КӘСІБИ БІЛІМ БЕРУ

М.Г.ИЛЬИНА  АЗЫҚ-ТҮЛІКТІК ЕМЕС ТАУАРЛАР ТАУАРТАНУЫ

ПРАКТИКУМ «Білімді дамыту Федералдық институты» федералды мемлекеттік мекемесі «Сатушы, бақылаушы-кассир» мамандығы бойынша бастауыш кәсіби білім бағдарламаларын жүзеге асыратын білім мекемелерінде оқу үрдісінде оқу құралы ретінде пайдалануға ұсынған.  «БДФИ» ФМАМ 4 қазан2010 жыл Пікірдің тіркеу нөмірі № 355 4-басылым, стереотипті      Мәскеу«Академия» баспа орталығы 2014 ӘОЖ 620.2(075.32) КБЖ 30.609я722И46 Бұл кітап Қазақстан Республикасының Білім жəне ғылым министрлігі жəне «Кəсіпқор» холдингі» КЕАҚ арасында жасалған шартқа сəйкес «ТжКБ жүйесі үшін шетел əдебиетін сатып алуды жəне аударуды ұйымдастыру жөніндегі қызметтер» мемлекеттік тапсырмасын орындау аясында қазақ тіліне аударылды. Аталған кітаптың орыс тіліндегі нұсқасы Ресей Федерациясының білім беру үдерісіне қойылатын талаптардың ескерілуімен жасалды.Қазақстан Республикасының техникалық жəне кəсіптік білім беру жүйесіндегі білім беру ұйымдарының осы жағдайды ескеруі жəне оқу үдерісінде мазмұнды бөлімді (технология, материалдар жəне қажетті ақпарат) қолдануы қажет.Аударманы «Delta Consultіng Group» ЖШС жүзеге асырды, заңды мекенжайы: Астана қ., Иманов көш., 19, «Алма-Ата» БО, 809С , телефоны: 8 (7172) 78 79 29, эл. поштасы: іnfo@dcg.kz    К682 Пікір беруші —Мəскеу қаласы №29 қызмет көрсету аясы колледжінің оқытушысыМ. Ю. Рябушкина  Ильина М. Г.Азық-түліктік емес тауарлар тауартануы. Практикум: орта кəсіби білім мекемесі студенттеріне арналған оқу құралы/ М.Г.Ильина. – 4-басылым, стер., - М.: «Академия» баспа орталығы, 2014. – 192 б.ІSBN 978-5-4468-1371-1Оқу құралы «Сатушы, бақылаушы-кассир» мамандығы бойынша оқу-əдістемелік кешеннің бір бөлігі болып табылады.Тоқыма, тігін, былғары-аяқ киім, үлпек-ұлпан, галантереялық жəне парфюмерлік- косметикалық, шаруашылық ыдыстары, электрлік тұрмыстық, құрылыс жəне жиһаз тауарлары, мəдени тауарлар, зергерлік тауарлар мен сағаттар, көркем бұйымдар мен кəдесыйлар, сондай-ақ кітап тауарлары асортиментінің теориялық білімін бекітуге мүмкіндік беретін практикалық жұмыстар берілген.Оқу құралы «Сатушы, бақылаушы-кассир» мамандығы бойынша «Азық-түліктік емес тауарларды сату» 01.КМ кəсіби модулін меңгеруде пайдаланылуы мүмкін.Орта кəсіби білім беру мекемесі студенттеріне арналған.    ӘОЖ 620.2(075.32) КБЖ 30.609я722   © Ильина М.Г., 2011© «Академия» Білім-баспа орталығы, 2011ІSBN 978-5-4468-1511-1 © Рəсімдеу. «Академия» Баспа орталығы, 2011       Аталған практикум «Сатушы, бақылаушы-кассир» мамандығы бойынша оқу-əдістемелік кешеннің бөлігі болып табылады.Практикум «Азық – түліктік емес тауарларды сату» КМ 01 кəсіби модулін оқуға арналған.Жаңа заманның оқу-əдістемелік кешендері жалпы білім жəне жалпы кəсіби пəндерді жəне кəсіби модульдерді оқытуды қамтамасыз ететін дəстүрлі жəне инновациялық оқу материалдарын қамтиды. Әрбір жиынтықтың құрамына жалпы жəне кəсіби құзыреттіліктерді меңгертуге қажет, соның ішінде жұмыс берушінің талаптарын ескерген оқулықтар мен оқу құралдары, оқыту жəне бақылау құралдары кірген.Оқу басылымдары электронды білім ресурстарымен толықтырылған. Электрондық ресурстар интерактивті жаттығулар мен тренажерлары бар теориялық жəне практикалық модульдерден, мультимедиялық обьектілерден жəне Интернеттегі қосымша материалдар мен ресурстарға жасалған сілтемелерден тұрады.Оған оқу үрдісінің негізгі парметрлері: жұмыс уақыты, бақылау жəне практикалық тапсырмалардың орындалу нəтижесі белгіленген терминологиялық сөздік жəне электронды журнал енгізілген. Электронды ресурстар оқу үдерісіне бірден енеді жəне түрлі оқу бағдарламаларына бейімделуі мүмкін.       «Азық-түліктік емес тауарлар тауартануы» курсы тауар ассор- тиментін бағалау, таңбалау белгілерін оқу мен түсіндіру, стандарт талаптарына сəйкес бұйым сапасын тексеру бойынша практикалық машық пен дағды қалыптастыру мақсаты болып табылатын практи- калық сабақтарды жүргізуді, сондай-ақ практикада теориялық білім- дерін бекітуді қарастырады.Практикалық тапсырмаларды орындау үдерісінде студенттер өз беттерімен жұмыс істеулері, көрнекілік үлгілерге ұқыппен қарау- ға тырысулары, жұмыс тəсілдерінің дұрыстығын сақтаулары керек–бұлардың барлығы олардың кəсіби құзыреттілігін қалыптастыруға жағдай жасайды.Практикалық жұмыстар азық-түліктік емес тауарлар, каталог- тар, анықтамалық басылымдар, оқу құралдары, нормативті құқықтық құжаттар, құрал-саймандар жəне т.б. үлгілері міндетті түрде қойыла- тын тауартану кабинетінде орындалады.Практикалық тапсырмалар орындауда нақты тауар тобының ассортиментін көрсететін көрнекі құралдардың жиынтығын таңдау маңызды. Бақылау үлгілері тауардың толық сипаттамасымен жаб- дықталуы, жұмыс үлгілері – тек қана нөмірленуі керек. Студенттер жұмыстарын бақылау үлгілерімен танысудан бастайды, содан кейін олардың жұмыс аналогтарына көшеді.Практикалық жұмысты орындаудағы студенттердің дайынды- ғына теориялық курстың сəйкес бөлімдерін оқып-үйрену кіреді.Педагог практикалық жұмыстарды орындау барысында сту- денттердің қатаң түрде сақтауға тиіс қауіпсіздік техникасы ережеле- рін нақты анықтауға міндетті.Практикалық сабақтардың ұзақтығы – 2 академиялық сағат.Практикалық тапсырмаларды орындаудан бұрын 8-10 минут аралығында жаппай сұрау түріндегі студенттердің теориялық білім- дерін тексеру жүргізіледі. Сұрақтар қысқа жауаптарды қажет етеді. Тиімділік жоғары болу үшін əрбір практикалық сабаққа нұсқаулық карталар дайындалған. Кеселерді жеке беттерде ертерек дайындаған дұрыс – бұл сабақта уақытты үнемдеуге көмектеседі.Тапсырмаларды орындау барысында арнайы есеп жазып оты- ру керек, яғни ол студенттердің оқытушыларға жеке көрсететін дəп- терлерінде болады. Есепте тапсырманың орындалған күні, нөмірі, атауы, жұмыстың мақсаты, тапсырмаларды орындау тəртібі жəне ба- қылау сұрақтарына берілген жауаптар көрсетіледі. Сондай-ақ есепке кестелер тіркеледі.Түрлі топтық тауарлар ассортиментін оқу барысында студент- тер каталогтар, плакаттар, көрнекі үлгілер бойынша қазіргі заманғы ассортиментпен танысады, бұйымның түрлерін анықтайды, оларға жіктелімі бойынша тауартану сипаттамасын береді, таңбалауды оқи- ды жəне шифрін ашады.Бұйымның сапасын тексеру барысында студенттер бұйымды қарау тəсілдерін меңгереді, ақауларды табады жəне стандарт талапта- ры негізінде сапасы туралы қорытынды жасайды. Практикалық жұ- мыстардың тапсырмаларын орындау барысында студенттер А.Н.Не- веров, Т. И. Чалыхтың «Тауартану жəне азық-түліктік емес тауарлар саудасын ұйымдастыру» оқу құралын, стандарттарды, аталған оқу құралының 1 – 19-қосымшаларын пайдалана алады.Практикалық жұмысты бағалау барысында жауаптардың дұ- рыстығына, жұмыстың безендірілу сапасына, сауаттылыққа, жаса- лынған қорытындылар дұрыстығына көңіл аударылады. Типтік қате- лер келесі сабақта талдануы тиіс.Кей практикалық жұмыстар бойынша базалық сауда кəсіпор- нында тауар ассортиментін оқып-үйрену бойынша үй тапсырмалары жəне сатып алушыларға қызмет көрсету бойынша сауда жағдайлары келтірілген. ТОҚЫМА ТАУАРЛАРЫ

№ 1.1 тәжірибелік жұмыс ТОҚЫМА ТАЛШЫҚТАРЫН ЗЕРТТЕУДІҢ ТҮЙСІКТІК ӘДІСТЕРІЖұмыстың мақсаты: тоқыма талшықтарының негізгі си- паттамасын оқып-үйрену; түрлі талшық түрлерін түйсіктік əдіспен анықтап тануға машықтану.Құралдар мен керек-жарақтар: талшық үлгілері, тоқыма тал- шықтарының топтамасы, «Тоқыма талшықтарының қасиеті» кестесі (1-қосымша), сызғыш, стақандар, кішкентай қысқыш, спиртпен жа- натын шам, текстильді лупа, қара қағаз беттері, желім.

Жұмысты орындау реті Талшық үлгілерінің сыртын зерттеңіз:1)топтама бойынша тоқыма талшықтары түрлерімен танысы- ңыз, олардың ұзындығын, қалыңдығы бойынша біркелкілігін, бүгілу сипатын, түсі мен жылтырауын белгілеңіз.2)талшық үлгілері ұзындығын өлшеңіз, ол үшін қара қағаз беті- не миллиметрлік сызғышты қойыңыз, жанына өлшенетін талшықты қойыңыз, оның бір ұшы сызғыштың нөлдік белгісінің тұсында бол- сын, талшықты дұрыстап созыңыз, сосын барып өлшеңіз;3)үлгілердің түсі мен жылтырлығын күн сəулесіне тосып қара-ңыз;4)талшық үлгілерінің бұралаңдығы деңгейін анықтаңыз (жоға-ры, қалыпты, көлбеу).Талшық үлгілерінің қасиеттерін зерттеңіз:1)талшық тығыздығын саусақпен басқандағы мыжылу деңге- йіне қарай анықтаңыз. Тығыздық деңгейін салыстырыңыз: жүн жəне лавсан; мақта, зығыр жəне капрон; вискоза мен таза жібек.2)талшықты бір стақан суға салып, оның дымқылдану жыл- дамдығын анықтаңыз;3)мата үлгілерін (құрғақ жəне дымқыл) жырта отырып, тал- шықтардың тығыздығын тексеріңіз, ол үшін:əр түрден екі бумадан талшық дайындаңыз; стақандағы суға бір бума талшықты салыңыз; талшық бумасын құрғақ жəне дымқыл күй- інде қолмен үзіңіз; қай жағдайда көп күш жұмсалғанын белгілеңіз.Мына көрсеткіш бойынша талшықтарды салыстырыңыз: жүн мен лавсан, вискоза, ацетат жібегі мен зығыр;4)талшық үлгілерін өртеуге алыңыз, ол үшін: талшықтың əр түрінен аз аздап алып, оны кішкене қысқышпен аздап бұраңыз да, оны отқа салыңыз;Жану сипаты мен жанған талшық иісін белгілеңіз, ал оның жа- нып болғанынан кейін – қарайып қалған ұштарының формасы мен иісін немесе күлінің түрін анықтаңыз.1 жəне 2-тапсырманы жəне 1-қосымша тапсырмаларын орын- дау нəтижелерінің қорытындыларын пайдалана отырып, текстильді талшықтың түрін анықтаңыз. Нəтижелерін 1.1-кестеге толтырыңыз.

1.1- кестесі Текстиль талшықтарының түрлерін анықтауТалшық үлгілері (жапсыру)Сыртқы түріТығыздығы Дымқылдану жылдамдығғы, с Жырту беріктігіЖану сипатыЖану кезіндегі иісі Жанғаннан кейінгі қалдық Талшық Құрғақ күйінде Дымқыл күйінде                               № 1.2 тәжірибелік жұмыс МАТА ӨРІЛІМІНІҢ ТҮРЛЕРІЖұмыстың мақсаты: мата үлгілерінің арқауын, матаның беткі жағын, тоқыма өрілімі түрлерін анықтауға үйрену; əрбір өрілімнің қасиеті мен құрылымының ерекшеліктерін оқып-білу; тоқыма ақау- ларын тануға дағдылану. Құралдар мен керек-жарақтар: тоқыма өрілімінің кестесі, түрлі өрілім маталар үлгісі мен тоқыма ақаулары; текстиль лупасы, іреуіш инесі.

Жұмысты орындау реті: Мата үлгілерінің арқауын жəне бір ұршық жібін анықтаңыз. Барлық маталар өзара ілісіп-шатысқан екі қатар жіптерден тұ-рады. Әрбір матаның екі бағыты бар – бойлай (негізгі) жəне көлденең (арқау). Оларды анықтау үшін:1)100 х 150 мм көлеміндегі əртүрлі мата үлгілерін дайындаңыз;2)текстиль лупасы көмегімен жіптердің сыртқы түрін қарап шығыңыз жəне жіптің бойымен жəне көлденеңінен мына белгілер бойынша бағытын анықтаңыз:а) негізгі жіптері көлденең жатқан жіптерге қарағанда жұқа, жа- тық жəне тегіс;б) негізгі жіптері тура сызықта бір тығыздықта орналасқан;в) жіптердің негізгі бағытындағы матаның созылуы көлденең жатқан жіптерге қарағанда аздау;г) суреті бар маталарда суреттің бойлай салынуы байқалады; д) матаны негізгі жіптері бағыты бойынша кенеттен созғанда,қатты дыбыс шығады, ал көлденеңінен – дыбыс ақырын шығады;3)мата үлгілеріндегі негіздің таңдап алынған бағытын қа- ламмен сызып көрсетіңіз.Матаның беткі жағын анықтаңыз.Матаның екі жағы болады: беткі жəне ішкі жағы. Оны суретіне, жылтырлығына, түктің ыңғайына, əрлеуінің тазалығына, жиегіне қа- рап анықтайды:1)ұсынылған мата үлгілерінен беткі жақтың сыртқы өзгеше белгілерін есепке ала отырып, беткі жəне ішкі бет жағын анықтаңыз. а) беткі жағы тегіс, онда түйіншектер, талшықтар мен жіптер-дің жан-жаққа шығып тұрған ұштары жоқ;б) беткі жағында суреті бар маталарда сурет анық көрінеді, ал ішкі бетінде – солғын көрінеді;в) беті тегіс маталардың (сəтен, атлас) беткі жағы жылтыр, екін- ші жағы күңгірттеу;г) түкті маталарда беткі жағының талшығы ұзын, ал ішкі беті- нің түгі – түксіз немесе қысқа түкті болып келеді;д) жүн жəне жібек маталардың беткі жағын тесік іздері қалған жиегіне қарап білуге болады;2)қай белгісіне қарап матаның беткі жəне ішкі беткі жағын анықтадыңыз, 1.2-кестесіне сипаттап жазыңыз.Мата үлгілері өрілімінің түрлерін анықтаңыз:

1.2-кесте. Матаның ішкі және ішкі бет жағын анықтау Үлгінің нөміріМатаның сипаттамасыСыртқы ерекшелік белгісіБеткі жағыІшкі бет жағы             1)тоқыма өріліміне түсінік беріңіздер жəне өрілім жіктемесін қайталаңыздар;2)түрлі өрілімді матаның типтік топтамасы бойынша кенеп, саржа, ұсақ өрнекті, түкті, жаккард жəне басқа да өрілімдердің өзіне тəн ерекшеліктерін қарастырыңыз;3)ұсынылған мата үлгілерінің беткі жəне ішкі беткі жағын қа- раңыздар. Мата үлгісін негізгі жіптері тік бағытталатындай етіп қой- ыңыз. Сыртқы түрі бойынша 1.1-суретте келтірілген тоқыма өрілімі кестесін басшылыққа ала отырып, тоқыма суретінің сипатын анық- таңыз;        -сурет. Маталардың тоқыма өрілімдерінің кестесі:а - кенеп; б - саржалық (1/2); в - сəтен [5/2]; г - атлас - (5/3) -сурет. Айқасу түрлерін анықтау (жіп бөлігі) 4)тоқыма суреттің раппортын құрастырыңыз. Ол үшін іреуіш ине көмегімен 1.2-суретте көрсетілгендей мата үлгісінің жоғары жа- ғынан бірнеше арқау жіпті алып тастаңыз, іреуіш инемен үлгінің сол жағынан арқа жіптің ұшын матадан алмай отырып, жылжытыңыз, жəне лупамен қарап отырып, арқа жіп қанша негізгі жіпті жабаты- нын жəне негізгі жіптің қай санынан өтетінін анықтаңыз. Бұл тəр- тіп қайталана ма, жоқ па соны қадағалаңыз. Арқа бойынша өрілімнің раппортын құрастырыңыз.5)1.3-кестесіне нəтижені жазыңыз.

3.-кесте. Тоқыма өрілімінің сипаттамасы   Үлгі нөміріАйқасу Мата қасиетіне əсері Раппорт Түрі КласыСыртқы айырым белгілері                   Мата үлгілері бойынша тоқыма ақауларын анықтаңыз:1)Типтік ақаулары бар топтама бойынша тоқыма ақауларын қа- растырыңыз (белизна, жапырылу, кем тоқылған, жіп түйіні жəне т.б.) жəне олардың ерекше белгілерін белгілеңіз;2)ұсынылған ақауы бар мата үлгілерінің ақау түрін анықтаңыз. Нəтижесін дəптерге жазыңыз.

№ 1.3 тәжірибе жұмысы МАТАНЫ ӘРЛЕУ ТҮРЛЕРІЖұмыстың мақсаты: сыртқы ерекше белгілері бойынша мата үлгілерінің əрлену түрлерін анықтауға, əрлеу ақауларын тануға үйре- ну.Құралдар мен керек-жарақтар: əр түрлі əрлеу түрі бар мата альбомдары, жұмыс мата үлгілері жиынтығы (өлшеуіш кесінді), же- лім, қайшы. Жұмысты орындау реті Мата əрлеуінің түрлерін оқып-үйреніңіз жəне ұсынылған үл- гілердегі əрлеу түрін анықтаңыз:1)жұмыстың алдында теориялық материалды қайталаңыз, əр- леуді не мақсатпен өткізетінін біліңіз, əрлеудің негізгі кезеңдерін, құ- рамы түрлі шикізатты маталар əрлеуінің ерекшелігін анықтаңыз;2)мақта-мата, зығыр, жүн жəне жібек маталардың əртүрлі əрлеу түрлері бар альбомдарды мұқият қараңыздар. Әр əрлеуден кейін мата қалай өзгеретінін анықтаңыз. Бақылау нəтижесін дəптерге жазыңыз;3)ұсынылған мата үлгілерінен өңделмеген, ағартылған, бірте- гіс боялған, меланжды, баспасуретті, шұбар ала, мерсерленген (өл- шеуіш қиқым) жəне басқа да əрлеу түрлеріне тəн ерекшеліктерді қа- растырыңыз;4)30 х 30 мм өлшемдегі түрлі əрлеу түріндегі мата үлгілерін дайындаңыз; 1.4-кестені толтырыңыз.

4.-кесте. Мата әрлеуінің түрлері және олардың ерекше бел- гілері Мата үлгісі (желімдеу)Түсті əрлеу түрлеріУтилитарлы əрлеу түрлеріСыртқы ерекшелік белгілері             Мата үлгілеріндегі əрлеу ақауларын анықтаңыз:1)типтік ақаулары бар мата топтамасы бойынша əрлеу ақауын (керткен таңба, шерпек, түрлі реңктік, дақтар, қолмен жөнделген жер жəне т.б.) қарастырыңыз жəне олардың ерекше белгісін көрсетіңіз;2)ұсынылған ақауы бар мата үлгілерінің ақау түрін анықтаңыз. Нəтижесін дəптерге жазыңыз.

№ 1.4 тәжірибе жұмысы АССОРТИМЕНТ ЖӘНЕ МАТА САПАСЫЖұмыстың мақсаты: түрлі шикізат құрамды маталар ассор- тиментін оқып-білу; маталарды сыртқы түріне қарап тануға үйрену; үлгілердің тауарлық сипаттамасын беру; түйсікті əдіс тəсілімен мата- лардың сапасын тексеру дағдысын қалыптастыру.Құралдар мен керек-жарақтар: түрлі шикізат құрамды мата- лар альбомдары, жұмыс мата үлгілері жиынтығы (өлшеуіш кесінді), типтік ақаулары бар маталар топтамасы, текстильді лупалар, санти- метрлік лента, стандарттар.

Жұмысты орындау реті Мақта-мата, зығыр, жүн жəне жібек маталар ассортиментін оқып-біліңіз:1)маталар топтамасын қайталаңыз (2-қосымша) жəне топтама сипатын дəптерлеріңізге жазыңыздар;2)мақта-мата маталарының үлгілері бар альбомдарды қараңыз- дар. Түрлі топ маталары атауларымен тағайындалуына қарай таны- сыңыз жəне олардың сыртқы түрін, беткі жағы құрылымының ерек- шеліктерін белгілеңіз;3)зығыр маталары үлгілері бар альбомды қарастырыңыз. Ма- талар атауымен, олардың өрілім жəне əрлеу түрлері қолданылу есебі- нен сыртқы безендірілуімен танысыңыздар;4)жүн маталар үлгілері бар альбомды қараңыздар. Мата атау- ларымен, олардың сыртқы безендірілуімен, өрілімдерімен, əрлеуімен танысыңыздар. Түтілген жəне шұға (оларды қалыңдығына, массасы- на, тоқыма суретінің анықтығына қарап салыстырыңыз), таза жүннен жасалған жəне химиялық талшықты қолданған маталардың (оларды тығыздығына қарай салыстырыңыз) ерекше белгілерін анықтаңыз; 5)əр топшаның жібек мата үлгілері бар альбомын қараңыз. Қолданылатын жіп жəне иірілген жіп, өрілім жəне əрлеу түрлеріне байланысты маталардың ерекше белгілерін (оларды тығыздығы, қат- тылығы, жылтырлығы мен беткі жағының сипатына қарай салысты- рыңыз) белгілеңіз;6)ұсынылған түрлі шикізаттық құрамдағы мата үлгілеріне топ- таудың барлық белгілері бойынша тауарлық сипат беріңіз. Нəтижесін 1.5-кестесіне жазыңыз.

5.-кесте. Әртүрлі шикізатты құрамдағы мата үлгілерінің сипаттамасы Үлгі нөміріМата атауыТалшықты құрамҚолданылуы бойынша Өрілім Әрлеу Ені                     Маталардың таңбалануы мен қаптамасын оқып-біліңіз:1)мата орамасының (кесінді) тауар зат белгісіндегі жəне белгі- дегі таңбалауды оқыңыздар жəне шифрын ажыратыңыздар;2)матаны күту бойынша таңбаларды салыңыз жəне шифрын ажыратыңыз;3)мата таңбалануының толықтығын стандарт талаптарына сəй- кестендіру бойынша тексеріңіз;4)маталарды орау ерекшелігін дəптерлеріңізге жазыңыздар;Ұсынылған мата үлгілерінің сапасын сыртқы түрінде ақау- дың болуына тексеріңіз:1)типтік ақаулары бар маталар топтамасы бойынша иірілген жіп пен жіптер, тоқыма жəне əрлеу ақауларын қайталаңыз;2)жергілікті жəне кең тараған ақауларға мысал келтіріңіздер;3)іс-əрекет алгоритмін пайдалана отырып, мата сапасын түй- сіктік əдіспен тексеріңіз:а) матаның беткі жəне ішкі беткі жағын анықтаңыз;б)матаны көлденең жерге жайыңыз жəне жарыққа матаның бет- кі жағын мұқият қараңыз;в) матаның ақауын табыңыз жəне оны бормен немесе түсті жіп- пен белгілеп қойыңыз; г) ақаудың болу себебін көрсетіңіз;4)сапасы туралы қорытынды жасаңыз. Нəтижелерін дəптерге жазыңыз.Келесі сауда жағдайын шешіңіз. Сатып алушыға:а) балалар төсек орнын; б) ер адамның костюмін;в) күнделікті киетін əйел көйлегін;г) сыртқы киімге арналған астар тігу үшін мата ұсыныңыз.Өз таңдауыңызды дəлелдеңіз. Таңдап алынған мата қандай тұ- тынушылық қасиеттерге ие? Матаны күту бойынша нұсқаулықтар тізімін құрыңыз.Тігін бұйымдарын, тігуге арналған мата шығынын есептеңіз.

№ 1.5 тәжірибелік жұмыс ТОҚЫЛМАҒАН МАТЕРИАЛДАР МЕН ЖАСАНДЫ ТЕРІНІҢ АССОРТИМЕНТІ ЖӘНЕ САПАСЫЖұмыстың мақсаты: ассортиментті оқып білу; топтастыру- дың барлық белгілері бойынша үлгілердің тауарлық сипаттамасын беруге үйрену; сезімдік əдіспен сапаны тексеру дағдысын үйрену.Құралдар мен керек жарақтар: тоқылмаған материалдар үлгі- лері мен жасанды тері топтамасы, жұмыс үлгілері жиынтығы, жіктеу кестесі, типтік ақаулары бар альбомдар, текстиль лупалары, стан- дарттар.

Жұмысты орындау реті: Тоқылмаған материалдар топтамасын оқып үйреніңіз:1)тоқымылмаған материалдарға түсінік беріңіз жəне олардың жіктемесін 3-қосымшаны пайдалана отырып, қайталаңыз;2)өндіру, талшық құрамы, тағайындалуы мен əрлеу тəсілі түрлі тоқылмаған материалдар үлгілерін топтамадан қарастырыңыз. Дəп- терге жазыңыз:а) түрлі тəсілмен өндірілетін тоқылмаған материалдардың сырт- қы ерекшелік белгілері;б) қолданылатын шикізат түрлері;в) түрлі қолданыстағы тоқылмаған материалдар ассортименті. 3)тоқылмаған материалдардың жұмыс үлгілері жиынтығын қарастырыңыз жəне жіктеменің барлық белгілері бойынша тауарта- нушылық сипаттама беріңіз. Жұмыс нəтижелерін 1.6-кестесіне жа- зыңыз.

6.-кесте. Тоқылмаған материалдар үлгілерінің сипаттамасы  Атауы ҚолданысыТалшық құрамы Құрамы ӘрлеуЕні см                   Органолептикалық стандарт талаптарына сəйкес ұсынылған тоқыма материалдарының сапасын тексеріңіз:1)тоқылмаған материалдар сапасына қойылатын стандарт та- лаптарын оқып біліңіз;2)типтік ақаулары бар тоқылмаған материалдар үлгілерінің альбомы бойынша ақауларды оқып үйреніңіз: өлі жүнмен ластануы, иленбей қалуы, май дақтарының болуы, сырма жібінің үзілуі жəне т.б.;3)мата сапасын тексеру əдістемесін пайдалана отырып, ұсы- нылған тоқылмаған материалдар үлгілерінің сапасын сыртқы түрінің ақауларының болуына тексеріңіз. Нəтижесін дəптерге жазыңыз.Жасанды тері ассортиментін оқып үйреніңіз:1)жасанды теріге түсінік беріңіз жəне оның жіктемесін қайта- лаңыз (4 - қосымша)2)топтаманы пайдалана отырып, түрлі шикізат құрамды жасан- ды тері ассортиментімен, əрленуі жəне тағайындалуымен танысы- ңыз. Түрлі өңдеу тəсілдерімен дайындалған жасанды терінің ерекше белгісін анықтаңыз. Бақылау нəтижелерін дəптерге жазыңыз;3)жасанды тері жұмыс үлгілерінің топтамасын қарастырыңыз жəне оларға тауартану сипаттамасын беріңіз. Нəтижесін 1.7-кестесі- не жазыңыз.

7.-кесте. Жасанды тері үлгілерінің сипаттамасы Терінің атауы ТағайындалуыӨңдеу тəсіліҚұрамы Өңделуі ЕніСыртқы ерекшелік белгілеріБояу қабыТүгі                         Түйсіктік тəсіл арқылы жасанды тері сапасын стандарт та- лаптарына сəйкес тексеріңіз:1)жасанды тері сапасына қойылатын стандарт талаптарын оқып үйреніңіз;2)типтік ақаулары бар жасанды тері үлгілері альбомдары бо- йынша ақауларды: сынғыштық жəне түк жамылғысының түсуі, тал- шықтың жатуы, шиыршықтың жұлынып алынуы, пилинг жəне т.б. оқып үйреніңіз;3)ұсынылған жасанды тері үлгілері сапасын мата сапасын тек- серу əдісін пайдалана отырып сыртқы ақауларының болуына тексері- ңіз. Жұмыс нəтижелерін дəптерлеріңізге жазыңыз.Төмендегідей сауда жағдайын шешіңіз. Тоқылмаған мате- риалдар жəне жасанды тері үлгілерінен сатып алушыға материал ұсыныңыз:а) сыртқы киімді астарлау үшін;б) қысқы бала пальтосын тігу үшін;в) костюмнің жағасы мен манжетіне астар салу үшін; г) жамылғы үшін.Өз таңдауыңызды негіздеңіз. Сіз таңдаған үлгіні сипаттаңыз жəне сатып алушыға бұйымды күтіп баптау үшін кеңестер тізбесін дайындаңыз.

БАҚЫЛАУ СҰРАҚТАРЫ Қай көрсеткішіне қарап текстильді талшық түрлерін ажыратуға болады?Негізгі және арқау жібінің бағытын, матаның беткі және ішкі беткі жағын қалай анықтауға болады?Сәтенді атластан, мата өрілімін саржалықтан, ұсақөрнекті өрі- лімді жаккардтан қалай ажыратуға болады?Қай өрілімнің матасы тозуға берік болады?Біртегіс боялған, баспасуретті, түсті жіппен тоқылған және ме- ланжды өңдеудің сыртқы ерекшелік белгілері қандай?Өңдеудің арнайы түрлерін атаңыздар.Сисаның сәтеннен айырмасы қандай? Қай сыртқы белгілеріне қарап фланельді, бумази мен бәйкені білуге болады?Тоқылмаған материалдар тағайындалуына қарай қандай топ- тарға бөлінеді?Жасанды тері үшін қандай кемшілік тән?  ІІ ТАРАУ  ТІГІН ТАУАРЛАРЫ№ 2.1 практикалық жұмысыТІГІН БҰЙЫМДАРЫНЫҢ АССОРТИМЕНТІ МЕН САПАСЫЖұмыстың мақсаты: ассортиментті оқып-білу; жіктеудің барлық белгілері бойынша үлгінің тауартану сипатын беруге үйрену; тігін бұйымдарын тексеру әдісін меңгеру және сапаны түйсіктік әдіспен тексеру дағдысына ие болу.Құралдар мен керек-жарақтар: ассортименттегі тігін бұйымдары үлгілері, «Тігін бұйымдары» каталогы, сән журналдары, плакаттар, манекен, сантиметрлік лента, тігін бұйымдарына арналған стандарттар.Жұмыстың орындалу реті:Тігін бұйымдарының құрылымын оқып үйреніңіз:1)плакаттан пішіннің негізгі өлшемдерімен танысыңыз: а) өлшем — кеуде өлшемі, см;б) бойы — адамның аяқ киімсіз тұрғандағы басынан аяғына дейінгі ұзындығы, см;в) көлемі — ер адамдарда белінің айналымы және әйелдерде бөксесінің айналымы, см;2)тігін бұйымдарының өлшемін және импорт пен отандық киімдер өлшемінің қатынасын оқып үйреніңіздер (5 және 6- қосымша).3)Плакаттан иық пен бел бұйымдарының бөлшектерін қараңдар, олардың атауын, кескіндемесін, бірігу тәсілдерін белгілеңдер. Пальтоның, көйлек пен шалбардың негізгі және туынды бөлшектерін дәптерге жазыңыздар.Сыртқы киім мен жеңіл көйлектің ассортиментін оқып үйреніңіз.1)Тігін бұйымдарының жалпы жіктемесін қайталаңыз (7- қосымша).2)Сән каталогы мен журналдарынан еркек, әйел және балалардың сыртқы киімдерінің, жеңіл көйлек үлгісін қараңыздар. Ағымдағы жылдың сән үлгісін анықтаңыз.3)Тауар жапсырмасындағы және тігін бұйымындағы бақылау лентасындағы маркалық реквизиттерді шифрлаңыз. Оның бұйымға жабысатын тұсын көрсетіңіз.4)ұсынылған сырт киім мен жеңіл көйлек үлгісіне жіктеудің барлық белгілері бойынша тауартанушылық сипаттама беріңіз. 17 Жұмыс нәтижесін 2.1-кестесіне жазыңыз.2.1-кесте. Сыртқы киім мен жеңіл көйлек үлгілерінің сипаттамасы.Бұйым түріТобы, топшасықолданылуыЖынысы мен жасыаусымМатериа л Пішінілшемішығарушыыртыстарыұлбасыормасы өлшек                                      Киім-кешек бұйымдары үлгілерін оқып үйреніңіз:1)іш киім ассортиментімен сән каталогтары, журналдармен танысыңыз. Қолданылатын материалдар, конструктивті ерекшеліктер, әрлеу түрлерін белгілеңіз;2)іш киім бұйымдарының маркалық реквизитін оқып- үйреніңіз;3)түрлі бағыттағы іш киім үлгілерін таңдап алыңыз және сипаттама беріңіз. 2.2- кестесіне сипаттамасын жазыңыз.Бас киім ассортиментін оқып үйреніңіз:1)Сән каталогтарынан, журналдардан, плакаттардан бас киім ассортиментін оқып үйреніңіз. Бас киімнің негізгі түрлерінің (қалпақ, фуражка, кепеш, панама, берет) ерекшеліктерімен танысыңыз, бұйымдардағы сәнді элементтерді белгілеңіз;2)бас киім өлшемін анықтауға үйреніңіз. Сантиметрлік лента арқылы бас көлемін өлшеңіз. Ол үшін желкенің томпайып тұрған жерін бойлай құлақтың үстінен және қастан см жоғары қойыңыз.       18    Топ  топша Бұйы м түріДайынд алатын материа л Құрылым дықерекшелік теріӨлшемі (бойы, кеде, мойынайналымы  Киім  сыртқы     Киім кешек     Төсек     Ас үй      Нәрестеге арналған     Корсеттік бұйымдар      Бас киім өлшемін тексеру үшін бұйымның жиегіне қойылатын шеңбер өлшеуішті қолдануға болады;3)жіктеменің барлық белгілері бойынша ұсынылған бас киім үлгілерінің тауартанушылық сипатын беріңіз. Нәтижесін 2.3- кестесіне жазыңыз.Түйсіктік әдіс арқылы ұсынылған тігін бұйымдарының үлгісін стандарт талаптарына сәйкес тексеріңіз.           19 3.-кесте. Бас киім үлгілерінің сипаттамасыБас киім түріоданылуыДайындау материал ыЖынысы мен жасыаусымңделуіФормасыішінілшемі                                                    20 Өңірі бар сырт киім мен тілігі бар жеңіл көйлекті бірінші манекенде, содан соң үстелде қарап алады; тілігі жоқ жеңіл көйлекті, ішкі киімді, жейделерді, шалбар, белдемшені – үстелдің үстінде:1)плакат, стандарт бойынша тігін бұйымдарының ақауларын оқып үйреніңіз және мата ақауларын қайталаңыз;2)тігін бұйымдарын тексеру әдісін пайдалана отырып: а) пальто немесе пиджакты қарап шығыңыз:таңбалау реквизиттерін тексеріңіз (анықтығын, стандарт талаптарына сәйкестігін);бұйымды манекенге кигізіңіз, түймелерін салыңыз, арқасын, жеңдерін, жағасын дұрыстаңыз, бұйымның сыртқы түрін тексеріңіз (тексеруді сол жақтан оң жаққа қарай, жоғарыдан төменге, ал жиынтық бұйымдарда – пиджактан немесе жакеттен бастайды);бұйымның денеге қонымдылығын (қисаюдың, мыжылудың болмауы, алдыңғы жағының, жағасының, жеңдерінің дұрыс орналасуы), текстильді және өндірістік-тігін ақауларының болуын тексеріңіз;бұйымды манекеннен шешіп алыңыз, екіге бүктеп, астарын жоғары қаратып, детальдарының жиектерін біріктіре отырып, бүктеңіз. Бұйымды үстелге жағасын сол жаққа, өңір жағын өзіңізге қаратып қойыңыз және дайындалу сапасын тексеріңіз (форманың симметриялы болуы және жұп детальдарының орналасуы, тігістерінің сапасы, бөлшектерді өңдеу, астарында ақаулардың болуы);бұйымды өңір жағымен өзіңізден бұрып қойыңыз және төртінші тәсілді қолдана отырып тексеріңіз;б) шалбарды қарап шығыңыз:таңбалау реквизиттерін тексеріңіз;шалбарды бүктеп, сол жағымен жоғары, белдігін солға, алдыңғы жағымен өзіңізге қаратып қойыңыз да, бөлшектердің симметриялылығын, белдік өңдеуінің сапасын, қымтаулы тігіс, қалталарын, қаптал тігісін, шалбардың балағын, матадағы ақауларды тексеріңіз;шалбарды оң жағымен жоғары, белдік жағымен солға, артқы жағының бүгілісімен өзіңе қаратып, 2 тәсілді қолдана отырып, сапасын тексеріңіз;шалбардың оң жартысын солға қайырыңыз және адым тігісінің, отыру тігісінің орындалу сапасын, мата ақауының болуын тексеріңіз; шалбарды өзіңізге қаратып, гульфиктің өңделуі мен белдіктің астарының бекітілуін тексеріңіз;в) бас киімді қарап шығыңыз:таңбалау реквезиттерін тексеріңіз;бұйымды алдыңызға қаратып, үстелге қойыңыз және алдыңғы жақ бөлшектердің симметриялылығын, үстіңгі жақ материалында ақауының болуын тексеріңіз;бұйымды қолыңызға алыңыз да, екі жағының бөлшектерін және астыңғы жағын қарап шығыңыз;бұйымның астарын, ішкі бөлшектерін қарап шығыңыз;дөңгелек өлшеуішпен бас киімнің мөлшерін анықтаңыз және таңбалауда көрсетілген өлшеммен сәйкестігін тексеріңіз;3)тігін бұйымдарын қарау әдісін пайдалана отырып, ұсынылған бұйым сапасын сыртқы тексеру әдісімен тексеріңіз.4)Алынған нәтижелерді 2.4-кестесіне жазыңыз.4.-кесте. Тігін бұйымдары үлгілерінің сапасын анықтауБұйымны ң атауыТаңбалау сапасыМатериал дардың ақауларыӨндірістік тігін өндірісіСапа туралы қортынды                 БАҚЫЛАУ СҰРАҚТАРЫ1. Тігін бұйымдары тағайындалуы бойынша қандай топтарға бөлінеді?2. Киімнің тауартану сипаты үшін қолданылатын жіктеме белгілерін атаңыз.3. Тігін бұйымының пішінін не анықтайды?4. Пальтоның қысқа пальтодан, комбинезонның қысқа комбинезоннан, көйлектің халаттан, грацияның жартылай грациядан қандай ерекшелігі бар?5. Бас киім жіктемесінің белгілерін атаңыз.6. Сатып алушыға бас киім өлшемін анықтауда қалай көмектесуге болады?7. Бақылау лентасында қандай таңбалы реквизиттерді көрсетеді?8. Мүсінге тігін бұйымның отыруындағы ақауларды атаңыз.  22  ІІІ ТАРАУ  ТОҚЫМА ТАУАРЛАРЫ№ 3.1 тәжірибелік сабақТРИКОТАЖ МАТАЛАРЫНЫҢ АЙҚАСПАЛАРЫЖұмыстың мақсаты: трикотаж маталары үлгілеріндегі трикотаж айқаспаларын анықтауға үйрену және сыртқы ерекше белгілерін айқындау; трикотаж айқаспаларының әрбір түрінің қасиеттері мен құрылысының ерекшеліктерін оқып үйрену.Құралдар мен керек-жарақтар: трикотаж айқаспаларының үлгілері бар кестелер мен альбомдар, 50х60 мм өлшемдегі трикотаж маталарының және дайын трикотаж бұйымдарының жұмыс үлгілері, текстиль лупасы.Жұмыстың орындалу реті:Түрлі класты трикотаж айқаспаларының құрылымы мен ерекше белгілерін оқып үйреніңдер:1)лупа көмегімен трикотаж матасын қараңдар. Трикотаж өзара байланысқан көптеген ілмектерден тұратынын байқаңдар. Бір қатарда матаға көлденең орналасқан ілмектер ілмек қатарын құрайды, ал трикотаж матасының өн бойында бірінен екіншісіне тізбектеле орналасқан ілмектер – ілмек қатарларын құрайды;2)дәптерлеріңе трикотаж ілмегінің құрылысын салыңыз;3)трикотаж айқаспаларының жіктемесін қайталаңыз;4)Үлгілер альбомдары, көлденең – тоқыма және желіжіптік айқаспалар бойынша түрлі класты трикотаж маталарының ерекше белгілерін анықтаңыз, олардың құрылысындағы айырмашылықты табыңыз.Назар аударыңыз:а) трикотаж маталарының беткі және ішкі бет жағына; б) ілмектің формасы мен өлшеміне, созылу сипатына;в) ілмек бағандары мен ілмек қатарларының бағытына; г) бойлау ұзындығы және көлденең бағыттардағы созылуы ментығыздығына;д) матаның тарқатылуына мән беріңіздер. 5) нәтижелерін дәптерлеріңізге жазыңыздар.Көлденең-тоқыма айқаспаларды оқып үйреніңдер:1)Үлгілер альбомдары, айқаспа кестелері, дайын бұйымдар бойынша көлденең-тоқыма айқаспалардың түрлерін оқып үйреніңіз: иілмелі жатық кесте, өшіргіш, интерлок, таралған, жаккард және т.б. Әр айқаспаның сыртқы түрі, тығыздығы, қалыңдығы, жиектерінің қайрылуы, беріктігі мен созылуы бойынша өзіне тән ерекшеліктерін атаңыз; 23 2)ұсынылған жұмыс үлгілерінен осы класқа тән жалпы белгілерді есепке ала отырып, көлденең-тоқыма трикотаж үлгілерін таңдап алыңыз;3)ілмекөрілімнің класын, тобын, айқаспа түрін, құрылысының ерекшеліктерін анықтаңыз және дайын бұйымдардың қасиеттері мен тағайындалуын көрсетіңіз. Жұмыс нәтижесін 3.1-кестесіне жазыңыз.3.1-кесте. Трикотаж айқаспалары үлгілерінің сипаттамасы Үлгі нөміріІлмекөрілімМат а қаси етіТрико тажды ң қолданКла сс тобытү ріКесте (негізгітүрлерҚұрыл ымерекше                          Желіжіптік ілмекөрімді оқып үйреніңіз:1)Үлгілер альбомдары, ілмекөрілім кестесі, дайын бұйымдар бойынша әр өрілім түрінің ерекшелік белгілерін анықтаңыз: трико, шұға, шарме, атлас және т.б. созылу ұзындығына, еңкею бұрышы мен өзара орналасуына көңіл аударыңыз;2)Бұл кластағы өрілімге тән жалпы белгілерді есепке ала отырып, желіжіптік ілмекөрімнің үлгілерін таңдап алыңыз;3)Өрілімнің класын, тобын, түрін, құрылым ерекшеліктерін анықтаңыз және дайын бұйымдардың қасиеттері мен тағайындалуын көрсетіңіз.-кестеге нәтижесін жазыңыз. № 3.2 тәжірибелік жұмысТРИКОТАЖ БҰЙЫМДАРЫ АССОРТИМЕНТІ МЕН САПАСЫЖұмыстың мақсаты: ассортиментті оқып үйрену, жіктеменің барлық белгілері бойынша үлгілерге тауартанушылық сипаттама беруге үйрену; трикотаж бұйымдарын тексеру әдісін меңгеру; сапаны түйсіктік әдіспен тексеру дағдысына ие болу.Құралдар мен керек-жарақтар: ассортименттегі трикотаж бұйымдары үлгілері, каталогтар, сән журналдары, әртүрлі бұйым 24 пішнідері бар плакаттар, типтік ақаулары бар трикотаж матасы, сантиметрлік лента, «Трикотаж бұйымдары» стандарттар жинағы. Жұмыстың орындалу реті:Сыртқы және ішкі трикотаж бұйымдарының ассортиментін оқып үйреніңіз:1)каталог, сән журналдары, бұйым үлгілері бойынша сыртқы және ішкі трикотаж бұйымдарының ассортиментін жіктеу белгілеріне сәйкес оқып үйреніңіз;2)свитердің, жемпірдің, жакеттің, күпәйкенің, жейденің, жібек іш киімнің құрылымдық ерекшеліктерін атап өтіңіз;3)үлкендер мен балаларға арналған трикотаж бұйымдарының өлшемі мен ұзындығын дәптеріңізге жазыңыз;4)трикотаж бұйымдарының тауар затбелгісіндегі және бақылау лентасындағы таңбалау реквизиттерін оқыңыз және шифрын түсіндіріңіз;5)ұсынылған трикотаж үлгілерін қарастырыңыз және таңбалауды пайдалана отырып, анықтаңыз:а) бұйым түрін (көйлек, свитер, майка, күпәйке және т.б.);б) тағайындалуы (тұрмыстық, спорттық);в) жынысы мен жасы (ер, әйел, бала);г) шикізат құрамы (біркелкі жіп — мақта, жүн, зығыр немесе жібек; аралас түрлі талшықтардан);д) маусым (қыстық, жаздық, маусым аралық);е) өрілім түрі (иілмелі жатық кесте, өшіргіш, интерлок және т.б.); ж) өңдеу түрі (ағартылған, біртегіс боялған,баспасуретті және т.б.);з) дайындау әдісі (тұрақты, жартылай тұрақты, пішілген, құрама); и) үлгісі (жаға, жең, қалта, ілгек және т.б. үлгісі);к) бұйымның ұзындығы мен өлшемі;6)3.2-кестеге жасаған жұмыстардың нәтижесін жазыңыз.            25 2.-кесте. Сыртқы және ішкі трикотаж үлгілерінің сипаттамасыБұйы мтүріқолд анылуышикіз атӨрілім жәнеөңдеу түріДайын даутәсіліқұрылымд ықерекшелікӨл шем                       Шұлық-ұйық бұйымының ассортиментін оқып үйреніңіз:1)8541 — 94 МЕМСТ бойынша шұлық-ұйық бұйымдарымен, жабдықтармен, жіп, өрілімдермен танысыңыз;2)Шұлық-ұйық бұйымдарының құрылымы мен бөлшектерін (өңір, қоныш, үстіңгі және астыңғы табаны, өкше, мүйісше) қарастырыңыз. Шұлық, қысқа шұлық, нәски, гетр құрылысы бойынша айырмашылықтарды анықтаңыз;3)Шұлық-ұйық бұйымдарының өлшемін анықтауды үйреніңіз: табанының ұзындығы бойынша (см) – өкшеден мүйісшенің шетіне дейін өлшемдер алыңыз. Колготкидің өлшемдік параметрлерін белгілеңіз;4)Жіктеменің барлық белгілері бойынша ұсынылған шұлық- ұйық бұйымдарына тауартану сипаттамасын беріңіз. Нәтижесін 3.3- кестеге жазыңыз.Қолғап және биялай, бас киім, бас орамал және шарф ассортиментін оқып үйреніңіз:             26 3.-кесте. Шұлық-ұйық бұйымдары үлгілерінің сипаттамасыБұйым ныңатауыШикіз атқұрам ТипіӨрілім түріӨңдеу түріҚұрылым дықерекшелікӨлше мі                      1)каталог, үлгілер бойынша аталған топтың трикотаж бұйымдарын жіктеме белгісіне сәйкес оқып үйреніңіз ;2)қолғап пен биялай өлшемін анықтаңыз (өлшемі бас бармақ пен сұқ саусақ арасындағы ортаны өлшеу арқылы ені бойынша анықталады);3)жіктеменің барлық белгілері бойынша бұйымның ұсынылған үлгісіне тауартанушылық сипаттама беріңіз. Нәтижесін 3.4-кестеге жазыңыз.4.-кесте. Қолғап, биялай, бас киім, бас орамал және шарф сипаттамасыБұйымны ң атауыӨндіру тәсіліӨрілім түрлері өңдеуҚұрылым дық ерсекшеліӨлше м                    Ұсынылған трикотаж бұйымдарының сапасын түйсіктік әдіспен тексеріңіз:1)Ақаулары бар трикотаж матасының топтамасы бойынша ақаулардың негізгі түрлерін анықтаңыз (жіптің қалыңдығы мен жіңішкелігі, шұбарлылық, киетін жамылға, көтерілген ілмектер, торлау және т.б.);  27 2)мүмкін деген өндірістік-тігін ақауларын оқып үйреніңіз;3)келесі әдісті пайдалана отырып, трикотаж бұйымдарын тексеріңіз:а) таңбалау реквизитерін тексеріңіз (анықтығы, стандарт талаптарына сәйкестігі);б) бұйымды үстелге жайып қойыңыз, матаны созып алмай, бүктелген жері болмауы үшін түзеңіз;в) бұйымның сыртқы түрін тексеріңіз (сыртқы және іш киім бұйымдарының алдыңғы детальдарын, кейін артқысын тексеріңіз);г) матаның сыртындағы ақауларды және бұйымды дайындау сапасын тексеріңіз (сурет бағытының дұрыстығын, тігіс сапасын, фурнитура, бөлшектер жиегінің формасы мен біркелкілігі және т.б.);д) қос бөлшекті тексеру үшін (өңір, жең, қалта, рейтуз және т.б.) тігістерін келтіріп, бір бөлшекті екіншісінің үстіне қойыңыз;4)тексеру мен сәйкес стандарт әдісін пайдалана отырып, ұсынылған трикотаж бұйымдарының сапасын анықтаңыз;5)Алынған нәтижелерді 3.5-кестеге жазыңыз5.-кесте. Трикотаж бұйымдары үлгілерінің сапасын анықтауБұйымны ң атауыТаңбалау сапасыСыртқы түрінің ақауыӨндірістік тігін ақауларыСапа туралы қорытынд                 БАҚЫЛАУ СҰРАҚТАРЫ1. Трикотаж матадан өңдеу тәсілі, құрылымы, қасиетіне қарай қалай ажыратылады?2. Көлденең-тоқыма және негізгі тоқыма трикотаждан қандай сыртқы белгісіне қарап ажыратылады?    28 Ләстік пен интерлок, фанга мен қысқа фанга, трико мен шұға өрілімдерін бір- бірінен қалай айыруға болады?Шұлық-ұйық бұйымдары, сыртқы және іш киім бұйымдары қандай өріліммен дайындалады?Трикотаж бұйымдарының ассортиментін тағайындалуы бойынша қандай топтарға бөледі?Трикотаж бұйымдарының тауартанушылық сипаттамасы үшін қолданылатын жалпы белгілерді атаңыздар.Жакет пен жилеттің, жемпір мен свитердің, майка мен күпәйкенің ерекшелік белгілері қандай?Сыртқы, шұлық-ұйық бұйымдарының, қолғап пен биялай өлшемдерін қалай анықтауға болады?Трикотаж бұйымдарының сыртқы ақауларын атаңыздар.                                29  ІҮ ТАРАУ БЫЛҒАРЫ АЯҚ КИІМ ТАУАРЛАРЫ№ 4.1 тәжірибелік жұмысБЫЛҒАРЫ МЕН АЯҚ КИІМ ӨНДІРІСІНЕ ҚАЖЕТ БАСҚА ДА МАТЕРИАЛДАР АССОРТИМЕНТІЖұмыстың мақсаты: табиғи былғары, жасанды және синтетикалық аяқ киім материалдары ассортименті мен тұтынушылық қасиеттерін оқып үйрену; оларды сыртқы ерекшелік белгілеріне қарап тани білу.Құралдар мен керек-жарақтар: табиғи былғары, жасанды және синтетикалық аяқ киім материалдары үлгілерінің жиынтығы; аяқ киім үлгілері, жұмыс үлгілерінің топтамасы, лупа, плакаттар, сызғыш, оқу құралы.Жұмыстың орындалу реті:Аяқ киімнің жоғары және төменгі жағына қажет таза былғары үлгілерін жиынтық бойынша қарастырыңыз:1)Аяқ киімнің жоғары және төменгі жағына қажет таза былғары үлгілерін жиынтық бойынша қарастырыңыз (аяқ киімнің асты үшін – ұлтандық, ұлтарақтық, сыздық; аяқ киімнің жоғары жағы үшін – құнажын, жылқы және шошқа күдерісі; құрым былғары – бұзау терісінен істелген былғары, тана былғарысы, құнажын, шевро, шеврет, шошқа құрым былғарысы, велюр, лакталған, жұмсақ тері);2)Келесі әдістемені пайдалана отырып, таза былғары үлгілерінің атауын анықтаңыз:а) лупадан былғары үлгісін қараңыз және сурет бойынша әр жануар терісіне тән шикізат түрін анықтаңыз;б) үлгіге көлденең тілік жасаңыз және түсі бойынша илеу әдісін анықтаңыз (көгілдір-сұр түс құрым былғарыда болады, ашық сары түс - майлап илеуде, қара қоңыр түс - біріктірілген илеуде);в) теріні өңдеу тәсілін (таза немесе жасанды мереямен, түкті немесе лакталған беті) және беткі жағының сипатын (тегіс немесе тілік) анықтаңыз;г) былғары үлгісінің қалыңдығын өлшеңіз, мм;3)алынған нәтижелерді 4.1-кестеге енгізіңіз. 1.-кесте. Аяқ киімнің үсті және астына қажет таза былғары үлгілерінің сипаттамасыШикізат түріМереяның сипатИлеу әдісіӨңдеу тәсіліБеткіжағының сипатыБылғары атауыҚолданыл уы                       Аяқ киімнің астына қажет жасанды материалдар ассортиментін оқып үйреніңіз:1)Үлгілер топтамасы бойынша аяқ киімнің резіңке астына арналған материалдарды қарастырыңыз және олардың әртүрлі резіңке түрлерінің құрамы (ұсақ тесікті, тесіксіз, ашық, былғарыға ұқсас) бойынша сыртқы ерекшелік белгісін (түсі, жылтырауы, ашықтығы, беткі жағының, салмағының, былғарыға ұқсау жағдайы) атаңыздар;2)аяқ киімнің пластмассадан (термоэластопластан— ТЭП, полиуретаннан — ПУ, поливинилхлоридтан — ПВХ, капрон және т.б.) жасалған астына арналған бөлшектерін қарастырыңыз және олардың ерекшелік белгісін атап көрсетіңіз;3)аяқ киімнің астына арналған ұсынылған бөлшек үлгілеріне сипаттама беріңіз. Нәтижесін 4.2-кестеге жазыңыз.Аяқ киімнің үстіңгі жағына арналған жасанды және синтетикалық аяқ киім материалдарының ассортиментін оқып үйреніңіз:1)аяқ киімнің үстіңгі жағына арналған жасанды материалдар топтамасын қарастырыңыз, ассортиментті нақтылаңыз;2)ассортиментті төмендегідей белгілері бойынша топтастырыңыз:а) қолданылатын негіз — мата (М), трикотаж (ТР), тоқылмаған материал (ТЕМ);      31 2.-кесте. Аяқ киімнің астыңғы жағына арналған жасанды және синтетикалық аяқ киім материалдары үлгілеріне сипаттамаМатериал атауы қолданылуыСыртқы ерекшелікбелгісіТұтынушылы қ қасиеттері             б) жабынды материалы — каучукты жабындымен (эла-стоис былғары), поливинилхлоридті (винилисбылғары), полиамидті (амидис былғары), нитроцеллюлозды жабындымен (нитроис былғары) және т.б.;в) арналуы — аяқ киімдік, астарлы, галантерейлік және т.б.;2)синтетикалық былғары ассортиментін қарастырыңыз. Былғарының құрылымына (бір, екі немесе үшқабатты), полиуретанды жабындының болуына, былғарыға ұқсауына және гигиеналық қасиеттерінің көрсеткішіне көңіл аударыңыз;3)жасанды және синтетикалық материалдардың жұмыс үлгілерін топтамадағы үлгілермен салыстырыңыз және 4.3- кестеге сипаттама беріңіз.3.-кесте Аяқ киімнің жоғары жағына қажет жасанды және синтетикалық материалдар сипаттамасыҮлгі нөмірі АтауыҚолда нылат ын негізЖабын ды түріҚолда нылуымарка сысыртқы ерекше лік белгіле                       32 № 4.2 тәжірибелік жұмысБЫЛҒАРЫ АЯҚ КИІМНІҢ АССОРТИМЕНТІ МЕН САПАСЫЖұмыстың мақсаты: аяқ киімнің табанын бекіту бөлшектері әдісін оқып үйрену және оларды тану, білу; былғары тері аяқ киім ассортиментін оқып үйрену, жіктеменің барлық белгілері бойынша үлгілердің тауартанушылық сипатын беруді үйрену; түйсіктік тәсілмен аяқ киім сапасын тексеру дағдысын меңгеру.Құралдар мен керек-жарақтар: «Былғары аяқ киім» каталогы, ақаулары бар және ақаусыз былғары аяқ киім үлгілерінің ассортименті, аяқ киім бөлшегінің жиынтығы, кестелер, сызба, былғары аяқ киімді тексеру тәсілдері көрсетілген плакаттар, сызғыш, стандарттар.Жұмыстың жасалу реті:Әртүрлі аяқ киімдер бөлшектерін оқып үйреніңіз:1)бөлшектерді, олардың кескіндемесін және әртүрлі аяқ киім түрлеріндегі: етік пен қысқа етік, бәтеңе мен қысқа бәтеңке, туфли және сандалдағы қосылу тәртібін қарастырыңыз.2)Нәтижесін 4.4-кестеге жазыңыз.4.-кесте. Аяқ киімнің үсті мен астының детальдарыАяқ киімтүріҮстіңгі детальдарТөменгі жақАяқ киімнің үстіңгіжағынАтауыМатериатауыматериа                  Аяқ киімнің астын бекіту әдісін оқып үйреніңіз:1)«Аяқ киімнің астын бекіту әдісі» сызбасы бойынша аяқ киімнің астының детальдарын пішілген былғарының басына мына кезекпен біріктіру әдісін қарастырыңыз:а) химиялық;б) жіппен;в) бұрандалы-шегелі;г) құрамдас;2)ұсынылған аяқ киім үлгілерін қарастырыңыз және аяқ киімнің төменгі жағының беку әдісін сыртқы ерекшелік белгілері бойынша анықтаңыз: 33 а) бекемдеуіштің немесе ұлтанның үстіңгі жағында олардың іздерінің болуы;б) ұлтанның бүйір жақ бетіне шығатын материал қабаттарының саны;в) сыздықтың немесе жиектеудің болуы;г) негізгі ұлтарақ пен ұлтаншаның болуы;д) негізгі ұлтарақ бетінде (аяқ киімнің ішінде) бекемдеуіштердің болуы;3)аяқ киім табанының бекітілу әдісі оның тұтынушылық қасиетіне әсер етуін көрсетіңіз (көлемі, иілгіштігі, беріктігі, сыртқы түрі, тазалығы және т.б.);4)4.5-кестеге нәтижелерді жазыңыз.5.-кесте. Аяқ киім табанының бекітілу әдісіАяқ киім атауыБекіту әдісіЕрекшелік белгілеріАяқ киім қасиетітобытүрі                 Былғары аяқ киімі ассортименті туралы теориялық біліміңізді бекітіңіз:1)былғары аяқ киім жіктемесін қайталаңыз (8, 9-қосымшасын қараңыз);2)каталог бойынша былғары аяқ киім ассортиментімен, табиғи аяқ киім үлгілерімен танысыңыз, дәптерге жазыңыз:а) жас-жыныстық белгілері бойынша аяқ киім топтарының саны; б) ағымдағы маусымдағы аяқ киімнің сәндік элементтері;в) күнделікті аяқ киімнің модельді аяқ киімнен айырмашылығы;г) бала аяқ киіміне тән ерекшеліктер;3)отандық және шетелдік аяқ киімнің өлшем жүйесін оқып үйреніңіз. Аяқ киім жүйесінің метрикалық және үшөлшегіш өлшемдерінің өзара қатысы 10-қосымшада келтірілген;4)ұсынылған былғары аяқ киімі үлгілерін қарастырыңыз және жіктеменің барлық белгілері бойынша оған тауартану сипаттамасын беріңіз. Жұмыс нәтижесін 4.6-кестеге жазыңыз.34      Аяқ киім түрі     тағайындалуы     Пайдаланылу шарттары     Жынысы мен жасы     Дайындау тәсілі     Киілетін мезгілі     Орындалу сипаты      атауыстіңгі      түсі     Табанының материалы менбекіту әдісі     Аяққа бекітілу тәсілі     Өкшесінің биіктігі     үлгісі     Моделі     Өлшемі35 Былғары аяқ киімнің таңбалануын оқып үйреніңіз:1)дәптерге аяқ киім қорабында көрсетілген таңбалау реквезиттерін жазыңыз;2)аяқ киімнің бір парындағы таңбалауды қараңыздар және таңбалау реквизиттерінің шифрын табыңыз:а) өндіруші-кәсіпорынның тауар белгісін; б) өлшемін;в) толықтығын;г) модель нөмірі мен (немесе) аяқ киім үлгісін; д) аяқ киім шығарылған нормативті құжаттың белгіленуін;е) шығарылу мерзімін;ж) «СТ» таңбасын.Былғары аяқ киім үлгілерінің сапасын түйсіктік әдісті қолдана отырып, қарап шығу тәсілдерін пайдалана отырып, тексеріңіз:1)былғары альбомдары мен ақаулары бар аяқ киімнің бақылау үлгілері бойынша былғары аяқ киімінің ақауларын оқып біліңіз және олардың ерекшелік белгілерін анықтаңыз;2)4.1-суретті пайдалана отырып, аяқ киімді қарап-тексеру тәсілдерін оқып үйреніңіз, олардың ретін игеріңіз, олардың әрқайсысының мақсатын және осы тәсілдердің көмегі арқылы қандай ақауларды табуға болатынын анықтаңыз;3)екі жұп аяқ киімнің сапасын «Аяқ киім. Сорттылықты анықтау» 28371-89 МС сәйкес сырттай қарау арқылы тексеріңіз. Нәтижесін 4.7-кестеге жазыңыз.7.-кесте. Былғары аяқ киімі үлгілерінің сапасын анықтауАяқ киім түріҚарау тәсіліҚарау кезінде анықталғанСапасы туралы              Былғары аяқ киімді қарау тәсілдеріОң жаң аяқ киімді оң қолға, сол жақ аяқ киімді сол қолға алыңыз және оларды тұмсық бөлігімен ішкі жақтарынан, табанын төмен қаратып қосыңыз. Аяқ киімнің алдыңғы жағын қарап шығыңыз: тұмсығын бас бармақпен баса отырып, бөлшектегі36 ақауларды тексеріңіз, олардың формасын жоғалтпайтынын анықтаңыз.4.1-сурет. Былғары аяқ киімді тексеру тәсілдері 37 Тұмсығы мен жұлығының жұптылығын түсіне, материалына, өңделуіне қарап анықтаңыз; тігістердің орындалу сапасын, бөлшек ауытқуларының болмауын тексеріңіз (4.1, а суреті).Жартылай жұпты өкше жағымен өзіңе қарай, табанын төменге қаратып орналастырыңыз. Сіріліктің қаттылығын, тығыздығын және биіктігін, сыртқы артқы белбеулерінің немесе тігісінің дұрыс орналасуын, өкше бөлігінің безендірілу, өкшенің орналасу сапасын анықтаңыз. Сіріліктің қаттылығын, табанға өкшенің жабысу тығыздығын тексеріңіз (4.1, б суреті).Жұптарды сыртқы артқы белдіктің немесе тігістің бойымен табанын төменге, сыртқы жағын өзіңізге қаратып біріктіріңіз. Сыртқы қарап тексеру және өлшеу арқылы аяқ киімнің жұп екенін, сірі, өкше, аяқ киім материалдары ақауларының болмауы, тігістің орындалу сапасы бойынша анықтаңыз (4.1, в суреті)Жұптарды ұлтарағымен төменге, тұмсығын өзіңізге қаратып қойыңыз. Ұлтарақтың жүретін бетінің және өкшесінің жағдайын, ұлтарақ өлшемі мен өкше бойынша аяқ киімнің жұп екенін тексеріңіз. Қажет болса, оның жалпақтығын, ұлтарақтың ұзындығы мен өкшесін өлшеңіз (4.1, г суреті).Жұптарды жүретін бетімен бір-бірімен, аяқ киімді ішкі жағымен өзіңізге қаратып, біріктіріңіз. Сырттай ұзындығы мен табанының қалыңдығы, ақауларының болмауы, өңдеу сапасы және біріктіру тігістері бойынша аяқ кимінің жұп екенін анықтаңыз (4.1, д суреті).Әр жұпты табанын төмен қаратып тексеріңіз. Сол жақ қолыңызбен үстіңгі жақтың материалын ұстап көріңіз және оның сапасын тексеріңіз. Әрлеу сапасын, тігістің жиілігін, баутесік, ілмектің орналасуының дұрыстығын анықтаңыз (4.1, е суреті).Әр жұптың табанорта сынасының тығыздығын, табанның сапасы мен иілгіштігін, табанның жоғарыға бекітілу беріктігін тексеріңіз. Табанорта сынасын ұлтарақтың ортасына бас бармақты басып көру арқылы тексереді (4.1, ж суреті).Жұптың әрқайсысының ішін тексеріңіз. Қарау және ұстап көру арқылы бүкпелердің, жыртылған жерлердің, дақтардың, кірленген жерлердің, шегелердің шығып тұруын және ұлтарақтың үстінде тегіс емес жерлердің болуын тексеріңіз (4.1, з суреті).Жұптың әрқайсысының ішіндегі таңбаланудың дұрыстығы мен анықтығын, астарының сірілікке жабысу сапасын, артқы ішкі белбеудің жағдайын, астарындағы тігістердің жағдайын, баутесік пен ілмектердің сапасын тексеріңіз38 (4.1, и суреті).6.Төменде берілген сауда жағдайын шешіңіз:1)Былғары аяқ кимідер үлгісінен сатып алушыға ұсыныңыз: а) жас қызға арналған туфли;б) 5 жасар қызға арналған жаздық аяқ киім; в) егде ер адамға арналған қыстық аяқ киім; г) әйелдердің үйге киюге арналған аяқ киімі;2)өз таңдауыңызды негіздеңіз. Аяқ киімнің дайындалу материалына сәйкес аяқ киімге тұтынушылық сипаттама беріңіз;3)аяқ киімді күтуге арналған кеңестер тізімін және оны іске асыру ережесін құрастырыңыз. Аяқ киімді киюдің кепілдік мерзімін көрсетіңіз. № 4.3 тәжірибелік жұмысРЕЗІҢКЕ АЯҚ КИІМІНІҢ АССОРТИМЕНТІ МЕН САПАСЫЖұмыстың мақсаты: ассортиментті оқып білу; түрлі тәсілмен дайындалған аяқ киім түрлерін тануға үйрену; жіктеменің барлық белгілері бойынша тауартанушылық сипаттама беруге және сапаны түйсіктік әдіспен стандарт талаптарына сәйкестігін тексеруді үйрену.Құралдар мен керек-жарақтар: ақаулары бар және жоқ ассортименттегі резіңке аяқ киімінің үлгілері, «Резіңке аяқ киім» каталогы, резіңке аяқ киімі бар плакаттар, стандарттарЖұмыстың орындалу реті:Резіңке аяқ киімнің ассортиментін оқып үйреніңіз:1)резіңке аяқ киімнің жіктемесін қайталаңыз (11-қосымша);2)резіңке аяқ киім ассортиментін каталог, плакат, үлгілер бойынша оқып үйреніңіз. Дәптерге жазыңыз:а) резіңке аяқ киімді дайындауға қолданылатын материалдар;б) түрлі аяқ киімдердің ерекшелік белгілері: етік, қысқа етік, қысқа бәтеңке, туфли, боти және т.б.;в) былғары және резіңке аяқ киімдері өлшемдерінің өзара қатынасы;3)түрлі тәсілмен дайындалған аяқ киім құрылымының ерекшелігін қарастырыңыз (желімделген, штампталған, құйма және т.б.). Төмендегідей сыртқы ерекшелік белгілеріне ерекше көңіл аударыңыздар:а) қолданылған бөлшектер саны;б) қабырғаларының қалыңдығы;в) лакталған қабықшаның болуы;г) пресс-формалар мен құйма және т.б. іздерінің болуы;4)резіңке аяқ киімнің таңбалануын оқып үйреніңіз және таңбалау39 реквизиттерін шифрлаңыз;5)ұсынылған резіңке аяқ киім үлгісінің барлық жіктеме белгілері бойынша тауартанушылық сипаттамасын беріңіз. Нәтижелерін 4.8-кестеге жазыңыз.4.8-кесте. Резіңке аяқ киім үлгілерінің сипаттамасыАяқ киімнің түріас-жыныс тобыстіңгіжағының материалы айдалану сипаттамасыайындалу тәсіліүсі, өңделуіішінлшем                          Ұсынылған резіңке аяқ киім сапасын стандарт талаптарына сәйкес түйсіктік әдіспен анықтаңыз:1)резіңке аяқ киімінің сапасына қойылатын стандарт талаптарын оқып үйреніңіз;2)типтік ақаулары бар аяқ киім үлгілерін пайдалана отырып, ақаулармен, олардың сыртқы түрімен және аяқ киім сапасына тигізетін әсерімен танысыңыз;3)ұсынылған резіңке аяқ киімі үлгілерінің сапасын тексеріңіз.Дұрыс таңбалануды, өкшенің биіктігін және аяқ киім сірісін, үстіңгі жақ резіңкесінің және табанының қалыңдығын, өлшемі, түсі, формасы бойынша аяқ киімнің жұптылығын анықтаңыз;4)4.9-кестеге алынған нәтижелерді жазыңыз.3.Төмендегідей сауда жағдайын шешіңіз:1)резіңке аяқ киім үлгілерін сатып алуышыға ұсыныңыз: а) желімдеу тәсілімен дайындалған әйелдер етігі;б) 37 өлшемді былғары аяқ киіміне арналған қалыпталған галоштар;в) 3 жасар қызға арналған балалар етігі;г) құйылу әдісімен дайындалған ер адам етігі;  40

4.9. кесте. Резеңке аяқ киім үлгілерінің сапасын анықтауАяқ-киім түріТаңбалау сапасыТабылған ақау атауыСапасы туралы қорытынды             2)материалына және дайындалу әдісіне, өңделуі мен құрылымына қарай аяқ киімнің тұтынушылық қасиетіне сипаттама беріңіз;3)Аяқ киімді күтуге арналған кеңестер тізімін және оны іске асыру ережесін құрастырыңыз. № 4.4 тәжірибе жұмысыКИІЗ АЯҚ КИІМ АССОРТИМЕНТІ ЖӘНЕ САПАСЫЖұмыстың мақсаты: киіз аяқ киім ассортиментін оқып білу; жіктеменің барлық белгілері бойынша аяқ киімге тауартанушылық сипаттама беруді және сапаны түйсіктік әдіспен стандарт талаптарына сәйкестігін тексеруді үйрену.Жұмысқа қажет құралдар: ақаулары бар және жоқ киіз аяқ киімдер ассортименті, каталогтар, плакаттар, циферблатты таразы, масштабты сызғыштар, стандарттар.Жұмыстың орындалу реті:киіз аяқ киім ассортиментін үйреніңіз:1)киіз аяқ киім жіктемесін қайталаңыз (12-қосымша) және оның негізгі қызметін атаңыз;2)каталогтар, плакаттар және үлгілер бойынша киіз аяқ киім ассортиментімен танысыңыз. Дәптерге жазыңыз:а) киіз аяқ киімді өндіру барысында қолданылатын шикізат түрлері;           41 б) киіз аяқ киімнің мақсатты қолданылуы, жас- жыныстық жақтан бөлінуі;в) аяқ киім түрлерінің ерекшелік белгілері: етікті қысқа етіктен, галошты туфлидан ажырату;3)қылшық жүнді және фетр аяқ киімдерінің үлгілерін салыстырыңыз және сыртқы түріне, көлеміне, қалыңдығына және жылу сақтау қорғаныш қасиеті бойынша ерекшелік белгілерін анықтаңыз;4)киіз аяқ киім құрылымын оқып біліңіз және дәптеріңізге етіктің негізгі бөліктерін көрсете отырып, суретін салыңыз;5)киіз аяқ киімнің таңбалануын оқып үйреніңіз және оның таңбалану реквизиттерінің шифрын шешіңіз;6)киіз аяқ киім үлгілерін қарап шығыңыз және анықтаңыз:а) аяқ киім түрін және қонышының биіктігін (кәдімгі және ұзартылған);б) қолданылатын жүн түрі (қозы, жұқа, қатқыл);в) салмағы (циферблатты таразыда аяқ киімді өлшеңіз және ол қай топқа жататынын анықтаңыз — ауырлау, орта, жұқа (фетр аяқ киімдер салмағы бойынша топтарға бөлінбейді);г) өлшем (киіз аяқ киімнің ішкі табанын масштабты сызғышпен өлшеңіз);д) түсі (үстіңгі бетін қарап, тексеріп шығыңыз);7)4.10-кестеге алынған нәтижелерді жазыңыз.4.10-кесте. Киіз аяқ киім үлгілерінің сипаттамасыҚолдан ылуыШикіза тТұтынушының жасы менТүсімен фактуСалмағ ыҚұры лымыӨлш емі                       Ұсынылған киіз аяқ киімдерінің сапасын түйсіктік әдіспен тексеріңіз:1)киіз аяқ киімге қойылатын стандарт талаптарын оқып үйреніңіз;2)типтік ақаулары бар аяқ киім үлгілері бойынша ақау атауларымен, олардың сыртқы түрімен және сапаға әсерімен 42 танысыңыз;3)аяқ киім үлгілерін қарап шығыңыз және анықтаңыз: а) таңбаланудың толықтығы мен анықтығын;б) жуандығының тепе-теңдігін және тығыздық сапасын;в) ақаулардың болуын (тыртық, сыну, ластану және т.б);г) сызықтық өлшемдерді, формасын, аяқ киімнің жұбын тексеріңіз;4)нәтижелерін өзіңіз құрастыратын формалы кестеге жазыңыз.3.Төмендегідей сауда жағдаятын шешіңіз:1)Киіз аяқ киім үлгілерінен сатып алушыға ұсыныңыз: а) әйелдердің фетр етігі;б) қатқыл жүнді ер адамның етігі;в) әйелдердің резіңке табанды қатқыл жүнді етігі;г) 6 жасар ұл балаға арналған балалар етігі;2)Шикізат құрамына, салмағына, қалыңдығына, өңделуі мен құрылымына байланысты аяқ киімнің тұтынушылық сипаттамасын беріңіз;3)Аяқ киімді күтуге байланысты кеңестер тізімін дайындаңыз БАҚЫЛАУ СҰРАҚТАРЫ:1. Табиғи былғарыны жасандыдан қандай сыртқы белгілеріне қарап ажыратуға болады?2. Табанның желімдей, сыздықтай, сандал және шегелей бекітілген әдістермен жасалған аяқ киімнің ерекшелік белгісі қандай?3. Былғары аяқ киімнің тауартану сипаттамасы үшін қолданылатын жіктеу белгілерін атаңыз. Сатушы тауартану сипаттамасындағы қай ақпаратты баға көрсеткішіне қоюы керек?4. Етіктің қысқа етіктен, бәтеңкенің қысқа бәтеңкеден, туфлидің жаздық пантолеттен, сандалеттің сандалдан айырмасы қандай?5. Модельді аяқ киімдер жаппай тігілген аяқ киімдерден несімен ерекшеленеді?6. Былғары аяқ киімді дұрыс сақтамағанда қандай ақаулар болуы мүмкін?7. Резіңке аяқ киімді жынысы мен жасына қарай қалай бөледі?8. Қатқыл жүнді аяқ киімді фетр аяқ киімнен қандай белгілеріне қарап ажыратуға болады?9. Резіңке мен киіз аяқ киім таңбалануының ережесі қандай?  Ү ТАРАУ 43 ҮЛПЕК-ҰЛПАН ТАУАРЛАРЫ№ 5.1 тәжірибе сабағыҮЛПЕК-ҰЛПАН ЖАРТЫЛАЙ ФАБРИКАТТАР АССОРТИМЕНТІЖұмыстың мақсаты: үлпек-ұлпан жартылай фабрикаттардың тауарлық қасиетін оқып үйреніңіз; үлпек-ұлпан жартылай фабрикаттарының негізгі түрлерін оларға тән ерекшеліктер бойынша тануды үйрену; сұрыптау ерекшелігін оқып білу.Құралдар мен керек-жарақтар: үлпек-ұлпан жартылай фабрикаттар үлгілерінің топтамасы, плакаттар, иллюстрациялар, тауар қасиеті кестесі, оқу құралы, стандарттар.Жұмыстың орындалу реті:Үлпек-ұлпан жартылай фабрикаттар жіктемесі мен тауар қасиетін қайталаңыз. Дәптеріңізге жазыңыз:а) үлпек-ұлпан жартылай фабрикаттардың тауар топтары;б) түк қабатының қасиеттері;в) былғары мата қасиеті;г) терінің толық қасиеті.үлпек-ұлпан жартылай фабрикаттар ассортиментін оқып үйреніңіз:1)дәптеріңізге үлпек-ұлпан жартылай фабрикаттардың анықтамасын жазыңыз және үлпек-ұлпан жартылай фабрикаттардың қысқы және жазғы түрлеріне мысалдар келтіріңіз;2)үлгілер топтамасы бойынша үлпек-ұлпан жартылай фабрикаттардың әр түрімен танысыңыз. Үлпек-ұлпан жартылай фабрикаттардың әр түріне тән ерекшелік белгісін көрсетіңіз;3)үлпек-ұлпан жартылай фабрикаттардың жұмыс үлгілерінен үлпек жартылай фабрикаттардың қыстық және жаздық үлгілерін таңдап алыңыз, оларды алдын ала қағып алып, түгі бар жағынан қарап шығыңыз. Үлпек-ұлпан жартылай фабрикаттардың түсі, қылының қалыңдығы мен биіктігі, тері матасының қалыңдығы мен жұмсақтығы бойынша өздеріне тән ерекшелік белгісін анықтаңыз;4)үлпек бұйымдарының сипаттамасын 5.1-кетеге енгізіңіз.1.-кесте. Үлпек жартылай фабрикат үлгісінің сипаттамасы     44 Жартылайфабрикаттың түріТауар тобы Сипаттамасы Қолданылуы              Тері бұйымдары ассортиментін оқып үйреніңіз:1)Тері бұйымының анықтамасын дәптеріңізге жазыңыз; қысқы және жазғы тері бұйымдарының түріне мысал келтіріңіз;2)Үлгілер топтамасы бойынша түрлі тері бұйымдарымен танысыңыз. Олардың әрқайсысына тән қасиеттерін белгілеңіз;3)Ұсынылған тері бұйымдары үлгілерін қарастырыңыз және оларға тән ерекшелктерді белгілеңіз, олардың осы ретте қолданылу тәртібін көрсетіңіз:а) үйге арналған тері бұйымы;б) қой жүні және қой тоны бұйымы;в) қаракөл – елтірі – жылбысын жартылай фабрикаты; г) тері және теңіз жартылай фабрикаты;4)5.2-кестеге нәтижені жазыңыз.2.-кесте. Тері жартылай фабрикат үлгілеріне сипаттамаЖартылайфабрикат түріТауарлық топЖасшамасы категориясҚасиеттеріне сипаттамаҚолданыл уы                Үлпек-ұлпан жартылай фабрикаттарын сұрыптау ерекшелігін оқып үйреніңіз:1)Стандарттар, оқу материалдарын пайдалана отырып, үлпек- ұлпан жартылай фабрикаттар сұрыптау ерекшеліктерімен танысыңыз. Дәптеріңізге жазыңыз:а) толықтығы бойынша сұрыптайтын жартылай фабрикат түрлері;б) өлшемі бойынша тері категориялары; 45 в) жартылай фабрикат сортын анықтайтын тауар белгілері;г) түк жамылғысының түсінің өзгеруі өте қатты көрінетін жартылай фабрикат түрлері;д) жартылай фабрикаттар қандай белгілеріне қарап мүкіс топтары бойынша бөлінеді;2)альбом бойынша паспортталған үлгілері бар үлпек-ұлпан жартылай фабрикаттарының негізгі мүкістерімен танысыңыз.  № 5.2 тәжірибелік сабағыҮЛПЕК-ҰЛПАН БҰЙЫМДАРЫНЫҢ АССОРТИМЕНТІ ЖӘНЕСАПАСЫЖұмыстың мақсаты: үлпек-ұлпан бұйымдарының ассортиментін үйреніңіз; үлпек-ұлпан жартылай фабрикаттарының негізгі түрлерін оларға тән ерекшеліктер бойынша тануды, сұрыптау ерекшелігін оқып үйреніңіз.Құралдар мен керек-жарақтар: үлпек-ұлпан жартылай фабрикаттар үлгілерінің топтамасы, каталогтар, фирмалардың проспектілері, кестелер, манекен, сызғыш, сантиметрлік ленат, сақина өлшегіш, стандарттар.Жұмыстың орындалу реті:Сыртқы тері киімдерінің ассортиментімен танысыңыз:1)каталог, журнал, плакат, үлгілер бойынша сыртқы тері киімдерінің ассортиментін оқып шығыңыз. Дәптеріңізге жазыңыз:а) қолданылатын үлпек-ұлпа жартылай фабрикаттардың түрлері;б) әйелдердің тері киімдерінің ерекшелік белгісі: пальто, манто, қысқа пальто, күртке, жакет;в) еркектердің тері киімдерінің ерекшелік белгісі: пальто, пиджак, күртке, жилет;г) тақыр тері бұйымдарының түрі және олардың ерекшелік белгісі;2)сыртқы тері киімнің таңбалануын оқып үйреніңіз. Әйел, еркек және бала киімдерінің өлшем және бой санын дәптеріңізге жазыңыз (тігін бұйымдарымен салыстырыңыз);3)ұсынылған тері бұйымдарының үлгілерін қарастырыңыз және оларға сипаттама беріңіз, нәтижесін 5.3-кестеге жазыңыз.      46 3.-кесте. Сыртқы тері бұйымдары үлгілерінің сипаттамасы Бұйы м түрі Қолдан ылуыЖас- жыныст ық қолданылуыЖартыла й фабрикат тың түрі,оныңБөлш ектел уі Піші ніӨлше мі мен бойы                       -кесте. Тері жағалары үлгілерінің сипаттамасыБұй ым түріТоб ыЖас- жыныс тыққолданЖартыл ай фабрикаттыңБөл шект елуіПіші ніӨлше мі менбойыСұр ыпы                         2) әйел тері бұйымдарын қарастырыңыз және оларға сипаттама беріңіз (бұйымның атауы, тобы, қолданылатын жартылай фабрикаттың түрі, құрылымдық өзгерістер, өлшемі). Нәтижесін дәптерге жазыңыз.4.Тері бас киімдерінің ассортиментін оқып біліңіз:1)каталог, плакат, бұйым үлгілері бойынша тері бас киімдерінің ассортиментін оқып үйреніңіз. Дәптерге жазыңыз:а) тері бас киімі жіктемесінің белгілері; б)әйел және ер адам бас киімдерінің пішіндері;в) қолданылатын үлпек-ұлпан жартылай фабрикаттардың түрлері;г) түрлі бас киім түрлерінің суретін салыңыз және олардың детальдарын көрсетіңіз: қалпақ, төбесі биік қалпақ, күнқағар, құлақшын және т.б.;2)ұсынылған тері бас киімдерін қарастырыңыз және оларға47 сипаттама беріңіз, нәтижесін 5.5-кестеге жазыңыз.5.-кесте. Тері бас киімі үлгілерінің сипаттамасы Бұйым түрі Тобы Өлше міМатериал Піші ні Сұры пы ТүріҚалпа қ                       Түйсіктік әдіс арқылы тері киімдерінің сапасын стандартқа сәйкес екендігін тексеріңіз:1)тері киімі сапасына қойылатын стандарт талаптарын оқып үйреніңіз;2)дұрыс таңбалануын тексеріңіз;3)бұйымның сыртқы түрін қарап шығыңыз, үлгіні манекенге кигізіңіз және бұйымның мүсінге дұрыс отыруын тексеріңіз;4)бұйымды арқа жағының ортасынан екіге бөліп бүктеңіз, үстелге қойыңыз және жұп бөлшектердің симметриялылығын, жағасының, өңірінің ұзындығын, жиегінің дұрыстығын тексеріңіз;5)сыртқы терісінің сапасын тексеріңіз, терінің дұрыс таңдалуы мен орналасуын қадағалаңыз (олар жүннің түрі, түсі, жылтырлығы, былғары матасының қалыңдығы, биіктігі, қалыңдығы және жұмсақтығы бойынша біркелкі болулары керек);6)Алынған нәтижені 5.6-кестеге жазыңыз.           48 6.-кесте. Үлпек-ұлпан бұйымдары үлгілерінің сапасын анықтау   АқауларСапа    Атауы ТүріСапас ы  Үлпек- ұлпанТері илеу өндірі сінің Тігінтуралы қорыт ынтын ды                       Жаға сапасының стандарт талаптарына сәйкестігін түйсіктік әдіспен анықтаңыз:1)киімнің тері бөлшектері сапасына қойылатын стандарт талаптарын оқып үйреніңіз;2)жағаны сілкіңіз, үстелге қойыңыз және оның дұрыс таңбалануын тексеріңіз;3)тері илеу жұмыстарының сапасын сырттай тексеріңіз:а) терінің түрі, түсі, жылтырлығы, түгінің биіктігі мен қалыңдығы бойынша терінің дұрыс таңдалуын;б) ақаулардың жойылуы мен тігіс сапасын (тігіске түктердің кіріп тігіліп кетуіне болмайды, ойылған, тесілген жерлердің болмауын);в) түктің бағытын;              49 г) сыртқы ақаулардың боуына түкті жамылғыны және былғары матасын қарастырыңыз;4)жаға аумағын тексеріңіз (ұзындығы мен енін өлшеңіз) және алынған мәнді қайта көбейтіңіз; нәтижесін таңбалауда көрсетілген мәнмен тексеріңіз;5)5.6-кестеге алынған нәтижені жазыңыз.Бас киімнің сапасын стандарт талаптарына сәйкес түйсіктік әдіс арқылы тексеріңіз:1)бас киім сапасына қойылатын стандарт талаптарын оқып біліңіз;2)дұрыс таңбалануын тексеріңіз;3)үлгіні сол қолға киіп, оны оң қолмен айналдыра отырып тексеріңіз: а) бөлшектердің тепе-теңдігін және орналасуын;б) терінің таңдалуы мен түктің бағытын; в) тігістің болуын;г) былғары немесе текстильді қалпақ бөлшектері тігісінің дұрыстығын; д) астарының сапасын;4)сақина өлшегішпен үлгінің өлшемін анықтаңыз және таңбалануымен салыстырыңыз;5)5.6-кестеге алынған нәтижелерді жазыңыз.БАҚЫЛАУ СҰРАҚТАРЫ:1. Келесі жарытлай фабрикаттар түрі қай тауар тобына жатады: қаракүзен, қаракөл, қоян, суыр, итбалық?2. Түкті жамылғының тауарлық қасиеттерін атаңыз.3. Терінің жылу қорғағыштық қасиеті қандай көрсеткіштерге тәуелді?4. Тері бұйымының беріктігі неге байланысты? Қай жануардың терісі берігірек?5. Қой-тері және қой-тон жартылай фабрикаттарарының ерекшелік белгілері қандай?6. Сыртқы тері киімінің тауартанушылық сипатына қатысты қолданылатын жіктеме түрлерін атаңыз.7. Манто, пальто, қысқа пальто, күрткенің ерекшелік белгілері қандай?8. Қандай үлпек-ұлпан жартылай фабрикаттар түрлері әйел киімдерінің жағасын дайындауда қолданылады?  ҮІ ТАРАУ  ГАЛАНТЕРЕЯЛЫҚ ЖӘНЕ ПАРФЮМЕРЛІК-КОСМЕТИКАЛЫҚ ТАУАРЛАР№ 6.1 тәжірибе сабағыТЕКСТИЛЬДІ ГАЛАНТЕРЕЯ АССОРТИМЕНТІ МЕН САПАСЫЖұмыстың мақсаты: текстильді галантерея ассортиментін оқып үйрену; жіктеменің барлық белгілері бойынша тауартанушылық сипаттама беруді және сапаны түйсіктік әдіспен стандарт талаптарына сәйкестігін тексеруді үйрену.Құралдар мен керек-жарақтар: лента, жіп, шілтер үлгілерінің жиынтығы; «Текстильді галантерея» альбомы, каталогтар, сантиметрлік лента, сызғыш, стандарттар.Жұмыстың орындалу реті:Ширатылған бұйымдар ассортиментін оқып үйреніңіз және үлгі сапасын стандарт талаптарына сәйкес түйсіктік әдіспен тексеріңіз:1)«Текстильді галантерея» альбомы бойынша жіп ассортиментімен танысыңыз;2)жіп үлгілерін алыңыз және анықтаңыз:а) қолданылуы (тігін, кесте тігетін, тоқыма немесе жамау)б) шикізат құрамы (мақта-маталық, зығыр, жібек, жүн немесе аралас); в) өңделуі (өңделмеген, ағартылған, боялған, күңгірт немесе жылтыр);г) қосынды саны; ол үшін жіпті тарқатыңыз, жеке бөліктерге бөліп санаңыз (3, 6, 9 немесе 12 қосынды— тігін мақта жіптері; 12 — 16 қосынды —таза жібек; 9, 12, 15 немесе 18 қосынды — жасанды және синтетикалық; 2 немесе 4 қосынды — тігін, тоқыма немесе жамау);д) жіптің қалыңдығын білдіретін сату нөмірі (экстра — №10-120, прима — №10- 40, арнайы — №10-40, сату нөмірі тым төмен болса, жіп соғұрлым қалың және берік болады);е) марка (экстра, прима және арнайы — тігін; мулине — кесте тігетін; ирис, гарус — тоқыма жіптері); ж)ширатылған (мықты, орташа немесе әлсіз);з) орамды (орауышқа немесе белдікке);3)стандарт талаптарына сәйкес жіп сапасын тексеріңіз (қалыңдығы, ширатылуы, бояуы, түйіндердің, түктіліктің болмауы, орамның қалыңдығы бойынша жіптің біркелкілігін анықтаңыз);4)нәтижені 6.1-кестеге жазыңызТаспа тоқу бұйымдары ассортиментімен танысыңыз және стандарт талаптарына сәйкес түйсіктік әдіспен үлгі сапасын тексеріңіз:1)«Текстильлі галантерея» альбомы бойынша ассортиментпен танысыңыз;2)лента үлгілерін алыңыз және анықтаңыз:а) қолданылуы (декоративті-әрлеу, қолданбалы немесе киімдік-қосымша); б) шикізат (мақта-мата, жібек, жартылай жүн және т.б.);в) өрілім түрі (кенеп, саржалық, атлас және т.б.);г) өңделуі (біртегіс боялған, шұбар ала немесе ағартылған);д) ені (0,5 мм нақтылықта оны үш жерден – ортасында және 20 см, соңынан 4 мм-ден 220 мм-ге дейін аралықта өлшеп, бұл өлшемдердің орташа арифметикалық мәнін есептеңіз);3)алынған мәліметтер негізінде лентаның атауын анықтаңыз (атлас, капрон, қалпақты, белтартпа, шалбарлық, иілгіш және т.б.);4)ұсынылған ленталардың сапасын тексеріңіз:а) лентаны көлденең жерге қойыңыз және жарыққа беткі жағын қойып қараңыз; б) сыртқы түрінің ақауларын анықтаңыз және олардың атауын нақтылаңыз;в) сапа туралы қорытынды жасаңыз;5)6.2-кестеге жасалған жұмыстар нәтижесін жазыңыз.Өрілген бұйымдар ассортиментін оқып біліңіз және үлгілер сапасын түйсіктік әдіс арқылы тексеріңіз:1)«Текстильді галантерея» альбомы бойынша таспа және бау ассортиментімен танысыңыз2)Таспа және бау үлгілерін алыңыз және анықтаңыз: а) қолданылуы (декоративті-әрлеу немесе қолданбалы);б) шикізат (мақта-мата, жүн жіп, жібек, резіңке, вискозды, полиамидті жіп және т.б.); в) өндіру тәсілі (тоқыма немесе өрілген); г) өңделу (ағартылған, біркелкі боялған немесе түсті);д) ені (таспа үшін 3-тен 130 мм-ге дейін; үш жерден енін өлшеп, орташа шамасын анықтаңыз);3)алынған мәліметтер бойынша таспа мен бау атауларын анықтаңыз;4)ұсынылған өрілген бұйымдар үлгілерінің сырттай стандарт талаптарына сәйкестігін түйсіктік әдіс арқылы тексеріңіз;5)нәтижесін өзіңіз таңдап алатын кестеге жазыңыз.Шілтер ассортиментін оқып үйреніңіз және үлгі сапасын түйсіктік тәсіл арқылы тексеріңіз:1)«Текстильді галантерея» каталогы мен альбомын басшылыққа ала отырып, шілтер ассортиментімен танысыңыз. Қол және машина шілтерінің әрқайсысының ерекшелігін белгілеңіз;2)қол шілтері үлгілерін қарастырыңыз және анықтаңыз: а) өңделу сипаты (өрілім, тоқыма, кесте тігу);б) өрілім түрі (инемен сабақтап түсірілген сурет; сандық шілтеріге қарапайым геометриялық суреттер тән); в) жіп түрі (мақта-мата, күңгірт немесе жылтыр; зығыр, ағартылған немесе шұбар ала);г) енін (тар – 1-3 см, орташа – 3,1-6 см, кең – 6,1-12 см);д)шілтері түрлері (тігу – ұзындығы бойынша жиегі тегіс, шеті – жиегінің бір жағында тісті ілмектер бар, дайын бұйым);е) өндіріс ауданы (вологодтық – өсімдік сипаттағы үлкен өрнекті және шеті – дөңгеленген, елецтікі – вологодтыққа қарағанда нәзік және жұқа, кировтық – суреті үшкірленіп келген, шеті – үшкір тісті ілмекпен, михайловтық – жуан түсті жіптерден); 1.-кесте. Ширатылған бұйым үлгілерінің сипаттамасыАтауы мен қолданылуШикізат құрамыӨңделуіҚосынды саныШирату деңгейіСтау нөміріОралуыСапасы туралы                          -кесте. Таспа тігін бұйымдары үлгілерінің сипаттамасыАтауы мен қолданылуыҚолданылу ыШикізат құрамыӨрілім түріӨңделуіЕні, ммСапасы туралы                      -кесте. Қол және машина шілтері үлгілерінің сиапттамасыШілте рі түріӨндірістік тәсілШикіз атӨндіру ауданыӨңдеу сипатыҚолданы луыТүріені, ммСапасы туралы                            -кесте. Сөмке үлгілерінің сипаттамасы3)машиналық шілтері үлгілерін қарастырыңыз және анықтаңыз: а) шикізат (мақта-мата немесе химиялық жіптер);б) өңдеу сипаты (тоқыма — тегіс тюльді еске түсіреді, өрілген — қарапайым геометриялық суреті бар және ені үлкен емес, кестелеп тігілген — өрнек жиегінде дөңгелек немесе сопақша формалы тесіктері бар торламалардан тұрады);в) қолданылуы (даналап немесе өлшенген); г) өңдеу түрі (ақ немесе көп түсті);д) енін (0,5 мм-ге дейінгі нақтылықпен сызғышпен өлшеңіз; тар маталық шілтерінің ені – 10-40 мм, тар тоқыма — 15-40 мм, кең матадан тігілген — 45-100 мм, кең тоқылған — 45-110 мм);4)стандарт талаптарына сәйкес шілтерінің сапасын тексеріңіз (дақтардың, тесіктердің, созылған немесе әлсіз жіптердің, суреттің дұрыс салынбауының болмауын сырттай қарап шығыңыз);5)6.3-кестеге жасалған жұмыс нәтижелерін жазыңыз.Тігін галантерея ассортиментін оқып үйреніңіз және үлгілердің сапасын түйсіктік әдіс арқылы тексеріңіз:1)каталог, бұйым үлгілері бойынша тігін галантереясы ассортиментімен танысыңыз;2)көркем жазуы бар бұйымдарды қараңыз және анықтаңыз:а) бұйымның атауы мен қолданылуы (костюмді толықтыру үшін – кашне, үшкіл орамал, шарф, интерьердің безендірілуі – шторлар, төсек жапқыш, дастархан);б) мата түрі (мақта-мата, жібек немесе жүн); в) көркем жазу тәсілдері:батик жазуы — екі жақ суретінің ашықтығымен, көпбояулығымен сипатталады, бұйым қолға ұстағанда жұмсақ, бояу сезілмейді;еркін жазу — айқын контурдың болмауымен және түсті элементтерден фонға жұмсақ өтуімен сипатталады;трафаретті жазу — беткі жағында айқын емес ашық сурет, ал ішкі бет жағында – дақ болады;  фотофильмбаспа — бір немесе екі жақты көп бояулы өтпелі түстері бар сурет;г) өңделуі (тұйық кесу және ілмектеулі тігісі бар кесу – торлағыш немесе иілгіші бар торлағыш, шашақты төгілу);3)ер адам галстуктары үлгілерін қарастырыңыз және анықтаңыз: а) галстук түрі (байламалы, регат немесе бантик);б) материал (полиэфирді жіптен жасалған мата, түрлі өрілімді жіптер, трикотаж немесе тоқылған кенеп);в) өлшемдері (галстуктың ұзындығы мен енін өлшеңіз, см), алынған білімдеріңізді таңба деректерімен салыстырыңыз;4)тігін галантереясы үлгілерінінің сапасының стандарт талаптарына сәйкестігін сырттай тексеріңіз;5)нәтижені формасын өзіңіз таңдаған кестеге жазыңыз.Қолшатыр ассортиментін оқып біліңіз және сапасын түйсіктік тәсіл арқылы тексеріңіз:1)ұсынылған қолшатыр үлгілерін қарастырыңыз және қолданылуы, жас-жыныстық белгісі, қақпағы мен негіз материалы, құрылымы мен өлшемі бойынша сипаттама беріңіз;2)қолшатырдың сапасын сырттай тексеріңіз және анықтаңыз: а) таңбалау анықтығы мен толықтығы;б) сыртқы түрі (формасының дұрыстығы, сынған, майысқан, үшкір шетінің болмауы, бөлшектердің бекітілу беріктігі);в) ашылуы мен жабылуының жеңілдігі мен жатықтығы;3)нәтижені формасын өзіңіз таңдап алған кестеге жазыңыз. № 6.2 тәжірибе жұмысыБЫЛҒАРЫ ГАЛАНТЕРЕЯСЫ АССОРТИМЕНТІ МЕН САПАСЫЖұмыстың мақсаты: былғары галантереясы ассортиментін, материалдарды оқып біліңіз; жіктеменің барлық белгілері бойынша тауартанушылық сипаттама беруге және сапаны түйсіктік әдіспен стандарт талаптарына сәйкес екендігін тексеруді үйреніңіз.  Құралдар мен керек-жарақтар: ассортименттегі былғары галантереясының үлгілері, топтамалар, альбомдар, «Былғары галантерея» каталогы, плакаттар, сантиметрлік лента, сызғыш, стандарттар.Жұмыстың орындалу реті:Былғары галантереясын дайындауға қолданылатын материалдарды оқып танысыңыз:1) Топтама және төлқұжатталған үлгіні пайдалана отырып, былғары галантереясын дайындауға арналған материалдармен танысыңыз. Оларды дәптерге жазыңыз:а) негізгі және қосымша материалдар;б) таза былғары түрлері және олардың ерекшелік белгілері.Сөмкелер ассортиментін қараңыз:1)Сөмке ассортиментімен каталог, «Былғары галантерея» альбомы және бұйым үлгілері бойынша танысыңыз. Дәптерге жазыңыз:а) қолданылған материалдар;б) сөмкенің ағымдағы маусымның сәндік элементтері;в) сәндік, шарауашылық, жол және спорттық сөмкелердің ерекшеліктері;2)ұсынылған сөмке үлгілерін қарастырыңыз, таңбалануын оқыңыз және анықтаңыз:а) қолданылуы (тұрмыстық – күнделікті немесе сәндік; арнайы – жағажайлық, спорттық, шаруашылық немесе косметикаға арналған);б) жынысы мен жасы (ер адам, әйел, жастар немесе балалар); в) маусым (көктемгі, жаздық немесе күздік, қыстық);г) қолданылатын материал (табиғи, жасанды немесе синтетикалық тері);д) стиль (классика, романтикалық, фольклорлық, спорттық, авангардтық және т.б.); е) құрылымы (қатты, жартылай қатты немесе жұмсақ);ж) дайындау тәсілі (тігілген, желімделген, тоқылған);з) формасы (дөңгелек, тік бұрышты, квадрат немесе т.б.);и) әшекей түрі (жібекбаспа, эмблемалар, айылбас, тесу, аппликация, трафареттік баспа немесе т.б.);  к) бекітпе (жиектелген, сыдырма, бастырма немесе бекітпесіз);л) пішіні — бір немесе екі тұтқалы, шымылдықпен, түрлі қалталармен немесе оларсыз, өзгеретін көлемі бар, дөңгелек және т.б.);м) өлшемі (сөмкенің биіктігін, алдыңғы қабырғасының және түбінің енін өлшеңіз);3)6.4-кестеге жасалған жұмыс нәтижесін жазыңыз;Қолғап пен биялай ассортиментін оқып біліңіз;1)қолғап пен биялайдың ұсынылған үлгілерін қарастырыңыз, таңбалануын оқыңыз және анықтаңыз:а) сыртқы және астарының материалын (таза немесе жасанды теріден, құрастырылған, мақта-мата байка астарында, жүн аралас трикотаж кенептен немесе астарсыз);б) ілгек түрі (шыртылдақ, айылбас, сыдырма, вилькро немесе онсыз); в) маусым (қыстық, жаздық, маусымаралық);г) өлшем (қол білегінің ұзындығы бойынша үлкен және сұқ саусақтың ортасы бойынша анықталады, см); д) құрылымы (қысқа – қолдың басының шетіне немесе ұзын – білекке дейін және жең бүкпесінен, жеңбүкпесінің тілігінен, белдікшеден және т.б жоғары); е) өңделуі (тесу, кесте тігу, тігіс және т.б.);2)нәтижесін 6.5-кестеге жазыңыз.Құжаттарды және ақшаны, жол керек-жарақтарын сақтауға қажет ассортиментті оқып біліңіз:1)құжаттарды және ақшаны, жол керек-жарақтарын сақтауға қажет ассортиментпен каталог, бұйым үлгілері бойынша танысыңыз. Дәптерге жазыңыз:а) аталған топша бұйымдары жіктемесінің жалпы белгілерін;б) әмиян, портмоне және қағаз ақша салатын әмиянның ерекшелік белгілерін;в) шабаданның құрылымдық ерекшеліктерін және олардың өлшемдерінің белгіленуін; г) іскери, бювар және адресті папкалардың қолданылуын;д) несессерлердің қолданылуын;2)бұйым үлгілерінің таңбалану реквизиттерін оқыңыздар және шифрын ашыңыздар;  3)ұсынылған бұйымға жіктеменің барлық белгілері бойынша тауартанушылық сипаттама беріңіз. Нәтижені формасын өзіңіз таңдап алған кестеге жазыңыз.Ұсынылған былғары галантереясы үлгілерінің сапасын стандарт талаптарына сәйкес түйсіктік әдіс арқылы тексеріңіз:1)Былғары галантерея бұйымдарының сапасына қойылатын стандарт талаптарын оқып біліңіз; 6.4-кесте. Сөмке үлгілерінің сипаттамасыБұйымның атауы мен қолданылуСти ліЖыны сы менАуы сымДайын дау тәсіліДайынд ау материаҚұры лымыФорм асыӘшек ей түріБекіт пе түріПіші ніӨлше мі                                      5.-кесте. Қолғап пен биялай үлгілерінің сипаттамасыБұйымны ң атауыТоп, топшаЖас- жыныстың қолданылуыСыртқы және ішкі астар АуысымҚұрылым ы Өңдеу Өлшем                          -кесте. Былғары галантереясы үлгілерінің сапасын анықтауҮлгі нөміріБұйым атауыМатериал ақауларыӨндірістік ақауларСапа туралы қорытынды                 2)ақаулары бар тері үлгілерінің топтамасы бойынша тері ақаулары туралы білімдеріңізді қайталаңыз;3)таңбалау сапасын тексеріңіз (реквизиттердің анықтығы мен толықтығын);4)бұйымның сыртын тексеріңіз және беткі жақтың материалының және астарының, өңделуінің сапасын, бөлшектер мен фурнитуралардың қосылысын тексеріңіз;5)6.6-кестеге нәтижелерін жазыңыз № 6.3 тәжірибе жұмысыМЕТАЛЛ ГАЛАНТЕРЕЯСЫ АССОРТИМЕНТІ МЕН САПАСЫЖұмыстың мақсаты: металл галантерея ассортиментін, материалдарды оқып білу; жіктеменің барлық белгілері бойынша тауартанушылық сипаттама беруге және сапаны түйсіктік әдіспен стандарт талаптарына сәйкестігін тексеруді үйрену.Құралдар мен керек-жарақтар: қара және түсті металдар топтамасы, ассортименттегі металл галантереясының үлгісі, каталогтар, плакаттар, стандарттар.Жұмыстың орындалу реті:Металл галантереясын дайындауға қажетті материалдарды оқып біліңіз:1) Металдар топтамасын және паспортталған бұйым үлгілерін пайдалана отырып, металл галантерея дайындауға қолданылатын металл және басқа материалдар түрлерін қарастырыңыз. Дәптеріңізге жазыңыз:а) қара және түсті металл түрлері және олардың ерекшелік белгілері; б) қорғаныс-декоративті жамылғы түрлері;в) бұйымға ендірме қою үшін қолданылатын материалдар.Ассортиментті оқып біліңіз және әшекей бұйымдары сапасын түйсіктік әдіс арқылы тексеріңіз:1)каталог, плакат, бұйым үлгілері бойынша әшекей заттары асортиментімен танысыңыз. Көркем өңдеу сипатына, құрылым, өлшем ерекшеліктеріне көңіл аударыңыз;  2)ұсынылған әшекей бұйымдары үлгілерін қарастырыңыз, таңбалауды оқыңыз және анықтаңыз: а) бұйымның атауын (алқа, сақина, танамоншақ, кулон немесе т.б.);б) қолданылуы (мойынға және көйлекке, қолға, басқа және т.б. дене бөліктеріне арналған әшекейлер); в) дайындалған материал (болат, мельхиор, жез және т.б);г) декоративті-қорғаныс әрлеуінің түрі (күміс жалатылған, алтын жалатылған, анодталған және т.б.);д) декоративті ендірменің болуы (табиғи және жасанды тастардан, шыныдан немесе пластмассадан жасалған ендірмемен және ендірмесіз);е) өлшемі (сақиналарда ішкі диаметрі арқылы анықталады, мм, білезіктер мен алқаларда – ұзындығы бойынша, мм);ж) құрылымын (білезіктер — қатты және жұмсақ, сақина — тегіс және пішінді, алқалар— шынжырлы, сауытты, ленталы немесе т.б.);з) топтамасы (дана, жиынтық немесе толық жинақ);3)ұсынылған бұйымды сырттай тексеріңіз. Пішінінің дұрыстығын, бұйымның беткі жағында ақаулардың болмауын (жарықшақ, сызат, көпіршек, жабындының қабатталуы және т.б.);4)Нәтижесін 6.7-кестеге жазыңыз.Тігін және қолөнерге арналған керек-жарақтардың ассортиментін оқып біліңіз және олардың сапасын түйсіктік әдіс арқылы тексеріңіз:1)Тігін инелерінің, сымдардың, тоқуға арналған ілгек пен оймақтар ассортиментін қарастырыңыз. Дәптерге жазыңыз:а) кәдімгі, торлайтын, кесте тігетін тігін инелерінің ерекшелік белгісін; б) бұйымның өлшемін анықтау тәртібін;2)таңбаны оқыңыз және таңбалау реквизиттерінің шифрын шешіңіз;3)тігуге және қолөнерге арналған керек-жарақтар үлгілеріне жіктеменің барлық белгілері бойынша сипаттама беріңіз;  4)стандарт талаптарына сәйкес бұйымның сапасын сырттай тексеріңіз;5)6.8-кестеге нәтижелерін жазыңызШашты қыруға және қырқуға арналған құралдар ассортиментін оқып біліңіз және үлгілер сапасын түйсіктік әдіспен тексеріңіз:1)Электр ұстарасы ассортиментімен және маркаларымен танысыңыз және ұсынылған үлгілер сипаттамасын 6.9-кестеге жазыңыз;2)ұсынылған электр ұстарасы сапасын тексеріңіз. Анықтаңыз:7.-кесте. Әшекей заттары үлгілерінің сипаттамасыБұйым атауыТоп, топшаҚолданы луыМатериал ыизготовленӨңдеу түріӨлше мҚұрылы мыЖиынты қСапа туралықорытынд                           -кесте. Тігін және қолөнерге арналған құралдар сипаттамасыБұйым атауыТоп, топшаҚолданылу ыМеталл түрі мен оныңӨңдеу жамылғысҚұрылымыӨлшем                       -кесте. Электр ұсталары үлгілерінің сипаттамасыМаркаПышақ саны мен түріТоқ күші, ВҚуаты, ВтӨлшемі,ммҚосымша құрылғыларӨндіруші                      а) орауыш жағдайы мен дұрыс таңбалануы; б) жиынтық;в) бұйымның сырты (бетінің жағдайы, жамылғының беріктігі, формасының дұрыстығы);г) электрлік қауіпсіздік;д) жұмысқа қабілеттілік.Сапа туралы қорытынды жасаңыз;3)шаш қырқуға арналған машинка ассортиметін қарастырыңыз және ұсынылған бұйым үлгілеріне тауартанушылық сипаттама беріңіз.Киім фурнитурасы, киім-кешек және басқа да металл галантереясы ассортиментін оқып біліңіз және сапасын стандарт талаптарына сәйкес тексеріңіз. Нәтижесін 6.10-кестеге жазыңыз. 6.10-кесте. Бұйым үлгілерінің сипаттамасы АтауыТоп, топшаДайынд алатын материа ӘрлеуҚұрыл ымыөлше мі Сапасы туралы                       № 6.4 тәжірибе сабағыПЛАСТМАССА МЕН МАЙДА-ШҮЙДЕ ЖАСАЙТЫН МАТЕРИАЛДАР ГАЛАНТЕРЕЯСЫНЫҢ АССОРТИМЕНТІ МЕН САПАСЫЖұмыстың мақсаты: пластмасса мен майда-шүйде жасайтын материал түрлерін, ассортиментін оқып білу; жіктеменің барлық белгілері бойынша тауартанушылық сипаттама беруге және сапаны түйсіктік әдіспен стандарт талаптарына сәйкестігін тексеруді үйрену.Құралдар мен керек-жарақтар: пластмасса мен майда- шүйде жасайтын материал ассортименті бұйымдарының үлгілері, топтамалар, галантереялық, пластмасса бұйымдар каталогы, плакаттар, кестелер, сызғыштар, стандарттар.Жұмыстың орындалу реті:Пластмассадан жасалатын галантереяны дайындауда 66 қолданылатын материалдарды оқып біліңіз:1)пластмасса топтамасы мен 13-қосымша «Пластмассаның сыртқы ерекшелік белгілері» кестесі бойынша пластмассаның негізгі түрлері мен олардың ерекшелік белгісін оқып үйреніңіз;2)майда-шүйде материалдарын (мүйіз, майда-шүйде сүйектер, седеп, шыны, ағаш) қарастырыңыз, олардың ерекшелік белгісін көрсетіңіз;3)топтамадағы үлгілермен салыстыра отырып, бұйым үлгілері бойынша материал түрлерін анықтаңызпластмассадан жасалатын галантерея және майда-шүйде материалдары ассортиментін оқып біліңіз:1)пластмассадан жасалатын галантерея және майда-шүйде материалдарымен каталог, плакат және бұйым үлгілері бойынша танысыңыз. Әр бұйымның функционалдық қызметі мен атауын, оның құрылымын, дайындалу материалын, әрлеуін және өлшемін анықтаңыз;2)түймелер ассортиментін қарастырыңыз және анықтаңыз: а) қолданылуы (әрлеу, киімдік немесе ведомстволық);б) дайындау материалы (органикалық шыны, полистирол, аминопласт, сүйектер, седеп немесе шыны);в) дайындалу тәсілі (құйылған, таңбаланған, престелген және т.б.); г) формасы (дөңгелек, квадрат, сопақша немесе бейнелі);д) құрылымын (тесіктерімен немесе құлағы бар — кәдімгі немесе жартылай жасырын);е) әрлеу (тегіс, суретімен, фольгамен мәнерленген немесе т.б.);3)тарақ ассортиментін қарасырыңыз және анықтаңыз:а) тарақтың түрі (әйелдерге, балаларға арналған, гигиеналық — жиі, кәдімгі немесе қыстырғыш тарақтар);б) тарақтың қолданылуы (ер адамдарға, әйелдерге, балаларға арналған, шаштараздық немесе массаждық);в) құрылымы (сабымен не сапсыз, әртүрлі тісті, бірқатарлы және көпқатарлы, тістері жиі және алшақ орналасқан);4)шашты бұйралауға арналған бигуди ассортиментін қарастырыңыз және анықтаңыз:а) іс-әрекет қағидаты (суық күйінде немесе термоби- гуди);б) бекітілу тәсілі (эластикалық лента немесе пластмасса қаптамасымен);в) өлшемі (ұзындығы мен диаметрі), мм;5)сабын салғыш ассортиментін қарастырыңыз және  67 құрылымын анықтаңыз (қақпақсыз, яғни үстелге қойылатын, қабырғаға ілінетін, магнит ендірмесімен ілінетін, сабынға арналған бұрышқа қойылатын сөре немесе жолға арналған);6)әшекей бұйымдары ассортиментін қарастырыңыз және анықтаңыз:а) қолданылуы (көйлекке, мойынға, қол мен басқа арналған әшекейлер);б) құрылымын (тегіс, ендірмемен немесе т.б.);в) өлшемі (ұзындығы немесе диаметрімен анықталады, мм);7)6.11-кестеге нәтижелерді жазыңыз.11.-кесте. Пластмасса мен майда-шүйде материалдарынан жасалған галантерея үлгілерінің сипаттамасы Атауы  Тобы қолда нылу ыДайынд ау материа лы өңдел уі Құрыл ымы Өлшем і                       Ұсынылған үлгі сапасын түйсіктік әдіспен тексеріңіз:1)пластмассадан жасалатын галантерея сапасына қойылатын стандарт талаптарын оқып біліңіз;2)сырттай бұйым сапасын тексеріңіз:а) таңбалаудың анықтығы мен дұрыстығын;б) бұйымның сыртын (формасының дұрыстығын, беткі жағында сызық, жарық, дақ және басқа да ақаулардың болмауын);3)сапа туралы қорытынды жасаңыз.        68 № 6.5 тәжірибе сабағыЩЕТКАЛЫ БҰЙЫМДАР МЕН ГАЛАНТЕРЕЯЛЫҚ АЙНАЛАР АССОРТИМЕНТІ МЕН САПАСЫЖұмыстың мақсаты: щеткалы бұйымдар және галантереялық айналар ассортиментін оқыңыз; жіктеменің барлық белгілері бойынша тауартанушылық сипаттама беруге және түйсіктік әдіспен сапаның стандарт талаптарына сәйкестігін тексеруді үйрену.Құралдар мен керек-жарақтар: щетка мен айналар үлгілерінің ассортименті, плакаттар, каталогтар, сызғыштар, стандарттар.Жұмыстың орындалу реті:Щеткалар ассортиментін оқыңыз және үлгілер сапасын түйсіктік әдіспен тексеріңіз:1)щеткалар ассортиментімен каталог, плакат, бұйым үлгілері бойынша танысыңыз. Қолданылатын материалдарды, түрлі қолданыстағы щеткалардың ерекше белгілерін көрсетіңіз;2)щеткалар үлгілерін қарастырыңыз және анықтаңыз:қолданылуы (аяқ киім, киім, қалпақ, бас киімге арналған, шашты түзеуге, тіске, қол жууға немесе қырынуға арналған);негізгі бөліктері және дайындауға арналған материал (щеткалар қалыптан және түкті бөліктен тұрады);киім щеткаларының құрылымы (үйге, қалтаға, жолға арналған немесе щетка- ілгіштер);аяқ киім щеткаларының қолданылуы (жаққыш – қысқа және қатты түкті немесе жылтыр - түгі жұмсақ және қалың);тіс щеткаларының қолданылуы (тісті немесе алынып салынатын протезді тазалау үшін);түбінің формасы (тік, иілген немесе пішінді);қаттылық дәрежесі (қатты, жартылай қатты немесе жұмсақ);3)сырттай ұсынылған щетка үлгілерінің сапасын тексеріңіз: а) таңбалаудың анықтылығы мен дәлдігін қараңыз;б) қалыпты қараңыз (формасының дұрыстығын, сызықтар мен жарықтардың болуын);в) қылы мен түгінің сапасын тексеріңіз (тығыздығы, шиыршық пен ұйысудың болмауы, қалыпқа бекітілуінің беріктігі);4)6.12-кестеге нәтижені жазыңыз.       69 12.-кесте. Щеткалардың үлгілерінің сипаттамасы мен сапасы туралы қорытынды   АтауыМатериал  құры лымы  Форм асы  Өңде луі  Өлше мі Сапа туралы қорыт ынды Ша шқа арна лған  Қал пы                          Галантереялық айна ассортиментін оқыңыз және сапасын түйсіктік әдіс арқылы тексеріңіз:1)Галантереялық айна ассортиментімен каталог, плакат, бұйым үлгілері бойынша танысыңыз. Қандай материал қолданылатынын, түрлі қолданыстағы айналардың қандай ерекшеліктері бар екенін анықтаңыз;2)ұсынылған айна үлгілерін қарастырыңыз және анықтаңыз: а) қолданылуы (қалта, сөмке, қол, жол, қырынуға арналған, үстелайнасы);б) дайындалу материалдары (шыны — жылтыр және жылтыр емес, металдар, пластмасса, қатты қағаз және т.б.);в) құрылымы (қаламмен, қорапта, фацетпен немесе т.б.); г) формасы (квадрат, дөңгелек, сопақ немесе фигуралы);д) өлшемдері (ұзындығын, ені мен диаметрін анықтаңыз, см);3)ұсынылған айна үлгілерін мұқият қараңыз және сапасын тексеріңіз:а) таңбалануы (реквизиттердің анықтығы мен дәлдігі);б) шынытер (шыны біркелкі, тегіс, дақсыз, сызатсыз болуы керек, бейнені дұрыс көрсетуі керек);в) қорғаныс жамылғысы (қорғаныс қабаты біркелкі, іздерсіз, берік және мықты болуы керек);г) безендірілуі (фацет жылтыраған болуы керек, айнаның жиектемеге бекітілуі берік болуы, қисаю мен ақаулар болмауы керек);70 4)6.13-кестеге нәтижесін жазыңыз.13.-кесте. Айна үлгілерінің сипаттамасы мен сапасы туралы қорытынды  АтауыМатериал  Құрыл ымы  Форм а сы  Өлше мі Сапа туралы қорты нытды Түрі Жиект емесі                       № 6.6 тәжірибе сабағыПАРФЮМЕРЛІК ТАУАРЛАР АССОРТИМЕНТІ МЕН САПАСЫЖұмыстың мақсаты: парфюмерлік тауарлар ассортиментін оқыңыз; жіктеменің барлық белгілері бойынша тауартанушылық сипаттама беруді, таңбалауды оқу және шифрын шешуге және сапаның түйсіктік әдіспен стандарт талаптарына сәйкестігін тексеруді үйрену.Құралдар мен керек-жарақтар: парфюмерлік тауарлар ассортиментінің үлгілері, «Парфюмерлік тауарлар» каталогы, оқу құралдары, сүзгіш қағаз жолақтары, стандарттар.Жұмыстың орындалу реті:Парфюмерлік тауарлар ассортиментін оқыңыз:1)Парфюмерлік тауарлар ассортиментінің каталогы, дайын өнім үлгілері, оқу құралдары, нормативті құжаттармен танысыңыз;          71 14.-кесте. Түрлі топтағы парфюмерлік тауарлар ассортиментіТопшаИістің ұзақтығыКомпозиция құрамы, %Ассортим ентӘтір   Парфюмерлік су   Иіссу   Одеколон   Хош иісті су                 2)әр топшаның парфюмерлік өніміне мысал келтіріңіз және 6.14-кестені толтырыңыз;3)парфюмерлік тауар таңбаларының ерекшелігін оқыңыз. Бұйымның екі үлгісінің таңбалау реквизиттерінің шифрын шешіңіз;4)парфюмерлік тауарлар орамдарының түрлерімен танысыңыз (құты түрлері, тығындау құралы, қаптама);5)ұсынылған парфюмерлік тауар үлгілерін қарастырыңыз және таңбалауды пайдалана отырып, оларға тауартанушылық сипаттама беріңіз. Нәтижесін 6.15-кестеге жазыңыз.Ұсынылған парфюмерлік тауар үлгілері сапасының стандарт талаптарына сәйкестігін түйсіктік әдіс арқылы тексеріңіз:1) 51391—99, МЕМСТ Р 77429—87 және МЕМСТ Р 51578 —2000 МС бойынша орам, таңбалау және парфюмерлік сұйықтық сапасына қатысты талаптарды оқыңыз;2)Ораманың сапасын тексеріңіз:а) қаптама, этикетка жағдайын анықтаңыз;б) құтының әйнегінде ақау бар ма, жоқ па, соны тексеріңіз;72 в) бекіту құралдарына ауа кірмейтіндігін анықтаңыз;                                              73 6.17-кесте. Бет терісі күтіміне арналған құралдардың сипаттамасы OL       Атауы     Консистенци я     Тұтынушыны ң жасы, жынысына қарай      Сапа тобы      Иіс сипаты     Иіс типі     Түсі     Композиция құрылымы     Иістің ұзақ уақыт тұруы      Қорап түрі       г) құтының парфюмерлік сұйықтықпен дұрыс толтырылғанын анықтаңыз (егер құтының аспасы болса, онда оны сол аспаға дейін толтырады; егер аспасыз болса, онда құтының сыйымдылығының 4 %-ын құрайтын кеңістік қалдыру керек; егер құтының бүріккіші болса, онда этикеткасында көрсетілген көлемге дейін толтырады);3)таңбалаудың анықтығы мен толықтығын тексеріңіз, шығару күні мен сақтау мерзімін тексеріңіз;4)парфюмерлік сұйықтықтың сапасын тексеріңіз:а) парфюмерлік сұйықтықты жарыққа қаратыңыз және сұйықтықтың түсі мен бірыңғайлығын анықтаңыз; б) сұйықтықтың түсін анықтаңыз (аталған өнім түсіне сәйкес келуі керек);в) сүзгіш қағаз жолағын парфюмерлік сұйықтыққа батыра отырып, иісті анықтаңыз (иісті спирт ұшып кеткеннен кейін анықтайды);5)нәтижесін 6.16-кестеге жазыңыз. 16.-кесте. Парфюмерлік тауар үлгілері сапасын анықтаңыз    Тауар атауыСапасыСапаның түйсіктік көрсеткіштері    Қоры тынд ы   Марк асы   Қора бы   Сырт ы түрі   Мөлд ірлігі    Түсі    Иісі                          Үй тапсырмасы. Базалық сауда кәсіпорнында парфюмерлік тауарлар ассортиментін оқыңыз:1)Әр топшаның тауарлар ассортиментіне сипаттама беріңіз;2)парфюмерлік тауарларды сақтау шарттарымен танысыңыз; 3)парфюмері бар картон қорапқа салынатын манипуляциялық таңбаны салыңыз және оны шешіңіз;4)парфюмерлік тауарлар айырбасқа және қайтарып беруге жата ма? № 6.7 тәжірибе сабағыКОСМЕТИКАЛЫҚ ТАУАРЛАР АССОРТИМЕНТІ МЕН САПАСЫЖұмыстың мақсаты: түрлі топ косметикалық тауарлар ассортиментін қолданылуы бойынша оқып білу; жіктеменің барлық белгілері бойынша тауартанушылық сипаттама беруді, таңбалауды оқу және шифрын шешуді, сапаның түйсіктік әдіспен стандарт талаптарына сәйкестігін тексеруді үйрену.Құралдар мен керек-жарақтар: косметикалық тауарлар үлгілері, «Косметикалық тауарлар» каталогы, оқу құралдары, шыны пластинкалар немесе ақ қағаз беттері, стандарттар.Жұмыстың орындалу реті:Теріні күту бойынша құралдар ассортиментін оқып біліңіз және үлгі сапасын түйсіктік әдіспен тексеріңіз:1)теріні күту бойынша құралдар ассортиментімен каталог, оқу құралдары және дайын өнім үлгілері бойынша танысыңыз. Белгілеңіз:а) аталған топқа жататын тауарлар түрі;б) қолданылуы, құрамы мен консистенциясы бойынша крем түрлері;2)таңбалау ерекшелігін оқып біліңіз және тауар үлгілеріндегі таңбалау реквизиттерінің шифрын шешіңіз;3)ұсынылған косметикалық құралдар үлгілеріне тауартанушылық сипаттама беріңіз. Нәтижесін 6.17- кестеге жазыңыз;4)екі түрлі кремнің сапасын түйсіктік әдіс арқылы стандарт талаптарын ескере отырып тексеріңіз: а) орамын (ауаның кірмеуі, тығынның беріктігі, материалдарында ақаудың болмауы);б) таңбалануын (анықтығы, реквезиттердің дұрыстығы мен толықтығы); шығарылу күні мен сақтау мерзімін анықтаңыз; в) сапаның түйсіктік көрсеткіштерін анықтаңыздар:сыртқы түрі - кремнің сынамасын алып, оны 1-2 мм тегіс қып шыны пластинкаға немесе ақ қағазға жағыңыз (констистенциясы біркелкі, түйіршіксіз, түйірсіз және үлпексіз болуын бақылаңыз); -кесте. Тері күтімі бойынша құралдар сипаттамасыАтауыҚұрамыБылғары типіКонсистенц ияЖЫНЫСЫ МЕН ЖАСЫОрны мен уақытыТүрі мен көлеміӨндіруші фирма                          18.-кесте. Косметикалық құралдар сапасын анықтау Атауы Таңбалану сапасы Орам сапасыТүйсіктік көрсеткіштерСапасы туралы қорытындыСыртқыТүсіИісі                      6.19- кесте. Шаш күтімі бойынша құралдар сипаттамасыТауардың атауыТоп, топшаҚолданы луыҚұрам ыЖынысы мен жасыКонси стенцияШаш типі ТүріӨндіруші фирма                            6.21-кесте. Иіссабын үлгілерінің сипаттамасытүсі — ақ, қызғылт, ақсары түстер рұқсат етіледі (крем атауына сәйкес болуы керек);иісі — жағымды, аталған кремге сәйкес келеді;г) алынған нәтижелерді 6.18-кестеге жазыңыз.Шаш күтіміне арналған құрал ассортиментін оқыңыз және үлгі сапасын түйсіктік әдіспен тексеріңіз:1)Каталогтан, оқу құралдарынан, дайын өнім үлгілерінен шаш күтіміне арналған ассортиментпен мына ретте танысыңыз: а) бас жууға және шаш күтіміне арналған құралдар;б) шашты бояуға арналған құралдар;в) шашты сәндеуге және сәнді шашты сақтауға арналған құралдар;г) бас терісін күтуге арналған құралдар;2)Шаш күтіміне арналған ұсынылған үлгілерге тауартанушылық сипаттама беріңіз. Нәтижелерін 6.19-кестеге жазыңыз.3)ұсынылған тауар үлгісі сапасын тексеріңіз. Таңбалау, орау және түйсіктік көрсеткіштер (сыртқы түрі, түсі, иісі) сапасын анықтаңыз. Нәтижесін 6.18-кестеге жазыңыз.Ауыз қуысын күтуге және декоративті косметикаға арналған құралдар ассортиментін оқыңыз және түйсіктік тәсіл арқылы сапасын тексеріңіз:1)ауыз қуысын күтуге және декоративті косметикаға арналған құралдар ассортиментін қарастырыңыз және ұсынылған үлгіге сипаттама беріңіз, нәтижесін 6.20-кестеге жазыңыз;20.-кесте. Ауыз қуысын күтуге және декоративті косметикаға арналған құралдар сипаттамасы Атауы ТобыҚолдан ылуы ҚұрамыКонси стенцияӨндіруш і фирма                    2)ерін далабының сапасын стандарт талаптарына сәйкес 81 тексеріңіз. Түйсіктік көрсеткіштерді анықтауда:а) қарындаштың сыртын қарап шығыңыз және ерін далабының сыртқы түрін (сырты тегіс, біркелкі боялғанын) және түсін (аталған түрге сәйкес болуын) қарап шығыңыз;б) ерін далабының иісін анықтаңыз (жағымды иіс болуы керек);в) далапты көлемі 2 см2 болатын ақ қағазға бір жерге үш рет жағыңыз және жағылу сапасын анықтаңыз (жағылуы тегіс, біркелкі, түйіршексіз болуы керек);3)стандарт талаптарына сәйкес опалардың сапасын тексеріңіз. Түйсіктік көрсеткіштерді анықтауда мыналарды анықтаңыз:а) сыртқы түрін (ұнтақ секілді опа майда түйіршектерден тұрады, тығыз престелген, жарықшағы болмайды);б) иісі — жағымды болуы керек;в) түсі — аталған затқа сәйкес болуы керек;г) жағу қабілеті — теріге жағылған кезде опа шашылмай, біркелкі жатуы тиіс.Иіс сабын ассортиментін оқып-біліңіз және үлгі сапасын түйсіктік тәсіл арқылы тексеріңіз:1)Иіс сабын ассортиментімен каталог және дайын өнім үлгілері арқылы танысыңыз. Дәптеріңізге түрлі маркалы («Нейтральное» (Н), «Экстра» (Э), «Детское» (Д), «Ординарное» (О) сабын атауларын жазып алыңыз;2)иіс сабынды таңбалау және орау ерекшеліктерін оқып біліңіз;3)ұсынылған иіс сабын үлгілерінің тауартанушылық сипатын беріңіз. Нәтижесін 6.21-кестеге жазыңыз.4)Ұсынылған иіс сабын үлгілерінің сапасын 28546 — 2002 МС сәйкес тексеріңіз:а) орам мен таңбалаудың дұрыстығын тексеріңіз, шығару мерзімі мен сақталу мерзімін анықтаңыз;б) сапаның түйсіктік көрсеткіштерін анықтаңыз:сыртқы түрі (жарық, жолақ, дақтардың болуына, анық емес штампқа жол берілмейді);21.-кесте. Иіс сабын үлгілерінің сипаттамасы      82  Сабынны ң атауыұрамыаркасыіс сипатыүсіормасрам түріндіруші фирма                          формасы (пішіннің өзгеруіне жол берілмейді);консистенциясы (ұстағанда қатты, біртектес болуы керек);түсі мен иісі (жеке фирмалық атауға сәйкес болуы керек); в) алынған нәтижелерді өзіңіз таңдап алған кестеге жазыңыз.5.Сауда жағдайын шешіңіз.Ұсынылған косметикалық құралдар үлгілерінен сатып алушыға сыйлыққа арналған жиынтық құрастырыңыз. Әр бұйымды сипаттаңыз, тұтынушылық қасиеттері мен қолданылу тәсілдері туралы айтып беріңіз. БАҚЫЛАУ СҰРАҚТАРЫ1. Галантереялық тауарлар ассортименті қандай топтарға бөлінеді?2. Текстильді галантерея топшасын атаңыз3. Өндіру орны бойынша қол шілтері қалай бөлінеді? Олардың ерекшелік белгілері қандай?4. Әмиянның қапшықтан қандай айырмашылығы бар? Қағаз ақша салатын әмиянның ерекшелік белгілері қандай?5. Қолдануына қарай пластмассадан жасалған бұйымдар ассортименті қалай топтасады?6. Киім, аяқ киім, қалпақ щеткаларының ерекшеліктері қандай?7. Әтір мен иіссу немен ерекшеленеді? Әтір-аналог неге арналған?8. Тұтынушыға парфюмерлік тауарды таңдау кезінде сатушы нені ескеруі керек?9. Майлы, құрғақ және проблемалы теріге арналған қандай кремдерді сатып алушыға ұсынуға болады?10. Ерін далабын қалай таңбалайды? Далап нөмірі нені білдіреді?   83  ҮІІ ТАРАУ  ШАРУАШЫЛЫҚ ЫДЫСТАРЫ ТАУАРЛАРЫ№ 7.1 тәжірибелік жұмысШАРУАШЫЛЫҚТА ҚОЛДАНЫЛАТЫНПЛАСТАМАССАДАН ЖАСАЛҒАН ТАУАРЛАР АССОРТИМЕНТІ МЕН САПАСЫЖұмыстың мақсаты: пластмассаның түрлерін тану дағдысын қалыптастыру; пластмассадан жасалған бұйымдар ассортиментін оқып үйрену; жіктеменің барлық белгілері бойынша тауартанушылық сипаттама беруді, таңбалауды оқу және шифрын шешуді, сонымен қатар сапаны түйсіктік әдіспен стандарт талаптарына сәйкестігін тексеруді үйрену.Құралдар мен керек-жарақтар: пластмассадан жасалған бұйымдардың үлгілері, ыдысшаруашылық бұйымдары каталогы,«Пластмассаның сыртқы ерекшелік белгілерінің» кестесі, стандарттар, өлшеу құралдары (сызғыш, өлшегіш стакандар)Жұмыстың орындалу реті:Бұйым үлгілерінен 13-қосымшаға сәйкес «Пластмассаның сыртқы ерекшелік белгілері» кестесі мен топтамасын пайдалана отырып, сыртқы ерекшелік белгілері бойынша пластмассаның түрін анықтаңыз. Пластмассаның түрін түрлі әдістер арқылы анықтауға болады. Көбінесе саудада қолданылатын ең қарапайым тәсіл түйсіктік тәсіл:1)түсін, мөлдірлігін, беткі жағының сипатын (түсін шағылысқан жарықта қараңыз, ал мөлдірлігін өтпелі жарықта қараңыз);2)пластмассаның физикалық күйін бүгілу қабілетін (қатты, жартылай қатты немесе жұмсақ) сынау арқылы тексеріңіз;3)пластмассаға соққы тигенде қандай дыбыс шығаратынын анықтаңыз. Ол үшін үстелге бұйымды қойып, оның шетін қарындашпен ұрыңыз (дыбыстың қатаң немесе ашық болуын бақылаңыз);4)7.1-кестеге алынған нәтижелерді біріктіріңіз.        84 Шаруашылықта қолданылатын пластамассадан жасалған тауарлар ассортиментін оқыңыз;1)каталог, оқу құралдары мен бұйым үлгілері бойынша шаруашылықта қолданылатын пластамассадан жасалған тауарлар ассортиментімен танысыңыз:2)ұсынылған үлгілерден әр топтан қолданысына қарай 3-4 бұйымды таңдап алыңыз да, анықтаңыз:а) бұйым атауы (стакан, теген, бидон немесе т.б.);б) қолданылуы (құрғақ немесе ыстық тағамдар үшін және т.б.); в) пластмассаның түрі (п. 1-әдістемесі бойынша);г) қалыптастыру тәсілі (қысым арқылы құю, престеу, экструзия және т.б. — қаптал тігісінің болуы, құйма жол, беткі жағының сипаты);д) әрлеу түрі (тегіс, нақышталған, «де-коль», «кескіндеме» немесе«мөр» безендірілуі); е) бұйымның пішіні:формасы (цилиндр, конусты, дөңгелек немесе т.б.);құрылымы (қақпақпен, тұтқамен, тұмсықпен немесе т.б.);ж)өлшемі (іші бос бұйымның сыйымдылығын су көлемі бойынша өлшем стақанымен өлшеңіз, дөңгелек бос ыдыстың диаметрі мен биіктігін, сопақша формалы ыдыстың ұзындығын, ені мен биіктігін өлшеңіз);з) жиынтықтық (данамен немесе жинақтамалық);3)7.2-кестеге нәтижесін жазыңыз.Пластамассадан жасалған шаруашылықта қолданылатын тауарлардың таңбалану ерекшелігін оқыңыз:1)Бұйымда және тұтынушы ыдысында көрсетілген таңбалау реквизиттерін оқыңыз және шифрын шешіңіз. Бұйымда көрсетілген, тағам өнімдерімен қолдануға болатыны немесе болмайтыны ескертілген жазуларға ерекше көңіл бөліңіз;2)дәптеріңізге тасымалдау ыдысына салынатын манипуляциялық белгілерді салыңыз.Пластмассадан жасалып ұсынылған бұйым үлгілерінің сапасын түйсіктеу әдісі арқылы тексеріңіз:1)Пластмассадан жасалған бұйымдар ақауларын (құрамның, қалыптың және әрлеудің ақауларын) оқып үйреніңіз. Дәптеріңізге пластмасса бұйымдарын жасауда жол берілмейтін ақауларды жазыңыз;2)Пластмассадан жасалған бұйым үлгілерінің сапасын келесі тәсілдерді пайдалана отырып тексеріңіз:85 а) таңбалануын (реквизиттердің анықтығы мен толықтығы);б) сыртына қарап пластмассаның түрін анықтаңыз (түсі, физикалық күйі, соққы кезіндегі дыбысы және басқа да белгілері);                                          86 1.-кесте. Сыртқы ерекше белгілері бойынша пластмасса түрлерін анықтау АтауыСыртқы ерекшелік белгілері ТүріТүсіФизикалық күйіМөлдірлігіСипатыДыбыс                      -кесте. Пластмассадан жасалған шаруашылық қолданыстағы бұйым үлгілерінің сипаттамасы  АтауыҚолданы сы Дайындау материал Тәсілі ТүріПішін ӨлшеміЖиынты қФормасыҚұрылым ы                            -кесте. Пластмассадан жаслаған бұйымның сапасын анықтауБұйымның атауыПластмасса түріТаңбалану сапасыАнықталған ақауларСапа туралы қорытынды                в) бұйымның сыртын қарап шығыңыз (үстіңгі жағы сызатсыз, көтерілмеген болуы керек; суреттері анық және дұрыс болуы қажет);г) бұйымды тегіс жерге қойыңыз және оның орнықтылығын тексеріңіз;д) жалғанған жерлері бойынша бұйымды қарап шығыңыз, бөлшектер еркін түрде ұштасқан болуы керек, қақпақтары тығыз бекітілуі және дұрыс ашылуы қажет.3)Алынған нәтижелерді 7.3-кестеге жазыңыз.Үй тапсырмасы. Пластмассадан жасалған тауарлар ассортиментін базалық сауда кәсіпорнында оқыңыз:1)әр топтың тауарларының ассортиментін өздеріңіз құрастырған кестеге тобын, топшасын, бұйым атауын, қолданылатын пластмассаны, құрылымын, өлшемін, дайындаушы фирманы көрсетіп жазыңыз;2)пластмассадан жасалатын тауарды сақтау шартының сақтау талаптарына сәйкес орындалады ма, жоқ па, соны анықтаңыз;3)ыдысқа арналған пластмассаның қауіпсіздігіне көз жеткізу үшін зауыт-жеткізуші қандай құжат көрсетуге міндетті екенінежауап беріңіз.№ 7.2 тәжірибе жұмысыШЫНЫДАН ЖАСАЛАТЫН ТАУАР АССОРТИМЕНТІ МЕН САПАСЫЖұмыстың мақсаты: сыртқы ерекшелік белгісі бойынша түрлі шикізат құрамды шыны түрлерін тануға үйрену; шыныдан жасалатын бұйымдар ассортиментін оқып үйрену; жіктеменің барлық белгілері бойынша тауартанушылық сипаттама беруге, таңбалауды оқуға және шифрын шешуге, сапаның түйсіктік әдіспен стандарт талаптарына сәйкестігін тексеруге дағдылану.Құралдар мен керек-жарақтар: шыныдан жасалған бұйымдар үлгілерінің ассортименті, каталогтар, плакаттар, иллюстрациялар, стандарттар, өлшеуіш құралдары (сызғыштар, өлшем стақандары), ағаш таяқша немесе қарындаш.Жұмыстың орындалу реті:Бұйым үлгілерінен түрлі шикізат құрамды шыны түрлерін анықтаңыз:1)Паспортталған үлгілер бойынша түрлі шикізат құрамды шыны түрлерін оқып біліңіздер. Түсіне, мөлдірлігіне, жылтырлығына, қабырғаларының қалыңдығына, соққы кезіндегі дыбыс және басқа да белгілеріне назар аударыңыз;  89 2)ұсынылған бұйым үлгілерінен сыртқы ерекшелік белгісі бойынша шыны түрін анықтаңыз.Жұмыс нәтижесін 7.4-кестеге жазыңыз4.-кесте. Сыртқы ерекшелік белгісі бойынша шыны түрлерін анықтау Үлгі нөміріШыны түрі (атауы)Шыны құрамы Сыртқы ерекшелік              Шыныдан жасалған бұйым ассортиментін оқып біліңіз:1)Шыныдан жасалатын бұйым ассортиментімен каталог, плакат, иллюстрациялар арқылы жіктеме белгілеріне сәйкес танысыңыз;2)түрлі өңдеу тәсілін қарастырыңыз. Сыртқы ерекшелік белгілеріне (формадан қалған іздерінің болуы немесе болмауы, суреттің анықтығы, қабырғаларының қалыңдығы, бұйымның жоғары және төменгі диаметрі және т.б.) көңіл аударыңыз;3)бұйым үлгілерінен ыстық және суық күйінде салынатын әшекейдің түрлерін қарастырыңыз. Өңдеудің, нақыштаманың және алмаздың қырының ерекшелік белгілеріне көңіл аударыңыз;4)бұйымның түрін анықтауға үйреніңіз. Фужер, бокал, рюмка, стақан, графин, құмыра және т.б. ерекшелік белгілерін анықтаңыз;5)әртүрлі қолданыстағы шыныдан жасалған бұйымдардың ұсынылған үлгілерін қарастырыңыз және анықтаңыз:а) бұйымның атауы (фужер, бокал, стақан, графин және т.б.);б) қолданылуы (ас үй, шаруашылық ыдысы және т.б.); в) шыны түрі (п. 1-әдістемесі бойынша);г) өңдеу тәсілі (престеу, үрлеу, престеп үрлеу және т.б.);д) декорациялау түрі (мұртша, бұрып апару, лента, нөмірлі өңдеу және т.б.);е) бұйымның пішіні:бұйымның формасы (дөңгелек, цилиндрлі, конустық, сфералық 90 немесе т.б.);құрылымын (тұтқасымен, тұмсығымен, қақпағымен, биік немесе аласа аяқты, т.б.);жиегін өңдеу (тегіс, ойылған, рельефті);ж)өлшем (жалпақ және дөңгелек бұйым өлшемін жоғары диаметрі бойынша анықтаңыз, мм; іші бос ыдысты – өлшегіш стақанмен судың сыйымдылығын өлшеңіз, см3 немесе мл; биіктіктерін - корпустың биіктігі бойынша анықтаңыз, мм);з) жиынтық (данамен және жиынтық, жиынтық, аспап, сервиз немесе толық жиынтық):жиынтық — бір түрден тұратын бұйымдар;аспап — біріккен жалпы қызметтері бар әртүрлі бұйымдардан тұрады;сервиз — жалпы қызметі бір және 6 немесе 12 адамға арналған әртүрлі бұйымдардан тұрады;толық жиынтық — бірнеше сервизді біріктіреді (мысалы, шай- кофе асханалық гарнитуры);6)нәтижесін 7.5-кестеге жазыңыз.Шыны ыдыстарының таңбалануы мен орамдарын оқып үйреніңіз:1)түрлі тәсілдер арқылы дайындалған бұйымдардың таңбалануын оқыңыз және шифрын шешіңіз (үрлеу немесе престеу); Айырмашылықтарын көрсетіңіз;2)шыны бұйымдарының тасымалдау ыдысына салынатын манипцуляциялық белгілерін салыңыз;3)үрленген және престелген бұйым орамдарының ерекшелік белгісін жазыңыз.Шыныдан жасалған бұйымның ұсынылған үлгі сапасын түйсіктік әдіс арқылы тексеріңіз:1)шыны ыдыс сапасына қойылатын нормативті-техникалық құжаттар талабын оқып-біліңіз;2)бұйымның паспортталған үлгілері бойынша ақау түрлерін қарастырыңыз (шыны массалары, өндіру және өңдеу), олардың ерекшелік белгісін атаңыз;3)ұсынылған шыны бұйымдары үлгілерінің сапасын тексеріңіз: а) таңбасын (реквезиттердің анықтығы мен толықтығын);      91  5.-кесте. Шыныдан жасалған бұйымдар үлгілерінің сипаттамасы АтауыҚолданы луыШыны түрі Тәсілі Декорац иялауПішіні ӨлшеміЖиынты ғыФормаҚұрылы мы                                                        о© б) бұйымның сыртын қараңыз – шынының беті тегіс, бұдырсыз, бүкпесіз, қатпарсыз болуы керек;в) бұйымды ақ қағазға қойыңыз және түбінен қарап, шынының түссіздігін нақтылаңыз (түсті бояулар мөлдірлікті төмендетеді және бұйымның сыртқы түрін төмендетеді);г) тегіс көлденең жерде ыдыстың орнықтылығын және қауіпсіздігін тексеріңіз (бұйым шайқалмай, орнықты тұруы керек; жиегі жақсылап тегістелген және жылтыратылған, түбі үшкір, кесетін шеті болмауы керек);д) жарықшақтарды бойымен тексеріңіз (ағаш таяқшамен немесе қарындашпен бұйымның шетін тықылдатыңыз – дыбыс салдырлаған, қатқыл болмауы керек);е) безендірудің сапасын тексеріңіз (суреттер анық, симметриялы, сызықтары анық болуы керек – бояудың ағуы, шытынауы, жағылуы болмауы тиіс). Бояудың нығыз жағылуын, суретті фланель матамен сүртіп тексеріңіз – мата боялмауы керек;ж)ыдыстың мойнына қақпағы мен тығыны жабысып қалған ба соны тексеріңіз, олар ыдысты бос жауып немесе одан бос шығуы керек;4)нәтижесін 7.6-кестеге жазыңыз.6.-кесте. Шыныдан жасалған бұйымның сапасын анықтау Атауы СапасыАқауларСапа туралы қорытындШыныӨңделу іДекор лау                    Үй тапсырмасы. Базалық сауда кәсіпорнында шыныдан жасалған тауар ассортиментін оқып үйреніңіз:1)Қолданылуы бойынша түрлі топ тауарларына жіктеменің барлық белгілері бойынша сипаттама беріңіз. Жұмыс нәтижесін формасын өздеріңіз таңдаған кестеген жазыңыздар;2)Шыны тауарын жасайтын зауыт-өндірушінің тауар белгілерін салыңыз және шығарылатын өнім ассортиментінің 93 ерекшеліктерін жазыңыздар. № 7.3 тәжірибе жұмысыКЕРАМИКАЛЫҚ ТАУАРЛАР АССОРТИМЕНТІ МЕН САПАСЫЖұмыстың мақсаты: сыртқы ерекшелік белгілеріне қарап керамиканың түрлерін анықтауға үйрену; тұрмыстық керамика бұйымдарының ассортиментін оқу; жіктеменің барлық белгілері бойынша тауартанушылық сипаттама беруді, таңбалауды оқуды және шифрын шешуді және сапанының түйсіктік әдіспен стандарт талаптарына сәйкестігін тексеруді үйрену.Құралдар мен керек-жарақтар: керамика бұйымдары үлгілерінің ассортименті, топтамалар, плакаттар, иллюстрациясы бар альбомдар, стандарттар, өлшеу құралдары (өлшеу стақандары, сызғыштар), ағаш таяқша немесе қарындаш.Жұмыстың орындалу реті:Бұйым үлгілерінен сыртқы ерекшелік белгілері бойынша керамиканың түрін анықтаңыз:1)бұйымның паспортталған үлгілері, топтамасы бойынша керамиканың әр түрін оқып біліңіз, олардың ерекшелігін белгілеңіз:сынықтың түсі, қалыңдығы, жұқа қабаттардағы жарықтану, жылтырату сипаты, соққы кезіндегі дыбыс тембрі;2)керамиканың макроқұрылымын, сынуын қарастырыңыз. Фарфор және фаянс бұйымдарының сынықтарын салыстырып, қорытынды жасаңыз;3)бұйымның ұсынылған үлгілерінен сыртқы ерекшелік белгілері бойынша керамиканың түрін анықтаңыз;4)нәтижесін 7.7-кестеге жазыңыз;Тұрмыстық керамика бұйымдарының ассортиментін оқып біліңіз:1)керамикадан жасалатын бұйым ассортиментімен каталог, плакат арқылы жіктеме белгілеріне сәйкес танысыңыз;2)иллюстрациялары бар альбом бойынша керамика бұйымдарына салынатын түрлі суреттермен танысыңыз (мұртша, бұрып апару, лента, жабынды, трафарет, деколь, кескіндеме және т.б.) және суреттің ерекшелік белгілерін атаңыз;3)бұйымның түрін анықтауға үйреніңіз (бокал, кружка, аққұман, түрлі мақсаттағы тәрелкелер);4)ұсынылған керамика бұйымдары үлгілерін қарастырыңыз  94 және анықтаңыз:а) бұйым атауы (тостаған, табақша, шайнек, кофе шәйнегі, кілегей ыдысы және т.б.);б) қолданылуы (ас үйге, шайға, кофеге арналған ыдыс немесе басқа бұйымдар, соның ішінде көркем-декоративті);в) керамика түрі (фарфор, фаянс, жартылай фарфор, көркемқыш немесе құмыра ыдысы);г) безендіру түрі (мұртша, бұрып апару, лента, деколь, мөр немесе т.б.);д) суреттің орналасу сипаты:гүл шоғы — үшке дейінгі мүсіннен немесе суреттен тұрады;жиылмалы — беске дейін және одан да көп мүсіннен немесе суреттен тұрады;борттық — борттың өн бойындағы нақышсыз үздіксіз әшекей;жаппай — бұйымның өн бойындағы сурет;е) жинақтық (дана немесе жинақтық — жинақ, сервиз, гарнитур); ж) бұйым пішіні:формасы (жалпақ — дөңгелек немесе сопақша, іші бос — сфералық, конустық немесе т.б.);құрылымы (тұтқасымен, қақпағымен, тұмсығымен, биік немесе төмен аяқты және т.б.); жиегін өңдеу (тегіс кесілген жиек, ернеуі түзу немесе т.б.); з) өлшем (жалпақ және дөңгелек бұйым өлшемін жоғары диаметрі бойынша анықтаңыз, мм; іші бос ыдысты – өлшегіш стақанмен судың сыйымдылығын өлшеңіз, см3 немесе мл; биіктігін - корпустың биіктігі бойынша анықтаңыз, мм); 5)нәтижесін 7.8-кестеге жазыңыз.Керамика заттарын таңбалау және орау ерекшеліктерін оқып біліңіз:1)ұсынылған бұйым үлгілерінің таңбалануын оқыңыз және шифрын шешіңіз. Бірінші және екінші сорт бұйымдарына арналған белгі түсін көрсетіңіз;      95 7.-кесте. Сыртқы ерекшелік белгілері бойынша керамика түрлерін анықтау  Үлгі нөмірі АтауыСыртқы ерекшелік белгілері Керамика түрі ТүсіЖарықтан уДыбыстың тембріЖуандығы, ммЖиегінің немесе түбінің                         -кесте. Керамикадан жасалатын бұйым үлгілерінің сипаттамасыАтауыҚолдан ылуы ТүріБезендір у түрі СипатыҮлгісіӨлшемі, мм/млЖинақты ғыФормҚұрылым                            -кесте. Керамикадан жасалған бұйым үлгілері сапасын анықтауБұйымның атауыТаңбалану сапасыАқауларСапа туралы қорытындыСынық пенДекорлау                2)керамикалық бұйымдарды орау ерекшелігін дәптеріңізге жазып алыңыз;3)тасымалдаушы ыдысқа салынатын манипуляциялық белгінің суретін салыңыз.Керамикадан жасалатын ұсынылған бұйым үлгілерінің сапасын түйсіктік әдіспен тексеріңіз:1)Керамикалық бұйымдардағы 28390—89 МС мен 28391 МС— 89 оқып біліңіз. Дәптеріңізге жазыңыз: а) керамикалық бұйым сорттарының саны; б) бұйым өлшемі (ұсақ, ірі);в) сынық пен әшекейдің, декорлаудың ақаулары; г) жол берілмейтін ақаулар;2)керамика бұйымдары үлгілерінің сапасын тексеріңіз: а) таңбалануын (реквизиттердің анықтығы мен дәлдігі);б) бұйымның сыртын қараңыз және ақаулардың болмауын тексеріңіз;в)жайпақ бұйымның бүлінуін анықтаңыз;г) тегіс көлденең жердегі бұйымның беріктігін тексеріңіз;д) бұйымның өлшем сәйкестігін, қосалқы бөлшектердің беріктігін анықтаңыз;е) қақпағы бар ыдысты 70°-қа еңкейтіңіз – еңкейген кезде ол түсіп қалмауы керек;ж)жарықшақтың болуын тексеріңіз, ағаш таяқшамен ыдыстың шетін ұрғылаңыз – дыбыс салдырлаған, қатқыл болмауы керек;з) әшекейдің сапасын тексеріңіз: суреттің симметриялылығы, сызықтардың түзулігі;3)жұмыстың нәтижесін 7.9-кестеге жазыңыз.Үй тапсырмасы. Керамикадан жасалған тауар ассортиментін базалық сауда кәсіпорнында оқып біліңіз:1)Қолданылуы бойынша түрлі топ тауарларына жіктеменің барлық белгілері бойынша сипаттама беріңіз.2)Жұмыс нәтижесін формасын өзіңіз таңдаған кестеге жазыңыз;3)Керамика тауарын жасайтын зауыт-өндірушінің тауар белгілерін салыңыз және шығарылатын өнім ассортиментінің ерекшеліктерін жазыңыз.4)Керамикалық тауарлардың сақталу шарттарымен танысыңыз. Стандарттан ауытқу бар ма, жоқ па, соны анықтаңыз;5)Нәтижесін жұмыс дәптеріңізге жазыңыз.   98 № 7.4 тәжірибе жұмысыМЕТАЛЛ ШАРУАШЫЛЫҚ ТАУАРЛАРЫНЫҢ АССОРТИМЕНТІ МЕН САПАСЫЖұмыстың мақсаты: металдардың түрлерін және олардың қорытпаларын, сыртқы ерекшелік белгісі бойынша қорғаныс жамылғысының түрін тануды үйрену; бұйым ассортиментін оқып білу; жіктеменің барлық белгілері бойынша тауартанушылық сипаттама беруге, таңбалауды оқу және шифрын шешуге және сапаны түйсіктік әдіспен стандарт талаптарына сәйкестігін тексеруді үйрену.Құралдар мен керек-жарақтар: металл шаруашылық тауарлары үлгілерінің ассортименті, каталогтар, плакаттар, өлшеу құралдары, стандарттар.Жұмыстың орындалу реті:Металл және оның қорытпасының түрлерін, сондай-ақ сыртқы ерекшелік белгілері бойынша бұйым үлгілеріндегі қорғаныс жамылғысының түрін анықтаңыз:1)топтаманы пайдалана отырып, металл және оның қорғаныс жамылғысы бар және жамылғысыз қорытпасы түрлерімен танысыңыз. Түсін, реңкін, беткі жағының жылтырлығын, иілгіштігін, сынған жерінің құрылымын және т.б. белгілеңіз. Қорғаныс жамылғысын металл бұйымдарға қандай мақсатпен салатынын көрсетіңіз;2)ұсынылған бұйым үлгілерінен металл немесе қорытпа түрін және қорғаныс жамылғысының түрін анықтаңыз;3)жұмыс нәтижесін 7.10-кестеге жазыңыз;10.-кесте. Металл немесе қорытпа және қорғаныс жамылғысының түрін анықтауҮлгі нөміріАтауыМеталл немесеҚорғаныс жамылғысыСыртқы ерекшелік                   99  Металл ыдыс ассортиментін оқып біліңіз және үлгілер сапасын түйсіктік тәсіл арқылы тексеріңіз:1)Металл ыдыс ассортиментін каталог, журнал, бұйым үлгілері бойынша ретпен оқып біліңіз: а) шойын ыдыс (қара немесе эмальды);б) болат ыдыс (қара, эмальды, мырыш, қалайыланған, боялған); в) тот баспайтын болаттан жасалған ыдыс;г) алюминийден жасалған ыдыс (құйма);д) мыс негізіндегі қоспалардан жасалған ыдыс.Ыдыстың түр ассортиментін, техникалық сипатын, тұтынушылық қасиетін, бағаға әсер ететін факторларды белгілеңіз;2)ұсынылған металл ыдыс үлгілеріне тауартанушылық сипаттамасын беріңіз. Жұмыс нәтижесін 7.11- кестеге жазыңыз;3)металл ыдысы таңбалануының ерекшеліктерін оқып біліңіз. Бұйымның ұсынылған үлгілеріндегі таңбалану реквизиттерін оқыңыз және шифрын шешіңіз;4)металл ыдысына қатысты стандарт талаптарын оқып біліңіз және үлгілердің сапасын анықтаңыз: а) таңбалануын (реквизиттердің анықтығы мен дәлдігі);б) бұйымның сыртын қарап шығыңыз (ыдыстың формасы дұрыс, беткі жағы жарықшақсыз тегіс, қылаусыз, ұсақ тесіктерсіз, майыспаған болуы керек);в) тегіс жазық жерге ыдысты қойып, оның орнықтылығын анықтаңыз;г) тұтқасы мен құлағының симметриялылығын және бекітілу беріктігін тексеріңіз;д) корпусы мен қақпағының арасындағы саңылауды анықтаңыз (қақпақтар өлшемі бойынша бұйымға сәйкес келуі керек, ыдыс корпусына барлық периметрлер бойынша тығыз жанасып тұруы керек);е) ыдысқа ернеуіне дейін келтіріп су құйыңыз және оның сыйымдылығын анықтаңыз; ж) суреттің анықтығы мен симметриялылығын тексеріңіз;з) сапа туралы қорытынды жасаңыз; 5)нәтижесін дәптерге жазыңыз.Пышақ бұйымдары мен ас үй жинақтары ассортиментін оқып біліңіз және түйсіктік әдіспен үлгілердің сапасын тексеріңіз:1)каталог, плакат, үлгілер бойынша пышақ бұйымдары ассортиментін оқып біліңіз. Түрлі қолданыстағы пышақтар мен қайшылардың ерекшелігін анықтаңыз;2)пышақ суретін салыңыз және оның құрама бөліктерін көрсетіңіз (жүзі мен сабын);3)каталог, плакат, бұйым үлгілері арқылы ас үй жиынтығын оқып біліңіз. Ерекшелік белгілерін көрсетіңіз:а) қасықтардың (ас, шайға арналған, десерттік, компотқа арналған және т.б.); б) шанышқы (ас, десерттік, балалар, балыққа, шаянға, устрицаға арналған);в) қалақ, шымшуыр, бұранда және басқа да бұйымдар;4)ұсынылған пышақ және ас үй бұйымдары үлгілеріне жіктеменің барлық белгілері бойынша тауартанушылық сипаттама беріңіз және бұйымның сапасын тексеріңіз:а) дұрыс таңбалану;б) сыртында ақаулардың болуы;в) пышақтардың қайралу сапасы (ағаш сүресін кескен кезде пышақ жүзінің жиегі уатылмауы және қайрылмауы керек);г) қайшының кесу қабілетінің сапасы (мақта матасы немесе қағаз қайшының жүздерінің арасынан өтіп кетпеуі керек);5)нәтижесін 7.12-кестеге жазыңыз.Қол аспабының ассортиментін оқып біліңіз және үлгілер сапасын түйсіктік әдіс арқылытексеріңіз:1)қол аспабының ассортиментін каталог, плакат, бұйым үлгілері арқылы мына ретпен оқып біліңіз: а) ағашөңдеу құралдары;б) металл өңдеу; в) монтаждау;г) өлшеу-белгілегіш;д) бау-бақша құралдары.Әр бұйымның функционалды қызметін, құрылымын, материал түрін, негізгі өлшемдерін және параметрлерін белгілеңіз;2)қол аспабының ұсынылған үлгілеріне жіктеменің барлық белгілері бойынша сипаттама беріңіз және олардың сапасын тексеріңіз;3)нәтижелерін 7.13-кестеге жазыңыз;5.Терезе мен есікке арналған құралдардың, бекітпе бұйымдарының ассортиментін оқып үйреніңіз және түйсіктік тәсіл арқылы сапасын тексеріңіз:1)терезе мен есікке арналған құралдар, бекітпе бұйымдарының ассортиментін каталог, плакат және бұйым үлгілері арқылы қарастырыңыздар; бұйымның функционалдық қолданысын, материал және өңдеу түрін, құрылымдық ерекшеліктерін, техникалық сипаттамасын белгілеңіз;2)ұсынылған бұйым үлгісіне жіктеменің барлық белгілері бойынша тауартанушылық сипаттама беріңіз;-сурет. Металл ыдыстар үлгілерінің сипаттамасы  Үлгі нөміріБұйымны ң атауыҚолданыс ыДайындау материалыДайындау тәсіліБезендір у түрі Пішіні ӨлшеміЖиынт ық                             12.-кесте. Пышақ бұйымдары мен ас үй құралдарының сипаттамасыБұйымның атауыДайындау материалыДайындау тәсілі Өңделуі Құрылымы Өлшемі, ммСапасы туралы қорытынды                      -кесте. Қол аспабы үлгілерінің сипаттамасыАтауыТобыҚолданысыМатериал түріҚұрылымыӨлшемі, ммСапасы туралы қорытынды                      3)құлып сапасын тексеріңіз. Таңбалану, орамының жағдайын, сыртқы түрін, жиынтықтылық, жеңіл жабу және ашу;4)нәтижесін формасын өздеріңіз таңдаған кестеге жазыңыздар.6.Үй тапсырмасы.Металшаруашылық тауарлары ассортиментін базалық сауда кәсіпорнында оқып үйреніңіз:1)әр топтың тауарларына қолданысына қарай жіктеменің барлық белгілері бойынша сипаттама беріңіз. Нәтижесін формасын өздеріңіз таңдаған кестеге жазыңыздар.2)металшаруашлық тауарларын өндіретін кәсіпорындармен танысыңыз. Олардың тауарлық белгілерінің суретін салыңыз және олардың шығаратын асортименттерінің ерекшеліктерін көрсетіңіз;3)металшаруашылық тауарларды сақтау шарттарымен танысыңыз. Сақтау шарттарын бұзған жағдайда бұл бұйымдарда қандай ақаулар туындауы мүмкін екенін көрсетіңіз. № 7.5 тәжірибелік жұмысТҰРМЫСТЫҚ ХИМИЯ ТАУАРЛАРЫ АССОРТИМЕНТІ МЕН САПАСЫЖұмыстың мақсаты: қолданылуы бойынша түрлі топтағы тұрмыстық химия тауарлары ассортиментін оқып біліңіз; жіктеменің барлық белгілері бойынша тауартанушылық сипаттама беруге, таңбалауды оқу және шифрын шешуге, сапаны түйсіктік әдіспен стандарт талаптарына сәйкестігін тексеруге дағдылану.Құралдар мен керек-жарақтар: түрлі топтағы тұрмыстық химия тауарлары ассортименті, каталогтар, плакаттар, оқу құралдары, топтамалар, стандарттар.Жұмыстың орындалу реті:Желімделетін материал ассортиментін оқып біліңіз және желім сапасын түйсіктік тәсіл арқылы тексеріңіз:1)желімдейтін материал түсінігіне анықтама беріңіз, олардың жіктемесін қайталаңыз;2)желімдейтін материал ассортиментімен пайдалану каталогы, үлгі және нұсқаулық арқылы танысыңыз. Дәптеріңізге жазыңыз:а) түрлі қолданыстағы желім атаулары;б) қымтақтардың қолданылуы; 3)ұсынылған желім түрлерінің үлгілерін қарастырыңыз және таңбалауды пайдалана отырып, 7.14-кестеге сипаттама жазыңыз;4)ұсынылған желім үлгілері сапасын тексеріңіз. Анықтаңыз: а) орам бүтінділігі мен сапасы;б) таңбаланудың анықтығы мен толықтығы; в) шығарылған күні мен сақталу мерзімі;г) сапаның органолептикалық көрсеткіштері (түсі, консистенциясының біркелкілігі, иісі).Желімдейтін материалдар сапасы туралы қорытынды жасаңыз.Жууға және тазалауға арналған құралдар ассортиментін оқып біліңіз және үлгілердің сапасын түйсіктік әдіс арқылы тексеріңіз:1)синтетикалық жуу құралдары, жууға арналған көмекші құралдар, тазалауға арналған құралдар ассортиментімен каталог, оқу құралдары, үлгілер бойынша танысыңыз. Дәптеріңізге жазыңыз:а) синтетикалық жуу құралдарының құрамына кіретін негізгі затты және оның қолданылуын көрсетіңіз;б) қолданылуы бойынша түрлі топтағы жуу және тазарту құралдары ассортименті;2)ұсынылған жуу және тазартуға арналған үлгілерге жіктеме белгісі бойынша сипаттама беріңіз. Нәтижесін 7.15-кестеге жазыңыз;3)жуу және тазарту құралдарының ұсынылған үлгілерінің сапасын тексеріңіз. Анықтаңыз:а) орам бүтінділігі мен сапасы;б) таңбаланудың анықтығы мен толықтығы; в) шығарылған күні мен сақталу мерзімі;г) сапаның органолептикалық көрсеткіштері (түсі, консистенциясының біркелкілігі, иісі).Жуу және тазарту құралдарының сапасы туралы қорытынды жасаңыз.4)кір сабынның ұсынылған үлгілерін қарастырыңыз және олардың тауартанушылық сипатын 7.16-кестеге жазыңыз;5)стандарт талаптарына сәйкес кір сабынның ұсынылған үлгілерінің сапасын тексеріңіз:а) таңбалауын тексеріңіз (реквизиттердің анықтығы мен толықтығы);б) сабынның сыртын қарап шығыңыз (бетінде жарықшақ, босаңсу, 106 дақтар болмауы керек);в) формасының дұрыстығын тексеріңіз (ақауларға жол берілмеуі тиіс);  14.-кесте. Желім үлгілерінің сипаттамасы  Атауы Қолдан ыл уы Құрам ы ШығуыКонсисте нциясыДайында лу деңгейі Орамыны ң түрі Өндір уші Қолданылуы                            -кесте. Жууға және тазартуға арналған құрал үлгілерінің сипаттамасыАтауыТобыҚолданы луыҚұрам ыКонсистенц иясыҚолданы лу тәсіліОрам түріМассасы, гӨндіруші                            -кесте. Кір сабын үлгілерінің сипаттамасыСабын түріҚолданы луыКонсистен циясыМай қышқылы%ТүсіОрам сипатыМасса сы, гӨндіруші                          г) сипау арқылы сабынның консистенциясын анықтаңыз (қатты, қолға жабыспайтын болуы керек); д) сабынның түсі мен иісін анықтаңыз (қышқыл жағымсыз иісі болмауы керек);е) сабынды екі бағытта тең төрт бөлікке бөле отырып, біркелкілігін анықтаңыз (бөтен қоспалар болмауы тиіс);Кір сабынның сапасы туралы қорытынды жасаңыз.Лак-бояу материалдары ассортиментін оқып біліңіз және ұсынылған үлгілер сапасын түйсіктік тәсілмен тексеріңіз:1)каталог, оқу құралдары және дайын өнім үлгілері бойынша лак-бояу материалдары ассортиментімен танысыңыз;2)ұсынылған лак-бояу материалдары үлгілерімен танысыңыз және таңбаны пайдалана отырып сипаттаңыз. Нәтижесін 7.17-кестеге жазыңыз;3)лак-бояу материалдарының ұсынылған үлгілерінің таңбалануындағы шартты белгілердің шифрын ажыратыңыз. Анықтаңыз:а) лак-бояу материалдарының түрі; б) үлдір жасаушы заттар типі;в) пайдалану шарты;г) зауыттың реттік нөмірі немесе олиф нөмірі; д) түсі;4)лак-бояу материалдарының ұсынылған үлгілерінің сапасын тексеріңіз.Орамның бүтінділігі мен сапасын, таңбаланудың анықтығы мен толықтығын, шығарылған күні мен сақталу мерзімін, сыртқы түрін анықтаңыз.Минералды тыңайтқыш, улы химикаттар, дизенфекциялау құралдары мен басқа да тұрмыстық химия тауарлары ассортиментін оқып танысыңыз. Үлгілердің сапасын түйсіктік тәсіл арқылы тексеріңіз:1)минералды тыңайтқыш ассортиментімен топтамалар, үлгілер бойынша танысыңыз;2)таңбалауды пайдалана отырып, минералды тыңайтқыштардың ұсынылған үлгілерін сипаттаңыздар.  Нәтижесін 7.18-кестеге жазыңыздар;3)улы химикаттар, дезинфекциялау құралдары мен басқа да тұрмыстық химия тауарлары ассортиментімен танысыңыз. Олардың көпшілігінің уландырғыш препарат екенін және оларды пайдалану кезінде қоғану шараларын сақтау керектігін белгілеңіз.Сақтық белгілерін және тауар таңбалануындағы жазуды түсіндіріңіз.Үй тапсырмасы. Базалық сауда кәсіпорнында тұрмыстық химия тауарлары ассортиментін оқып біліңіз. Оның нәтижелерін 7.19-кестеге жазыңыз.-кесте. Лак-бояу материалдарының сипаттамасыАтауыҚолданыл уыҚұрамыКонсистенц иясыТүсіОрамыМассасы, кгӨндіруші                           18.-кесте. Минералды тыңайтқыш үлгілерінің сипаттамасыТыңайтқы ш түріҚолданыл уыКонсистенц иясы ТобыЭлемент құрамыбойыншаМассасы, гҚолданыл у тәсілі Өндіруші                         -кесте. Тұрмыстық химия тауарларының сипаттамасы№ п/пТауарлар тобыТауар атауыҚысқаша сипаттамасыҚұныӨндіруші                   Жауап беріңіз:Сауда кәсіпорнында тұрмыстық химия тауарларының барлық топтары көрсетілген бе? Жаңа тауарларды және олардың қолданысын көрсетіңіз. БАҚЫЛАУ СҰРАҚТАРЫ:1. Пластмассаның түрлерін қандай сыртқы белгілеріне қарап ажыратуға болады?2. Ыдыс тауартану сипаттамасы үшін қолданылатын жіктеме белгілерді атаңыз.3. Үрленген, престелген және престеліп үрленген шыны бұйымдарының ерекшелік белгісі қандай?4. Фарфор, фаянс, көркемқыштың ерекшеліктері қандай?5. Қандай ақаулары бойынша керамикалық бұйымдар сатуға шығарылмайды?6. Металшаруашылық тауарлары ассортименті қолданылуына қарай қандай топтарға бөлінеді?7. Болат эмаль ыдысының тұтынушылық қасиетін атаңыз.8. Қолданысы бойынша қол аспаптарының ассортиментін қалай бөлуге болады?9. Қағазды, ағаш сүрегін, әйнекті, пластмассаны желімдеуге арналған желімді атаңыз.10. Кірге арналған кондиционер, антистатика, кальций қосылған соданың қолданылу аясы қандай?  МӘДЕНИ ТАУАРЛАР№ 8.1 тәжірибелік жұмысМЕКТЕП ЖӘНЕ КЕҢСЕ ТАУАРЛАРЫ АССОРТИМЕНТІ МЕН САПАСЫЖұмыстың мақсаты: қолданысы бойынша түрлі топтағы мектеп және кеңсе тауарлары ассортиментін оқып біліңіз; жіктеменің барлық белгілері бойынша тауартанушылық сипаттама беруге, таңбалауды оқу және шифрын шешуге және сапаны түйсіктік әдіспен стандарт талаптарына сәйкестігін тексеруге үйрену.Құралдар мен керек-жарақтар: мектеп және кеңсе  113 тауарлары ассортименті, түрлі қоланыстағы қағаз және қатты қағаз, марка және 30х40 мм өлшемдегі нөмірлер үлгілері, каталогтар, журналдар, альбомдар, плакаттар, стандарттар.Жұмыстың орындалу реті:Қағаз бен қатты қағаздан жасалған бұйым ассортиментін оқып біліңіз және үлгілердің сапасын түйсіктік тәсіл арқылы тексеріңіз:1)мектеп және кеңсе тауарлары жіктемесін қайталаңыз (14- қосымша);2)паспортталған үлгілері бар альбом бойынша түрлі мақсатта жұмсалатын қағаз және қатты қағаз (мөр, хат, сызу және сурет салу, декоративті және т.б), маркалар түрлерін қарастырыңыз және олардың ерекшелігін белгілеңіз;3)түрлі қолданыстағы өлшемі 30х40 мм қағаз және қатты қағаз үлгілерін дайындаңыз және олардың тұтынушылық қасиеттеріне сипаттама беріңіз (қалыңдығы, тегістігі, желімдеу деңгейі және т.б.). Нәтижесін 8.1-кестеге жазыңыз;4)қағаз және қатты қағаздан жасалған бұйым ассортиментімен каталог және бұйым үлгілері бойынша танысыңыз. Ұсынылған үлгілер бойынша тауартанушылық сипаттама беріңіз және бұйым сапасын тексеріңіз:а) таңбалаудың анықтығы мен толықтығын;б) бұйымның жиегінің, сыртының, беттердің бірігу сапасын;в) қағазда ақаулардың, жиырылған жерлердің, майлы және лас дақтардың, күңгірт және жылтыраған жолақтардың, жыртық, тесіктердің болмауын;5)нәтижесін 8.2-кестеге жазыңызхатқа арналған керек-жарақтар ассортиментін оқып біліңіз және үлгі сапасын түйсіктік тәсілмен тексеріңіз:1)хатқа арналған керек-жарақтар ассортиментімен каталог және бұйым үлгісі бойынша танысыңыз. Қолданылатын материал, құрылым ерекшеліктерін, өлшемдерді атап көрсетіңіз;2)ұсынылған қарындаш үлгілерін қарап шығыңыз және оны сипаттаңыз. Нәтижесін 8.3-кестеге жазыңыз;  аз және картонүлгісі АтауыҚолданы луы ҚұрамыТұтынушылық қасиеттері               8.1-кесте. Қағаз және қатты қағаз картон үлгілерінің сипаттамасы  3)ұсынылған қарындаш үлгілерін тексеріңіз: а) таңбалаудың анықтығы мен толықтығын;б) қарындаш сыртындағы лактың тегіс және біркелкі жағылғанын сырттай қарап анықтаңыз;в) жазу ұшының сапасын тексеріңіз (ол үгітілмеуі және қағазды сызбауы керек);г) сапа туралы қортынды жасаңыз;4)ұсынылған қалам үлгілерін қарастырыңыз және оларға 8.4- кестеде сипаттама беріңіз;5)ұсынылған қалам үлгілері сапасын тексеріңіз: а) таңбалаудың анықтығы мен толықтығын тексеріңіз;б) сырттай бақылау арқылы жарықшақтың, үшкір шетінің, қылаудың болмауын, барлық бөлшектердің монтаждалу беріктігін анықтаңыз;в) жазу кезіндегі қалам сапасын анықтаңыз; г) сапа туралы қорытынды жасаңыз.             115   Атауы Түрі Сызыл уМұқаба Өңделуі Көлемі, беттеріФормат ы,ммСапа туралы қортындыМатериа лБекіту тәсілі                           -кесте. Қағаз және картоннан жасалған бұйымдардың сипаттамасы  3.-кесте. Қарындаш үлгілерінің сипаттамасыАтауыҚолданы луыЖазатын қалам құрамыөлшемдері, ммКөлденең қима формасы ҚаттылығыҚұрылым ыҰзынд ығыДиаметрі                         кесте. Қалам үлгілері сипаттамасыАвтоқалам түріКорпустың материалыҚұрылымыҚаламұш материал ыСыртқы безендірі луіөдшемдері, (ұзындығы, диаметрі), ммМеханизмЖазу                      Сызуға арналған құралдар ассортиментін оқып біліңіз және оның сапасын түйсіктік тәсіл арқылы тексеріңіз:1)сызуға арналған құралдар ассортиментімен каталог, бұйым үлгілері арқылы танысыңыз. Бұйымның қолданылуын, құрылымының ерекшелігін, шартты белгілерін анықтаңыз;2)Сызуға арналған құралдар жиынтығына сипаттама беріңіз; нәтижесін 8.5 кестесіне жазыңыз.5.-кесте. Сызуға арналған құралдар жиынтығының сипаттамасы Готоваль ня түріқолдан ылуы саныАтауы мен қолданылуықорытыны ды                 Сурет салуға арналған құралдар ассортиментін оқыңыз және олардың сапасын түйсіктік тәсіл арқылы тексеріңіз:1)Ұсынылған көркем бояу үлгілеріне сипаттама беріңіз және олардың сапасын тексеріңіз. Нәтижесін 8.6 кестесіне жазыңыз. 8.6-кесте. Көркем бояу үлгілерінің сипаттамасы Түрі Құра мыҚолд ан ылуы Түсі Орам түріОрамны ң сыйымд ылығы Қорытын ды                       2)Сурет салуға арналған қылқалам үлгілерін қарап шығыңыз және анықтаңыз:а) қолданылуы (көркем сурет, оқушы немесе безендіру);б) қаламды және қыл шоғын дайындау материалы (қыл шоғының 118 сапасына қарай қылқалам түрлерін «Колонок», «Белка», «Лиса»,«Песец», «Пони», «Коза», «Щетина» деп ажыратады); в) шоқ формасы (дөңгелек немесе жалпақ) г) өлшемі (нөмірмен анықталады — шоқтың диаметрі үлкен болған сайын, оның нөмірі де жоғары).Нәтижесін дәптерге жазыңыз.Мектеп құралдары, кеңсе және офис тауарлары ассортиментін оқып біліңіз;1)тауар ассортиментімен каталог, бұйым үлгілері бойынша танысыңыз;2)ұсынылған бұйым үлгілеріне сипаттама беріңіз және олардың сапасын тексеріңіз. Нәтижесін дәптерге жазыңыз.Үй тапсырмасы. Мектеп және кеңсе тауарларын сататын арнайы дүкенге барыңыз және келесі тапсырманы орындаңыз:1)Мектеп және кеңсе тауарлары ассортиментімен танысыңыз және қолданысы бойынша түрлі топтағы бұйымдарға сипаттама беріңіз. Нәтижесін 8.7-кестеге жазыңыз;7.-кесте. Тауар ассортиментінің сипаттамасыТобыТауардың қысқаша сипаттамасы атауы, қолданылуы, өлшемі, құрылымы)        2)жазу, сызу және сурет салуға қажет жиынтық құрастырыңыз:а) бірінші сынып оқушысына;б) қабырға газетін безендіру. Жиынтыққа кіретін әр бұйымды сипаттаңыз және бүгінгі бағасын көрсетіңіз.  № 8.2 тәжірибе жұмысы ОЙЫНШЫҚТАР АССОРТИМЕНТІ МЕН САПАСЫЖұмыстың мақсаты: түрлі педагогикалық және жасқа байланысты қолданыстағы ойыншықтардың ассортиментін, дайындалу материалын, тұтынушылық қасиетін оқып біліңіз; жіктеменің барлық белгілері бойынша тауартанушылық сипаттама беруге, таңбалауды оқуға және шифрын шешуге, 120 сапаның түйсіктік әдіспен стандарт талаптарына сәйкестігін тексеруге үйрену.Құралдар мен керек-жарақтар: ассортименттегі ойыншықтар үлгілері, «Ойыншықтар» каталогы, нормативті техникалық құжаттар.Жұмыстың орындалу реті:Ойыншықтардың ассортиментін оқып үйреніңіз:1)Ойыншықтардың жіктемесін қайталаңыз (15-қосымша);2)Каталог, бұйым үлгілері бойынша ойыншықтар ассортиментін қарастырыңыз. Түрлі мақсаттағы ойыншықтарға мысалдар келтіріңіз және оны 8.8-кестеге жазыңыз.8.-кесте. Әр түрлі педагогикалық мақсаттағы ойыншық түрлеріҚолданылуы бойыншаОйыншық түрлері        3)дәптеріңізге түрлі жастағы топқа арналған ойыншықтар түрлерін жазыңыз:а) балабақша жасындағы балаларға арналған; б) мектеп жасына дейінгі балаларға арналған; в) мектеп жасындағы балаларға арналған;4)дайындалған материал бойынша ойыншықтар үлгілерінің жиынтығын таңдап алыңыз (резіңкіден, пластмассадан, металдан, ағаштан, керамикалық, қағаз, қатты қағаздан); түрлі материалдан жасалған ойыншықтардың тұтынушылық қасиеттерін белгілеңіз;5)дайындалу тәсілі әр түрлі ойыншықтарды таңдап алыңыз (жонылған, ағаш, қашап жасалған, қалыпталған жартылай дайын, үрленген және т.б.) және олардың ерекшелігін атап көрсетіңіз;6)ұсынылған ойыншық түрлеріне тауартанушылық сипаттама беріңіз; нәтижесін 8.9-кестеге жазыңыз. Ұсынылған ойыншық түрлерінің сапасын түйсіктік тәсілмен тексеріңіз:  121  тауыолданылуы ас тобыайындау материалы айындау тәсіліҚұрылымыЖиынтығыӨлшеміндірушісі                           -кесте. Ойыншықтар үлгілерінің сипаттамасы  1)Ойыншық сапасына қойылатын стандартпен, санитарлық- гигиеналық және ойыншықтардың қауіпсіздігі талаптарымен танысыңыз;2)ұсынылған ойыншық үлгілерінің таңбалануын оқыңыз және ақпараттық толықтығын анықтаңыз. Ойыншықтарды пайдаланудың қауіпсіздігі бойынша жазылған ескертулерге көңіл аударыңыз.Келесі сұрақтарға жауап беріңіз:а) үш жасқа дейінгі балаларға арналмаған ойыншықтың таңбасына қандай шартты графикалық белгі салынады;б) суда жүзетін ойыншыққа қандай таңба салынады;3)ойыншықтың сыртын тексеріңіз (бетінің сипатын, формасын, өңделуін, бөлшек құрылымын), жинақтылығын анықтаңыз;            122 10.-кесте. Ойыншық сапасын анықтау АтауыДайынд ау материа СапасыОрам жағдайыАқаулар ыҚорыты нды                                             123 -кесте. Гимнастикаға арналған құрал-жабдықтардың сипаттамасы4)сапасы туралы қорытынды жасаңыз, табылған ақаулардыкөрсетіңіз.5)Нәтижесін 8.10-кестеге жазыңыз.3.Сауда жағдайын шешіңіз.Ойыншық үлгілерінен сатып алушыға ойыншық ұсыныңыз: а) 6 айлық балаға;б) 5 жасар қызға сыйлыққа;в) 10 жасар ұл балаға сыйлыққа;г) 7 жасар балалар үшін ұжыммен ойнауға.Өз таңдауыңызды негіздеңіз. Ойыншықтардың тұтынушылық қасиеттеріне сипаттама беріңіз, олардың қоданылуы мен күтім жасау жолдары жайлы айтыңыз. № 8.3 тәжірибе жұмысыСПОРТТЫҢ ӘР ТҮРІНЕ АРНАЛҒАН СПОРТТЫҚ ҚҰРАЛ- ЖАБДЫҚТАР АССОРТИМЕНТІ МЕН САПАСЫЖұмыстың мақсаты: спорттың әр түріне арналған спорттық құрал-жабдықтар ассортиментін оқып-үйрену; жіктеменің барлық белгілері бойынша тауартанушылық сипаттама беруді, таңбалауды оқуды және шифрын шешуді және сапаның түйсіктік әдіспен стандарт талаптарына сәйкестігін тексеруді үйрену.Құралдар мен керек-жарақтар: спорттық құрал-жабдықтар үлгілерінің ассортименті, оқулық, каталогтар, плакаттар, кестелер, стандарттар.Жұмыстың орындалу реті:1. Гимнастикаға арналған құрал-жабдықтар ассортиментін оқыңыз және үлгілер сапасын түйсіктік тәсіл арқылы тексеріңіз:1)дәптеріңізге гимнастикаға арналған құрал-жабдықтарды жазыңыз (сауықтыру, спорттық және көркем);2)гимнастикалық қоссырық, көлденең ағаш, бөренелердің құрылымын қарастырыңыз, ұсынылған құрал-жабдық ерекшеліктерін, оларды дайындауға арналған қолданылатын материалдар, өлшемдерін белгілеңіз;3)гимнастикаға арналған құрал-жабдықтардың ұсынылған үлгілеріне тауартанушылық сипаттама беріңіз және сырттай олардың сапасын тексеріңіз. Нәтижесін 8.11-кестеге жазыңыз. 8.11-кесте.    124  АтауыҚолданысы бойынша тобыМатериалыұрылымдық ерекшелікте ріӨлшемдер, мм абылған ақауларыСапасы туралы қорытынды                       Жеңіл және ауыр атлетикаға арналған құрал-жабдық ассортиментін оқып-үйреніңіз және бұйым сапасын түйсіктік тәсіл арқылы тексеріңіз:1)Лақтыруға арналған граната, итеруге арналған ядро, диск, садақ, тоқпақ және басқа да спорттық құрал-жабдықтар түрін қарастырыңыз. Олардың қандай бөлшектерден тұратынын көрсетіңіз, оларды дайындауға қажет материалдарды, оның құрылымын, өлшемін, көлемін анықтаңыз. Ұсынылған спорттық құрал-жабдықтарға жіктеме белгісіне қарай тауартанушылық сипаттама беріңіз;2)сырттай спорттық құрал-жабдық үлгілерінің сапасын тексеріңіз. Таңбаланудың анықтығы мен толықтығын, материал және өңделу сапасын, құрылым ыңғайлылығын, өлшемі мен массасын анықтаңыз;3)нәтижесін 8.12-кестеге жазыңыз;             125 12.-кесте. Жеңіл және ауыр атлетикаға арналған құрал- жабдықтар сипаты тауыҚолданысы бойынша тобыМатериалы Формасының құрылымыТехникалық параметрлері (ұзындығы нықталған ақауларыапасы туралы қорытынды                                              126  Спорттық жекпе-жекке арналған құрал-жабдық ассортиментін оқып біліңіз және үлгі сапасын стандарт талаптарына сәйкес түйсіктік әдіс арқылы тексеріңіз:1)күреске арналған құрал-жабдық ассортиментін қарастырыңыз. Манекен мен күрес қабының қолданылуы, оларды дайындауға арналған материалдар, сондай-ақ олардың формасы мен өлшемдерін дәптеріңізге жазыңыз;2)боксқа арналған құрал-жабдық ассортиментін қарастырыңыз. Дәптеріңізге снарядтық, машықтану қолғаптарының ерекшеліктерін жазыңыз;3)семсерлесуге арналған құрал-жабдық ассортиментін қарастырыңыз. Сайыс қылышының, қылыштың және семсердің негізгі бөліктерін, ерекше белгілерін көрсетіңіз;4)ұсынылған бұйым үлгілеріне тауартанушылық сипаттама беріңіз және сапасын түйсіктік әдіспен тексеріңіз. Нәтижесін 8.13-кестеге жазыңыз.  13.-кесте. Спорттық жекпе-жектерге арналған құрал- жабдықтардың сипаттамасыАтауыолданылуы Қолданылатын материалдар ұрылымдық ерекшеліктеріҰзындығы, ені, массасы және т.б.)апасы туралы қорытынды                    Қысқы спорт түрлеріне арналған құрал-жабдықтар ассортиментін оқып біліңіз және үлгі сапаларын түйсіктік әдіспен тексеріңіз:1)Шаңғыны қарастырыңыз және суретін салыңыз, оның бөліктерін, құрылымдық ерекшеліктерін, оны жасауға арналған материалдарды, сонымен қатар өлшемін көрсетіңіз:2)түрлі мақсаттағы шаңғы үлгілерімен танысыңыз: спорттық-жүгіру, туристік, балаларға арналған түрлері және т.б. Олардың ерекшелігін жазып алыңыз;3)ұсынылған шаңғы түріне жіктеменің барлық белгілері бойынша тауартанушылық сипаттама беріңіз  және сапасын түйсіктік әдіспен тексеріңіз: а) таңбалануының анықтығы мен толықтығы;б) сыртқы түрі (шаңғының беткі жағы тегіс, жылтыр, жақсы өңделген, ағаш ақауларынсыз, тереңдігі мен ені бірдей болуы тиіс).Нәтижесін 8.14-кестеге жазыңыз.14.-кесте. Шаңғы үлгілерінің сипаттамасы қолданысыөлшеміҚолдан ылатынматериа лдарҚұрылы мдықерекшел іктеріСапасы туралықорытын дыұзын дығы ені                    4)Шаңғы таяғы мен шаңғы бекіткіші үлгілерін қарастырыңыз. Оларды дайындауға арналған материалдарды, құрылымының ерекшелігін, үлкендер мен балаларға арналған өлшемдерін жазып алыңыз;5)Конькиді қарастырыңыз және оның негізгі бөлшектерін, құрылымдық ерекшеліктерін, оларды  дайындауға арналған материалдарды анықтаңыз. Түрлі қолданыстағы конькилердің ерекшеліктерін белгілеңіз;6)ұсынылған коньки үлгілеріне тауартанушылық сипаттама беріңіз және сырттай олардың сапасын тексеріңіз. Нәтижесін 8.15-кестеге жазыңыз.15.-кесте. Коньки үлгілерінің сипаттамасыҚолданыл уыДайындау материалыӨңдел уіҚұрылы мыӨлше міСапа туралы қорытын                    Спорт ойындарына арналған құрал-жабдық ассортиментін оқып біліңіз және үлгілер сапасын түйсіктік әдіспен тексеріңіз:1)спорт ойындарына арналып, ұсынылған доп үлгілерін қарастырыңыз және олардың дайындалу материалы, өлшемдері, құрылымдық ерекшеліктері бойынша сипаттама беріңіз;2)ұсынылған доп үлгілері сапасын тексеріңіз. Таңбаланудың анықтығы мен толықтығын, белгіленген массасы мен өлшемін, формасын, суреттің дұрыстығын, ойнау қасиеттерін анықтаңыз;  3)8.16-кестеге нәтижесін жазыңыз;16.-кесте. Доптың сипаттамасы Доптың атауыДайынд ауға арналға нӨлшемі Ерекшел іктеріСапа туралы қорытын ды Шеңбері, ммМассас ы, г                    4)Үлкен және үстел теннисіне, бадминтонға арналған ракеткалар үлгілерін қарастырыңыз. Ракетканың негізгі бөлігін, оны дайындауға пайдаланылатын материалды, өлшемін, массасын анықтаңыз. Дәптеріңізге бадминтон мен үстел теннисіне арналған ракетканың ерекшелігін жазыңыз;5)Хоккей, ағаш фигуралармен ойналатын ойын, клуб ойындарына арналған құралдар ассортиментімен танысыңыздыр. Оларды дайындауға арналған материалмен, құрылымын, жинақтығын, өлшемін анықтаңыз, таңбалану ерекшелігін оқып біліңіз. Ұсынылған бұйым үлгілеріне тауартанушылық сипаттама беріңіз.Туризм, альпинизм және су спортына арналған ассортиментті оқып үйреніңіз және үлгілер сапасын  түйсіктік тәсіл арқылы тексеріңіз. Ұсынылған үлгілер сипаттамасын 8.17-кестеге жазыңыз. 17.-кесте. Туризм мен альпинизмге арналған құралдардың сипаттамасы АтауыҚолдан ылуы Дайынд ауҚұрылы мы ӨлшеміСапасы туралы қорытын                    № 8.4 тәжірибе жұмысыБАЛЫҚ ЖӘНЕ АҢ АУЛАУ ТАУАРЛАРЫ АССОРТИМЕНТІ МЕН САПАСЫЖұмыстың мақсаты: балық және аң аулау тауарлары ассортиментін оқыңыз, жіктеменің барлық белгілері бойынша тауартанушылық сипаттама беруге, таңбалауды оқуға және шифрын түсіндіруге, сапаны түйсіктік әдіспен стандарт талаптарына сәйкестігін тексеруге үйреніңіз.Құралдар мен керек-жарақтар: каталогтар, плакаттар, журналдар, балық және аң аулау тауарлары үлгілері, оқу құралы.Жұмыстың орындалу реті:Балық аулау тауарлары ассортиментімен танысыңыз және үлгі сапасын түйсіктік тәсілмен тексеріңіз:1)Балық аулау тауарлары ассортиментін қолданысына қарай топтастырыңыз: а) ілгекті балық аулау жабдықтары;қармақ сап;қармақ сапсыз;б) аулау құралдары;в) көмекші балық аулау құралдары;2)қолданылуы бойынша түрлі қармақтардың қармақ сап үлгілерін қарастырыңыз және оларды дайындауға арналған материалдарды, құрылымдық ерекшеліктерін, өлшемін анықтаңыз. Дәптеріңізге қармақтардың өздеріне тән ерекшелігін жазыңыз (қармақ сап ұзындығы, қармақ жем лақтыру тәсілі, балықтың әрбір қабуын анықтау және т.б.);3)дәптеріңізге балық аулау ілгегінің суретін салыңыз және оның негізгі бөліктерін көрсетіңіз;4)ұсынылған балық аулау ілгегінің үлгілерінен анықтаңыз: а) ілгек дайындалған материал;  б) жемсіз аулау саны (жалаң, екі есе ұқсас, үш есе ұқсас);в) орналасуы (бір иілу - бір кеңістікте иілген, екі иілу — екі иілу жазықтығы болады);г) ілмек нөмірі — 2,5-тен 16-ға дейін (басынан сабына дейінгі аралықта ілмектің енімен анықталады, мм);5)балық оралғысы, қармақ бауы, батырғы, қалтқы және басқа да ілмекті балық аулау жабдықтарын қарастырыңыз. Олардың қолданысын, оларды дайындауға арналған материал, құрылымдық ерекшеліктерін, маусымдық, өлшемін анықтаңыз;6)қармақсыз ілмекті балық аулау жабдықтары ассортиментін қарастырыңыз.7)Балық аулайтын жамылғы қармақ сап ассортиментін қарастырыңыз. Олардың қолданылуын, олармен балық аулау тәсілдерін оларды дайындауға арналған материалдарды, өлшемдерін анықтаңыз; ұсынылған үлгі сапасын түйсіктік тәсілмен тексеріңіз. Нәтижесін 8.18-кестеге жазыңыз;18.-кесте. Балық аулау тауарлары үлгілерінің сипаттамасыАтауыоданылуыДайындау атериалыӨңдеуаусымдықҚұрылымылшемСапасытуалы қорытынд                           аң аулау тауарлары ассортиментін оқып үйреніңіз:1)аң аулау тауарлары ассортиментін топтастырыңыз: а) аң аулайтын мылтық;б) оқ дәрів) аң аулау құралдары;2)аң аулайтын мылтық ассортиментін оқып үйреніңіз. Дәптеріңізге жазыңыз: а) мылтықтың негізгі бөлігін және олардың қолданысын көрсетіңіз;б) жіктелу белгілері;в) мылтық маркасы мен моделі;г) аң аулау мылтығының таңбалануы, таңба мазмұны мен оның орналасуы;3)оқ дәрі ассортиментін оқып үйреніңіз. Дәптеріңізге жазыңыз: а) әр түрлі оқ дәрінің ерекшелік белгілері;б) бытыралы патрон құрылысы, оның құрама бөліктері;4)патрон жабдықтары, мылтықты және аң аулау жабдығын күтіп баптау бойынша құралдар ассортиментін оқыңыз;5) Ұсынылған үлгінің жіктеменің барлық белгілері бойынша тауартанушылық сипаттамасын беріңіз.Үй тапсырмасы. Балық және аң аулау тауарларын сату бойынша арнайы дүкендерге барыңыз және келесі тапсырмаларды орындаңыз:1)қолданылу топтарына сәйкес балық және аң аулау тауарлары ассортиментімен танысыңыз;2)10 балық және аң аулау тауарлары үлгілерінің қолданылуы, оларды дайындауға қажет материалдары, құрылымы мен өлшемі бойынша тауартану сипаттамасын беріңіз;3)жаңа тауарларды көрсетіңіз, оларға сипаттама беріңіз;  4)аң аулау мылтығы мен балық аулайтын ауды сату ережелерімен танысыңыз;5)жұмыс дәптеріңізде есеп жасаңыз. № 8.5 тәжірибе жұмысыРАДИОЭЛЕКТРОНДЫ ТАУАРЛАР АССОРТИМЕНТІ МЕН САПАСЫЖұмыстың мақсаты: радиоэлектронды тауарлар ассортиментін, олардың негізгі параметрлерін оқу; жіктеме белгісі бойынша үлгілерге тауартанушылық сипаттама беруге үйрену; таңбалануды оқу және шифрын шешу; сапасын түйсіктік тәсіл арқылы тексеру.Құралдар мен керек-жарақтар: радиоэлектронды тауарлар үлгілерінің ассортименті мен оларға қоса жүретін пайдалану құжаттары, электронды және баспа каталогтар, журналдар, плакаттар, оқу құралдары, стандарттар.Жұмыстың орындалу реті:Радиоэлектронды техника элементтерінің ассортиментін оқыңыз:1)радиобөлшектер, жартылай өткізгіш аспапты қарастырыңыз және оларды атаулары, маркалары, қолданылуы, құрылым ерекшеліктері бойынша топтастырыңыз.Таңбалауда көрсетілген негізгі параметрлердің шифрын шешіңіз, кішкентай бөлшектерді таңбалауда қолданылатын түс кодына көңіл аударыңыз. Жұмыс нәтижесін 8.19-кестеге жазыңыз.  19.-кесте. Радиобөлшектер және жартылай өткізгіш құралдар үлгілерінің сипаттамасыАтауыҚолданылуыҚұрылымыНегізгі параметрлері              2)плакат бойынша токтың химиялық ток көздерін оқыңыз және электр энергиясын алу қағидасын түсіндіріңіз. Бірінші және екінші химиялық ток көздерін қарастырыңыз және таңбалауды пайдалана отырып, үлгілерге сипаттама беріңіз; нәтижесін 8.20-кестеге жазыңыз.Тұрмыстық аудиотехника ассортиментін оқыңыз:1)Каталог, плакат, журнал, бұйым үлгілері мен оларға қоса жүретін пайдалану құжаттары бойынша тұрмыстық аудиотехника ассортиментін оқыңыз. Дәптеріңізге жазыңыз:а) тұрмыстық аудиотехникаға жататын тауарлар түрлері мен олардың қолданылуы; б) жіктеменің жалпы белгілері;в) заманға сай аудиотехниканы өндіруші фирмалар;г) магнитола мен музыкалық орталық, магнитофон мен диктофон, тюнер мен радиоқабылдағыштың  ерекшеліктері;д) тұрмыстық аудиотехниканың күрделі тобының түсінігі;2)тұрмыстық аудиотехникаға қоса тіркелетін пайдалану құжаттарын оқыңыз; а) құжаттың атауы мен қолданылуын жазыңыз;б) негізгі бөлімдердің мазмұнымен танысыңыз;в) электрлік акустикалық параметрлерін, кепілдік жөндеу тәртібін көрсетіңіз; г) тұрмыстық аудиотехниканы қолдану ережесімен танысыңыз;3)ұсынылған тұрмыстық аудиотехника үлгілеріне 8.21-кестеде тауартанушылық сипаттама беріңізТұрмыстық бейнетехника ассортиментін оқып үйреніңіз:1)Каталог, плакат, журнал, бұйым үлгілері мен оларға қоса жүретін пайдалану құжаттары бойынша тұрмыстық бейнетехника ассортиментін оқыңыз. Дәптеріңізге жазыңыз:а) тұрмыстық бейнетехникаға жататын тауарлар түрлері мен олардың қолданылуы; б) жіктеменің жалпы белгілері;в) заманға сай бейнетехниканың маркалары мен оларды өндіруші фирмалар;2)плакат және оқу құралдары бойынша түрлі типтегі теледидардың (электронды сәулелік трубкамен, сұйықкристалды, плазмалы, проекциялық) құрылысымен, жұмыс істеу принципімен танысыңыз. Түрлі типтегі теледидардың тұтынушылық қасиетін белгілеңіз. Теледидар буыны түсінігін анықтаңыз;3)ұсынылған теледидар үлгілерінің ассортиментін қарастырыңыз және оларға тауартанушылық сипаттама беріңіз; нәтижесін 8.22-кестеге жазыңыз;4)бейнемагнитофон, бейнеплеер, бейнекамера, дисклі бейнеойнатқыш ассортиментін қарастырыңыз. Олардың қолданысын, құрылымдық тораптарын, негізгі параметрлерін, сервистік қызметін анықтаңыз және оларға жіктеме белгілері бойынша тауартанушылық сипаттама беріңіз.Нәтижені формасын өздеріңіз таңдап алатын кестеге жазыңыздар.  Тұрмыстық аудио және бейнетехника ерекшеліктерін оқыңыз:1)ұсынылған тұрмыстық радиоаппаратура үлгілерінің корпусындағы таңбалау реквезиттерін оқыңыз және шифрын шешіңіз;2)тұрмыстық радиоаппаратура қаптамасының ерекшелігін дәптеріңізге жазыңыз;3)тауардың тасымалдаушы қорабына салынатын манипуляциялық белгілердің суретін салыңыз.Ұсынылған радиоэлектронды аппаратура үлгілерінің сапасын түйсіктік әдіспен тексеріңіз:1)тауар мен қораптағы таңбалауды оқыңыз. Таңбалаудың анықтығы мен толықтығын тексеріңіз:2)тауар корпусындағы және кепілдік талонындағы жеке зауыт нөмірін салыстырыңыз;3)аппартураның толымдылығын, соның ішінде пайдалану жөніндегі нұсқаулық, кепілдік талонының болуын тексеріңіз;   Элементтің белгіленуі Топ Корпус формасы Қуат, В Дайындалған күні Кепілдік мерзімі Қолданылуы                     -кесте. Тұрмыстық аудиотехника үлгілерінің сипаттамасы Аудиотехниканың түрі мен маркасы Қоданылуы Құрылымы Пайдалануы Қуат көзінің түріСервистік қызметтеріНегізгі параметрлері Өндіруші                     22.-кесте. Теледидар үлгілерінің сипаттамасы 4)бұйымның сыртқы түрін бағалаңыз (жарық, нақыс, сызаттарға жол берілмейді). Корпус пен тұтқаның түстерінің ұқсас болуына көңіл аударыңыз;5)басқару органдарының (тұтқаның, клавишалардың, батырмалардың қажалуы болмау керек; тоқ көздерін орнатуға арналған қақпақтар жеңіл ашылуы керек) сапасын тексеріңіз;6)аппаратураны жұмысқа дайындаңыз, қауіпсіздік техникасы жағдайын тексеріңіз, оны қосыңыз;7)дыбыс сапасын (дыбыс қатты, таза болуы керек, сатұр-сұтыр, ысқыру, салдырлау сияқты дыбыстар болмауы керек) бағалаңыз;8)тұрмыстық бейнетехниканың бейнелеу сапасын тексеріңіз (анықтығы, табиғилығы мен түстерінің қанықтығы, кереғарлығы, айыру қабілеті);9)сапа туралы қорытынды жасаңыз. Нәтижесін дәптерге жазыңыз. № 8.6 тәжірибе жұмысыФОТО ЖӘНЕ КИНОТАУАРЛАР АССОРТИМЕНТІ МЕН САПАСЫЖұмыстың мақсаты: фотоаппараттың конструкциялық түйінін, олардың қолданысын, фото және кинотауарлар ассортиментін оқып үйрену; жіктеме белгісі бойынша үлгілерге тауартанушылық сипаттама беруге үйрену; таңбалануды оқу және шифрын шешу; сапасын түйсіктік тәсіл арқылы тексеру. Құралдар мен керек-жарақтар: фотоаппарат үлгілері мен оларға қоса жүретін пайдалану туралы құжаттардың үлгілері, жарықсезгіш материалдар мен фото және кинотүсірілім керек-жарақтарының үлгілері, электронды, сонымен қатар баспа каталогтары, журналдар, плакаттар, оқу құралдары,стандарттар.Жұмыстың орындалу реті:фотоаппараттардың конструктивті түйінін оқып үйреніңіз:1)плакат, оқу құралдары бойынша фотоаппартаттың негізгі конструктивті түйінін (корпусы, обьективі, бекітпесі, бейнеіздегіш, қосымша электронды құрылғы және т.б.) оқып біліңіз. Олардың қолданысын, құрылымының ерекшеліктерін көрсетіңіз;2)ұсынылған екі түрлі фотоаппараттан (таспалы және цифрлы) негізгі конструктивті түйіндер мен механизмдерді анықтаңыз, оларға сипаттама беріңіз. Нәтижесін 8.23-кестеге жазыңыз. 23.-кесте. Фотоаппарат құрылымының сипаттамасыКонструктивті түйіндер мен механизмдерҚолданылу ыФотоаппарат  Корпусы      Объективі типі            Көрсеткіш тетік(ЖК-   Бекітпе   Шағылысуды туралау және т.б     Фотоаппараттардың заманға асай ассортиментін оқып үйреніңіз және ұсынылған үлгі сапасын түйсіктік тәсілмен тексеріңіз: 1)плакат, оқу құралдары бойынша фотоаппартат ассортиментін оқып біліңіз. Олардың құрылымының ерекшеліктерін, сыртқы безендірілуін, өлшемін, сервистік қызметін көрсетіңіз; Дәптеріңізге жазып алыңыз:а) фотоаппарат жіктемесі белгілерін;б) цифрлы фотоаппаратты пайдалану жетістігін;в) таспалы, цифрлы және арнайы фотоаппарат ассортиментін (панорамалық, бірсатылы процесс үшін);2)ұсынылған фотоаппарат үлгілеріне тауартанушылық сипаттама беріңіз; нәтижесін кестеге жазыңыз;3)ұсынылған фотоаппарат үлгісінің сапасын стандарт талаптарына сәйкес түйсіктік тәсіл арқылы, келесі әдістерді пайдалана отырып, тексеріңіз:а) қорап және таңбалау сапасын тексеріңіз (реквезиттердің анықтығы мен толықтығы); б) тауардың корпусындағы және кепіл талонындағы жеке зауыт нөмірін салыстырыңыз;     -кесте. Фотоаппарат үлгілерінің сипаттамасы  Фотоаппар ат моделіЖарықсезгі ш материал түсіКадр форматы мен пленкаОбъекти в типіАвтоматтан дыру деңгейіСервисті к қызметӨндіруш іӘлеуметт ік мәні                          25.-кесте. Фотопленка үлгілерінің сипаттамасыПленканы ң маркасыҚолданыл уыЕні мен ұзындығыКадрлар саныКадр форматы ,Жарықсезгі штігіҚоданылу ыӨндіруші                         -кесте. Фото бұйымдарының сипаттамасыАтауыҚолданылуыДайындау материалыКонструктивті ерекшеліктеріӨлшемдеріСапасы туралы қортыныды                   в) фотоаппараттың толықтығын тексеріңіз;г) камераның сыртқы түрін (бетінде жапырылған жері болмауы керек), қақпағын (жеңіл және сенімді жабылып, ашылуы керек) анықтаңыз;д) обьективтің оптикалық сапасын тексеріңіз (сызықтар, бұдыр жерлер, май дақтары болмауы керек);е) жеке түйіндердің жұмыс қабілеттіктерін тексеріңіз (фотожарқыл, бекітпе, электронды-оптикалық түрлендіргіш және т.б.);ж) фотоаппараттың сапасы туралы қортынды жасаңыз. Нәтижесін дәптерге жазыңыз.Жарықсезгіш материалдар ассортиментін оқып үйреніңіз және түйсіктік әдіс арқылы сапасын тексеріңіз:1)фотопленка ассортиментін қарастырыңыз және ұсынылған үлгілерге тауартанушылық сипаттама беріңіз; нәтижесін 8.25- кестеге жазыңыз;2)ұсынылған фотопленка үлгілері сапасын түйсіктік әдіс арқылы тексеріңіз.Таңбатану сапасын, шығарылған күні мен сақталу мерзімін, қаптама жағдайын анықтаңыз. Сапа туралы қорытынды жасаңыз;3)фотоқағаз ассортиментін қараңыз және маркасын, қолданысын, түптөсем тығыздығын, беткі жағының түрін, бет санын, форматын анықтаңыз.Ұсынылған фотоқағаз үлгілеріне жіктеме белгілері бойынша сипаттама беріңіз және оның сапасын түйсіктік әдіс арқылы тексеріңіз. Жұмыс нәтижесін дәптеріңізге жазыңыз.Фотоға түсіру құралдары ассортиментін плакат, каталог, үлгілер бойынша оқып біліңіз және ұсынылған үлгілерге сипаттама беріңіз; нәтижесін 8.26-кестеге жазыңыз.БАҚЫЛАУ СҰРАҚТАРЫ:1. Мектеп және кеңсе тауарлары ассортиментін қолданылуына қарай қандай топтарға бөледі?2. Жазуға арналған қағаз түрлерін және олардың ерекшелік белгілерін атап өтіңіз.3. Ойыншықтар тауартанушылық сипаттамасы үшін қолданылатын жіктеме белгілерін атаңыз.4. Ойыншықтар балада қандай дағды қалыптастырады?5. Түрлі мақсаттағы шаңғы түрлерінің ерекшеліктерін атаңыз.6. Қандай балық аулау құралдарының түрлерін білесіз?7. Түрлі-түсті теледидар қандай параметрлерімен сипатталады?8. Тұрмыстық радиоаппаратура класының немесе күрделі топтың 146 қандай ерекшеліктері бар? Қазіргі нарықта теледидардың қай буыны сатылымда?9. Фотоаппаратты қандай белгілеріне қарап жіктейді?10. Фотоаппаратта объектив, фотографиялық бекітпе, көрсеткіш тетіктері қандай рөл атқарады?                                                149  ІХ ТАРАУ  ЭЛЕКТРЛІК ТҰРМЫСТЫҚ ТАУАРЛАР№ 9.1 тәжірибелік жұмысСЫМ ЖӘНЕ БАУСЫМ, АЙҚЫНДАМА БҰЙЫМДАРЫ, ЖАРЫҚ КӨЗІ ЖӘНЕ ТҰРМЫСТЫҚ ЖАРЫҚШАМДАР АССОРТИМЕНТІ МЕН САПАСЫЖұмыстың мақсаты: сым және баусым, айқындама бұйымдары, жарық көзі және тұрмыстық жарықшамдар құрылымы мен ассортиментін оқу; жіктеме белгісі бойынша үлгілерге тауартанушылық сипаттама беруге үйрену; таңбалануды оқу және шифрын шешу; сапасын түйсіктік тәсіл арқылы тексеру.Құралдар мен керек-жарақтар: ассортименттегі бұйым үлгілері, плакаттар, каталогтар, проспектілер, шартты белгілерді шешу бойынша нұсқаулық картасы, оқу құралы, стандарттар.Жұмыстың орындалу реті:Сым мен баусым құрылымын, ассортиментін оқып біліңіз және үлгі сапасын түйсіктік тәсіл арқылы тексеріңіз:1)Сым мен баусым құрылымын плакаттар, кабель бұйымдары кесігі бойынша келесі тәсілдерді пайдалана отырып, оқып біліңіздер:а) сым ұшын және тоқжіберуші материалдарды жалаңаштаңыз; б) сымдар және тоқжіберуші материалдар санын анықтаңыз;в) оқшаулау материалын анықтаңыз (резіңке, пластмасса, резіңке қосылған мата, лак, эмаль және т.б.); г) бірнеше сым мен баусымдардың көлденең қимасының суретін салыңыз;д) сым мен баусымның ерекшелік белгілерін анықтаңыз, үлгі маркасын құрастырыңыз (шартты белгілерді шешу бойынша нұсқаулық картасын пайдаланыңыз);2)Сым және баусым үлгілері сапасын түйсіктік әдіспен тексеріңіз: а) таңбалануын (реквизиттердің анықтығы мен толықтығын);б) бұйымның сыртқы түрін (оқшаулауда механикалық зақымдалу, бұдырлар, жарықшақ, көтерілу, жаншылу болмау керек);в) сапа туралы қорытынды жасаңыз; 3)нәтижесін 9.1-кестеге жазыңыз;1.-кесте сым және баусым үлгілерінің сипаттамасыСыммен баусыМатериалТарамдар санықұрылымы(сыз ба)Қолданылу аясыСапатуралы қорытТараоқшаул                       4)сым мен баусымның шатртты белгілерін шешіңіз: ПРДШ — 380, АПР — 660, АПВ — 380, ШБРС — 380.Электр қондырғысы бұйымдары ассортиментін оқып біліңіз және үлгі сапасын түйсіктік тәсіл арқылы тексеріңіз:1)Электр қондырғысы бұйымдары ассортиментін каталог және бұйым үлгілері бойынша оқыңыз. Олардың қолданылуын, оны дайындауға қажетті материалдарды, құрылымының ерекшеліктерін, өлшемін анықтаңыз;2)патрондар ассортиментін қарастырыңыз және анықтаңыз: а) қолданылуы — қызу шамдары және люминесцентті стартерлер; б) гильза құрылым (бұрандалы немесе штифті);в) корпустың құрылымы (қабырға, аспалы немесе төбе жарықшамы);г) Е-10, Е-14, Е-27 немесе Е-40 өлшемі (патрондар өлшемі гильзаның ішкі диаметріне тәуелді, мм); д) патрон таңбалануында көрсетілген электрлік параметрлер; 3)ажыратқыштар мен ауыстырып-қосқыштар ассортиментін қарастырыңыз және анықтаңыз: а) сым түрі (бұрма, клавишті, жылжымалы, тарту сымы немесе т.б.);б) орналасу орны (бекітіп тұратын — ашық, жартылай жасырын және жасырын қондырғы, арматуралық — аспапқа орнатылған);в) ажыратқыштың ауыстырып-қосқыштан айырмасы; г) таңбалауда көрсетілген электрлік параметрлер;4)штепсель қосылғыштары (айыр мен розетка) ассортиментін қарастырыңыз және анықтаңыз:а) розеткалардың қолданылуы мен орналасу тәсілі (стационарлық — ашық және жасырын сымға арналған, ұзартушы немесе тармақтағыш);б) әр түрлі розеткалардың ерекшелік белгісі;в) штепсель айырының қолданылуы мен құрылымы; г) таңбалануда көрсетілген электрлік параметрлер;5)ұсынылған қондырғылық бұйымдар үлгісінің сапасын мына кезекте тексеріңіз:а) бұйымның таңбалануын оқыңыз және реквизиттердің анықтығы мен толықтығын тексеріңіз;б) бұйымның сыртқы түрін – беткі жағының жай-күйін, формасын, қақпағының түсінің шешімін, құрылымын тексеріңіз (сызық, жарықшақ, бөлшектердің әлсіз бекуі сияқты ақаулықтар болмауы керек);в) бұйымның сапасы туралы қорытынды жасаңыз;6)нәтижесін 9.2-кестеге жазыңыз.Электрлік қызу шамдарын оқып біліңіз және үлгілерінің сапасын түйсіктік тәсілмен тесеріңіз:1)плакат, бұйымның үлгілері бойынша қызу шамдарының ассортиментін оқып біліңіз және шамның түрін, оның параметрлерін, жұмыс істеу принциптерін, құрылымдық ерекшеліктері мен өлшемдерін белгілеңіз;2)қызу шамдары құрылымының суретін салыңыз;3)ұсынылған қызу шамдарының үлгілерін қарастырыңыз және анықтаңыз:а) қолданылуын (жалпы немесе жергілікті мақсаттағы жарықтандыру, арнайы – тігін машиналары, қалта шамы, автомобиль, мотоцикл, тоңазытқыштарға арналған); б) формасын (цилиндр, шар, шам түрінде және т.б.) және баллон шынысының түсі; в) шамның түрін (вакуумдық немесе газбен толтырылған);г) қызған дененің формасын (ирек-ирек, жалғыз- немесе қосспираль); д) цоколь өлшемін (Е-14, Е-27 немесе Е-40);е) параметрлерін (номиналды кернеу, В, шамның қуаты, Вт, жарық ағыны, лм), таңбалануды пайдалана отырып;4)ұсынылған қызу шамдарының үлгілерін тексеріңіз:а) орамдағы және шамдағы таңбалануды оқыңыз, реквезиттердің анықтығы мен толықтығын тексеріңіз;б) сырттай шыны сапасын, цокольдің беку беріктігін (шыныдағы ақаулардың, қызған кезде жіптің салбырап тұруының, цокольдің беткі жағының таза болмауы) тексеріңіз;в) қауіпсіздік техникасы ережелерін сақтай отырып, шамды электр желісіне қосыңыз; г) қызу шамының сапасы туралы қорытынды жасаңыз;5)нәтижесін 9.3-кестеге жазыңыз.Люминисцентті шам ассортиментін оқып біліңіз және үлгілер сапасын түйсіктік тәсілмен тексеріңіз:1)каталог, плакат және үлгілер бойынша люминисцентті шам ассортиментін оқып біліңіз. Шамның жұмыс істеу принципін, олардың түрлерін және құрылымдық ерекшеліктерін белгілеңіз;2)қуат үнемдеу шамын және оның құрылысының суретін салыңыз, сонымен қатар оның негізгі бөліктерін көрсетіңіз;3)люминисцентті шам ассортиментін қарастырыңыз және олардың таңбалануын пайдалана отырып, анықтаңыз: жарық шашудың спектральды құрамына байланысты щамның түрі, колба формасы, цоколь түрі, ауқымды өлшемдер, техникалық-пайдаланушылық көрсеткіштері;4)люминисцентті шамдарды қызу шамдарымен салыстыра отырып, олардың негізгі артықшылықтары мен кемшіліктерін жазыңыз;5)ұсынылған люминисцентті шам үлгілерінің сапасын тексеріңіз: а) таңбалануы;б) сырттай – шыны сапасын, цокольдің беку беріктігін қараңыз; в) люминофор қабаты; г) қауіпсіздік техникасы ережесін сақтай отырып, шамды желіге қосыңыз;6)сапа туралы қорытынды жасаңыз, нәтижесін дәптерлеріңізге жазыңыз.Тұрмыстық жарықшам ассортиментімен танысыңыз және үлгілер сапасын түйсіктік әдіспен тексеріңіз:1)каталог, журнал және үлгілер бойынша тұрмыстық жарықшам ассортиментін оқыңыз. Жарықшамның көркем безендірілуі ерекшеліктерін белгілеңіз;2)төбе және аспалы жарықшамдардың, аспашамдардың және ілгіштердің, үстел шамы мен білте шамның ерекшеліктерін дәптеріңізге жазыңыз;3)тұрмыстық жарықшам құрылымын қарастырыңыз, негізгі түйіндерін атаңыз және оларды дайындауға арналған материалдарды көрсетіңіз;2.-кесте. Орнатылатын бұйым үлгілерінің сипаттамасыБұйым атауы мен қолданылуыҚолданылат ынматериалда рҚұрылымдық ерекшеліктеріЭлектр параметрле ріСапасы туралықорытынд ыорнатуБасқа да құрылымдық ерекшеліктер (нақты көрсету)                      -кесте. Қызу шамдары үлгілерінің сипаттамасыЖарықш ам түріҚолданыл уыФормасы мен түсіДененің қызу формасыНоминалды мәніСапасы туралы қорытындкернеу, Вқуаты, ВтЖарық ағыны, лм                          -кесте. Люминесцентті шамдар үлгілерінің сипаттамасыШамның түріШыны сауыттың формасыШамның қуаты, ВтКернеу, ВЖарық ағыны, лмҚолданылу аймағыСапасы туралы қорытынды                      4)ұсынылған тұрмыстық жарықшамдар үлгілерін қарастырыңыз және 9.5-кестеге сипаттама беріңіз;5.-кесте. Тұрмыстық жарықшам үлгілерінің сипаттамасы АтауыҚолдан ысыорнату тәсіліҚолдан ылуыҚұрылы мыШамд ар саны                    5)пайдалану бойынша нұсқаулықты басшылыққа ала отырып, тұрмыстық жарықшамның шартты белгісінің шифрын шешіңіз;6)стандарт мәтіні бойынша тұрмыстық жарықшам сапасына қойылатын талаптарды оқып біліңіз және ұсынылған үлгілер сапасын тексеріңіз:а) қаптама жағдайы мен таңбалау дұрыстығын; б) техникалық құжаттарға сәйкес жиынтығын;в) бұйымның сыртын (материал ақауларының болуы); г) электр тогынан зақымданудан қорғануды (сым немесе баусымжағдайы);д) жарықшамның негізгі параметрлері және оның жұмыс істеу қабілетін;е) тұрмыстық жарықшам сапасы туралы қорытынды жасаңыз.6.Төмендегі сауда жағдайын шешіңіз:Ұсынылған тұрмыстық жарықшам үлгілерінен сатып алушыға ұсыныңыз:а) демалу орнын жарықтандыруға;б) қонақ бөлмесін жарықтандыруға;в) асүйді жарықтандыруға;г) балалар бөлмесін жарықтандыруға арналған жарықшам.Өз таңдауыңызды негіздеңіз. Сіздің таңдап алған жарықшамыңызға сипаттама беріңіз және сатып алушыға арналған кеңестер тізімін құрастырыңыз. № 9.2 тәжірибе жұмысы 156 ЭЛЕКТР АРҚЫЛЫ ЖЫЛУ БЕРЕТІН АСПАП АССОРТИМЕНТІ МЕН САПАСЫЖұмыстың мақсаты: электр арқылы жылу беретін аспаптар ассортиментін оқып білу; жіктеме белгісі бойынша үлгілерге тауартанушылық сипаттама беруге үйрену; таңбалануды оқу және шифрын шешу; сапасын түйсіктік тәсіл арқылы тексеру.Құралдар мен керек-жарақтар: электр арқылы жылу беретін аспаптар үлгілері және оларды пайдалану құжаттары,«Тұрмыстық техника» каталогы, журналдар, плакаттар, стандарттар.Жұмыстың орындалу реті:Тағам дайындау және оны жылытуға арналған құралдар ассортиментін оқып-үйреніңіз.1)Каталог, журнал, құралдар үлгілері мен пайдалану құжаттарын басшылыққа ала отырып, тағам дайындау және оны жылытуға арналған құралдардың ассортиментін оқып-үйреніңіз:а) жалпы қолданыстағы тағамды дайындауға және ысытуға; б) қуыру, бұқтыру және нан пісіруге;в) тамақ дайындауға;г) суысындар дайындауға арналған;2)электр арқылы жылу беретін аспаптар ассотиментін қарастырыңыз және дәптеріңізге жазыңыз:а) электрмен қыздыру түрлері мен олардың ерекшеліктері;б) ростердің тостерден, шайнектің кофе шәйнегінен айырмашылығы;в) қуырма ыдыстың, грильдің, мармиттің қолданылуы;3)ұсынылған электр арқылы жылу беретін аспаптар таңбалануын оқыңыз және шифрын ажыратыңыз;4)оларды қолдануға арналған нұсқаулықты пайдалана отырып, электр арқылы жылу беретін аспаптарға тауартанушылық сипаттама беріңіз, нәтижесін 9.6-кестеге жазыңыз.Үтіктеуге арналған құралдар ассортиментін оқып біліңіз:1)каталог, журнал, плакат және бұйым үлгілері, пайдалану құжаттары арқылы үтіктеуге арналған құралдар ассортиментін оқып біліңіз. Дәптеріңізге жазыңыз:а) орындайтын қызметінің санына байланысты үтік түрлері; олардың шартты белгілерінің шифрын шешіңіз;б) негізгі электротехникалық параметрлер;в) мақтадан, жүн немесе капроннан жасалған өнімді үтікеу кезіндегі  157 үтік табанының ортасындағы температураны көрсетіңіз; г) үтік табанын дайындауда қолданылатын материалдар;д) үтікті өндіруші фирмалар;                                          158 6.-кесте. Электрмен қыздыру құралдары үлгілерінің сипаттамасы №Аспап маркасын ың атауыТоп, топшаҚолданыс ыҚыздыру элементіні ң түріҚұрылымд ық ерекшеліктЭлектроте хникалық параметрл Өндіруші                          -кесте. Үтік үлгілерінің сипаттамасыҮтік маркасыҮтік типі және белгіленуіҮтік табаныныңҚосымша қызметтеріЭлектротехника лықӨндіруші                   -кесте. Үй-жайды жылытуға арналған құралдар сипаттамасыҚұралдың атауы менҚолданылуыЖылуды беру тәсіліҚұрылымыЭлектротехник алықӨндіруші                   2)плакатты пайдалана отырып, үтіктеу машинасының құрылымымен танысыңыз. Электр үтігіне қарағанда үтіктеу машинасының көмегімен үтіктеудің артықшылығы неде екенін анықтаңыз;3)қолдану нұсқаулығын басшылыққа ала отырып, ұсынылған үтік үлгілеріне тауартанушылық сипаттама беріңіз; нәтижесін 9.7-кестеге жазыңыз.Үй-жайды жылытуға арналған құралдар ассортиментімен танысыңыз:1)Каталог, журнал, плакат, құрал үлгілері мен пайдалану құжаттары арқылы жылытуға арналған құралдар ассортиментімен танысыңыз. Дәптеріңізге жазып алыңыз:а) сәулелену және конвекциялық құралдар түрі;б) электр алауошағының конвектор мен радиатордан айырмашылығы;в) негізгі электротехникалық параметрлер;2)Үй-жайды жылытуға арналған құралдар үлгілеріне тауартанушылық сипаттама беріңіз; нәтижесін 9.8-кестеге жазыңыз.Суды жылытуға арналған аспаптар, электрмен жылыту құралдары, адам денесін жылытуға арналған аспаптар мен кептіру құралдарының ассортиментін оқыңыз:1)ұсынылған топтар аспаптарының ассортиментін каталог, журнал, бұйым үлгілері бойынша оқып біліңіз. Олардың қолданылу аясын, құрылымдық ерекшеліктерін, жылыту элементтерінің түрлерін, электротехникалық параметрлерін белгілеңіз;2)пайдалану құжаттарын басышылыққа ала отырып, электр құрылғыларының ұсынылған үлгілерніе тауартанушылық сипаттама беріңіз; нәтижесін 9.9-кестеге жазыңыз.             161 9.-кесте. Электр құралдары үлгілерінің сипаттамасыҚұрал маркасыны ң атауыоп, топшаолданылуыЖылыту элементінің түрі ұрылымды қ ехникалық параметрле ндіруші                       Ұсынылған электрқыздырғыш аспаптар үлгілерінің сапасын түйсіктік әдіс арқылы тексеріңіз:1)орам мен таңбалаудың дұрыстығы;2)зауыт және құжат нөмірі;3)аспаптың жиынтығы;4)бұйымның сыртын қараңыз (қылау, үшкір жиек, жарықшақ және т.б. болмауы);5)аспаптың электр қауіпсіздігін тексеріңіз (сым немесе баусымды оқшаулау, айыру жағдайы);6)электр желісініе аспапты қосыңыз және оның жұмыс істеу қабілетін тексеріңіз;7)сапа туралы қорытынды жасаңыз. Нәтижесін дәптеріңізге жазыңыз.Үй тапсырмасы. Электрқыздырғыш құралдарының ассортиментін базалық сауда кәсіпорнында оқыңыз. Сатудағы құралдар тізімін құрасырыңыз. Олардың тауарлық атауын, маркасын, бағасы мен өндіруші фирманы көрсетіңіз. № 9.3 тәжірибелік жұмысТҰРМЫСТЫҚ ТОҢАЗЫТҚЫШ ПЕН КІР ЖУАТЫН МАШИНАЛАРДЫҢ АССОРТИМЕНТІ МЕН САПАСЫЖұмыстың мақсаты: түрлі типтегі тұрмыстық тоңазытқыш пен кір жуатын машиналардың құрылымын, құрылысын, ассортиментін, электр техникалық параметрлерін оқып үйрену; жіктеме белгісі бойынша үлгілерге тауартанушылық сипаттама беруге үйрену; таңбалануды оқу және шифрын шешу; сапасын түйсіктік тәсіл арқылы тексеру. 162 Құралдар мен керек-жарақтар: «Тұрмыстық техника» каталогы, журналдар, тұрмыстық тоңазытқыш пен кір жуатын машиналардың үлгілері, оларды пайдалану құжаттары, плакаттар, кестелер, оқу құралдары, нұсқаулық карталары, стандарттар.Жұмыстың орындалу реті:Әр түрлі типтегі тұрмыстық тоңазытқыштың құрылысы мен құрылымын оқыңыз:1) плакаттар мен бұйым үлгілері бойынша компрессорлық, абсорбциялық және жылу электрлік тоңазытқыштардың құрылымын оқып үйреніңіз. Негізгі түйіндерді, олардың қолданылуын, ортақ орналасуын, типі мен суық агенттің агрегаттық күйін, суықты алу тәсілін анықтаңыз. Дәптеріңізге жазыңыз:а) түрлі типтегі тоңазытқыштың басты түйіні;                              163  -£*■ б) компрессорлық, абсорбциялық және жылу электрлік тоңазытқыштардың артықшылықтары мен кемшіліктерін атаңыз;2) Ұсынылған тоңазытқыштың тоңазыту шкафының құрылысын қарастырыңыз және оларды дайындауға арналған материалдарды, құрылымдық ерекшеліктерін, есіктің ішкі панелдерінің ерекшеліктерін, сөрелердің болуын және оларды қайта орналастыруды, төмен температуралы бөлімнің орналасуын анықтаңыз.тұрмыстық тоңазытқыш пен мұздатқыш ассортиментін оқып үйреніңіз:1)тұрмыстық тоңазытқыш жіктемесін қайталаңыз (16-қосымша);2)каталог, журнал, плакат, бұйым үлгілері мен пайдалану құжаттары бойынша тоңазытқыш пен мұздатқыштың әр түрінің ассортиментін оқып үйреніңіз. Жаңа тоңазытқыш маркасына тән ерекшеліктер, олардың сыртқы безендірілуі мен құрылымы, оларды дайындауға арналған материалдарды белгілеңіз. Дәптеріңізге жазыңыз:а) әртүрлі типтегі тоңазытқыш түрлері;б) тоңазытқыш камераларының жалпы көлемі; в) пайдалану мерзімі;3)пайдалану құжаттарын басшылыққа ала отырып, екі үлгідегі тоңазытқыштың электрлік техникалық параметрлері мен өлшемін оқыңыз. 9.10-кестені толтырыңыз;  10.-кесте. Тоңазытқыш үлгілерінің электрлік техникалық параметрлерінің сипаттамасы АтауыТоңазытқыш маркалары  Үлкен өлшемді: (биіктігі х, ені, х тереңдігі), см  Жалпы ішкі көлем, л  Тоңазытқыш камерасының пайдалы  Бөлімдерінің пайдалы көлемі, л  Булағыштың еру тәсілі  Мұздатқыш камералардағы температура  Температура шамасы  Қоданылатын қуаты, Вт  Электр энергиясының шығу класы,  Климаттық орындалуы    4)ұсынылған тоңазытқыштар мен мұздатқыштар үлгілеріне тауартанушылық сипаттама беріңіз. 9.11- кестені толтырыңыз;    -£*■ 5)тоңазытқыш маркасын оқып біліңіз және пайдалану нұсқаулығын басшылыққа ала отырып, шартты белгілерін шешіңіз;ұсынылған тоңазытқыш үлгісінің сапасын түйсіктік әдіспен тексеріңіз:1)таңбаланудың дұрыстығы;2)зауыт және төлқұжат нөмірі;3)тоңазытқыштың жиынтығы;4)сыртын қараңыз (бетінде ақаулардың, механикалық бүлінулердің болуы);5)электр қауіпсіздігін тексеріңіз;6)тоңазытқышты токқа қосыңыз және оның жұмыс істеу қабілетін (электр шамының жануын, реттеуіш тұтқаларының жұмысын, есіктің тығыз жабылуын) тексеріңіз;7)сапа туралы қорытынды жасаңыз және оны дәптеріңізге жазыңыз.Кір жуатын машиналардың құрылымы мен құрылысын оқып үйреніңіз:1)Бұйымның плакаттары мен үлгілері бойынша кір жуатын машиналардың құрылымдық ерекшеліктерін оқып үйреніңіз. Кір жуатын машиналардың негізгі түйіндерін анықтаңыз – корпусы, жуу багы, жууға арналған жұмыс органы, сығу құрылғысы, гидрожүйе, электр құрылғысы;2)дәптеріңізге активаторлық және барабанды машиналар арасындағы айырмашылықты жазыңыз.Кір жуатын машиналардың ассортиментін оқып біліңіз:1)каталог, журнал, бұйым үлгілері және пайдалану нұсқаулығы бойынша кір машиналарының ассортиментін анықтаңыз;2)Кір жуатын машиналардың жіктемесін қайталаңыз (17-қосымша);3)Түрлі типтегі кір жуатын машиналардың маркалары мен өндіруші фирмасын дәптеріңізге жазыңыз;4)Кір жуатын машиналардың таңбалануы мен қаптамасының ерекшеліктерін оқып үйреніңіз. Көлікке салынатын манипуляциялық белгі мен жазуды дәптеріңізге салыңыз;  5)Кір жуатын машиналардың ассортиментін қарастырыңыз және пайдалану құжаттарын басшылыққа ала отырып, сипаттама беріңіз, 9.12-кестені толтырыңыз;6)Кір жуатын машиналардың таңбалануының ерекшеліктерін оқып біліңіз және пайдалану нұсқаулығын қарай отырып, шартты белгілерді шешіңіз.11.-кесте. Тоңазытқыш және мұздатқыш үлгілерінің сипаттамасыМаркасы мен моделіҚолданы луы ТүріОрналаст ыру тәсіліКамерал арының саныЖайлыл ық элементтЕру тәсіліЖалпы көлемі, дм3 Өндіруші                             -£*■ 9.12-кесте. Кір жуатын машиналардың үлгілерінің сипаттамасыМаркасы менТипіАктивтеу тәсіліЖүктеу тәсіліБак саныЖайлылық элементтеріТехникалы қӨндіруші                         Кір жуатын машиналардың сапасын түйсіктік әдіс арқылы тексеріңіз:1)таңбаланудың дұрыстығы;2)зауыт және төлқұжат нөмірі;3)жиынтығы;4)сыртын қараңыз (қабаттың бірдей болмауы, қабыршықтану, көпіршіктер мен басқа да эмаль қабатындағы ақаулар болмау керек);5)киіммен жанасатын бөлігінің сапасын тексеріңіз (үшкір бұрыштары, жиегі, пісірмелі жігі болмауы керек);6)сапа туралы қорытынды жасаңыз және оны дәптеріңізге жазыңыз.Тоңазытқыштар мен кір жуатын машиналардың шартты белгілерін нұсқаулық картасын пайдалана отырып, анықтаңыз:а) «Бирюса» тоңазытқышы 133 КШД-340/100;б) «Минск-Атлант» тоңазытқышы 357 КШ — 280/27; в) СМА-4 ФБ «Вятка-автомат»;г) СМР-1,5 «Рига-8». № 9.4 тәжірибе жұмысыШАҢСОРҒЫШ ПЕН ЕДЕН СҮРТКІШ, ҮЙ-ЖАЙДА ЖӘНЕ АСҮЙ ЖҰМЫСТАРЫН МЕХАНИКАЛАНДЫРУҒА АРНАЛҒАН МАШИНАЛАРДА МИКРОКЛИМАТТЫ САҚТАУҒА АРНАЛҒАН ҚҰРАЛДАРАССОРТИМЕНТІ МЕН САПАСЫЖұмыстың мақсаты: аспаптардың құрылымын, құрылысын, ассортиментін, электрлік техникалық параметрлерін оқып үйрену; жіктеме белгісі бойынша үлгілерге тауартанушылық сипаттама беруге үйрену; таңбалануды оқу және шифрын шешу; сапасын түйсіктік тәсіл арқылы тексеру.Құралдар мен керек-жарақтар: «Тұрмыстық техника» каталогы, журналдар, құрал үлгілері, оларды пайдалану құжаттары, плакаттар, кестелер, оқу құралдары, нұсқаулық карталары, стандарттар.Жұмыстың орындалу реті:1. Шаңсорғыш пен еден сүрткіштің құрылысын оқып үйреніңіз:1) плакаттар мен бұйым үлгілері, пайдалану нұсқаулығы бойынша шаңсорғыштың құрылымын оқып үйреніңіз. Олардың негізгі түйіндері мен қолданылуларын белгілеңіз: корпусы, ауа  169 жұтқыш агрегат, сүзгі, қондырма, иілмелі шланг, керек-жарақтар;2)тура және соқпа ағынды шаңсорғыштар кестесін қарастырыңыз. Олардың ерекшелігін ауа сорғыш агрегаты, сүзгісі, ауа ағынының қозғалысы бойынша анықтаңыз;3)түрлі типтегі екі шаңсорғыштың құрылысын сипаттаңыз және 9.13-кестені толтырыңыз;13.-кесте. Шаңсорғыш құрылымының сипаттамасы МаркасыНегізгі түйіндерСаптаматізімі, олардыңТура жәнесоқпа ағынды шаңсорғыш              4)еден сүрткіштің құрылысын оқып үйреніңіз: олардың негізгі түйіндерін, қозғалтқыш түрін, щеткалар санын, оларды бекіту тәсілін және басқа да ерекшеліктерін оқып біліңіз. 2.Шаңсорғыш пен еден сүрткіш ассортиментін оқып біліңіз және олардың үлгілерінің сапасын түйсіктік әдіс арқылы тексеріңіз:1)каталог, журнал, плакат және бұйым үлгілері, пайдалану құжаттары бойынша шаңсорғыш ассортиментін оқып біліңіз. Шаңсорғыштың жаңа маркасының ерекшеліктерін, олардың сыртқы безендірілуін, оларды дайындауға арналған материалды, жайлылық элементтерін белгілеңіз.2)шаңсорғыштың негізгі электротехникалық параметрлерін оқып біліңіз. Пайдалану туралы нұсқаулықты басшылыққа ала отырып, 9.14-кестеге жазыңыз;3)ұсынылған шаңсорғыш пен еден сүрткіш үлгілерінің тауартанушылық сипаттамасын беріңіз және 9.15-кестені толтырыңыз; 14.-кесте. Шаңсорғыштың электротехникалық парметрлерінің сипаттамасы  ПараметріМаркасы пылесосов  қуаты, Вт  Ауа шығыны, л/с    Максималды тоқтан айрылуы, кПа  Шаңжинағыш сыйымдылы,ы, г  Масса, кг          4)шаңсорғыштар мен еден сүрткіштердің таңбалануы мен орамының ерекшеліктерін оқып біліңіз. Ұсынылған бұйым үлгілерінің шартты белгілерін шешіңіз;5)келесі тәсілдерді пайдалана отырып, ұсынылған шаңсорғыш үлгісінің сапасын тексеріңіза) таңбаланудың дұрыстығы;б) зауыт және төлқұжат нөмірі;в) шаңсорғыш жиынтығы;г) ақаулардың болуы;д) электр қауіпсіздігі;е) шаңсорғышты желіге қосыңыз және оның жұмыс қабілетін тексеріңіз;ж) сапа туралы қорытынды жасаңыз. Нәтижесін дәптерге жазыңыз.3. Үй-жайда микроклиматты сақтауға арналған құралдар ассортиментін оқып біліңіз және сапасын түйсіктік әдіс арқылы тексеріңіз:1)каталог, журнал, плакат және бұйым үлгілері, пайдалану құжаттары бойынша үй-жайда микроклиматты сақтауға арналған құралдар ассортиментін оқып біліңіз.2)ұсынылған желдеткіш үлгілерін қарастырыңыз және оларға тауартанушылық сипаттама беріңіз; 9.16-кестені толтырыңыз;3)ұсынылған желдеткіш үлгісінің сапасын тексеріңіз. Дұрыс таңбалануын, жиынтығын, сырты мен жұмыс істеу қабілетін 171 анықтаңыз. Нәтижесін дәптерге жазыңыз.Асүй жұмыстарын механикаландыруға арналған машиналар жұмысын оқып біліңіз және үлгі сапасын түйсіктік әдіс арқылы тексеріңіз:1)каталог, журнал, плакат және бұйым үлгілері мен пайдалану құжаттары бойынша ас үй жұмыстарын механикаландыруға арналған машиналар ассортиментін оқып біліңіз. Дәптеріңізге машиналар ассортименті туралы жазыңыз:а) жеке тартпамен;б) универсалды үй машиналары; 15.-кесте. Шаңсорғыштар сипаттамасыМаркасыҚолданылуыПайдалану сипатыҚұрылымыЖайлылық элементтеріБезендірілу іӨндіруші                       -кесте. Желдеткіш үлгілерінің сипаттамасыАтауыҚолданылуыОрнату орныҚұрылымыЖылдамдық саныНегізгі параметрлеӨндіруші                      -кесте. Өнімді механикалық өңдеуге арналған машиналар үлгілерінің сипаттамасыАтауыҚолданылуыҚұрылымыНегізгі параметрлеріӨндірушіСапа туралы қорытынды                   2)ұсынылған бұйым үлгілерін қарастырыңыз, оларға тауартанушылық сипаттама беріңіз және сырттай олардың сапасын тексеріңіз; нәтижесін 9.17- кестеге жазыңыз.Үй тапсырмасы. Шаңсорғыш пен еден сүрткіштер, микроклиматты сақтауға арналған құралдар, асүй жұмыстарын механикаландыруға арналған машиналар ассортиментімен танысыңыз. Сатылымдағы тауарлар тізімін құрастырыңыз. Сауда атауын, маркасын, бағасын, өндіруші фирманы көрсетіңіз. БАҚЫЛАУ СҰРАҚТАРЫЭлектр тұрмыстық тауарлар ассортименті қолданылуы бойынша қандай топтарға бөлінеді?Қондырғылық сым мен қосу баусымының қолданылу аясын атаңыз.Төбе және аспалы жарықшамның, білте шам мен үстел шамының қандай айырма ерекшеліктері бар?Электрқыздырғыш аспаптардың ассортиментін атаңыз.Тоңазытқыш пен кір жуатын машиналардың негізгі параметрлерін атаңыз. Қазіргі тоңазытқыштарда ерітудің қандай жолдарын қолданады?Тоңазытқыштың буландыру есігіндегі жұлдызша белгісі нені білдіреді? Тұрмыстың шаңсорғыш жіктемесінің белгілерін атаңыз.Ауа салқындатқышы, ионизатор және климатизаторлар не үшін қолданылады? Пайдалану ережесін сақтаған кездегі электр тауарларының кепіл мерзімдерін атаңыз.    Х Т А Р А У  ҚҰРЫЛЫС ТАУАРЛАРЫ№ 10.1 тәжірибе жұмысыҚҰРЫЛЫС ТАУАРЛАРЫ АССОРТИМЕНТІ МЕН САПАСЫЖұмыстың мақсаты: құрылыс материалдарының құрылымын, құрылысын, ассортиментін оқып үйрену; жіктеме белгісі бойынша үлгілерге тауартанушылық сипаттама беруге үйрену; таңбалануды оқу және шифрын шешу; сапасын түйсіктік тәсіл арқылы тексеру.Құралдар мен керек-жарақтар: құрылыс материалдарының үлгілері, каталогтар, журналдар, проспектілер, плакаттар, альбомдар, үлгілер топтамасы, стандарттар, оқулық.Жұмыстың орындалу реті:Минералды тұтқырлағыш заттар ассортиментін оқып біліңіз:1) каталог, стандарт және үлгілер бойынша минералды 175 тұтқырлағыш заттар ассортиментін үйреніңіз;2)дәптеріңізге жазыңыз:а) ауада қатаятын әктің қолданысы;б) қалыптық гипстің құрылыстық гипстен айырмашылығы;в) цементтің түрлері;г) механикалық беріктігі бойынша цемент маркалары;3)минералды тұтқырлағыш заттардың таңбалануы, орамы мен сақтау ерекшеліктерін оқып үйреніңіз; ұсынылған минералды тұтқырлағыш заттарға тауартанушылық сипаттама беріңіз; 10.1- кестені толтырыңыз.Ағаш материалы ассортиментін оқыңыз:1)каталог, плакат, ағаш үлгілері топтамасы бойынша ағаш құрылыс материалдары ассортиментін оқып біліңіз. олардың қолданылуын, ағаш түрлерін, өлшемін, алу жолдарын белгілеңіз;2)дәптерге жазыңыз:а) ағаш материалдары жіктемесінің белгілері;б)тілім, ширек, кесінді, білеу, тақтайлардың айырмашылығы неде; в) тұтқа, жақтау, ернеулік, галтелдердің қолданылуы.                         176 1.-кесте. Минералды тұтқырлағыш заттардың сипаттамасы Атауы ТобыҚолд аныл уыШикіза т құрамыМарк асыҚатаю уақытыӨндіру ші                       қабырға мен аралыққа қажет материалдар ассортиментін оқып үйреніңіз:1)каталог, плакат және журналдар бойынша қабырға мен аралыққа қажет құрылыс материалдары ассортиментін оқыңыз;2)кәдімгі, қуыс, силикат кірпішіне; ағаш талшықты және ағаш жоңқасы тақтасына салыстырмалы сипаттама беріңіз;Жабынды материалдарын оқып үйреніңіз:1) бұйым каталогы мен үлгілері бойынша жабынды материалдар ассортиментін қарастырыңыз және 10.2-кестені толтырыңыз.2.-кесте. Жабынды материалдарының сипаттамасы ТүріШикізат бойынша тобықолданыл уы МаркасыТұтынушы лық қасиеттері                 Әйнектеуге арналған материалдар ассортиментін оқыңыз1)каталог, үлгілер топтамасы бойынша әйнектеуге арналған материалдар ассортиментін оқып үйреніңіз;2)таңбалау және әйнекті орау ерекшеліктерін оқып біліңіз. Көлік ыдысына салынатын манипуляциялық белгілер мен жазулардың суретін салыңыз; 177 3) терезе, жылтыр, шыңдалған, өрнекті, армирленген және витриналық әйнектердің ерекшелік белгісін анықтаңыз, ол әйнектерге сипаттама беріңіз, 10.3-кестені толтырыңыз.3.-кесте. Әр түрлі әйнектің сипаттамасы Әйнек түріСыртқыерекшелігі, қасиеттеріӨлшемдері, мм Қолданылуы              Қаптау және әрлеу материалдары ассортиментімен танысыңыз және олардың сапасын түйсіктік тәсіл арқылы тексеріңіз:1)каталог, альбом, бұйым үлгілері бойынша қаптау және әрлеу материалдары ассортиментімен танысыңыз;2)тұсқағаз үлгілерін қарастырыңыз және оларға сипаттама беріңіз; 10.4-кестені толтырыңыз;4.-кесте. Тұсқағаз түрлерінің сипаттамасыТүріҚолданы луыБеткі сипатыӨлшемі, смТұтынушы лыққасеттеріҰзынЕні                  Содан кейін бөлме ауданын есептейміз. Мысалы, егер бөлменің қабырғасы 5 және 3 м болса, ал төбесінің биіктігі 2,5 м болса, оның аумағы: (5-2,5 + 3-2,5)-2 = 40 м1.Бұл мәннен есіктің ауданын (0,8-2 = 1,6 м2) және терезе ауданын (мысалы, 1,2-1,5 = 1,8 м2) алып тастаймыз. Сонда 40 - 1,6 - 1,8 = 36,6 м2 аламыз.Сонда сізге 36,6 : 5,33 = 6,8 орам керек. Жалпы 7 сатып1 Ағаш сүрегі негізінде қолданысы бойынша қай топтың тауарларын алады? 178 аламыз. Егер тұсқағаз суреті бойынша реттеуді қажет етсе, оған тағы 1-2 орам тұсқағазды қосыңыз;4)ұсынылған тұсқағаз орамының сапасын тексеріңіз: а) таңбалануының анықтығы мен толықтығы;б) орамның оралу сапасы;в) орамды ашып, оның сыртын қараңыз (тесіктердің, жыртықтардың, дақтардың болуы, суреттердің дұрыс шықпауы және басқа да ақаулардың болмауы тиіс);г) сапа туралы қорытынды жасаңыз, анықталған ақауларды көрсетіңіз;5)керамикалық плитка ассортиментін қарастырыңыз және ұсынылған үлгілерге қолданысы, әрлеу сипаты, формасы мен өлшеміне байланысты сипаттама беріңіз;6)асүйді қаптауға қанша плитка (өлшемі 150 х 150 мм) кететінін анықтаңыз, егер оның ауданы 9 м2 (3 х 3), ал қаптау биіктігі 1,8 м болса;еденге арналған материалдар ассортиментін оқып үйреніңіз және оның сапасын түйсіктік тәсіл арқылы тексеріңіз:1)еденді жабуға арналған материалдар ассортиментін қарастырыңыз және оқулық материалын пайдалана отырып, еден жабындысына сипаттама беріңіз; 10.5-кестені толтырыңыз;5.-кесте. Еден жабындысының сипаттамасыАтауыДайындау материалырлеуӨлшемдеріТұтынушыл ық қасиеттері Ұзынд ығы Ені, см Қалыңд ығы                             179 2)өлшемі 50х50 см еден жабындысы үлгісінің сапасын тексеріңіз:а) жабынды атауын анықтаңыз;б) сырттай беткі қабатының сапасын анықтаңыз (дөңес, ирек, жарықшақ, суреттердің бүлінгендігі және басқа да ақаулардың болмауы);в) сапа туралы қорытынды жасаңыз.Санитарлық-техникалық бұйым ассортиментін оқып біліңіз:1)санитарлық-техникалық бұйым ассортиментін каталог пен проспект бойынша оқып біліңіз;2)құрылымының ерекшеліктерін, қолданылатын материалдарын, өлшемін белгілеңіз;3)қолданысы бойынша бұйым ассортиментін топтастырыңыз.БАҚЫЛАУ СҰРАҚТАРЫ 2 2 3 4 5 6 7 8                 Құрылыс материалдарын қалай жіктейді?Ауа минералды тұтқырлағыш заттарының ассортиментін атаңыз.Терезе, шыңдалған, армирленген және жылтыраған әйнектердің ерекшелік белгісі қандай?Жабынды материалдарын қалай жіктейді?Сатып алушыға қонақ бөлмесіне, асүйге, жатын бөлмеге қандай тұсқағаз түрін ұсынасыз? Жауабыңызды дәлелдеңіз.Жуынатын бөлмгене арналған санитарлық-техникалық бұйымдар ассортиментін атаңыз.Асүйді әдемілеуге арналған қаптау және өңдегіш материалдарды көрсетіңіз.  Х І Т А Р А У  ЖИҺАЗ ТАУАРЛАРЫ№ 11.1 тәжірибе жұмысыЖИҺАЗ ТАУАРЛАРЫНЫҢ АССОРТИМЕНТІ ЖӘНЕ САПАСЫЖұмыстың мақсаты: жиһаз құрылымын, құрылысын, ассортиментін оқып үйрену; жіктеме белгісі бойынша үлгілерге тауартанушылық сипаттама беруге үйрену; таңбалануды оқу және шифрын шешу; сапасын түйсіктік тәсіл арқылы тексеру.Құралдар мен керек-жарақтар: «Жиһаз» каталогы, «Ин- терьер» журналы, STUDІO, плакаттар, ағаш түрлерінің топтамасы, альбомдар, жиһаз және жиһаз материалдарының үлгілері, нормативті-техникалық құжат.Жұмыстың орындалу реті:Жиһаз материалы мен құрылымын оқып біліңіз:1)каталог, плакат бойынша ағаш сүрегінің макроскоптық құрылымын түрлі тіліктер бойынша оқыңыз. Түсіне, жылтырлығына, текстурасына, жылдық сақиналар еніне, өзектік сәулелерге көңіл аударыңыз;2)жиһаз материалдары үлгілерімен танысыңыз:а) ағаш сүрегі түрінің сыртқы ерекшелік белгілері бойынша тануға үйреніңіз;б) жиһаз бөлшектері өндірісі және қаптау үшін қандай ағаш сүрегін пайдаланады;в) негізгі құрылымдық, өңдеу, қаптау, төсеу және басқа да жиһаз өндірісінде қолданылатын материалдарды оқыңыз;3)құрылымдық ерекшеліктерін, бөлшектерін және түйіндерін, олардың түрлі жиһаздардағы қосылу тәсілін қарастырыңыз;4)ағаш сүрегінің, жинау және әрлеу ақауын тануға үйреніңіз. Ақаулардың жиһаздың сыртқы түріне тигізетін әсерін белгілеңіз;5)жиһаз үлгілерін қарастырыңыз және оларға 11.1-кестеде сипаттама беріңіз.1.-кесте. Жиһаз үлгілерінің құрылымы мен материалдарыҮлгі нөміріАтауыҚолданыла тынӨңдеу түріЕрекшелік теріАқаул ар                    181 Жиһаз тауарлары ассортиментін оқып біліңіз:1)жиһаз тауарлары жіктемесін қайталаңыз (18-қосымша);2)каталог, проспект, журналдар бойынша жиһаз ассортиментін оқып үйреніңіз және анықтаңыз:а) жиһаз стилінің негізгі бағыттары;б) ағымдағы маусымның жаңа үлгілері;в) жиһаз құрылымы мен эстетикалық безендірілуіндегі жаңашылдық;3)ұсынылған жиһаз үлгілерін қарастырыңыз және оларға тауартанушылық сипаттама беріңіз. Нәтижесін 11.2-кестеге жазыңыз.2.-кесте. Жиһаз үлгілерінің сипаттамасыиһаз атауыҚолданысыайындау материалыӨндіру тәсіліұрылымыЖиынтығылшеміайдалан ушылықункцио налды                          Жиһазды таңбалау және орау ерекшелігін оқып біліңіз:1)жиһазды таңбалау ережесін оқып үйреніңіз. Балаларға арналған жиһазда және гарнитур немесе жиынтық құрамына енетін бұйымдарда қосымша қандай ақпарат көрсетілетінін айтыңыз;2)екі үлгідегі жиһаздың таңбалау реквизиттерін анықтаңыз және оны 11.3-кестеге жазыңыз; 3.-кесте. Жиһаз үлгілері таңбалануының мағынасын ашуТаңбалау реквизиттері1-үлгі2-үлгі1. Бұйым атауы  2. Өндіруші ел  3. Дайындаушы фирма атауы мен заңды мекенжайы  4.  5.    3)жиналмалы жиһазға қоса жүретін пайдалану құжаттарымен танысыңыз. Бұл құжаттардың қолданылуын көрсетіңіз, ақпарат мазмұнымен танысыңыз;4)жиһазды қаптау ерекшелігін жазыңыз. Ыдысқа салынатын манипуляциялық белгілердің суретін салыңыз.Ұсынылған жиһаз үлгілерінің сапасын түйсіктік тәсіл арқылы тексеріңіз:1)Нормативті-техникалық құжаттар бойынша жиһаз сапасына қойылатын талаптарды оқып біліңіз:а) материал сапасына қойылатын талаптар;б) жиһаздың беткі жағында жіберілмейтін ақаулар;в) бөлшектелген күйінде жеткізілетін жиһаз бөлшектері мен элементтеріне қойылатын талаптар;г) құлып орнатуға қойылатын талаптар;д) таңбалау, қаптау және сақтау ережелері; е) кепілді сақтау мерзімі;2)стандарт талаптарына жиһаз сапасының сәйкестігін тексеріңіз:а) таңбаланудың дұрыстығы;б) жиһаздың сыртын қараңыз (жиһаздың бетінде жарықшақ, сызат, жаншылған жерлер болмауы керек, кей бөлшектер мен түйнектер жақсы таңдалған, текстурасы мен түсі бойынша сәйкес келуі керек);в) жиһазды дайындау мен жинау сапасы (қисаю, әлсіз бекіту, жарықшақтар болмауы керек);г) фурнитура сапасы (фурнитура барлық бөлшектердің берік және тығыз бекуін қамтамасыз етуі керек); 183 д) әйнек бұйымдары мен айна сапасы;е) жиналатын және жиынтық жиһаздардың пайдалану құжаттарының болуы;3) Сапа туралы қортынды жасаңыз және нәтижесін дәптерге жазыңыз.5.Төмендегі сауда жағдаятын шешіңіз:1)иллюстрацияларды пайдалана отырып, сатып алушыға жиһаз жиынтығын сатып алуды ұсыныңыз:а) асүй үшін;б) балалар жиһазы;в) жатын бөлме;г) қонақ бөлме;2)құрылымдық ерекшеліктерді, сіз таңдаған жиынтықты дайындауға қолданылған материалдарды сипаттап жазыңыз. ЖиҺазды күтуге арналған ұсыныстар тізімін құрастырыңыз.Үй тапсырмасы. Жиһаз сататын арнайы дүкенге барыңыз. Дәптеріңізге жазыңыз:а) жиһаз дайындаушы кәсіпорны атауы мен олардың шығаратын ассортименттерінің ерекшеліктері;б) жиһаздың 10 үлгісіне қолданылуы, пайдаланылатын материалдары, өңделуі, өлшемі бойынша сипаттама беріңіз.БАҚЫЛАУ СҰРАҚТАРЫ:1. Жиһаз өндірісінде қолданылатын негізгі материалдарды атаңыз.2. Жиһазды қай белгілеріне қарап жіктейді?3. Қолданылуына қарай жиһаз ассортиментін қалай бөледі?4. Жұмсақ жиһаз ассортиментін атаңыз.5. Асүй орындығы мен пианиноға арналған орындық; диван, кушетка мен софа; сервант пен горка; трюмо мен трельяжа арасында қандай айырмашылық белгілері бар?6. Жалпы құрылымына қарай жиһазды қалай бөледі?7. Тұрмыстық корпустық жиһаз, жұмсақ, сондай-ақ импорттық жиһаз үшін пайдаланудың кепілдік мерзімі қандай?8. Жиһаз дайындауда пайдаланылатын материалдардың сыртқы түрінің ақауларын атаңыз.  Х І І Т А Р А У  ЗЕРГЕРЛІК ТАУАРЛАР МЕН САҒАТТАР№ 12.1 тәжірибе жұмысыЗЕРГЕРЛІК ТАУАРЛАР АССОРТИМЕНТІ МЕН САПАСЫЖұмыстың мақсаты: материалдарын, ассортиментін зергерлік бұйымдарды таңбалауды оқып үйрену; жіктеме белгісі бойынша үлгілерге тауартанушылық сипаттама беруге үйрену; таңбалануды оқу және шифрын шешу; сапасын түйсіктік тәсіл арқылы тексеру.Құралдар мен керек-жарақтар: зергерлік бұйымдар үлгілері, «Зергерлік тауарлар» каталогы, оқу құралдары, тасты бедерлеу мен оны бұйымға бекітудің әдісі көрсетілген плакаттар, нормативті техникалық құжаттар.Жұмыстың орындалу реті:Зергерлік бұйымдардың материалдары мен құрылымын оқып біліңіз:1)каталог, плакаттар, бұйым үлгілерін қарастырыңыз және белгілеңіз:а) металл және қоспа түрлері мен қорғаныс-декоративті әрлеуі;б) зергерлік тастар түрлері, олардың түсі, реңкі, түрі, жылтырлығы, мөлдірлігі бойынша ерекшелік белгілері;в) бұйымның құрылымдық ерекшеліктері, тасты бедерлеу мен оны бұйымға бекіту тәсілдері;2)ұсынылған зергерлік бұйымдар үлгілерінен металл немесе қоспа түрін, қорғаныс-декоративті әрлеуді, зергерлік тас атауын, оның бедерлеуін, беку тәсілін, бұйымның құрылымын анықтаңыз. Нәтижесін 12.1-кестеге жазыңыз.                185 1.-кесте. Зергерлік бұйымдар үлгілерінің материалдары мен құрылымы АтауыМеталл немесе қоспа түріҚорғаныс декоратив ті әрлеутүріТас атауы, беку түріҚұрылы мы                Зергерлік бұйымдар ассортиментін оқып біліңіз:1)каталог, оқу құралдары, үлгілер бойынша зергерлік бұйымдар ассортиментімен танысыңыз және қолданысына қарай ассортиментті топтаңыз; 12.2-кестені толтырыңыз;2.-кесте. Зергерлік бұйым ассортиментінің топтамасыТопТопшаБұйым түрлеріЖеке әшекей заттары  Үстелді жабдықтау заттары  Интерьерді әдемілеу  Сәнді кимі-кешек заттары  Жазуға арналған заттар  Шылым шегуге арналған  Сағатқа арналған заттар  Сувенир бұйымдары    2)Жеке әшекей заттарының асортиментін қарастырыңыз. Оларды дәптерге жазыңыз:а) оларды дайындау үшін қолданылатын материалдар; б) кулон, медальон, алқа, әшекейлердің ерекшеліктері;в) сақина, алқа, білезік өлшемдері;3)қолданысы бойынша басқа топ зергерлік бұйымдарын қарастырыңыз. Дайындауға арналған материалдарын, өңдеу түрін, құрылымдық ерекшеліктерін және өлшемін белгілеңіз; 4)ұсынылған үлгілерге жіктеменің барлық белгілері бойынша тауартанушылық сипаттама беріңіз. Жұмыс нәтижелерін өздеріңіз формасын таңдаған кестеге жазыңыз.Зергерлік бұйымдарға таңба салу, маркалау және қаптауды оқып үйреніңіз:1)қымбат металдардан жасалатын бұйымдардың таңбалануын реттейтін нормативті актілерді көрсетіңіз;2)зергерлік бұйымдарға салынатын таңбалау ережесімен және тәртібімен танысыңыз;3)таңбалаудың түрлерін оқып біліңіз және олардың формаларын дәптеріңізге салыңыз;4)қымбат металдан жасалған бұйым этикеткасындағы таңбалау реквизиттерін түсіндіріңіз. Нәтижесін 13.3-кестеге жазыңыз;3.-кесте. Қымбат металдан жасалған зергерлік бұйымның таңбалануыЗергерлік бұйым атауыТаңбалау реквизиттері мен олардыБеткі жағыСырты           5)зергерлік тауарлардың орама түрлерін жазыңыз. Көлік ыдысына салынатын ескерту жазулары мен белгілерін көрсетіңіз.Ұсынылған зергерлік бұйым үлгілерінің сапасын түйсіктік әдіспен тексеріңіз:1)Зергерлік бұйымдарға қойылатын стандарт талаптарын оқып үйреніңіз (материалдарына, құрылымына, өлшеміне, өңделуіне, бұйымның массасына);2)сырттай ұсынылған зергерлік бұйым үлгілерінің сапасын тексеріңіз (қымбат металдан жасалған бұйым сапасын таңба және өндіруші кәсіпорынның болуымен тексереді).Келесі сауда жағдаятын шешіңіз. Сатып алушыға зергерлік бұйым таңдауға көмектесіңіз (бұйымның түрі мен қолданылуын өзіңіз таңдап алыңыз). Қолданылған материалдарға, құрылымына, өңделуіне байланысты тұтынушылық қасиетін айтып беріңіз және бұйымды күту187 бойынша кеңестер тізімін жасаңыз. № 12.2 тәжірибе жұмысыТҰРМЫСТЫҚ САҒАТТАР АССОРТИМЕНТІ МЕН САПАСЫЖұмыстың мақсаты: сағаттардың түрлі механизмдерінің құрылысы мен жұмыс істеу принципін оқып білу; жіктеме белгісі бойынша үлгілерге тауартанушылық сипаттама беруге үйрену; таңбалануды оқу және шифрын шешу; сапасын түйсіктік тәсіл арқылы тексеру.Құралдар мен керек-жарақтар: тұрмыстық сағаттар үлгілерінің ассортименті, пайдалану құжаттары, «Сағат» каталогы, оқу құралдары, сағат механизмінің кестесі, стандарттар.Жұмыстың орындалу тәртібі:Сағаттардың түрлі механизмінің жұмыс құрылысы мен жұмыс істеу принципін оқып біліңіз:1)сағат механизмдерінің кестесі, оқу құралдары, сағат үлгілері бойынша механикалық, электронды-механикалық құрылымдық және электронды сағаттар жұмысының құрылымдық ерекшеліктерімен және принципімен танысыңыз. Уақыт санау қай механизмдермен реттелетінін, сағат тілі қалай ауыстырылатынын, қосымша қызметтерді қалай басқару керектігін анықтаңыз;2)ұсынылған сағат үлгілерін қарастырыңыз және оның механизмінің құрылымын анықтаңыз; сағатты пайдалану ыңғайлылығын белгілеңіз (уақыт туралы ақпаратты санау, тілді жылжыту, уақытты реттеу, сервистік қызметтерді пайдалану). Нәтижесін 12.4-кестеге жазыңыз.4.-кесте. Тұрмыстық сағат құрылымының сипаттамасыСағат моделіҚұрылым ыҚоректену элементіСервистік қызметҚолайлыл ығы                 Тұрмыстық сағат ассортиментін оқып біліңіз: 1)каталог, плакат және үлгілер бойынша тұрмыстық сағат ассортиментін оқып үйреніңіз. Тұрмыстық сағат ассортиментін қолданысы бойынша топтастырыңыз және 12.5-кестені толтырыңыз;5.-кесте. Қолданылуы бойынша тұрмыстық сағат ассортиментінің топтасуыТобыТопшаСағат маркасы,пайдалаӨндіруші фирмаКлассикалық (ағымдағы уақытты   Арнайы   Құрама   Аз уақытты өлшеуге арналған аралық     2)Оқу құралы бойынша тұрмыстық сағат атауы мен индекстелуі жүйесімен танысыңыз.Сағат индексінің құрамына марка, тауар белгісі мен бөлшекпен берілетін цифрлық индекс кіреді. Бірыңғай цифрлық шифрдың алымы мен бөлімінде қандай ақпарат жазылғаны туралы дәптерлеріңізге жазыңыз;3)сағатқа қоса тіркелген төлқұжат мазмұнымен танысыңыз. Төлқұжаттың негізгі бөлімдері мен параметрлерін белгілеңіз;4)ұсынылған тұрмыстық сағат үлгілерін қарастырыңыз және тауартанушылық сипаттама беріңіз. Нәтижесін 12.6-кестеге жазыңыз.Ұсынылған тұрмыстық сағат үлгісінің сапасын түйсіктік әдіс арқылы тексеріңіз:1)Тұрмыстық сағат сапасына қойылатын стандарт талаптарын оқып біліңіз;2)Сырттай қарап сағат сапасын тексеріңіз:а) таңбалауын оқыңыз және сағаттың маркасы мен құрылымын анықтаңыз;б) дұрыс таңбалануын тексеріңіз;в) төлқұжатқа сәйкес сағат жиынтығын тексеріңіз;г) сағаттың сыртын тексеріңіз және жарықтардың, кесетін жиегінің болмауын, қорғаныс-декоративті жабындысының беріктігін,189 әйнек сапасын анықтаңыз;      Сағат маркасы      Қолданылуы      Пайдалану тәсілі      Энергия көзі      Индикация түрі     Теңселу жүйесінің түрі      Калибр     Функционалды қасиеттерінің деңгейі     Корпусы (материалы, формасы, өңделуі)      Безендірілуі      Өндіруші фирма д)сағат тілінің дұрыс орналасуын тексеріңіз (тілдердің көрсеткіші өзара сәйкестендірілген болуы керек);е) зауыт механизмі мен тілдің жылжу жұмысын тексеріңіз. Механикалық сағат серіппесін қосымша сыртқы күштерсіз үш айналымға бұрағаннан кейін жұмыс істеуі керек. Сағат тілін жылжыту бірқалыпты жүру керек. Электронды сағаттар элементтерін ауыстырған немесе токқа қосқан кезде бірден жұмыс істеп кетуі керек;3) тұрмыстық сағаттар сапасы туралы қорытынды жасаңыз; нәтижесін дәптерге жазыңыз.Төмендегі сауда жағдаятын шешіңіз. Сатып алушыға сағат ұсыныңыз (қолданысын өзіңіз таңдаңыз). Сағаттың тұтынушылық қасиеттеріне сипаттама беріңіз және сатып алушыға арнап кеңестер тізімін құрастырыңыз.Сұрақтарға жауап беріңіз:1)сағат сатқан кезде сіз сатып алушыға қосымша қандай тауарлар ұсынар едіңіз?2)сағатты сатқан кезде кепілдік талонында қандай ақпарат көрсетесіз? БАҚЫЛАУ СҰРАҚТАРЫ:1. Зергерлік бұйымдарды дайындау үшін қандай материалдар қолданылады?2. Қымбат металл таңбасы нені білдіреді? Алтын, күміс, платинаның таңбасын атаңыз.3. Зергерлік тастар құндылығы немен анықталады?4. Зергерлік бұйымдардың тауартанушылық сипаттамасы үшін қолданылатын жіктеу белгілерін атаңыз.5. Сатып алушыға сақинаның өлшемін анықтауға қалай көмектесесіз?6. Тұрмыстық сағаттар механизмінің құрылысы бойынша қалай бөлінеді?7. Сағат калибрі нені білдіреді?8. Сағат сапасының органолептикалық көрсеткіштерін атаңыз. ТАРАУ                        192  КӨРКЕМ БҰЙЫМДАР МЕН КӘДЕСЫЙЛАР№ 13.1 тәжірибелік жұмысКӨРКЕМ БҰЙЫМДАР МЕН КӘДЕСЫЙЛАР АССОРТИМЕНТІ МЕН САПАСЫЖұмыстың мақсаты: көркем бұйымдар мен кәдесыйлар ассортиментін оқып білу; жіктеме белгісі бойынша үлгілерге тауартанушылық сипаттама беруге үйрену; таңбалануды оқу және шифрын шешу; сапасын түйсіктік тәсіл арқылы тексеру.Құралдар мен керек-жарақтар: көркем бұйымдар мен кәдесыйлар үлгілерінің ассортименті, каталогтар, плакаттар, иллюстрациялар, оқулық, стандарттар.Жұмыстың орындалу реті:Көркем бұйымдар ассортиментін оқып біліңіз:1)көркем бұйым түсінігіне анықтама беріңіз және олардың жіктемесін қайталаңыз;2)каталог, иллюстрация, үлгілер бойынша көркем бұйым ассортиментін оқып үйреніңіз. Қолданылатын материалдарын, қолданысын, құрылымдық ерекшеліктері мен дайындау тәсілін, тақырыбын анықтаңыз;3)көркем бұйым таңбалануының ерекшелігін оқып біліңіз. Ұсынылған бұйым үлгісінің таңбалау реквизиттерін түсіндіріңіз;4)түрлі көркем кәсіп түрлерінің бұйымдарын таңдап алыңыз және оқулық материалын пайдалана отырып, оған сипаттама беріңіз; 13.1-кестені толтырыңыз.Кәдесый ассортиментін оқып үйреніңіз:1) кәдесый түсінігіне анықтама беріңіз, олардың жіктемесін қайталаңыз;            193  ХІҮ тарау Дайындау материалыКөркем кәсіп түріБұйым атауыДайындау тәсіліКөркембезендірі луіТақы рыбыАғашбұйымдар ыБогородтық ағаштан өрнек    Хохломдық бұйымдар    Басқалар    Лакталған көркем суретті бұйымдарПалехстік бұйымдар    Федоскинді к бұйымдар    Шеберлік бұйымдар                 2)каталог, иллюстрация, үлгілер бойынша кәдесый үлгілерін оқып біліңіз. Оларды дайындауда қолданылатын материалдарды, қолданысын, дайындау тәсілін, құрылымдық ерекшеліктерін және кәдесый өлшемін белгілеңіз. Кәдесыйдың көркем бұйымнан айырмашылығын көрсетіңіз;3)кәдесыйларды таңбалау ерекшелігін оқып біліңіз және ұсынылған үлгілердің таңбалау реквизиттерін түсіндіріңіз;4)жіктеме белгілері бойынша ұсынылған кәдесый түрлеріне тауартанушылық сипаттама беріңіз; 13.2-кестені толтырыңыз.Көркем бұйым мен кәдесый үлгілері сапасын түйсіктік тәсіл арқылы тексеріңіз:1)көркем бұйым мен кәдесый сапасына қойылатын стандарт талаптарын оқып біліңіз;2)сырттай ұсынылған бұйым үлгілерінің сапасын тексеріңіз: а) таңбалануының дұрыстығын және қорап жағдайын; б) бұйымның сыртын қарап шығыңыз (беткі жағының жай-күйін, 194  ақаулардың, жарықтардың болмауын, суреттің анықтығын және т.б.);  АтауыҚолданылуы бойынша тобыДайындау материалыҚұрылымдықерекшеліктер іӨлшем і                 в) сапа туралы қорытынды жасаңыз, анықталған ақауларды көрсетіңіз. Нәтижесін дәптеріңізге жазыңыз.4. Келесі сауда жағдайын шешіңіз.Сатып алушыға кәдесый немесе көркем бұйым ұсыныңыз (сыйлыққа, қандай да бір туристік жолсапардан, спорттық олимпиададан естелік және т.б.). Бұйымға толық тауартанушылық сипаттама беріңіз. Тұтынушылық қасиеттері, қолдану мен бұйымды күту ережесі туралы айтыңыз.БАҚЫЛАУ СҰРАҚТАРЫ:1. Кәдесыйдың көркем бұйымнан қандай айырмашылығы бар?2. Кәдесый жіктемесінің белгілерін атаңыз.3. Ағаштан жасалатын халықтық көркем кәсіп түрлерін атаңыз.4. Гжель керамикасының, дымковск ойыншығының, палех жазуы бар бұйымдардың ерекшелігі неде?5. Керамикадан жасалатын халықтық көркем кәсіп түрлерін атаңыз.6. Ағаштан жасалатын бұйымдар сапасына қандай талаптар қойылады?  ХІҮ тарау  КІТАП ТАУАРЛАРЫ№ 14.1 тәжірибе жұмысы КІТАП ТАУАРЛАРЫ АССОРТИМЕНТІ МЕН САПАСЫЖұмыстың мақсаты: кітап тауарлары құрылымын, 195  ХІҮ тарауассортиментін оқып білу; жіктеме белгісі бойынша үлгілерге тауартанушылық сипаттама беруге үйрену; таңбалануды оқу және шифрын шешу; сапасын түйсіктік тәсіл арқылы тексеру.Құралдар мен керек-жарақтар: ассортименттегі баспа өнімдерінің түрлері, оқу құралдары, стандарттар.Жұмысты орындау реті:1. Кітаптың құрылымын оқып үйреніңіз:1) кітапты қараңыз және оның басты элементтеріне сиаттама беріңіз. Нәтижесін 14.1-кестеге жазыңыз.1.-кесте. Кітап үлгілері құрылымының сипаттамасыітап атауыырты мен мұқабасыегізгі бетійдарормат, шрифт, қағаз түрі мен иллюстрация  нықтамалықығыс деректері                                    196 Кітап тауарлары ассортиментін оқып біліңіз:1)Кітап тауарлары жіктемесін қайталаңыз (19-қосымша);2)каталог, үлгілер бойынша кітап тауарлары ассортиментін оқып біліңіз. Олардың мақсатты пайдаланылуына, сыртқы безендірілуіне, көлеміне көңіл аударыңыз;3)ұсынылған баспа өнімін қарастырыңыз және жіктеме белгілері бойынша тауартанушылық сипаттама беріңіз. Нәтижесін 14.2-кестеге жазыңыз. 2.-кесте. Кітап басылымдарының сипаттамасыасылым түріақсатты қолданылуыаңбалы ақпаратегізгі мәтін құрамыөлеміұрылымыерзімділігіұқаба түріүптелуі                             ұсынылған кітап басылымдарының сапасын түйсіктік тәсіл арқылы тексеріңіз: 1)кітап тауарлары сапасына қойылатын стандарт талаптарын оқып біліңіз;2)басылымның мұқабасын тексеріңіз (кірленген баспаханалық бояудың, майысқан және жұлынған парақтардың болмауы керек, блоктың бекуі берік болуы керек);3)мөр сапасын тексеріңіз (мөр анық, біркелкі болуы керек, оқылмайтын, ағарған немес1еқобсоыямуштаолып қалған жерлері болмауы керек);4)блоктың толық жиынтығын және беттерінің дұрыс орналасуын нақтылаңыз;5)сапа туралы қорытынды жасаңыз, анықталған ақауларды көрсетіңіз. Нәтижесін дәптерге жазыңыз.4.Төмендегі сауда жағдаятын шешіңіз.Сатып алушыға кітап басылымын таңдап беріңіз (басылымды өзіңіз таңдаңыз) және оның тұтынушылық қасиетіне сипаттама беріңіз:а) функционалдылығы (өзектілігі, анықтығы, өнегелігі, қол жетімділігі, көркемдігі);б) эргономділігі (кітапты қолда ұстау, оқу, қажет бөлімді, материалды іздеу, оны алып жүру және сақтау ыңғайлылығы);в) эстетикалық (баспаханалық және көркем орындалуы); г) сенімділігі (ұзақтығы мен жөндеуге жарамдылығы).БАҚЫЛАУ СҰРАҚТАРЫ1. Полиграфиялық басылымдар түрлерін атаңыз.2. Кітап басылымдарының тауартанушылық сипаттамасы үшін қандай жіктеме белгілерін пайдаланады?3. кітап, кітапша және үнпарақша өзара несімен ерекшеленеді?4. Мақсатты пайдалануларына байланысты басылымдар қандай түрлерге бөлінеді?5. Кітаптың негізгі беті қандай ақпараттан тұрады?6. Кітап және басқа да басылым өнімдерін дұрыс сақтамау және тасымалдау кезінде қандай ақаулар туындауы мүмкін? о\ to    Қосымшалар 1-қосымша Текстильді талшық қасиеттері Талшық Сыртқы түріТығызд ығыҮзілуге беріктігіЖануға байқап көруҚұрғақ кезеСулыЖану сипатыИісіҚалдықМАҚТАБіркелкі, сәл ирелеңдеген,ұшы жұмсақ, ұзындығы 3-4ТөменЖоғары15—17%-ғакөтеріле діТез жалындап жанадыКүйген қағазЖеңіл және күлі сұр түстіЗығырТура, ұзындығымен қалыңдығы Ұзындығы 6 —8 см. ҰштарыСолайӨтежоғары10%-ғакөтеріле діСолайСолайСолайЖүнТолқын сияқты ирелеңдеген, аздап жылтырЖоғар ыМақтаға қарағанда 2,5 есе аз20 —25%төмендей діАқырын жанадыКүйдірі лген шан не мүйіздің иісіТалшықтың ұшында кішкентай қарадөңгелек, ЖібекҚалыңдығы бойынша біркелкі,тегіс,СолайЖүнге қарағанда 2,5 есе15 %төмендей діСолайСолайСолай Вискозабіркелкі, тегіс, бүгілмесіз.Ұштары шашыраңқыТөменТабиғи жібеккеқарағанда аздау50 —60%-ға азаядыТез лапылдап жанадыКүйдірі лген қағазЖеңіл және күлі сұр түстіцетатбіркелкі,тегіс,жұмсақ, ирелеңсізЖоғарыТабиғижібекке қарағанда екі есе30 —40%-ға төмендей діЛапылдапжанадыСіркеқышқы лыҚатты, күліқаралауКапронБіркелкі, тегіс,шыны тәрізді жылтыры барСолайӨтежоғары10—15%-,атөмендей діЕриді жәнеақ түтін шығара отырып,Ащысүргіш тің иісіЯнтар түстіқатты тамшылар. ұнтақталмайдЛавсанБіркелкі,ирелеңсіз жоғары2%-ғатөмендей діЕриді жәнеотырады, түтін менкүйе түзе отырып,лапылдап жанадыӨзінетән иіссізҚатты, қараүгітілмейтін дөңгелекНитронБіркелкі,ирелеңсіз»ӨтежоғарыТөмендемейдіЖарқылдап,күйе түзе отырыпсары түсті алауменСолайҚатты, қараформасы дұрыс емесүгітілмейтін дөңгелекХлоринБіркелкі,ирелеңсіз ЖоғарыСолайЖанбайды,жұмсарады және түтінмен күйе түзе отырыпХлориісті     Классификация тканей 2-қосымша   202 3 қосымша Тоқылмаған материалдар жіктемесі  Тоқылмаған материалдарКиімге арналған Аяқ киімге  Үстіне арналған материал,Аяқ киім үстіне, қолданысы арналған ұлтанына, ҮЙ ТҰРМЫСЫНА Сүлгі, жайма,көрпе, жапқышСүртуге, ыдысқа, арнайы орауыш, сүзгілік    Шикізат құрамы Мақта-мата Зығыр ЖібекМата тігісті Жартылай жүн Өндіру тәсілі ЖайғақтапЖелімделген Жіппен тігілген толтырмалыШұбарлап тоқылған АғартылғанТегіс боялған           203  ПРИЛОЖЕНИЕ 4

Классификация искусственного меха        204   Жас, жыныстықБойы, смКеуде өлшемі , смТолықтығы, смЕркек158, 164, 170,176, 182, 18888, 92, 96, 100,104, 108, 112,116, 120, 124,70, 76, 82, 88,94, 100, 106,112, 118, 124,Әйел146, 152,158,164, 170, 17688, 92, 96, 100,104, 112, 116,120, 124, 128,132, 13688, 92, 96, 100,104, 108, 112,116, 120, 124,128, 132, 136,Жасөспірі м164, 170, 176,182, 18884, 88, 92, 96,100, 104, 108 Мектеп122, 128, 134,140, 146, 152,158, 164, 17056, 60, 64, 68,72, 76, 80 Мектепке98, 104, 110,52, 56, 60 Балабақша74, 80, 86, 9244, 48, 52 Тігін бұйымдарының өлшемдік параметрлері                ПРИЛОЖЕНИЕ 6 /// 6-қосымшаИмпорт және отандық өлшемдердің қатынасы 5-қосымша ел орамы,өксе айналы мыесейнглияермани яҚШранция  АЛЫҚс о 189 — 92422436838XXS66 —93 — 964426381040XS|> 197 —4628401242S75 —102 —4830421444МС О С105 —5032441646LО)с109 —5234461848XL90 —113 —5436482050XXL93 —117 —5638502252XXX   205 7-қосымшаТІГІН БҰЙЫМДАРЫНЫҢ ЖАЛПЫ ЖІКТЕМЕСІТобыТопшаТүрлеріСыртқы киміПальтоПальто, қысқа пальто, плащ, куртка, комбинезон, шолақкомбинезонКостюмдерКостюм, пенжек, шалбар, жакет, жилет, белдемшеЖеңіл көйлекКөйлеккөйлек, халат, сарафан, көйлек-халат, көйлек-пальто, көйлек-костюм,Жейдежейде, жилет, пелеринаБелдемшебелдемше, белдемше-шалбарКиім- кешекСыртқыСыртқы жейде, пижама, жағалар, манжеттерІш киімІшкі жейде, түнгі жейде, шолақ дамбал, суға түсуге арналған іш киім,Жаңа туған балаларғаЕңбектеп жүретін балаға кигізетін киім, жейде, жөргек, телпек, көкірекше,Кеудетартқ ы бұйымыкеудеше, кеудетартқыш, грация, жартылай кеудетартқыш, жартылайграция, белтартпа-дамбал, белтартпа -Асүй бұйымыдастарқан, сулық, сүлгі, кепкен нан сауытыТөсек орынсейсеп, жайма, жастықтың тысы, сырылған көрпе, сырылған жапқышБас киім“қалпақ, фуражка, панама, кепеш, берет,ат айдаулы, пилотка, тақия, матроска, капитанка, башлык, дулыға          206  ПРИЛОЖЕНИЕ 8 207 9-қосымша

Тұрмыстық былғары аяқ киімнің жіктемесі 208  10-қосымша  Аяқ киімнің метрлік және ішөлшегіштік жүйесі өлшемдерінің ара-қатынасыӘйелдер аяқ киіміЕр адам аяқ киіміМетрлік жүйеІшөлшегіштікМетрлік жүйеІшөлшегіштік3321,53824,53422392535234025,53623,54126,53724422738254327,53925,54428,54026452941274629,5                 209 11-қосымша

Резіңкелі аяқ киімдердің жіктелуі  210 12-қосымша

Киіз аяқ киімінің жіктелуі   211   13қосымша12-қосымша

Киіз аяқ киімінің жіктелуі Пластмассаның сыртқы ерекшелік белгілеріПластмассаны ң түрі Түсі  Физикалық күйіБеткі жағының сипаттамасыСоғылған кезде шығатынПолиэтиленперламутр реңкі бар ақмөлдір,жартылаймөлдір және жұқа қабаттаПЭНД-танорташақаттылық, ПЭВД-данОташабеткі майлытегіс,жағықатаңПолипропиленАқ немесетүрлі түстерге боялғанМөлдір,жартылай мөлдірҚатты, аздапмайысқақтегіс, анық жылтыры бар»Полистирол және оның сополимерлеріТүссіз немесе түрлі түстерге боялғанмөлдір, әйнектектес;жартылай мөлдір,әйнектектес, қатты, біртектіӨте айнадай жылтыртегіс,МеталлП оливинилхло- ридвинипластӘртүрліМөлдір емес,жұқа қабаттардақатты, кейде әйнектектестегісқатаңП оливинилхло- ридпластикатӘртүрлімөлдір, мөлдір емесЖұмсақ, созылмалы, ұсақ тесіктітегіс, бұлыңғыр, фактуралықсолайПолиметимета- крилат (органикалық әйнек)Түссіз немесе ашық түстімөлдір (әйнектектес), боялғанәйнектектес, қатты, тез сырыладыӨте жылтыртегіс,» ФторопластАқ немесе боялғанҚалың қабатта мөлдір емес,қабықшасы — күңгіртиілгіш, созылмалы, тез сырыладытегіс, қолмен ұстағандабалауыз тәріздес»Аминопластәртүрлі,көбінесе ашықМөлдір емес,жұқақабаттарда көрініп тұрадыҚаттытегіс,жылтырағанАқырынұрғанда қатаңжәне қысқа дыбысФенопластКөбінесеқоңыр және қара түсМөлдір емесҚаттытегісҚатаң, қысқаПолиамиды (капрон, нейлон)әртүрліКөбінесе жартылай мөлдір, мөлдіремесҚатталығы төмен емес, жартылайқаттыСәл бұдырлау, жылтыратқанн ан кейін —тегісқатаңПолиэтилен- терефталат (лавсан)Түссіз немесе боялғанмөлдір, созылмалықатты, жұқа қабаттарда созылмалытегіс, жылтырсолайПолиуретан (атап айтқанда,поролон)ақ, сарылау, қараМөлдір емесЖоғары созылмалы,жұмсақ, иілгішбұдырлы, кеуек»ПоликарбонаттүссізМөлдірлігі жоғары (әйнектектес)Қаттылығы жоғарытегіс, жылтырЖоғары Окончание прил. 13 пластмаса түріТүсіМөлдірлігіФизикалық күйіБеткі жағының сипатыСоққы кезіндегіЦеллулоидҚанық түстерге боялғанмөлдір, мөлдір емесқатты, иілгіш, пластиналанған жұмсақтегіс, жылтырАшықАцетат целлюлозыбоялмағанМөлдірқатты, қабықшада созылмалытегіс, жылтырҚатаң дыбысЦеллофанбоялмағанМөлдірқатты, созылмалы, қабықшадатегіс, жылтырСолай   Мектеп және кеңсе тауарларының жіктелуі    15-қосымша

Ойыншықтардың жіктелуі    219 16 қосымша

Тұрмыстық тоңазытқыш жіктемесі                                       220 17-қосымша

Кітап тауарларының жіктелуі222 18-қосымша

Жиһаз тауарларының жіктелуі  Кітап тауарлары   Мақсатты Қолданылуы  ресми оқу ғылымианықтамалық Әдеби-көркемБұқаралық саяси         Кітап баспасы және т.б Журнал баспасы Картографиялық Баспа өнімінің түрі    Кітап(48 беттенкітапша(4 беттен жоғары)үнпарақ (4 беткеКөлемі    Бір томдыҚұрылымы Серия ТаңдамалыШығармалар басылым бүктемекітапшаКүнтізбе және т.б.  Дара басылым жинақ Көптомдық мерзімдіМерзімділігі Мерзімді емесжалғасатын Сериалды  223

Кәдесыйдың жіктелуі 20-қосымша         224 22-қосымша

Тұрмыстық сағаттардың жіктелуі    Шығу тегі табиғи— жасанды     Минералды құрамыОрганикалық          Шығыс шикізатыны ң түрі          қолданылу ы Минералды тұтқырлағыш заттар Минералды тұтқырлағыш заттар негізіндегі материалдар Табиғи тасты материаләйнек материалдар КерамикалықматериалдарАғаш сүрегі материалдары Полимер материалдары Металдан жасалғанматериалдар               тұтқырлағыш материалдар,жабын материалдары Қаптау және әрлеу материалдары Қабырға мен аралықтар ға арналған,еденге арналған материалдар жылуоқшаулағышматериалдарСанитарлық-техникалық құралдар Әйнектеуге арналған материал 21 қосымша

Құрылыс тауарларының жіктелуі  226 Әдебиеттер тізімі Вилкова С. А. Парфюмерлік-косметикалық тауарлар тауартануы мен сараптамасы / С. А. Вилкова. — М. : Деловая литература, 2004.Жиряева Е.В. Тауартану / Е.В.Жиряева. — СПб. : Питер, 2003.«Тұтынушы», «Сұраным», «Интерьер» және т.б журналдар.Казанцева Н. С. Азық-түліктік емес тауарлар тауартануы / Н. С. Казанцева. — М. : Дашков и К, 2007.Sonі, Panasonіc, Phіlіps, QUELLE, «ЛеМонти» және т.б каталогтарКозюлина Н. С. Азық-түліктік емес тауарлар тауартануы / Н. С. Козюлина. — М. : Дашков и К, 2002.Михаловская Л. О. Текстиль тауарлары. Тауартану/ Л. О. Михайловская. — М. : «Экономика», 1990.Моисеенко Н. С. Азық - түліктік емес тауарлар тауартануы: 2 б. / Н. С. Моисеенко. — Ростов н/Д: Феникс 2005.Неверов А. Н. Азық-түліктік емес тауарлар тауартануы және сауда ұйымдастыру / А. Н. Неверова, Т. И. Чалыхтың редакциясымен — М. :«Академия» баспа орталығы, 2007.Райкова Е.Ю. Тауартану теориясы / Е.Ю. Райкова, Ю. В. Додонкин. — М. :«Академия» баспа орталығы, 2010.Өндірістік емес тауарлар тауартанушысының анықтамалығы : 3 т. / [К. В. Большаков, Т. Г. Богатырева, Я. И. Ганистак и др.]. — М. : Экономика, 1988.Өндірістік емес тауарлар тауартануы / [А. П. Ходыкин, А. А.Ляшко, Н. И. Волошко және басқалар.]. — М. : Дашков и К, 2006                    227 мазмұны Алғы сөз 4І тарау. Текстильді тауарлар 6№ 1.1. тәжірибе жұмысы. тексильді талшықты зерттеудің түйсіктік әдісі .............................. 6№ 1.2. тәжірибе жұмысы. Мата тоқымасының түрлері 7№ 1.3 тәжірибе жұмысы. Мата өңдеу түрлері 11№ 1.4. тәжірибе жұмысы. Мата ассортименті мен сапасы 12№ 1.5.тәжірибе жұмысы. Тоқусыз материалдар мен жасанды тері ассортименті мен сапасы 14ІІ тарау. Тігін тауарлары 18№ 2.1. тәжірибе жұмысы. Тігін бұйымдары ассортименті мен сапасы 18ІІІ тарау. Трикотаж тауарлары 23№3.1.тәжірибе жұмысы. Трикотаж матасының өрілімдері 23№ 3.2. тәжірибе жұмысы. Трикотаж бұйымдары ассортименті мен сапасы ........................... 25ІҮ тарау. Былғары аяқ киімдер тауарлары 30№ 4.1. тәжірибе жұмысы. Аяқ киім өндірісіне арналған былғары және басқа материалдар ассортименті. 30№ 4.2. тәжірибе жұмысы. Былғары аяқ киім ассортименті және сапасы 33№ 4.3. тәжірибе жұмысы. Резіңке аяқ киім ассортименті мен сапасы 39№ 4.4. тәжірибе жұмысы. Киіз аяқ киім ассортименті мен сапасы 41 Ү тарау. Үлпек-ұлпан тауарлары 44№ 5.1. тәжірибе жұмысы. Үлпек-ұлпан жартылай фабрикаттар ассортименті. 44№ 5.2. тәжірибе жұмысы. Үлпек-ұлпан бұйымдары ассортименті және сапасы........ 46ҮІ тарау. Галантереялық және и парфюмерлік-косметикалық тауарлар 51№ 6.1. тәжірибе жұмысы. Текстильді галантерея ассортименті мен сапасы 51№ 6.2. тәжірибе жұмысы. Былғары галантерея ассортименті мен сапасы 56№ 6.3. тәжірибе жұмысы. Металл галантереясы ассортименті мен сапасы Оқу құралы Ильина Марина ГеннадьевнаӨндірістік емес тауарлар тауартануы ПрактикумОқу құралы 4-басылым, стереотиптікРедакторы Н. В. МенщиковаТехникалық редакторы О. Н. Крайнова Компьютерлік терілім: В.А.КрыжкоКорректорлар Н. В. Савельева, Т. Н. Чеснокова басп. № 104114966. Басуға қол қойылды 25.06.2014. Форматы: 60x90/16. Гарнитура «Балтика». Офс. қағаз. № 1. Офсеттік баспа. Шартты баспа табағы 12,0. Тиражы 1000 экз. Тапсырыс № «Академия» баспа орталығы» ЖШҚ www.academіa-moscow.ru 129085, Москва, Мир даңғылы, 101В. Тел./факс: (495) 648-0507, 616-00-29.29.04.2014 жылғы № РОСС RU. AE51. H 16591 санитарлық-эпидемиологиялық қорытынды. Баспаның электронды тасымалдағыштарынан басылды.«Тверь полиграфиялық комбинаты» ААҚ, 170024, Тверь қ., Ленин даңғылы, 5. Телефон: (4822) 44-52-03, 44-50-34. Телефон/факс: (4822) 44-42-15.Home page — www.tverpk.ru Электрондық пошта (E-maіl) — sales@tverpk.ru