқырласу қасиетімен түсіндіріледі.Бұл ерітінділер құрғақ ортада қолдану кезінде берік қасиетке ие болса, ылғалда қатаятын әк негізінде тез ылғалдаңыш беттерді сылуға жарамды.

Кесте 2.7. Қарапайым сылақ ерітінділерін қолдануға кеңес берілетін аймақтар

Бөлме мен конструкцияларды эксплуатациялау шарттары

Ерітінді Салыстырмалы ауа ылғалдылығы 60 %-дан жоғары бөлмелер мен жүйелі ылғалданып тұратын сыртқы қабырғалар, ірге, карниздер

сырты тасты және бетонды қабырғалар, сонымен бірге, ішкі тасты және бетонды қабырғалар,аралықтар мен жабын беттер;

Әкті және цементті-әкті сырты және ішкі тас, ағашжәне гисп қабырғалар (тұрақты құрғақ климатты аудандарда);

Әкті-гипсті және гипсті

Кесте 2.8. Сылақ ерітінділерінің құрамы

Жоғары ылғалдылық көрсеткіші бар бөлмелер мен жүйелі ылғалданып тұратын сырты қабырғаларды сылау

: (1,5.2)

1 : (1.1,5) : 0

Әкті ерітінділер өте иілгіш, әрі жылжымалы болғанымен, баяу жағылып, жай қатаяды.Олардың бетонды беттермен тұтқырласу беріктігі төмен болғандықтан, бұндай беттердің бүркемесі цементті немесе цемент қосылған әкпен жүргізіледі.

к ерітінділерінің құрамы әк сортына және сылақ қабатының қолданыс талабына сай болады. (кесте2.8). Әктің жоғарғы сортын пайдалану кезінде қамыр көлемі 10%-ға кішірейеді. Ал судың көлемі көп не аз болған жағдайда құрамды қайта есептеуден өткізеді, себебі ерітінді құрамындағы әк көлемі 2.8. кестеге сәйкес болуы керек. Аталған ерітінділердің құрамы тігінен орналасқан беттерді сылауға арналған.

Әкті-гипсті ерітінділер салыстырмалы ауа ылғалдылығы 60%- ға дейінгі бөлмелердің ішкі сылақ жұмыстары кезінде кеңінен қолданылады. Ерітінді құрамы сыланатын беттің ерекшеліктерін

ескере отрып, ерітіндінің қолданыс аясына сәйкес дайындалады. Беттің 1 м

бөлігіне жұмсалатын гипстің орташа шығымы тік қабырғалар үшін 3...7 кг, ал көлденең беттер үшін —6... 9 кг. Гипсті ерітінділерге су қосылғаннан кейін 4.5 мин уақытта қата бастайды.Оны болдырмау үшін (әсіресе сылақ жұмыстарының көлемі үлкен болса) ерітінді құрамына баяулатқыштарды қосады. Қатая бастауды 15.20 мин-қа шегеру үшін гипс массасынан 5.20% көлемінде сөндірілген әк пен бура сияқты қосындылар қосылады. Сонымен қатар қатаю процесін 20.30 мин-қа кейін қалдыру үшін гипс массасының 0,2.0,5% (құрғақ заттай) 10%-дық сулы ерітіндісі күйінде қолданылатын жануарлар желімі қолданылады. Жоғарыда аталғандардан өзге ерітінді құрамына гипс массасынан 0,3.0,8 % және1.2% мөлшерінде сабын өндірісінің сілтілік қалдықтары, баяулатқыш үгінділер қосылады.

Цементті және аралас қоспалар басқаларға қарағанда иілгіштігі төмен, бірақ бағасы қымбатырақ. Цементті ерітінділер ылғадылығы жоғары (60 %-дан жоғары) бөлмелерді, беріктігі жоғары сылақ қабатын қажет ететін конструкцияларды сылау кезінде қолданылады. Сылақ жұмыстарын жүргізу кезінде цементті ерітінділердің келесі құрамды түрлері қолданылады: бүркі үшін — 1 : 2,5.4; грун-

Ерітінді қоспалардың қолданар алдындағы температурасы сырты ауа температурасының 0-ден 5 °С-ға дейінгі көрсеткішінде — 15 °С; 5 °С-тан жоғары көрсеткіште — 10 °С-дан төмен болмауы керек. Қысқы мезгілдегі сылақ жұмыстары кезінде жылытылатын бөлмелерде немесе температурасы 10 °С-тан төмен емес орындарда қолданылатын ерітінді құрамы жазғы уақыттағымен бірдей болады. Теріс температура кезінде сылауға арналған ерітінділердің құрамына төмен температурада ерітіндінің қатуына әсер ететін арнайы аязға қарсы химиялық қоспалар (поташ, натрий нитриті, несепнәр қосылған кальций нитраты) қосылып дайындалуы керек. Жылуоқшаулағыш сылақ ерітінділерін алу үшін жеңіл толтырғыштары1 : 1. 1 : 3 (әк : толтырғыш) құрамына сәйкес әкті ерітінділер пайдаланылады.Толтырғыш ретінде пезалық немесе туфты қиындылар, үгінділер, қождар қолданылуы мүмкін.

Декоративті сылақ түрлері.

Декоративті сылақ түрлерін үйдің сыртқы өңдеу жұмыстарындақолдану ұсынылады, алайда қалаған

жағдайда бөлменің ішкі жұмыстарында да пайдалануға болады (мысалы алауошақ орнатылған қабырғаны сәндеуде). Әк-құм        аралас        түйіршіктелген        түрлі        түсті        ерітінділер

салыстырмалы түрде үнемді саналады .

Әк-құм аралас ерітіндіні табиғи құмдақ тасын ұқсататын декоративті сылау кезінде қолданады. Әк-құм араласдекоративті ерітінді құрамында әк қамыры, құм, әктің ықпалына төзімді цемент пен пигментер пайдаланылады. Ерітінділерді иілгіш-тұтқыр күйінде түрлі құралдар көмегімен өңдейді немесе фактураны шашыратпа арқылы алады.

Терразиттіерітінділерді дайындау барысында қолданылатын цемент қосылған әк қамыры, мәрмәр ұны және қиқымы, слюда мен пигменттер ерітіндіні құраушы басты материалдар болып табылады.. Әдетте, толтырма қызметін табиғи тас үгінділері атқарады. Аталмыш қоспалардағы толтырмалардың мынадай жіктелімі бар: Ерітінділерге декоративтілік қасиетін беретін үнтатылған шыны мен слюда да қоспа ретінде пайдаланылады. Фактуралық өңдеуді ерітінділердің жартылай қатайған күйінде түрлі қралдар көмегімен жүргізеді.

түрлерін әк қамырын, құм және пигменттерді пайдалана отырып дайындалады. Онда цемент өте сирек пайдаланылады. Әдетте, ірілігі 1 мм болатын кварцты немесе мәрмарлы құм қолданылады. Егер сылақтың жоғарғы қабаты өте жұқа болуы (1 мм-ден жұқа) көзделсе, мәрмам ұнын немесе үгіндісін пайдаланады. Күрделі бедерленген суретті бетті арнайы пышақтармен, скальпелмен, жонғыш аспаптар жинағының көмегімен қырғылап ойю арқылы алады.

Әкті-мәрмәрлы ерітінділерді түрлі көлемді және әртүрлі түсті мәрмәр үгіндісін, минералды пигменттерді пайдалана отырып дайындайды; оны иілгіш-тұтқыр немесе қатқылданған күйінде қырнауышпен, болат щөткемен, штамппен өңдейді.

Құрғақ қоспалардың кең қолданысы олардың жоғары тиімділігі мен өңдеу жұмыстарын жүргізудің дәстүрлі әдістеріне қарағанда айрықша қасиеттерінің көрінісін береді. Олар өңдеудің жоғары әрі тұрақты сапсын қамтамасыз етеді, тасымалдау құнын төмендетеді, материалдарды қайта өңдеуді жеңілдетеді. ГОСТ 31189— 2003 стандарттарына сәйкес құрғақ қоспалар келесідей жіктеледі: негізгі тағайындамасына, пайдаланылатын тұтқырлығына, толтырмаларының ірі көлемдігіне байланысты.

Құрғақ құрылыс қоспаларына қатысты ГОСТ стандарттарының болмауына байланысты, олар ГОСТ 28013—98 талаптарына жауап беруі қажет. Суда ерітілген қоспалардың жылжымалылығы, суұстаптұру қасиеті, қабаттануы, ерітінлі қоспаның суажырағыштығы, аязға төзімділігі, орташа тығыздығы, беріктігі және т.б оның басты қасиеттеріне жатады. Құрғақ қоспаныңтүйіршікті құрамы немесе дәнегінің ірілігі, орташа және үйінділік тығыздығы анықталады.Құрғақ құрылыс қоспаларының қасиеттеріне ГОСТ 5802—86 стандарттары және тиісті қоспалардың нормативтік құжаттарына сәйкес бағаланып белігленеді. Майлауға арналған құрғақ қоспа қолданар алдында міндетті түрде (23 + 2) °С температурада кемінде 3 сағ. ұсталуы керек. Сынақты

осындай температура көрсеткішінде жүргізеді.

Үйінді тығыздықты анытау ГОСТ 310.2—76 стандартына сәйкес тура цементті есептеу кезіндегідей жүргізіледі. Құрғақ қоспаның тығыздық мәні ретінде барлық жүргізілген сынақтардың ортақ арифметикалық шамасы алынады. Ерітінді        қоспалар        жылжымалылық        қасиетіне        байланысты мынадай таңбаларға жіктеледі: П к

к

к

12 и П к 14.

Жаңа дайындалған ерітіні қоспалардың лабораториялық жағдайда анықталатын суұстаптұру қасиеті қысқы уақытта дайындалған ерітінділер үшін 90 %-дан, жазғы уақытта дайындалған ерітінділер үшін 95 %-дан кем болмауы керек. Ерітінді қоспаның жұмыс жағдайында анықталатын суұстаптұру қасиеті лабораториялық жағдайда белгіленетін шамасымен салыстырғанда 75 %-дан төмен болмауы керек.

Жаңа дайындалған ерітінді қоспаның қабатталу қасиеті 10%-дан аспауы керек. Ерітінді қоспаның орташа тығыздығын жоғарылату жобамен бекітілген шамасынан 10%-дан артық болмауы керек. Ауатартқыш қоспаларды пайдалану кезінде тығыздықтың төмендеуі 6 %-дан аспауы керек.Зауытта дайындалатын құрғақ ерітінді қоспалары массасы бойынша ылғалдылық көрсеткіші 0,1-ден көп болмауы қажет.

Ерітінді қоспаларды дайындау барысында байланыстырғыш заттар мен толтырмалардың мөлшерін анықтау массасы бойынша, ал су мен сұйық күйіндегі қоспалардың мөлшері салмағы не көлемі бойынша анықталып, материалдардың ерітінді қоспасының қасиеттері        өзгерген        кезде        реттеліп        отыруы        шарт.Мөлшерлеу дәлсіздігі байл

аныстырғыштар, су, құрғақ қоспалар, жұмыс ерітіндісі, сұйық қоспалар үшін ±

%-дан, толтырмалар үшін ±2,5%-дан аспауы керек.

Дозировкалау құрылғылары ГОСТ 10223 талаптарына сәйкес болуы керек.Қыста пайдаланылатын ерітінділердің температурасы 5 °C-тан кем болмауы керек. Ерітінділерді араластыру үшін пайдаланылатын су температурасы 80 °C-тан, ал полимерлер мен метилцеллюлозаның қосындыларымен 70 °C-тан аспауы керек. Ерітінді қоспалар циклдық немесе үздіксіз типтегі араластырғыштарда өзіндік гравитациялық немесе күш салумен дайындалуы керек. Ерітінді сапасының негізгі көрсеткіштеріне сығылу кезіндегі беріктігін, аязға төзімділігін, орташа тығыздығын жатқызамыз. Цемент ерітіндісінің беріктігі 28 күнде осьтік қысу күшінің беріктік таңбасымен сипатталады. Беріктік таңбасы барлық жағдайларда белгіленіп бақыланады. Ерітінділер үшін сығымдалу беріктігінің мынадай таңбалары белгіленеді: М4, М10, М25, М50, М75, М100, М150, М200. Бірнеше қайтара мұздатылып кейін жібітілетін ерітінділер үшін ғимараттар мен құрылыс конструкцияларында ылғалдандырылған күйінде аязға төзімділіктің мынадай таңбалары белгіленіп: F10, F15, F25, F35, F50, F75, F100. Ерітінділер жобамен қарастырылған аязға төзімділіктің талаптарына сай болуы керек. Ерітінділер орташа тығыздығына қарай ауыр (орташа тығыздығы 1500 кг / м3 және одан жоғары) және жеңіл (орташа тығыздығы 1500 кг / м3 кем) болып бөлінеді. Ерітіндінің орташа тығыздығынан ауытқу жобада көрсетілген шамадан 10%-дан аспауы шарт.

Құрғақ құрылыс қоспаларна арналған  материалдар.

Құрғақ қоспалар деп құрамына тұтқырлағыш заттар, толтырмалар (толтырғыш) және басқа да қосындылар кіретін аралас массаны айтамыз.

Құрғақ құрылыс қоспалары дайындалатын негізгі материал түрлері: Бастапқы материалдардың көпшілігі отандық кәсіпорындармен өндіріледі.Тек қана диспергацияланған полимерлі ұнтақтар, тұтқырлығы   жоғары   метилцеллюлоза   және    көпірмейтін құрғақ қоспалар бұл қатарға жатпайды. Жалпы алғанда, Ресейдегітұтқырлағыш заттарды өндірудің қуатты индустриясы мен минералды шикізаттың бай табиғи қорларының болуықұрғақ қоспа өндірісін дамытудағы негізгі тетіктердің бірі болып табылады.

Полимерлі  қосындысы  бар  қоспаларды  құрғақ  жерде   40   ° C жоғары емес температурада 6 айға дейін сақтауға болады. Белгіленген шамадан төмен немесе жоғары температураларда құрғақ құрылыс қоспаларының техникалық сипаттамалары нашарлайды.

Цемент негізіндегі құрғақ құрылыс ерітінділерін дайындау технологиясы. 2.13 суретте көрсетілген жабдық жиынтығының жұмыс принципі дайын өнім компоненттерін алдымен түпкілікті араластырып, кейін мөлшерлеу мен қаптауға жіберуге негізделген. Бірінші негізгі компонент— 1 дірілконвейеріне жүктелетін құм,одан кейін 2 атанақты кептіргішке жеткізіледі.Құмды кептіру 550 ... 600

° С температурада жүргізіледі. Құмды салқындату қоршаған ауа жағдайында жүзеге асырылады.

Цемент негізіндегі құрғақ құрылыс ерітінділерін дайындау технологиясы: 1 —

дірілконвейер; 2 —

атанақты кептіргіш; 3 —

қайтатиегіш; 4 — дірілелек; 5 — аралық бункер; 6 —

норий көтергіші; 7 — салмақөлшеуіш бункер; 8 —

Пештен кейін құм

қайтатиегіштің көмегімен

дірілелекке жіберіледі , одан соң аудармалы жапқыш арқылы 5 аралық бункерге жетеді де, 6 тік норий көтергіші арқылы 7 салмақ өлшеуіш бункерге жүктейді. Сонда аралық бункер арқылы екінші тік норий көтергішінің көмегімен екінші негізгі компонент, цемент, жеткізіледі. Құмды қайтатиегіш құрылғы өшірілулі тұрған кезде әктас 4 дірілелекке салынып, аудармалы жапқыш арқылы әктастың аралық шанабына жетеді, сол жерден 6 тік норий көтергіші оны 7 салмақөлшеуіш шанабқа жүктейді. Дайындалып жатқан құрғақ құрылыс қоспаларының сипаттамаларын анықтайтын қосындыларды жүктеу өндіріс рецептурасы мен технологиясына сәйкес 11 жұмыс алағында жүзеге асады.Мөлшері анықталған компоненттер 8 араластырғышқа жіберіліп, онда 2...4 мин. араластырылады.Дайын болған құрғақ құрылыс қоспасы автоматты түрде 9 қабылдағыш бункерге жіберіліп, сол жерден сыйымдылығыалдын ала анықталған клапан қапшықтарына бағыттайтын 10 салмақөлшеуіш мөлшерлегішке түседі. Электронды басқарудың тың жүйесі бастапқы компонеттер мен түпкілікті дайын өнімнің мөлшерін дәл анықтауға мүмкіндік береді.

Гипс байластырғышы негізінде құрғақ құрылыс қоспаларын дайындау технологиясы. Гипстен жасалған құрғақ құрылыс қоспаларын өндірудің жалпы технологиялық сызбасысы 2.14-суретте келтірілген.Дайындық бөлімі инертті материалдар қоймасынан, жүк тиегіштері бар бункерлер мен тасымалдаушы құрылғылардан тұрады. Тұтқыр заттар бункерлері пневмокөліктер көмегімен толтырылады. Қапшықта, шелекте немесе бөшкеде жеткізілетін қосындылар бункері көтергіш құралдардың көмегімен қолмен тотырылады. Араластыру модулі қоспаның құрамдас бөліктерін, соның  ішінде көп функционалды химиялық қоспаларды мөлшерлеу және араластыру сызығынан тұрады. Қоспаның құрамдас бөліктері араластырғышқа мынадай ретте енгізіледі: гипс байланыстырғышы, ұсақ толтырғыш, қосындылар (сөндірілген әк, қатаюды баяулатқыш, метилцеллюлоза, дисперсиялы полимерлік қоспалар).Араласқаннан кейін құрғақ қоспа бұрандалы конвейердің көмегімен бірден қапталуға немесе сақтау қоймасына жіберіледі.

ылақ деп қабырға бетіне бір немесе бірнеше қабатталып жағылған ылғалды ерітіндіні айтамыз. Оның бойындағы беріктік қасиеттеріне кепкеннен кейін ғана баға беруге болады. Сылақ

2, 4, 14

3, 15

13, 16

түрлері толтырғыштың пішіні мен ірілігіне қарай ерекшеленеді. Бұл олардың қолданылу мақсаты және жұмыс жүргізу технологиясы сияқты басқа да айырмашылықтарын көрсетеді. Технологияны қадағалай отырып, сылақты айтарлықтай қалың қабатпен  орналастыруға  болады.  Сондықтан,   оларды   дәстүрлі түрде беттің елеулі кедір-бұдырлығын жою үшін (мысалы, кірпіш қаламасынан кейінгі сылақ) немесе қажетті конструктивті негіз ретінде (мысалы, ағаш беттерді сылау) пайдаланылады. Нәтижесінде тегіс, бірақ аз-маз бұдырлығы бар бет түзіледі (бұдырлық дәрежесі толтырғыш

түйіршіктерінің көлемімен анықталады).Соңғы өңдеу алдындағы  түпкі негіз ретінде сылақ қабатын пайдалану оның кедір-бұдырлығына байланысты аса тиімді емес, кейде түпті мүмкін емес болады. Ең жиі кездесетін сылақтың екі түрі бар: цемент сылақтары және гипс сылақтары. Тұтынушылық көзқараспен қарағанда, олардың басты айырмашылығы толық кебуге қажетті уақыт аралығында. Әдетте, гипс сылақтары үшін бұл бірнеше тәулік (4 ... 7). Ал цемент сылақтарның толықтай кеуіп, қажетті беріктікке ие болуы үшін кемінде 24,28 тәулік қажет болады. Сылақ қоспасының толық құрғау уақытын азайту қиын. Құрамының тез ұстасуына әсер ететін реагенттердің ерекше түрерін тек қана арнайы жағдайлардағы жұмыс кезінде қолдануға рұқсат етілген. Цемент сылағын ең берік және ұзақ уақыт қызмет ететін қабатты алу қажет кезде қолдануға кеңес беріледі. Сапалы әрі дұрыс орындалған цемент сылағының қызмет ету уақыты температура мен ылғалдылықтық тұрақсыздығына қарамастан ондаған жылдарға созылуы мүмкін. Сылақшылардың біліктілігі жеткіліксіз болған жағдайда цемент сылағын жұқалап тегістеу мақсатында тегістегіштер деген атау алған арнайы цемент-полимерлік қосылыстарды пайдалану өте тиімді екенін атап өткен жөн. Бұл жұқалтаң сылақ пен ірі майлау жұмыстарының арасындағы нәрсе. Фракция (толтырма көлемі 300 микронға дейін), толық кебу уақыты (18.36 ч) және бұндай құрамды заттармен жұмыс жүргізу майлау жұмыстарын ұқсас (қырнауды қажет етпейтін жай қалақшамен жағылады), бірақ қажақпен нашар немесе мүлде қырналмайды.Мұндай заттарды жертөлелердің, қосалқы үй-жайлардың плиткамен  қаланатын  негізін  тегістеу үшін пайдалану ұсынылады. Бір сөзбен айтқанда, 300 микронға жуық кедір-бұдырлығы бар ұсақтүйіршікті негіздің болуына  рұқсат етілетін, мінсіз теп-тегіс бетті қажет етпейтін барлық жерде қолдануға болады. Гипсті сылақты жұмыс өте аз уақыт ішінде орындалу қажет болғанда, өңделген бөлменің ылғалдылығы біралыпты және бөлменің ішкі жұмыстары кезінде ғана пайдалану ұсынылады. Гипсті жұмыс жүйесі Ресейде де, Батыста да үлкен танымалдылыққа ие, себебі бұндай әдіс жұмыс жүргізу кезеңін едәуір ықшамдауға мүмкіндік береді. Гипсті сылақ түрлері жоғары жылуоқшаулағыштық және дыбыс өткізбейтін қасиеттерімен сипатталады, тұтанғыштығы төмен, әрі отқа төзімді, жеңіл, ғимараттардың интерьерін безендіруге арналған сәулеттік шешімдер үшін сәндік элемент

ретінде пайдаланылуы мүмкін. Гипстік материалдарды ішкі әрлеу кезінде қолдану материалдың ылғалды оңай сіңіріп немесе сырқа бөліп отыратын «тыныс алу» қабілетінің арқасында қолайлы ішкі климатты қамтамасыз етеді. Гипс қоспаларын пайдалану технологияны едәуір жеңілдетуге мүмкіндік береді. Іс жүзінде гипстісылақты бір қабаттап жағу цементті сылақтың бүрку, грунт және қабаттаудан тұратын үш қайтара орналастыруына (сылаудың осы түрі ғана толыққанды болып есептеледі) барабар. Сыланған қабат келесі қабаттардан (майланатын және өңделетін қабат) бұрын жағылатын негізгі түптөсем қызметін атқаратындықтан, сылақ «кемшіктері» кейінгі өңдеулік қабатта жарықтың пайда болуына әкелетін негізгі себеп болуы ықтимал.Бұл проблемалар сапасыз сылақ құрамының (толтырғыштың дұрыс таңдалмаған гранулометриялық құрамы, артық мөлшердегі саздың немесе органикалық қоспалардың болуы және т.б.) немесе технологияның бұзылуының салдары болып табылады. Бұнда ең маңыздысы – ерітіп араластыру кезінде артық су көлемін болдырмау және тегістегіш немесе соңғы майлағыш қабаттарды жағудың алдында сылақ бетінің толыққанды кепкеніне көз жеткізу. Сылақты кептіруді жасанды жеделдету тиімсіз әрі тұрақты емес. Сылақ бетінің «құрғаған» қабаты нығыздауға төзбейді, сол себепті бұл оның қалыңдығы бойынша түгел кепкенінен емес, керісінше сызат, жарықтың пайда болуына ықтималды екенін көрсетеді. Жылытқыштар мен желдеткіштерді пайдалану қажетті әсер тудырмайды. Сыланған беттерді кептіруді жылдамдатудың қолайлы әдісі арнайы инфрақызыл жылытқыштармен терең қыздыру болып табылады. Тіпті мұндай қымбатқа шығатын әдістің өзі айтарықтай нәтиже бермейді. Жоғары сапалы соңғы өңдеулік жұмыс алдында беттің  кебуін  жасанды  жылдамдату  мүлдем   қолданылмауы шарт. Барлық жұмсалған еңбектің далаға кетуі үшін тек бірнеше жарықшаның пайда болуы жетіп жатыр. Технологиялық үдерісті жеделдетудегі жалғыз дұрыс шешім гипс сылығын пайдалану болып табылады. Оны құрғақ бөлменің ішкі жұмыстары кезінде ғана қолдануға болатындығын естен шығармаған жөн. Сондай-ақ, бөлме  ішінің  ылғалдылығымен  қоса, темиялық қарсы тұруының жеткіліксіздігінен туындайтын (шық нүктесі деп аталатын) қабырға ішінде ылғал пайда болуын болдырмау керек.Мысалы, қабырғасы екі кірпіш қалыңдығында қаланған, жыл бойы тұруға арналмаған қала сыртындағы үйдің

ішін сылау кезінде гипс сылағын пайдаланған дұрыс емес. Сондықтан гипс сылығын қолданудың әр жекелеген жағдайы  кезіне күтілмеген нәтижеге әкелуі мүмкін барлық факторлар мен салдарларды ескерген жөн. КНАУФ гипсті сылақ қоспасын цементті қоспа түрлерімен салытыру кезіндегі басты артықшылығы оның құрғақ қоспаның бірдей массасынан 2 есе үлкен ауданды өңдеуге мүмкіндік беретін материалды үнемдеуге болатындығында. Сонымен қатар, өңдеу жұмыстарында гипсті құрғақ қоспаларды пайдалану цементті қолдану кезіндегіге қарағанда еңбек күшін 2 есе азайтуға мүмкіндік береді. КНАУФ материалдарының кең таралған әрі басқаларға қарағанда көп қолданылатын түрлеріне «Ротбанд» және «Гольдбанд» қолмен өңдеуге арналған (ал «МР75» — машинға арналған) гипсті сылақ қоспаларын жатқыза аламыз. Жоғары технологиялық және қолданбалы өнімділігінің арқасында бұл материалдар өңдеудің жоғары талаптары қойылатынжерде (пәтерлер, кеңселер, тұрғын үйлердегі үй-жайлар және жоғары санаттағы қоғамдық ғимараттар) пайдаланылады. Гипс материалдары цементтен дайындалғандарға қарағана суға қарсы тұра алмайтындықтан, гипс сылағы тұрақты ығалдылығы 60%-тан аспайтын бөлмелерде ғана қолданылуға арналған. Қысқа мерзімді ылғалдануға ұшырайтынжуынатын бөлме мен ас үйлерде гипс қоспаларын қолдануға рұқсат етіледі. Бұл ретте сыланған бет міндетті түрде алдымен «Флехендихт» гидрооқшаулағышымен, кейін керамикалық плиткамен қапталуы қажет. Гипс сылақ түрлерінің қолданыс аясы цементті сылақтармен салыстырғанда тек ішкі жұмыстармен шектелетініне қарамастан, бөлме ішін өңдеу кезінде олар бірқатар артықшылықтарға ие. Ғимараттың сыртқы бөліктерін қаптайтын аязға төзімді, суға төзімді, аса тығыз әрі жоғары беріктікке ие цемент сылақтарыныңбұл көрсеткіштері ішкі өңдеу жұмыстары кезінде артықшылығы жоқ, ешқандай практикалық маңызы ие емес.

КНАУФ гипсті сылақ қоспаларының келесідей артықшылықтары бар:

«Ротбанд» өнімін тегіс, ылғалды нашар сіңіретін төбелер мен деформацияланатын, иілгіш беттерді (ЦСП, пе- нополистирол және т.б) сылау кезінде қолдануға мүмкіндік береді; 0,6... 0,7 Вт/м • К) төмен, жылуды жоғалтуға қарсы тұратын жылуоқшаулағыш қасиеті бар.Сол себепті, гипсті сылақпен сыланған қабырғалар мен төбелер жанасқанда жылы болып келеді; Гипс сылақтары аталған талаптарға жауап беруі үшін сылау жұмыстарын жоғар білікті сылақшының жүргізгені дұрыс. Гипс сылақ қоспаларын пайдалану технологиясы цементті қоспалармен жұмыс істеуден біраз өзгеше.Гипс сылағы кезінде ішіне ерітіндіні дайындауға арналған құты (бак) мен миксер, тегістеу амалдары, түрлі қалақтар мен бетті біркелкі тегістеуге арналған қырғыштар кіретін арнайы құрал-саймандар жинағының болуы міндетті саналады. Сылақ бетінде татты дақтардың пайда болуын болдырмау

үшін пайдаланылатын барлық құралдар тот баспайтын материалдан (болат, пластмасса мен басқа материалдар) жасалуы керек.КНАУФ Ротбанд — жоғары адгезиялықты қалыптастыратын қоспалар қосылған гипс тұтқырлы зат негізіндегі әмбебап құрғақ сылақ қоспасы (2.15 сурет). Қатты негізі (бетон, кірпіш, цементті сылақ) төбелер мен қабырғаларды, пенополистиролдан жасалған беттерді,  ЦСП-ны,  ылғалдылығы  орташа  бөлмелерді,   сондай- ақ, ас үй мен жуынатын бөлмелерді қолмен жоғарысапалы сылақ жұмысын жүргізуге арналған. Әсіресе, тегіс бетонды төбелер мен қабырға беттерін қаптау ұсынылады. КНАУФ Гольдбанд — арнайы қосындылар қосылған  гипс тұтқыр заты негізіндегі құрғақ сылақ қоспасы (2.16 сурет). Ас үй мен жуынатын бөлмелерді қоса алғанда ылғалдылығы орташа бөлмелердің қатты әрі берік негізді (кірпіш қаламасы, цементті сылақ, кеуекті бетон) қабырғаларна ғана қолмен жоғары сапалы сылақты орналастыруға арналған. КНАУФ МП 75 (MaschіnenputzMP75) — арнайы қосындылар қосылған гипс тұтқыр заты негізіндегі құрғақ қоспа (2.17 сурет).

Сурет. КНАУФ МП 75 машина әдісімен жағуғаарналған гипс сылағы

Жұмыстың ауқымды көлемін қолмен орындаумен салыстырғанда айтарлықтай өнімді саналатын PFT фирмасының «G4», «G5», «Monojet» ерітінді қоспалауыш        сорғыларының көмегімен бөлме ішінің төбелері мен қабырғаларын машина әдісімен жоғары сапалы сылауға арналған. Әдепкі қатты негізді беттерге (кірпіш қаламасы, цементті сылақ, бетон және т.б) жағылады.

Гипсті-әк негізді сылақ.

КНАУФ ХП-Старт бұл — құрамындағы гипс тұтқыр затының жартысы әкпен ауыстырылған гипс сылағы. Қабырғаларды тегістеуге арналған, жоғары созылымдылыққа ие және 5... 15 мм қалыңдықтағы бір қабатпен жағылады. КНАУФ ХП-Старт-пен сыланған қабырға бетін боямас бұрын майлап алу қажет. 1 м

Ғимараттардың қасбетін сылау кезінде КНАУФ: Унтерпутц УП 210, Зокельпутц УП 310, Грюнбанд цемент сылақтарын қолданған абзал (2.18 сурет). Олардың барлығын мұқият таңдалған минералды компоненттер ерекшелейді. Әсіресе, 1,5 мм-дейінгікөлемді фракцяланғантолтырма мен химиялық қоспалар (пластификаторлар, тұрақтандыратын, буландыратынжәне суұстаптұратын қоспалар, дисперциялайтын полимерлі ұнтақтар, гидрофобизаторлар). Минералды тұтқыр мен толтырмадан ғана тұратын қарапайым арзан сылақ қоспалары сығымдауға төзімді болғанмен, созу мен

Кесте 2.9. КНАУФ гипс сылақ қоспасының құрылысты- техникалық қасиеттері

Ротбанд, Гольдбанд

0,1 0,1 0,1

Себілмелі салмағы, кг/м

730...750

Максималды фракциясы, мм 1,2 1,2 2,5

Қабатталу, % Жоқ Жоқ

~7 ~7

10 кг құрғақ қоспадан шығатын ерітінді көлемі, л ~12 ~10

10 мм қалыңдықтағы 1 м

~10

Тығыздық, кг/м

Беріктік шегі, МПа: сығымдау мен иілту кезінде

иілту әрекетіне аса берік емес. Химиялық қоспаларды пайдалану олардың осы әлсіз қасиетін жоюға мүмкіндік береді. Жаңа қоспалар химиялық қосындылардан өзге мұқият таңдалған фракциялық толтырмалармен де ерекшеленеді.Бір қосада үздіксіз фракциялық құрамды бірнеше толтырма түрлерін қолдану сызаты жоқ, беріктігі жоғары құрылымды түзуге мүмкіндік береді.

а

б

в

Бұл сылақ қабатын қолданудың қиын жағдайларында беріктігін сақтап тұруына әсер етеді. КНАУФ сылақ ерітінділерінің жаңа түрлерінің суұстаптұру қабілеті СНиП 3.04.01 бойынша талап етілетін 90%-ке қарсы 98 ...99 %-ды құрайды.Бұл оны қосындылары жоқ қарапайым қоспамен жұмыс жасау кезінде қиындық туғызатын қалың қабатпен де, жұқа қабатпен де жағуға мүмкіндік береді. Цемент сылағынан дайындалған  ерітінділердің  қабатталуы  0-ге дейін (СНиП боынша бұл көрсеткіш 15%-дан аспауы керек) төмендейді.Қабатталудың төмендігі ерітіндінің жалпы көлем бетіне біртекті орналасуын қамтамасыз етеді.Кері жағдайда құрамында цементтің көлемі көп ерітінді қабатының жоғарғы жағы сұйық, ал цементі аз, құмның мөлшері көп болатын қабаттың төменгі жағы қою болуынан үстіне жағылатын сылақ біртекті орналаспайды және беріктігі нашарайды.Егер сылақ біркелкі тегістік пен негізбен берік ұстасуды қамтамасыз етпесе, оның бойына сызаттарды тудыратын деформациялық күш түсіріледі. Сызат түскен сылақ уақыт өте бір мұздап, бір қайта ерудің әсерінен бірте-бірте қирауы ықтимал. Бұндай фасадтар бірнеше жылдан кейін қайта жөнделіп, беткі қабатын толықтай жаңартуды талап етеді. КНАУФ  сылақтарының химиялық қосындылары мен толтырмаларын рационалды таңдаудың нәтижесінде олар бетпен

берік ұстасып, СНиП (4 кг/см

) талаптарына толыққанды жауап бере алады. Сылақтар сужұқтырмаушылық және аязға төзімділік қасиеттерінің арқасында ұзақ уақыт қызметінің барысында қаланған бетті су өтуден немесе қабаттың жарылуынан қорғап тұрады. КНАУФГрюнбанджылуөткізбейтінцементтісылағыбұл— цементтің, фракцияланған құмның, пенополистирол түіршіктерінен тұратын жеңіл толтырманың және гидрофобтық қосындылардың негізінде дайындалған құрғақ сылақ қоспасы. Жылу өткізбейтін тастан және кірпіштен қаланған қабырға (төбе) бетін, сондай-ақ, үстінен декоративтік қабатпен жабуға арналған беттерді де сылауға арналып жасалған (КНАУФ Диамант 260 сылағы, бояулар,қаптама плиталар және т.б).

КНАУФ Унтерпутц УП 210 фасадқа арналған цемент сылағы — цементтің, фракцияланған құмның және арнайы қосындылардың негізінде дайындалған құрғақ сылақ қоспасы. Фасадтарды, ылғалдылығы жоғары, әрі үстінен КНАУФ Диамант 260 декоративтік сылағын жағуға арналған қатты беттерді, бояуларды, қаптама плиталарды қаптауға арналған сылақ. КНАУФ        Унтерпутц        УП        210        сылағының        техникалық сипаттамалары:

ие сылақ құрамында антисептикалық қоспалардыңболуы есебінен зең немесе балдырмен қабатталудан сақталған.Іргеқабаттарды, ылғалдылығы жоғары, әрі үстінен КНАУФ Диамант 260 декоративтік сылағын жағуға арналған қатты беттері бар бөлмелерді, бояуларды, қаптама плиталарды қаптауға арналған сылақ. КНАУФ        Зокельпутц        УП        310        сылағының        техникалық сипаттамалары: Бетон, шойтас, силикатты кірпіш, көне кірпіш қаламасы, аралас қалама сияқты беттерді қайта өңдеуде, КНАУФ Грюнбанд, КНАУФ Унтерпутц УП 210, КНАУФ Зокельпутц УП 310 тегістегіш сылағын жақпас бұрын бетті бүркуге КНАУФ Адгезив (2.19 сурет) адгезиялы цемент сылағы пайдаланылады. Бұл сылақ цементтің, 0.4 мм көлемді түйіршіктерден түзілген әктас пен кварц толтырмаларының және химиялық қосындылардың негізінде дайындалған құрғақ қоспа.

КНАУФ Адгезив сылағының техникалық сипаттамалары:

КНАУФ Диамант (2.20 сурет) — сужұқтырмаушылық қабілетке ие полимерліқосындыларқосылғанәктасті-цементтінагіздегітүрлітүсті құрылымдық минералды сылақ; работ ауа райының қолайсыздығына төзімді, сыртқы және ішкі жұмысға арналған. Өңдеуден кейін «тон» сияқты біркелкі бұдырлы немесе түйіршекті құрылымды қабат түзеді, қажет жағдайда бояуға болады.Фасадтарды, ылғалдылығы жоғары КНАУФ Унтерпутц УП 210, КНАУФ Зокельпутц УП 310, КНАУФ Грюнбанд цементті және бетонды сылақ бетін, КНАУФ Севенер сылақжелімді қоспасының арматуралау қабатының сырттай жылуоқшаулағыш жүйелерін, КНАУФ Ротбанд, КНАУФ Гольдбанд, КНАУФ МП 75 гипс сылағымен өңделген ішкі қабырғаларды және гипскартонды беттерді және т.б сылау кезінде қолданылады.

КНАУФ Диамант сылағының техникалық сипаттамалары:

Таспен және кірпішпен қалау жұмыстарында, ғимарат фасадтарын және ылғалдылығы жоғары бөлмелердің қабырға беттерін сылау кезінде, көне сылақты жөндеуде, жарықтарды бітеуде, саңылауларды тегістеуде цементтің, толтырмалар мен полимерлік қосындылар негізінде жасалған КНАУФ Коттеджная (2.21 сурет) құрғақ қоспасы пайдаланылады.

КНАУФ Коттеджная сылағының техникалық сипаттамалары:

құрғақ қоспасы

КНАУФ Севенер (2.22 сурет) сылақты-желімді қоспасы фракциялық құмның, арнайы талшықтар мен полимерлі қосындыладың қосындысынан  дайындалған  цемент  негізді  құрғақ қоспа болып табылады. Тұтқырлағыш заттың, талшықтар мен полимерлі қосынылардың байланысы қоспаның жоғары адгезиялығын, сызатқа беріктігін және сужұқтырмау қасиеттерін қамтамасыз етеді. Мына жағдайлар үшін арналған:

КНАУФ Севенер сылағының техникалық сипаттамалары:

КНАУФ өнірісінің барлық сылақтары қабырғалар мен төбелердің бетіне қолмен несеме PFT фирмасының«G4», «G5», «Monojet» сияқты тоқтаусыз ерітінді араластырғыш сорғылардың көмегімен жағылуға арналған. Отын-нергетикалық қорлар құнының күн сайын өсуі жағдайында энергияны үнемдеуге бағытталған шаралар қала сыртында үйі бар немесе соны көздеп жүрген әр жеке отбасы үшін де, тұтас мемлекет үшін де маңыздылығы жоғары болып тұр. Жылу шығымын азайта отырып, отын-энергетика қорын үнемдеудің бір жолы – ғимараттарды сапалы жылыту жүйесі. Құрылыс материалдары өндірісінің жетекші өндірушілері санатына енген КНАУФ фирмасы КНАУФ Теплая стена І (жылытқыш ретінде пенополистиролды плиталар пайдаланылады) және КНАУФ Теплая стена ІІ (минералмақталы плиталармен) ғимараттарды жылытудың айрықша тиімді жүйесін ұсынады. КНАУФ Теплая стена (2.23 сурет) сыртқы жылуоқшаулағыш жүйесінде КНАУФ Севенер, КНАУФ Диамант құрғақ құрылыс қоспалары пайдаланылады. Жылытқышы пенополистиролдан дайындалған КНАУФ Теплая стена жылыту жүйесінің қоданылу аясына5 СНиП 2101—97* «Ғимараттар мен үй-жайлардың өрт қауіпсіздігі»кестесіне сәйкес отқа төзімділіктің барлық дәрежесіндегі ғимараттар (СНиП 2.01.02- 85* және СНиП 21-01-97* бойынша), Ф 1.1 функционалды өрт қауіптілігін қоспағандаСНиП 21-01-97* бойынша құрылымдық және функционалды қауіптіліктің барлық класы және Ф 4.1 класына жататын мектептер мен ментептен тыс оқу орындарындағы ойықты жиектеу мен минералды мақтадан қабаттар арасындағы қарама- қарсы айырымдарды орындау кезінде пайдаланылады.

ПМВ жылытқыштары бар КНАУФ Теплая стена ІІ жылыту жүйесінің қолданылу аясына өртке төзімділіктің барлық дәрежелі ғимараттары (СНиП 2.01.02-85* және СНиП 21-01-97* бойынша), құрылымдық және функционалды өрт қауіптілігінің барлық класы жатады (СНиП 21-01-97* бойынша).

Майлағышқоспалар.

ГФР-дыңжәне Ресейдің КНАУФ кәсіпорындарында қатар өндірілетін  құрғақ  қоспалардың  тағы  бір ауқымды түрінемайлағыштар жатады. Көбінде оларды гипстің негізінде жасайды. Оларжұқадисперсті, түрлі материалдарға жақсы адгезиялық қасиеті бар,іс жүзінде отырудан қорғарған. КНАУФ Унифлот (2.24 сурет, а) беріктігі жоғары гипсті майлағыш қоспаәмбебаптығы мен жоғары сапасының арқасында ресейлік құрылысшылардың арасында кең танымал. Бұл қоспаГФР-дан жеткізіледі.Оны арматуралау лентасыз-ақ ГКЛ және ГВЛ көлденең әрі бойлық жіктерді бітеу кезінде, ағаш терезе жақтаулары мен есік тақтасын жөндеу кезінде, темірбетон жабын плиталары арасындағы жіктерді бітеуде қолданады. Ұстасқанға дейінгі жұмыс уақыты 20 мин. Майлауға жұмсалатын қоспа шығыны өңделуге тиіс тігістердің

жиек формасына байланысты болады. Қоспалар 5, 10, 25 кг-дық қапшықтарда жеткізіліп тұрады. Сақтау мерзімі6а й. Аса кең қолданыс тапқан қоспалардың бірінеКНАУФ кәсіпорындарындағы өндіріс ауқымы жылдан-жылға артып келе жатқан «Фуген» гипсті майлағышын жатқызамыз.КНАУФ Фуген (2.24 сурет, б) қарапайым майлағышынарматуралайтын лентаны қолдана отырып жұқа жиекті ГКЛ бойлық жіктерін бітеу үшін пайдаланады. Оны бетонды немесе сыланған беттерді майлауға, тегіс беттерге ГКЛ-ды жапсыру кезінде желім ретінде және позагребнелік гипс плиталы арақабырғаларды монтаждауда пайдаланады.

Қабат қалыңдығы — 5 мм-ге дейін, фракция көлемі —0,15 мм- дан үлкен емес. 1 м

-ге жұмсалатын материал:

КНАУФ Фугенфюллер Гидро майлағышы ылғалға төзімді позагребнелік плиталарын монтаждауда,санитарлы-техникалық бөлмелерді өңдеу кезінде пайдаланылады. Ресейлік КНАУФ кәсіпорындарында арнайы гипсталшықты беттердің аралық тігістері мен жіктерін бітеуге арналған жағылу барысында аса берік қасиетке ие КНАУФ Фугенфюллер ГВ

а

б

майлағышы шығарылады. Оны тегіс беттерге ГВЛ-ды жапсыру кезінде және ГВЛ едендерінің құрама элементтері арасындағы жіктерді майлап тегістеуде қолдануға болады. Фугенфюллер майлағыш қоспалары 5, 10, 25 кг-дық қапшықтарда жеткізіледі. Сақтау мерзімі6ай. КНАУФ НР Финиш (2.25 сурет, а) және КНАУФ Мульти-финиш (2.25 сурет, б) майлағыш заттары бетонды, пено- және газбетонды, әктасты-цементті   және   цементті   сылақты,   гипскартонды    және гипсталшықты беттерді жұқалап қаптауға, бетонды конструкциялардың жіктері мен сызаттарын бітеуге және алдын ала төселген қабатқа соңғы (ақырғы) жұқа қабатты жағуға(КНАУФ Унифлот немесе КНАУФ Фугенфюллер майлағыштары) арналған. КНАУФ НР Финиш және КНАУФ Мульти-финиш майлағыштары аса созылғыш болғандықтан, 1 мм қалыңдықта 1 м

-қакететін қоспа көлемі 1 кг-ға ғана жуық. Майлағыштар жақсы қырналып, тез құрғайды.

Аквапанель цементті плитаға арналған майлағыш қоспалар: тігістерді арматуралайтын ленталарды пайдалана отырып бітеп тегістеу үшін қолданылатын цемент негіздегі майлағыш қоспа. Себу тығыздығы — 1 200 кг/м

, шығын

жуық; Желімді құрғақ қоспаларды тұтқыр затының түріне байланысты гипсті және цементті деп ажыратамыз. Қаптама бетті орнатқан кезде гипскартон беттерді желімдеуге, жылу- және дыбыс оқшаулағыш материалдарға, кез келген қабырға беттеріне арналған, алдын ала тегістеп өңделген сэндвич-панелдергеарнайылап қолданылатын КНАУФ Перлфикс (2.27 сурет) монтажды гипс желімі үлкен сұранысқа ие.Беттің кедір-бұдырлығы20 мм-ден аспауы керек.

1 м

-ке жұмсалатын құрғақжелімнің орташа шығыны 5  кг-ға тең. КНАУФ Перлфикс 30 кг-дық қаптарға өлшеп салынады.Сақтау мерзімі6аудан көп емес. Монтажды қоспа ерітіндісімен жұмыс жасау ұзақтығы 30 мин-қа жуықтайды.

а

б

Сурет. Гипсовый монтажный клейКНАУФ Перлфикс

Цементті-желімді        қоспаларға ішкі және сыртқы жұмыстар кезінде керамикалық және таскесте тақталарды жапсыруға арналған КНАУФ Флекс (2.28 сурет, а) және КНАУФ Флизен (2.28 сурет, б) жатқызамыз. Клей КНАУФ Флекс желімі бетонды беттерге жоғары адгезиялық (1 МПа жуық) көрсетеді және жоғары иілгіш болып келеді.Оны алдын ала сыртжағынан «Бетоконтакт» тегістегішімен өңделген табиғи тастан жасалған қалыңдығы 15 мм болатын тақталарды жапсыру үшін пайдаланады. Бұл желімдер 5 және 25 кг-дық қапшықтарға өлшеп салынады. Құрғақ жерде сақтау мерзімі 1 жыл.

а

б

а

б

Үй-жайларды қаптау жұмыстары кезінде, әсіресе едендерді, жұмыс жағдайына байланысты желімнің өздігінен құрғауын күту мүмкін болмайтын бөліктер болады: дәлідер мен баспалдақтар және т.б Осындай жағдайларға арнап КНАУФ фирмасыКНАУФ Шнельклебер (2.29 сурет, а) желімін ұсынады. Бұл желіммен жапсырылған плиткаладың үстімен 3 сағ. (толық беріктік 7 тәулік) соң жүре беруге болады.Қаптама беттерді жеңіл жөндеуге, жұқалап жағылған желімге үлкен көлемді плиткаларды орнықтыруға және «плитканы плиткаға» орналастыруға арналған КНАУФ Суперклебер плиткалы дисперсиялы желім түрі кездеседі. Мраморлы әрлеме тақталарын қарапайым цементті ерітіндіге орналастыру барысында тастың табиғи көркемдігін жоғалтатын түрлі кемшіліктер пайда болады.Бұндай олқылықтарды болдырмас үшін мраморлы тақталарды, мөлдір және жартылау мөлдір тақталарды КНАУФ Мрамор (2.29 сурет, б) желімімен жапсыруға кеңес беріледі.Бұл ақ цемент негізінде дайындалатын құрғақ қоспа. Желім айтарлықтай жылдам кебеді, оның үстімен 6 сағ. кейін жүре беруге болады. Ол жоғары адгезиялыққа ие. Көне тақталадың үстінен, сыртқы текшелерде немесе жылытқышы бар едендерді

орналастыруда пайдаланылады. Ол үшін желімді араластыру кезінде құрамына иілгіштікті жақсартатын КНАУФ Клебер унд Боден Эласт қосындысы салынады. Жүк салу күші аса жоғары едендерді желімдеу кезінде желімді еденге де, тақтаға да жағып, «біріктіре жағу» әдісін қолдануға болады.Желім өте тез құрғайтындықтан оны дұрыс орналастыру маңызды: егер желім бетінде құрғап бара жатқан қабықша түзілсе (сусақты тигізу), дереу желімді тазартып жаңадан жағу қажет. Клеи КНАУФ Флизен және Флекс желімдері ерітінділерінің қызмететуұзақтығыжоғары (5сағ. дейін) болып келеді.Бірақ, КНАУФ Шнельклебер және Мрамор желімдерінің қызмет ұзақтығы30 және 45 мин құрайды. Бұндай жағдайда желімнің аз бөлігін араластырып пайдалану керек.Ерітіндінің бұл қасиетіне су температурасы мен бөлме температурасы да әсерін тигізеді.Температура жоғарылаған сайын, желімнің қасиеттері төмендей береді.Тақталарды жапсыру жұмысын +5-тен +25 °С-қа дейінгі аралықта жүргізген дұрыс. Желімдеу кезінде тақтаға күн сәулеслерінің тікелей түсуін болдырмаған жөн. «Жылы» еденді де іске қоспаған дұрыс.

Еденді орнатуға арналған құрғақ құрылыс қоспалары.

Еденді орнату жұмысы ғимарат жобасында белгіленген конструкциялар мен параметрлерге,үй-жайдың пайдалану мақсатына орай түптөсем негіздің жағдайына баға беруден басталады. Тұрғын үй мен қоғамдық сипаттағы ғимараттарда негіз ретінде бастапқы тұтастырғыш бет қызмет етеді. Тұтастырғыш бетке қаттылық беріп, біркелкі тегіс қылу үшін, еденннің жылу сіңіру көрсеткішін реттеуге, жабындарда еңістер тудыру үшін және құбырардың үстін жабу үшін пайдаланылады. тұтастырғыштың басты қолданысы — еден төселетін бетті тегістеу. Үй-жайларда еденнің негізі бола алатын тақталарды өнірудің ондаған жылдар бойы қалыптасқан технологиясына сай олардың төмен орналасқан үйдің төбесі болатын беті ғана тегістеледі.Еден болатын жағы әрдайым тегіс емес болып келеді. Дәреже айырымы 10 см-ге дейін жетеді. Әрине, бұндай келіссіз бетке ешқандай қабат қаптауға болмайды. Беттің әр жердегі тегістік айырымын және көлденеңдігін ұзындығы 2 м жететін металл дәрежелегішпен өлшеуге болады. СНиП 3.04.01- 87 көрсетілген «Оқшаулағыш және әрлеме қаптамалар» техникалық талаптарына сай екі метрлік білте тақтайша мен линолеум, паркеттен жасалатын тұтастырғыш беттің аралығындағы саңылау 2 мм-ден аспауы керек. СНиП 2.03.13-88 «Едендер» белгілемелеріне сәйкес

төменде жатқан төсеме негізді тегістеуге арналған цементті-құмды тұтастырғыштардың сығылу беріктігі 15 МПа-дан төмен болмауы керек.Негіздің беріктігіне қойылатын талаптарды ғимаратты жобалау кезеңінде сәулетші белгілеп, ғимараттың қолдану мақсаты мен жағдайына байланысты анықталып отырады.Негізді қаптауға қажетті төсемнің түрін анықтау барысында мынадай ерекшеліктерді назарда ұстау керек:

және екі компонентті желімдер үшін —30 Н/ мм

-тан төмен болмауы керек; Теориялық тұрғыдан бастапқы цемент тұтастырғыштар аталған талаптарға жауап бергенмен, іс жүзінде ол мүлде басқалайй орын алады. Белгісіз таңбалы дайын ерітінділерді қолдану, сапасы төмен цементті пайдалану, жеңіл орналасуын қамтамасыз ететін су мен цемент арақатынасының мөлшерін көбейту немесе құйылған төсемді тез құрғаудан қорғайтын амалдарға немқұрайлы қарау бастапқы негіздің механикалық сипаттамаларының күрт нашарлауына әкеледі.

Бұл        мәселелердің        шешуге тұтастырғышты орналастыруға арналған КНАУФ комплектілі жүйесі мүмкіндік береді:арнайы тегістегіш қоспалар — құймалы едендер немесе тегістегіш. Құй ма едендер немесе өздігінен тегістелетін тұтастырғышбұл — негізге құю кезінде өздігінен мінсіз тегіс, көлденең, берік әрі ұзақ уақытқа жететін қабат түзетін жеңіл құйылатын ерітінді.

Оның көмегімен енді үйреніп жүрген адамның өзі пәтерінде немесе гаражында мінсіз еден жасай алады. Ал маман жұмыс өнімділігін бірнеше есе жоғарылатуға мүмкіндігі бар. Цемент негізіндегі құйма еденнің құрамына цемент, құм және қарапайым цементті-құмды ерітініге айрықша қасиеттер беретін бүтіндей қауіпсіз қосындылардың арнайы таңдалып алынған қатары кіреді. КНАУФ Убо (2.30 сурет) — арнайы цементтің және толтырма ретіндегі пенополистиролды түйіршіктердің негізіндегі құрғақ қоспа. Күш түсетін бөліктің бетін тегістеуге және  құбырлардың көп болған жағдайында құрғақтай төгудің баламалы тәсілі ретінде пайдаланылады. Қабат қалыңдығы 3-тен 30 см-ге дейін, жоғары жылуоқшаулағыш және дыбыс өткізбейтін қасиеттерге ие.

КНАУФ Убо техникалық сипаттамалары:

КНАУФУбо тұтастырғышының бетікеуіп, қатқаннан кейінүстінен міндетті түрде КНАУФ гипсталшықты беттерден жасалған құрғақ

а

б

в

Боден 30

10 мм қабат қалыңдығы кезінде 1 м

1 мм қабат қалыңдығы кезінде 1 м

ге жұмсалатын шығын көлемі

25 МПа 5 МПа

25 МПа 5 МПа

22 МПа 7 МПа

құрама еден немесе қалыңдығы 35 мм-ден кем болматын беріктігі жоғары тұтастырғыштар орналастырады. Едендіорнатуға арналған гипсті қоспаларды жеке бір топқа жөліп қарастырсақ: КНАУФ Боден 30; КНАУФ Боден 25; КНАУФ Боден 15 (2.31 сурет).

Олардың мынадай түрлері де бар:

Бұл қоспалар сумен араласқанда аса жылжымалы болады, қатқан кезде жоғары беріктікке ие. (кесте 2.10).

Гипс негізіндегі КНАУФқұйма еденінің қолдану аясын қарастырайық. Боден 30 бұл— жеке үйлерге, коттедждерге, тұрығын және офистік ғимараттарға арналған мінсіз берік еден түрі.Келесі жағдайларда қолданылады:

атаулы қалыңдығы 25 мм және одан қалың болатын жанасу еденінде.КНАУФ Боден 25 тегістегіш аралық қабатретінде пайдаланылады:

Жылыту элементі

2.4.1. Табиғи тастан жасалған қаптама материалдар Табиғи тастан жасалған қаптама тақталарды тау жыныстарын механикалық өңдеу (арамен кесу, жону) арқылы дайындайды. Өңделіп алынған тау жыныстарының қасиеттері толықтай бойында

сақталады. Тау жыныстарының құрылыстық қасиеттері оның химиялық құрамымен, физикалық және механикалық қасиеттерімен анықталады.Құрылу сипатына байланыстытау жыныстары магмалық (атпалы), шөгіндіжәне метаморфтық деп жіктеледі.

Магмалық (атпалы) — бастапқы —магманың (терең магмалықжыныстар — гранит, сиенит, диорит, габбро; ақтарылған

Метаморфтық (түрі өзгерген) — бастапқы және екінші жыныстардың (өзгерген атпалы жыныстар — гранит гнейстер; өзгерген шөгінді жыныстар — саздан жасалған тақтатас, әктасты мрамор, кварцит) өзгеріске ұшырауынан құралған тау жыныстары. Қаптама тақталар мен тастар гранит, сиенит,  лабрадорит, мрамор, әктас, брекчия, конгломерат, жанартау туфы сияқты тау жыныстарынан жасалған жартылай дайын өнімді блоктарды уату немесе кесіп тілімдеу арқылы дайындалады (2.36).

Қаптама тақталардың неше түрлі фактурасын дайындайды:

а, б

в

г

е

Еденге төсеніш ретінде және қабырғаны қаптауда қолданылатын тақталар тікбұрышты пішінді және тас бетінің фактурасы мен алынған жынысына байланысты түрлі көлемді болады. «Жартас» фактурасын шығару үшін бұйым қалыңдығы 150мм-ден жұқа болмауы керек;нүктелік, бороздчаттыжәне рельефті фактура үшін 60 мм болуы керек, ал айналқ бет үшін 12 мм-ден төмен болмауы

қажет. Тақталардыңені 200... 400 мм жәнеұзындығы 300... 1 000 мм шамада дайындалады. Беріктігі жоғары тау жыныстарынан – үлкен тақталарды, беріктігі төмендерден – кіші көлемді тақталар жасалады.

2.4.2. Керамикалық қаптама материалдар

Минералдық шикізатты жоғары температурада күйдіру арқылы жасалатын жасанды тас материалдар

Табиғатта саздың кең таралып, мықты беріктік пен едәуір төзімділігі, әрі әдемі сыртқы көрінісі үшін керамиканың көптеген түрлері керамикалық материалдарды құрылыс пен ғимараттардың құрылымдық бөлшектерінде көптеп пайдалануға мүмкіндік берді.

Керамикалық бұйымдарқұрылымдықмақсатына қарай: қабырғаға арналған (кірпіш және керамикалық тастар); қабырға қаптамалары (сыртқы қабырғаға арналған кірпіштер, тастар және тақталар); қабырғаның және еденнің ішкі қаптамалары (тақталар); жабындылар (қуыс тастар); шатырлар (үй төбесін жабуға арналған жұқа қыштар); санитарлық-техникалық құралдар (құрылыстық фаянстан жасалған бұйымдар); жолдар мен жоласты байланыстарына арналған (жол кірпіштері, құбырлар және т.б.); жылылықты сақтау (жеңіл кірпіш, қалыпқа келтірілген бұйымдар); қышқылға төзімді бұйымдар (кірпіш, тақталар, құбырлар және т.б.); өртке берік материалдар және жеңіл бетондарды алмастыратын бұйымдар (керамзит, аглопорит).Әртүрлілігіне байланысты керамикалық бұйымдардың жасалу жолы бірдей емес. Бірақ дайындалуының негізгі кезеңдері шамамен бірдей. Әдетте сазды алу, қалыптауға қоспаны дайындау, шткізатты қалыптау, кептіру және бұйымды күйдіру кезеңдері барлығына ортақ. Күйдіру процесі материалдың балқу температурасына байланысты 900-ден 1200 °C. Монша, кір жуатын бөлме, ванна бөлмелері, аурухана және басқа да орындардың ішкі қаптамаларына керамикалық тақталар сенімді түрде пайдаланыла бастады. 2.37 суретте керамикалық тақталардың жасалу технологиясы мен негізгі түрлері берілген.

Glasur, Glas сөзінен — «шыны») — керамикаға күйдіру арқылы бекітілген әшекейленген, шыны тәріздес қорғаныш қаптама.

Керамикалық материалдың сыртқы қабатына жапсырылған глазурдың шыны қабаты лазурдың шыны қабатын жоғары температурада күйдіріп бекітеді. Глазурь әртүрлі түсте айқын және айқын емес түрлері бар. Глазурды дайындау үшін квар сазы, каолин, далалық шпат, сілті тұзы және сілті-жер металлдары, стронций немесе қорғасын оксиді, бор қышқылы, борлы қышқыл натрий (буру) және т.б. пайдаланылады. Оларды ұнтаққа айналдырып, сумен араластырады және суспензия түрінде бұйымның беткі қабатына күйдіру процесі алдында жағады. Зерленбеген тақталар негізінен қалыңдығы жағынан біркелкі болып келеді. Әдетте ешқандай сәндік суреттер болмайды. Зерленген тақталар бір рет немесе екі рет күйдірілген (бір рет күйдірілген бұйымға эмаль жағылып, қайта күйдіру) болуы мүмкін.

Технологиялық процестің әртүрлі нұсқаларының нәтижесінде (мысалы, бір рет немесе екі рет күйдіру), әртүрлі негізгі материалдарды пайдалану (ақ немесе қызыл са түрлері), сондай-   ақ қалыптау (тығыздау және сығып құю) арқылы керамикалық тақталардың әр қилы түрлері жасалады.Керамикалық тақта тығыз немесе борпылдақ негізден бір рет күйдіру арқылы жасауға болады. Кеуектілік тақтаның су өтімділігін, суыққа төзімділігін, механикалық шыдамды және қандай облыста қолданылатынын анықтайтындықтан бұл оның ең маңызды сипаттамасы.

Аз кеуекті тақта сыртқы және ішкі еденді жасауда жарамды.

Жоғары беріктігі мен суыққа төзіділігі арқылы ерекшеленеді. Күйдіру барысында көлемін жоғалтатындықтан партияларға бөлінген калибрлер бойынша сатылады.

Бір рет күйдірілген жоғары кеуекті тақталар дайындалу барысында көлемін жоғалтуы ескерілген арнайы қоспадан дайындалады. Сондықтан тақтаны тар тігіспен қалау мүмкін. бұйым жоғары кеуектілікке ие және бекемділігі төмен (су өткізгіш), сондықтан оны тек қабырғаларды қаптауға ғана пайдаланады. Бір рет күйдірілген тақталардың тағы бір түрі – қысымда дайындалған зерленген тақта. Ол глазурь қабатын қоспамен бірге тығыздап, күйдіруге жіберетін жаңа технологиямен жасалады. Дайын бұйымның кеуектілігі төмен. Глазурдың өте қалың қабатына байланысты қарқынды әрекеттер кезінде, ауыр салмаққа төзімді едендер орнатуда кең пайдаланылады.

Котто (2.38 сурет, а) — сығып құйып, қызыл сазды бір рет күйдіру арқылы жасалған кеуекті тақта. Әдетте зерленбейді, терракоталық гаммалар шегінде әртүрлі табиғи түстері (сары, алқызыл, қызыл, қоңыр) бар. Сыртқы және ішкі едендерді орнатуда қолданылады. Котто тақталарының топтамасына әртүрлі бөлшектердің жинағы енуі мүмкін: әртүрлі көлем мен пішіндегі бедерсіз тақталар, баспалдақтар, тұтқалар, байланыстырушы элементтер, нөсерге арналған науалар, көмкермелер (бордюр) және т.б. Ғимарат ішіне орналастырылған котто тақтасының сыртық көрінісін ұзақ сақтау үшін қондырып болған соң оны қорғағыш құралдармен (гидрофобты заттар мен балауыз мастика) жабу керек.

2.38 сурет. Керамикалық тақталардың түрлері: а

б

в

г

д

е

в).

Негізінен, тақта зерлеуге ұшырамайды және сыртқы  түрлері  кең спектрге ие: күңгірт бет (өңдеусіз), жылтыратылған, жартылай жылтыратылған (жылтырату кестенің фактурасымен іргелес келгенде), жылтыр, құрылымдық, бедерлі.

Өлшемі бойында бұйым әртүрлі болып келеді: кішкентай тақталардан бастап (5 х 5 см) анағұрлым көп сұранысқа ие (20 х 20,

%. Бұл материалды ғимараттың сыртын қаптауға мүмкіндік береді. Керамикалық гранит үгітіліп кетпейтін мықты, бекем қасиетке ие. Тозу мен агрессиялық ортаға ең төзімді жоғары топтағы материал қатарына енеді. Осы қасиетіне байланысты материалды адамдар легі көп болатын орындарда (супермаркеттер, әуежайлар).

(2.38 сурет, г) — сығып құю (арнайы пішін арқылы қыспақтау), кейбір жағдайларда тығыздау процесі арқылы тығыз негізбен бір рет күйдірілу арқылы жасалатын зерленген немесе зерленбеген тақта. Дайын бұйымның кеуектілігі өте төмен, өте жоғары механикалық бекем, тозуға төзімді. Осы қасиеттеріне байланысты материал сыртқы және ішкі еденді, баспалдақтарды,

фасадтарды қаптауда зор маңызға ие.

Екі рет күйдірілген керамикалық плита еден мен қабырғаларды қаптауда қолданылады, жылтыр бетті де болуы мүмкін.

Майолика

д).

Ең көп тараған өлшемдері 15 х 15, 15 х 20, 20 х 20 см. үлкен бөлшектермен бірге пайдаланылған уақытта бұйымның кіші өлшемі — 10 х 10 см қолданысқа енуі мүмкін. Ауа ылғалдылығы төмен тұрғын үйлердің ішкі қабырғаларын қаптауда пайдаланылады. Душ, ванна бөлмелерімен ұқсас орындарда майоликаны пайдалануға болмайды. Өйткені, ол кеуектілігі жоғары, су өткізгіштік (15... 25 %).қасиетке ие өнім.

Фаянс

Керамикалық тақталардың түсі мен калибр і. Тақталар сапасыныңеңмаңыздыкритериіоныңгеометриялықдұрысқұрылымы мен дефектісіз сыртқы көрінісі, яғни дәл орналастырылған көлем, абсолютті дұрыс шығарылған бұрыштар, мінсіз біркелі сыртқы беті болу керек. Зерленген тақтаға жиектерінің ағарып, жағылған зердің

ағып кетпеуінен сақтанып, зерленген жапсырмалардың біркелкі болуы міндет. Айта кету керек, бірдей артикулда тақталар екі параметр: түсі мен калибріне қатысты ажыратылады. Түс

Калибр

Тақталардың механикалық қасиеттері. Тақталардың механикалық сипаттамасы олардың әртүрлі ауырлықтарға (жиһаз салмағына, арбашалардың қозғалысына және т.б.) төзімділігіне қатысты болып келеді. Әсіресе едендік тақталарға аталған қасиеттер өте маңызды. Иіліс кезінде оған арнайы шыдамдылық шегі айқындалады. Иіліске төзімділік шегі тақтаның құрамына ғана емес, қалыңдығына да байланысты. Өйткені қалыңдығы жоғары болған сайын төзімділік шегі де арта түседі. Тақталық жабу қызметінің мерзімі екі көрсеткішпен сипатталады: Мооса шкаласы бойынша беріктік және тозуға төзімді керамикалық тақталар. Мооса шкаласы бойынша беріктік керамикалық тақталарға табиғаттағы минералдар әсерінен түскен сызаттар арқылы анықталады. Тақтаның беріктігі бетіне түскен табиғи минералдың нөмірімен есептеледі.

Тақта бетінің түрі материалдың беріктігін анықтауда маңызды рөл атқарады. Бұлыңғыр тақтаға қарағанда жылтыр бетте иіліс кезінде түскен кішкентай сызат анығырақ көрінеді.

2.5.

СИНТЕТИКАЛЫҚ ЖӘНЕ ПОЛИМЕРЛІК ҚАПТАЙТЫН МАТЕРИАЛДАР. МАСТИКА, ЕРІТІНДІЛЕР, СИНТЕТИКАЛЫҚЖӘНЕ ПОЛИМЕРЛІК МАТЕРИАЛДАРҒА АРНАЛҒАН ЖЕЛІМДЕР

2.5.1. Қабырға мен төбелерге арналған қаптайтын материалдар

Қағаз қабатты декорациялық пластик синтетикалық қарамайды сіңірген қағаздардың арнайы түрін тығыздау жолымен жасалады. Пластик есік төсемдерінде, қоғамдық және өндірістік ғимараттарда, тұрғын үй қабырғаларын және т.б. қаптауда пайдаланылады. Қаптайтын материал ретінде қағаз қатты пластиктің айртықшылығы оның аз салмақты, гигиеналық таза, жарыққа беріктілігінде жатыр. Әр түрлі жуғыш заттарға бүлінбейді, 130 °С қыздыруды көтереді. Қағаз қабатты пластикті бір ғана түспен немесе суреттермен декорациялық бір жақты етіп жасайды. Ұзындығы 400... 3 000 мм, ені — 400— 1 600 мм және қалыңдығы 1; 1,3; 1,6; 2; 2,5; 3 мм қағаздарда шығарылады. Парақтар ағаш беттерге МФ-17, ФР-12 желімдерімен немесе бетондаррға дифенилді мастикамен немесе КН-2 мен дифенилді мастикаларды жағу арқылы орнатылады. Ылғал өзгерісіне байланысты өзгеріске ұшырауын ескеріп, парақтарды жапсыруда 3.4 мм саңылау қалдыру қажет. Сондай-ақ бұраншегелер арқылы да орналастыруға болады.

Декарациялық пленкалар мен маталар әкімшілік және қоғамдық ғимараттарды, есіктер төсемелерін, қаырғаларды қаптауда, тұрғын үйді құраушы элементтерін қаптауда пайдаланылады. Поливинилхлоридті декорациялық әрлеу пленкалары поливинилхлорид, пластификаторлардан, пигменттер мен әртүрлі

қоспалардан дайындалады. Екі түрі болады: желім қабаты жоқ және арнайы қағазбен қорғалған екінші жағында желім  қабаты  бар. Жылтыр немесе бедерлі суреттер бастырылған арнайы бумаларда шығарылады. Пленкамен жапсырылған беттерді бөлме температурасындағы суға жуғанда әртүрлі жуғыш заттар мен ерітінділерді пайдалануға болмайды.

Негізіқағазданжасалған«Пеноплен»поливинилхлоридтіпленкалар

«Пеноплен» пленкасы тұрғын үйдің ішкі (асхана, дәліз, дәретханаларда) орындарын әрлеуде, ылғалды температуралық режимдегі қоғамдық және өндірістік орындарда қолданылады. Запрещается отделка пленкой «Пеноплен» пленкасын эвакуация жолымен өңдеуе тыйым салынады. Материал жанғыш болғандықтан адамдар көп болатын орындарда жану кезінде улы заттар бөлінеді. Пеноплен бумаларда жеткізіледі. Оны тегіс ағаш немесе ағаш- жаңқалы негізді, сондай-ақ сыртқы бояма негізді материалдарға жапсырады. Жапсыру үшін поливинилацетатты дисперсия,

«Бустилат», «Гумилакс» желімдері қолданылады. «Пенопленді» эксплуатациялау барысында жууға арналған ерітінділер қосып, ысқышпен жууға болады.

Жинақтық пластикалық панелдер жоғары дыбыстық-жылуоқшаулайтын қасиетке ие балауыз бойлық ішкі құрылымды көлемді пластиналар. Панелдердің стандарттық өлшемі: ұзындығы 2 500... 6 000 мм, ені Панелдержі жұмсартқыштың аз мөлшерін қосып, қатты ПВХ- дан (поливинилхлоридтен) жасайды. Олар ұзақ мерзімге жарамды, ерімейді, 100% ылғал өткізбейді; олардың күтімі де жеңіл, оларды тұрмыстық орындарда, дәретханаларда, ванна бөлмелерінде, асханада, тіпті душ кабиналарында пайдалануға болады. Панелдердің арнайы түрлері шамамен -40 до +115 °С градус температура ауқымына шыдайды, бірақ көп жағдайда 20 °С-тан жоғары температурада қолданбауға кеңес беріледі. Пластикалық панелдердің беттік жағынан ылғалды бетіне арнайы әдістермен декорациялық сурет басылған. Бояуға, әдетте, «ағаш» немесе табиғи тастың түсі, яғни бір ғана тон пайдаланылады. Ылғалдан, ультрафиолеттен және бүлінуден бұлыңғыр лак қабатымен немесе жылтыр қабатпен қорғалған. Лак антистатикалық (шаң жұқтырмайды) қасиетке ие.

Пластикалық панелдер қабырғаға торлама арқылы немесе қабырға тегіс әрі құрғақ болған жағдайда өзіне силиконды немесе акрилді желім арқылы орнатылады. Панелдер өзара «жік — жота» немесе «жік — жік» ұстанымы бойынша байланыстырылады. Ресей нарығында ресейлік өнім ретінде де, батыс компаниялары өнімі ретінде де ұсынылатын пластикалық панельдер  бар:  ГПС ЛД, РЕАС, РБК (Ресей); BLANCOPLAST(ФРГ); DECEUNІNCK, DECOFORM, VENTA(Бельгия), GROSFІLLEX(Франция);

мекеменің ішкі жақтарын өңдеуге арналған; қонақүйлер, ресторандар мен барлар залының қабырғасына декорация жасау кезінде де пайдаланылады. Айналы пластикалық панелдер полистирол жасалып, полиэтилен пленкасымен қапталған бұйымдарды қамтиды.  Олардың  тонировка жасалған, айналы, сондай-ақ өзі жапсырылатын немесе жапсырылмайтын негізді болуы мүмкін. Тақталар қалыңдығы да әртүрлі болып келеді. Бұл пластикалық панелдерді сумен тікелей жанасатын, ылғал жоғары орындарда қолдануға тыйым салынады. Олардың сыртқы беттік қабатын тілімдеу кезінде қол жеткізетін  өте жылтыр және әртүрлі шаршылар мен жолақтардан тұратын құрамды болып келеді. Осыған байланысты паенлдер иілгіш әрі колонналарды,пилястрлерді, қисықсызықты беттерді күптеуге, қаптауға болады. Нарықта кең гаммалы түстүрлері мен суретті, беттік қабаты бұрғыланған және құрылымданған, сондай-ақ бар мен дискотекаға арналған голографиялық (мекеме төбесіне де қолданылатын) пластикалық панелдер ұсынылады. Беттік айналы панелдерді цементке бұрғылап немесе жапсыру арқылы «орналастыруға» болады. панелді боялмаған беттерге: металл, бетон, тас қалау, ағаш, картон және т.б. желімдеген дұрыс. Сурет анық берілу үшін қабырғаның беті мінсіз тегіс болу керек.

Айналы панелдің осы түрлерін австриялық SІRO&BURG фирмасы шығарады.

Еденді қаутауда полимерлік материалдар кең қолданысқа ие. Қажалуға төзімді, аздаған жылуөткізгіштік қасиетке ие, аздап ылғал

сіңіргіш, ылғалдылық кезінде ісініп кетпейді, өте қатты әрі берік, жоғары декорациялық қасиеттерімен ерекшеленеді, яғни еденге қойылатын барлық талаптарға жауап береді. Еденге арналған материалдар бумалық (линолеумдер), кесек және жапсарсыз едендерді орнатуға арналған болып үш топқа бөлінеді.

Бумалық материалдар.

Линолеум кілемдер мен алашалар ені сияқты етіп дайындайды. Өндірістік, қоғамдық және тұрғын үй орындарында еденді жабуға қолданылады. Линолеумдер іштей:

Еңкөптаралғаннегізіматаданнемесенегізсізполивинилхлоридтен жасалған линолеум. Оны 12 м кем емес ұзындықта, ені бойынша 1000...4 000 мм бойынша жинап, бумаларға көшіреді. Негізі жоқ линолеумдер бір, екі немесе көп қабатты болып келеді. Көпқабатты линолеум басылған беттік қабатты мөлдір поливинилхлоридті пленкадан бір түсті немесе мәрмәр тәрізді өндіреді, ал бірқабатты линолеум — біртүсті немесе мәрмәртүсті болып келеді. Бұдан бөлек, талшықтан немесе борпылдақ негізден жасалған жылу мен дыбыс өткізбейтін линолеумдер де бар.

Поливинилхлоридті линолеумді өндіру кезінде байланыстырушы зат ретінде поливинилхлоридті пайдаланады. Пластификатор ретінде дибутилфталатты пайдаланады, ал толықтырушы заттар ретінде тальк, барит (ауыр шпат), каолин, асбест; линолеумге түс беру үшін минералды бояулар: мумия, қызыл бояу, жоса, қорғасын бояуы, цинк бояуы, ультрамарин, газдың қара күйесі,  цинк  ағы мен литопон қолданылады. Сондай-ақ, құрамға стабилизатор, композициялық массаны сұйылтатын трансформатор майы және шикізаттық массаның біліктерге жапысып қалмауы үшін кальций стеараты пайдаланылады. Негіз ретінде сымдық, жартылай сымдық, жуттық және кенайлық жут матасы алынады. Жылу мен дыбыс өткізбейтін линолеумдер арнайы талшықден немесе борпылдақ негізден жасалады.

Негізі талшықден жасалған поливинилхлориді жылу  мен  дыбыс өткізбейтін линолеум екі қабатты өңдеу материалынан тұрады: жоғары қабаты — поливинилхлоридті пленка, төменгі бөлігі — зарарсыздандырылған тоқылмаған жіпсіз астар. Тұрғын үйлердің, аурухананың және балалар  бар  мекемелердің,  сондай- ақ жылы едендерге зәру өндірістік орындарда пайдаланылады. «Бөлмеге» темір бетондармен жабылғанына қарамастан оларды еденге жапсырмай плинтус периметріне сәйкес дәнекерлеу арқылы орналастырады. Поливинилхлоридті пленка поливинилхлоридті шайырдан, пластификаторлардан және техникалық қоспалардан жасалады. Тоқылмаған жіпсіз негізді тоқу және тігу әдісі мен тоқыма талшықтарынан жасайлы.

, созылу беріктігі 13,15 МПа мен әсер ету дыбысы 2 дБ дейін дыбыс өткізбейтін, ақаулығы 0,03 г/см

болып келеді.

Көпқабатты (гетерогенді) жапсырмалар анағұрлым әмбебап болып келеді. Материалдың негізі – шыны талшық. Беттік жағына ПВХ пастасы сіңіріледі, содан кейін басқа құрамды ПВХ-ның «кенепті» қабаты қойылады. Осы бетке үлкен баспа цилиндрлер көмегімен гравировка арқылы суреттер салынады. Алты бояуға дейін қолданылады. Сурет салынып болған соң жоғары беріктікке ие (қалыңдығы — 0,15 мм дейін) ПВХ-ның мөлдір қабатымен бекітіледі. Ішкі жағынан шыны талшықты негізіне төсем қойылады. Ол жутты, маталы, полиэфирлі немесе көбіктенген ПВХ-дан жасалады. Мамандардың пікірінше, температура көбейгенде дәл сондай көрсеткіш пен беттік қабаты бар көбікті төсем ұтымды. Бұл қыздыру кезінде беттік қабатта өзгерістер пайда болуын болдырмайды. Поливинилхлоридті линолеум өте берік, шірімейтін, үйкеліске төзімді, аздаған жылуөткізгіштік қасиетке ие, гигиеналық таза материал болып есептеледі. Линолеум негізге КН-2, КН-3 желімдерімен немесе мастиктің битумды-резеңкелі, кумаранокаучуктік немесе басқа түрлерімен жапсырылады. Линелеумнің жапсырылған тұстарының беріктігін қамтамасыз етіп және тігілген жеріне ауа кіргізбеу үшін жиектерін қайнатады. ПВХ-линолеум  ресейлік  нарықта  арзанырақ  болғаны   үшін кең сатылымға ие. Ресейде ARMSTRONG(Великобритания),

GERFLOR(Франция),TARKETT(Финляндия),FORBO(Нидерланды), LENTEX(Польша), JUTEX(Словения) фирмаларының жоғары сапалы полимерлік төсемдері қолданылады. Сондай-ақ, ресейлік «Синтерос», «Полимерстройматериалдар», «Строй-пластмассалар» атты үш фирманың өнімі қолданылады. Осы өндірушілер шығарған ПВХ-линолеум, оған қосылған поливинилхлоридті қолдануға қарамастан, пайдаланылған кезде зияны жоқ деп есептеледі.

Салыстырмалы түрде біздің нарықта ерекше қатты бума төсемдер

Атының өзі қай салада пайдаланылатынын айтып тұр. Оларды негізінен салмақ көп түсетін қоғамдық орындарда қолданады. Коммерциялық линолеум сауда залдарында, ауруханада, кеңселерде, мектер мен әуежайларда қолданылады. Бұл төсемелердің негізі полиуретаннан жасалады.

Коммерциялық винилді төсемдер гетерогенді және гомогенді болып келеді. Гетерогенді линолеумның төсеніші бірнеше қабаттан тұрады. Бұл линолеум негізі бастапқы кезеңінде ПВХ пастасы сіңдірілген шыны талшықты нығайтады. Осыдан кейін ПВХ массанының жамылғысы жағылып, төсемге сурет салынады. Геторогенді линолеумның өндірісінің соңғы кезеңі бұйымның тозуға бейімделетінін анықтайтын қорғыныш пленкасын жабудан тұрады. Го м о г е н д і л и н о л е у м — көлденең орналасқан біліктерді жаймалау әдісімен жасалған біртекті кенеп мата. Бұл линолеум гетерогендіге қарағанда тозуға берік, өйткені сурет төсемнің барлық қалыңдығынан (1,5...2,5 мм) өтеді және гетерогенді сияқты көп сурет пен түстер болмайды. Қызмет ету мерзіміне қатысты коммерциялық линолеум кафель мен мәрмәр тақталарға жақын. Еуропалық классификациялар бойынша мұндай тозуға беріктік қасиеті 10 жыл ішінде 1 м

5 т-ға дейін күш түсіруге болатын деңгей айтылады. Көптеген коммерциялық линолеумдердің эксплуатация мерзімі негізінен 15 жылдан кем емес. Мұндай суреттері бар төсемдер тұрмыстық линолеумдерге қарағанда табиғи материалдардан (паркет, ағаш, мәрмәр және т.б.) жасалмайды. Стандарт нұсқа – ұсақ түйірге немесе бір түстіге ұқсайтыны (екі-үш түстен артық қолдануға болмайды). Коммерциялық линолеумнің барлық түрлері ұзақ мерзім бойына химиялық қоздырғыш заттармен әсерге түсуге төзімді келеді. Қызу қалпына қарай бұл төсемдер отпен баяу әрекетке түсетін материалдар

тобына жатады. Ашық өрт кезінде коммерциялық линолеум бірден сөнеді, ал жану кезінде жоғары токсиналық байланыстар бөлмейді. Арнайы құралдар арқылы коммерциялық линолеумнің бумасынан кез келген пішіндерді кесіп алып, өзара сәйкестендіруге болады. Коммерциялық төсемдер арасында ерекше қасиетке ие материалдар да ұшырасады. Мәселен, көміртек талшықтарымен қосылған антистатикалық линолеумдер электроаппараттар әрі қосылып, әрі жұмыс істеп тұратын банкілердің операциялық залдарында, есептеу орталықтарында және т.б. орындарда еденге түсетін электрді статикалық алу үшін қажет. Ресей        нарығында        FORBOFORSHAGA(Швеция), FORBOKROMMENІE(Нидерланды),                POLYFLORи ARMSTRONG(Ұлыбритания ), SOMMER және GERFLOR(Франция) фирмаларының өнімі кең таралған.

Алкидті (глифтал) линолеум тығынды немесе ағаш ұнтағымен, пигменттер және т.б. қоспалармен толтырылған түрлендірілген глифтал полимер негізден жасалады. Оларды ұзындығы 20 м, ені 1,8...2,0 м және қалыңдығы 2,5...3 мм бумаларға оралады. Глифтал линолеумдерді бір немесе бірнеше түсті суреттермен шығарады. Баспа линолеумдерді өндіруде қосымша процестер енгізіледі: бояуларды дайындау, беттерге өрнек салу, линолеумді екінші рет кептіру. Глифтал линолеум арнайы қосымша жылу өткізетін қабаттарсыз аз жылу өткізетін едендерді қамтамасыз етеді. Азаматтық мекемелер мен тұрғын үйлердің еденін жабуда глифтал линолеумдер қолданылады. Плиталық материалдар. Қазіргі таңда едендерді жабуда полиммер, пластификатор, толықтырғыштар мен пигменттерден дайындалған плиталық материалдар қолданылады. Осы плиталардан жасалған едендер тозуға төзімді, ұзақ мерзімді және химиялық берік. Плиталарды жақсы тегістелген бетондарға, асфальт негізді немесе ксилолит негіздерге арнайы желімдер мен мастиктер арқылы жапсырылады. Қолданыладын  шикізатына  байланысты  еден   жабуға арналған плиталық материалдардың поливинилхлоридті, кумаронополивинилхлоридті, кумаронды, битумды,  резеңкелі және фенолитті плиталар, карбамид немесе фенол полимерлерімен байланыстырылып, ағаш ұнтағымен толықтырылған ағаш-талшықты немесе ағашжоңқалы түрлері бар.

Еденге арналған тақталардың шаршы тәріздес, тікбұрышты және пішімді түрлері бар; ал құрылымына қарай –  бірқабатты  және көпқабатты, тікбұрышты қырлы, тығынды және тарақ тәрізді түрлері бар; түсі бойынша – бір және көптүсті, беттік сипатына байланысты— жылтыр немесе кедір-бұдырланған түрлері бар. еденге арналған тақталардың түстері мен суреттері өте көп болып келеді. Еденнің бүлінген бөліктері тез жөнделеді. Бірақ өнеркәсіптік емес тақталар көп тігісті; линолеумдер сияқты ұзақ мерзімді және гигиеналық таза емес. Еденге арналған тақталар тұрғын үйлерде, қоғамдық және әкімшілік мекемелерде пайдаланылады.

кең қолданыста. Түстері әртүрлі, жылтыр немесе дөңбетті болып келеді; су өткізбейді, минералды майлар мен қышқыл ерітінділерімен әрекеттесі қабілеті төмен; тозуға, көп қысымға, иілгіштікке төзімді. Поливинилхлоридті тақталарды пластификатор ретінде дибу- тилфталатты пайдаланатын поливинилхлоридтен жасайды. Толықтырғыш ретінде ағаш ұнта,ы мен тальк қосылады. Қажетті түсті беру үшін пигменттер қосылады. Тақталарды дайындаудың технологиялық процесі шикізатты мөлшерлеу, құрамдарды мұқият араластыру, қоспаны біліктеу, бумен өңдеп үтіктеу, сыққыштан тақталарды кесіп алу, ақауларды іріктеу және дайын тақталарды қаптаудан түрады. Поливинилхлоридті тақталар келесі өлшемдерде шығарылады: 150 х 150, 200 х 200, 300 х 300 мм, қалыңдығы 2  және 3 мм, әртүрлі түсте, соның ішінде мәрмәртүстілері де бар. Поливинилхлоридті тақталар едендерге ғана емес қабырғаларды қаптауда да қолданылады. Ондай жағдайда тақталарды 1,2 мм қалыңдықта шығарады.

Ламинатталған паркет (ламинат)

Ламинат бірнеше қабаттардан тұрады.

Б і р і н ш і қ а б а т (жоғарғы) — қорғанышты, акрил немесе меломин қара майынан жасалған арнайы қабықпен жабылған. Бұл бір қабатты немесе көп қабатты жабу болуы мүмкін. Алғашқы қабат тозуға өте төзімді, қатты әрі түсін берік сақтайды.

Е к і н ш і қ а б а т — қарамай сіңдірілген қағазға декорациялық сурет салынған бөліктен тұрады. Сурет алу үшін сүректің түрінің бөлшегі суретке түсіріледі, содан кейін кескін меламин қарамайы сіңдірілген қағазға көшіріледі. Қағаз негізгі (төртінші) қабатқа сыйдырылып, сырты тігілмеген целлюлозды материалдан жасалған қорғаныш қабатпен қапталады.

Ү ш і н ш і р қ а б а т — қағаздың аралық қабаттары.

Т ө р т і н ш і қ а б а т (негізгі) — орташа тығыздықты ағаш- талшықты тақта. Мұндай тақталар қысымға төзімді, ауыр салмақтарды көтергіш болып келеді және соққыларға, қысымдар мен созылулар кезінде беріктікке «жауап береді». Б е с і н ш і қ а б а т (төменгі) — парафинді немесе қарамай сіңдірілген қағаздан тұратын тұрақтандырушы қабат. Қабаттар меламин қарамайы, декорациялық қағаз және ағааш-талшықты тақталар химиялық реакцияға түсетін 200 °С температурасында сығымдалады. Мекемелерде ламинатты паркетті қолдану оның тозуға төзімділік класына байланысты анықталады. Ламинатты паркеттің тозуға төзімділікке қатысты 6 класы бар: 21, 22, 23, 31, 32 и 33: Ламинатные покрытия 31, 32 және 33 кластағы ламинат төсемелер қоғамдық мекемелердің еденін жабуда қолданылады. Жеңіл салмақтарға — 31 класс, орташа салмаққа — 32, жоғарыға

31 мен 32 класты «коммерцялық» сектордың ламинатын дәліздер мен қонақ бөлмеге жиі қолданады. Ал асханаға суға төзімді қосымша қасиеті бар 31 кластың арнайы түрін пайдаланады. Бүгінгі таңда ресейлік нарықта негізінен ламинатты паркеттің QuіckStep(Бельгия), Tarkett(ФРГ) сынды шетелдік өндірістердің өнімі ұсынылады.

Жапсарсыз тұтас едендер. Негізі полимерлік материалдардан жасалған жапсарсыз тұтас едендер анағұрлым гигиеналық таза әрі эксплуатация кезінде ыңғайлы, қажалуға қарсы беріктікке ие болып келеді. Жапсарсыз едендер құрамына негіз ретінде полимер, толықтырғыштар мен цемент (полимерцементті құрам үшін) пайдаланылады. Дайындалатын шикізатына қатысты жапсарсыз едендер үш түрге жіктеледі: поливинилацетатты, полимерцементті және полимербетон. Консистенциясына байланысты құрамдар арнайы төсеуші машиналар көмегімен немесе вибробейімді көмегімен төселген пластикалық, тозаңдандыру арқылы немесе құю жолымен жағылатын құйма түрлері; белгілеулер бойынша — беттік қабатқа арналған, тұтастырғыш және тегістегіш қабатты болып келеді. Бүтін едендердің барлық түрлерінің құрамы тегіс, жіксіз, ағып кетпеген, қабыршақсыз және кедір-бұдырсыз, бір түсті едендерге қол жеткізуді қамтамасыз ету керек. Төсем негізден ажырап, жарылып және эксплуатация кезінде қабықтану кетпеу керек. Поливинилацетатты мастик пен полимерцементті құрамнан тұратын еденге арналған тігіссіз төсемдер тұрғын үйлердің, қоғамдық және өндірістік ғимараттар мен құрылыстарда пайдаланылады. Поливинилацетатты құрамдарылғалдылық жоғарыорындарда, қатты соққы күтілетін ғимараттарда немесе жүрісі қатты транспорттар бар жерлерде қолданылдмайды. Құрылыс практикасында поливинилаце- татты мастиктер мен полимерцемент құрамды едендер көп пайдаланылады. Поливинилацетатты мастиктер жапсарсыз едендер бір немесе екі қабаттан тұрады. Бір қабатты құйма төсем қалыңдығы 1,5...2 мм жақсы дайындалған бетке орналастырылады. Қозғалыс қарқындылығы мен эксплуатация жағдайында беттік қабаттың қалыңдығы 4 мм-ге дейін көбейтілуі мүмкін. қанағаттандырылмаған жағдайда 3.4 мм қалыңдықпен екіқабатты төсем жүргізіледі. Поливинилацетатты дисперсия байланыстырғыш, толықтырғыш, бояғыш заттар  мен  судан  дайындалады.  Байланыстырушы ретінде құрғақ поливинилацетаттың 50% және  пластификато- рдың — дибутилфталаттың 7,5% құрайтын зауытта дайындалған поливинилацетатты     эмульсияны     пайдаланады.        Мастикті толықтырушы ретінде ұсақдисперсиялы кварц топырағы мен ірілігі 0,2.0,04 мм табиғи маршаллит қолданылса, түсті едендерді орнату үшін ұнтақталған әктас пен ұсақ мәрмәр пайдаланылады. Мастикке түс беру үшін қышқылды, түске тұрақты минералды пигменттер: мумия, доса, ультрамарин, қызыл бояу және т.б. қолданылады.

Поливинилацетатты эмульсияның мастикалық құрамның суға төзіділігін арттыру мақсатында 50 °С формалин ерітіндісі мен тұзқышылына 1 сағат төңірегінде өңдеп алу өте қажет. Қаттылық мерзімін қысқартып, пленканың беріктік қасиетін көтеру үшін мастикаға карбамидті полимерді қатайтқыш фторофосфорлы қышқыл қосылады. Жапсарсыз едендерді орнату үшін полимерцемент құрамын поливинилацетатты      эмульсиядан      немесе        дивинилстиролді каучуктен (латекс), портландцементтен, топырақтан, мәрмәр немесе гранит ұнтақтарынан және минералды пигменттерден жасайды. Полимерцементті мастиктің біртүсті көлемді жапсыруына шамамен керек құрам: портландцемент М400 — 17,5%, поливинилацетатты эмульсия  50  %-дық  — 7,3  %,  толықтырғыш  — 70  % және пигмент

өңделмеген жиекті бума материал ковролинді айтуға болады.

Еденге арналған төсемдерді алу үшін табиғи және синтетикалық жіптер пайдаланылады. Табиғи матералдарға аз жылу өткізетін жүн жатады. Алайда жүннен жасалған жіпті ковролиннің ұзақтығы жоғары емес. Ал синтетикалық жіптерге (талшықтарға) ковролин жасау кезінде қолданылатын полиамид, полиэстер, полипропилен және полиакрил жатады. Полиамидті төсем жұмсақтығымен, ауыр заттардың әсеріне төзімділігімен (құрылғылар мен жиһаздардың сызаттары көрінбейді десе де болады) және бояуы өшпейтін қасиеттерімен ерекшеленеді. Полиамидті ковролиннің жарамды мерзімі – 10-12 жыл. Ал басқа синтетикалық материалдардан жасалған төсемдердің жарамдылық мерзімі – 6-8 жылдан көп емес. Кілемдік төсемдер өндірудің бірнеше тәсілі бар: тоқымалы, тафтингті, инетесімді және өрілген.

Тоқымалы тәсіл.

Өндіріс кезінде бұл тәсілмен түк пен кілем төсеменің өндірілуі бір уақытта жүреді. Бұл тәсіл ковролинді әртүрлі

құрылым мен көптеген түстер, реңктер жасауға мүмкіндік береді. Көбіне 100% жүн, полипропиленмен жүннің қоспасы немесе басқа синтетикалық талшықтардың қоспасы қолданылады.

Тафтингті (

ілмекті )

тәсіл.

Тафтин тәсілі тігін машинасын еске түсіреді. Жүздеген ине алғашқы төсеме матадан өтеді, екінші ретте инелер қосымша бөлініп қалатын (түк-масаты) ілмектер жасайды.

Инетесімді тәсіл.

Жіптер алғашқы негізге төселеді,  содан  кейін инелер салынады. одан кейін қосымша негіз (әдетте резеңке) қосылады. Бұл төсем түксіз, ерекше қалың әрі тығыз болып келеді. Инетесімді кілемдер мен төсемдер негізінен 100% немесе аралас полипропиленнен жасалады. Мұндай ковролин қозғалыс көп жерде, сондай-ақ дыбыс сіңіру жоғары театрлар мен кинотеатрларда көптеп қолданылады.

Линолеумдер мен тақталарды жапсыруға арналған желімдер негізінен құрамында аздаған толықтырғыш ұшырасатын сұйық заттар. Физико-механикалық қасиеттеріне қатысты олар өзара немесе біртектік, әртүрлі материалдарды желімдей береді. Сондықтан сенімді желімдеу үшін ғана емес, материалдың (линолеум немесе тақта) бүлінбеуі үшін әрі жағымсыз иістер бөлмеуі үшін де дұрыс желім таңдай білу керек. Uzіn, Kіesel(Okamulи Okapren маркалары), Henkel (Tomsіt), BostіkFіndley, Pufas фирмаларының желімдерінің негізі қарамайдан жасалады. Сол үшін олар жоғары беріктікке, температуралық өзгерістер кезінде тұрақтылыққа ие, қолдануға жеңіл әрі эксплуатацияға арзанырақ түседі. Негізі судан болған дисперсиялық желімдерді (Uzіn-LE2401, OkamulL14, SuperSaderTac) табиғи линолеумдерді төсеуде қолданған жөн, ал негізі ПВХ-дан жасалған винилді және ковролинді төсемдерге Uzіn-KE418, OkamulE9 және Saderflex маркалы желімдер дұрыс. Ковролинді көгеруден сақтау үшін табиғи қабатына бактерицид- фунгицид қосылған, мысалы Uzіn-KE2008 және OkamulT6plus желімдерін жаққан дұрыс. Ковролин мен ковролиндік тақталарға жағылған графитті толықтырғыщ қолданылған Uzіn-KE 2428L және

Kіefafіxс желімдерінің төсеніші полимер-битумды негізді кілемдік төсемдерде электростатикалық зарядтың жиналып қалуынан қашуға мүмкіндік береді. Ковролинді тақталар үшін Saderadhesіf желімі ұсынылады. Ол жабысқақтық қасиетін жолғатпай бір жерде бірнеше рет төсем ауыстыруға жол ашады.

«Бустилат» желімі ақ түсті қаймақ тәріздес  за.  Кепкен  соң  иіс шығармайтын желім болып табылады. Ауа өтпейтін жабық ыдыстарда 5 °С-тан жоғары емес температурада сақталу мерзімі  бір айдан көп емес. «Бустилат» негізі мата мен синтетикадан жасалған поливинилхлоридті линолеумдерді, әртүрлі негізді поливинилхлоридті тақталарды және негізі бетоннан жасалған синтетикалық талшықты, ылғалдылығы 4 %-дан көп емес цементті тұтастырғыштарды жапсыру кезінде қолданылады. Мекеменің ауа ылғалдылығы 60 %-дан кем емес, температурасы 15 °С-ден төмен болмауы шарт. Желімді линолеумдер мен тақталар үшін 0,7 ...0,8 мм қалыңдықта, немесе синтетикалық кілемдер үшін 0,6.0,7 мм шегінде жағады. Желімді жұмсау өлшемі, г/м

: синтетикалық кілемдер үшін— 700.800, линолеум мен тақталарға — 800.900. желім жағылған соң 3 тәуліктен кейін беріктікке ие болады.

ПМП-10этилацетатты желімі

Поливинилацетатты желім (ПВА)

АДМ-Кдисперсиялық желімі

Ылғалдылығы 60%-дан көп емес бетон негіздерге, топырақ- цементті тұтастырғыштарға, ағаш-талшықты тақталарға жапсыруға болады. Желімді 0,2.0,3 мм қалыңдықта жағады, шығын 300.400 г/м

88-Нкумаронобутилформальдегидті желімі

Мастикалар да  желімдер  сияқты   қызмет   атқарадды.  Оларды органикалық тоқушы (көбіне битумнан) , ұсақ-ұнтақты толықтырушылар мен қоспалардан дайындайды. Бұдан бөлек, мастикалар резеңке-битуммды, полимерлік және т.б. болып келеді. бұл мастикалар ыстық қалыпта қолданылады; егер оларға ерітінді құйса, салқын күйінде де қолдануға болады. мастикаларды ауа өтпейтін ыдыстарда сақтаған жөн. Ыстық мастикалар 2-3 сағаттан соң толықтай кебелі, ал салқын мастикалар жағылған соң 3-7 сағаттан кейін ғана құрғайды. Мастикаларды толықтырушы зат ретіндеасбест (мастиканың 10%- нан аз емес) пайдаланылады. Сонымен қатар, тозаңды материалдар: ұсақ кеуекті шөгінді тау жынысы, тальк және тығыздығы 3 000 кг/м

дейінгі (25%-ға дейін) басқа да заттар қолданылады. Кейде әртүрлі материалдардың толықтырғыштары біріктірілген қоспалар да 20 %-ға дейін қосыла береді. Мастикті дайындау үшін битумды 220 °С-ға дейінгі температурада толық еріп, су жойылғанша, яғни битум көбік бөлгенше қыздырады.

Желдетілетін (аспалы) фасадтардың ресейлік нарықта пайда болғанына 15 жылға жуық уақыт өтті. Аспалы фасадтың құрылымы қабырғаға арнайы тіреуші және бағыттаушы жүйемен байланысатын әртүрлі материалдардан жасалған арнайы қаптама тақталардан тұрады. (2.39 сурет). Қаптама мен қабырға арасында жылытқыш қабат (базальт талшықтарынан жасалған минералмақталы тақталар орналасуы мүмкін).

2.39 Сурет. Керамикалық граниттен жасалған желдетілетін аспалы фасад Аспалы фасад жүйесі алюминиден немесе болаттан өндіріледі. Қаптама зат ретінде үйлесімді панелдер, фиброцементті немесе асбестцементті парақтар, керамогранит, темір немесе полимерлік сайдинг қолданылуы мүмкін. Жылуөткізгіштік қабат ретінде минералды мақта қолданылады. Жылытқышты ылғалдан қорғау үшін қорғаныш төсеммен (ылғалдан қорғайтын мембранамен) жабады, қосымша қорғаныш фасадтың бос орындарына қар толып қалатын солтүстік аумақтарда керек болады. Желдетілмелі фасадтардың негізгі қасиеті заманауи фасадтық материалдарды пайдалануға және кері температуралар көрсеткіші кезінде, мезгілдің барлық уақытында фасадтық жұмыс жасауға мүмкіндік береді. Бұдан бөлек, аспалы желдетілмелі фасадтарды жоғары жылу мен дыбысөткізгіштік, ішкі бөліктердің желдетілуі, іштей су буларының диффузиясынан пайда болған ылғалдың

жойылуы ерекшелендіреді.

Керамикалық        граниттің        технологиялық        ерекшеліктері        мен

қасиеттері. Керамикалық гранит — фасадтарды қаптауда едәуір керек материал. Керамикалық граниттен жасалған өнімдер қаттылығы, тозуға        төзімділігі,        қызуға        шыдамдылығы,        аязға        төзімділігі, агрессиялық орталарға беріктігі жағынан жоғары көрсеткіштерге ие. Керамикалық граниттен жасалатын тақталар бұлыңғыр, жылтыр және кедірбұдыр бетті болып келеді. (см. 2.4.2бөлшек). Тегістеу алмас тозаңынан жасалған арнайы қоспаның көмегімен жүргізіледі. Тегістеу кезінде кішкентай кедір-бұдырлықтар алынады, мөлдірліктің жоғары деңгейіне (80%-ға дейін) қол жеткізеді. Тегістеудің мұндай деңгейі керамикалық гранитті кірленудің әртүрлі тегіне – майлық, бояулық және т.б. төзімділігіне алып келеді. тегістеудің басқа дейгейі де бар: мөлдірліктің 20%-на дейінгі. Бұл кезде тегістеу микрошамада жүреді, тақтаның бейнелілік қабілеті өте төмен болады. ал тақтаның беті қатпарлы болу үшін керамикалық гранит тегістелмейді, қырналады және арнайы өңдеуді қажет етеді; немесе жылтырақпен жабыстырылады. Желдетілмелі фасадтар жасау кезінде өлшемі 40 х 40, 30 х 60, 60 х 60, 90 х 90 см және одан көп өлшемді тақталар қолданылады. Керамикалық гранитті Италии, Испании, Түркия, ФРГ және басқа да мемлекеттер өндіреді. Ресейде алғашқы зауыттар (Подмосковьеде, Оралда), Белоруссияда кейін пайда болған. Асбестоцементті және фиброцементті парақтар. Аспалы желдетілмелі фасадтарды орналастыру үшін асбестоцементті қарапайым және фактураланған немесе боялған жалпақ тақталар қолданылады.

Асбестоцементті деп асбест, портландцемент және су қоспасынан дайындалған өнімді айтамыз. Цемент суспензиясы құрамына енген жұқаталшықты асбест (12...20%) созу мен бүгуде беріктікті сақтауға айтарлықтай әсер етеді. Асбест талшықтарының жоғары берік байланыстары эксплуатациялық салмақтар кезінде цементті тастармен бірлесе отырып жоғары беріктікті қамтамасыз етеді. Жіңішке дисперстік асбест талшығы темір бетондағы болат арматура сияқты, яғни өнімде жарықтардың пайда болуы мен ұлғаюына жол бермейді. Қазіргі кезде асбестоцемент зауыттарында тоқушы ретінде 400 және 500 маркалы портландцемент қолданылады. Гипстен басқа қоспаларға рұқсат етілмейді. Абестцемент өнімдерін өндіруде біздің

елімізде негізінен хризотил-асбестті пайдаланады. Асбестцемент технологиясында талшықтың қалыңдығына қарай механикалық сабалған асбест пайдаланылады. Асбест талшығының қалыңдығы миллиметрден 40 мм-ге дейін болып келеді. Асбестцемент өнімдерінде негізгі үш компонеттен басқа өнімдерге қосымша заттар қосылады: созғыш, нығыздағыш, гидрофобтандырғыш және басқа да, сондай-ақ өнімге түс беретін арнайы пигменттер де ққосылады. Асбестцемент өнімдерін өндіру бірнеше тәсілдер арқылы іске асады: ылғалды – асбестоцементті суспензияға судың көп мөлшерін қосу арқылы (92...60%), жартылай құрғақ — ылғалдылығы 15.25% асбестцементті заттан, құрғақ — жасалған қабаттың азғантай ылғалымен (14.16% дейін) және жоғары нығыздау қысымымен (20 МПа дейін). Асбестцементті өнім алудың технологиялық процесі келесі деңгейлерден тұрады: илеу және жүгіртпелер басында асбестті түтету, одан кейін жіңішке талшықтар  алғанша  голлендерде түтету, осы голлендерде асбестті цементпен мұқият араластыру, алынған асбестцемент қоспасын сумен сұйылту, өнімді формалық машиналарда пішімдеу, алдын ала қатыру, пішімделген өнімді жылылық өңдеуден өткізу, механикалық өңдеу (кесу). Асбестцементті қағаздарды қатыру екі деңгейде жүргізіледі. Бірінші кезеңде ылғалдылығы 90.95%, 60.80°С-ға дейінгі температуралы камераларда 3,5.4 сағат буландыру арқылы қатыру процесі жүреді. Одан кейін 60.80°С-ға дейінгі температуралы суда 30 минут ылғалдандыру конвейерінде жүреді. Екінші деңгейде нығыздау қоймасында 7,10 тәулік соңғы қатыру процесі жүреді.

, кем емес .............................................................. 1,8

буөтімділікке төзімділік, м

-ч-Па/мг: қалыңдығы 8 мм парақтарға ......................................................0,51 қалыңдығы 10 мм парақтарға ....................................................0,64

Желдетілетін (аспалы) фасадтардың ресейлік нарықта пайда болғанына 15 жылға жуық уақыт өтті. Аспалы фасадтың құрылымы қабырғаға арнайы тіреуші және бағыттаушы жүйемен байланысатын әртүрлі материалдардан жасалған арнайы қаптама тақталардан тұрады. (2.39 сурет). Қаптама мен қабырға арасында жылытқыш қабат (базальт талшықтарынан жасалған минералмақталы тақталар орналасуы мүмкін).

Аспалы фасад жүйесі алюминиден немесе болаттан өндіріледі. Қаптама зат ретінде үйлесімді панелдер, фиброцементті немесе асбестцементті парақтар, керамогранит, темір немесе полимерлік сайдинг қолданылуы мүмкін. Жылуөткізгіштік қабат ретінде минералды мақта қолданылады. Жылытқышты ылғалдан қорғау үшін қорғаныш төсеммен (ылғалдан қорғайтын мембранамен) жабады, қосымша қорғаныш фасадтың бос орындарына қар толып қалатын солтүстік аумақтарда керек болады. Желдетілмелі фасадтардың негізгі қасиеті заманауи фасадтық материалдарды пайдалануға және кері температуралар көрсеткіші кезінде, мезгілдің барлық уақытында фасадтық жұмыс жасауға мүмкіндік береді. Бұдан бөлек, аспалы желдетілмелі фасадтарды жоғары жылу мен дыбысөткізгіштік, ішкі бөліктердің желдетілуі, іштей су буларының диффузиясынан пайда болған ылғалдың жойылуы ерекшелендіреді.

Керамикалық граниттің технологиялық ерекшеліктері

мен қасиеттері. Керамикалық гранит — фасадтарды қаптауда едәуір керек материал. Керамикалық граниттен жасалған өнімдер қаттылығы, тозуға төзімділігі, қызуға шыдамдылығы, аязға төзімділігі, агрессиялық орталарға беріктігі жағынан жоғары көрсеткіштерге ие. Керамикалық граниттен жасалатын тақталар бұлыңғыр, жылтыр және кедірбұдыр бетті болып келеді. (см. 2.4.2бөлшек). Тегістеу алмас тозаңынан жасалған арнайы қоспаның көмегімен жүргізіледі. Тегістеу кезінде кішкентай кедір- бұдырлықтар алынады, мөлдірліктің жоғары деңгейіне (80%-ға дейін) қол жеткізеді. Тегістеудің мұндай деңгейі керамикалық гранитті кірленудің әртүрлі тегіне – майлық, бояулық және т.б. төзімділігіне алып келеді. тегістеудің басқа дейгейі де бар: мөлдірліктің 20%-на дейінгі. Бұл кезде тегістеу микрошамада жүреді, тақтаның бейнелілік қабілеті өте төмен болады. ал тақтаның беті қатпарлы болу үшін керамикалық гранит тегістелмейді, қырналады және арнайы өңдеуді қажет етеді; немесе жылтырақпен жабыстырылады. Желдетілмелі фасадтар жасау кезінде өлшемі 40 х 40, 30 х 60, 60 х 60, 90 х 90 см және одан көп өлшемді тақталар қолданылады. Керамикалық гранитті Италии, Испании, Түркия, ФРГ және басқа да мемлекеттер өндіреді. Ресейде алғашқы зауыттар (Подмосковьеде, Оралда), Белоруссияда кейін пайда болған. Асбестоцементті және фиброцементті парақтар. Аспалы желдетілмелі фасадтарды орналастыру үшін асбестоцемент¬ті қарапайым және фактураланған немесе боялған жалпақ тақталар қолданылады. Асбестоцементті деп асбест, портландцемент және су қоспасынан дайындалған өнімді айтамыз. Цемент суспензиясы құрамына енген жұқаталшықты асбест (12...20%) созу мен бүгуде беріктікті сақтауға айтарлықтай әсер етеді.

Асбест талшықтарының жоғары берік байланыстары эксплуатациялық салмақтар кезінде цементті тастармен бірлесе отырып жоғары беріктікті қамтамасыз етеді. Жіңішке дисперстік асбест талшығы темір бетондағы болат арматура сияқты, яғни өнімде жарықтардың пайда болуы мен ұлғаюына жол бермейді. Қазіргі кезде асбестоцемент зауыттарында тоқушы ретінде 400 және 500 маркалы портландцемент қолданылады. Гипстен басқа қоспаларға рұқсат етілмейді. Абестцемент өнімдерін өндіруде біздің  елімізде негізінен хризотил-асбестті пайдаланады. Асбестцемент технологиясында талшықтың қалыңдығына қарай механикалық сабалған асбест пайдаланылады. Асбест талшығының қалыңдығы миллиметрден 40 мм-ге дейін болып келеді. Асбестцемент өнімдерінде негізгі үш компонеттен басқа өнімдерге қосымша заттар қосылады: созғыш, нығыздағыш, гидрофобтандырғыш және басқа да, сондай- ақ өнімге түс беретін арнайы пигменттер де ққосылады. Асбестцемент өнімдерін өндіру бірнеше тәсілдер арқылы іске асады: ылғалды – асбестоцементті суспензияға судың көп мөлшерін қосу арқылы (92...60%), жартылай құрғақ — ылғалдылығы 15.25% асбестцементті заттан, құрғақ — жасалған қабаттың азғантай ылғалымен (14.16% дейін) және жоғары нығыздау қысымымен (20 МПа дейін). Асбестцементті өнім алудың технологиялық процесі келесі деңгейлерден тұрады: илеу және жүгіртпелер басында асбестті түтету, одан кейін жіңішке талшықтар алғанша голлендерде түтету, осы голлендерде асбестті цементпен мұқият араластыру, алынған асбестцемент қоспасын сумен сұйылту, өнімді формалық машиналарда пішімдеу, алдын ала қатыру, пішімделген өнімді жылылық өңдеуден өткізу, механикалық өңдеу (кесу).

Асбестцементті қағаздарды қатыру екі деңгейде жүргізіледі. Бірінші кезеңде ылғалдылығы 90.95%, 60.80°С-ға дейінгі температуралы камераларда 3,5.4 сағат буландыру арқылы қатыру процесі жүреді. Одан кейін 60.80°С-ға дейінгі температуралы суда 30 минут ылғалдандыру конвейерінде жүреді. Екінші деңгейде нығыздау қоймасында 7,10 тәулік соңғы қатыру процесі жүреді. Асбестцемент парақтарының техникалық қасиеттері: Бүгу кезіндегі беріктің шегі, кем емес, МПа        30

қалыңдығы 10 мм парақтарға 0,64

а —боялған жылтыр; б — текстураланған боялған; в — табиғи тас қоқымдар жағылған

Аспалы желдетілмелі фасадтар жүйесінде қолданылатын асбестоцемент парақтар қаттыланып болған соң декорациялық төсемге жіберіледі. Фасадтықасбестцементтақталардыңбірнешенұсқалары бар: жылтыр немесе акрил төсемді текстураланған түсті тақталар, полимерлік төсемді жылтыр түсті тақаталар, әртүрлі түсті және өлшемді табиғи тастар жағылған тастар (2.40 сур).

Тас қоқымы төселген тақталар алу үшін топырақ қабаты,

табиғи тас қоқымы, қосымша жылтыратып тұратын және ұзақ сақталуына мүмкіндік беретін қорғағыш декорациялық төсем жағылады. Шетелдік өндіруші компаниялар аспалы фасадты материалдарды қаптайтын материал ретінде асбестцементтен ерекшеленетін, асбест талшығының орнына целлюлоза немесе полимерлік талшықтар қолданылатын фиброцементті парақтарды қолдануды ұсынады. Фиброцементті тақталар табиғи тастың қоқымдары жағылған немесе боялған түрде де өндіріле береді.

Ресейде отандық өндірісте де, шетелдік өндірісте де: асбестцемент парақтар— «Комбинат Волна» (Красноярск), «Первоуральское предприятие строительных материалов» (Свердловская обл.), ОАО «Белгородасбестоцемент» (Белгород); фиброцементтік парақтар — LTMCompanyOY, MіnerіtOYAB(Финляндия) және т.б. Алюмин композитті панелдер, сайдинг. Алюмин композитті панелдер (2.41 сурет) — алюминнің жұқа қабатынан (0,15...0,5 мм) тұратын және араларындағы полимерлік толықтырғыштан (басқаша атауы «сэндвич- панель») тұратын көпқабатты материал.

Декорациялық төсем негізінде атмосфераның теріс

әсерлеріне төзімді, парақтардың көп түсті гаммасын қамтамасыз ететін, 25 жылға дейін кепілділігі бар әртүрлі жоғары беріктікке ие полимерлік төсемдер (флюрокарбонды немесе фторкөмірлі қарамай) алына береді. Компо¬зитті материалдың өзінің кепілдік мерзімі 50 жылға дейін. Алюминийлі композитті панелдерді декорациялық өңдеуінің басқа түріне электрохимиялық анодтау арқылы алынатын оксидті қабықшаны жатқызамыз.

Сурет. 2.41. Алюминді композитті панелдің құрылысы: 1 —ауаның жағымсыз әсерінен қорғайтын лактың төменгі қабаты; 2 — басқа зиянды бөліктердің әсерінен қорғайтын қабықша; 3 —алюминий қорытпасынан жасалған берік тілік; 4 —оттан қорғайтын пластикалық сырық тілік; 5 — алюминий қорытпасынан жасалған берік тілік; 6 — сырланған жабындының төменгі қабаты; 7 — сырланған жабындының ортаңғы қабаты; 8 — сырланған жабындының жоғарғы қабаты; 9 — сызаттардан қорғайтын қабықша

Бұл тәсіл беттің жоғарғы жағын беріктендіре отырып, алюминийді  тұтастай   қорғап   тұрады.   Сұранысқа   сай анодты табақтардың «металды» секілді бірнеше нұсқалары қолданылады: күңгірт күміс түстер, қола түсті, жезді, нифритті және көк-жасыл түстер.Тіпті панелді табақтардың үстіңгі бетіне алтын мен күмістің тегістілігін беретін вакуумды тозаңдалған алюминийден немесе титан нитридінен жасалған нұсқалары да бар. Айта кететін жәйт, бұл тұрғыда оксидті пленкалар мен тозаңдану беріктілікті арттыру үшін жоғарғы қабатында полимерлі жабындымен жасақталатынын білу маңызды. Композитті панелдерді жасаудың тағы да бір танымал түрі – гранит пен мәрмәр тастарға ұқсатып жылтыратып

өңдейтін ламинаттаушы жабынды болып табылады. Стандартты жинақта түстер мен тастарды өңдеудің шамамен екі ондығы бар. Алюминді композитті панелді жасаудың технологиялық үдерісі үш сатыдан тұрады: химиосинтез үдерісі, жабындыны қондыру, терможапсыру. Химиосинтез үдерісінің мақсаты – тарқатылған ораманы алюминийдің үстіңгі бетінен бастап силикон, темір секілді басқа да қосындылар мен майлардан тазарту.Бұл технологияның үдерісінде алюминийдің үстіңгі бетіне бояу жағуға ыңғайлы болуы үшін арнайы жабынды қондырылады.Жабындыны қондыру ішкі ортадан толықтай оқшауланып жасалады, сондықтан шаң-тозаң бөлінеді.Боялған және кептірілген алюминий металдың үстіңгі қабатын бояуға арналған полимерлі құрамды ерітінді берік пісірілетінжоғары қысымды пешке түседі. Содан кейін боялған алюминий тағы да орамаға айналады. Терможапсыру: қажетті қалыңдық пен ендіктегі панельдің ішкі қабатына арналған полиэтилен жолақтар экструдерден (арнайы сыққыштартан) сызықтың басына үздіксіз беріледі, екі жағынан бумалардан сәйкес ендіктегі боялған алюминий таспа оралып беріледі. Полиэтилен мен алюминий аралығында жоғары беріктікті қамтамасыз ететін композиттен құралған бір-бірімен жалғасқан (адгезия) арнайы қабықша жүргізілуі мүмкін. Полиэтиленнің үстіңгі қабаты мен қабықша балқитын және ыстық алюминий полиэтиленнің үстіңгі қабатында жылдам балқып ыстық құйма жүйесінетүсетін жерге осыдан кейін алюминийден жасалған материал, өзек және жоғарымолекулярлы қабықша түседі. Кейін алынған композитті материалды салқындату, қорғанысты қамтамасыз естетін қабықша бекіту (бір немесе екі жағынан) және берілген өлшем бойынша кесу жұмыстары жүргізіледі.

Алюминийлі композитті панелдер ұзындығы 6 м дейін, ені 1,5 м дейін, қалыңдығы 4 мм басталатын өлшемде шығарылады. Панелдердің стандартты өлшемдері 1 220 х 2 440 мм. Бүкіл панелдің қалыңдығы 4 мм – 5,5 мм. Сыртқы қаптама (сайдинг) —панелдерді қалыпқа келтіру, суық иемделген мырышпен қапталған полимерлі жабындыдан жасалған ағашқа ұқсатылған қаптама (металды сайдинг) немесе поливинилхлоридтен жасалған (ванилді сайдинг) (2.42-сурет). «сайдинг» (sіdіng) в переводе означает «наружная от¬делка». «Сайдинг» сөзінің (sіdіng) аудармасы «сыртқы қаптама» деген мағынаны береді. Ресейде өндірістік құрылыстардың сыртқы қаптамасы үшін қолданылатын металлосайдинг көп таралған:  қойма кешендері, терминалдар, заводты корпустар. Металлосайдинг көп қабатты мырышпен қапталған қорғанышжабындысынан:бетжағы–әлсізқабат,тегістеуге арналған жұқа бөлім, соңында полимерлі жабын, астыңғы жағында – қорғаныш бояуынан жасалынады. Полимерлі жабын жоғарылатылған жемір тұрақтылықты, соққыға төзімділікті, химиялық қозғалыстарға шыдамдылықты қамтамасыз етеді.

Металды сайдинг ені 120...500 мм және ұзындығы 1 жайлардың                қасбеттік        құрылысында        қолданылады, сонымен қатар ол – жаңғыш материал болып табылады. Өте жеңіл және төзімділігі жоғарылығымен ерекшеленеді. Винилды        сайдингтердің                стандартты        өлшемдері: ұзындығы – 3 000, 3 660, 3 730, 3 850 мм; ені – 205, 255

ҒИМАРАТТАР        МЕН        ҚҰРЫЛЫСТАРДЫҢ ӘЛСІЗ ҚҰРЫЛЫМДАРЫНА АРНАЛҒАН ӘРЛЕУ МАТЕРИАЛДАРЫ

Гипсокартонды төсеме (КНАУФ-төсеме) – әрлеуші төсеме материалы.Ол – өзекке берік жапсырылған, картонмен қапталған шеткі жиектен өзге, барлық жазықтығы бойынша гипсті вспененный өзектен тұрады. Қабырғаларды қаптауда, арақабырғалар жүйесінде, аспалы төбелерде, оттан қорғайтын құрылымдарда сонымен қатар декоративті және дыбысты төмендететін өнімдерде қолданылады. Өзекті жасауүшін құрылыс материалыретінде ерекше физикалық және техникалық қабілеті бар Г-4 гипсі қолданылады. Для достижения необ-

Гипсті өзекті жасау барысында қажетті тығыздық пен беріктікке қол жеткізу үшін оған арнайы компоненттер қосылып отырады. КНАУФ-төсеменің өзге де маңызды бөлігі болып саналатын – қаптама картоны, ол жапсыруға арналған қоспалар есебінен өзекпен тіркесуді қамтамасыз етіп отырады. Кез келгенәрлеу материалдарын қолдануда (сылақ, түсқағаз, бояулар, керамикалық плиталар және т.б.) картон керемет негіз тірегі бола алады. Өзіндік физикалық және гигиеналық қабілеті арқасында тұрғын үйлерге тамаша келеді. Қолданылу алаңы мен қабілетіне қарай ГОСТ 6266-  97 «Гипсті төсемелер. Техникалық шарттар» сәйкесінше келесі түрлерге бөлінеді:

Төсемелерде болуы керек жазулар:

Гипсокартонды        төсемелердің        түрлері        3.1.        кестеде берілген. Ғимараттарды салу мен қысқы уақыттағы жүргізілетін құрылыстың        ылғалдылық        режимін        1        СНиП        11-389        «Құрылыс        теплотехникасы»        (3.2.)        кестесіне        ішкі ылғалдылығы мен ауа температурасын орнату қажет.

Ылғалға төзімді (ЫТГТ)        Жасыл        Көк Ашық жалынға қарсы гипсті төсемелер (АҚГТ); Сұр

Қызыл Ылғалға төзімді және ашық жалынға қарсы гипсті төсемелер (ЫАҚГТ) Жасыл Қызыл

Режим        Ішкі ауаның ылғалдылығы, %, температура 12°С дейін   12  - 24 °С        24 °С жоғары

Ішкі түрі мен дайындалуының дәлдігіне байланысты гипсокартонды төсемелер екі топқа жіктеледі: А және Б. Гипсокартонды төсемелердегі бойлық жиектер формасына қарай 3.2 және 3.6 суреттерде көрсетілгендей екі түрге бөлінеді. Өлшемдер анықталып көрсетілген және ақаудың белгісі болып саналмайды. УК және ПЛУК секілді жиектемелермен КНАУФ- төсемелердің жапсарын жасау лентаны арматурлау көмегімен жүзеге асырылады. ПЛУКжиектемесі, сонымен қатар, КНАУФ- төсемелерінің буындарын нығайтатын таспаны пайдаланбай тығыздауға мүмкіндік береді, бұл операциялардың, тұтынудың және материалдардың номенклатурасының санын азайтады. КНАУФ-төсемелерПК шетімен негізінен C112, C115.2, C118 бөлімдерінде екі қабатты қаптаманың ішкі қабаты ретінде қызмет етеді (2-қосымшаны қараңыз).

Шеткі жиектемелер тікбұрышты формада болады.

КНАУФ-төмемелердің пішіні аталған геометриялық өлшемдер мен салмаққа сай тікбұрышты элементтерден құралады (3.3. кесте). Кейде төсемелер тапсырыс берушінің талғамына сай өлшемдерде де жасалады. Алайда бұл ауытқушылықтар

3.4. кестеде берілген талаптардан асып кетпеуі тиіс.

Гипсокартонды төсемелер талапқа сай тікбұрышты болуы шарт. Төсеменің А тікбұрышының өлшемі 3 мм- ден, ал Б тікбұрышы 8 мм-ден көп болмайды.

9,5

18,0 астам        600        <1,0S

9,5

12,8.17,0

1 200

12,8.17,0

Алдыңғы жағынан 3 000 мм ұзындығы, ені 1200 мм және қалыңдығы 12,5 мм болатын тегістелген шеттері бар әдеттегі дәстүрлі тобы A гипс плитасы:

ҚГТ-А-УК-3 000х 1 200х 12,5 ГОСТ 6266—97.

Гипсоталшықтытөсеме(КНАУФ-суперлист)   –   Г-4- тен төмен емес гипстан жасалған, біртекті экологиялық таза материал, толтырғыш ретінде бос целлюлоза қалдықтарымен. Гипсоталшықтытөсемелеринтерьердіәрлеугеарналған, әсіресеөртқауіпсіздігінеқойылатын талаптардың артуына, интерьер бөліктерін, төбелерді және тұрғын үйлерде,

өндірістік ғимараттарда, әлеуметтік мекемелерде және медициналық мекемелерде, мектептерде, балабақшаларда және санаторийлерде ішкі қабырғаларды орнату үшін қолданылады. КНАУФ-суперлисттеріеденнің негізі үшін Төсемелердің қалыңдығы        Аталған        өлшемдерден ауытқушылықты шектеу, мм, топ төсемелері үшін

KNAUF-суперфильді элементтер ретінде кең қолданды екі кәсіпорын: КНАУФ Гипс Дзержинск, Дзержинск, Нижегород облысы және Челябинск қаласында «КНАУФ ГИПС ЧЕЛЯБИНСК». Қолдану        саласына        және        өрісіне        байланысты гипсталшықтары екі түрге бөлінеді: ҚГТ құрғақ және қалыпты ылғалдылық режимдері  бар үй-жайларда, ЫТГТ - құрғақ, қалыпты және дымқыл ылғалдылық режиміндегі құрылыстарда құрылыс жылу техникасының қолданыстағы нормаларына сәйкес қолданылады.

Номиналды        Шекті ауытқу

B> 0; -3        0; -3        ±0,3

б а — тік жиекТЖ; б — бүктемелі жиекБЖ Гипсоталшықты төсемелердің номиналды өлшемдері, мм

Номиналды өлшемдерден шекті ауытқулар кестеде көрсетілгеннен артық болмауы керек. 3.5. КНАУФ-супертөсемелері негізінде тікбұрышты формада болады, ауытқушылық болса да 4 мм-ден аспауы керек. Пішімі бойынша КНАУФ-супертөсемелерінің бойлық жиектемелері 2 типтен құралады: Торцевые кромки листов имеют прямоугольные кромки (рис. 3.7). төсеменің қапталдағы жиегі тікжиекті болады (3.7 сурет).

материалдар. Гипсокартонды төсемелерді жасау үшін келесі шикі материалдар түрі қолданылады: Гипсті        тұтқырлағыштар        ГОСТ        125-79        талабымен сәйкес жасалуы тиіс. Гипсокартонды төсемелер үшін өңделген картонның ені: төсеменің сыртжағы 1 180 мм, бет жағы үшін - 1 250 мм. В зависимости от вида листов используют картон: картон төсемелердің түрінің қажетіне қарай қолданылады:

Картон толқынды және шалыс өңді болмауы керек.

Өңделген картонды гипстің өзегімен байланыстыруда қоспа ретінде қарапайым түрлендіргіш крахмал сонымен қатар техникалық В маркалы және ұнтақ тәрізді

лигносульфанаттар қолданылады.

Гипс қоспасындағы гипстің тығыздығын азайту үшін алдын-ала алынған техникалық көбік енгізіледі және  оны дайындау үшін түрлі көбік агенттері қолданылады. Конвейердің  ұзақтығына  байланысты  таңдалған  тұтқыр гипстің тез қатаюына арнайы жеделдеткіштер қолданылады. Қатаюды жылдамдату үшін жіңішкелеп ұсақталған кальций сульфатының екігидраты(төсеменің қапталынан жүргізе), көмірқышқыл калий және сол сияқты өнімдер жұмсалады. Төсемелердің иілуге беріктігі мен отқа төзімділік дәрежесі үшін міндетті түрде шыныталшықтардың (АҚГТ өндірісінде) 10 мм-ден аспайтын қиындысын қолданады. Бұл ГОСТ 17139 және кәсіпорынның техникалық шарттарымен шығарылатын шыны жіптен ровингті кесу жолы арқылы алынады. Олар ГОСТ 17139 сәйкес дайындалған шыны шлифтерді кесу арқылы және кәсіпорындардың техникалық шарттарымен қамтамасыз етіледі. Басқа дисперсті-арматурлық қоспа ретінде шегенің ұстамдылығы, яғни бүктеме  кезіндегі  беріктікті нығайту үшін қағаз талшықтар да қолданылады. Әдетте төсемелерді өндіруде қағаз қойыртпақты алуға арналған картондар шығарылады. Ал картондардың шығарылымы жеткіліксіз болған жағдайда ГОСТ 10700  (MC-5  MC-  12 басқа) маркасымен сәйкес макулатуралар қолданыла береді. Гипсоталшықты төсемелердің өндірісіне арналған материалдар. Гипсоталшықты төсемелерді өндіруге арналған негізгі шикі материалдар мыналар:

Төсемелерге тозаңға қарсы және сужұқтырмаушылық

әсерін беру үшін ақсөлдің (латекс) жоғары өңделген ерітіндісін қолданады. Гипсоталшықты жасауға арналған гипсті тұтқыр ГОСТ 125-79 шарттарын қамтамасыз етуі шарт. Гипсокартонды төсемедегі секілді ҚГТ тұтқыр маркасы да Г-3 төмен болмауы тиіс. Гипсоталшықты төсемелерде арматурлау компоненті ретінде қағаз макулатура қолданылады. Ол алдымен бөлшектейді, содан соң арнайы ұсақтағышта үгітіледі. Әдетте қолданысқа  макулатураның  газет  қағаздары  мен кітап парағы секілді оңып кеткен МС-10 (ГОСТ 10700) маркасы мақұлданған. Ластану көрсеткіші 1%, ал ылғалдық көрсеткіші 12% жоғары аспайтын шыдамдылық дәрежеге төзімді болады. Төсемелердің беткі қабаттарын өңдеу үшін СКС-65 ГП латексі немесе оның шетелдік аналогтары қолданылады. Технологическая схема производства гипсокартонных листов. Гипсокартонды төсемелерді өндірудің техникалық сызбасы. Гипстік төсемелер конвейерлік желіде шығарылады, оған мынадай технологиялық қайта бөлу кіреді:

Гипсокартонды төсемелердің өндіріс схемасы 3.8. суретте көрсетілген. Гипсті тұтқыр сүрлемде тиеледі 1, түптік жүк түсіргіштен элеватор арқылы берілетін аралық бункер салмақ өлшеуіш гипстік тұтқыр және иірмек жүйесімен гипсобетонараластырғышқа беріледі. Гипсокартонды төсемелердің ұсақ қиындылары арнайы құбыр (шаңсорғыштық жүйе) арқылы уатқышға түседі. Ұсақ қиындыларды олардың гипстік тұтқырларда сақтау мерзімінің әсерен жоғарлату үшін ұсақтайды.Ұсақтаудан өткенен кейін құбыр (шаңсорғыштық жүйе)арқылы бункерлік мөлшерлеуішке беріледі. Қиындылардан бөлек гипсокартондық төсемелердің гипстік тұтқырларды ұстап тұру мүмкіндігін арттыру үшін мөлшерлеуіштен берілетін басқа қоспаларда қолданылады. Мөлшерлеуіштен түрлендірілген крахмал гипстік тұтқырдың берілу жүйесіне өтеді. Шыныкескіш машинада бөлшектелген шыныталшық гипстік тұтқырдың берілу иірмек жүйесіне түседі. Сонымен қатар гипсобетонараластырғышқа көбік генераторында дайындалған техникалық көбік те түседі. Бункердегі картон қиындыларынан болған шашыранды арматуралау қойыртпағы және де гидрофобизирлік  қоспа ылғалға төзімді төсемелерді дайындау барысында қолданылатын суландырудағы сыйымдылығы он бес құбырда орналасқан. Алдыңғы және тыс жағындағы қаптауыш картон орамалары арнайы және тегістегіштен өткізіледі Гипсобетонараластырғыштағы қалыпты жиынтық беткі картондағы қалыптағыш үстелге түседі. Сыртқы картон пішіндеу үстелінде ыдыстан берілген желім арқылы қосылады. Құю        кестесінен        шыққан        тағы        бір        жұмсақ        гипс

тақтайшасы арнайы «үтіктеу» және шетін түзететін құрылғылармен кесіледі.

1 —шұңқыр; 2 —түптік жүктүсіргіш; 3 — элеватор; 12 — пеногенератор; 13 —ерітінді қосындыларына арналған сыйымдылық (ЛСТ); 14 —макулатураны сулысұйылтқыш;15, 16 — сыйымдылық; 17, 18 — тарқатқыш; 19 — гипсобетондыараластырғыш; 20 — қалыпжасағыш үстел; 21 —белдесу конвейері;22, 24

26 —көлденең үстел; 27 — ленталы транспортер; 28 Белдесу конвейерінен соң гипсокартонды лента қайшымен жалғастырушы рольгангқа түседі. Қайшымен белгіленген ұзындық бойынша қияды. Рольгангте (роликті

Қайшыдан кейін болса, төсеме жылдамжатқыш рольганг көмегімен көлденең үстелге жөнелтіледі. Онда жоғары сыртқы жағынан екі төсеме болып айналдырылып орнатылады және алдыңғы беті екі рет жоғарыға жылжытылады. Ары қарай төсемелер екіекіден ленталы тасымалдаушымен жүктемелі көпірге түседі. Бұл көпір көп қабатты кептіруді қамтамасыз етеді. Сапасыз төсемелер болған жағдайда картон жапсырмалары жерлерінде және өзге ақауларда ылғалды қималар конвейері бар. Конвейер көмегімен олар ылғалды қималарды қайта өңдеу тізбегінде кәдеге жарайды. Кейін төсемелер туннелдік кептіргішке өтеді де, роликтік конвейерде қозғалысқа түседі. Кептірілгенен кейін төсемелер қабаты бойынша сорып алу механизмімен жүктеледі. Механизм суыту жүйесімен, тездетілген конвейермен жабдықталған.Осы үстелде төсемелер бетпе бет және екі екіден қойылып, ленталы конвейермен бөренелі станокқа беріледі. Содан кейін жинақталған төсемелер жинақтағышына беріліп, оның ішінен дайын бума орау стансасына кіреді, содан кейін жүктеуші қоймаға барады. Кейін жұппен қойылған төсемелер қат қабат жиюшыға түседі. Дайын қабат қаптамаға өткізіледі де кейін жүк тасымалдаушымен қоймаға жөнелтіледі. Гипстік талшық төсемелерін технологиялық жүйе арқылы өндіру. Гипстік талшықтарды технологиялық жүйемен өндіру үлгісі сурет3.9. Завод қоймасындағы бумалы макулатура грейфердің көмегімен мөлшерлеуші лента конвейеріне беріледі. Кейін макулатура өлшемі 2 x 2 болатын ұсақ бөліктер

туралатын ұсақтағышқажіберіледі. Оданкейінбарып сору құрылғысы арқылы макулатура бөлшектері қағаздарды турау бункеріне жөнелтіледі. Ленталы конвейердің  көмегімен  жүктегіш  иірім және қағаз бумалары арқылы қиындыларды үш талшықты ұсақтағышқа бөлеміз. Өлшемі 1,5…7 мм болатын талшықтар ұсақтағыштан елек арқылы сорғыш құрылғымен тасымалданады. Бұл циклонды сепаратор арқылы жүзеге асырылып, қағаз талшықтар мен гипсті қоспаны тарту үшін ленталы таразыға жіберіледі.

1 — грейдерлі орапалу; 2, 34, 35, 37 — ленталы конвейер; 3 — ұнтақтағыш; 4 — қағаз қиындысының бункері; 5— жүктемелі иірмек; 6 — талшықты ұсақтағыш; 7 — сорғыш қондырғы; 8 — циклонды сепаратор; 9 — ленталытаразы; 10, 13 — бункер;  11,  14 —   иірмек; 12, 15, 24 — таразы; 16, 18 — араластырғыш; 17, 19, 20, 27, 36 — иіргіш конвейер; 21 — төсеу машинасы ; 22 — төсеу лентасы; 23 —тегістегіш құрылғы; 25 —жиек қиындылары; 26 — шыққан жиек қиындыларының жинағы ; 28 — элеватор; 29 — тегістеуші білік(валки); 30 —ылғалдандырғыш құрылғы; 31 — гидравликалық қысым; 32 — екі есе ұзындыққа дейін қиылысу; 33 — шикізатты кесуге арналған құрылғы; 38 — жүктегіш үлдірік (этажерка); 39 — жүктегіш арбашық; 40  —  кептіргіш; 41 —түсіру арбашығы; 42 — түсіру үлдірігі ; 43, 46 — өңдеудің соңғы сызығы; 44, 45 — ара; 47 — ажарлағыш машина; 48 — тегістеу төсемелерін сіңдіруге арналған құрылғы; 49, 50 — араластырғыш; 51 — суға арналған

бак; 52— бірқабатты кептіргіш; 53, 55 — жиектерді қию;

54 — бойлық кесу; 56 — төсемелерді бөлу; 57 —бойлық жиектерді фрезерлеу; 58 — төсемелерді жинау; 59 — пленкада орау; 60 — өнімдер салынған пакеттер Гипсті тұтқыр жүктемелі иірім және таразы көмегімен бункерден гипс қоспасына арналған араластырғышқа келіп түседі. Бункердегі бұл қоспа иірім және таразы арқылы гипсті тозаң береді. Дайын гипстік қоспан иіріме конвейерімен ленталы өлшеуге түседі. Ұнтақталған макулатура сонымен қатар өзінің мөлшерлеуішіне тасымалданады. Кейін екі өнім де араластырғышқа түседі. Жақсылап араластырылған қоспа иіріме конвейерлер көмегімен едендік машинаға өтеді. Гипстік талшықты қоспа түзетуге арналған құрылғымен қалыпқа келеді. Артық материалдар алынып тасталынады. Барлығы аяқталғаннан кейін төсеме салмаққа өлшенеді және бүйір жиектемесінің кесіндісі  жасалынады.  Төсеме биіктігі түзетуден тұрақталады. Артық материал жиналып бұрғылаушы конвейерге және едендік машинаға тасталынады. Үзілссіз төсеме гипстік талшықтың салмағы едендік лентадан суөткізгіш торлы лентаға беріледі. Бұл жерде қалыңдандыру процессі жүреді. Кейін алдыңғы бүріккіш арқылы ылғалдандыру жүргізіледі. Осыдан соң төсеме ылғалдандырғыш құрылғыға өтеді. Ол жерде төсемеге сулы қораптардан үзіліссіз су ағызылады. Ылғалдықтан кейін төсеме (ковер) 28 секунд ішінде қысымы 5МПа болатын гидравликалық қысымға түседі. Қысым біраз серпілген соң бастапқы қалыпқа қайта оралады. Кейін цикл жалғасады. Жоғары қысымды су ағыны алдын-ала қию арқылы қос ұзындыққа және бойлық жиектерді қию арқылы шығарылады. Кесілген дымқыл гипс талшықтары парақтары нығайтылатын белдік конвейеріне беріледі. Содан кейін

парақтар        жүктемені        екі        белдемді        конвейер        арқылы жібереді. Барлық қабаттарды толтырғаннан кейін парақтар жүк тиегішке 39, ал одан кейін кептіргішке тасымалданады.. Кептірілген парақтар жүк түсіретін арбалардан жүк түсіретін стекке ауыстырылады, олардың әрқайсысы бір- бірінен соңына дейін жеткізіледі. Жапырақтарды кесу екі қырлы арамен және көлденең қиманың бір рет аралауымен жүзеге асырылады. Содан кейін төсемелер өңделеді және екі жағынан тегістеу машинасымен өңделеді. Кәдімгі төсемелер (ҚГТ) топырақтың су ерітіндісімен сіңдіріледі. Ал ылғалға төзімділер (ЫТГТ)силиконды маймен сіңірілген. Сіңдіруден кейін төсемелер бір қабатты кептіргішке жіберіледі. Кептірілген төсемелер кесілген (бойлық кесу) және фрезерлы бойлық жиектерге (парақтардың бөлінуі) қабылданады. Содан кейін парақшалар жиналады, жиналған пакеттер оралып, қоймаға тасымалданады. Гипсокартонды төсемелердің қасиеттері. Гипстің өзегінің картонмен ілінісі картон қабаттарының ілінісіне қарағанда күштірек болуы керек.

емес бойлық        көлденең        бойлық        көлденең 10,0 дейінқоса алғанда 450 (45)        150 (15)        —

КНАУФ төсемелерін сынау кезінде үзіліс жүктемесінің тұрақты аралығы (1 = 350 мм) кестеде көрсетілгеннен кем болмауы тиіс. 3.6. Жеке үлгідегі деструктивті жүктің ең төменгі шамасының ауытқуы. 3.7 кесте бойынша 10% -дан аспауы тиіс. KНАУФ төсемелерін айнымалы аралықтарда (1  = 40S, мұнда S - гипстен жасалған тақтайдың номиналды қалыңдығы, мм) иілу және бүгілу кезіндегі жүктеме3.6. кестеде көрсетілген мәндерге сәйкес келуі керек.

24,0        490 (49,0)        136 (13,6) Ескерту: Плиталардың беріктігін бағалау, өндірушінің деструктивті жүктемені бағалауға бақылау құралы болмаған жағдайда жүзеге асырылады.

ГКЛВ және ГКЛВО төсемелерінің су сіңіру қабілеті 10% артық болмауы қажет. Қарапайым ГКЛ қаныққан ылғалдылықта өзінің беріктік қабілетін түсіріп, 0,45 жұмсарту коэффициентіне Кр тура келеді. Ал қалған Кр< 0,8 сипатына сәйкес материалдар суға төзімді келмейді, сондықтан тек қалыпты ылғалдағы тұрғын жайлардың ішкі жағынжасауда қолданылады. Жұмсарту коэффициентіКр суға төзімділіктің сандық сипаттамасы болып есептеледі:Кр = RH/RC, где RHи Rc— қысылу кезіндегі материалдың беріктік шегі оның су және құрғақ күйімен байланысты. КНАУФ-төсемелер жоғары радиоактивті фон ретінде маңызды рөл атқаратындықтан, оларды ғимараттардың ішкі жағын салуда қолданады. КНАУФ-төсемелердегі радионуклидтердің әсерлі меншікті белсенділігі 370 Бк/ кг жоғарыламауға тиісті. Осы себептен де гипсокартонды төсемелердің сапасы І классқа жатқызылып, оларды кез келген тұрғын үй-жайларды салуда қолдануға мүмкіндік жасайды. Таңбалау әр өнімнің сыртқы қабатында өшпейтін бояулармен арнайы трафарет, штамп немесе басқа әдістердің көмегімен жүзеге асып, оның сапасын сақтауға негізделеді. Тасымалдаушы пакеттердің таңбалары оған кез келген әдіспен құлақша (ярлык) көмегімен жапсырылады және тасымалдау кезінде оның бүлінбеуін қамтамасыз етеді.

болуы керек, ол манипуляциялық белгілермен белгіленуі тиіс: «Ұқыпсыз. «Абайлаңыз» («Хрупкое. Осторожно») және «ылғалдан қорғаңыз» («Беречь от влаги»). Гипстокартон төсемелерінің өрт-техникалық сипаттамаларын қарастырайық. ГКЛ, GKLV, GKLO және GKLVO гипсокартондарына мыналар қатысты: Гипсокартонды төсемелерді жоғары деңгейге тағайындау (кем тұтанғыш) тұтанғышты тобы нақты өндірушінің өнімдерін сынау нәтижелері негізінде жүзеге асырылуы мүмкін. Ашық жалынға GKLO және GKLVO төсемелерінің кедергісі кем дегенде 20 минут болуы керек. Жанғыш — заттар тобы заттар мен материалдардың күйіп қалу қабілетінің жіктелу сипаттамасы болып табылады. Жану - бұл прогрессивті өзін-өзі жеделдету жағдайында орын алатын экзотермиялық реакция.

Жанғыштығына байланысты заттар мен материалдар үш топқа бөлінеді:

Зақымдану дәрежесі, Sm,% Өздігінен жанатын жану ұзақтығы Г1   < 135 < 65        < 20        0

Ескерту: Г1 ... Г3 тұтанатын топтардың материалдарына сынақ кезінде ерітілген тамшылардың пайда болуына жол берілмейді.

3.8 кестеде құрылыс материалдарының жанғыштық параметрлері көрсетілген. KPTPP өлшеміне байланысты жанғыш құрылыс материалдары (ГОСТ 30244 бойынша) үш топқа бөлінген, кВт / м2:

Материалдың тұтанғыштық тобы:

Гипстен жасалған талшықтардың қасиеттері. Гипсовод- парақтардың ылғалдылығы 1,5% -дан аспауы тиіс ГТТ(гипсоталшықты төсеме) тығыздығы ҚГТ-ге қарағанда әлдеқайда жоғары және шамамен 1,250 кг / м3. Осылайша, массасы 1 м2 парағының, кг кем болмауы тиіс кемінде 1.08С және 1.25 С артық емес, мұнда S – төсеме қалыңдығы, мм. Гипсоталшықты төсеменің күш сипаттамалары гипсокартондардан гөрі әлдеқайда жоғары. Иілу кезіндегі гипсоталшық төсемелерінің беріктік шегі МПа-дан кем болмауы керек, : төсеменің номиналды қалыңдығы, мм:

5,5

5,0

4,8

4,5

20,0 жоғары 4,3

ГВЛВ парақтарының жер үсті суларын сіңіруі (сыртқы беті арқылы суды адсорбциялау) 1,0 кг / м2 аспауы тиіс.

Гипсоталшықты төсеменің бетінің қаттылығы кемінде 20 МПа болуы керек. Төсемелердің сыртқы бетінде май дақтары болмауы керек, соққыға ұшырау, сіңіру, бұрыштарды, бойлық және соңғы шеттерін бүлдіруге жол берілмейді. Гипсоталшықты          төсемелердегі        табиғи радионуклидтердің нақты тиімділігі 370 Бк / кг-нан аспауы керек. Гипсоталшықты төсемелердің өрт техникалық сипаттамаларын қарастырайық. Гипстен жасалған

талшықтар 80 %-дан 83 %-ға дейін, өртке қарсы тиімді қорғауды қамтамасыз ететін химиялық байланыстырылған кристаллизациялық судан тұрады және анадан жоғары өрт техникалық сипаттамаларын береді:

Бұл ерекшеліктер СНиП 21-01-97* «Ғимараттар мен құрылыстардың өрт қауіпсіздігі» талаптары бойынша гипстық талшықтарды пайдалануға мүмкіндік береді: Гипсокартон және гипсоволокнисттік төсемелер олардың негізгі қасиеттері бойынша анықталған жалпы және арнайы қолдану аймақтарына ие. Әртүрлі типтегі конструкцияларды  қолдану  аясы  мен оларға қойылатын талаптар жобалау және құрылыс ережелерінің тиісті жиынтығымен анықталады: Ғимараттар мен гипсокартондарды пайдаланатын конструкциялар тұрғын, қоғамдық және өндірістік ғимараттарды салу және жөндеу кезінде пайдаланылуы мүмкін:

Гипсопластинкаларды және гипс плиталарын пайдаланатын конструкциялар келесідей топтарға бөлінеді: Орнату үшін пайдаланылатын материалдар негізгі (ГКЛ, ГВЛ, металл профильдері және т.б.) және көмекші (бекітетін, күшейтетін, желім, жылу және дыбыс өткізбейтін және т.б.) ретінде жіктеледі. Қабырғалардың                ішкі                        бетінің                құрылысы                        үшін гипсокартонды                және                гипсоталшықты        табақтарды қолдану.1-қосымшада        гипсокартон                мен        гипстік талшықтарды        пайдаланатын        элементтік                жинау қабырғаларының конструкциялық схемалары келтірілген. Фреймстіксіз әдіс болған кезде төсемелер қабырғаға «Fugenfüller» гипстен немесе «Perlfіx» гипстік монтаждық желіммен және бұрын орнатылған рамкадағы сым арқылы орнатылады. Қабырғалардың қалыңдығы 10 метрге дейін, қаңылтырдың қалыңдығы биіктігі тек қана биіктікте болуы мүмкін. Қабырғалардың қаптауын жобалау және салу кезінде мыналарды басшылыққ алу қажет:

сызбасының альбомы Ішкі бөлімдердің құрылысы. 2-қосымшада гипстік гипсокартон және гипсокартоннан жасалған элементтерді жинау бөлімдерінің конструктивті схемалары келтірілген.

Бөлімнің құрылысын таңдау мынадай көрсеткіштерге негізделген: 2-қосымшада келтірілген бөліктер мен компоненттер азаматтық және өнеркәсіптік ғимараттарда қолдануға арналған: Барлық «ылғал» процесстер бітіп, электр-техникалық және сантехникалық жүйелер орнатылып, құрғақ және қалыпты режимге (СНиП 11-3-89 «Құрылыс жылу техникасы»).түскен кезде   КНАУФ  бөлімдерін   монтаждау    басталады. Бұл процесс әрлеу жұмыстары кезеңінен бастап таза едендерді төсегенге дейін жалғасуға тиісті. Тұрғын үйдегі температура +10 ° C төмен болмауы керек.

Әмбебап төбелер гипсокартоннан және гипсоталшықты

төсемелерден жасалады. Құрылыстағы практикада төбеге қатысты келесі ұғымдарды ажырату әдеттегідей: Осылайша, төбелер сындарлы және жоспарлау мәселелерінің оңтайлы шешімін, акустика проблемаларын, үйлесімсіздікті жоюды және инженерлік коммуникацияларды жасырын орналастыруды білдіреді

Инсталация технологиясы үшін ең қиын - тұйық жақтағы аспалы төбелер. Олар өз кезегінде, үш түрге бөлуге болады.

(П 112); металл қабырғасы бар екі деңгейлі төбе (Р 112);

Қосымша 3 сыртқы борттың құрылымдық сызбаларын көрсетеді гипсокартон және гипсокартондар арқылы элементтерді жинаудың төбесі. Шекті төбелерді жобалау және орнату кезінде SP 55- 101 және SP 55-102 Ережелері (ҚГТ және GVL үшін) және 1.045.9-2.08.1 жұмыс сызбаларының альбомында көрсетілген талаптарды орындау қажет.

Жалған төбелерді орнатқанда, төмендегілерді есіңізде сақтаңыз: Аспалы төбелер КНАУФ-Клинео акустикалық гипсокартонды плитадан жасалған. Энергия және жылуды үнемдеу мәселесін шешу үшін жаңа үйлердің қабығы, әдетте, ауа өткізбейтін болады. Сондықтан үй-жайда ауа- райында «табиғи» алмасу және зиянды заттардың жиналу проблемасы бар. Әсіресе сыни тұрғыдан алғанда үйгеәртүрлі тәсілдермен кіругеболатын,мысалыедентөсеніштерінен,жиһаздардан, тазалау және тазалау өнімдерінен және темекі түтінінен шыққан ұшпа органикалық қосылыстар, өйткені олар  тек иіс жасайды, сонымен қатар концентрацияға тәуелді, денсаулыққа (мысалы, аллергияға, бас ауруы) себеп болуы мүмкін. КНАУФ-Клинеоплиталары ішкі ауа-райының жақсаруына және ауадағы зиянды заттарды азайтуға

өте ыңғайлы, сонымен қатар дыбыс өткізбейтін және безендіруге арналған бөлмелерді ұсынады. 3.10.сурет КНАУФ-Клинео декоративті төсемелер КНАУФ-Клинео(3.10сурет)-артқыжағынанқалыңдығы 12,5 мм болатындекоративті дыбысоқшаулағыш қызғылт картонды плиталардан және алдыңғы жағынан піл сүйегімен түстес картонменжасалған сәндікдыбысқоятын тақтасы. Ішінде–табиғи цеолит минералды толтырғыш ретінде қолданылатын гипсті өзек қоспасы бар. Цеолит өзінің қуыс жұйесі мен канал жиектемесінің құрылымы  арқасында  сіңіру  мен  тазалау  қабілетіне ие. Цеолит құрамындағы ион алмасу процестеріне байланысты зиянды заттар бөлініп, олардың ауадағы мөлшері азаяды. КНАУФ-Клинео декоративтік төсемелерін әртүрлі типтегі және перфорацияның дәрежесімен жасауға болады, бұл төбелердің дыбыс сіңірілуіне әсер етеді: Кестеде 3.9. КНАУФ-Клинео төсемелерінің конструкциясы мен өлшемдерін көрсетеді. Пішіндегі бойлық жиектер фигурада 3.11...3.14 суреттерде көрсетілген түрлерге бөлінеді.

Тегіс жарықты плиталар 4 SK типті жиектемелер шығарады ; блокка жиналған саңылаулар, — HRK/ SFK; блоктағы жарықтар — 4 SK. КНАУФ-Клинео төсемелері бойлық бағытта иілуі де мүмкін. Бүгілу радиусы —СҰРАНЫС БОЙЫНША. ПЛИТАНЫ ОРНАТУ ГИПСОКАРТОННАН ОРНАТУ ТЕХНОЛОГИЯСЫНА ҰҚСАС МЕТАЛДАН ЖАСАЛҒАН ТІРЕК ҚАҢҚАНЫ ҚОЛДАНУ АРҚЫЛЫ ЖҮЗЕГЕ

Гипсоталшықты        төсемелерден жасалған префабрикалық едендердің негіздері. Қабат элементі

1  x1  500  200  х 10 мм,        гипсокартон  өлшемібөлек (НҚ Едендердіңқұрастырмалы негіздері жаңақұрылыстарда қолданылуы  мүмкін.  Тұрғын  үй-жайлардың,  қонақ   үй, аурухана, санаторий және басқа да медицина мекемелерінің, оқу орындарының, балабақшалардың, сонымен қатар көмекші ғимараттар мен өнеркәсіп кәсіпорындардың реконструкциясы мен жөндеу жұмыстарында қолданылады. Олар құрылыста СНИП 11-3-79* бойынша шағын және орта жүктемесі SNІP 2.03.13-88 болатын құрғақ және қалыпты режимдерде пайдаланылады. Едендердің құрама негіздері жабындының астыңғы бөлігінің тегістігін, сонымен қатар жылуды және дыбыспен оқшаулауды қамтамасыз ету үшін тағайындалған. Гипсоталшықтық тақталардан едендердің негізін жинау технологиясының артықшылығы:

қабылдауға мүмкіндік береді; Еден элементтері мен кішкене пішімдегі парақтардың өрт техникалық сипаттамалары ГВЛВ-ның тиісті индикаторларымен бірдей: ГОСТ 30244—94 бойынша тұтанатын топ Г1 ГОСТ 30402—96 тұтанатын топ        В1

Элементтің массасы, кг        шамамен 18

Тығыздығы, кг/м3 1160 ± 40 Қысым күші, МПа 22 аз емес Бүгілу күші, МПа        5 аз емес

Үзіндідегі желім бірігуінің мықтылық шегі, МПа0,4 аз емес Беттік суды сіңіру, кг/м2                1,0 аз Жылуөткізгіштік, Вт/м °С        0,22... 0,36 Жылуды көтеру коэффициенті, Вт/м°С        5,0.6,2 Бу өткізгіштігінің коэффициенті, Мг/м-ч-Па                0,12 Радионуклидтердің        үлестік        эффективті        табиғи

Құрылыс типі мен жылу-дыбыс оқшаулағыш материалдарды таңдау СНИП 23-03-2003 талаптарын ескере отырып жүргізіледі. Монолитті және қатты және қуыс ядролық төсемелердегі құрылымдардың шуды азайтудың нақты көрсеткіштері.

Құрғақ толтыру (құмды кладит немесе кварц құмы) ылғалдың мөлшері 1% -дан аспауы керек, монтаждау кезінде жоба 5% -дан аспайды және 1-ден 5 мм-ге дейінгі үлес. Қаптаманың қалыңдығы қабатымен қабаттасудың бүкіл бетіне құрғақ толтырылады. Ең аз рұқсат етілген төсеу қабаты 20 мм. Толтырғыштың қалыңдығы 50 мм- ден астам, сондай-ақ түйіндерде ол тығыздалады

3.2.1.        Жалпы мәліметтер және классификациясы Аквапанель®        Цемент        Плитасы        —ұсақ        түйіршікті кеңейтілген сазға негізделген ядроның негізінен жасалған, оның барлық ұштары шеткі шеттерден басқа, әйнек торымен нығайтылған (3.16-сурет). Арматура үшін бойлық шеттер (EasyEdge) шыны талшықпен қосымша бекітіледі (3.17-сурет).

Аквапанель®    плиталары    ФРГ    (Изерлон    қ.) және Гре¬кияда (Волос қ.) «KnaufUSGSystems» кәсіпорындарында өндіріледі. Аквапанель® плиталары қабылдау аймақтарына қарай екіге: ішкі және сыртқы болып бөлінеді. Өзегін құру үшін келесі компоненттер қолданылады: портландцемент, кеңейтілген саз құмы, гидрофобты және басқа қоспалар. Тақталар конвейерлік технологиямен дайындалады. Конвейерлік белдеуде шыны тормен күшейтілген жеңіл бетонның белділігі қалыптасады. Бетінде сұйық цемент пастасының қақпақ қабаты қолданылады. Алынған таспа қажетті ұзындықтың табақтарына кесіледі. Плиталардың тегіс және майысқан жағы бар. Плиталардың түсі сұр түсті. Плита тюсі - көк.

мағыналары(AQUAPANELCementBoardІndoor(ішкі) или AQUAPANELCementBoardOutdoor (сыртқы)); Артқы жағында өнімнің күні мен уақыты көрсетіледі. Aquapanel ® цемент тақталары қатты жанғыш материалдарға жатады - G1 жанғыштығы Орнату алдында плиталар құрылысалаңында климаттық жағдайларда (ауаның температурасы мен ылғалдылығы) сақталуы керек. Материалдың температурасы және қоршаған орта 5 ° C-тан артық болмауы керек. Жіңішке қабат қабатының қабатын қолдану +5 ° C-тан төмен температурада жүзеге асырылмауы керек

Пластиналарды кесу қатты алмас дискімен қолмен дөңгелек арамен орындалады. Бұршақ кесу пышақпен орындалады. Бұл әрекеттіорындауүшін, үстіңгітақтайдың бір бетінде шыны тордың қабаты кесіліп, кескіш жасайды. Осыдан кейін, пышақпен үзіліс жасап, екінші жағынан шыны торды кесіңіз. 3.2.2.        Сипаттары және қолданылу аймағы Aквапанель ® ішкі және сыртқы пластиналарының өлшемдері        мен        техникалық        сипаттамалары        кестеде келтірілген. 3.10 Aквапанель  ®  Ішкі  панельдері  ылғал   және  дымқыл жұмыс жағдайлары бар бөлмеге элементті құрастыру (қаңқалық қаптамалар, аспалы төбелер, қабырға қаптамалары және байланыс шахталары)

конструкцияларын салу үшін жабысатын материал ретінде қолданылады: бассейндердегі аймақтар , душ, кір жуатын орындар, өндірістік тағамдар мен ғимараттар, гараждар мен жертөлелер. Aквапанель ® Ішкі тақталар өндірісінің дәлдігіне қойылатын талаптар 3.11.кестеде келтірілген. Aквапанель® Ішкі тақтасы құрғақ, қалыпты, дымқыл және дымқыл ылғалдылық режиміндегі бөлмелерде қаптау немесе бояу үшін болат немесе ағаш жақтағы бөліктердің, қасбеттердің және жалған төбелердің монтаждалуы үшін пайдаланылады. Aквапанель® Іnternal панельдерінен бөлімдердің, төсеніштердің және аспалы төбелердің түрлері 5-қосымшаның 7-кестесінде берілген. Aквапанель® Ішкі плиталарымен тіреулерді жалғау. Aквапанель® пластиналарын горизонталь бағытта қолдану ұсынылады. Әрбір бекітілген пластинадағы көлденең және тік жиектерде буындар үшін Aквапанель Желімі үздіксіз жолақ түрінде қолданылады және келесі пластина алдыңғы жағына желімдік жолақпен мықтап басылады, содан кейін рамаға бұрандалармен бекітіледі. Келесі күні дөңгелектер үшін артық желім алынып, беті керамикалық плиткамен қапталған. Кескіндемеге дайындалу үшін Aквапанель макулатурасымен бүкіл бетінің жұқа қабатын жабу керек. Шпаклевка ақ түсті. Алдын ала тазартылған таза негізде қалыңдығы кем дегенде 4 мм қалыңдықты қоспасы қолданылады.

Қалыңдығы, мм 12,5        12,5 Плитаның еніне арналған иілудің минималды радиусы 900 м, м        3        3 Жолақтың еніне арналған иілудің минималды радиусы 300 мм, м        1        1

Салмағы, кг/м2  15        16 Тығыздығы, кг/м3        1 000  1 100... 1 200 Массасы бойынша суды сіңіру, %, аз емес 20        15

Буөткізгіштікке қарсылық, м2 ■ Па/мг        —        0,38 Жаңғыштық топтары        Г1        Г1

Аязғатөзімділік, цикл  —        75

Масштаб көмегімен, жабысқақ араластырғыштың қолданылатын қабатына кемінде 100 мм қашықтықта орналасқан аралық қабаттардың қабаттасуы күшейтетін тор бекітілген. Тегіс бетті алу үшін кептіруден соң жылтыратылған жаңа қолданылатын арматуралық қабатқа соңғы мұқият жұқа қабаты қолданылады.

Көрсеткіш        Плитаның сандық өлшемдері, мм Плиталардың сандық өлшемдерінен мүмкін етілген

Төбенің панельдерінен аспалы төбешіктердің бетін дайындау үшін, бояудан кейін, плиталардың буындарын сылап, сондай-ақ бұрандаларды орнату орындары жасалады. Сылау барысы тұрақты температура мен ылғалдылықта жасалу керек. AквапанельШпаклевкасы сұр және шыны  шүберек  нығайтқыш  таспа (серпанттар) Aквапанель арматурлау таспасы арқылы араластырғыштардың көмегімен жүзеге асырылады. Таспа бұрынғы қолданбалы қабатқа басып шығарылады, содан кейін жабу қабаты қолданылады. Сылақ құрғап болғаннан кейін тегістеу жұмысы жүргізіледі. Беткі қабатты құрамында грунт бар қаптамамен жабу ұсынылады, (грунтовка : суға қатысы 1 : 2) Аквапанель Ішкі Грунтовкасы. Кескіндемеге дайындалу үшін толтырғышпен беткі қабаттың жұқа қабатын жабу керек. Араластырғыш торды талшықпен нығайтатын таза негізге кемінде 4 мм қалыңдықтағы мольная қоспаның қабаты қолданылады Аквапанельдің нығайтқыш торы 100 мм-ден кем емес іргелес парақтардың үстінен жабыстырылады. Көрсеткіші     Плиталардың     сандық     өлшемдері, мм Плиталардың сандық өлшемдерден болған ауытқушылығы

а — ағаш; б — болат қаңқада: 1 — соңғы декоративті әрлеу қабаты; 2 — тігістерге және біріктіргіш лентаға арналған шпаклевка; 10 см; 3 — шынытор; 4 — базалы сылақ қабаты; 5 — сыртқы Аквапанель® цементі; 6 —

Тегіс бетті алу үшін кептіруден кейінгі жылтыратылған жаңадан жасалған арматуралық қабатқа соңғы мұқаба қабаты қолданылады. Аквапанель® Сыртқы плиталарымен тіреулерді жалғау. Ол қасбеттердің құрылысында, қасбеттерді жөндеуде, сыртқы төбелер мен төбелердің шлюздерінде қолданылады. Аквапанель® Ішкі плиталарының дәлдік талаптар бойынша дайындау үлгісі 3.12. кестеде көрсетілген. Aквапанель® Сыртқы тақтасы жақтауға қатысты көлденең орнатылған. Пластиналардың арасында 3 ... 5 мм бос орын қалдыру керек. Монтаж плиталары тіректің жүк көтергіш элементтерін бекітетін қадамға тең қашықтықта тік буындардың жылжуы арқылы жасалады. Қабырғаның құрылымын климаттық әсерден қорғау үшін, плиталарды орнатқаннан кейін бірден барлық буындар Аквапанель сұраралас қоспасыментолтырылады: Сондай-ақ, бұранданы қатайту орындары да сыланады. Осыдан кейін, базалық қоспасы КНАУФ Севенер нұсқаулықта немесе механикаландырылған тәсілмен гипс қабатын қолдану жүргізіледі. Аквапанель біріктіруші күшейту тор шамамен үштен бір сыртқы сылақ қабаты қалыңдығы, содан кейін базалық қабатының бүкіл бетінің теңестіру ішіне басылады . Қабатының қалыңдығы 5,7

мм болуы тиіс. Кептіруден кейін, беті боялған болуы мүмкін немесе жетілдірілген КНАУФ Изогрунд,сондай-ақ сыланған сәндік сылақ КНАУФ Диамант сәндік тасымен (жабысқақ ерітіндісімен қаптау материалдың ең жоғары салмағы - 1 м2 40 кг) қаптауға болады.

КНАУФ металл профильдері ғимараттардың барлық санаттарында: тұрғын, қоғамдық, өндірістік және ауылшаруашылықта қолданылады. сезімтал. Олар KНАУФ толық жүйелерінің құрамдас бөліктерінің бірі болып табылады және әртүрлі дизайн мен мақсаттардың, соның ішінде бөлімдерге, шеттерге және аспалы төбелерге арналған жиектемелер қалыптастырады. Рамалар, өз кезегінде, KНАУФ парақтарын және KНАУФ супер-листтерін бекітудің негізі болып табылады. Өнімнің негізгі түрлері: бейіндік бағыттау (PN), протонды тірек (PS), төбелік профиль (PP), бұрыштық (PU) профилі. Осы өнімдердің өлшемдері кестеде келтірілген. Атауы        Өлшемдері, мм        Салмағы, кг ұзындығы        ені        Биіктігі        қалыңдығы

75;

3        000

4        000 4

50; 75;

100 40 0,6

0,61

0,73

0,85

ПП-профиль 60/27        2        750

000 4 500

0,6

000 4 500

0,6

50; 75;

100 40 2,0

1,7;

2,0;

2,3

Жетекші және арқалық профильдері ішкі бөлімдердің қаңқаларын және қабырғалық жабындарды салу үшін пайдаланылады, онда гипсокартон немесе гипсокартон кейінірек орнатылады. Салмағы 1 жүгіру. г гид-профилінің мөлшеріне қарай 0,61 ... 0,85 кг, ал тірек - 0,73 ... 0,97 кг.

Гипс гипскартонды плиталарымен және кейбір жағдайларда ГВЛ-мен бірге төбелік аспалы төбелерді орнату үшін 60х27 мм өлшемдегі төбелік профильдер және 28х27 мм габариттері бар төбелік бағыттаушы қолданылады. Салмағы 1 жүгіру. м ПП - 0,6 кг, ал ПНП жабындыны        құрастыру        үшін        пайдаланылады,        бұл бөлменің көлемін азайтады.

Ал маякты профиль (сурет 3.19), (Оның сөзбе-сөз аудармасы «профиль для быстрого оштукатуривания») қабырғаларды сылау өндірісінде қолданылады. Торлы бұрыштама терезелер мен есіктердің жиектеріне, сонымен қатар ішкі бөліктеріне де қолданылады. Бұл сылақ жұмыстарын 25...30% дейін қысқартып, максималды беріктікті  беруге мүмкіндік   тудырады.   Бұрыштары өте жақсы және әдемі болады. (Қабырға 6, 10 және 15  мм биіктігі) Маяк профиль қабырғаларды сылау үшін пайдаланылады. Ол қабырғаларына сол жазықтықта белгілі бір қадамда бұрын белгіленген жерлерде торорнатылады(3.19 сурет, б)..

Перфорацияланған бұрыштық профиль ҚГТ және GVL құрылымдарының сыртқы бұрыштарына орнатылады. Бұл бұрыштарды төмендетуге және сонымен қатар оларды механикалық зақымданудан қорғауға көмектеседі. Салмағы 1 жүгіру. Бұл бұрыштың 0,2 кг құрайды.

Өртке қарсы қауіпсіздік талаптары төмен бөлмелерде гипскартоннан және гипсталшықтан жасалған бөліктер мен төбелер орнатқанда ағаш жиектемелер жиі қолданылады. Ағаш жиектемелерді дайындау үшін 3.14. кестеде әдетте пайдаланылатын бұрыштар көрсетілген.

60        60

Қажет болған жағдайда, ағаш жиектің элементтерін дайындау суспензияны, құлыптарды және басқа да құрылғыларды қауіпсіздендіру үшін қосымша өңдеуге (жоспарлау, ойықтарды жасау, бұрғылау) ұшырауы мүмкін. Ағаш жиектемелерін дайындау үшін ылғалдылық мөлшері 15% -дан аспайтын құрғақ ағаш қана пайдаланылады. Ескі бөлмелерде орман ширатады. Сондықтан оны нығайтудан бұрын ағаштың бөлменің микроклиматына бейімделуіне біраз уақыт кетуі керек. Ағаш жақтаудың барлық бөлшектері антисептиктермен сіңіп, саңырауқұлақтардан және жәндіктерден қорғалуы

керек. Ағаштың отқа төзімділігі оның беттерін бояуды ұстаушылармен бояумен көбейтілуі мүмкін.

Крепежные изделия (табл. 3.15) служат для закрепления эле¬ментов каркаса и гипсокартонных листов к несущим конструкци¬ям здания. Өнімдерді бекіту

Еңалдымен, бұлүздіксізаспалы төбелердің элементтері:

Араларында 60 x 27 төбелік профильді қосу үшін қалыңдығы 0,5 мм болатын 110 мм x 0,5 мм x 25 мм ұзартқыш қолданылады. Қысқышмен  тоқтау  төбеге  арналған  төбелерді   төсеу үшін бекіту үшін қолданылады, сонымен қатар құрылымды көлденең жазықтықта теңестіруге мүмкіндік береді. Ол 4 мм диаметрі бар болат сымнан жасалған соң, көзге қарай көзбен бірге жобамен бірге қолданылады. Байланыстың ұзындығы 150-ден 1000 мм-ге дейін, қысқыш және тартатын штангамен суспензия салынған дизельдік жүктеме 15 кг құрайды.

Профиль және ағаш тақтайшалар үшін тікелей бұталар 60        30        15        0,9        0,06

Профилдер үшін екі дәрежелі біріктіргіш ПП 60/27 148        56        20        1,9        6,5

Профилдер үшін екідәрежелі біріктіргіш ПП 60/27 Профилдер үшін қысқышпен ілмек ПП 60/27        80

58        —        —        4,4 Профилдер үшін қысқышсыз ілмек ПП 60/27        73 58        —        1,5        2,6

Қазіргі заманғы құрылыс нарығындағы негізгі бекітпелі элементтерге дюбелдерді белгілеу қажет. Дөңгелектер бұрағыш алаңында төңкеріс жасаған  белгілі ағаш тіректерді ауыстырды. Шынында да, ағаш тығындардыңсенімділігі аз, өйткені ағаш ылғалдылық өзгерген кезде оның геометриялық өлшемдерін өзгертеді,

бұл тығын тек ұяларынан құлап кетеді.Сонымен қатар, ағаш қаптамада бұранданы әдетте талшықтар бойымен бұрады, ал талшықтың стратификация қаупі бар, бекітудің сенімділігі төмендейді. Полимерлі материалдардан дайындалған дюбел бұрандалы бұрандамаған кезде пайда болатын күшейтетін күштер арқылы тесікке бекітіліп, бекітудің сенімділігі уақытпен өзгермейді. Доңғалақ үшін дұрыс бұрғылау битін таңдау жеткілікті - және бекітудің сенімділігі қамтамасыз етіледі. Арнайы сорғымен шұңқырдан шаңды алуды қамтамасыз ету қажет, себебі шаң шүмек пен қабырға материалы арасындағы үйкеліс күшті айтарлықтай азайтады. Шаңды мойынтіректегі шарлармен салыстыруға болады. Дублдердің жеткілікті кеңдиапазоны гипсокартондарды монтаждау процесінде пайда болуы мүмкін кез-келген бекітуді аяқтауға мүмкіндік береді. Осылайша, раманың элементтері қабырғаларға әмбебап полипропилен немесе нейлон дөңгелектерімен бекітіледі. Жоғары сенімділікті қажет ететін жерлерде металл дөңгелектерді қолдануға болады. Төбелік конструкцияларды орнату үшін метал профильдері тоқтатылған дөңгелектерге арналған ілгектер қолданылады. Егер сіз кез-келген декор элементін құрғақ сөрелерге орнатқыңыз келсе, онда гипсокартон үшін арнайы дубалдарды қолданыңыз. Бұл дөңгелектердің ерекшелігі шаңсорғыштың корпусында дойынды тығыз ұстайтын қолшатыр пішінді бас. Осындай дубалдар әмбебап дубльді орнатуға арналған дене қалыңдығы болмаған, қуысты  құрылымдарда бекіту үшін  қолданылуы  мүмкін.  Жылдам  орнату  үшін бұрандалар бұрандамаған, бірақ бітеліп қалатын бұрандалармен дөңгелектер қолданылады. Бұл қысқа тізім тек дөңгелектер номенклатурасымен шектелмейді, заманауи дүкендердің шкафтарында кең

көлемді өлшемдермен дұрыс дизайнды таңдауға болады. Осылайша, салмағы 1 м парағының ұзындығына 6 кг аспайтын аспалы төбенің жарықтандырғыш аспаптарын жабу үшін металл және пластикалық сұйытылған дөңгелектер мен өтпелі анкерлерді пайдалану ұсынылады. Ылғалдылықтың жоғарылауы жағдайында бұл жүктемелерді аспалы төбенің қаңқасына бекітуге кеңес беріледі. Өздігінен бұрап тұратын бұрандалар және бұрандалар. Бұл  материалдар  өте  үлкен   номенклатураға   және   кең ауқымды қосымшаларға ие. Өзін-өзі тегістейтін бұрандалар GKL және GVL-ді ағаш жікке  немесе  металл профильге бекітіп, қалыңдығы 2,25 мм-ге дейін металл құрылымдарға әртүрлі элементтерді бекітіп, құрылымдардың металл элементтерін бір-біріне жалғауға арналған. Өздігінен бұрап тұратын бұрандалардың негізгі түрлері3.16. естеде келтірілген. Барлық бұрандалар коррозияға қарсы жабынмен және слот пен нүктенің ортасында орналасады. TN және теледидар бұрандаларының арасындағы айырмашылықты атап өту керек. TN-бұрандалары өздігінен тегістейтін пирсинг және теледидар - өзін-өзі бұрғылау бұрғысы. Гипс сылығын ағаштан және металдан жасалған рамаға бекіту үшін, алдын ала дайындалған еден негізін орнату арнайы бұрандаларды пайдаланады. Бұл өздігінен бұрап тұратын бұрандалар өткір және өткір басы бар. Осы пішінге байланысты, олар қатты диаметрлі 1 мм тереңдікке созылған қатты гипс талшық тақталарына оңай енеді. GVL үшін бұрандалар диаметрі 3,9 мм, ұзындығы 19, 22, 30 және 45 мм. Гипсокартонды, гипсоволокнисттік табақтарды жалған төбелердің қаңқасынабекітетін, қаптамалар менбөліктерге

Екі жіпті жіппен жасалған жақтау үшін Шуруп TN (TB) гипскартонды төсемелер үшін Бұрыштық басы бар өздігінен бұрылатын бұранда TN кең ағынды кеспесі бар шуруп Шуруп        Профиль қалыңдығы 0,7 мм дейін  TN шурупы; 0,7 ... 2,2 мм қалыңдығы  бар  профиль  үшін ТВ шурупы TN типті өткір ұшты шурупы Т В бұрғылау ұшы бар шурупы

Ескерту: trKA rBA) - гипс картон қалыңдығы (гипс талшығы); Профиль - профильдің қалыңдығы.

Шуруп және дюбелдің типтері мен тағайындалуы Шуруп пен дюбельдің суреті Ағаш тіректің негізіне тікелей бекіту үшін Диаметр        8, 10 мм; ұзындық  90 мм        Дю ме

Гипсталшықты және гипскартонды баспа жабдықтарын бекіту үшін Диаметр 12 мм бұрандамен  ұзындығы  39 мм Дю пус

І и 11 V 11

Aquapanel цемент тақталарын болат немесе ағаш жақтауға бекіту үшін, 10, 10кп, 15, 15кп, 20 және 20-дан астам болаттардан дайындалған кросс-пішінді слот пен өткір немесе бұрғылау соңын өздігінен бұрап тұратын бұрандаларды (бұрандаларды) пайдалану ұсынылады. ГОСТ 10702, ГОСТ 1050 және ГОСТ 5520 сәйкес 20кб. Бұранда типтері Тағайындалуы Б ұ р а н д а өлшемдері, мм Бұранданың жалпы көрінісі

диаметрі        ұзындығы Бұрғылау ұшы бар өздігінен бұрау бұрандасы плитаның бірінші қабатының болат тіреуге бекітілуі (болаттың 0,7 мм кем емес қалыңдығында)        4,2        25

бірінші және екінші қабаттардың болат тіреулерге бекітілуі (болаттың 0,7 мм кем емес қалыңдығында) немесеплитаның бірінші қабатының ағаш тіреуге бекітілуі 4,2 39

Бұранда типтері Тағайындалуы        Б ұ р а н д а өлшемдері, мм        Бұранданың жалпы көрінісі

Бұрғылау ұшы бар өздігінен бұрау бұрандасы плитаның бірінші қабатының болат тіреуге бекітілуі ( болаттың 0,7... 2 мм қалыңдығында)        3,9        39        %

Бұрандалардың коррозияға қарсы жабындысы тұз бүріккіш камерасында 500 сағат ішінде тоттануға төзімділікті қамтамасыз етуі керек. Пайдаланылған бұрандалардың номенклатурасы кестеде көрсетілген. 3.18. Белдіктер мен орама материалдарының үлкен тобы қосалқы бөлшектерге жатады, оларсыз ғимарат ішіндегі жеңіл құрылымдарды сапалы орнату және аяқтау мүмкін емес. Біріншіден, бірінші топқа  ені  30,  50,  70  және  95  мм болатын «Dіchtungsband» өздігінен жабысатын полимерлі таспалар (3.20 сурет, а) кіреді; ұзындығы 30  м; қалыңдығы 3,2 мм. Бұл таспа бөлімдердің, қасбеттер мен төбелердің металдан жасалған рамаларын қорғауға арналған. Ол төбенің және жыныстың бағыттаушы профильдеріне, сондай-ақ қабырғалардың тіреу профиліне жабыстырылады. Төбенің конструкцияларын шудан қорғау үшін ұқсас материалданжасалғанөздігіненжабысатын«Trennstraіfen» таспасы қолданылады. «Dіchtungsband» таспасы ені 30, 50, 60 және 95 мм; ұзындығы 30 м; қалыңдығы 3,2 мм.

а        —        өзі        желімделетін        полимерлі        лента «Дихтунгсбанд»; б —арматурлау лентасы; в —КНАУФ- Флехендихтбандмөрленетін су өткізбейтін лентасы; г — бөлгіш лента Гипстон-картон парақтарының және ішкі бұрыштарының бойлық түйіспелерін қалыптастыру үшін

әртүрлі арматуралық жолақтар пайдаланылады (3.20, б):

Әрбір таспа өзіндік технологиялық ерекшелігіне ие және әр нақты жағдайда таңдалады KНАУФ-Flexhendіchtband өздігінен жабысатын гидрооқшаулағыш полимер-битум зығыр (3.20, с) қабырғаларды және еден интерференциясын, гигиеналық шкафтарды, әсіресе душ бөлмелері үшін ішкі бұрыштарды гидроизоляциялауға арналған. Таспамен ілінгеннен кейін, қалған бөлігін «Flehendіcht» гидрооқшаулағышы өңделеді. Таспа ені 120 мм, қалыңдығы 0,6 мм, шығыршықтың ұзындығы 15 м құрайды. Мүмкін деформация жерлерінде ГКР-дан басқа материалдармен конструкциялардың сырғуына арналған полиэстен өзін-өзі жабысатын таспа пайдаланылады (3.20-график, г). Көп жағдайда ол ҚГТ-дан аспалы төбелерді орнатуда қолданылады. Ішкі қабырғалардағы гипс плиталарынан жасалған дыбыс оқшаулағышын ұлғайту үшін 250 кг / м3 тығыздығы бар, 300 кг / м3 тығыздығы бар битумдалған киізден, төменгі тығыздықтағы дисплей тақтайшасынан ж.у.с. және т.б. дайындалуы мүмкін акустикалық-оқшаулайтын серпімді тығыздауыш қолданылады. . Эластикалық тығыздағыштардың жолақтарының ені 100 мм қалыңдығы 80 мм қалыңдығы және кемінде 95 мм плиталар үшін 75 мм-ден кем болмауы тиіс. Еденнің негізгі құрамасын орнату кезінде еденнің қабырғамен жанасқан бөлігінде саңылау болмағанын мұқият қарау керек және дыбыс оқшаулағыш төсеменің көпіршіктелген полиэтилен қабатынан тіреу лентасы қызметінде жұмасалуына назар салу қажет. Сондай-ақ,

оны жұмсақ ағаш талшықтары немесе мини-плиталар ретінде пайдалануға болады. Жолақ бөлменің барлық периметрі бойынша қабырғалар бойымен өтелетін және шуды қорғайтын материал ретінде салынады. Қажет болған жағдайда темір бетон плитасына - 0,1 0,2 мм қалыңдығы бар полиэтилен пленка, сондай-ақ битум- полимерлі материалдар мен мастикалар үшін бу шығынын қамтамасыз етуге болады.

Көмекші материалдардың жиынтығы өзін-өзі реттейтін қондырғы үшін және эфиргиптер негізінде едендік негіздер үшін қажет. Оған (сурет 3.21) FE8 / 100 немесе 10/120 («Рандмштрайфен»), ені 8 немесе 10  мм  және 100 немесе 120 ммболатын жиектік жолақ кіреді. Ол өбік полистиролынан жасалған, екі қабатты лентадан тұрады. Бұл лентаға қабырға мен еден арасындағы жапсарды ылғал болудан қорғайтынFE80пластикалық ерітінді қоспаданжасалаған полиэтиленді жолақ жапсырылған. Лента қабырға мен еденнің арасын компенсиялауға күш салады және еденнің қатты араластырғыш негізі ретінде шу оқшаулағыш та қызмет атқарады. Лента 40 м орамда өндіріледі. Fe 80 ерітіндісінің қозғалысын сақтау үшін, жүктемені көтеретін еден құрылысы «Натронкрафтпапир» арнайы парафинді қағазымен жабылады. 100 м2 орамдарда жеткізіледі. Ең қауіпті жерлерде сыланған және микс жұмысында жарықтар пайда болуын болдырмау үшін 2 x 2 немесе 5 x 5 мм ұяшық өлшемі бар шыны жабық тор қолданылады. Ақ түсті Aквапанель күшейту таспа (сурет 3.22). - төбелер құрылысына плиталар арасындағы күшейту

буындарды күшейту үшін немесе цемент басқарма сыртқы құрылымдары Aквапанель сілтілік төзімді шыны мата таспаларды арматурлау үшін пайдаланылады. Аквапанель Арматурлау лентасының сипаттамасы: 1 м2 лентаның сандық массасы,        г/м2        127 лентаның сандық қалыңдығы,                мм                0,3

лентаның ені, мм        100 Aквапанель Сыртқы, цемент қабырғаларынан сыртқы конструкциялардағы пластиналар арасындағыарматураны арматуралау үшін әрі қарай бояуға арналған, шыныдан жасалған күшейтілген сілтіге төзімді арматураны (serpyanka) пайдаланылады - Aквапанель 33 см ені көк түстегі бронеттелген таспа (сурет 3.23). Шпаклевкаланған қабаттардың қаптамаларын арматурлау үшін ақ түсті Аквапанель Ішкі торы қолданылады (3.24. сурет). АквапанельАрматурлауІшкіторы:Цементтақталарынан қаптау қабатын нығайту үшін AквапанельІшкі сілтілікке төзімді шыны желісі –Aквапанель Ішкі ақ түсті нығайтқыш торы (3.24-сурет). AквапанельІшкі нығайтқыш торының ерекшеліктері : 1 м2тордың сандық массасы, г/м2        115

Номинальная толщина сетки тордың сандық қалыңдығы, мм 0,6

Ұяшықтардың өлшемі, мм        5 х 5 Бастапқы қалыптағы жарғыш ауырлық, Н/5 см        1 500 Тордың ені, мм        1 000

3.25. сурет Аквапанель Арматурлау торы Сыртқы Шпаклевкаланған        қабаттардың        қаптамаларын арматурлау үшін Аквапанель сыртқы сілтіге төзімді – көк түсті Аквапанель Арматурлау Сыртқы торы қолданылады (3.25.сурет). Аквапанель Арматурлау Сыртқы торының сипаттамасы: 1 м2тордың сандық массасы, г/м2        200

3.5.3.        Монтаждауға        арналған        желімдер, герметикалар, грунтовкалар Шетелдік құрылысшылардың практикасында іс жүзінде аяқталмаған іс жүзінде ешқандай түрі болмаса, әр түрлі түпнұсқалық композицияларға ерекше назар аудару қажет. Соңғы кезге дейін ресейлік құрылысшылар олармен аз танысып, тіпті оларды пайдалануды артық деп санайды. Бұл осы праймерлердің мақсаты мен оны қолдану технологиясы туралы білмеуіне байланысты. Құрылыс тәжірибешілері арасында ең танымал болып Tіfengrund праймері (сурет 3.26), іс жүзінде ешқандай аяқталмаған жұмыс, әсіресе «құрғақ» тәсілмен қажет емес. Бұл бумен және газ өткізгіштігіне ие терең енудің жылдам құрғайтын праймері. Бұл өте қатты сұйылтылған сүт түсі, иіссіз, еріткішсіз, кептіруден кейін мөлдір болады, негізі біршама қараңғы болады.

«Tіefengrund»  ҚГТ  және   ЫТГТ,   гипсокартондар мен плиталарды бояуға немесе қоюға дейін қолдануға арналған. Бұл праймермен өңделген беттерді су- дисперсиялы бояуларды жууға немесе  тұсқағазды жоюға, базаны бұзбауға болады. «Tіefengrund» ескі сылақ пен пасталарды жақсы сіңіреді және бекітеді, шаңды байланыстырады, субстратты желім, сылақ және шпатластылық қосылыстармен айтарлықтай арттырады, материалдарды ылғалдан қорғайды. Ол едендермен, қабырғалармен және төбелермен қапталған. «Tіefengrund» ішкі және сыртқы жұмыстар үшін пайдаланылады, астау тұтынуы негіздің жұтылуына байланысты және 70 ... 120 мл / м2 құрайды. Бастапқы роликтің, қылшықтың немесе щетканың бетіне разбавленным наноцится жоқ. Гигроскопиялық өнімділігі жоғары беттерге екі рет қосып қою керек. Негіздің беткі өңдеуі+5 ° С төмен емес температурада жүргізіледі. Барлық кейінгі операциялар (бояу, желімдеу, сылақ, паста) беткі қабатымен өңделген, үш сағаттан кейін толық кептіруден кейін ғана жүзеге асырылады). Қуаттылығы 1 және 5 литрлі пластикалық шелектерге оралған «Tіefengrund». Жарамды температурада құрғақ бөлмеде сақтау мерзімі - 1 жыл.

«Haftemulsіon» грунтовкалары (3.27-сурет) әртүрлі негіздермен жабысуды жақсарту үшін пайдаланылады: ағаш тас, HAA және ҚГТ, едендерді толтыру. Бұл праймермен беттік өңдеу КНАУФ ерітілген қоспалармен, жабысқақ композицияларды және дисперсиялы бояумен бояуды қолданғанда қажет. Қолдану саласына байланысты

праймер 1: 1-ден 1:15 қатынасында сумен сұйылтылады. Қаптамасы 1 және 5 литр сыйымдылығы бар пластикалық шелектерде жасалады. Жарамдылық мерзімі - 1 жыл. Тек оң температурада сақтаңыз. «Грундирмиттель» асты герметикалығы (3.28-сурет) герметикалық ерітінділерді жұмыс кезінде және бірігуді жақсарту кезінде гигроскопиялық негіздерді (көбік және газдалған бетон, арамен және тит, әк-құм және т.б.) өңдеуге арналған. . Механикаландырылған және қолмен жұмыс істейтін гипс қолданылатын ғимараттың ішіне сылақ қоспалары MP 75, Rotband,

Беткейдің        гигроскопиялық        қасиетіне        байланысты «Grundіrmmіtel» праймері 1: 2-ден 1: 5 қатынасында сумен араластырылады және щеткамен немесе роликте бетіне жағылады. Сылақ жұмыстары тек грунт бетінің температурасы кем дегенде +5 ° C болғанда ғана толық құрғағаннан   кейін   ғана   жүзеге   асырылады. Праймер 15 литр сыйымдылығы бар пластикалық шелектерге өңделеді. Сақтау мерзімі оң температурада - 6 ай. Астыңғы «Бетоконтракт» (3.29 сурет) тығыз негіз қалыптастыруға арналған: бетон, табиғи тастан жасалған, майлы бояумен қоршалған және т.б. Ол полимерден тұрады 1 мм-ден аспайтын астық мөлшерімен кварц құмынан жасалған толтырғыштың азмөлшерімендисперсияланады. Ол КНАУФ гипстік ерітіндісін бетонға немесе басқа да тығыз беттерге, тіпті оларда эмульсол немесе өзге де құйма майлау дақтары бар болса да, адгезиясын арттыруға арналған. Субстраттың қасиеттеріне және бетінің түріне байланысты «Veto Contact» праймері 2: 1 арақатынасында сусыздандырылған немесе аралас қолданылады. Қолданар алдында праймерді мұқият араластырыңыз.

«Ветоконтракт»  щеткасын  немесе  роликті қолданыңыз.

Жердің температурасы +5 ° C төмен болмауы керек.

Бетон бетінің  «Ветоконтакт»  көмегімен  өңделуі,  егер сылақ «Rothband» немесе «Goldband» сияқты қоспалармен, әсіресе төбелермен жүзеге асырылса, міндетті болып табылады. Майлы бояумен боялған

«Вектоконтактом» беткі қабаты GCR немесе ҚГТ желісін «Перлфикс» желімімен жабыстырар алдында қажет. Бетті сылдау тек грунт толық құрғағаннан кейін ғана жасалады. Шаңның праймерде орналаспауын қамтамасыз ету керек, себебі бұл жабысуды азайтады. Астыңғы «Ветоконтакт» 5 және 20 кг пластиктік шелектерге оралған. Праймердің оң температурада сақтау мерзімі - 6 ай. «Эстрихгрунд» қоспасы (3.30 сурет) тұтқыр сұйықтық болып табылады және суды сіңіру қабілеттілігін азайту және КНАУФ еденіне жабысқақтықты арттыру үшін әртүрлі негіздерді шығаруға қызмет етеді.

Астыңғы жағудан алдын беттерді шаң мен кірден тазаланып, борпылдақ кірмелер мен май дақтары алынып тасталады. Жердің гигроскопиясына байланысты, праймер 1: 1 немесе 1: 2 арақатынасында суда сұйылтуға болады. Праймер щеткамен, щеткамен немесе роликте қолданылады. Су тығыздығы төмен, 1: 1 қатынасында сұйылтылған топырақ беттері бір қабатта қолданылады. Судың жоғары сіңуі бар бетінде праймер екі қабатта  қолданылады: жаңа қабат үшін праймер 1: 2 пропорциясында сумен сұйылтылады; екінші қабат үшін 1: 1. Жұмыс кемінде + 5 ° C температурада жүргізіледі. «Estrіhgrund» премиясы 5 және 20 килограммдық пластикалық шелектерге оралған.

Жарамдылық мерзімі оң температурада 6 ай.

Плита желімінің немесе микстық қабатының цементтің плиталарына Аквапанель Ішкі жабысқақтығын жақсарту үшін полимерлі эмульсия болып табылатын праймер Аквапанель Прайм Интернал (3.31-сурет) қолдану ұсынылады. Аквапанель Ішкі грунтовкасының сипаттамасы: 20 °С, г/м3температурадағы тығыздық        1,05

Су өткізбейтін праймері (3.32-сурет) қара немесе қою-қоңыр түсті, иіссіз еріткішсіз резеңке-битум эмульсиясын білдіреді. Ішкі және сыртқы беттердің гидрооқшаулағыштары үшін қолданылады дық. Металға жақсы бейімделе отырып, ол коррозиядан қорғауға, атап айтқанда, автомобильдер түбіне дейін қызмет етуі мүмкін. Көбінесе «Флехендихт» праймері ҚГТ және ЫТГТ гидрооқшаулағыштар, гипсокартондар, гипсокартондар, жазық шатырлар, бассейндер және т.б. үшін қолданылады. «Флехендихт» экологиялық таза праймер болып табылады, олсуөткізбейтінқұрылымдарды ауыз сумен қолдануға болады. «Флехендихт» грунтовкасы астарлаудың алдында барлық дерлік осындай бетон, кірпіш және тас қалау, цемент, әк немесе гипс гипс сияқты негіздер, асбест цемент, ағаш бөлшектер немесе талшықты басқарма, керамикалық плитка, көбік, металл, жақсы жабысу базасына ие болып, майсыздандырылған шаң, кір мен сусымалы қоспалардан тазаланады. «Флехендихт» мұқият аралас болуы оны пайдаланбас бұрын, пайдалануға дайын, содан кейін щеткамен немесе роликпен бетіне қолданылады. Тазаланған беттің температурасы оң болуы тиіс. Кептіруден кейін «Flehendіcht» праймері ультракүлгін

сәулеленуге, атмосфералық әсерлерге және температура өтпелеріне -40 ° С-тан +200 ° С-ға төзімді. Су өткізбейтін праймерді қаптау 1 және 6 килограмм пластикалық шелектерде жүргізіледі. Жарамдылық мерзімі төмен оң температурада - 6 ай. Көмекші материалдардың соңғы тобы мөртабандарды, монтаж тұтқыштарды және көбік заттарды, сондай-ақ түрлі тазалағыш заттарды қамтиды. Бұл материалдардың ауқымы өте үлкен, сондықтан біз жиі қолданылатындарды сипаттайтын боламыз. Сорғылар қабырғаға әртүрлі қаптамаларға, түрлі қабырғаларға, әртүрлі жарықтарға және т.б. тығыздалған. Герметиктер көлемі 310 мл көлемдегі түтіктерде шығарылады. Мұндай түтік конустық саңылау арқылы басқышты басқан кезде, арнайы пломбаға салынған, тығыздағыш тығыздалған. Мөлшері қолданбас бұрын, екі жағынан да қағаз таспамен жабыстырылады. Қолданғаннан кейін, тығыздағыш  сабын  суға  алдын  ала суланған саусақпен тығыздалған және тегістеледі. Толық кептіруден кейін таспа артық мөрмен бірге жойылады. Қолдану аймағы мен температурасы, қолдану технологиясы әр түтікте көрсетіледі. Муфталар әртүрлі түстерде қол жетімді.

Ең көп таралған тығыздағыштар: «Санитар-Силикон», «Бау-Силикон», уплотнительная масса «Акрил», «Аква- Дихт» «Дах-Дихт»және т.б. КНАУФ тығыздағыштармен бірдей түтіктерде ресей нарығында танымалдылықты арттыратын желімдер жасайды:«Монтажчелбер»  желімін  және  желім  немесе «Шпигельклебер» әйнегін жабыстыруға арналған желім. Жабысқақ желімді (жарнамалық атау «сұйық шегелер») ағаш, тығын, ағаш талшық тақтайшаларын, табиғи және жасанды тастың, пластиктің жұқа қабырғалы тақталарын және т.б. жағдайларда қолданады.

Көптеген құрылыс алаңдары терезелер мен есіктерді орнату кезінде буындарды тығыздау үшін пайдаланылатын монолитті көбікті пайдаланады. Олар қарапайым, мысалы, «Монтажшаум» және «Шнеельшаум» сияқты «қиын» болар еді. Сонымен қатар олар шуылға қарсы және жылу оқшаулағыш материал ретінде әрекет етеді. Көбік өнімділігі 500 және 750 мл цилиндрлерде шығарылады, ол 30 ... 45 литр көбік көбік құрайды. Бұл материалдармен жұмыс істеу кезінде, отты абайлап ұстау керек, себебі полиуретанды көбік пайда болғанда немесе өртеніп кетсе, улы заттар шығарады. КНАУФ кәсіпорындары тығыздауыштармен қатар, табиғи және жасанды тастардан, керамикалық плиткалардан және кірпіштен жасалған кірпіштен, санитарлық тазартуға, полимерлеуге және жоюға арналған өнімдер шығарады; әк тастарын және тотты жою үшін; алюминий және хромдалған санитарлық- техникалық жабдықтарды тазалау, сондай-ақ баспайтын болаттан жасалынған. Атап айтқанда, «Кнауф Моос унд Ал- генфрай» и «Кнауф Шиммельфрай» сияқты құйма, саңырауқұлақтар, мүкді алу үшін құралдарды қолдану керек.

Гипстің гипс тұрақты саңылаулы (PGP) тік бұрышты параллелепипед түріндегі Г4, Г5 гипстен жасалған. Тасымалдау және тіреуіш беттерде тиісті жағында ойық немесе жот бар (3.33-сурет).

Тұрақты саңылаулы гипсті плиталардың екі түрі шығарылады:

Кәдімгі ТСП құрылғылары құрғақ және қалыпты ылғалдылық режимдері бар ғимараттарда бөлімдерге арналған. Ылғалға төзімді ТСПлар ылғалдылығы жоғары бөлмелерге бөлімдерді орнату үшін қолданылады. Ылғалға төзімді плиталарды дайындау кезінде суды сіңіруді азайтатын гидрофобты қоспалар қалыптау массасына енгізіледі. Мұндай плиталар жасыл түске ие. 3.19.кестеде        тұрақтысаңылаулы        плиталардың өлшемдері көрсетілген. Тұрақты        саңылаулы        плиталардың        негізгі        физико- техникалық сипаттамалары: тығыздық, кг/м3, не более босатылған жылдамдық, %, көп емес қысу кесіндегі беріктік шегі, МПа иілу кезіндегі беріктік шегі, МПа

Плита өлшемдері және межелі өлшемнен ауытқулар, мм        Плита саны в 1 м2 Плита салмағы, кг, артық емес

гидрофобты плиталардың су сіңіруі, %, көп емес 5

гипсокартоннан жасалған бөлімдер өрт қауіпсіздігі талаптарына жауап береді. Сонымен қатар, гипстік бөлімдерде қолданыстағы нормативтік-техникалық құжаттаманың талаптарына жауап беретін жылу және дыбыс оқшаулау көрсеткіштері бар. Гипс плиталарын өндіру, негізінен агрегаттық-ағындық немесе жартылай конвейерлік технология бойынша инжекционды құю арқылы ұйымдастырылады. Сызбалы гравийлік тақталарды өндірудің технологиялық схемасы 3.34.суретте көрсетілген. Тұрақты саңылаулы плиталар минералды немесе органикалық толтырғыштармен немесе онсыз Г4-тен төмен емес гипстен жасалады. Гипс тұтқырлығын тасымалдау 1-ден 2-ші тұтыну қалтасына  пневматикалық  бұрандалы   сорғымен  жүзеге асырылады. Сорғышы бар немесе 3 бұрандалы конвейермен 2 арна шұңқырынан гипс байланыстырушы автомат салмағы бар 4 жинақтағыш хопперге беріледі. Сақтау цистернасынан немесе сумен жабдықтау желісінен су өлшеуіш немесе көлемді диспенсермен жабдықталған 5 мөлшерлеуге арналған қорапқа жеткізіледі. Мөлшерленген су және гипсті тұтқыр кезекті рет араластырғышқа түседі, яғни тұтқырлық үнемі араласуға беріліп отырылады. Тщательно перемешанная растворная смесь выли¬вается в предварительно смазанныекассетные формы Мұқият араластырылған еріткіш қоспа шамалап жағылған кассеталы формаларға құйылады. Формада отливаются 24 плиты размерами 667  х500  х  80  (100) мм өлшемді 24 плита құйылады.Плиталар белдесуден өткеннен кейін механикалық жолмен арнайы арбаларға жинақталады. Осыдан кейін, олар кептіру камерасына жіберіледі. босатылған кассета кейінгі тазалау және

майлау, сондай-жақтан беріледі . 40-тан 60 сағатқа дейін созылатын кептіруден кейін, плиталар механикалық тартқыш арқылы арбалардан түсіп, буып-түю станциясына жіберіледі. 1 — силос; 2 —шығынды бункер; спиралдыконвейер; 4 — мөлшерлегіш бункер; 5 — резервуар мөлшерлеуіші; 6