Қаны қашты, әм сарғайды ет пен тер.

Жүрегімде түйіншектей қайғы шер.

Тұрсам-дағы сен кетпейсің есімнен.

Шыға алмадым азалдағы кесімнен.

Тек құрбыммен қағысып, ойнап жүргенім.

Бәсеке қып, жұмыртқа алған ну көлім.

Бәйшешектер құлпырынған мезгілдер.

Құстар сайрап, көңіл бұрған мезгілдер.

Қаны қашты һәм сарғайды ет пен тер.

Азаматтар мәжіліс құрған мезгілдер.

Өзен өрлеп, суға қармақ салғаным.

Құрбылармен таласып балық алғаным.

Арманда боп, жылай-жылай қалғаным. 1914жыл.

Бұл жазылған өлеңдердің ішінде тосын оқыған кісіге бір сөз артық я кем сияқты көрінеді; ол қазақ әдебиетіне өте ашына болмағандықтан боп табылады, өйткені әр елде әртүрлі өлең, әртүрлі күй болады. Сол реттегі бірі біздің Ақмола маңайындағы елдің өлең, күйімен жазылды. Сол тақырыпты оқушы мырзалардан ондай жерін айыпқа алмауын өтінем.

Әдебиет деген сөз тілге қанша жеңіл болса, оның тууы, өсуі һәм өнуі сонша қиын, қай білімді халықты алсаңыз да, бәрінің әдебиеті жүре-жүре түзелген, жалғыз-ақ парқы (айырмасы) сол, қайсы біреулерінде шапшаңырақ түзелген, қайсы біреулерінде — шабанырақ. Ол себеп, әрине, әдебиеттер емес, халықтың өзінен: халық арасында әдебиет қолдаған неғұрлым көп болса, соғұрлым әдебиет атағын шапшаңырақ баспақ, қолдамақ (көтермек). Екі түрлі—жазу һәм бастыру— бұл екеуі бір жерден табыла бермейді. Жазушысы болса да жарнасы болмай, жазылған кітаптар отқа да жағылатын уақыттары болады. Жалғыз онымен тұрмай жазушы екпіні қайтып, өнері өліп қала береді. Міне, осындай істі есімізге алып, біз — қазақ жастары жолдасымыз С. С. мырзаның бұл кітабын бастырып отырмыз. Мақсатымыз оны сатып баю емес, осындай талапкерлердің өнері жерде қалмауы үшін, өсуі үшін һәм қазақ әдебиетінің ұлғаюы үшін; бірақ бұл кітаппен ұлғаяды деген сөз деп түсіну жарамайды: «көп түкірсе көл», «тесік моншақ жерде қалмас» дегенді алдыңызға ұсынамыз. Қазақ жастары.

Бұрынғы иең– байғұсың.

Жатырсың көрмей қайғысын.

Қонған қазақ сағалай.

Ұжмақтай гүлің жайнаған.

Мың құбылтып сайраған.

Рахатпен жайласып.

Шомылған қыз-келіншек.

Тал паналап келуші ек.

Алысушы едік мияда...

Биелердің байлауы.

Ішіңдегі сырыңды.

Айтпайсың бірақ шыныңды.

Есендік берсін бір құдай.

Жүрек от боп қайнайды.

Жүк артысар аяқтарын тез басып.

Ақырындап дүниеге нұр шашып.

Жылқы келіп, ат ұстауға шуласып.

Алды кетер шұбатылып бел асып.

Көшке мінген асаулары туласып.

Бір жүруге біріне-бірі қарасып.

Желектері, үкілері жарасып.

Қастарында жүрген жігіт жанасып.

Ақсақалдар ілгері қоныс сайласар.

Ауыл қонып, үй тігісіп жайласар.

Желі қағып, шалғынға бие байласар.

Самауырлар үй алдында қайнасар.

Сары қазы, бағлан етін шайнасар.

Кәрі-жас, малшы, мырза үйге толды.

Керіліп жігіт пісті қара көлді2.

Аты шыққан бәйбіше мырза қолды.

Сапырады құлаштап оңды-солды.

Кезімен көрген қанып мұндай молды.

Кім шықсын ондай үйден тастап қиып.

Жалаңаш аяғына кебіс киіп.

Бірін-бірі сықақ қып сөзбен іліп.

Сізден басқа жоқ болды білер бекзат.

Хат жазып, мұсылманша оқу білер.

Зер жайын зергер білер көңілі шебер.

Жазар ем көңіл сырын бұдан кейін.

Адамға ішкі сырын алдырмаған.

Ешкімге құрғақ көңіл шалдырмаған.

Айтуға көріп ұят-ар.

Реті келді бүгін дәл.

Жан жолдac! Ұмытылмас қоштасқан жер.

Сөздерің емес тіпті естен кетер.

Мен келіп, хош дегенде қолыңды бер.

Қол ұстастым жоқтай-ақ айтар сөзім.

Дегенде «Алла жазсын амандық жол».

Бетіме тамып аққан ыстық жасың.

Меруерттей екі көзден жасың ағып.

Қиял мен ойдың саған ауып дені.

Сенен жақын дүниеде маған жан жоқ.

Ішіме түскендей-ақ қып-қызыл шоқ.

Мәлімсіз тағдырымыз жалғыз хақта.

Бөліндік ойда жоқта жастық шақта.

Жүрсең де сен ол жақта, мен бұл жақта.

Қорғансыз бір бақшаға келдім кіріп.

Қуарған ағаштардың түрін көріп.

Болмаса жаратушы хақтың жары.

Гүл шешек түрі кеткен қурап-солып.

Мен бардым жөн сұрауға қастарына.

Бір қайғы түскендей-ақ бастарына.

Ағызып екі көзден ыстық жасын.

Адамзат таң қалғандай көріп түрін.

Жанжал қып, харап қыпты бірі бірін.

(Елестеп көз алдыма жас пен бақыт).

Көркейер сонда бақша, қайғы кетіп.

Тіледім, шыбықтардан үміт етіп.

Адасқанды жөнге салар данадай.

Соңынан еріп қалқақтаған баладай.

Солар аға, солар басшы дегендер.

Алты бақан кер тартысты тастаса.

Ата күші, ана сүтін ақтаса.

Жоғарыдан жанашыр жоқ көз салар.

Кейінгі жас аға асын бағалар.

Мен жүрмін ортасында бөтен-жаттың.

Жүргенінде жастары біздің жақтың.

Өткізіп жүрмін уақытын жастық шақтың.

Қызығын көргенінде мінген аттың.

Мұршасын алып жүрмін екі аяқтың.

Талайы жүргенінде мендей заттың.

Мен жүрмін ортасында қасіреттің.

Жүргенде істеп дауасын көңіл шаттың.

Бетіне мен отырмын қарап хақтың.

Не «қасірет» болса дағы өзім таптым.

Мен дағы ұрпағы деп аруақтың.

«Атадан қалған артта мал мен бақтың».

Рахаты бар деуші еді мехнаттың.

Қызықты көріп бақтым бұл жасымда.

Қараша үй қоңсым бар көп қасымда.

Орысша оқып, діннен азып, хаққа жазып.

Maл шашпай-ақ оқу үшін молда сайлап.

Еш пайдасын таппадым ойлап-ойлап.

Ақсақ-тоқсақ, ауруларын қағатұғын.

Жемтік боп сасып қалар терең сайлар.

Көрінер саған қисық сөзім менің.

Өнерліге не керек — бәрі дайын.

Ұйқы көз, жуан қарын надан байың.

Басы бос, құр қарны тоқ болса да.

Атаулы бір қарасы жоқ болса да.

Наданнан мың есе артық киім, сәні.

Сәлемет тұрса егер шыбын жаны.

Ғибратты сөздер айтып болдың ақын.

Мүсәнләфләр4 сөзіне сөзің жақын.

Қиыннан қиыстырып сөздің нарқын.

Бастаушы адасқанды болғандай жол.

Я бар бол бұл дүниеде, яки жоқ бол.

Тозбайтын алтын үлгі қалған сөзін.

Түзеуге үміт етіп құрған тезің.

Сөзіңді үлгі қылды білген адам.

Түсінбес оқыса да бітеу надан.

Көткеншек, алға қарай баспас қадам.

Оқуға құмар қылды талай жасты.

Айтпаймын ауылдағы шыбай масты.

Ілгері бассын деген қазақ халқын.

Жарқыратып ақ нұрменен көңілді аш.

Ғылым үйрен, нұрға толсын кеудең жас.

Бұл заманда ғылым білу — өнер алды.

Аталарың оны білмей артта қалды.

Әр харамға ысырап қылып біткен малды.

Я шырақсыз, я сәулесіз қараңғы үйде.

Ағаларың жатыр, қалқам, бұл күйде.

Ағыздың көзден жасыңды.

Жан көрінбес көзіңе.

Ойнап жүр өзге балалар.

Жүрегің от боп күйгенде.

Қайғы-қасірет ішке толып.

Оқи алмай жетім қап.

Әке-шешең тірі болса.

Тым болмаса бірі болса.

Балалармен бірге барып.

Жүрмес едің жүдеп-арып.

Әлпештеген баласы ең.

Ағы менен қарасы ең.

Мұсылман жоқ қайрылған.

Туғанынан айрылған...

Көңілді ойын-күлкі мерекелі.

Дүниенің сезілгендей кең екені.

Бай-кедей, бөтен-жақын ayылдасын.

Құрметпен алдарына жайыпасын.

Айттайтын күн жиналып бірге жүріп.

Аттары екіленіп аласұрып.

Жұлынып кейбір аттар алып қашар.

Keй аттар алды-артынан ақсап басар.

Тізіліп, қайтқан қаздай дуылдасып.

Шүпірлеп уақ қыздар қастарында.

Ойнаған лақ-қозыдай биік жарда.

Тайлардай енелерін емген арда.