Электротехника бойынша есептер жинағы

Name: Электротехника бойынша есептер жинағы
Author: В.М. Прошин

Нұсқаулық техникалық мамандықтар бойынша жалпы кәсіби бағытының пәндері бойынша оқу-әдістемелік кешені болып табылады. Әрбір тарау зерттеуге арналған материал туралы қысқаша теориялық ақпаратты есептеуге қажетті формулалармен қамтылған. Бұдан басқа, мы- салдар үлгі есептерді шешу, жеке сынақ сұра...

В. М. ПРОШИН, Г. В. ЯРОЧКИНА

КӘСІБИ БІЛІМ БЕРУ

ӨӘЖ 621.3(075.32) ББК 31.2я722

К 847

1

Алғы сөз

1 ТАРАУ

ТҰРАҚТЫ ТОҚТЫҢ ЭЛЕКТР

ТІЗБЕГІ

2 ТАРАУ

АЙНЫМАЛЫ ТОҚТЫҢ БІРФАЗАЛЫ

ЭЛЕКТР ТІЗБЕКТЕРІ

3 ТАРАУ

ҮШФАЗАЛЫ

ЭЛЕКТР ТІЗБЕКТЕРІ

4 ТАРАУ

МАГНИТТІ ТІЗБЕКТЕР

5 ТАРАУ

ЭЛЕКТР ӨЛШЕУЛЕРІ

6 ТАРАУ

ӨНЕРКӘСІПТІК ЭЛЕКТРОНИКА

НЕГІЗДЕРІ

7 ТАРАУ

ЭЛЕКТР МАШИНАЛАРЫ

8 ТАРАУ

ЭЛЕКТР ЭНЕРГИЯСЫН ӨҢДЕУ МЕН ТАРАТУ

ҚОСЫМША

ЕСЕПТЕРГЕН АРНАЛҒАН ЖАУАПТАР

ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

МАЗМҰНЫ

Оқу құралы

КӘСІБИ БІЛІМ БЕРУ

В. М. ПРОШИН, Г. В. ЯРОЧКИНА

«Білім беруді дамытудың федералды институты» федералдық мемлекеттік мекемесі бастауыш кәсіптік білім беру бағдарламаларын іске асыратын білім беру мекемелеріне оқу құралы ретінде ұсынылған.

Пікірдің тіркеу нөмірі № 108,
2 тамыз 2010 ж. ФГУ «ФИРО»
5 басылым, стерeoтипті
Мәскеу

«Академия» баспа орталығы

2015

ӨӘЖ 621.3(075.32)

ББК 31.2я722

К 847

Пікір берушілер:
№ 41 МББМ ОКБ ҚК арнайы пәндер оқытушысы Л.А. Кочеткова;
№ 13 КК жоғары санатты оқытушысы Г. И. Никольская

В.М. Прошин

П 847 Электротехника бойынша есептер жинағы: орта кәсіптік білім беру мекемелерінің студенттеріне арналған оқу құралы/ В.М.Про- шин, Г. В. Ярочкина. — 5-басылым. — М.:

«Академия» Баспа орталығы 2015. — 128 б. ІSBN 978-5-4468-1236-3

Нұсқаулық техникалық мамандықтар бойынша жалпы кәсіби бағытының пәндері бойынша оқу-әдістемелік кешені болып табылады.

Әрбір тарау зерттеуге арналған материал туралы қысқаша теориялық ақпаратты есептеуге қажетті формулалармен қамтылған. Бұдан басқа, мы- салдар үлгі есептерді шешу, жеке сынақ сұрақтарын талдау, әрбір тақырып бойынша тапсырмалар, олардың кейбіреулері тест түрінде ұсынылған.

Оқу құралы - техникалық мамандықтар бойынша ҒЭҚ СТС-на сәйкес, «Электротехника» мамандығының жалпы кәсіби пәніне негізделген. Кітап орта кәсіптік білім беру мекемелерінің студенттеріне арналған.

ӨӘЖ 21.3(075.32) ББК 31.2я722 Осы жарияланымның түпнұсқасы - «Кәсіпқор» коммерциялық емес акци- онерлік қоғамының меншігі болып табылады және оны кез келген тәсілмен көбейтуге құқық иесінің келісімінсіз тыйым салынады

ІSBN 978-5-4468-1236-3

1

Бұл оқу құралы техникалық бағдар мамандықтарына арналған жалпы кәсіптік бағыттағы пәндер бойынша оқу-әдістемелік жиынтығы- ның бөлігі болып табылады.

«Электротехника» оқу құралы жалпы кәсіби пәнін оқуға арналған. Жаңа буынның оқу-әдістемелік жинақтары - жалпы білім беру және жалпы кәсіптік пәндер мен кәсіби бағдарды оқытуды қамтамасыз етуге мүмкіндік беретін дәстүрлі және инновациялық оқу-әдістемелік ма- териалдарды қамтиды. Жұмыс берушінің талаптары ескереле отырып, әрбір жинақта жалпы және кәсіби құзыреттерді меңгеруіне қажетті оқулықтар мен оқу құралдары, оқыту және мониторинг құралдары бар. Оқу басылымдары электронды білім беру қорымен толықтыры- лады. Электрондық қорларда интерактивті жаттығулар мен жаттықтыру құрылғыларымен теориялық және тәжірибелік бағдарлар, мультимеди- ялық нысандар, ғаламтордағы мүмкіншіліктер мен қосымша материалдар қорларына сілтемелер қамтылған. Оған оқу үрдісінің негізгі параметрлері белгіленетін терминологиялық сөздік пен электронды журнал кіреді: жұ- мыс уақыты, бақылау мен тәжірибелік тапсырмалардың орындалу нәти- жесі. Электронды қорлар оқу үдерісіне оңай кірістіріліп, әртүрлі оқу бағдарламаларына бейімделуі мүмкін. «Электротехника» пәні бойынша оқу-әдістемелік жиынтығы «Электрлік емес мамандықтарына» электронды білім беру қорын қамтиды. «Электрлік емес мамандықтар үшін электротехника» электронды оқулығы әзірленуде.

Алғы сөз

Электротехника теориялық білімдермен қатар, тәжірибелік дағды- ларды талап ететін пәндер қатарына жатады. Ол, ең алдымен, электротех- ника зертханасында әзірленген нұсқаулықтарға сәйкес арнайы жабдықта жүргізілетін зертханалық жұмыс. Бұл,сондай-ақ, нақты белгілі бір электр құрылғысын немесе жаб- дықты зерттеуге, оның дизайны, жұмыс қағидасы, негізгі сипаттамала- рымен танысуға бағытталған тәжірибелік жаттығулар. Сонымен қатар, нақты тақырыптар, бөлімдер, элементтер, құрылғыларға қатысты берілген теориялық ақпаратты пайдалануға арналған тапсырмалар мен сұрақтар. Тағы да айта кететін мәселе – бұл студенттердің білімін тек мұғалім ғана емес, студенттердің өздері де тексере алатын бақылау материалдары бар. Электрлік емес мамандықтарына арналған есептер * белгісімен ерек- шеленген. Есеп кітабы негізінен оқушылар үшін жасалған, сол себепті оларды шамадан тыс жүктемеу үшін, өз бетімен есептеуге арналған әр тақырып бойынша есептер мен сұрақтардың көлемі шектелген. Сонымен қатар, есеп кітабында студенттерге өздерінің шешімдерінің бағытын иге- руге және түсінуге септігін тигізетін типтік мәселелерді шешуге көп көңіл бөлінеді немесе келесі бөлімдерде берілген сұрақтарға жауап беруді қалыптастыруға көмектеседі. Сұрақтар ретінде, сызбаны немесе кез келген құрылғы құрылысын бейнелеу ұсынылады, оның жұмыс қағидасын түсін- діреді, бұл студенттердің зерттелетін тақырыптың негізгі мәселелерін түсінуін тексеруге мүмкіндік береді. Есеп кітабында электростатиканың негіздері физика сабақтарында егжей-тегжейлі талқыланатыны ескерілген, сол себепті ол тарау ұсыныл- майды. Сонымен бірге, электр жетегі, автоматтандыру элементтері мен электрлік емес магниттерді электрлік әдістермен өлшеу тараулары да ен- гізілмеген, өйткені олар «Электротехниканы оқыту» курсын жалғастыра- тын «Өндірісті автоматтандыру» бағытында толық зерттеледі.

Бұл, ең алдымен, бастауыш кәсіптік білім беру мекемелерінде
«Электротехника» бойынша сағаттардың жеткіліксіз салдарынан туындайды.

Әрбір тарау төрт бөлімнен тұрады. Алдымен, оқушылар өткен тақырыпты есіне түсіру мақсатында негізгі анықтамалар, формулалар мен қатынастар келтіріліп, әрі қарай алынған деректерді есеп шығаруда немесе сұраққа жауап беру барысында пайдалануға мүмкіндік береді. Содан кейін, «Өз бетімен есептер мен сұрақарды шешуге арналған» бөлімде келтірілген ұқсас есептерді шешу ретін түсінуге көмектесетін нақтылы түсіндірілген сұрақтар мен тесті түрінде тұжырымдалған есептерді талдау мен үлгі есептерін шешуге мысалдар беріледі. Қажет жерлерде ұсынылған тапсырмаларға жауаптар беріледі. 1— 8 Қосымшаларда есептеу барысында қолданылатын анықта- малық деректер келтірілген.

1 ТАРАУ

ТҰРАҚТЫ ТОҚТЫҢ ЭЛЕКТР

ТІЗБЕГІ

1.1. ЖЕЛІЛІК ЭЛЕКТР ТІЗБЕГІ

Негізгі анықтамалар, формулалар мен қатынастар

Тәжірибеде электр тізбектерін есептеу барысында, іс жүзінде аз мөлшерде болатын өткізгіштің көлденең қимасы жиі шаршы метрмен емес, квадраттың миллиметрмен көрсетіледі.. ЭҚК — электрқозғаушы күші; ЭТ — электр тізбегі.

Өткізгіштегі тоқтың тығыздығы, A/мм2: j = І/S, ондағы І — өткізгіштегі тоқ күші, А; S — өткізгіштің қимасы, мм2.

Өткізгіш кедергісі, Ом: R = ρl/S = l/(γS), ондағы ρ — меншікті ке- дергі, Ом • мм2/м; у — меншікті өткізгіш, м/(Ом • мм2); І — өткізгіш ұзын- дығы, м; S — өткізгіш қимасы, мм2.

Өткізгіш қабілеті, См (сименс) — кері қарсылық мәні: G = 1/R. Температураға байлансты өткізгіш кедергісінің тәуелділігі: R2 = R1[1 + α(T2 - T1)], ондағы R1 мен R2 — температурадағы өткізгіш кедергісі, тиісінше T1 мен T2; ал α — температуралық шамасы, Ом/°С.

Электр тізбегі үшін Ом заңы: І = E/(R + r0) және тармақтары: І = U/R, мұнда Е — ЭДС, В; r0 қуат көзінің ішкі кедергісі, Ом; U и R — тиісінше, тармақтың кернеуі мен кедергісі.

Кирхгофтың Бірінші заңы— Түйіндегі токтардың алгебралық қосындысы нөлге тең: Σ І = 0.

Кирхгофтың екінші заңы — ЭҚК алгебралық қосындысы жабық циклде кернеудің төмендеуінің алгебралық қосындысына тең: Σ Е = Σ U = Σ ІR. Қуат, Вт, — бұл t уақытындағы, U кернеуінде, І өндірілген электр тогымен өндірілетін A жұмысы орындалатын жылдамдық: Р = A/t = (UІt)/t = UІ = U2/R = І2R.

Қуат қоры - тоқ көздерден өндірілетін электр қуаты қосалқы элементтер мен тұтынатын жүктеменің қуатына тең: Σ Рист= Σ Рнагр+ Σ Рвсп

Резисторларды ретімен қосу кезінде электр тізбегінің баламалы кедергісі: Rэкв= Σ Rі.

Резисторларды параллель қосу барысындағы электр тізбегінің баламалы өткізгіштігі (кедергісі): G= Σ G (R= 1/( Σ 1/R )).экв

Баламалы ЭҚК мен тоқ көзін ретімен қосу кезіндегі ішкі кедергісі: Еэкв= Σ E ; r0 экв= Σ r0і .

Баламалы ЭҚК мен тоқ көзін паралель қосу кезіндегі ішкі кедергісі: Еэкв= Е; r0экв= 1/( Σ 1/r ).

Типтік есептерді шешу мысалдары

1.1. Өткізгіштегі диаметрі d = 1мм ағымдағы ток тығыздығын есептеңіз, егер І ток күші 10 А тең болса

Шешуі. Алдымен өткізгіш қимасының ауданын анықтаймыз

S = πd2/4 = 3,14/4 = 0,785 мм2.

Одан кейін, тоқ тығыздығы
j = І/S = 10/0,785 = 12,7 А/мм2.
Жауабы. Өткізгіштегі тоқтың тығыздығы 12,7 А/мм2.

1.2. ЭҚК тоқ көзінің электр тізбегі 110 В тең, тоқ көзінің ішкі ке- дергісі 2 Ом; жүктемемен бірге қосылған амперметр 5 А көрсетіп тұр. Жүктеме кедергісі неге тең?

Шешуі. ТТ үшін Ом заңына сәйкес: І = E/(R+r ) осыдан жүктеме кедергісіне тең R кедергісін табамыз:

R = (Е - Іr )/І = (110 - 5 ∙ 2)/5 = 20 Ом.
Жауабы. Жүктеме кедергісі 20 Ом тең.

1.3. Шамның қуаты егер Р = 75 Вт, ал кернеуі U = 220 В тең бол- са, және оның кедергісі жұмыс істеп тұрса, онда оның тоқ шамы арқылы өтетін тоғын есептеп беріңіз.

Шешуі. Шамның қуаты P = UІ, осыдан І = P/U = 75/220 = 0,34 А. Оның кедергісін Ом заңына басшылыққа ала отырып, есептейміз: RA= U/І = 220/0,34 = 647 Ом. Жауабы. Жұмыс күйіндегі шамның кедергісі — 647 Ом, ол арқылы өтетін тоқ — 0,34 А.

1.4. Тиесінше, кедергісі бар, төрт параллельді байланысқан резисторлардан тұратын бір тарам бар: R= 10 Ом, R= 5 Ом, R3 = 4 Ом, R4 =8 Ом. Тарам нүктесіне кіретін І тоғы 20 А тең. Әрбір тарам арқылы өтетін тоқты анықтаңыз.

Шешуі. Параллель байланысқан резисторлардың баламалы кедер- гісін есептейміз:

Rэкв=1/(1/R1+1/R2+1/R3+1/R4)=1/(1/10+1/5+1/4+1/8)=1,48 Ом.
Ағымдағы тоқпен құрылған Rэкв нүктесінде кернеудің түсуін анықтамыз:

І = 1,48-20 = 29,6 В.

Ом заңына сәйкес, әрбір тарамдағы тоқты есептейміз:
І1 = U/R1 = 29,6/10 = 2,96 A; І2 = U/R2 = 29,6/5 = 5,92 A;
І3 = U/R3 = 29,6/4 = 7,4 A; І4 = U/R4 = 29,6/8 = 3,7 A.

Кирхгофтың бірінші заңын пайдалана отырып, есептеуіміздің дұрыстығын тексереміз:

ΣІ = 0 = І - (І1 + І2 + І3 + І4) = 20 - (2,96 + 5,92 + 7,4 + 3,7) = 0,06 А.
Сонымен, түйіндегі тоқ мөлшері нөлге тең, яғни, есептің шешімі дұрыс.
Жауабы. Тарамдағы тоқтар тиісінше, өзара тең: 2,96 A; 5,92 A; 7,4A; 3,7 A.

1.5. Өткізгіш бойынша сол бір қайталанатын тоқтың, сол бір қимамен өтудегі дөңгелектелген қиманың қыздыру температурасы шаршыға қарағанда жоғары болады. Не себепті?

Шешуі. Өткізгіш сыртқы беті арқылы шығарылатын жылу саны мен өткізгішке жеткізілетін жылу мөлшерінің арасындағы тепе-теңдік болғанға дейін қызады. Жеткізілетін жылу мөлшері бойымен тоқ жүретін кр өткізгіш қимасымен анықталады. Дөңгелек қима үшін — S = πd2/4, жақтары бар шаршыға Х — S= Х2. Сондықтан, Sкр=Sкв, немесе Х = 0,886d. Жіберілетін жылу дөңгелек қимасы Sкр= πdl тең І ұзындығымен және өткізгіштің сыртқы бетімен анықталады, ал шаршы S кв= 4ХІ = 4∙0,886d = 3,54dl. Қатынасы Sкв/Sкр= 3,54dl/(πd1) = 1,13.

1.1. сур. 1.4 есепке

Сөйтіп, беті дөңгелекке қарағанда 13 % көбірек салқындатылды.
Демек, шаршы қима, дөңгелекпен салыстырғанда азырақ қыздырылады.

Жауабы. Шаршы қимасы бар өткізгіш азырақ қыздырылады, се-бебі оның суыту аумағы дөңгелек қимасы бар өткізгішке қарағанда үл- кенірек.

1.6. Бірнеше электр қорегі және қабылдағыштардың аралас қо- сылымы бар қарапайым ЭТ үшін (1.2 сур.) ЭҚК мен тоқ көзінің ішкі ке- дергісі, сондай-ақ қабылдағыштардың кедергісі белгілі: Е1 = Е2 = Е3= Е4 =Е0 = 4,5 В; r0= r02= r= r0304= r = 1 Ом; R= 20 Ом, R= 40 Ом, R= 60 Ом.

Тармақтағы тоқ күші (І , І , І ) мен әрбір тізбек элементтері (U1, U2,U3 , Ur0э) үшін кернеудің түсуін анықтаңыз. Қуат қорының теңдеуін құрастыра отырып, есептеулердің дұрыстығын тексеріңіз.

Есептеу реті

Есептейміз:

Жауабы. Тармақтағы тоқтары тең: І1 = 0,2 А; І2 = 0,12 А; І3 = 0,08 r0э
А. Кернеудің азаюы: U1 = 4 В; U2 = U3 = 4,8 В; U= 0,2 В.

1.7. Тарамдалған ЭТ сызбасы 1.3 суретте көрсетілген. Тармақтағы тоқты, электр тізбегінің әрбір элементтері үшін кернеудің азаюын анықтаңыз. Қуат қорын пайдалана отырып, есептеулердің дұрыстығын тексереміз:

Берілгені: Е1 = 10 B, Е2 = 30 B, Е4 = 35 B, Е5 = 15 B; R1 = 20 Ом,
R2 = 30 Ом, R3 = 10 Ом, R4 = 15 Ом, R5 = 25 Ом.
Табу керек: І1, І2, І3, І4, І5, U1 U2, U3 , U4, U5.

Есептеу реті

1. ЭТ есептеу үшін сұлба тоғын пайдаланамыз. Сызбаға ЭҚК оң бағыттары мен тарақпен байланысқан сұлбалардағы тоқтардың шартты оң бағыттарын саламыз.

2. ЭТ үш сұлба болғандықтан, оған байланысқан сұлбаларға арналған Кирх- гофтың Екінші заңы бойынша екі теңдеу жазамыз: сұлба а — б — в — а E1+E2-E5=І1(R1+R2+R5)-І R5; 10+30-15=І1(20+30+25)-25І ; 25=75І -25І ; сұлба а — в — г — а

E5+E4=І (R5+R3+R4)- І R5; 15+35= І (25+10+15)-25І 50=50І -25І 3. Екі белгісізбен, алынған екі теңдеу жүйесін есептейміз:

2 = 6 І - 2І ;

2 = 2 І

Мысалы, теңдеулерді біріктіріп, І = 0,8 А аламыз, одан кейін екінші теңдеуден І= 1,4 A табамыз. 4. ЭТ сызбасынан түсінетініміз, тармақтағы І1 мен І2 тоқтар өзара және сұлба І тоғына тең:

І1 = І2 = 0,8 А.

Сонымен қатар, І3 мен І4 тармақтағы тоқтар өзара және сұлба І тоғына тең:

І3= І4 = 1,4 А.

Тармақтағы І5 тоғы әртүрлі сұлбалы тоқтарғы тең:

І5 = І - І = 1,4 - 0,8 = 0,6 А.

5. ЭТ элементтеріндегі кернеудің азаюын есептейміз:

U1 = І R1 = 0,8∙20 = 16 В; U2 = І2R2 = 0,8∙30 = 24 В; U3 = І3R3 = 1,4∙10 =
= 14 В; U4 = І4R4 = 1,4∙15 = 21 В; U5 = І5R5 = 0,6∙25 = 15 В.

6. Қуат қорын пайдалана отырып, есептеулердің дұрыстығын тексереміз:

E1І1 + E2І2 + E5І5 + E4І4 = U1І1 + U2І2 + U3І3 + U4І4 + U5І5.
Тоқ көзімен берілетін қуаты:
10 ∙ 0,8 + 30 ∙ 0,8 + 15∙0,6 + 35∙1,4 = 90 Вт.
Жүктемемен тұтынатын қуаты:

16∙0,8 + 24∙0,8 + 14∙1,4 + 21∙1,4 + 15 ∙ 0,6 = 90 Вт.
Сөйтіп, қуат қоры сақталады, ол есептеудің дұрыс болғанын куәландырады.

Жауабы. Тармақтағы тоқтар: І1 = І2 = 0,8 А, І3 = І4 = 1,4 А, І5 = 0,6 А. ЭТ кернеудің азаюы: U1 = 16 В, U2 = 24 В, U3 = 14 В, U4 = = 21 В, U5= 15 В.

Сұрақтар немесе тестілер түрінде топтастырылған есептерді талдау

1.8. Электр саласында физика заңын білу бізге не береді?

Жауабы. Электрлік, электромагниттік және электрондық құрылғылардың, құрылғылардың және жүйелердің жұмысын түсіну және олардың мінез-құлқын талдау мүмкіндігі. Есептеуге және пайдалану кезінде олардың өнімділігіне оңтайлы сипаттама берілуін қамтамасыз ету мүмкіндігі. 1.9. Электрондардың өткізгіштің бойымен қозғалуына не кедергі келтіреді және температураны көтере бастағанда оның кедергісі артады? Жауабы. Бейтарап бағытта айналатын атомдар. Өткізгіш температурасы артып келе жатқанда, атомдар тербелістерінің жиілігі мен ампли- тудасы күшейе түседі, ал ол өз кезегінде электрондардың реттелген түрде қозғалуына қиындық туғызады. 1.10. Электрондардың өткізгіштің бойымен қозғалуына не кедергі келтіреді және температураны көтере бастағанда оның кедергісі артады?

а) сол бір тоқпен;
б) сол бір кернеуде?

Жауабы. Өткізгішті қыздыру — ол тоқ күші мен өткізгіш кедергілерімен анықталатын жұмыс болып табылады. Алюминий өткізгіштердің кедергісі мыс өткізгіштерге қарағанда көбірек, себебі оның салыстырмалы кедергісі үлкен. Демек, бірдей токпен жұмыс жасау, яғни алюминий өткізгішті жылыту, мыс өткізгіштеріне қарағанда көбірек болады (ұтымды: А = І2Rt). Бірақ бірдей кернеумен жұмыс жасағанда мыс өткізгіші қаттырақ қыза- ды, өйткені A = (U2 /R)t. 1.11. Резистор түрінде R () сызбада келтірілетін электр тіз бегінің элементтерін келтіріңіз. Жауабы. Электр тізбектерінде белгіленген немесе шектейтін элемент ретінде орнатылған резистордың өзі; жылытқыш; электр шамдары; кез келген электромагниттік құрылғыдағы индуктивтік катушаның белсенді кедергісі: реле, трансформатор, электр қозғалтқышы, электр генераторы. 1.12. 110 В атаулы кернеуі бар екі қыздыру шамдары егер оларды 220 В желіге жалғайтын болсақ, қалай жұмыс істейді?

а) дәйекті түрде;
б) параллельді?

Жауабы. Егер кернеуі 220 В дәйекті түрде желіге қосылса, онда, әрбір шам 110 В-қа тең болады, демек, ол дегеніміз олардың номиналды кернеуіне сәйкес келетінін білдіреді. Демек, олар номинальды жарық ағы- нын береді. Параллель қосу барысында, әрбір шам номинальды көрсет- кіштен екі есе асатын кернеуге түседі. Не болады? Лап етіп жанады!

1.13. Электр тізбегіндегі түйін дегеніміз не:
а) өзінің көлемі мен бағытын өзгертпейтін тізбек бөлігі;
б) электр тізбегінің тұйық бөлігі;
в) кем дегенде үш тармақ біріктірілетін нүктесі;

г) тоқ көзінің электр сымын ұстатқыш.

Жауабы. Дұрыс — в), себебі: а) ол —тармақ, б) ол —сұлбасы, г) ол — электр сымын ұстатқыш, одан басқа ештеңе де емес.

Өз бетімен шешуге арналған есептер мен сұрақтар

1.14*. Өткізгіштегі тоқ күші неге тең, егер оның қимасы 2 мм2, ал тоқтың тығыздығы — 10 А/мм2 тең болса?

1.15. Өткізгіштің көлденең қимасы нешеге тең, егер оның бойымен 5 А / мм2 тығыздығы бар 150 А ток өтетін болса?

1.16*. 220 В желісіне қосылған электрлік дәнекерлегіш аспап 0,3 А тоқты тартады. Электрлік дәнекерлеудің кедергісін және қуатын анықтаңыз.

1.17*. 20 °C температурасында мыс сымымен жасалған ора- уыштағы кедергі 1,2 Ом. 80 °C температурасындағы оның қарсылығын анықтаңыз.

1.18*. Егер кедергісі 5 Ом болса, өткізгіштің өту қабілетін анықтаңыз.

*1.19. Екі бөлмелі пәтердің жарықтандыруы күніне 5 сағат жұмыс істейтін қуаты 10 Вт болатын төрт энергияны үнемдейтін шамдардан және тәулігіне 2 сағат жұмыс істейтін 75 ватт болатын 6 қыздыру шамынан тұрады. Айына тұтынылатын электр энергиясын анықтаңыз.

1.20. Стандартты қыздыру шамдарын пайдаланатын пәтердің тұрғыны және энергия үнемдейтін шамдарды пайдаланатын басқа пәтердің тұрғыны әр ай сайын қанша төлейді, екі тұрғынға ғимаратты жарықтанды- руы бірдей, бірінші жағдайда ұсынылатын үй-жайдың жарықтандыруы 75 Вт шамға тең, екіншісінде - 13 Вт-қа тең. Жарықтандыру жүйесінің жұ- мыс уақыты бірдей және тәулігіне 5 сағатқа тең, құны 1 кВт / сағ = 2 рубль.

1.21. Екінші сым желісі, ұзындығы 23 м, кернеуі 36 В болатын электротехникалық зертхананы жеткізу үшін 16 мм2 өткізгіштердің қима- сы бар мыс сымынан жасалған. Зертханада тұтынылатын жалпы ток 20 А құрайды. Егер мыс сымы бірдей қиманың алюминийімен ауыстырылса, берілген сымдардағы кернеудің төмендеуі қанша болады?

1.22. Дәнекерлеуші аспабын жөндеу үшін 40 Вт қуатты 36 В кернеулі 0,02 мм2 көлденең қимасы бар нихромды сым қолданылады. Сымның қажетті ұзындығын есептеңіз.

1.23*. Кез келген резистор 30 Ом қарсылыққа ие болса, 1.4- суретте көрсетілген тізбектің баламалы кедергісі қандай?

1.24. Кез келген резистордың кедергісі 50 Ом болса, 1,5-суретте көрсетілген тізбектің баламалы кедергісі қандай?

1.25. Қуаты 22 Вт және кернеуі 220 В екі шам 220 вольттық электр желісіне қосылған. Әрбір шамның кедергісі коммутациялық схемалармен өзгермейтін болса, параллель және дәйекті қосылымдарда осы шамдармен тұтынылатын қуаты нешеге тең болады?

1.26*. Әрбір шамның 3,5 В кернеуі және 0,35 Вт күші бар, 220 В электрмен қамтамасыз етілген шыршаның жарықтандырғышын жасау үшін қанша шам қажет болады? Жалпы тұтынылатын қуат пен тоқ неге тең?

1.27*. 100 м ұзындықтағы мыс сымынан және 0,8 мм2 көлденең қимасынан орауыш жасалған. Тоқ күші 10 А болғанда орауыштағы керне- удің азаюын анықтаңыз.

1.28. Баршамызға мәлім, температура датчигі ретінде жиі мыс сымы пайдаланылады - кедергі термометрі мыс (КТМ). Егер темературасы 20 °C ол 200 Ом болғандағы датчиктің 270 °С температурасындағы кедер- гісін анықтаңыз.

1.29. Платиналы кедергі термометрі (ПКТ) төмен температураны (-180 ° C) қолданылады. Оның кедергісі 6 ом. Датчиктің қалыпты темпера- турадағы (20 ° C) кедергісін есептеңіз.

1.30*. Қарсылық термометрін жасау үшін 5 • 10-4 мм2 көлденең қимасы бар платиналық сым қолданылады. Қалыпты жағдайларда 100 Ом-ға тең кедергіні алу үшін қажетті сым ұзындығын анықтаңыз.

1.31. Бір батарейкаға жүктеменің өлшенген кернеуі мен тоқ күші 1.07 В және 0.107 А тең болады. Сол жүктемеге параллель осындай ба- тарейканы қоссақ, онда ол кернеуді 1,25 В және тоқ күшін 0,125 А дейін көтеруге мүмкіндік беретін еді. ЭҚК мен батарейканың ішкі кедергісін анықтаңыз.

1.32. берілген ЭҚК мәні мен жүк- теме кедергісі үшін 1.6-суретте келтіріл- ген ЭТ тармағының тоғын есептеңіз: Е1= 10 В, Е2 = 20 В, Е3 = 30 В; R1 = 10 Ом, R2 = 20 Ом, R3 = 30 Ом.

Есепті шешудің дұрыстығын тексеріңіз.

1.6-сурет 1.32 есепке

1.33*. Егер бір шам жанып кетсе, онда шырша гирляндасымен не болады? Ал егер қысқа тұйықталынса ше?

1.34*. Қандай өлшем бірліктерімен өлшенеді және қандай әріппен белгіленеді: кернеу, тоқ күші, кедергі, ЭҚК, өткізу қабілеті, қуаты?

1.2. ТҰРАҚТЫ ТОҚТЫҢ ЖЕЛІЛІ ЕМЕС ТОҚ

ТІЗБЕГІ

Негізгі анықтамалар, формулалар мен қатынастары

Тұрақты тоқтағы электр тізбектеріне желілі еместікті қыздырғыш шамдар мен жартылай өткізгіш құрылғылар жатады: диодтар, стабили- трондар, транзисторлар және т.б. Мұндай тізбектерді Ом және Кирхгоф заңдарымен қатар есептегенде, шынайы вольт-ампер сипаттамаларының (ВАХ) элементтері қолданылады. Сондықтан есептеулер графикалық-са- раптамалық әдіспен орындалады. Есімізге салатын болсақ, желілі емес элементі (транзисторлық, диод, зентер диоды және т.б.) желілі (резистор) көмегімен дәйекті қосылу барысында, аударылған R резисторды пайдаланған ыңғайлы. Кейінгісі екі нүкте бойынша құрылады: бос тұрғаны (ХХ)— ЭТқт тоқ көзінің кернеуі U мен қысқа тұйықталуы (ҚТ) — І = U/R. ВАХ қиылысу нүктесі ЭТ жұмыс сипаттамасын анықтайды. Кедергінің температураға байланысты тәуелділігі (бірінші жуықтауда): R2 = R1[1 + α(T2 - T1)], бұл жерде R2 және R1 — тиісінше, T1 мен Т2 тем- пературасындағы кедергі; α — температура шамасы, Ом/°С.

Желілі емес элементтің статикалық кедергісі: RСТ= U/І.
Сызықсыз элементтің динамикалық кедергісі: Rдин=ΔU/ΔІ.

Типтік есептерді шешу мысалдары

1.35. 1.7 суреттегі, а коллектор тізбегіндегі R= 70 Ом мен E = 9 В тоқ көзіндегі КТ3107Б транзисторының күшейткіш сызбасы салынған. 1.7. суреттегі, б күшейткішті ауыстырудың сызбасы көрсетілген. Бүл жер- де T трансизтордың сызықсыз қарсылығы - R .

u = 0, негізгі бөлгіш R -R тарапынан, базалық тізбектегі ток І = 0,8 мА. Жұмыс режимінде кіріс дабылының негізгі күші 0,2 мА-дан 1,6 мА дейін өзгереді. Қисықтардың шығу U шығу кернеуінің мәндерін және u = 0 кезінде коллекторлық ток І , сондай-ақ жұмыс режимінде кернеу мен ток түрінің диапазонын анықтаңыз. Есептеулер желілі және желілі емес элементтердің нақты вольт- ам- пер сипаттамаларын қолдана отырып графикалық-сараптамалық әдіспен орындалады.

Есептеу реті

1. Анықтамадан алынған басқарылатын ВАХ желілі транзисторла- ры мен аударылған желілі ВАХ коллекторлы резистордың суретін бейне- лейміз (сурет-1.8). Соңғысы екі нүкте бойынша салынады: бос жүрісі Ек = 9 В мен қысқа тұйықталу І = E /R = 9/70 = 0,128 А. Транзистордың ток қзк к кернеу сипаттамасының қиылысу нүктелері және резистордың айнымалы ток кернеуінің сипаттамасы коллекторлық ток пен шығыс кернеуінің мән- дерін анықтауға мүмкіндік береді. 2. І= 0.8 мА үшін P ағысының қиылысу нүктесін табамыз, оның кескін ағымдағы осьте І = 72 мА коллектордың мәнін береді, ал кернеу осі бойынша шығу кернеуі Uшығ = 4.1 В. 3. Дабылдың минимальды мәні І= 0,2 мА сәйкес транзисторға кіру барысында, ВАХ В нүктесінде қиылысады.

1.7 сур. 1.35 есепке күшейткіш сызбасы:

а — электірлі; б —сыйғызылған

1.35 сур; 1.56 есепке транзистор ВАХ мен коллекторлы резисторы

Тоқ өзегіндегі бұл нүктенің кескіні мен кернеуі І= 7.9 В анықтайды. 4. Сигналдың u максималды мәні І= 1.6 мА сәйкес келетін транзистордың кірісіне келіп, VAC нүктесінде қиылысады. Осы нүктенің токтарында және кернеулеріндегі кескіндер ІВ анықтайды.к max = 118 мА және Uшығ mіn = 0,8 Жауабы. Кіріс дабылы болмаған жағдайда, коллекторлық тізбек- тегі тоқ 72 мА, ал шығу кернеуі 4.1 В болады. Берілген кіріс дабылы кол- лекторының тоғы 17-ден 118 мА-ға дейін, ал шығыс кернеуі сәйкесінше 7,9-дан 0,8 В-ға дейін болады. 1.36. Кернеуі 36 В болатын екі қыздыру шамдары және әртүрлі қуаттағы 24 В кернеуге параллель қосылған (сурет 1.9, а). Екі шамның ВАС белгілі. ЭТ-не енгізілген миллимамметрдің мәні қандай және әрбір кернеу арқылы қандай тоқтар өтеді?

Есептеу реті

1. Графикалық түрде берілген, бір координат жүйесіндегі екі қыздыру шамында жапсырылған ВАС бейнелейміз (Л1мен Л2 1.9, б- сур). 2. Шамдардан келетін тоқтың кернеуін қоса отырып, нәтижеле- нетін ВАС ЭТ құрамыз.

1.9. сур. 1.36 есепке

3. Uо= 24 В жұмыс істеуге қажетті кернеуінен, нәтижелі ВАС қиылысына дейін тік сызық жүргіземіз. А кескін нүктесінің қиылысы ЭТ тұтынылатын тоқты анықтауға мүмкіндік береді: І= 98 мА. 4. Ағымдық өзектегі Б және В қиылысу нүктелері мен ВАС әр- бір шамы тармақтағы тоқ өзегіне жететін тармақтағы тоқтарды анықтауға мүмкіндік береді: І1 = 61 мА и І2 = 37 мА. Жауабы. 24 В кернеуіндегі ампермер ЭТ тұтынылатын ағымды 98 мА-ға тең. Тұтынылатын Л1 шамы 61 мА-ға , ал Л2 шамы 37 мА тең.

1.34. 24 В кернеуіне ретімен ЭТ қыздырылған шамы қосылды (сур. 1.10, а) (осы шамдардың ВАС 1.10, б суретте көрсетілген). Әр шамда кер- неудің төмендеуі мен тұтынатын ЭТ тоқты анықтаңыз .

1.10. сур. 1.37 есепке

Есептеу реті 1. Графикалық түрде бір координат жүйесінде ВАС желілік қызды- рғыш Л1 мен Л2 шамдары бейнеленген. 2. Әрбір шамды бірдей ток кернеуіне қосып, нәтижелі ВАС ЭТ құрамыз. 3. U0 = 24 В жұмыс істеуге қажетті кернеуінен, нәтижелі ВАС қиылысына дейін тік сызық жүргіземіз. А кескін нүктесінің қиылысы ЭТ тұтынылатын тоқты анықтауға мүмкіндік береді: І0 = 33 мА. 4. Ағымдық өзектегі Б және В қиылысу нүктелері мен ВАС әрбір шамы, кернеудің әрбір өзегінде әрбір шамдағы кернеудің төмендеуін анықтауға болады: U1=7,5 В и U2 = 16,5 В. Жауабы. 24 В кернеуіндегі ампермер ЭТ тұтынатын 33 мА тоғына тең. Л1 шамына кернеу 7,5 В төмендейді, ал Л2 шамында 16,5 В болады.

Сұрақтар немесе тестілер түрінде топтастырылған есептерді талдау

1.38. Кирхгоф заңдарының қайсысы ЭТ-гі екі сызықты емес элементтермен есептеуде пайдаланылады?

а) қатарлас;
б) дәйекті түрде.

Жауабы. Сызықсыз элементтерді параллель қосу кезінде, әрбір тармақтағы ағымдар қосылатын ВАС сипаттамасын құрастыру мақсатын- да біріктіріледі, демек осы үдерісте бірінші Кирхгоф заңы қолданылады. Дәйекті түрде, әртүрлі тоқ күшінің мәндері үшін әрбір элементтегі мәні қосылады, яғни Кирхгофтің екінші заңы қолданылады.

1.39. ВАС желілік қасиеттері бар ЭТ тұрақты тоғының негізгі элементтерін атаңдар.

Жауабы. Шамдар, транзисторлар, диодтар, стабилитрондар, тиристорлар, варисторлар, термисторлар, фоторезисторлар - яғни қарсылық температураға, жарықтандыруға немесе қолданылатын кернеуге байланы- сты қолданылатын элементтер тізбегі.

1.40. Мінсіз ВАС бар диодтағы кернеудің тікелей төмендеуі нөлге, ал жүктемеде ол - 100 В тең. Егер тұрақты ток қорек көзінің терминалдары ауыстырылса, диодтың кернеуі мен жүктемесіне тең болады?

Жауабы. Ең дұрысы, диод тоқты бір бағытта жіберіп, кері бағытта өтпейді. Демек, диодтың тікелей кедергісі нөлге тең, кері кедергі мәні шексіз. Диодтың тікелей кернеуінің төмендеуі нөлге тең болғандықтан, қуат көзінің барлық кернеуі жүктеуге қолданылады. Диодта қарама- қар- сылығына ауысудағы тоқ көзінің қайтару кернеуі 100 В-қа тең болуы тиіс, демек қуат көзінің кернеуіне байланысты дегенді білдіреді. Бұл жағдайда жүктеме бойынша кернеу нөлге тең болады .

Өз бетімен шешуге арналған есептер мен сұрақтар

1.41*. Т = 2 020 °С жағдайында жұмыс істеп тұрған кезінде, со- нымен қатар, тоғының жұмыс кернеуі 220, ал кедергісі Т = 20 °С қыздыру шамының тоқтағы мәні неге тең?

1.42. А нүктесі үшін сызықтық элементтің статистикалық және ди- намикалық кедергісін анықтау қажет, оның ВАС 1.11, а суретте келтірілген.

1.43. 1.11, б суретте оның динамикалық кедергісі статистикалық кедергісіне қарағанда басымырақ, А нүктесі арқылы өтетін ВАС сызықтық емес элементін бейнелеңіз. Осы кедергілерді есептеңіз. Бұл қандай элемент?

1.44. ЭТ шығыс кернеуінің минимальды және максимальды мәнін кір анықтаңыз, есептеу барысында оның U = 16 В шығыс кернеуі 12 -ден 20

В өзгеруін ескерген жөн, оның сызбасы 1.12, а суретте келтірілген. Д стабилитронының Д мен R резисторының қоры 12, б cуретте бейнеленген. Rб мәнінің қарлығын анықтау.

1.45. ЭТ үшін (20.12-суретті қараңыз) кіріс кернеуі 20 В, стабили- трон арқылы өтетін тоқ 20 мА болғанда, стабилитрон 12 В шығу кернеуін қамтамасыз етеді

1.11. сур.: а есепке — 1.4.2; б есепке —1.4.3

1.12 сур.: а есепке — 1.44; 1.45; 1.46; б есепке—1.44

резистор қорының кедергілік мәнін анықтаңыз.

1.46. ЭТ-дегі стабилитронға параллель (1.12-суретті қараңыз), 100 Ом кедергісі бар жүктеме қосылады. Егер кіріс кернеуі 40 В, шығыс кернеуі 28 В, сонымен қатар, онда ток тізбегі арқылы ток кернеуінің диапазоны 20 мА болғанда, балласттық резистор R кедергісін анықтаңыз.

1.47. Қатарлас жұмыс жасауға, бірдей ВАС екі диод КД206А қосылған (сур.-1.13, б ). Жалпы тоқ І0 = 6 A диодтағы кернеудің түсуін анықтаңыз.

1.48. 220 В және қуаты 22 Вт болатын екі бірдей қыздыру шамдары Л ретімен қосылған (1.14-суретте), олардың ВАС 1.14 б келтірілген. Әрбір шамдағы кернеу және тізбектегі тұтынылатын қуаттағы миллиамметр көрсеткішін анықтаңыз.

1.49. ЭТ тұтынатын тармақтағы тоқты есептеңіз (сур.1.15, а) он- дағы U = 16 В. ВАС сызықтық емес элементтері 1.15, б - суретте келтірілген.

1.13 сур. 1.47 есепке

1.14. сур. 1.48 есепке

1.15 сур. 1.49 есепке

1.50. ЭТ тұтынылатын тоқ (рис. 1.16, а), пен тоқ көзі кернеуі 25 В болатын сызықтық элементтегі кернеуді анықтаңыз;Сызықтық емес эле- менттердің ВАС 1.16, б.суретте келтірілген.

1.51. Тоқ кернеуі мен сызықтық элементтегі кернеуі 80 В болған- дағы ЭТ тоғын есептеңіз, оның ВАС 1.17, б. суретте келтірілген. Сызықтық резистордың кедергісі R=160 Ом.

1.16. сур. 1.51 есепке

1.17. сур. 1.52 есепке

1.18. сур. 1.53 есепке

1.52. Тоқ кернеуі мен сызықтық емес элементтегі тармақтың тоғы мен кернеуі 60 В болғандағы ЭТ тоғын есептеңіз, оның ВАС 1.18, б.сурет- те келтірілген. Сызықтық резистордың кедергісі 100 Ом

1.53. 100 В кернеудегі ЭТ тоғын есептеңіз, егер оның R = 100 Ом тең болса (сур. 1.19, а); Сызықтық элементтің ВАС 1.19, б суретте келтірілген.

1.54. Сызықтық емес элементтің статистикалық кедергісі мен мәнін тоқ күшінің мәніне байланысты есептеп, 1.19, б көрсетіңіз.

1.55. Сызықтық элемент үшін статикалық және динамикалық кедергілер арасындағы байланыс қандай?

1.56. Барлық мәндер кестесіндегі база тоғының күші үшін, транзистордың шығу сипаттамаларын пайдалана отырып (1.8-суретті қараңыз), Ек= 8 В, R= 100 Ом арналған Uк.экернеу мен коллектор тоғын анықтаңыз.

1.57. Симметриялық, асимметриялық және ВАС басқарылатын элементтердің мысалын келтіріңіз.

1.3. ЖЕЛІЛІ ЭЛЕКТР ТІЗБЕГІНДЕГІ ӨТПЕЛІ ҮДЕРІСТЕР

Негізгі анықтамалар, формулалар мен қатынастары

Егер электр тізбектерінде жинақталып, энергия бере алатын элементтер болса, онда токтар мен кернеулер дереу орнатылмайды, демек сол мезетте өтпелі кезеңдер пайда болады. Мұндай элементтер C өлшемі бар конденсатор мен L индукцияның индуктивті орауыш болып табылады.

Коммутация заңы: бірінші - индуктивтілігі бар қарғу арқылы өзгеруі мүмкін емес, және соған дейін коммутациядан кейінгі мәні оған дейінгі көрсеткішке тең болады; екінші - сыйымдылықтағы кернеу қарғумен өзгеруі мүмкін емес, және соған дейін коммутациядан кейінгі мәні оған дейінгі көрсеткішке тең болады;.

Тоқтың немесе кернеудің азаю барысындағы өтпелі үдерісін сипаттайтын теңдеу: яғни, ол дегеніміз Ae-t/τ.

Тоқтың немесе кернеудің үдемелі барысындағы өтпелі үдерісін сипаттайтын теңдеу: А (1 - e-t/τ), ондағы А — тоқтың немесе кернеу деңгейінің айырмасы; τ - уақыттың тұрақты шамасы.

ЭТ үшін уақыттың тұрақты шамасы: индуктивтілігі L — τ = L/R; сыйымдылығы С — τ = RC,

мұндағы L — индуктивтілік, Гн; С — сыйымдылығы,
Ф; R — белсенді кедергі, Ом.

Тұрақталған мәнге байланысты, бақыланатын көлемі 95% жеткенге жұм- салынған уақыты: t = 3τ.

Тұйықтауыш кедергісін R қуаттау кезіндегі өзіндік индукцияның лездік мәні (сур. 1.20): e= Е (R /R )e-t/т, мұндағы R— белсенді кедергісі, Lкш pр ретімен қосылған индуктивтілігі бар орауыш; τ = L /(R + R ) — уақыттың тұрақты шамасы; E= Е (R /R ) — ЭҚК өздік индукциясының максимальды мәні.

Типтік есептерді шешу мысалдары

Сұрақтар немесе тестілер түрінде топтастырылған есептерді талдау

1.76. ЭТ тұрақталынған әрекет етуші үдеріс (Сурет – 1.27): C кон- денсаторы R1, R2, R3 резисторлары арқылы нақты кернеуге дейін қуаттан- дырылған, олар арқылы тиесілі тоқ өтеді. Егер, E = 3 В, R1 = R2 = R3 = 100 Ом, C = 10 мкФ тең болса, В ажыратқыш тұйықталғаннан кейін қандай көлемге конденсатор қуаттандырылады? Конденсаторда кернеудің қалай өзгеретіні бойынша өрнек жазыңыз.

1.77. ЭТ-де С Конденсаторды қайта қуаттандыру үшін (1.27 сур) В ажыратқышы ажыратылу барысында өрнекті жазыңыз.

Қандай мақсатпен синхронды машинаны екпінмен тербеткеннен кейін Р1-Р2 ротордың оратылуы R іске қосу кедергісінде тұйықталынады (1.28 сур):

а) біртіндеп іске қосуды қамтамасыз ету;
б) ЭҚК екпінмен туындайтын тоқ көзінің істен шығуына жол бермеу; қорғау;
в) ротордың орамасының қызып кетуін ротордың орамасынан
г) шөткенің ұшқындалуын болдырмау?

2 ТАРАУ

АЙНЫМАЛЫ ТОҚТЫҢ БІРФАЗАЛЫ

ЭЛЕКТР ТІЗБЕКТЕРІ

2.1.СИНУСОИДТЫҚ ТОҚТЫҢ ЭЛЕКТР ТІЗБЕГІ€

Негізгі анықтамалар, формулалар мен қатынастар

Типтік есептерді шешу мысалдары

Сұрақтар немесе тестілер түрінде топтастырылған есептерді талдау

2.2. СИНУСОИДАЛЫҚ ЕМЕС ТОҚТЫҢ ЭЛЕКТР ТІЗБЕГІ

Негізгі анықтамалар, формулалар мен қатынастары

Типтік есептерді шешу мысалдары

Сұрақтар немесе тестілер түрінде топтастырылған есептерді талдау

Өз бетімен шешуге арналған есептер мен сұрақтар

3 ТАРАУ

ҮШФАЗАЛЫ

ЭЛЕКТР ТІЗБЕКТЕРІ

Негізгі анықтамалар, формулалар мен қатынастары

Типтік есептерді шешу мысалдары

Сұрақтар немесе тестілер түрінде топтастырылған есептерді талдау

Жауабы. Сызықтық және фазалық кернеулер бірдей.

Өз бетімен шешуге арналған есептер мен сұрақтар

3.10*. В фазасындағы кернеудің лездік мәні ub = 220 sіn (of - 30°). тең. А және С кезеңдерінде бір сәтте кернеу мәндері үшін өрнектерді

4 ТАРАУ

МАГНИТТІ ТІЗБЕКТЕР

Негізгі анықтамалар, формулалар мен қатынастары

Типтік есептерді шешу мысалдары

Сұрақтар немесе тестілер түрінде топтастырылған есептерді талдау

Өз бетімен шешуге арналған есептер мен сұрақтар

5 ТАРАУ

ЭЛЕКТР ӨЛШЕУЛЕРІ

Негізгі анықтамалар, формулалар мен қатынастары

Сұрақтар немесе тестілер түрінде топтастырылған есептерді талдау

6 ТАРАУ

ӨНЕРКӘСІПТІК ЭЛЕКТРОНИКА

НЕГІЗДЕРІ

Негізгі анықтамалар, формулалар мен қатынастары

Кремний және германий екі негізгі материал болып табылады, оның ішінде жартылай өткізгіш n - және p - типті құрылғылар өндіріледі. Олардың электр кедергісі диэлектрлік (1 ∙ 105 Ом ∙ м) тән мәндерге дей- ін өткізгішке тән (1 ∙ 10-8 Ом ∙ м) мәндерден әртүрлі болуы мүмкін. Сы- ртқы қолданылатын энергияға байланысты: температура, жарықтандыру, электр өрісі және т.б. Барлық дерлік жартылай өткізгіш қондырғылар сы- зықты емес ток кернеуінің сипаттамасына (ТКС) ие, ал олардың кейбіреу- лері (транзисторлар, тиристорлар, фотодиодтар және т.б.) - басқарылатын ТКС.

Температура, жарықтандыру, электр өрісі және т.б. қолданылатын энергияға тәуелді болады. Барлық дерлік жартылай өткізгіш қондырғы- ларда сызықты емес, ток кернеуінің сипаттамасы бар (ТКС) және олардың кейбіреулері (n-p - өткізгіштер) транзисторлар, тиристорлар, фотодиздер және т.б. сипаттамасымен бақыланады.

Жартылай өткізгіш құрылғылардың негізгі параметрлері

Түзеткіш құрылғылардың негізгі параметрлері

Күшейткіштердің негізгі параметрлері

Генераторлардың негізгі параметрлері

Типтік есептерді шешу мысалдары

Сұрақтар немесе тест түрінде қалыптастырылған тапсырмаларды талдау

Өз білімін тексеру үшін тапсырмалар мен сұрақтар

7 ТАРАУ

ЭЛЕКТР МАШИНАЛАРЫ

Негізгі анықтамалар, формулалар мен қатынастары

Типтік тапсырмаларды шешу мысалдары

Сұрақтар немесе тест түрінде топтастырылған тапсырмаларды талдау

7.7. Трансформатордың бастапқы орамасына 10 В кернеуінің тұрақты кернеуі қолданылады, k = 10 айналдыру коэффициенті. Қандай кернеу қайталама орамда пайда болады? Жауабы. Нөлдік вольт. Алғашқы кезде қолда бар деректерді пайдаланып, есептегін келеді, алайда сұрақ икемсіз екенін байқайсын. Шы- нында да, трансформатор жұмысының негізі - өзара индукция феномені, ол айнымалы магнит ағынымен қиылысқан кезде орамдағы ЭМӨ пайда болуын болжайды. Тұрақты токтың бастапқы орамасындағы тұрақты маг- ниттік ағыны Екінші ретті орамдағы ЭМӨ-ге бағыттай алмайды. 7.87 Трансформаторлық магниттік ядросы электрлі оқшауланған трансформаторлық болаттан жасалған ең жақсы электрлік болаттан жасалған жағдайда не болады? Жауабы. Магнитопровод көп қызады, магнит шығындарын арттырады, трансформатордың тиімділігін төмендетеді. Кез келген металдың қатты бөлігінде, ол айнымалы магнит өрісіне енгізілгенде, магниттік сы- зықтарды жабу үшін толқынды токтар пайда болады. Бұл токтар өткіз- гішті жылытуға әкеледі. Оларды азайту үшін, ағынды токтар қалыптасқан аумақты азайту керек және олардың жолында электр кедергісін арттырады. Мұның бәрі айнымалы ток бойынша жұмыс істейтін барлық электр магниттік құрылғылардың магниттік ядросының жинақталуының арқасында мүмкін болады. Бір-бірінен электрлік оқшауланған жұқа элек- тротехникалық болат пластиналардан (құйынды ағымдарды жабу үшін алаңның азаюы) 2-ден 4% кремнийді қосып, ағынды токтарға электр ке- дергісін 6-10 есеге арттырады. 7.9. Трансформатордағы магнит ағыны бос тұрғаннан номиналды режимге ауысқанда қалай өзгереді? Жауабы. Ол ауыспайтын магнит ағынының амплитудасы баста- пқы орамаға қолданылатын ауыспалы кернеу амплитудасы арқылы анықталғандықтан өзгермейді. Бос тұрғанда магнит ағыны бос тұрған токпен анықталған маг- ниттеу күші арқылы жасалады. Пайдаланудың номиналды режимінде алынған магнитизация күші бастапқы және қайталама орамалардың магниттеу күштерінің айырмашылығымен анықталады: Іw = І w- І w , бұл кезде бос кезде магнитизациялау күші. 7.10. Егер үш фазалы асинхронды қозғалтқыштың статорлары бір- фазалы желіге қосылған болса магнит өрісінің өзгеру жиілігі қалай өзге- реді. Жауабы. Ауыспалы ток машиналарының магнит өрісінің айналу 1 жиілігі f (n= 60f/p) кернеуінің жиілігі бойынша анықталады. Бірфазалы желі үшфазалы желінің бір бөлігі болып табылады, сондықтан бірдей жиілікке ие, мысалы, 50 Гц өндірістік жиілік. 7.11. Асинхронды машинаның роторы электрлік оқшауланған электротехникалық болаттан жасалған жеке плиталардан алынады және синхронды машинаның роторы қатты болаттан жасалуы мүмкін? Жауабы. Электр магниттік индукция заңына сәйкес ауыспалы ток машиналарының жұмысының негізі болып табылатын айнымалы магнит өрісі өткізгіштерде, оның ішінде электрлік болаттан электр өткізгіш ток- тар шығаруға қабілетті. Олар магнитті шығындар жасап, қозғалтқыштың тиімділігін төмендетеді. Бұл шығындар әрдайым асинхронды машинаға тән, өйткені ротордың айналу жылдамдығы, шамалы болса да, әрқашан

Өз білімін тексеру және жетілдіру үшін сұрақтар мен тапсырмалар Трансформаторолар

7.14*. 220 В, кернеуі бар тоққа, 50 Гц жиілігі бар өнеркәсіптік желіге қосылған, бастапқы орамның айналым саны 1000 болған кездегі, трансформатордағы магнит ағынының амплитудасы қандай?

7.15. Егер ядродағы магнит ағынының амплитудасы 0,005 ВБ бол- са және 100 қайталама орамның айналым саны белгілі болса,220 В желі- ден және 50 Гц жиіліктен жұмыс істеуге арналған трансформатордың қай- талама орамасындағы ЭДС анықтаңыз.

7.16*. Тұрақты және қысқа тұйықталу сынақтарында, магниттік және электрлік шығындар 30 және 50 Вт тең болған жағдайда, 400 Ватт номиналды қуаты бар трансформатордың тиімділігін есептеңіз.

7.17. 10 кВ трансформатордың тиімділігі 90% құрайды. Трансфор- матордың магниттік схемасында 400 Вт тең магниттік шығын бар. Транс- форматордың бастапқы және қайталама орамасындағы электрлік шығын- дарды есептеңіз.

7.18*. Трансформатордағы магнит ағынының бастапқы кернеуі 220 В және 50 Гц жиіліктегі кернеу мен амплитудасы 0,001 Вб. Орамдық бұрылыстарының санын анықтаңыз.

7.19. 220 В және 50 Гц бірінші орамасындағы номиналды керне- умен трансформатордың айналым саны 2000, магниттік схеманың көл- денең қимасы 5 см2. Бос тұрған кезде, жұмыс істеген кезде ядродындағы магниттік индукцияның амплитудалық мәнін анықтаңыз.

7.20. Үшфазалы трансформатор үшін:
номиналды қуаты - 2 кВА;
бастапқы ораманың номиналды кернеуі -380 В;
қайталама ораманың номиналды кернеуі -38 В;

орамдық қосылым Орамасындағы номиналды токтар, k коэффициенті және қайталама орамасындағы фазалық кернеуді анықтаңыз.

7.21*. Егер оған қосылған амперметр 5 А-ге тең болса, онда айнымалы ток ағымы арқылы өтетін өлшенген ток w= 1 айналым саны 500 А құрайды, ток трансформаторының қосалқы орамдарындағы бұрылыстарының санын анықтаңыз.

7.22. Кернеу трансформаторы үшін бастапқы және қайтала- ма орамдарының бұрылыстар саны 3 000 және 30, тиісінше қайталама орамдағы кернеу 160 В болады. Электр тізбегінде нақты кернеу дегеніміз не?

7.23*. Ваттметр өлшеуіші 100 квадраттық вентиляция өткізді, ал қысқа тұйықталу кезінде 120 ватт. Трансформатордағы магниттік және электрлік шығындар дегеніміз не?

7.24*. Трансформатордың бастапқы орамынан екінші электр энергиясына ауыстырылған электр энергиясы неге байланысты?

7.25. Тоқ ағымы арта түскен кезеде, трансформаторда қандай шығындар өседі?

7.26. Кернеу арта түскен кезеде, трансформаторда қандай шығындар өседі?

7.27*. Трансформатордағы кернеудің жиілігі қалай өзгереді?

7.28. Дәнекерлеу трансформаторында жүктемеге байланысты ауа- ның айырмашылығын өзгерткен дроссель бар ма?

Асинхронды қозғалтқыштар

7.29*. 50 Гц жиілікте ротордың жылдамдығы 1,470 айн / мин бол- са, асинхронды қозғалтқыштағы слипті есептеңіз.

7.30. 50 Гц жиіліктегі алты полюстық машинадағы индукциялық қозғалтқыштың ротордың жылдамдығын және 4% қисаюын анықтаңыз.

7.31*. 0.05 ЭДС сырғыма үшін 2 В болса, онда асинхронды маши- наның тіркелген роторында ЭДС деген не?

7.32. Егер берілген фазалардың біреуіне қосылған кезінде 400 Вт, 600 Вт және10 кВт. көрсеткішін көрсеткен уақытындағы, қысқа тұйықта- лудың бос жүрісі мен ваттметірлік қалыпты жүктеме үдерісі кезіндегі асинхронды қозғалтқыштың ПӘК есептеңіз.

7.33*. 1.2 кВт, механикалық - 1,5 кВт 45 кВт электр шығын номи- налды қуаты асинхронды қозғалтқыштың магнит 900 Вт болып табылады. Номиналды қуаттың 2% -на тең қосымша шығынға ие болады. Асинхрон- ды қозғалтқыштың тиімділігін есептеңіз.

7.34. Тиімділігі мен 400 Вт қуаты асинхрондық қозғалтқыш қуаты факторы тиісінше 0,5 және 80% болып табылады. Желіден қозғалтқыштың қоректендіру жалпы қуатын анықтау үшін.

7.35*. Номиналды 370 Вт қуаты мен номиналды роторлы жылдам- дығын 2750 айн/мин бар паспортында асинхронды мотор 4AA63A2U3 маркалары номиналдық есептеу.

7.36. 4А90L6U3 үш фазалы асинхронды мотор номиналы мынадай номиналды сипаттамаларға ие: Рном= 1,5 кВт, кернеуі 220/380 В, айналу жылдамдығы n = 935 айн/мин, тиімділігі - 75%, қуат коэффициенті 0,74.

Жұлдыздар мен үшбұрыш орамаларын жалғағанда, статор орамасындағы желі, крутящий, сырғанау және токтардан қозғалтқыштың тұтынатын қуа- тын анықтаңыз.

7.37*. Доливо-Добровольскийдің үш фазалы ЭМӨ жүйесін құру- дың басты мақсаты қандай?

7.38. Үш фазалы асинхронды қозғалтқыштың қуаты кернеу 2 кернеумен азайтылса қалай өзгереді?

7.39*. Американдық желіге қосылған ресейлік асинхронды қозғалтқыштың айналу жылдамдығы қалай өзгереді?

Синхронды машиналар

7.43*. Днепрдің гидроэлектростанциясының гидроэлектрлік гене- раторының роторы 83 айналым жиілігінде. Электр станциясының автобу- старындағы кернеу жиілігі 50 Гц. Синхронды генератор полюстерінің жұп санын анықтаңыз.

7.44. Ротордың жылдамдығы 1500 айн / мин болса, төрт полюсте генератордың шиналарында кернеу жиілігі қандай болады? Генератордың 400 Гц жиілігіндегі кернеу жиілігін қамтамасыз ететін төрт-полюстық синхронды генератордың роторының айналу жиілігін анықтаңыз.

7.46*. Орамалары жұлдызбен байланысқан барлық үш фазалы ге- нераторлардың жалпы қуаты 40 мВт, фазалық кернеу 10 кВ, желідегі жал- пы ток 1,5 кА құрайды, электр станциясының автобустарындағы қуат коэффициентін анықтаңыз

7.47.*. Неліктен синхронды машиналар зығыр тартқыш механизмдерде пайдаланылады?

7.48*. Асинхронды машинаның статорын, синхронды машинаның стататоры ретінде пайдалануға болады ма?

7.49*. Индукция моторының роторының қысқа тұйықталуына ұқ- сас, синхронды қозғалтқыштың роторы қандай макқсатпен орауышпен жабдықталады?

7.50. Параллельді операция үшін екі генераторды қосу мүмкін бе, олардың біреуі фазалық ауыспалы (A - B - C) түрінде, ал екіншісі - кері (A- C - B) болса?

Тікелей ток машиналары

7.52*. Ұзындығы 20 см, ұзындығы 2 А ток өткізгіші 0,5 Тл индукциясымен тұрақты магнит өрісіне орналастырылады. Дирижерде әрекет ететін күшті анықтаңыз.

7.53. Жұмыс ұзындығы 10 см болатын 50 өткізгіштің орамасы 1 Тл индукциясымен тұрақты магнит өрісінде 40 см/с жылдамдықта біркелкі жүреді. Қораптағы ЭДС-ты анықтаңыз.

7.54*. Магнит өрісінің ағымдық өзгерісі бар катушка әсер ететін күш бұрылыс саны екі есеге артып, ағым екі есе азайған жағдайда қалай өзгереді?

7.55. 120 В номиналды кернеумен және 2.1 Ом кедергісі бар баста- пқы реостатта ток электр қозғалтқышында жұмыс істейтін ток 50 А құра- ды. Бастапқы реостат болмаған кезде бастапқы ток анықтаңыз.

7.56*. Тұрақты токты қозғалтқыштағы 110 В номиналды кернеуде және 20 Н ∙ м кезде, егер ток тұтыну 41 A болса, далалық орамасының м кедергісі (110), конструкция коэффициенті с = 50 Н ∙ м/(А ∙ Вб) тұрақты токты қозғалтқыштағы магнит ағынының шамасын анықтаңыз.

8 ТАРАУ

ЭЛЕКТР ЭНЕРГИЯСЫН ӨҢДЕУ МЕН ТАРАТУ

Негізгі анықтамалар, формулалар мен қатынастары

Типтік есептерді шешу мысалдары

Анықтама үшін ең жақын үлкен қиманы S = 16 мм2 таңдаңыз. рұқсат етілген рұқсат етілген тоқ қуатын тексеріңіз: бұл алдын-ала беріл- ген мәннен анағұрлым жоғары болады, яғни 75 А-ге тең. Жауабы. Электр желісі арқылы бейтарап кернеуі 36 В зертханалық үш фазалы кернеу мен кернеудің төмендеуі жеткізуге қажетті, 1 В 16 мм2 негізгі қимасы бар төрт ядролы мыс кабелін таңдалуы тиіс.

8.2. 8.1 суретте үш фазалы 380 В кернеуін қолданатын механика- лық шеберхана жөндеу бойынша қуат жоспары көрсетіледі. Шеберхана- ның жүктемесі: әрқайсысы 7 кВт қуаттылығы бар, η = 85% және cos φ =

тиімді, алты километрлік қуаттылығы бар 2 кВ-тық кранмен, n = 80% тиімділігімен және cos φ = 0,75, 11 кВт тиімділігі η = 90% және cos φ = 0.88, кернеуі 220 В жалпы және жергілікті жарықтандыру, жалпы қуаты 3 кВт.

Сұрақтар немесе тестілер түрінде топтастырылған есептерді талдау

8.3. Ресейдің өндірген электр қуатының шамасын және әлемнің озық елдерінің арасында оның орнын беріңіз.

Жауабы. 2008 жылы Ресей жылына 1000 млрд. КВт/сағ электр энергиясын өндірді. Бұл көрсеткіш бойынша Ресей әлемде Құрама Штат- тардан (4000 миллиард кВт), Қытайдан (2000 миллиард кВт/сағ) және Жа- пониядан кейінгі төртінші орында тұр. Өкінішке орай, Ресей халықтың жан басына шаққандағы электр энергиясын тұтыну бойынша әлемде 17- ші орын алады.

8.4. Электр қуатын трансформаторларды беру жүйесінде қандай мақсатта пайдаланылады?

Жауабы. Электр станциясынан тұтынушыға кернеу, кернеу емес, кернеу берілмейді. Соңғысы төмен кернеу мен маңызды токпен неме- се жоғары кернеумен және төмен токпен берілуі мүмкін. Қандай пайда- лы? Әрине, екінші. Өйткені, электр жеткізу желілеріндегі айтарлықтай ЛЭП ағымдағы және шығындар маңызды: Р = І2 R ЛЭП. Сол кездегі шығындар аз. Демек, бірдей берілетін қуаттағы ағынды азайту үшін кернеуді максималды арттыру қажет. Ол үшін трансформаторлар қолданылады. Бүгінгі таңда берілген кернеудің кернеуі 1 050 кВ, ал тұрақты керңеу - 1500 кВ.

8.5. Электр қондырғысын орнату кезінде сым қимасын таңдаудың негізі қандай?

Жауабы. Сымның көлденең қимасын есептеу кезінде екі факторды ескеру керек: бірінші - сымның рұқсат етілген жылытуы, екіншісі - ол бой- ынша рұқсат етілген кернеудің төмендеуі. Бірінші жағдайда, сым брендіне байланысты ағымның орнатылған немесе есептелген мәніне сәйкес, оны орнатуға арналған шарттар, анықта- малық кестелерге сәйкес ең аз рұқсат етілген көлденең қима таңдалады. Содан кейін сымның кедергісі және оған кернеудің төмендеуі есептеледі. Егер кернеудің төмендеуі алдын-ала белгіленген мәннен асып кетсе, сым қимасы соңғы шарты сақталғанша артады.

Өз бетімен шешуге арналған есептер мен сұрақтар

ҚОСЫМША

1 қосымша

1 қосымшаның жалғасы

қосымшаның соңы

2 қосымша

3 қосымша

4 қосымша

5 қосымша

Ағымдағы жүктемелер мен минималды сым көлденең қимасының қатынасы

6 қосымша

Ескертпе. Мыс сымдары үшін рұқсат етілген ең жоғары токтар орташа 30% - ға көбейтілуі мүмкін.

7 қосымша

Электр тізбегінің ең жиі қолданылатын элементтерінің белгілері

9 қосымша

Электр және магнит тізбектері. Түсініктер

Негізгі анықтамалар Электр тізбегінің астында (ЭТ) электр тогының ағымын қамтамасыз ететін құрылғылар мен элементтер жиынтығы. ЭТ негізгі элементтері тоө көздер, тұтынушылар және сымдар болып табылады. Негізгі элементтерден басқа, ЭТ қо- салқы элементтерді қамтуы мүмкін: коммутация, қорғаныс және өлшеу құралда- ры, ЭТ-ді қорғауға немесе оның параметрлерін өлшеуге мүмкіндік береді. Кез келген ЕО ТСБО үшін Бірыңғай жобалау құжаттамасына сәйкес тоқ көздер, жүктеме және көмекші элементтер көрсетілетін балама ауыстыру схемасы түрінде ұсынылуы мүмкін (7-қосымшаны қараңыз). Магнит тізбегі (МТ) — Бұл магнит ағыны шектелген денелер мен қор- шаған орта құралдарының жиынтығы. Дене ферромагниттік материалдар: желе, кобальт және никель. Барлық басқа материалдар ортақ. Электр тізбегі сияқты, магниттік тізбекте тоқ көздер (тұрақты магнит немесе электр магниттері), тұты- нушылар (электромагниттік түрлендіргіштердің жылжымалы элементтері) және сымдар (магниттік өткізгіш) бар. ЭТ және МК ұқсастығы МС-ны баламалы ауы- стыру сұлбалары түрінде ұсынуға мүмкіндік береді.

Типтік есептерді шешу мысалдары

Өз бетімен шешуге арналған есептер

П8.3. Үш фазалы индукциялық қозғалтқышты үш-полюсты қосқышпен бірге үш фазалы индукциялық қозғалтқышты қосуға мүмкіндік беретін және сақтандырғыштарды, желілік ток пен желінің кернеуін өлшеуге арналған құрылғыларды қосуға мүмкіндік беретін ЭТ ауыстыру үшін баламалы тізбекті жасаңыз.

П8.6. Бірінші сөндіргіште екі шам, ал екіншісінде үш шам бар болса, жұптасқан қосқыш арқылы бес аяқты шамдарда қыздыру шамдарын қосу схема- сын суреттеңіз. Екі қосқышты қосқанда, барлық бес шам да жанып тұрады.

П8.7. ЭТ қандай коммутациялық құрылғыны орнату керек (Есепті қараңыз П.8 .6 ), бес аяқты шамдарға екі немесе үш шам қосу керек.

П8.8. Люминесцентті шам үш финді K терминалымен аяқталады, оған қосарланған қосқышпен қосылған екі шам параллель қосылған (П8.4 -сур.). Ұштарының біреуі толық кернеу астында немесе екі жартысындағы екі шамды сақтайтын етіп, ұштарды қалай қосуға болады?

П8.9. Құрылымдық диаграммасы П8.5 суретте көрсетілген айналмалы электромагнит МС-ны ауыстыру үшін баламалы тізбекті сызыңыз.

П8.10. Соленоидтық электромагнитураны ауыстыру үшін эквиваленттік схеманы құрастырыңыз,оның құрылымдық диаграммасы П8.6. суретте көрсетіл- ген.

ЕСЕПТЕРГЕН АРНАЛҒАН ЖАУАПТАР

1. тарау. Тұрақты тоқтың электр тізбегі

1.1. Желілі электр тізбегі

1.17. 1,51 Ом. 1.19. 66 кВт ∙ с. 1.20. 180 және 39 руб. 1.21. 0,66 В артады. 1.22. 0,58 м. 1.23. 10 Ом. 1.24. 50 Ом. 1.25. Паралель болғанда -44 Вт, ретімен болғанда - 11 Вт. 1.26. 63 шамдар; 0,1 А; 22 Вт. 1.27. 35 В. 1.28. 400 Ом. 1.29. 30 Ом. 1.30. 0,5 м. 1.31. 1,5 В; 4 Ом. 1.32. 1,55; 0,73; 0,82 А.

1.2. Тұрақты тоқтың желілісі емес тоқ тізбегі

1.41. 2,2 А; 0,22 А. 1.42. 1,67 кОм; 333 Ом. 1.44. 8 - 9 В; 666,6 Ом.

1.45. 400 Ом. 1.46. 40 Ом. 1.47. 0,9 В. 1.48. 80 мА; 110 В; 17,6 Вт. 1.49. 500, 400, 100 мА. 1.50. 7 мА; 7,5 В; 17,5 В. 1.51. 0,3 А; 10 В; 22 В. 1.52. 1,0; 0,3; 0,1; 0,6. 1.53. 0,8 А. 1.54. 0,4 А - 25 Ом; 0,6 А - 33,33 Ом; 0,8 А - 62,5 Ом; 1 А - 90 Ом.

1.3. Желілі электр тізбегіндегі өтпелі үдерістер

2 тарау. Айнымалы тоқтың бірфазалы электр тізбектері

2.1. Синусоидтық тоқтың электр тізбегі

2.18. 71,4 Гц; 0,014 с; 44,7 Ом. 2.19. 40 Гц; 0,025 с. 2.20. 2 000, R 159 236 Гц. 2.21. U = 220 B; U = U = 1 401,4 B. 2.23. 159 Гц. 2.24. 133мкФ. 2.25. 210 В. 2.26. 13 мкФ. 2.27. 1,1 А. 2.29. U= 132 В; U= 176 В.C 2.30. U = 25,5 В; C = 31,85 мкФ. 2.31. f = 0,07 Гц; φ = 25,7°; U = 5 В; U =m 3,5 В. 2.34. 3 А; 220 В. 2.37. 20 В.

6 тарау. Өнеркәсіптік электроника негіздері

6.21*. Тізбектегі жалпы тоқ - 2,72 А. 6.23. 3 В. 6.25. 100 мА. 6.26.114,3 В. 6.31. U= 222 В. 6.32. Uобр= 7 092 В; U н.ср= 6 383 В. 6.33. 70 В;1,56. 6.35. 2,6; 11,75. 6.36. 0,067. 6.37. 0,05. 6.40. 100. 6.41. 18 мА; 389 Ом.

6.43. 200. 6.46. 900. 6.47. 10 000, 80 дБ. 6.48. 60 %. 6.52. 16 В. 6.53. 3 кОм.6.55. 3,6 В. 6.57. 0,008. 6.58. K = 100. 6.59. 0,25 В. 6.62. 0,01 мкФ. 6.63. От 79,6 дейін 39,8 Гц. 6.66. 2 451 Гц. 6.67. Жиілік өзгермейді, баж деңгейі = 4,27.

ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

В. И. Константинов Жалпы электротехника бойынша тәжіребелік мысалдар мен есептер жинағы / В. И. Константинов, А. Ф. Симонов. -М. : Жоғары мект., 1971. А. С. Касаткин Электротехника негіздері / А.С. Касаткин. -М.: Жоғары мект., 1986. В.Л. Лихачев Электротехника. Анықтамалылық Т. 1 / В. Л.Лихачев. - М.: СОЛОН-Р, 2001. П. Н. Новиков Электротехника бойынша есептер жинағы / [П. Н. Новиков пен т.б.]. - М. : ПрофОбрИздат, 2001. В. И. Полещук Электротехника мен электроника бойынша есептер жинағы / В. И. Полещук. - М. : «Академия»Баспа орталығы, 2006. В.М. Прошин Электротехника бойынша зертханалық-тәжіре- белік жұмыстар / В. М. Прошин. -М. : «Академия»Баспа орталығы, 2004.

Электротехника / ред. А.Я.Шихина. -М. : Жоғ.мект., 1989.

Г. В. Ярочкина Электротехника. Жұмыс дәптері / Г. В.Ярочкина. - М.: «Академия»Баспа орталығы, 1998. Г.В. Ярочкина Радиоэлектроникадан есептер жинағы /Г.В.Яроч- кина. - М.: «Академия»Баспа орталығы, 2006.

МАЗМҰНЫ

Кіріспе

1 тарау.Тұрақты тоқтың электр тізбегі

1.1. Желілік электртізбегі

Негізгі анықтамалар, формулалар мен қатынастары

Типтік есептеулерді шешу мысалдары

Сұрақтар немесе тестілер түрінде топтастырылған есептерді талдау

Өз бетімен шешуге арналған есептер мен сұрақтар

1.2. Тұрақты тоқтың желілісі емес тоқ тізбегі

Негізгі анықтамалар, формулалар мен қатынастары

Типтік есептеулерді шешу мысалдары

Сұрақтар немесе тестілер түрінде топтастырылған есептерді талдау

Өз бетімен шешуге арналған есептер мен сұрақтар

1.3. Желілі электр тізбегіндегі өтпелі үдерістер

Негізгі анықтамалар, формулалар мен қатынастары

Типтік есептеулерді шешу мысалдары

Сұрақтар немесе тестілер түрінде топтастырылған есептерді талдау

Өз бетімен шешуге арналған есептер мен сұрақтар

2 тарау.Айнымалы тоқтың бірфазалы электр тізбектері

2.1. Синусоидтық тоқтың электр тізбегі

Негізгі анықтамалар, формулалар мен қатынастары

Типтік есептеулерді шешу мысалдары

Сұрақтар немесе тестілер түрінде құрылған есептерді талдау

Өз бетімен шешуге арналған есептер мен сұрақтар

Типтік есептеулерді шешу мысалдары

Сұрақтар немесе тестілер түрінде топтастырылған есептерді талдау

Өз бетімен шешуге арналған есептер мен сұрақтар

3 тарау. Үшфазалы электр тізбектері

Негізгі анықтамалар, формулалар мен қатынастары

Типтік есептеулерді шешу мысалдары

Сұрақтар немесе тестілер түрінде

Топтастырылған есептерді талдау

Өз бетімен шешуге арналған есептер мен сұрақтар

4 тарау. Магнит тізбектері

Негізгі анықтамалар, формулалар мен қатынастары

Типтік есептеулерді шешу мысалдары

Сұрақтар немесе тестілер түрінде топтастырылған есептерді талдау

Өз бетімен шешуге арналған есептер мен сұрақтар

5 тарау.Электр өлшеулері

Негізгі анықтамалар, формулалар мен қатынастары.

Типтік есептеулерді шешу мысалдары.

Сұрақтар немесе тестілер түрінде топтастырылған есептерді талдау

Өз бетімен шешуге арналған есептер мен сұрақтар

6 тарау.Өнеркәсіптік электроника негіздері

Негізгі анықтамалар, формулалар мен қатынастары

Типтік есептеулерді шешу мысалдары

Сұрақтар немесе тестілер түрінде топтастырылған есептерді талдау

Өз бетімен шешуге арналған есептер мен сұрақтар

7 тарау.Электр машиналары

Негізгі анықтамалар, формулалар мен қатынастары

Типтік есептеулерді шешу мысалдары

Сұрақтар немесе тестілер түрінде топтастырылған есептерді талдау

Өз бетімен шешуге арналған есептер мен сұрақтар

8 тарау.Электр энергиясын өңдеу мен тарату

Негізгі анықтамалар, формулалар мен қатынастары

Типтік есептеулерді шешу мысалдары

Сұрақтар немесе тестілер түрінде топтастырылған есептерді талдау

Өз бетімен шешуге арналған есептер мен сұрақтар

Қосымшалар

Есептерге арналған жауаптар

Әдебиеттер тізімі

Оқу құралы

Прошин Владимир Михайлович, Ярочкина Галина Владимировна

Оқу құралы
5-ші, стеоретипті Редакторы Т. П. Манухина

Техникалық редакторы Е. Ф. Коржуева Компьютерлік беттеуі: Д. В. Федотов Түзетушілер Л. В. Гаврилина, Г. Е. Форысенкова

Басылым № 105113817. Басып шығарылған 29.09.2014 Пішімі 60 х 90/16. «Балтика» гарнитурасы. Офсеттік қағаз № 1. Офсетті басып шығару. Баспа парағының шарттары 8,0. Таралымы 1000 дана. Тапсырыс № «Академия» баспа орталығы ААҚ. www.academіa-moscow.ru 129085, Мәскеу, Мира даңғылы, 101В, беті. 1

Тел./факс: (495) 648-0507, 616-00-29.

Санитарлық-эпидемиологиялық қорытындысы № РОСС RU. AE51. H 16476 29.04.2014ж

Баспа үйінің электрондық басылымдарынан басылған. «АОҚ «Саратов полиграфиялық кешені». www.sarpk.ru 410004 Саратов қ., Чернышевский көш., 59.