САУДА ЖӘНЕ ҚОҒАМДЫҚ ТАМАҚТАНДЫРУ КӘСІПОРЫНДАРЫНЫҢ ЖЫЛ МЕХАНИКАЛЫҚ Қ

Білім беруді дамыту Федералдық институтыя» Федералдық мемлекеттік автономды мекемесімен бастапқы кәсіптік білім беру бағдарламасын жүзеге асырушы білім беру мекемелерінің оқу үрдісінде оқу құралы ретінде қолдану үшін ұсынылды

Рецензияның                тіркеу                 нӛмірі                 777 26 желтоқсан 2012 ж. ФМАМ «БДФИ»

ӚӘЖ 658.58 ББК КБЖ 65.431я722

П і к і р  ж а з ғ а н д а р :

Мәскеу қ. «Деловая Русь (Ресторанный инжиниринг)» компаниясының техникалы директоры

Ботов М.И.

Сауда және қоғамдық тамақтандыру кәсіпорындарыны жылу және механикалық қҧрал-жабдықтары: орта кәсіпт білім беру мекемелерінің студенттеріне арналған оқу қҧралы М.И. Ботов, В.Д. Елхина. — М. : «Академия» баспа орталығ 2014. — 432 с.

Қоғамдық тамақтандыру кәсіпорындарында қолданылатын механикалы және жылу қҧрал-жабдықтарының мақсаты, топтастырыдуы, қҧрылыс негізгі сипаттамалары және жҧмыс жасау қағидаты қарастырылған. Қҧра жабдықтардың, машиналардың жҧмысын ҧйымдастыру, жҧмыс жасау жә жӛндеу қауіпсіздігі мәселелері баяндалды. Оқу қҧралы «Аспазшы, кондитер» мамандығының кәсіптік циклы кіретін пәнаралық курстарды игеруде қолданылады. Орта кәсіптік білім беру мекемелерінің студенттеріне арналға Қоғамдық тамақтандыру және сауда кәсіпорындарының жҧмыскерлері пайдасы тиюі мҥмкін.

ӚӘЖ 658.58 ББ КБЖ 65.431я72

Аталған басылымның түпнұсқа-үлгісі «Академия» баспа орталығының

Сауда және қоғамдық тамақтандыру кәсіпорындарыны механикалық және жылу технологиялық қҧрал-жабдықтары – осыға сәйкес ӛндірістердің қажетті және аса маңызды тізбегі. Оны қҧрамына жеке қолданылатын және тағамдық шикізатты қайта ӛңде бойынша ағымдық-механикаландырылған автоматты желілерді қҧрамында қолданылатын кулинарлық машиналар ме аппараттардың ҥлкен тобы кіреді. Технологиялық                қҧрал-жабдықты                дҧрыс        таңдау                және                тиім пайдалану        сауда        кәсіпорындары        мен                қоғамдық        тамақтандыр кәсіпорындарының                        тҧтынушыларына                қызмет        кӛрсету        сапасы арттыруға,                қызмет        кӛрсетуші                        персоналдың                еңбегі қарқындандыруға, дене еңбегінің шығындарын азайтуға, шикізатт жоғалту мен энергияның ҥлес шығындарын азайтуға мҥмкінд береді. Нәтижесінде        бҧл        ӛнімнің        тҧрақты        жоғары        сапасын        сақта отырып,        ӛзіндік қҧнын тӛмендетуге әкеледі және сонымен бірг жҧмыскерлердің еңбегін ҧтымды ҧйымдастырумен шағын ӛндіріст және        сауда        кәсіпорындарын,                цехтар        және        учаскелер        қҧруғ мҥмкіндік береді. Ресей нарығында отандық қҧрал-жабдықтардан басқа шетелді машиналар және аппараттар кеңінен таралған. Ӛкінішке орай, кейбі жағдайларда қҧрал-жабдықтардың кейбір тҥрлерінің техникалы деңгейі жарнама ӛлшемдеріне және бағалардың деңгейіне сәйке келмейді. Тҥрлі шетелдік фирмалар кӛптеп ҧсынатын бір ҥлгіде қҧрал-жабдықтармен нарық толығып, отандық баламаларын ӛндір және сату тӛмендейді.

Осы міндеттерді шешудің оң амалдарын ҥйрету – аталға оқулықтың басты мақсаты. Аппараттардың қҧрылысын оқы ҥйренудің негізіне отандық қҧрал-жабдықтарды және  оны шетелдік баламаларын басты белгілері бойынша топтастыру ме қҧрылғылардың қағидаттық сызбалары кіреді. І бӛлімді техникалық ғылымдардың кандидаты, профессо В.Д.Елхина, ІІ бӛлімді — М.И.Ботов, ІІІ бӛлімді – техникалы ғылымдардың кандидаты, доцент О. М. Голованов жазды.

Технологиялық        машина

Машина ҥш негізгі механизмнен тҧрады: қозғалыс, берілісті жән атқару, сондай-ақ басқару, реттеу, қорғау және бҧғатта механизмдері.

Механизм

Қозғалыс механизмі.

Қоғамдық тамақтандыру кәсіпоры машиналарының қозғалыс механизмдері ретінде негізінен қысқ тҧйықталған роторлы бір фазалы немесе ҥш фазалы ауыспалы тог

Б е р і л і с т е р д і ң н е г і з г і т ҥ р л е р і : тісшелі — цилиндрл конусты, бҧрамдықты, планетарлы; белдікті — жалпақ белдікті, сын белдікті; тізбекті — тӛлкелі,  тӛлкелі-аунақшалы,  тісшел  пластиналы және т.б.; ҥйкелісті — цилиндрлі, конусты.

Тісшелі берілістер .

Олар ілінісетін тісшелі екі доңғалақта тҧрады. Параллель біліктер арасындағы айналмалы қозғалыст

а

Тісшелерінің пішіні және орналасуы бойынша доңғалақтар тҥз тісшелі, қисық тісшелі және шырша тісшелі ( 1.1 в-сурет) де бӛлінеді. Цилиндрлі берілістерде доңғалақтар сыртқы іліністі (1 а

в-

сурет )

немесе ішкі іліністі (1.1 г-сурет) болуы мҥмкін.

Кҥрделі айналмалы қозғалысты беру ҥшін ішкі іліністі (1.2 а,

сурет )

беріліс (1.2-сурет)        қолданады.        Сонымен        қатар        планетарлы        берілісті кӛмегімен шығу жетектегі білікте екі айналмалы қозғалысты (1.2 г-

сурет )

сурет) (бҧлға машиналары және механизмдері) алуға болады. Планетарлы тіс берілісте тісті доңғалақтардың бірін қозғалмайтын етіп жасайд Қосақ (сателлит) деп аталатын жетектегі доңғалақ ӛз осінен жән қозғалмайтын доңғалақтың осінен айнала отырып, қосарланған

г

айналмалы қозғалыс жасайды. Жетектегіш қозғалмайтын доңғала пен қосақтың осьтерін біріктіреді. Айқаспалы біліктер арасындағы айналмалы қозғалысты беруг арналған бҧрамдықты берілістер (1.1, ж-суретті қараңыз) бҧрамна және бҧрамдықты доңғалақтан тҧрады және тісшелерінде бір- жән кӛп кіретін бҧранда ойықтары (резьба) болады. Бҧл беріліст

-сурет. Белдікті берілістер:а, б, в, г – жалпақ белдікті; д – сына белдікті; е – дӛңгелек белдікті

(1.3, б-сурет) және қарама-қарсы (1.3, в-сурет)  немесе  айқаспал  (1.3, г-сурет) болуы мҥмкін. Белдікті беріліс жетекші және жетекте біліктерде бекітілген екі тегершіктен (шкив) және осы тегершіктерг кигізілген белдіктен тҧрады. Айналмалы қозғалысты беру белдік пе тегершік арасындағы ҥйкеліс кҥшімен қамтамасыз етіледі.

Беріліс белдігінің тҥрі бойынша жалпақ белдікті (1.3, а, в,  сурет), сына белдікті (1.3, д-сурет) және дӛңгелек белдікті (1.3, сурет) болады. Бҧл жағдайда белдіктер жалпақ тік бҧрыш, трапеци және дӛңгелек тҥріндегі кӛлденең қима пішінінде болады. Жалпақ белдіктер резеңкеленген немесе мақта матаның арнай қҧрамымен сіңірілген теріден, сына — резеңкеленген кордта жасалады.        Тегершіктер        шабақтармен        немесе        дискілерме біріктірілген қҧрсаудан (обод) және кҥпшектен (ступица) тҧрад Тегершік қҧрсауының пішіні қолданылатын белдіктің пішінін байланысты және цилиндрлі ойыс немесе астауша тҥрінде жасалға (трапециялы немесе дӛңгелекті) болуы мҥмкін. Белдікті берілістердің қалыпты жҧмыс жасауы ҥшін белдікт тегершіктердің        немесе        керілмелі        аунақша        қҧрылғысыны арасындағы қашықтықты ӛзгертумен реттелетін жеткілікті керіліс қалыптастыру қажет.

Белдікті берілістердің жасалуы қарапайым, дыбыссыз жҧмы

Тізбекті беріліс (1.4-сурет). Ол параллель, бірінен бірі біршама алшақтанған біліктер арасындағы қозғалысты беру ҥшін қолданылады.Мҧндай беріліс жетекші және жетектегі біліктерде бекітілген е жҧлдызшадан және осы жҧлдызшаларға кигізілген топсалы серпін шынжырдан тҧрады. Бҧл жағдайда шынжыр тӛлкелі, тӛлкел аунақшалы (1.4,

Шынжырлы беріліс бірнеше біліктердің бір шынжырыме қозғалысты беруді қамтамасыз етеді және ҥлкен жҥктемені беруг мҥмкіндік береді. Шынжырлы берілістің кемшіліктері: жасаудағы қиыншылықта қҧнының жоғарылығы, қызмет кӛрсетудегі қиыншылықтар, жҧмы жасау процесінде ҥлкен дыбыс шығаруы.

Қоғамдық тамақтандыру кәсіпорындарында  шынжырл берілістер ыдыс жуғыш машиналарда ыдысы бар конвейерлерг қозғалыс беру ҥшін, сондай-ақ нан кесетін машиналард қолданылады.

Үйкелісті берілістер.

Ол параллель және қиыспалы білікте арасындағы қозғалысты беруде қолданылады. Мҧндай беріліс бірін бірі тығыз орналасқан цилиндрлі (1.5,

) тҧрады. Жетекші катоктан жетектегіг қозғалыс бір катоктың екіншісіне қысылуы нәтижесінде пайд болатын ҥйкеліс кҥшінің әсерінен беріледі. Цилиндрлі катокта параллель біліктер арасындағы, ал конустық катоктар – қиыспал біліктер арасындағы қозғалысты беру ҥшін қолданылады. Бҧл берілістің конструкциясы қарапайым, дыбыс шығармайд артық жҥктемеге тӛзімді. Ҥйкелісті берілістің кемшіліктері: катоктардың жылдам істе шығуы, серіппемен қамтылатын қҧрылғыларды қажет ету катоктардың мерзімді сырғанап кетуінен беріліс саныны тҧрақсыздығы. Механикалық қҧрал-жабдық машиналарынд ҥйкелісті беріліс сирек қолданылады.

Қайтымды-ілгерілеме        қозғалыс                механизмі. Айналмал қозғалысты жҧмысшы органның қайтымды-ілгерілеме қозғалысын айналдыру        ҥшін        қосиінді-бҧлғақты        және        қосиінді-ықтырмал механизмдер қолданылады. Қосиінді-бҧлғақты механизм ( 1.6,

және сырғақтан тҧрады .

Қос        иін                айналғанда        бҧлғақ                қозғалысты                қайтымды ілгерілеме. қозғалыс жасайтын сырғаққа береді. Бҧл механизм қамы илеуіш машиналарда, мҧздатылған ӛнімдерді кесетін, нан кесеті және басқа да машиналарда қолданылады.

, бағыттауыштар

бойынша қозғалатын аунақшалы рамкадан

және жҧмысшы білікті 5 сырғақтан

Технологиялық машинадағы атқаруш механизм осы машинаға арналған жҧмысты тікелей орындайды жән оның класын анықтайды.

1.7-сурет. Атқарушы механизмнің при 1 — жҧмыс камерасы; 2 — жҧмысшы органда қҧрылғы; 5 — босатқыш қҧрылғы;6 — тҧғырық

Сондықтан конструкциясы жалпы мақсаттағы бӛлшектерден жән тораптардан тҧратын және машинаның функциясына байланыст болмайтын берілісті механизмдерден айырмашылығы,кез келге атқарушы механизм арнайы мақсаттағы бӛлшектер мен тораптарда тҧрады. Атқарушы механизмнің конструкциясы ӛңделетін ӛнімні тҥрлері мен қасиеттеріне және жҥзеге асырылатын технологиялы операцияға байланысты болады. Атқарушы механизм жҧмыс камерасынан, жҧмысш органдардан, жҥктеме және босату қҧрылғыларының жетек білігінен және тҧғырықтан (1.7-сурет) тҧрады.

Жҧмыс камерасы

жҧмысшы органдар әсер ететін ӛнім ыңғайлы жағдайда ҧстап тҧруға арналған және ӛнімді ӛңдеу ҥші тасымалдайтын және ӛңделгеннен кейін кері әкететі  қҧрылғылармен жабдықталған.

Атқарушы механизмнің жҧмысшы органдары

ӛңделетін ӛнімг тікелей әсер етеді. Негізгі (пышақтар, елек, қалақтар, иірмекте торлар, бҧлғауыштар және т.б.), сондай-ақ қосалқы (қысқышта қармауыштар,        бағыттауыштар,        тірек        жазықтықтары        және        т.б жҧмысшы органдар деп бӛлінеді.

Жҧмысшы органдарға және ӛңделетін ӛнімге қозғалыс тікеле жетекті біліктен

немесе аралық тізбектер арқылы хабарланад Жетекті        білік        тиесілі        қозғалысты        қозғалтқыш        және        беріліс механизмдерден алады. Барлық қҧрамдас бӛліктер және элементте тҧғырықтың

кӛмегімен бір механизмге біріктірілген. Тҧғыры тікелей фундаментке, еденге, ҥстелге платформаға бекітіледі немес берілісті және қозғалтқыш механизмдердің тҧғырығына біріктіреді.

Басқару, реттеу, қорғау және бҧғаттау механизмдері.

Қоғамдық        тамақтандыру        кәсіпорындарында        қолданылаты механикалық қҧрал-жабдықтарды жҧмыс циклының қҧрылым функциялық мақсаты, технологиялық процестерді автоматтандыр дәрежесі, сондай-ақ ӛндіріс ағымында ҥйлесу қағидаты бойынш топтастыруға болады.

Жұмыс циклының құрылымы бойынша механикалық қҧра жабдықтар екі топқа бӛлінеді: мерзімді жҧмыс жасау машиналар және ҥздіксіз жҧмыс жасау машиналары.

Мерзімді  жұмыс жасау машиналарында ӛнімді жҥктеу, ӛңде және        шығару кезегімен жҥзеге асырылады. Мҧндай машинад ӛнімнің келесі порциясын ӛңдеуді жҧмыс камерасынан бҧры ӛңделген ӛнім шығарылғаннан кейін бастайды. Мерзімді әрекет ет машиналарына        картоп        тазалағыш,        қамыр                илегіш,        бҧлғауы машиналар және т.б. жатқызылады.

Үздіксіз жұмыс жасау машиналарында белгіленген режимд ӛнімді жҥктеу, ӛңдеу және шығару процестері уақыт  бойынш  сәйкес келеді, яғни ӛнім жҥктеу қҧрылғысынан жҧмыс камерасын ҥздіксіз жылжиды, одан ӛтіп бара жатып, бір уақытта жҧмысш органдардың әсеріне ҧшырайды да, шығару қҧрылғысы арқыл сыртқа шығарылады.        Бҧл алдыңғы ӛнімді ӛңдеу аяқталмай жаты машинаға ӛнімнің жаңа порциясын жҥктей беруге және, тиісінш оның жҧмыс жасау ҧзақтығын қысқартуға мҥмкіндік береді. Ҥздікс жҧмыс жасау машиналарына ет турағыштар, етті қопсытқышта кӛкӛніс кескіш, ҥккіш машиналар, елеуіштер және т.б. жатқызылад

жуғыш құрал-жабдықтар

тазартқыш құрал-жабдықтар

ұсақтауыш-кескіш құрал-жабдықтар

автоматтандыру дәрежесі бойынша автоматты емес, жартыла автоматты және автоматты жҧмыс жасау машиналары деп бӛлінеді. Автоматты емес жҧмыс жасайтын машиналарда ӛнімді жҧмы камерасына        жіберу,        одан        дайын        ӛнімді        шығару,        ӛнімдерді даярлығын        бақылау                сияқты        технологиялық        операциялард

машинаға қызмет кӛрсетуші оператор орындайды.

Жартылай автоматты жҧмыс жасайтын машиналарда негіз технологиялық операциялар машинамен жҥзеге асырылады, қосалқ операциялар (мысалы, ӛнімдерді жҥктеу және шығару) қолме жасалады. Автоматты        жҧмыс        жасайтын        машиналарда        барлы технологиялық және қосалқы операцияларды машина орындайд Мҧндай машиналарды технологиялық процестерде дербес немес ағымдық желілер қҧрамында қолдануға болады.

Технологиялық машинаның ӛнімділігі деп оның уақыт бірлігінд белгілі бір мӛлшерде ӛнім ӛңдеу қабілеттілігін атайды. Машинамен ӛңделетін ӛнімнің мӛлшері оның физикалық кҥйін байланысты масса бірлігімен (кг), кӛлем бірлігімен (м

) немес данамен (дана) ӛлшенеді. Осыған сәйкес массалық, кӛлемдік жән даналық ӛнімділік деп бӛлінеді. СИ бірлігінің  халықаралы жҥйесінде машинаның жҧмыс уақытын санау бірлігі секунд  (сек Бір секундта даярланған ӛнім мӛлшерімен берілген машинаны ӛнімділігін, осы ӛнім мӛлшерін 1 минут  немесе  1  сағаттағ секундтар санына кӛбейтіп, сағаттық немесе минуттық ӛнімділікк оңай айналдыруға болады. Машина ӛнімділігінің ҥш тҥрі бар: теориялық, техникалы (шынайы) және эксплуатациялық. Тәжірибеде теориялық жән техникалық ӛнімділіктің маңызы зор.

Теоориялық ӛнімділік.

Стационарлық режимде ҥздіксіз жән ҥзіліссіз жҧмыс жасау жағдайында машинаның уақыт бірлігінд жасап шығара алатын ӛнімінің мӛлшерін машинаның теориялы

мҧндағы m

; р — ӛңделетін ӛнімнің ҥйінді немес кӛлемдік тығыздығы, кг/м

; ф п

мҧндағы

пр

; t

, t

, t y ӛнімді жҥктеу, ӛңдеу және сыртқа шығару ҧсақтығы, сек.; теориялық даналық ӛнімділігі (дана/сек.)

мҧндағы z

мҧндағы F

-ға перпендикуляр бағытт жылжу жылдамдығы, м/сек.; ф н

қиығы ӛнімнің пайдалану коэффициенті:

мҧндағы F^ — F

жҧмыс камерасының қиығында ӛнімнің ауданы, м теориялық даналық ӛнімділігі (дана/сек.)

техникалық ӛнімділігі Q тех

деп атайды.

Техникалық ӛнімділік теориялықпен Q тӛмендегі тәуелділікпе байланысты:

мҧндағы К т . и

мҧндағы t р

t т . о

t отк

Эксплуатациялықлық ӛнімділігі.

Нақты кәсіпорында іске қос жағдайында барлық жҧмыс уақытын жоғалтуларды есепке алуме машинаны сипаттайтын кӛрсеткіш.

Эксплуатациялық ӛнімділік Q экс

теориялықпен Q тӛмендегіде байланысты:

мҧндағы К о . и

орг

ои коэффициентін анықтау ӛте қиын, себебі оның шамас кәсіпорынның жҧмыс жасау ерекшелігіне, цехтағы жҧмыст ҧйымдастыруға және қызмет кӛрсететін қызметкерлерді біліктілігіне байланысты.

Машинаның қуаттылығы.

Жалпы жағдайда технологиялы машинаның жҧмыс жасау барысында оның қуаттылығы жҧмы органын қозғалысқа келтіруге және ӛнімді жылжытуға жҧмсалады. Машинаның жҧмыс органының қозғалу сипатына қарай қуаттылықты тӛмендегідей анықтауға болады: ілгерілеме қозғалыст

мҧндағы

ӛ

р . о ,

п

р . о , г п и ю р . о , ю п

-1 .

Атқарушы механизмнің кіріс білігіне берілетін жалп  қуаттылығы атқарушы және берілісті механизмдердегі барлы шығындарды есепке алумен анықталады:мҧндағы п — қуаттылықты электрлі қозғалтқыштан жҧмыс органын берудегі шығындарды есепке алумен машинаның жалпы ПӘК.

Технологиялық        машиналардың        конструкциясын қойылатын талаптар. Машина жҧмысының экономикалы кӛрсеткіштеріне оның жҧмыс қабілеттілігі, массасы, қуа сыйымдылығы және басқа да кӛрсеткіштері тәуелді болаты қозғалтқышты, беріліс механизмін және қосалқы органдарды таңда шешуші әсер етеді.

Жұмыс        қабілеттілігі

Істен шығу

Тоқтаусыз жұмыс жасауы істен шығу қарқындылығымен, яғн уақыт бірлігінде істен шыққан машиналардың орташа санының ос уақыт кезеңінде тоқтаусыз жҧмыс жасаған машиналардың санын қатынасымен сипатталады.

Ұзақ мерзімділігі

Ҧзақ мерзімділік коэффициенті

^. м ^ t,

мҧндағы

жҧмыссыз тҧрудың, жӛндеулердің, қалпына келтірудің, қызме кӛрсетулердің жиынтықты ҧзақтығы.Формула кӛрсетіп тҧрғанындай, жҧмыссыз тҧрулар машинаны ҧзақ мерзімділігін тӛмендетеді. Сенімділік және ҧзақ мерзімділік — сәйкес ҧғымдар еме Машина  сенімді  болуы  мҥмкін,  алайда        ол ҧзақ мерзімді бол алмайды,  яғни        ол қандай да бір уақыт тоқтаусыз жҧмыс жаса содан кейін істен шығуы мҥмкін. Сонымен қатар машина ҧза мерзімді, алайда сенімсіз, яғни жиі жӛндеуді қажет етуі мҥмкін, бҧ жағдайда жҧмыс қабілеттілігін қалпына келтіруге кӛп уақыт жән қаражат жҧмсалады. Жӛндеуге жарамдылығы деп машинаның істен шығуының алды алу немесе оны анықтап, жою қасиетін айтады.

Жӛндеуге жарамдылығы

1 қаңтар 1981 жылғы Саудалық-технологиялық қҧра жабдықтарға техникалық қызмет кӛрсету және  жӛндеу  жҥйе туралы ережеге сәйкес жӛндеу циклының қҧрылымына тӛменде циклдар кіреді: жӛндеулер аралығындағы техникалық қызме  кӛрсету (ТҚк), ағымдағы жӛндеуден ӛткізу (АЖ), орташа (О) жән кҥрделі (К) жӛндеулер.

кӛрсететін кәсіпорын қызметкерінің фамилиясы бар биркасы болу тиіс. Технологиялық машинаның жҧмысын сипаттайтын маңызд техникалық-экономикалық кӛрсеткіштері сондай-ақ оның ҥлест ӛнімділігі, ҥлестік қуаттылығы және металл сыйымдылығы болы табылады.

Үлестік ӛнімділігі q үл

сәйкес келетін машина жасап шығаратын ӛнімнің мӛлшері q ҥл = ̶

немесе q ҥл = ̶ ,

мҧндағы

q үл, жоғары        болса,        машинаның        технологиялы мҥмкіндіктері соғҧрлым жақсы, оның бәсекеге қабілеттілігі жоғар шығарылатын ӛнімнің ӛзіндік қҧны тӛмен болады.

Үлестік қуаттылығы

ҥл

мҧндағы — технологиялық  машинаның  белгіленге қуаттылығы; Q т

Ҥлестік қуаттылығы неғҧрлым тӛмен болса, машинаның ӛнім қайта ӛңдеуінде электр қуатының шығыны соғҧрлым аз жән шығарылатын ӛнімнің ӛзіндік қҧны тӛмен болады.

Металл сыйымдылығы

Технологиялық машиналардың бӛлшектеріне жән тораптарына қойылатын талаптар. Машиналардың атқар механизмдерінің жҧмыс органдарын конструктивті рәсімде  олардың қозғалыс сипатына, ӛнімдердің физикалық-механикалы қасиеттеріне және орындалатын технологиялық операцияның тҥрін байланысты болады.

есепке алып жасайды. Созымдылық, тҧтқырлық және серпінділ сияқты физикалық-механикалық қасиеттермен сипатталаты ӛнімдерді ӛңдеуде жақсы қайралған кескіш шеттікті және сынан қайраудың аз бҧрышымен кесу саймандарын қолдану талап етілед ал морт сынғыш және қатты ӛнімдерді ӛңдеу жоғары тӛзімділік жҧмыс органдарын қолдану қажеттілігімен байланысты. Сондай-а ӛнімнің сусымалығы, жабысқақтығы, жоғары қабатпен ҥйкелісті және ҥйкеліс қабатының ылғалдану мҥмкіндігі назарға алынады. Тағам ӛнімдерімен жанасатын жҧмыс органдары және атқар механизмдерінің басқа да элементтерін Ресейдің Әлеуметтік дам Денсаулық сақтау министрлігімен тағамдық машина жасауд пайдалануға рҧқсат етілген материалдардан жасау қажет. То баспайтын болат, тағамдық алюминий, сҧры және ағартылға шойын, саймандық шойын және қарапайым конструкциялы шойындар сияқты материалдар кеңінен қолданылады. Тот баспайтын болаттан тағамдық ӛнімдермен жанасатын атқар механизмдерінің дерлік барлық бӛлшектерін жасайды. Бҧл жҧмы органдарының, жҧмыс камераларының, жҥктеу және босат қҧрылғыларының және т.б. бӛлшектері. Саймандық болаттар және ағартылған шойын негізінен кескі саймандар, диірмен тастарын және басқа да міндетті гальваникалы қалайылау        жҧмыс        органдарын        жасауда        қолданылады.        Жҧмы органдарын хромдауға кеңес берілмейді, себебі хромды-никель жабындар жҧмыс жасау процесінде қабыршақтанып, ӛңделеті ӛнімге араласып кетуі ықтимал. Тағамдық                алюминий        жҧмыс        камераларының                        корпустары жҥктеу және босату науаларын және  т.б.  жасауда  қолданылад Сҧры        шойын                жҧмыс        камераларының        корпусын        және                машин тҧғырығын,        редукторлардың        корпустарын        және                т.б.        жасауд қолданылады. Кӛп жағдайларда ӛнімдермен жанасатын жҧмы камераларының және жҧмыс органдарының учаскелеріне ысты қалайылау жасайды.

Технологиялық машиналарға қойылатын  ортақ  талапта Кез келген технологиялық машина технологиялық талаптарғ қауіпсіздік техникасының талаптарына және ӛндірістік тазалы эргономика және әсемдік талаптарына, сондай-ақ ӛзіні

талаптар ГОСТ 12.2.057—81ССБТ, сондай-ақ ҥкіметтік органда белгіленген тәртіппен бекіткен қоғамдық тамақтандыр кәсіпорындарындағы қауіпсіздік техникасы және ӛндірістік тазалы ережелеріне сәйкес келуі тиіс. Осы талаптарға сәйкес машиналардың айналмалы бӛлікте қорғаныш        қалқандармен,                қаптамамен        (кожух)                немесе                арнай қҧрылғылармен жақсылап жабылған болуы тиіс. Жҥктеу және босат механизмдерінде        қызмет                кӛрсетуші                персоналдың        қолдар қозғалыстағы жҧмыс органдарына немесе берілістерге тҥсіп кетуін тосқауыл болатын сақтандыру қҧрылғысы болуы тиіс. Сақтандыр қҧрылғыны                        алып                тастаған                жағдайда                        қозғалыстағы                        жҧмы органдарын                немесе        берілістерді        жауып                тҧратын        қҧрылғылард электр        қозғалтқышты        тоқтан                ажырататын        бҧғаттау                        шетт ажыратқыштары болуы керек. Жҧмыс камерасы санитарлық ӛңдеуге оңай беріліп, жҧмы органдары жҧмысшы біліктерден оңай шешілуі, жҧмы камерасының ішінен оңай алынуы тиіс. Машинада майдың жҧмы камерасына немесе жҧмысшы органдарға тҥсіп кетуі болдырмайтындай жағдай жасалынуы қажет. Эргономика талаптарына сәйкес машинаның басқару органдары (іске қосу қҧрылғыларын, жылдамдықты ауыстырғыш рычагтард реттеуіштерді) қызмет кӛрсетуге ыңғайлы және қолжетімді тҧст қондыру қажет. Басқару және реттеу тҧтқаларына тҥсірілетін кҥш 0 Н-тан аспауы тиіс. Техникалық әсемдік талаптарына сай машинаның пішіні сҥйі шығыңқы тҧстарсыз, ойымсыз, шҧқырсыз болып, ал оның тҥ ӛндірістік әсемдік талаптарына сай болуы тиіс. Машинаның дҧрыс пропорциялары, оның пішінінің, іске қос реттеу қҧрылғыларының, басқару механизмдерінің, жҥктеу жән босату        қҧрылғыларының        қарапайымдылығы        еңбек        ӛнімділігі арттыруға ықпал етеді, жҧмыскерлердің шаршауын тӛмендетіп жән олардың еңбегін жеңілдетеді. Механикалық        қҧрал-жабдық        арқылы        электр        қуатыны шығынын қалыптау. Механикалық қҧрал-жабдық жҧмысыны маңызды кӛрсеткіші электр қуатының шығыны болып табылад Электр қуатын ҥнемдеуге оны пайдалануды қалыпқа келтіруде қо

Нақты машинаның электр қуатын қалыпты тҧтынуы (кВт • сағ.)

y

и

np

з t p ,

мҧндағы  N y

и

np

машинаның        пайдалану,        жҧмыстың,                кідірмелігі,        қорды коэффициенттері; t p

Машинаны        пайдалану        коэффициенті        есептік        шама        болы табылады және m — жҧмыс ауысымында қайта ӛңделуі қажет ӛнімдерді массасы,        кг;        Q        —        машинаның        ӛнімділігі        (теориялық        немес техникалық), кг/сағ.; t см

Машинаның жҧмыс жасауының кідірмелік коэффициен машинаның жҧмыс циклының қҧрылымына, оның жҥктемесін қызмет кӛрсетуші персоналдың біліктілігіне және машинаны  жҧмыс жасауына әсер етуші басқа да факторларға байланысты.

Оны t ocт и t o

Сынақ жҥргізу барысында анықталғаны, К пр

0,3...0,8-ді қҧрайды Қор коэффициенті К з кҥштік желідегі қуаттылық шығыны есепке алады. Қҧрал-жабдықтардың барлық тҥрлері ҥшін, оны

ішінде механикалық, оның мәні тҧрақты және 1,03-ке тең.

Электр қуатын пайдалану қалыбын есептеуде маңызды кӛрсеткі машинаның жҧмыс жасау ҧзақтығы болып табылады. Бҧл кӛрсеткі әрбір машинаның жҧмысын хронометрлеу арқылы анықталады.

Бақылау сҧрақтары

2 т а р а у

Қоғамдық тамақтану кәсіпорындарында дербес жетегі бар жән белгілі бір технологиялық операция  жасауға  арналға  машиналармен қатар, ӛнімдерді ӛңдейтін кӛптеген технологиялы операциялар жасауаға арналған ас ҥй машиналары кеңіне қолданылады. Әмбебап ас ҥй машинасы (2.1-сурет) деп ауысымды атқар механизмдердің жетегінен және жиынынан тҧратын қҧрылғын атайды. Алғашқы әмбебап ас ҥй машинасы жасалған уақыттан бе қалыптасқан дәстҥр бойынша ауысымды атқару механизмдерін олардың технологиялық мақсатына қарай тиесілі сандық белгіле берілген:

1 — жетек, 2 — ет тартқыш, 3 — экстрактор (шырын сыққыш),

Электр қуаты +

Редуктор =

Жетек

механизм (АТ)

1980 жылдан бері ауысымды механизмдер ҥшін басқа әріпті сандық таңбалау енгізілді. Айталық, МОПН-1 таңбалау: П11 жетек кӛкӛніс кескіш механизм, тҥр ӛзгергіштік 1. Ауысымд механизмдердің әріптік белгілеуіне бірінші әріп(механизм),        екіншісі        —        орындалатын        операция        атауы        немес механизм қайта ӛңдеп шығаратын ӛнімнің атауы, атап айтқанда: Б бефстроганов; В — бҧлғау (взбивание) немесе араластыру; Д бӛлшектеу (дробление); И — ҧсақтау (измельчение); М — ет (мясо О — кӛкӛністер (овощи) (қайнатылған және шикі, кесу және ҥгу);

Қазіргі таңда ӛнеркәсіпте әмбебап ас ҥй машиналарыны тӛмендегі  ҥлгілері  шығарылуда:  9  атқарумен

(приводной механизм); ММ — ет  тартқыш  (мясорубка);  ВМ бҧлғау        және        араластыру        механизмі        (механизм        взбивания перемешивания); МО — кӛкӛніс кесу-ҥгу механизмі (механиз овощерезательно-протирочный);  МП  —  елеуіш  (просеиватель); М

УКМ ҥлгісіндегі әмбебап ас ҥй машинасына қатысты жетекті тҥрін кӛрсетусіз ауысымды механизмдерді тағайындау бойынш

а

Барлық кӛрсетілген таңбалаулар қоғамдық тамақтандыру қҧра жабдықтарында қолданылады.

Әмбебап ас ҥй машиналарының жетегі электр қозғалтқышта редуктордан    және  атқару   механизмдерін        кезегімен        біріктіреті

қҧрылғыдан тҧрады. Ауысым механизмдерінің артқы ілмектер

Электр қуатын алу кӛздеріне байланысты жетектер ауыспалы немес тҧрақты ток кӛзі бар электр қозғалтқыштармен жабдықталады.

ПМ жетегі.

Екі сатылы осьтес цилиндрлі редуктордан, бі  немесе екі жылдамдықты электр қозғалтқышынан, басқарғышта рамадан, қаптамадан және тҧтқадан тҧрады.

Редуктор

(2.2-сурет)        білікке

кілтекпен                (шпонк отырғызылған  тісшелі  доңғалақтан        22 тҧрады, ал осы білікт тегершік

отырғызылған .

Білік

екі шарикті мойынтірекке айналады. Айналу тегершіктен

тісшелі доңғалаққа 8 беріледі, о кілтектің кӛмегімен айналуды жетектің білігіне

береді. Білік

е шарикті мойын тіректе 7 айналады және редуктордан шығуд манжетамен 5 тығыздалған. Осьтік кҥштеуді тірек мойынтірегі қабылдайды. Жетек механизмі алқымының сыртқы жағынан ауысы механизмінің                артқы        ілмектерін                бекітетін        тҧтқа        1 жҧдырықшасымен 16 орналасады. Осьтің тӛбелігі 15 ауысымд механизмдерді қондыруда және оларды қосымша радиалды бекітуд артқы ілмектердің дҧрыс бағытталуына қызмет етеді. Электр қозғалтқыш цилиндрлі шығыңқы белдігімен редукторды корпусы ортасына орналасып, оған бекітіледі. Электр қозғалтқышты білігінде кілтекте тегершік

қондырылған. Редуктор корпусыны тҥбінде тӛсемелі тӛгу тығыны 21 қарастырылған. Басқарғышта

орналасқан. Редукторды жоғары        бӛлігінде        ауашығарғыш-тығын

орналасқан.        Жете механизмінің жҧмысы тӛмендегідей: электр қозғалтқыштан айнал тегершік

арқылы білікке

отырғызылған тісшелі доңғалаққа

беріледі, осыдан кейін сол білікке отырғызылған тегершік

арқыл тісшелі доңғалаққа

беріледі. Тісшелі доңғалақтан

кілтек арқыл айналу жетекті білікке 6, ал жетекті біліктен 6 — ауысым механизмін білігіне беріледі. Ресейлік қоғамдық тамақтандыру кәсіпорындарында шет елдерд шығарылған әмбебап жетектер қолданылады, олар туралы қысқаш мәліметтер тӛменде берілді.

П-ІІ жетегі.

Екі жылдамдықты немесе бір жылдамдықты элект қозғалтқыштан, екі сатылы осьтес редуктордан, қаптамадан жән

УММ жетектер.

жетектер (2.4-сурет) және УММ-П бірімен бірі тҥйреуіштердің және сомындардың (гайка) кӛмегіме біріктірілген электр қозғалтқыштан

және  бҧрамдықт редуктордан тҧрады. Электр қозғалтқыштың білігі

а

мойынтіректерге

қондырылып,                тығыздауыш        манжеткаме тығыздалған        бҧрамдық        білікпен

телескопты        біріктірілге Жҧмысшы  білік те

аунақшалы мойынтіректерге қондырылы тығыздауыш        манжеткамен        тығыздалған.        Жҧмысшы        білікт бҧрамдықпен ілінісетін бҧрамды доңғалақ 5 бекітілген. Біріктіргі алқымға   шығыңқы        орналасқан                жҧмысшы  біліктің                қапталынд ауысым механизмі білігінің шаршы ҧяшығына кіретін шаршы тие бар. Біріктіргіш алқым ауысым механизмдерінің артқы ілмектері бекіткіш қҧрылғымен жабдықталған. Бекіткіш қҧрылғы сынада бҧрандадан, сермерден және тӛлкеден тҧрады. Сермер айналғанд сына бҧранда осінің бойымен жылжиды және ауысым механизміні артқы ілмегін қысады. Кері айналуда қысқыш босатылып, ауысы механизмі жетектен шешіледі. Май қҧю ҥшін редуктордың жоғары бӛлігінде ауашығарғыш тығынмен        жабылатын                        тесік                қарастырылған.                Редукторды қуысындағы                майдың        деңгейі        редуктор        корпусының                        бҥйі қабырғасында                орналасқан                бақылау        кӛрсеткіш-терезесі        арқыл бақыланып        отырады.                Жағармайды                корпустың        тҥбіне                тӛгуг арналған тығынмен жабылған тесік бар. Жетекті жҧмыс ҥстеліні қақпағына бекітуге немесе тҧғырық-қойғыш қондыруға болады Жетекті қабырғаға бекітуге де болады.

ПУВР-0,4 жетегі.

Электр қозғалтқыштан, сына белдік берілістен, бір сатылы цилиндрлі редуктордан және керілме қҧрылғылы плитадан тҧрады. Редуктордың корпусында қуыс прилив 1 орындалған ( 2.5  сурет), оның ішінде тербелу мойынтірегіне жҧмысшы білік қондырылған.        Жҧмыс жағдайындағы ауысым механизмдеріне берілетін        осьтік        кҥштеулерді        жҧмыс        білігінің        мойнағын орнатылып, редуктордың корпусын тірек ететін тіреу мойынтірек қабылдайды. Жҧмыс білігінің ойық қапталында орындалған, оны кӛмегімен жҧмысшы білік ауысым механизмінің жетекті білігіме біріктіріледі. Майдың жҧмысшы білікке ағып кетуінің алдын ал ҥшін оның мойнағына тығыздауыш манжета қондырылған. Жҧмы білігінің арысына (консоль) кілтектің және шайбалы қапталды бҧрандаманың кӛмегімен тербелу тірегінде қондырылған аралы

2        3

1 2

3        4        2 3        4

-сурет. ПУВР-0,4 жетегі: а

Белдікті керу электр қозғалтқыш орнатылған мотор астылы  тақтаны тӛмен тҥсірумен қамтамасыз етіледі. Корпустың жоғары бӛлігіне ілмектің кӛмегімен тік бҧрышт табақша бекітіледі, оны ӛңделген ӛнімдерді салуға немесе жетекк біріктірілетін ауысымдық жҧмысшы органдар мен механизмдерді бӛлшектерін                сақтауға        пайдалануға        болады.                Біріктіргіш        алқы қысқыш        қҧрылғымен                жабдықталған.        Бҧл        қҧрылғыны

1 — электр қозғалтқыш; 2 — екі сатылы цилиндрлі редуктор; 3 — біріктіргіш алқым; 4 — жҧмысшы білік

тік бҧрышты сәнді қаптамамен жабылып, оның бҥйір қабырғасында  басқар қҧрылғысы орнатылған. Жетекті жҧмыс ҥстелінің қақпағын немесе арнайы қойғышта орнатуға болады. Әмбебап ас ҥй машиналары жетектерінің техникалы сипаттамалары 2.1-кестеде келтірілді.

2,6 2,6 2,6

сек. -1

Электр Не

0,6

0,45 1,1

қуаттылығыкВт 1,5

Әмбебап ас ҥй машиналары жетектерінің техникалық сипаттамалар

Ауысымды атқару механизмдерінің  жиынына  байланыст жалпы және арнайы мақсаттағы әмбебап ас ҥй машиналары де бӛлінеді. Жалпы мақсаттағы әмбебап ас ҥй машиналарын қоғамды тамақтанудың кіші және орташа кәсіпорындарының әртек  ӛнімдерді (мысалы, ет, балық, кӛкӛністер, ҧн және  т.б  механикалық ӛңдеуден ӛткізуді жҥзеге асыратын жалпы даярла цехтарында қолданады. Арнайы мақсаттағы әмбебап ас ҥй машиналары қоғамды тамақтандырудың        цехтарға                бӛлінетін        ірі        мамандандырылға кәсіпорындарында қондырып, бір цехта біртекті ӛнімдермен жҧмы жасауға                арналған        ауысым        механизмдерінің                жиыныме жабдықтайды (мысалы ет цехында: ет тартқыш, қопсытқыш, кепке нандар        мен        дәмдеуіштерді        ҧсақтауыш        механизм;        кондитерлі цехтарда: бҧлғау және араластыру механизмі, елеуіш, қамырда жасалған бҧйымдардың ішіне салынатын қайнатылған ӛнімдер ҧсақтайтын ет тартқыш және т.с.с.).

Жалпы мақсаттағы әмбебап ас ҥй машиналары.

Жалп мақсаттағы әмбебап ас ҥй машиналарына тӛмендегіле жатқызылады: УКМ, УКМ-01, УКМ-02, УКМ-03, УКМ-06,  УКМ 10, УММ- ПР, УММ-ПС и ПУВР-0,4, МК^11.

УКМ әмбебап ас үй машинасы.

Жетекті механизмнен (жетектен ЖТ және тӛмендегі мақсаттағы ауысымды атқару механизмдеріне тҧрады: ет, балық және басқа фарштар даярлайтын ет тартқыш Е шикі және қайнатылған кӛкӛністерді кесетін, қайнатылған картопт ҥгетін кӛкӛніс кескіш-ҥккіш механизм КМ; бҧлғау және араластыр механизімі БМ; елеуіш ТЕ және қойғыш Қ.

УКМ-01 әмбебап ас үй машинасы.

Жетекті механизмне (жетектен) ЖТ және ауысым механизмдерінің жиынынан: е тартқыштан ЕТ; кӛкӛніс кескіш-ҥккіш механизмнен КТ; бҧлға  және араластыру механизмінен БТ; қойғыштан Қ тҧрады.

УКМ-02        әмбебап        ас        үй        машинасы.

Жетекті        механизмне (жетектен) ЖТ және ауысым механизмдерінен: ет тартқыштан Е бҧлғау        араластыру                механизмінен        БТ;                елеуіштен        ТЕ        жән

УКМ-10        әмбебап        ас        үй        машинасы.

Жетекті                механизмне (жетектен) ЖМ және ауысым механизмдерінің жиынынан: е тартқыштан                ЕТ;        қопсытқыштан        ҚТ;        кепкен        нандар        ме дәмдеуіштерді ҧсататын механизмнен ҦТ; кӛкӛніс кескіш-ҥккі механизмнен КТтҧрады. УКМ-06 және УКМ-10 машиналарын қойғышсыз Қ  сатуғ рҧқсат етіледі. УКМ-11...УКМ-14 ас ҥй машиналарының тҥ ӛзгертілуі бір ауысым механизмінен тҧрады және арнайы цехтард мақсаты бойынша пайдалану ҥшін қондырылады.

УММ әмбебап ас үй машинасы . УММ-ПР және УММ-П жетектерден тҧрады және тӛмендегі ауысым механизмдеріме жабдықталады: ет және балық фарштарын даярлайтын ет тартқы УММ-2; УММ-4 қамыр даярлайтын және кондитерлік қоспалард бҧлғайтын бҧлғау механизмі; УММ-5 тамыр жемістерді қабығына тазартатын картоп тазалғыш  механизм;  УММ-7-10  ши кӛкӛністерді кесетін және қайнатылған кӛкӛністерді ҥгетін ҥккі қҧралымен кӛкӛніс кесу механизмі; УММ-17 балық тазартқы механизмі.

ПУВР-0,4 әмбебап ас үй машинасы.

Жетектен және ауысы механизмінің жиынынан тҧрады: ет тартқыш УММ-2 және УММ- 10 ҥккіш қҧралымен кӛкӛніс кесу механизмі.

MKN-11 әмбебап ас үй машинасы.

МКУ-П жетектен жән тӛмендегі мақсаттағы атқару механизмдерінің жиынынан тҧрады: е тартқыш МКМ-82; бҧлғауыш-араластырғыш механизм МКР-2 картоп кесу механизмі МКР-270; кофе ҧсақтауыш механизмі МКК 120; сорпаны езу механизмі МК2-20; шикі кӛкӛністерді кес механизмі МКУ-250; шҧжықтар мен нандарды кесу механизм МКW-250; ірімшік кесу механизмі МКТ-150; аталған машинаны ауысым механизміндегі кесу қҧралдарын қайрауыш қҧрал.

Арнайы мақсаттағы әмбебап ас ҥй машиналары.

Арнайы мақсаттағы әмбебап ас ҥй машиналарын  жатқызылатындар: УКМ-07 (кондитерлік цехтарға арналған УКМ-08 және УКМ-09 (ет цехтарына арналған).

УКМ-07 әмбебап ас үй машиналары.

Кондитерлік цехтағ технологиялық операцияларды  механикаландыруға  арналға жетекті механизмнен (жетектен) ЖТ және ауысым механизмдеріні

Ет цехтарында  жҧмы жасауға арналған және жетекті механизмнен (жетектен) ЖТ жән ауысым механизмдерінің жиынынан тҧрады: ет тартқыш Е қопсытқыш ҚТ; кепкен нандар мен дәмдеуіштерді ҧсату механизм ҦМ; бефстрогановқа ет турау механизмі БТ және қойғыш Қ.

Әмбеба ас ҥй машиналарымен жҧмыс жасауға олардың қҧрылысын, жҧмы жасау ережелерін білетін және жҧмыс жасау қауіпсіздігі бойынш нҧсқаулар алудан ӛткендерге рҧқсат етіледі. Жҧмысқа кірісудің басында жетектің техникалық кҥйін тексері оның жҧмыс ҥстелінің қақпағына немесе тҧғырық-қойғышқа дҧры бекігеніне  кӛз жеткізу қажет.        Тҧғырық ӛз кезегінде фундаментк немесе бӛлменің еденіне анкер бҧрандалармен дҧрыс бекітілуі тиі Осыдан кейін жерге тҧйықталу орнатылғандығын және оны дҧрыстығын тексеріп, жетектің жҧмыс білігінің айналу дҧрыстығы анықтау ҥшін, қысқа уақытқа электр қозғалтқышты қосу қаже Біріктіргіш алқымы жағынан қараған жағдайда білік сағат тілін қарсы айналуы тиіс. Айналу бағыты кӛбіне редуктордың корпусын немесе біріктіргіш алқымға салынған тілмен кӛрсетіледі. Жетектің                дҧрыстығына                кӛз        жеткізгеннен        кейін,                        қажет технологиялық                        операцияны                                орындауға        арналған                ауысы механизмін оған жалғайды. Ауысым механизмінің артқы ілмегі жетек        алқымына                тірелгенінше                жылжытады,                бҧл                жағдайд механизмнің жҧмыс білігінің кертігі жетек білігінің ойығын (ҧяшығына) кіреді. Ауысым механизмі артқы ілмегімен жете алқымына толық кірмеген жағдайда, оны ӛз осьінен 45°-қа дейін бҧрышқа бір немесе екінші жағына бҧрады. Бҧл жағдайда білікті кертігі                жетектің                жҧмыс        білігінің                ҧяшығымен        біріктірілі механизмнің артқы ілмегі жетек алқымына толық кіруі  қаже Осыдан                        кейін        артқы        ілмек        қысқыш                бҧрандалармен                        немес біріктіргіш        алқымда        орналасқан                эксцентрикті        қысқышпе бекітіледі, осы кезде машина жҧмысқа дайын деп есептелед Қозғалтқыш іске қосылғаннан кейін ӛңдеуге арналған ӛнімде

қосу батырмасын басады. Электр қозғалтқышты жылдамды ауыстыру тҧтқасын бейтарап қалыпқа бҧру арқылы тоқта ажыратады. Элеткр қозғалтқышты іске қосуда оның білігі айналмаға жағдайда тарату қалқанындағы сақтандырғыштың дҧрыстығы тексеріп,        магнит қосқыштың жылу реле батырмасын басад Электр қозғалтқышты іске қосуда кҥшті гуіл естілген жағдайда, он тоқтан ажыратып, магнит қосқыштың және электр қозғалтқы орауының дҧрыстығын тексереді. Бҧл жҧмысты кәсіпорынны электромеханигі орындайды. Жетектің айналатын бӛлшектерінің мезгілінен бҧрын істе шығуын болдырмау ҥшін, редукторға май қҧюдың дҧрыстығы ме сапасын қадағалап отыру қажет. Май қҧюды мерзімді (6 айда 1 ре жҥргізеді, редуктор қуысындағы майды тығынмен жабылған тесі арқылы сыртқа шығарады. Осыдан кейін редуктордың ішкі қуысы және оның бӛлшектерін металл тозаңдарын, металл жоңқалары және т.б. кетіру ҥшін керосинмен жуады.

Электр қозғалтқышты тоқтан ажыратқаннан кейін редукторды ішкі қуысынан керосинді сыртқа шығарып, оның орнына осында мӛлшерде машина майын қҧяды да, 1 0 . 1 5 минутқа элект қозғалтқышты іске қосады. Осыдан кейін редуктор қуысына машина майын сыртқа шығарып, бҥйіріндегі ӛлшем тығыныны деңгейіне дейін оны майлау қоспасымен толтырады. Майын ауыстырумен қатар істен шығу дәрежесін анықтау жән істен шыққан бӛлшектерін ауыстыру мақсатында әмбебап ас ҥ машиналарының жетектерін жҥйелі тҥрде профилактикалы тексеруден ӛткізуіп отыру қажет. Мҧны жоспарлы-алдын  ал жӛндеу кестесіне сай қҧрал-жабдыққа техникалық қызме  кӛрсететін және жӛндеу жҧмыстарын жҥргізетін ҧйым жҥзег асырады. Әмбебап ас ҥй машиналарымен жҧмыс жасауда қауіпсізді ережелерін сақтау қажет. Ауысым механизмін жетек алқымын дҧрыстап бектіпей тҧрып, жетектің электр қозғалтқышын іск қосуға болмайды; олай болмаған жағдайда біріктіргіш механизмні

Электр қозғалтқыш толық тоқтамайынша жетектегі ауысы механизмін шешіп алуға тыйым салынады. Жетек міндетті тҥрд жерге тҧйықталған болуы тиіс.

Бақылау сҧрақтар 4.

Қоғамдық тамақтану кәсіпорын қҧрал-жабдықтарында әмбебап ас ҥ машиналарының қандай жетектерін қолданады? 5.

Әмбебап ас ҥ машиналарын топтастырыңыз. 6.

Қазіргі таңда жалпы және арнай мақсаттағы қандай әмбебап ас ҥй машиналары қолданылады? Оларды қҧрылысы, жҧмыс жасау қағидаты және ауысым механизмдеріме жиындалуы қандай? 7.

Әмбебап ас ҥй машиналарымен жҧмыс жасауды қауіпсіздік ережелері қандай?

3 т а р а у

Сҧрыптау-калибрлеу процесінің мәні сусыма ӛнімдер бӛлшектерінің сапасымен (сҧрыптау), бӛлшектерінің шамасыме (калибровка) ерекшеленетін фракцияларға  бӛлуде,  сондай-а сусыма ӛнімдерден бӛгде қоспаларды ажыратуда (елеу).

Топтастыру арқылы ӛнімдер бӛлшектерінің белгілі бір ӛлшемі бар кластарға (фракцияларғ бӛледі. Гидравликалық, ауалық және механикалық жіктеу де бӛлінеді.

Гидравликалық топтастыру майда ылғалды тартылған ӛнім фракцияларға   бӛлу  ҥшін  қолданылады.        Бҧл тәсілдің негізінд дәндердің немесе ӛнім бӛлшектерінің сҧйық қабатында қҧла жылдамдықтарының әр тҥрлілігін пайдалану қағидаты жатыр.

Ауалық топтастыру (сепарация) ауырлық кҥшінің, ортада тебетін кҥштің және ауа ағыны қысымының әсерімен ауа ағынынд жіңішке тартуда ӛнімді фракцияларға бӛлу ҥшін қолданылады.

Механикалық топтастыруда (елеу) сусыма ӛнімдерді електе немесе тордан елеп ӛткізеді. Бҧл жағдайда  алынаты фракциялардың ірілігі елек тесіктерінің ӛлшемдерімен, ал алынаты фракциялардың саны — елеуіш қҧрылғыдағы елек саныме анықталады, яғни

n

n

Сусыма ӛнімді електен ӛткізгенде екі фракция алынады. Еле тесіктерінен ӛтетін ӛнімнің бӛлігі ӛ т і н д і, ал електе қалат

Бірінші секцияда тесіктерінің ӛлшемі басқаларынан кіші елект келесі секцияларда — тесіктерінің ӛлшемі ҥлкен електер орналастырады (3.1, а-сурет). Бірінші секцияда ӛнімнің ҧса бӛлшектері ажыратылып, машинадан ӛтінді тҥрінде шығарылад (фракция І), ал ірі бӛлшектері шығынды тҥрінде екінші секцияғ келіп тҥседі, онда фракция ІІ бӛлшектері бӛлінеді, т.с.с.

Шығынды дегеніміз соңғы фракция болып табылатын ӛнімнің ең і бӛлшектері. Ҧсақ        кесекті        сусыма        ӛнімдерді        (мысалы,        дәнді        дақылда шекілдеуіктілер, жармалар және т.б.) сҧрыптау ҥшін негізіне бірнеше қабат болып орналасқан жалпақ електерді қолданады (3. б-сурет).                Жоғарғы        електің        тесіктері                ірі,        одан                кейінгілері біртіндеп кішірейеді. Сонымен, жоғарғы електен шығынды тҥрінде аса ірі бӛлшекте (фракция І), ӛтінді тҥрінде — бӛлшектердің қалған массасы сыртқ шығарылады. Екінші електен шығынды тҥрінде кіші ӛлшем бӛлшектер, ал ӛтінді тҥрінде — одан да ҧсақ бӛлшектер  т.с.  сыртқа шығарылады. Гидравликалық және ауалық топтау қоғамдық тамақтандыр кәсіпорындарында емес, кӛбіне тағам ӛнеркәсібі кәсіпорындарынд қолданылады. Қоғамдық                тамақтандыру        кәсіпорындарына        ӛнімдер        тҥр ыдыстармен        —  қаптармен,  картон  және ағаш қораптармен        жән т.б. жеткізіледі, бҧл олардың қаптың матасымен, тігін жіптеріме жоңқамен және басқа да механикалық лас заттармен ласталуын әкеледі. Сонымен қатар, сусыма ӛнімдерді ҧзақ сақтауда олард ауыл        шаруашылық        зиянкестерінің,        кеміргіштердің        жән т.б.тіршілігінің нәтижесі ретінде органикалық қосындылар пайд болуы        мҥмкін.        Осы                барлық        механикалық                қосындылард ӛнімдерден елеу арқылы алып тастап отыру қажет, бҧл сондай-а ӛнімдердің аэрациясына, яғни олардың ауамен қанығуына ықпа етіп, даярланатын ӛнімнің сапасын арттырады.

Елеуіштер сусыма ӛнімдерден бӛгде (механикалық және орг никалық) қоспаларды бӛліп алуды механикаландыруға арналға Елеуіштер негізінен қоғамдық тамақтандыру кәсіпорындарыны кондитерлік, ҧнмен жҧмыс жасайтын және ыстық цехтарынд сондай-ақ мамандандырылған кәсіпорындарда – қҧймақ, тҧшпар варениктер, бәліштер және т.б.даярлауда қолданылады.

Елеудің        сапасы        тӛмендегі        факторлармен        байланысты:        еле ҧяшықтарының пішіні және ӛлшемдері, бӛлшектердің ӛлшемде және ӛнімнің ылғалдылығы, електегі ӛнім қабатының қалыңдығ електің жоғары қабатындағы ӛнімнің қозғалыс сипаты және еле қозғалысының сипаты. Қоғамдық тамақтандыру кәсіпорындарынд тҥрлі конструкциялы елеуіштер қолданылады. Барлық ҧн елеуіштер ҥш топқа бӛлінеді: ортадан тепкіш типті ҧ елеуіштер, иірмекті беретін ортадан тепкіш типті ҧн елеуіштер жән дірілдік ҧн елеуіштер.

Ҧнны барлық сҧрыптарын елеуге және аэрациялауға, сондай-а крахмалды, қҧм шекерді, тҧзды және ҧсақталған жармаларды елеуг арналған. ЕТ елеуішті УКМ типті әмбебап ас ҥй машинасының Ж жетегіне жалғайды. Ҧн елеуіш тӛмендегі тораптардан тҧрады: корпус, конусты тісшелі мультипликатор, артқы ілмек, оңай шешілетін елеуі барабан-елек, қақ жарғыш бектілген жҥктеу бункері және босат келте қҧбыры. Корпусында

(3.2-сурет) жҧмыс камерасы ме қуысы бар, оның ішінде екі жағынан қақпақтармен

және

жабылған конусты мультипликатор орналасқан. Оның қҧрамын жетекті білікке

бекітілген конусты тісшелі тегершік 14,

және теңселіс тірегі (шарикті мойынтіректерде)

және

айналаты вертикалды жҧмыс білігіне

қондырылған конусты тегершік

кіреді. Елеуіш барабан-елек

тӛлкенің кӛмегімен  қасқалшас (лыска) бар жҧмыс білігінің жоғары ҧшына кигізілген.

Барабан-електің

тҥбі 3, тӛлкесі 11, цилиндрлі барабаны жән қырғыштары

бар. Қақ жарғышы

бар жҥктеу бункері тҥйреуіштердің

және        сомындардың

кӛмегімен        жҧмы камерасының  корпусына  бекітілген.        ЕТ механизмінің жиынын ҧяшықтарының ӛлшемдері әр тҥрлі ҥш ауысымдық барабан-еле кіреді: № 1,4 — ҧнның барлық сҧрыптарын, крахмалды, ҧса тҧздарды елеу ҥшін; № 2,8 — қҧм шекерді және тҧзды елеу ҥші

№ 4 — ҧсақталған жарманы елеу ҥшін.

Ж ҧ м ы с ж а с а у қ а ғ и д а т ы . Жетектің электр қозғалтқышы іске қосқанда айналу жетек білігінен конусты мультипликато арқылы вертикалды жҧмыс білігіне, ал одан — елеуіш барабан

механикалық        қоспалар        барабан-електе        қалып,        жетек        элект қозғалтқышы тоқтатылғаннан кейін оның ішінен босатылады.

МППП-1 ұн елеуіш.

Мақсаты және конструкциясы бойынш аталған        елеуіш        МП        елеуішіне                ҧқсайды.        Ерекшелігі                жҥкте бункерінің        жҧмыс        камерасының                корпусына                бекітілу        тәсілінд (ілмектердің                кӛмегімен),        қақ        жарғыш        пішінінде        (қопсытқы пышағы бар тарату конусын қолданады) және қозғалысты барабан елекке беретін жҧмыс білігінің жоғарғы артқы ілмек пішінінде.

Машинаны қоғамдық тамақтандыр ірі кәсіпорындарының ҧн және кондитерлік цехтарында, сондай-а даярлау фабрикаларында қондырады. Машина (3.3-сурет) жете қҧрылғысынан,        иірмек-қуаттағыштан,        елеуіш        тӛбелікте платформадан, жҥктеу бункерінен және магнитті ҧстағышты босат науасынан тҧрады.

Платформа

екі тӛмендеткіш сына белдікті берілістен

жән

тҧратын, ішінде беріліс қҧрылғысы орналасқан қуыс қора тҥрінде жасалған.

Электр қозғалтқыш

жанында платформада қуыс тіреу (тҥтік) бекітілген, оның ішінде тесік

арқылы ӛнімді елеуіш тӛбелікк жеткізетін қуаттағыш иірмек

айналады .

Елеуіш тӛбелік жҧмыс камерасынан 15, иірмек-қуаттағышты жоғары арысына (консоль) бекітілген қырғыштары

ба айналатын цилиндрлі електен 13 және бекітілген  қопсытқы пышағы

бар айқыштан (крестовина)

тҧрады. Айқыш сомынд бҧрандамен қҧлыпталатын қақпақпен

және бункерге ҧн жҥктейтін қолмен кӛтергіш-аударғыш

ба жҥктеу бункері

қондырылған. Бункердің тҥбінде қалақты аспа

орналасқан. Машина № 1,4 и 1,6 ӛлшемді електі  елеуі барбанмен жабдықталады. Ж ҧ м ы с ж а с а у қ а ғ и д а т ы . Сына белдікті беріліс кӛмегіме электр қозғалтқышты іске  қосуда  қуаттағыш  иірмек,  цилиндр елек және ҧнды қуыс тіреу терезесіне тҥсіретін жҥктеу бункеріні қалақты аспабы айналады, қуаттағыш иірмек ҧнды қабылдап алы айналып тҧрған електің ішіне тҥсіреді. Елек ҧнның бӛлшектері айналысты қозғалысқа келтіріп, ортадан тепкіш кҥштің әсеріне електің қабырғаларына лақтырады, ҧн оның тесіктерінен  ӛті жҧмыс камерасының қозғалыссыз қабырғасына соғылады, тӛме қҧлайды, одан кейін айналып тҧрған қырғыштармен босат науасына жӛнелтіледі. Ҧнның қалып қойған тҥйірлері және басқа да органикалық кірм заттар елеуіштің жҧмыс жасау процесінде қопсытқыш пышақтарме жарылады және олардың еленген ҧнға араласып кетуі мҥмкін, бҧ айналмалы електі конструкциялардың кемшілігі деп есептеледі.

ПМ-900 М4 ұн елеуіш.

Бҧл ҧн елеуіш жетек механизмінен, тӛме орналасқан елеу торабынан және қапшық кӛтергіш және аударғы қҧрылғыдан тҧрады. Еденге орнату типті машина, қайырылм қабылдау бункері бар, бҧл електі оңай тазарту және ауыстыр мҥмкіндігін қамтамасыз етеді. Елеуден ӛткен ӛнім иірмекпен тҥті арқылы жҥктеу қҧрылғысына кӛтеріледі.

( 3.4-сурет) қуыс ситамен

екі бӛлікке бӛлінген жҧқ табақты тоттанбайтын болаттан жасалған цилиндр. Бункер

жән елек корпуспен жылдам әрекет етуші ілмектермен

дәнекерленіп, оған елек  созып тҧратын серіппе

кигізілген. Корпустың тӛменгі бӛлігінд терезе орнатылып, оған босату науасы 5 бекітілген. Корпусты тҥбіне

барлық периметр бойынша серіппелерді

бекітіп тҧрға істіктер

дәнекерленген,        тӛменінде        —        бір        фазалы        элект қозғалтқыш

бекітілген П-тәрізді кронштейн

дәнекерленге Электр қозғалтқышта жҧмыс білігінің екі арысы (консоль)

ба оларға дебаланс-жҥктер 1 бекітілген.

Таврлы қиықты елек металл резеңкеленген сақинадан жасалға оның  кӛлденең  сӛресіне  тор  бекітілген.        Корпусқа орнатуда еле резеңкеленген жоғары қабатымен корпустың қапталына тіреледі, а жоғарысынан електің резекеленген сақинасына жҥктеу бунке қондырылады. Жиналған тҥрінде жҥктеу бункерімен

және жҥкте терезесімен

корпус        елекпен        екі        бӛлімнен        тҧратын        жҧмы камерасы

істік;

болып табылады: жоғарғы — жҥктеу және тӛменгі  —  еленге ӛнімді қабылдау бӛлімі. Жҧмыс камерасы серіппелердің кӛмегіме негіздікке 3 қондырылып, онда іске қосу қҧрылғысы бекітіледі. Елеуіш ауысымды електермен жабдықталады: № 1,2 — жоғар сҧрыпты ҧнды елейтін, № 1,6 — тӛменгі сҧрыпты ҧнды елейтін, 2,8 — қҧм шекерді және тҧзды елейтін және № 4 —        ҧсақталға жармаларды елейтін. Ж ҧ м ы с        ж а с а у        қ а ғ и д а т ы .        Электр        қозғалтқышты        іск қосқанда оның білігімен қатар ортадан тепкіш кҥштен ауытқ мезгілін туындататын дебаланс-жҥктер де айнала бастайды, оны әсерінен серіппелердің арқасында жҧмыс камерасы тербелме қозғалысқа келеді. Камераның тербелуі нәтижесінде ӛнімнің бӛлшектері електі тесігінен   ӛтіп,   босату   науасына   тҥседі.        Камераның тербел амплитудасы елеуіштің жҧмыс жасау процесінде 2 мм-ден аспайд ал тербеліс жиілігі электр қозғалтқышы білігінің айналу жиілігін тең болады. Ӛңделетін ӛнім электр қозғалтқыш іске қосылғаннан кейі елеуіштің бункеріне 5...6 кг порциялармен жҥктеледі. Елеуі  елеуден ӛткен ӛнімнің қҧрамында органикалық қоспаларды қалуына жол бермейді.

Елеуіштермен жҧмыс жасау ережелері.

Жҧмысқа кірісе алдында машинаның немесе механизмнің дҧрыстығын тексеред Осыдан кейін қажетті електі қондырады. МП (МППП-1) елеуішін жетектің алқымына қысқы  қҧрылғымен бекітеді. Әрі қарай елеуішке  ӛңделетін  ӛнім жеткізеді, босату науасына еленген ӛнімді жинау ҥшін ыдыс қояд жетектің электр қозғалтқышын іске қосып, ӛнімді  порцияла  жҥктеу қҧрылғысына жібереді. Ӛңделетін ӛнімді жіберуде оның елеуіштің жҥкте қҧрылғысында болуын қадағалап отыру қажет; олай болмаға жағдайда ауа елеуіштің ішіне сорылып, камераның ішінд  қҧйындық ағындар туындатады. Әрбір 30 минут жҧмыс жасағанна кейін елеуіштің жҧмысын тоқтатып, елек пен жҧмыс камерасы еленбей қалған бӛлшектерден тазартып отыру қажет. Ылғалдылығ

жоғары ӛнім қолданылып, ол жҧмыс камерасының жоғары қабаты

«Пионер»

Ӛнімділігі, кг/сағ.

-1

12,1

12,6

12,6

Електің тербелу жиілігі,, сек. -1

-1

12,1

11,8

Қалақты аспап айналу жиілігі, сек. -1 8,0

7,6

Иірмек диаметрі, мм

Электр қозғалтқыш қуаттылығы, кВт 1,1 1,5 *

0,6 ...0,8 * 1,1

23,6

білігінің айналу жиілігі, сек. -1

380/220

Габарит ӛлшемдер,

Мм

ҧзындығы

ені

1 960

биіктігі

Масса, кг, артық емес

12,3

* Ас ҥй машинасы жетегінің қуаттылығы.

Жҧмыс        аяқталғаннан        кейін        электр        қозғалтқышты        тоқта ажыратып,        жҧмыс камерасын шешіп алады, електі қалдықтарда

МПМВ-300 дірілді елеуішпен жҧмыс жасауда дебалан жҥктердің электр қозғалтқыштың білігіне дҧрыс бекітілуі серіппелердің дҧрыстығын бақылап отыру қажет. Машинамен жҧмыс жасауға қауіпсіздік техникасы бойынш техникалық минимумды тапсырып, елеуішпен жҧмыс жаса ережелерімен танысқан және машинаның аталған тҥрімен дҧры жҧмыс жасау нҧсқауынан ӛткен жҧмыскерлерге рҧқсат етіледі.

Елеуіштердің техникалық сипаттамалары 3.1-кестеде берілді.

Бақылау сҧрақтар

4 т а р а у

Қоғамдық        тамақтандыру        кәсіпорындарында        кӛкӛністе жемістер,  ет,  балық,  асханалық  және  ас  ҥйлік  ыдыстар,        асхан приборлары, қҧрал-сайман, айналымдық және функциялық ыды жуылады. Жуу екі тәсілмен жҥзеге асырылады — гидравликалы немесе гидромеханикалық.

Гидравликалық тәсіл ласталған жоғары қабатқа судың әсе етуімен, гидромеханикалық — судың және жуу машиналарыны жҧмыс        органдарының        (жуу        қылшақтарының,        аунақшаларды қалақтардың, т.с.с.) бір уақытта әсер етуімен сипатталады.

Гидромеханикалық тәсілде ӛнімдер қарқынды қозғалады, бҧ ӛнімнің жоғары қабатының біріне бірі және машинаның жҧмы камерасына ҥйкелуінің нәтижесінде олардың лас заттардан қҧтыл процесін тездетеді. Қоғамдық тамақтандыру кәсіпорындарында негізінен тамы жемістерді, сондай-ақ асхана ыдысын және приборларды жу процестері        механикаландырылған,        сол                себепті        ірі        даярла кәсіпорындарында        ӛнім        ӛндірудің        индустриалды        әдісте енгізілгенде                контейнерлерді,        функциялық        және        айналымды ыдысты жууды механикаландыру мәселесі тҥйткілді болды. Етті, балықты, кӛктерді жуу процесі механикаландырылмаға және әдетте ванналарда немесе қолмен  шашыратқы  қҧрылғыларды қолданумен жҥзеге асырылады. Қоғамды тамақтандырудың ірі кәсіпорындарында бҧл ӛнімдерді жуу ҥшін е балық және кӛкӛніс ӛңдеу ӛнеркәсібінің жуу қҧрал-жабдықтары қолданады.

толқын тәрізді жоғары қабаты бар қиық конус тҥріндегі айналы тҧрған жҧмыс органының кӛмегімен ӛнімдерді араластыру (4.1, сурет); жылжып тҧрған жоғары қабаттың (рольганг) кӛмегімен жән судың әсерімен ӛнімдерді араластыру (4.1, е-сурет);

судың әсерімен ӛнімдерді сілкілеу (4.1, ж-сурет).

араластырып, сумен әсер ету; ж — ӛнімді сілкілеп, сумен әсер ету

тасымалдау) ҥйлестіреді. Сонымен қатар, қарқынды араластыруғ циркуляциялық су сорғыларын қондырумен немесе суға қысы арқылы ауа берумен (барботирование) қол жеткізіледі. Алдын ала суға салып қою, суға қысыммен ауа беру, оңтайл режимдерде қылшақтарды пайдалану — аз кҥш жҧмсаумен ла заттардан қарқынды ажыратуға ықпал етуші факторлар.

Кӛкӛніс жуу қҧрал-жабдықтары Кӛкӛніс жуатын машиналар қоғамдық тамақтандырудың і кәсіпорындарында және мамандандырылған цехтарда қолданылады Оларды        кӛкӛністерді                        ӛңдеу                бойынша                        ағынды механикаландырылған        желілерде        орнатады.        Кӛкӛніс        жу машиналарын        қолдану                нәтижесінде                картоп        тазартқы машиналардың жҧмыс жасау мерзімі артып, қалдықтардың кӛле азаяды. Қазіргі таңда картопты және тамыр жемістерді жуу ҥші ағындық желілерде ММВ-2000 дірілді жуу машинасын және жу тазарту машинасын (пиллер) қолданады.

ММВ-2000 дірілді кӛкӛніс жуу машинасы.

Рамадан, элект қозғалтқыштан, ротордан, жҧмыс камерасынан, жҥктеу және босат науаларынан, қалдық шығаратын келте қҧбырдан, вертикалды жән горизонталды серіппелерден тҧрады.

Машинаның жҧмыс камерасы қызметін екі цилиндрдің – іш және сыртқы

және

(4.2-сурет) аралығындағы сақиналы кеңісті атқарады.        Ішкі        цилиндрдің        бойымен        сфералы        екі        қатарл мойынтіректерге

тірелетін   жҧмысшы  білік

ӛтеді.                Білікк кілтектермен және қамыттармен тӛрт дебаланс-жҥктер

бекітілед Жҧмыс камерасының ішінде ішкі цилиндрдің сыртқы жоғар қабатында                (роторда) бірдей қадамды бір кірмелі иірмек

(бола

сурет .

ММВ-2000 дірілді кӛкӛніс жуу машинасының принципті сызбасы: 1 — рама; 2 және 3 — вертикалды және горизонталды серіппелер; 4 — ішкі цилин (ротор); 5 — жҧмысшы білік; 6 — жҥк; 7 — иірмек;

босату науасы

науасы

орналасқан. Цилиндр корпусының тӛменгі бӛлігі тор 1 тҥрінде, ол арқылы лас заттар және су келте қҧбырға

, кейі қалдық тҧндырғышқа шығарылады.

Ж ҧ м ы с                ж а с а у                қ а ғ и д а т ы .        Электр                қозғалтқыш        іск қосылғаннан  кейін  муфта  арқылы  қозғалыс        дебаланс-жҥктерме жҧмысшы білікке беріледі.        Бҧл жағдайда білік кҥрделі қозғалы жасайды: оны екі қозғалыс тҥрінде кӛрсетуге болады: қозғалыссы рамаға қатысты камерамен бірге айналу және тербелу. Машин корпусының        тербелу        қозғалыстарына        (діріл)                ортадан        тепкі кҥштердің бағыты бойынша ҥздіксіз ӛзгеретін дебаланс-жҥкте әсерінен қол жеткізіледі. Бҧл ӛзгерістерді серіппелер қабылдайд Машина корпусының тербелу жиілігі электр қозғалтқышы білігіні

Жылжу сәтінде тамыр жемістер қарқынды араласып,біріне  бі сан мәрте соғылады және жҧмыс камерасының ішкі жоғары қабат шашыратқыштағы сулармен қарқынды ылғалданады және барлы осы процестердің нәтижесінде лас заттар бӛлініп шығады. Жҧмы камерасының бойындағы бҧрандалы каналдардан ӛтіп, кӛкӛністе босату науасы арқылы тӛгіледі де, одан әрі ӛңдеуге жіберіледі.

Жуу-тазарту машинасы (пиллер).

Ӛнім отпен және буме ӛңделгеннен кейін оның қабығын және ішінара  қайнатылға  қабатын аршуға арналған. Жҧмыс камерасынан, айналмал білікшелерден, жылдамдық вариаторынан, жеткізуші иірмекте босату және жҥктеу қҧрылғыларынан, қалдықтарды жоятын келт қҧбырдан тҧрады.

Машинаның жҧмыс камерасы

( 4.3-сурет) – тік бҧрышт параллелепипед, оның тҥбі 10 айналмалы білікшелерден тҧраты жарты цилиндр

тҥрінде жасалған.

Картоп, қызылша және сәбіз жууға арналған пиллерде капро қылшақтар білікшелердің ӛн бойында орналасқан, жуаны тазарт және жуу ҥшін білікшелердің бір жартысының бойында капро қылшақтар, ал екінші жартысының бойында — бҧдырланған р зеңке жабындар қҧрылған. Білікшелердің қҧрамдас жоғары қабат ӛнімге механикалық әсерді азайтады.

Машинада эксцентрикті білігі

және  озба  жалғастырғышы бар        қосиінді-бҧлғақты        механизмнен

тҧратын        жылдамды вариаторы        орнатылған .

Қысқҧрылғыда                (планшайба)        сауса эксцентриситетін ӛзгерте отырып, иірмектің

бҧрылу бҧрышы ӛзгертуге болады.

Білікшелер        электр қозғалтқыштан 1 сына белдікті 2 жән тісшелі цилиндрлі берілістер

арқылы айналмалы қозғалыс алад Машинаға                        жҥктеу                қҧрылғысы                жағынан        қарайтын        болсақ,        о жақтағы бес білікше сағат тілімен, ал сол жақтағы бесеуі — қарам қарсы        бағытта                айналады.                Білікшелердің                осындай                әртарапт қозғалысы нәтижесінде кӛкӛністер ҥнемі жҧмыс камерасыны тӛменгі цилиндрлі бӛлігінен бҥйір қабырғаларына кӛтеріледі жән қарқынды араласады. Кӛкӛністер машинаға жҥктеу қҧрылғысы арқылы беріледі. Кӛкӛністердің жҧмыс камерасының бойыме жылжып        отыруы                қандай        да        бір        бҧрышқа  мерзімді                бҧрылы отыратын   иірмекпен

қамтамасыз  етіледі.                Иірмектің бҧрыл бҧрышы                реттеліп                        отырады,                олай        болса,                ӛнімнің                жылж жылдамдығын және оны ӛңдеу ҧзақтығын ӛзгертуге болады. Кӛкӛністер        қапталдық қабырғаның тӛменгі бӛлігіндегі жҥкте қҧрылғысымен жҥктеледі.

Аршылған қабықты шайып шығару ҥшін жҧмыс камерасын коллектордан

су беріледі.  Кӛкӛністегі  және  қылшақтардағ қабық сумен шайылып, соңғыларының арасынан ӛту арқылы келт қҧбырға

келіп тҥседі.

Ж ҧ м ы с ж а с а у қ а ғ и д а т ы . Электр қозғалтқышты іске қосы су қҧбырындағы машинаға су жеткізетін шҧраны (вентил ашқаннан кейін, картоп кҥйдіру пешінен немесе бу карто тазартқыш агрегаттан конвейермен жҥктеу қҧрылғысын жеткізіледі, сол жерден ӛнім жҧмыс  камерасының  тӛмен цилиндрлі бӛлігіне тӛгіліп, айналмалы иірмек кӛмегімен оны бойымен жылжи отырып, бір мезгілде айналмалы қалшақтарме қабығынан және лас заттардан тазартылады. Иірмектің соңғы орамы жуылған және тазартылған кӛкӛністер босату терезесіне жылжытады.

дыбыс пайда болған жағдайда, машинаны дереу тоқтан ажыратады Редукторға және тербелу мойынтіректеріне май қҧюды әр 6 а  сайын жаңартады. Сырғу мойынтіректеріне кҥн сайын машин майын жағады.

Кӛкӛніс жуу машиналарының техникалық сипаттамалары

Кӛрсеткіш

Жҧмыс органдарының айналу жиілігі, сек. -1

Электр қозғалтқыш қуаты, кВт 1,7 1,7

Габарит ӛлшемдер, мм:

ені

Масса, кг, артық емес

Кӛкӛніс жуу машиналарының техникалық сипаттамалары 4. кестеде берілді.

Қоғамдық тамақтандыру кәсіпорындарындағы еңбекті кӛп қаже ететін процестердің бірі — ыдыс жуу, оны механикаландыру ҥші ыдыс жуу машиналары қолданылады. Ыдысты машиналық ӛңдеудің технологиялық процесі тӛменде ретімен орындалатын операциялардан тҧрады: 40 °С-ге дейінгі температурадағы суық немесе жылы суме ыдыстағы тағам қалдықтарын жою;

45... 55 °С температурамен жуу-дезинфекциялау ерітіндісіме

(МПУ-1400, ММУ-2000, ММУ-1000, ЛБ НМТ-1А,        МПУ-700,        МПУ-350,        ММУ-500        және        т.б.)        асхан ыдысының (тҥрлі ӛлшемді және пішінді тәрелкелер, стаканда асханалық приборлар, подностар және т.с.с.) бірнеше тҥрлері ӛңдеуге арналған.

Арнайы машиналар ыдыстың бір тҥрін: стакандарды, асханалы приборларды, қазандарды, контейнерлерді және стеллаждард функциялық ыдыстарды, котлет жәшіктерін және т.с.с., ӛңдеуг арналған.        Арнайы        машиналар        қоғамдық        тамақтанудың        і кәсіпорындарында қолданылады, қалған кәсіпорындарда әмбеба машиналарды қолданған жӛн.

ерекшелігі операциялардың циклмен орындалуы. Цикл ретімен орындалаты ҥш операциядан қҧралады: жҥктеу, ӛңдеу (жуу) және таза ыдыст шығару.

Үздіксіз әрекет ететін машиналардың ерекшелігі — ласталға ыдысты                жҥктеудің,        оны        ӛңдеудің        (жуу                        бойынша                        барлы технологиялық        операцияларды                орындау)        және        таза                ыдыст шығарудың ҥздіксіздігі. Бҧл жағдайда ыдыс конвейер арқыл жҧмыс        камерасының                бірнеше        секциялары                бойымен        жылжы барлық операциялардан ретімен ӛтеді.

Ыдысты жүктеу тәсілі бойынша фронталды (куполды) жҥкте машиналары (мерзімді әрекет ету машиналары) және конвейерлі (туннельді) машиналар (ҥздіксіз әрекет ету машиналары) де бӛлінеді.

Жұмыс камерасының құрылысы бойынша камералық және ашы машиналар деп бӛлінеді. Отандық және шет елдік машиналарды кӛпшілігі — камералық типті; ыдыс жабық камерада ӛңделед Мерзімді әрекет ету машиналарында ыдыс жуу уақытында камер толық жабылады. Ҥздіксіз әрекет ету машиналырында кіру жән шығу ойықтары серпінді перделермен (резеңке, пластик жән

Гидравликалық (душтық) ыдыс жуу машиналарының жҧмыс ыдысқа жылы және ыстық судың мол ағындарының (шығын  бойынша) гидравликалық әсеріне негізделген. Бҧл жағдайда ағынд немесе қайта айналатын (ортадан тепкіш сорғы қолданумен) с қолданылады. Жууды қарқындандыру ҥшін суға жуғыш қҧралда қосады. Гидромеханикалық ыдыс жуу машиналарының жҧмысы ыдысқа бі мезгілде гидравликалық және механикалық әсер етуге негізделген. Бҧ жағдайда ыдыс ағынды сумен ылғалданған қылшақтармен, сондай-а жуу-дезинфекциялау ерітінділерімен ӛңделеді. Ыдыс жуудың мҧнда тәсілі Испанияда, АҚШта және Францияда жасалған машиналард қолданылады. Ыдыс жуудың жоғары сапасына ыдыстың жоғары қабатындағы ла заттардың        белсенді        бӛлінуіне        ықпал        ететін        жуу-дезинфекцияла қҧралдарын қолданумен қол жеткізіледі. Бҧл жағдайда ыдысты жоғары қабаты қарқынды ылғалданып, лас заттардың ҧсақталу (ісін пектизация, нәруызды заттектердің бӛлшектенуі, эмульгациялау жән майлардың                ішінара                сабындануы),        сондай-ақ                ыдыстың        жоғар қабатынан бӛлінген лас заттардың тҧрақтануы орын алады. Қолданылатын жуу қҧралдары зиянсыз болып, ыдыстың жоғар қабатындағы лас заттардың белсенді бӛлінуін қамтамасыз  етуі  тиі  жуу процесінде кӛп кӛбік тҥзбеуі тиіс, себебі кӛбік ортадан тепкі сорғыларды бітеп, олардың жҧмыс қабілеттілігін азайтады, таз ыдыстың жоғары қабатындағы жуу қҧралдарының іздері аур тудырғыш микробтардың кӛбею ортасы болмауы тиіс. Жуу сапасына сондай-ақ тӛмендегі параметрлер де зор әсер етеді: жуудың ҧзақтығы (бірнеше ондаған секундтардан екі минутқа дейін); ыдыс пен саптама ара қашықтығы. Ыдыс ағынның бӛлшектелге учаскесі аймағында, одан шамамен 100...120 мм, қашықтықта болу тиіс, бҧл жағдайда ағын соққыдан кейін ыдыстан кӛрінбей, оны жоғары қабатымен ағып кетеді; ыдыстың еңкею бҧрышы. Тәрелкелер бірін бірі жаппай, су ша ауданы оңтайлы болуы тиіс. Ыдыстың еңкею бҧрышына байланыст жуылатын дақтың пішіні ӛзгереді (шеңберден сопақшалы эллипск

Мерзімді әрекет ететін ыдыс жуу машиналары.

Қазіргі таңд шығарылатын барлық машиналар әмбебап, бір камералы жән автоматтандырылған.

МПУ-700 машинасы. 50-ден бастап және одан да кӛп орындарыны саны бар қоғамдық тамақтандырудың ыстық және суық суме жабдықталған шағын кәсіпорындарында қолдануға арналған. Машин кассеталарды  жҥктеу  және  босату  ҥстелдерінен,        жуу секциясына арматурадан, су қыздырғыштан, жуу қҧралының мӛлшерлеуішіне бағдарламалық қҧрылғыдан, электрлі шкафтан тҧрады. Жуу секциясы негіздігі бар бҥтін дәнекерленген ванна 13 ( 4. сурет) тҥрінде жасалған. Ваннада қондырылған: фильтр, ол арқыл жуатын ерітінді ортадан тепкіш сорғыға 5 келіп тҥседі, қайта қҧю тҥті 9,

су тӛгу ысырмасы 11 және тіреулер. Ваннаға сондай-ақ с  қыздырғыш

орнатылған.

Сорғыдан басталатын тіреуге 6 тӛменгі және жоғарғы айналмал жуу душтары 7 бектілген, ал су қыздырғыштан басталатын тіреуге

шаятын айналмалы душтар

бектілген. Ваннаның жоғары бӛлігінд ыдыс жҥктелген кассеталарды қондыратын бағыттауыштар және е фильтрлеуіш тор бекітілген, ал тӛменгі бӛлігінде — қайта қҧю тҥтігі және су тӛгу ысырмасы 11 қондырылған. Машинаның негіздігінд ваннаның астында ортадан тепкіш сорғы

, электрлі шкаф

, тҥті қҧбыры 17 және жуу қҧралына арналған мӛлшерлеуішті

бачок 1 қондырылған.

Жуу секциясы ҥстінен жоғары қалыпта тепе-теңдік механизміме ҧсталынатын қаптамамен

душтауыш қҧрылғысымен 19        қоспалауы (смеситель) және тағам қалдықтарына арналған жинақ

қондырылға Жҥктеу және босату ҥстелдері сызықтық және бҧрыштық орындалуд қондырылуы мҥмкін. Электрлі шкаф есігінде 22 кернеуді беру және тоқтатуды  автоматты ажыратқыштың тҧтқасы

, бағдарламалық қондырғ тҧтқасы

және кернеудің берілгендігі және машинаның жҧмысқ даярлығы туралы белгі беретін екі шам орнатылады. Бҥйі қабырғасында сумен жабдықтауды қосқыш орнатылады. Машинаға суық немесе ыстық (бар болған жағдайда) сумен қамт қҧбыры        жалғанады.        Қҧбырда        тӛмендегі        арматура        қондырылады

Жуу qг р

алдары

бар бачок

Жу r ыш

ерітінд і с ім ен

FЬш ш а

70 (llO)c

l с

к c

аю б

жҧмыстың әрбір циклында судың қысымымен мӛлшерлеуішті мембраналық қҧрылғысы жуу қҧралының мӛлшерін машинаны ваннасына береді; осылайша жуу қҧралының тҧрақт концентрациясы беріліп тҧрады. Шаю        циклы        аяқталғаннан        кейін                судың                қысымы        азайы мембрана                тӛмен                тҥседі,        мембрана        ҥстілік        кеңістікте                сейілт туындайды да, онда жуу қҧралының жаңа порциясы сорылады. Белгіленген қысымды шығуда автоматты ҧстап тҧру ҥші (0,02...0,16 МПа) кірудегі 0,2 Мпа-дан кем емес ауыспалы қысымд мембрана типті редукциялы клапан қаралған.. Реттелетін қысымд бақылау ҥшін манометр қолданылады. Су қыздырғышта судың қажетті температурасын (100  °С-г дейін) ҧстап тҧру ҥшін ТСМ-100 температура термо белгі бергіш қолданылады, бҧл – қалыпты тҧйықталған электрлі контактілері ба дилатометрия типті механикалық қҧрылғы. Қыздыру барысынд белгі        бергіштің        тҥтікшелі        және        сызықтық        кеңеюдің        тҥр коэффициенттері бар ӛзекті термосезімтал элементі кеңейеді. Ӛзе реттелетін рычаг арқылы микро ауыстырып-қосқыш батырмасы жылжытады. Қҧбырдағы судың берілуін басқару ҥшін соленоидты электр магнитті клапан қолданады. Ыдыс  жуу  процесін  басқаратын        (жуғыш ерітіндімен жуу ҥзіліс — шаю) бағдарламалық механизм қаралған, онда элект қозғалтқыш, цилиндрлі берілістер, жҧмысшы біліктер және қанда да бір бейінді бес мықты бекітілген жҧдырықшалар болад Жҧдырықшалар машинаның атқару механизмдерінің жҧмысы басқаратын бес микро ауыстырып-қосқышты қозғалысқа келтіре (соленоидты        клапан        және        ортадан                тепкіш                сорғының        элект қозғалтқышы).        Қозғалысты        жҧдырықшаны        орнынан        жылжыт арқылы жуудың ҧзақтығын реттеуге болады. Ж ҧ м ы с ж а с а у қ а ғ и д а т ы . Машинаны іске қосу алдынд бачокты 10% жуғыш қҧралмен толтырып,, ауыстырып-қосқы тҧтқасын сумен жабдықтау жҥйесіне сәйкес келетін қалыпқ келтіреді («ыстық» немесе «суық»), осыдан кейін жуу камерасыны қаптамасын тҥсіріп, су жіберу шҧрасын ашады.

Машинаға кернеу береді; бҧл жағдайда «Қосу» шамы жаны

ТЭҚ су қыздырғыштағы суды жоғарғы шекке дейін (95 °С қыздыруды        жалғастыра                береді.        Осыдан                кейін        температур қҧрылғысының        (датчик)        кӛмегімен                ТЭҚ        жҧмысын                тоқтатад жасыл тҥсті шам жанады — машина жҧмысқа дайын. Ыдыс жҥктелген кассета камераға беріледі, бағдарламалы механизм тҧтқасының кӛмегімен жуудың тиесілі бағдарламасы енгізеді (І режим — 80 сек., ІІ режим — 120 сек.); бҧл жағдайд бағдарламалық механизмнің электр қозғалтқышын  іске  қосады Шам сӛніп, жуу процесі басталады. Режимге байланысты 70 немес 110 секундқа созылатын жуғыш ерітіндімен  жуу  аяқталғанна кейін,                соленоидты клапан іске қосылып, шаю 10 секундқ созылады. Соленоидты клапанды іске қосумен бір мезгілде ТЭ қосылады және қҧрылғының (датчик) кӛмегімен су қыздырғыштағ судың қажетті температурасын ҧстап тҧрады. Машинаның жҧмы жасау        уақытында        қандай        да        бір        себеппен        ванна        қаптамас кӛтерілген жағдайда бҧғаттау қҧрылғысы машинаны тоқтатад Қаптама тҥсірілгенде кез келген тоқтатылған операция жҧмысы жалғастырады.

МПУ-350 машинасы.

Конструкциясы, кӛлемінің ҥлкендігі ме массасы   бойынша  МПУ-350        машинасы МПУ-700-ге ҧқсайд МПУ-350 машинасының ҥлкен ерекшелігі, оның ТЭҚ номиналд қуаттылығы екі есе аз және осыған байланысты ыдыс ӛңдеу цикл біршама кӛп.

ММУ-500 машинасы.

Мақсаты және принципті қҧрылыс бойынша ММУ-500 машинасы МПУ-700-ге ҧқсайды. ММУ-50 машинасының ҥлкен ерекшілігі (4.5-сурет) тӛмендегідей: Жуғыш қҧрал мӛлшерлеуішінде бачок, соленоидты клапан жән қалтқылы        қҧрылғы        бар,        осылардың        кӛмегімен        жуғыш                қҧра автоматты тҥрде бақыланады; деңгейдің тӛменгі және жоғарғ қҧрылғылары                (датчиктері)        болмайды;                машинаны        жҧмысқ дайындайтын        әрбір                операцияны        қосу        және        ажырату                тиесі ажыратып-қосқышпен                        жҥзеге   асырылады;                жҧмыс                камерасынд бҧғаттау қҧрылғысы болмайды; машина ыдыс жуу бойынша барлы технологиялық операцияларды (тағам қалдықтарын тҥсіру, жуғы ерітіндімен жуу, алғашқы және екінші рет шаю) орындайды;

Машинаға екі қҧбыр тартылады: бірі суық суды әкеледі, екінші

а дy ll

Душтауыш

ду

111та ры

f4срЫЛFЫ

Жуу

---------1

секциясы =:-

о/о= =3,6 л .= -

1 1

1К ::>рі зге 1 1

1   1 тrn

м /

І<;оспалауыш

ы

с

ру

уrыш ер іт

індіме н

жуу 7

с -

Ортадан тепк і

ш сорrы5с

Шаю

ІOc

ПШа ю скз ІOc скз

105с

Осыдан                кейін        ажыратып-қосқыш        «Т»                (толтыру)        қалпын қойылады:                        соленоидты клапандар

және СК3 іске қосылад және  олардың  кӛмегімен  қоспалауыш  (смеситель)        арқылы ванн ыстық және суық сумен толтырылады. Ванна толтырылғаннан кейі (қайта қҧю тҥтігімен бақыланады) ажыратып-қосқыш «Ж» (жҧмы қалпына        қойылады,                «Қосу»        батырмасын        басады                (сары        ша жанады).                Жуудың                технологиялық        операцияларын                орындайты циклограмма бойынша тиесілі электрлік элементтерді кезегімен іск қосатын бағдарламалық механизм іске қосылады. Су қыздырғыштағы судың температурасы до 98 °С-ден тӛме емес болғанда ғана бағдарламалық механизм іске қосылады.

Бастапқыда 10 секундқа соленоидты клапандар

ыдысты 98 °С температурадағы ыстық сумен екінші ре шаюды        қамтамасыз                етіп,                тағы        да        10                секундқа                жҧмысы жалғастырады. Циклдың басталуынан 105 секунд уақыт ӛткенне кейін бағдарламалық механизм жҧмысын тоқтатады да, сары ша сӛнеді.

Машина жҧмысын тоқтатқаннан кейін жҧмыс камерасыны қаптамасын кӛтеріп, жуылған ыдысы бар кассета босату ҥстелін тасымалданады. Осыдан кейін екінші дайын тҧрған кассетан орналастырып, қаптаманы тҥсіреді де, «Іске қосу» батырмасын тағ басады. Машинаны        жедел        тоқтату        ҥшін        «Тоқтату»        батырмас ойластырылған.

ММУ-250                машинасы.

Конструкциясы        бойынша        ММУ-25 машинасы        ММУ-500-ге        ҧқсайды.        ММУ-250        машинасыны

толтырылады.  Суық  (ыстық)  суды әкелетін қҧбырдағы                        шҧралард ашады. Машинаны жҧмысқа даярлайды (су қыздырғышты суме толтырады, оны ысытып, ваннаны толтырады), осыдан кейін с қыздырғыштағы шаюға арналған суды қыздырады. Жуғыш ерітіндіні бастапқы концентрациясын жасау ҥшін, оның бірінші мӛлшерін (2... мл) ваннаға қолмен салады . Тиесілі кассетаны (тәрелке, стаканда приборлар, т.с.с.) жҥктеу ҥстеліне орнатып, оны ыдыспен толтырад және        душтауыш        қҧрылғыдағы        жылы        сумен        ӛңдейді                        (суды температурасы                40                °С-тан                жоғары                емес).        Осыдан                кейін        жу камерасының        қаптамасын        кӛтеріп,        оған        кассетаны        жылжытад қаптаманы тҥсіреді және бағдарламалық механизмнің ажыратқышы бҧрады. Бҧл жағдайда машина іске қосылып, тиесілі бағдарламаме автоматты режимде ыдыс жуу басталады. Машина тоқтағаннан кейі кассетаны қолмен босатады да, оны босату ҥстеліне орнатады. Машина ҥздіксіз жҧмыс жасаған әрбір 3 сағат сайын        ваннадағ суды ауыстырып, фильтрді жуып тазарту қажет. Жҧмыс аяқталғаннан кейін ваннадағы суды тӛгіп, машинан санитарлық ӛңдеуден ӛткізеді және магистральдердегі шҧралард жабады. Мерзімді әрекет ететін ыдыс жуу машиналарының техникалы сипаттамалары 4.2-кестеде келтірілді.

Ҥздіксіз әрекет ететін ыдыс жуу машиналары.

Аталған типте машиналар тӛмендегі технологиялық операцияларды жҥзеге асырады ыдыстарды тағамның ҧсақ қалдықтарынан ағынмен тазарту, жуғы қҧралдар қолданумен жуу, жуғыш ерітіндіні алғашқы шаю (осы ҥ операцияда қайта ағатын суды қолданады), екінші рет шаю ыстық ағы сумен жҥргізіледі. Машинаны жҧмысқа даярлаудың барлық негіз технологиялық операциялары және оның жҧмысы автоматты тҥрд жҥзеге асырылады.

МПУ-1400 машинасы.

Бҧл машина (4.6-сурет) конвейерлі, әмбеба Ол ыдыстың барлық зонамен жылжып отыруы ҥшін тҧйықталға транспортермен біріктірілетін жҥктеу, босату, жуу және жетек секциялардан тҧрады. Жуу секциясында дәнекерленген рамасы бар, оған ванна, № 1, және 3 ортадан тепкіш сорғылардың электр қозғалтқыштары бекітілед Ванна тағам қалдықтарын тҥсіру, жуғыш ерітіндімен жуу, алғашқ

шаю  зоналарына қоршау арқылы  бӛлінген.  Зоналарда  ортадан  тепкі

Мерзімді әрекет ететін ыдыс жуу машиналарының техникалық сипаттамалары

Кӛрсеткіш        МПУ-700        ММУ-500        ММУ-250

подностар

Бір мезгілдегі жҥктелуі, д.: тәрелкелер

стакандар

подностар

приборлар

Жуғыш ерітінді температурасы,        40

Шаю суының температурасы,

І шаю

ІІ шаю

0,2

суық        16,3        25,7        18,75

орнатылады. Қаптама және ванна туннель тҥзеді, ол арқылы ӛзар тҧтастырғышпен        (стяжка)        біріктірілген        екі        сақина        тәріз тізбектерден тҧратын транспортер рамамен қозғалады. Олард ыдысты еңкейген қалыпта ҧстап тҧратын фигуралы пластмассал элементтер бар. Тартпалы шынжыр рамалары транспортер рамасы тірек етіп, оның тӛсемінің жылжуына ықпал етіп, салбырауы

(температурасы 85 °С-ден кем емес) ӛңделеді.

Екінші шаюдан кейін ыстық су алғашқы шаю ваннасын қҧйылып, одан артылғаны жуғыш ерітінділі ваннаға және одан ә ыдысты ағынды тазарту ваннасына қайта қҧйылады да, одан қайт қҧю қҧбыры арқылы кәрізге шығарылады. Жуу секциясының барлық зоналарынан ӛтіп, ыды транспортермен жетекті секция ҥстінде орналасқан босат секциясының ашық учаскесіне беріледі. Қызмет кӛрсету жағынан жуу  секциясының  қаптамас кӛтерілген қалпында бекітілетін және машинаның ішкі бӛліктері санитарлық ӛңдеу жҥргізілетін тӛрт кӛтерілгіш есіктерме жабдықталады. Машинаға суық немесе ыстық (бар болған жағдайда) суме жабдықталған бір қҧбыр тартылады. Қҧбырда тӛмендегі арматура орнатылады (4.6-сурет): шҧра Ш фильтр Ф, су қысымының редукциялы клапаны

манометр

с қыздырғышқа су беретін соленоидты клапан

және  ІІІ,  ІІ  и зона ванналарына суды әкелетін СК2, қорғау клапаны

және с қыздырғыш

Сонымен қатар, қҧбырда машинаға санитарлы ӛңдеу жҥргізетін су беру шҧрасы бар. Жетекті секцияның дәнекерленген рамасы бар, оның жоғар бӛлігінде ванналар орналасқан. Ж ҧ м ы с ж а с а у қ а ғ и д а т ы . Машинаны жҧмысқа даярла және оның жҧмысы тӛмендегідей жҥзеге асырылады. Су бер қҧбырындағы шҧраны ашып, кернеуді береді. Одан кейі батырманы басқанда, соленоидты клапан

ашылады, оны кӛмегімен су қыздырғышқа СҚ су беріледі. Су қыздырғышқа с беріліп, оны толтырады, ТЭҚ сумен жабылған сәтте деңгейді тӛменгі қҧрылғысының (датчик) кӛмегімен олар іске қосылып, суд қыздыру басталады (судың берілуі жалғаса береді). Суды 60 ° температураға дейін қыздырғанда температура қҧрылғысыны (датчик) кӛмегімен соленоидты клапан

іске қосылып, ыстық с алғашқы шаю зонасына, осыдан кейін қайта қҧю қҧбырларыме жуғыш ерітіндімен жуу зонасына және ыдысты ағынмен тазарт зонасына келеді..

ортадан тепкіш сорғылар және соленоидты клапан

іск қосылады. Барлық зоналарға су беріледі де, ыдыс жуу басталады Жуу ваннасына жуғыш қҧрал берудің соленоидты клапанын

іске        қосу        транспортер        тӛсемінен        арнайы        пластинаме транспортердың бір айналымынан кейін рычагтар жҥйесімен жҥзег асырылады. Машина жҧмыс жасап тҧрғанда қызмет кӛрсетуші персона транспортерден жуылған ыдысты алып ҥлгірмеген жағдайда, ыды ақырғы ажыратқыш рычагына жылжытылып, бҧғатта қҧрылғысының кӛмегімен транспортер тоқтайды. МПУ-1000 және МПУ-2800 машиналары МПУ-140 машинасынан кейбір конструктивті ерекшеліктерімен, габари ӛлшемдерімен және ӛнімділігімен ажыратылады.

ММУ-2000 машинасы.

МПУ-1400-дан айырмашылығы, ҥлке габаритті                ӛлшемдері                және                ӛнімділігі,                сондай-ақ        кейбі конструктивті ерекшеліктері. Принципті айырмашылығы – машин суық және ыстық сумен жабдықталған қоғамдық тамақтандыр кәсіпорындарында                жҧмыс                жасайды.                Бҧл  машинада        екі                ванн (алғашқы шаю және жуғыш ерітіндімен жуу) бар, олардағы с ортадан тепкіш сорғылармен тиесілі бҥріккіштерге (форсунок беріледі де, қайта ағады. Ыдысты ағынмен тазарту зонасында МПУ 1400 машинадағыдай, қайта ағатын жылы судың орнына  ағынд суық су, ал екінші шаю зонасында — су қыздырғышта ысытылға ағынды ыстық су қолданылады. Алғашқы шаю ваннасындағы суд ысыту ҥшін ҥш ТЭҚ орнатылған (МПУ-1400 машинасында ТЭ жуғыш        ерітіндімен                жуу                ваннасында                орнатылады).                Деңгейді тӛменгі қҧрылғысы (датчик) болмайды, су қыздырғышты толтыр ыстық су қҧбырының                соленоидты клапанымен

«Іске қосу батырмасын басумен жҥзеге асырылады. Батырманы екінші ша душтарынан                су        тӛгілгенше        ҧстап        тҧру        қажет.        Соленоидт клапанды тоқтатқаннан кейін су қыздырғыштағы суды ысытаты ТЭҚ іске қосылады. Алғашқы шаю мен жуу ванналарын толтыр ҥшін осы ванналарға су беруге арналып, ыстық су қҧбырын қондырылған басқа соленоидты клапанды

қолданады. Ыдыст тағамның ҧсақ қалдықтарынан ағынмен тазарту ҥшін суық с қҧбырына қондырылған соленоидты клапанның

айырмашылығы, ыстық сумен жабдықталмаған қоғамдық тамақтан кәсіпорындарында да оны пайдалануға болады. Алғашқы ша ваннасы су қыздырғыштағы ыстық сумен, ал  жуу  ваннасы алғашқы шаю ваннасындағы суды қҧю арқылы толтырылады. С қыздырғыш        ТЭҚ-тың        тҧтыну        қуаттылығын        ыстық        суме жабдықтаудың болуы немесе болмауына байланысты 12... 24 кВ шектерінде реттеуге болады.

ЛБ-НМТ-1А                ыдыс        жуу        машинасы.

ММУ-1000                машинасын ҧқсайды, алайда кейбір ерекшеліктері бар. Айталық, ыстық суме жабдықтаудың болуына немесе болмауына байланысты су қыздырғы ТЭҚ-тың қуаттылығын 18, 24 немесе 30 кВт-қа реттеуге болад Сонымен        қатар,        ванналарда                ТЭҚ        жоқ:        ванналардағы                суды температурасы        ванналардың        (жуу   және                алғашқы   шаю)        арасын қондырылған су қыздырғыштың қабырғаларымен жылу алмасу арқыл сақталады. Сонымен қатар, алғашқы шаю ваннасы ыдысты стерилдеуд қолданылатын   қайнаған   судың есебінен  толығады.        Алайда, жу ваннасындағы судың температурасы 45°С-ден тӛмен болған жағдайд ТСМ-100   термо   белгі  берушінің  және                соленоидты клапандарды кӛмегімен су қыздырғыштан алғашқы шаю ваннасына ыстық с автоматты тҥрде беріледі, кейін ол жуу ваннасына қайта қҧйылады.

ММУГ-2000 машинасы.

Бҧл машина конвейерлік, газбен жылиты су қыздырғышты туннель типті. ММУ-2000 машинасы орындайты операцияларды атқарады. Конструкциясы бойынша ММУ-200 машинасына ҧқсайды. Ыстық немесе суық сумен жабдықталып жҧмы жасайды. ММУ-2000-дан айырмашылығы, ММУГ-2000  машинас шығармалы газбен жҧмыс жасайтын су қыздырғышпен жабдықталға оны машинадан 5 м-ден артық емес қашықтықта қабырғаға іледі, себе одан ҥлкен қашықтықта қҧбырларды жылулық оқшаулау (изоляци қажет болады. Газбен жҧмыс жасайтын су қыздырғыш га қауіпсіздігінің автоматты жҥйесімен және су  температурасы автоматты тҥрде сақтап тҧратын приборлармен, сондай-а пьезоэлектрлі тҧтандырғышпен жабдықталады. Машинаны басқару приборлары оны жҧмысқа автоматты тҥрд даярлауды, барлық қажетті технологиялық параметрлерді автоматт қолдауды қамтамасыз етеді.

Ыдыс жуу машинасы сумен жабдықтаудың қандай жҥйесі

қыздырғышты сумен толтырады да, қажетті температураға дейі қыздырады). Жуғыш қҧралдың алғашқы мӛлшерін ваннаға қолме салады. Екінші шаю душтарынан су тӛгілгенде, редукциялы клапанд кҥйге келтіреді. ММУ типті машиналарда кҥйге келтіруді оны «Жӛнге келтіру» режимінде жҧмыс жасауында жҥргізеді. Маномет бойынша қысым 0,006...0,008 Мпа-ды қҧрауы тиіс. Жуудың жән машинаның берілген режимде жҧмыс жасау сапасы осыға байланысты. Даярлықтан кейін машинаны жҧмысқа қосады, бҧл жағдайд транспортер қозғалысқа келіп, барлық бҥріккіштерден ваннаны  барлық зоналарына су қҧйылады. Ыдысты транспортерге мықта орналастыру қажет (тәрелкелерді тҥбін тӛмен қаратып, стакандар ме шыныаяқтарды тҥбін жоғары қаратып, подностарды қабырғағ транспортердің бір тізбегінен кейінгіден сирек емес орнатады ). Жҧмыс процесінде бір ауысымда 3-4 рет машинаны алдын ал тоқтатып, бачокте жуғыш ерітіндінің болуын тексеру қажет. Ваннадағ суды мерзімді ауыстырып (ласталуына қарай), сондай-ақ сорғ фильтрлерін тазарту қажет. Ыдыс салынбаған машинаны 10 минутта артық жҧмыс істетуге болмайды. Жҧмыс аяқталғаннан кейін машинаны тоқтан ажыратады, барлы шҧраларды жауып, ваннадағы суларды тӛгеді, перделерді шеші оларды жуғыш ерітіндіде жуады, санитарлық ӛңдеу қҧбыршегіні кӛмегімен ванналарды және машинаның ішкі бӛлігін жуады. Сорғ фильтрлерін шешіп, жуады; жуу, ағынмен тазарту және шаю душтары тазалайды. Ылғал матамен машинаның сыртқы жоғары қабаты  сҥртеді. Ҥздіксіз әрекет ететін ыдыс жуу машиналарының техникалы сипаттамалары 4.3-кестеде келтірілді.

Ӛнімділігі, д./сағ,

Жуғыш ерітінді температурасы, °С:

І шаюда

ІІ шаюда

Су қыздырғышсыз номинал қуаттылық, кВт, кӛп емес

Габарит ӛлшемдер, мм:

3 800

5 000

3 580

3 755

Ені

1 100

Ыдыс жуу машиналарының ӛнімділігін анықтау.

Мерзім әрекет ететін ыдыс жуу машиналарының ӛнімділігі тӛменде формуламен есептеледі:мҧндағы z

Бақылау сҧрақтар

Тазартқыш қҧрал-жабдықтары ӛнімдердегі тағамдық қҧндылығ аз жоғарғы қабатты (кӛкӛністер мен  жемістердің  қабығы балықтың қабыршағын және т.б,.) жоюға арналады. Қоғамдық тамақтандыру кәсіпорындарында кӛкӛністерді тазарт машиналарын және балықты қабыршағынан тазарту қҧралы қолданады. Кӛкӛністерді  тазартуды  термо-,  химиялық  және        механикалы тәсілдермен жҥргізуге болады. Термо- және химиялық тәсілдер қолдануда қабықтан тҥбегейлі қҧтылу мақсатында механикалы тәсілді қолданады (кӛбіне аяғына дейін тазалауды қылшақты жән резеңке жоғары қабаттармен, сирек жағдайда — абразивті жҥзег асырады ).

О т п е н т а з а р т у т ә с і л ін де термо агрегаттардағ тҥйнектерді бірнеше секунд (3... 15) 1 200.1 300 °С температурад кҥйдіреді. Бҧл жағдайда қабықтары кӛмірленеді және 0,6...1,5 м тереңдікке тҥйнектердің ҥстіңгі қабаты әбден қайнайды Кҥйдірілгеннен кейін тҥйнектер жуу-тазарту машинасынд (пиллерде) айналмалы қылшақ және  резеңке  білікшелерді кӛмегімен тазартылады. Б у м е н т а з а р т у т ә с і л ін де тҥйнектер бу агрегаттарынд 1...2 минут бойы жоғары қысымды (0,4.1,1 МПа) су буы ме температураның әсеріне шалдығады, осыдан кейін қысымд атмосфералыққа дейін тҥсіреді (жҧмыс камерасында, немес босатуда). Қысымды кҥрт тӛмендету нәтижесінде қабық астындағ

жағдайларда сілті ерітіндісі тікелей қыздырса (100 °С-ге дейін басқасында — ерітіндіден алынған тҥйнектерді қыздырады (48 °С ге дейін). Сілті ерітінідісімен ӛңдеу ҧзақтығы 3...8 минут. Химиялық және булау тәсілдерін тазартудың сілтілік-булы тәсіліне біріктіруге болады. Бҧл тәсілде химиялық және була агрегаттарын қолданады: бастапқыда тҥйнектер 75.80 ° температурада кҥйдіргіш соданың 12% ерітіндісімен  10  мину кейін 0,5...0,6 МПа қысымда 1 минут ӛткір бумен ӛңделеді — ода әрі жуу-тазарту машинасында тазартуды аяқтайды.

кӛкӛністердің        сыртқ қабаты олардың салыстырмалы жылжуында (сырғуында) бҧды жҧмысшы жоғары қабаттармен тегістеледі (сыдырылады). Бҧ жағдайда тҥйнектер бҧдыр бетке осы жоғары қабаттың бӛлшекте тҥйнекке терең еніп, оның одан әрі қозғалуында микро кесілу оры алатындай қандай да бір кҥштеумен жабысуы тиіс. Механикалы тәсілмен тазарту әрдайым судың қарқынды қолданылуымен жҥреді Тҥйнектердің кӛзшелері орналасқан тҧстарын, ойыс келге ҥстіңгі        қабатты учаскелерін, механикалық және биологиялы зақымданған тҥйнектерді қолмен тазартып аяқтайды. Тҥйнектер қолмен тазартып аяқтау — қалдық проценті ҥлкен, еңбекті кӛ қажетсінетін процесс. Шет елдерде қолмен тазалап аяқтауд болдырмау ҥшін тҥйнектерінің пішіні дҧрыс және кӛзшелері оңа орналасқан асханалық картоптың арнайы шығарылған сҧрыптары қолданады. Мҧндай сҧрыпты картопты алдын ала сҧрыптап (і және ҧсақ тҥйнектерін ажыратады), зақымданған тҥйнектер брактайды да, кейін техникалық мақсатта (крахмал алу, т.с.с пайдаланады. Сонымен қатар, терең механикалық тазарту тәсілі кеңіне танымал, бҧл тәсілде тҥйнектің ҥстіңгі  қабаты  біршама  алынад (15 мм-ге дейін), кейбір жағдайларда тҥйнектің ортасына параллелепипед немесе куб ойып  алынады.  Тҥйнектің  ортаңғ бӛлігі одан әрі қайта ӛңделу ҥшін тамақтану кәсіпорындарын жіберіледі, ал ҥстіңгі қабаты техникалық мақсатта қоланылады Алайда тҥйнектерді тазартудың терең тәсілінде қалдықтар 50.60 % ке дейін артады, бастысы — тҥйнектің ҥстіңгі, қҧнарлығы жағына аса қҧнды қабаты жойылады.

30°

Кӛкӛністерді тазартуда ақырғы ӛнімге тӛмендегі талапта қойылады. Толығымен тазартылған тҥйнек деп қабығы қуыстард сақталған, ал тҥйнектің басқа ҥстіңгі қабатында ҥштен артық, е ҥлкен ӛлшемі 1-ден 3 мм-ге дейінгі қабықты учаскелері бары айтады. Сонымен қатар, тазарту тҥйнектердің зақымдануын болдырмау тиіс, бҧл жҧмысшы органдардың айналу жиілігі мен конструкциял параметрлерді дҧрыс таңдамаған жағдайда орын алады. Осында тҥйнектердегі крахмал дәндері шайылып, олар тазартудан кейі лезде қоңырланады және консистенциясы барынша жҧмсары тҥйнектің ҥстіңгі бетінде шҧңқырлар кӛп болады.

жұмыс органының пішіні бойынша: ( 5.1-сурет): дискілі, шетте шеңберленген дискілі, конустық (мерзімді әрекет ететін карто тазалағыш машиналар ҥшін), аунақшалы (ҥздіксіз әрекет ететі машиналар ҥшін), бҧрама қырғыштар (балық тазалайтын) ;

1 — абраззивті;

резеңкелі

жұмысшы үстіңгі беттің сипаты бойынша: (5.2-сурет абразивті (қажақ) ( бакелитті, магнезиялық және басқа негіздерде бҧдырлау металл немесе пластмассалы, алмас, қылшақты (серпін жіп), резеңкелі;

Соңғы уақытта отандық ӛнеркәсіп және бірқатар шет елді фирмалар негізінен дискілі картоп тазалағыш машиналары

LP-350 және т.б.) жҧмыс органдары кӛлденеңнен еңіске жатық ауысатын ойыс (ҥлкендеу немесе кішілеу) табақша тҥрінде болады (5.1,

б-сурет ).

Конусты картоп тазалағыш машиналардың жҧмысшы органдары айналмалы бҧдырланған қима конус (5.1, в-

сурет ) тҥрінде болады. Абразивті материал пайдаланған жағдайда конусты абразивті табақшаны металл негіздемеге орнатады. Мерзімді әрекет ететін картоп тазалағыш машиналардың жҧмысшы органдарының тӛменгі жағында қалдықтарды жоятын вертикалды қалақшалары бар. Ҥздіксіз әрекет ететін картоп тазалағыш машиналарда аунақшалы жҧмысшы органдарды қолданады (5.1, г-сурет). Оларды қима конустар тҥрінде абразивті материалдан жасап, тиесілі диаметрлері бойынша орнатады. Сондай-ақ ҥстіңгі беті серпінді жіппен (қылшақтармен) жабындалған цилиндрлі аунақшаларды да қолдануға болады. Бҧл жҧмысшы органдар тҥйнектерді термо тәсілмен ӛңдеуде олардың ҥстіңгі бетін тазартуда қолданылады. Балық тазалағыш қҧралда ҥстіңгі бетінде бҧрама оюы бар металл қырғышты пайдаланады (5.1, д-

сурет ).

Дискілі картоп тазалағыш машиналар.

Бҧл машиналарға отандық ӛнеркәсіпте шығарылатын МОК-150, МОК-300, МОЛ-100, LP-90,  LP-350,  МООЛ-500М,  МООЛ-250/125,  А9-КЧП машиналары, УММ-5 механизмі және т.б. жатқызылады. Сонымен қатар, дискілі жҧмысшы органдары бар картоп тазалағыш машиналарды кӛптеген шет елдік фирмалар да шығарады: «Александер-верк», «Дито»,

«Робот» және т.б.

Дискілі жҧмысшы органы бар картоп тазалағыш машиналардың жҧмыс жасау қағидаты бірдей және оны МОК-150 машинасының ҥлгісінде қарастыруға болады.

МОК-150 картоп тазалағыш машинасы.

Машина жҧмыс камерасынан, жҥктеу және жетекті қҧрылғылардан, босату люгінен,

1 — тҧғырық; 2 — электр қозғалтқыш; 3 — тӛмендетуші сына белдікті беріліс; 4 — тӛ қҧбыры; 5 — қалақшалар; 6 — металл диск; 7 — абразивті қабат; 8 — босату люгі; 9 тесіктері бар металл цилиндр; 10 — жҥктеу науасы; 11 — ниппель; 12 — жҧмыс камерас 13 — толқын; 14 — вертикалды білік; 15 — мойынтірек; 16 — тӛгу қҧбыршегі

бекітілген. Дискінің тӛменінде қалдықтарды (мезганы) тӛ қҧбырына

жылжытатын екі қалақшалары

бар. Жҧмысшы орган вертикалды білікке

бекітіледі. Білік екі мойынтіректе

айналад Айналу электр қозғалтқыштан 2 тӛмендететін сына белдікті беріліс арқылы вертикалды білікке беріледі. Тазартылған ӛнімді жҧмыс камерасынан шығару ҥшін қайырмал есікшесі бар босату люгі 8 қаралған. Есікшенің машина корпусы тығыз        қайырылып        ашылуы        арнайы        тығыздатқыш        эксцентрик тиекпен қамтамасыз етіледі.

Ж ҧ м ы с                                ж а с а у                қ а ғ и д а т ы .                        Электр        қозғалтқыш                іс қосылғанда                айналу                сына        белдікті        беріліс        арқылы        вертикалд жҧмысшы білікке, біліктен — жҧмысшы органға беріледі. Жҧмы камерасына тҥскен тҥйнектер қозғалысқа тҥсіп, ортадан тепкі кҥштің        әсерімен        ортадан                қабырғаға                жылжиды.        Бҧл        жағдай тҥйнектер мен жҧмыс органының абразивті ҥстіңгі беті арасын салыстырмалы                        қозғалысқа                        қарсы                бағытталған        ҥйкеліс        кҥ туындайды. Осының нәтижесінде тҥйнек ӛз осінен бҧралып, сырғид және оның қабығы абразивтің микро тісшелерімен сыдырылад Осымен                бір                мезетте                тҥйнектер        бҧрылады        және                аунайды,                        бҧ тҥйнектердің ҥстіңгі бетінің тҥрлі учаскелерінің жҧмыс органыны және қабырғалардың бҧдырлы бетімен жанасуын қамтамасыз етед Тҥйнектер        жҧмыс                органының        еңіс бӛлігімен жанасқанда толқынданып, соңғысы оларға соққыны хабарлайды да, тҥйн жоғарыға ҧшады. Босаған орынға келесі тҥйнектер келеді. Жоғарыға шыққан тҥйнектер тӛменге, жҧмысшы органға тҥсед Бҧл жағдайда барлық тҥйнектер, бір мезетте жҧмыс камерасыны қабырғасына        жылжи        отырып,        диск        қозғалысының        бағытын айналады, осыдан кейін толқынданып жоғары кӛтеріледі.  Мез жҧмыс камерасына ҥздіксіз тҥсетін сумен шайылады.

Қҧрылысы МОК-150 машинасымен бірдей және бар болғаны габар ӛлшемдерімен, электр қозғалтқышының қуатымен және кейб конструктивті ерекшеліктерімен бӛлектенеді.

МООЛ-500М.картоп тазалағыш машинасы.

Тҥшпара даярлайты учаскелерде және цехтарда картоп, сәбіз және жуа тазалауға арналға Конструкциясының ерекшелігі — қажақтастың жҧмыс органы ретін қолданылуы.                Тҥйнектерді        кӛтеру        ҥшін        жҧмыс        органын жапсырмалы        металл толқындар орнатылған. Мезганы тӛгетін кел қҧбыр жҧмыс камерасының сыртына орнатылады.

МООЛ-250/125 машиналары.

Қҧрылысы МООЛ-500 машинасына ҧқсайды. Габарит ӛлшемдерімен, элек қозғалтқышының қуаттылығымен және кейбір конструктив ерекшеліктерімен ӛзгешеленеді.

/са шығынмен        сығылған        ауа        беретін        қҧрылғы        қаралған.        Маши сарымсақтың басын бӛліктерге бӛліп, оларды қауыздан, тҥптер ме

1 — арба;

корундті жабын;

электр қозғалтқыш 6 беріліс ҥстінде вертикалды орнатылады. Жҧмы камерасының және жҧмыс органының ішкі бӛлігі сапалы корунд жабынмен 5 жабындалған. Бҧл жабынның қалыңдығы 5 мм-ден арты емес. Жҧмысшы орган — абразивті диск

Конусты картоп тазартқыш машиналары.

Бҧл машиналар К7-МОК-125 және МОК-350 жатқызылады. Ертеректе бірқат конусты картоп тазартқыш машиналар шығарылып, олар қазіргі таң пайдалануда: МОК-250, МОК-400 и МОК-1200.

К7-МОК-125        машинасы (5.6-сурет).                Жетекті        механизмін қҧрылысы        бойынша        МОК-150        машинасына                ҧқсайд Айырмашылықтары тӛмендегідей: жҧмысшы органы қиық конуст табақша

тҥрінде жасалған; жҧмыс камерасының қабырғалар абразивті алынбалы сегменттермен

жабындалған, тҥйнектердің ҧш бағытын және олардың жҧмыс камерасының қабырғасына тежелу ӛзгерту ҥшін дӛңес

жасалған, жҥктеу қҧрылғысының қақпағын опырғыш

Машина «Дока» фирмасының чипсы ӛндірі жартылай автоматты ағындық желілерінде орнатылады. Маши К7-МОК-125–ке        ҧқсайды.        Электр        қозғалтқышы

(5.7-суре бҥйірінде, еңіс, конусты жоғары қабатты жҧмыс камерасына параллель орналасқан. Тҥзуші камераның вертикалды жазықтық еңкею бҧрышы 6...7°-ты қҧрайды. Камераның еңісті жҧмысш жоғары қабаты (конус) абразивті сегменттермен жабындалған жә тҥйнектер ҥшін тежеуіш жоғары қабат болып табылады.

1 — тірек; 2 — келте қҧбыр; 3 — жҧмыс камерасы; 4 — эксцентрикті қысқыш; 5 — элект қозғалтқыш

Суды жіберу жҥктеу қҧрылғысы арқылы ӛтетін келте қҧбырмен беріледі. Жҧмыс камерасының конусында оны машина копусы бекітетін екі жылдам қимылдағыш эксцентрикті қысқыш 4  ба Жҧмыс камерасын санитарлық ӛңдеу және шешіп алу ҥшін он корпустан босатып, бҧғалықпен артқа қайырады. Машина жартыла еденге орнату типті; оны тӛрт тіреулі негіздікке

орнатады.

Ж ҧ м ы с ж а с а у қ а ғ и д а т ы . Тҥйнектерді конус табақшаны кӛлденең бӛлігімен жылжыту және тазалау дискілі картоп тазартаты машинадағыдай жҥреді, бірақ толқынды кӛтеру бҧрышы мҧн

Тазар сапасына, қҧрал-жабдықтың ӛнімділігіне және қуаттылығына әс ететін   негізгі        параметрлер        жҧмыс        камерасының        диаметрі        жә биіктігі,  толқынның кӛтерілу бҧрышы,        конустылық бҧрышы жә жҧмыс органының айналу жиілігі болып табылады. Тәжірибел жолмен        анықталғаны,        жҧмыс        камерасының        ең                аз                диамет тҥйнектердің тӛрт диаметрінен артық болуы тиіс D mіn > 4d, ал оны биіктігі,        табиғи        жақтау                бҧрышын                есепке        алғанда,                диаметрд жартысына тең

D/2. Дискілі картоп тазартқыш машиналары ҥш толқын кӛтеру бҧрышы ф д

= 20...25

, ал конустылар ҥшін ф к

= 17 .19°, конустылық бҧрышы 0 = 30°. Жҧмыс органының айналуының е аз жиілігін тҥйнектің ортадан тепкіш кҥші ҥйкеліс кҥшінен артық

шартымен        анықтайды.        Осы                        шартта        тҥйнектің        сырғанау (қабығының        сыдырылуы),        оның        аз        соққымен        аунатылуы        жә қабырғаға  жылжытылуы қамтамасыз етіледі.                Айналу жиілігінің мәндерінде сырғанау орын алмай, тазарту жҥрмеуі мҥмкін, ал ӛ ҥлкен        жиіліктерде        тҥйнектердің                аунатылмай        сырғанауы        жә қабырғаға қатты соққы байқалады, бҧл тҥйнек пішінінің ӛзгеруі (деформацияға) әкеледі. Тҥйнектердің пішінін ӛзгертуіне 25°-та артық толқын кӛтеру бҧрышы да әкелуі мҥмкін, бҧл жағдайда тҥйнектің қабырғаға ҧрылуы кҥрт кҥшейіп, оның кӛтерілуі артады.

мҧндағы

; р ӛңделетін ӛнімнің себілу массасы, кг/м

; ф — камераны ӛңдеу ҥш толтыру коэффициенті (ф = 0,6.0,65); t з , t о , t у

Дискілі картоп тазартқыш машиналар ҥшін:

камерасының абразивпен жабындалған цилиндрлі бӛлігінің  биіктіг м; h

Мерзімді әрекет ететін картоп тазартқыш машиналарыме жҧмыс жасау ережелері. Кӛкӛністерді тазартуға кіріспес бҧры машинаны тексереді: оның санитарлық кҥйін анықтайды, жҧмы камерасында        бӛгде        заттардың        болмауына        кӛз        жеткізеді,        жер тҧйықтауды,                электр                сымдарының        кҥйін                және        қҧрылуыны дҧрыстығын тексереді. Жҥктеу қҧйғышы шешіліп алынған және босату люгінің есі  ашық тҧрғанда машинаны іске қосуға болмайды. Машинаны тоқ қосқаннан кейін оның жҧмысын бос жҥріспен тексереді. Тоқтау оры алмаған        жағдайда        жҧмысқа        кіріседі.        Тазартылатын        кӛкӛністе калибрленіп, жақсылап жуылуы тиіс, бҧл қалдықтар процент азайтып, тазарту сапасын жақсартады және машинаның жҧмы серзімін ҧзартады. Машина «Іске қосу» механизмін басумен жҧмысқа қосылад жҧмыс камерасына су жеткізу ҥшін су қҧбырының кранын ашад Судың жалпы шығыны тазартылатын ӛнімнің 1 кг-ына 1 л-ден аспау тиіс. Осыдан кейін жҥктеу қҧйғышының қақпағын ашып, пайдалан бойынша нҧсқаулықпен белгіленген ӛнімнің порциясын жҥктейд Кӛкӛністердің жҥктелген порциясы белгіленген қалыптан асқа немесе тӛмен болған жағдайда машинаның ӛнімділігі тӛмендейд тазарту сапасы нашарлайды, сондай-ақ қалдық кӛбейеді. Жҥктеу        қҧйғышының        қақпағын        жауып,        ӛнімді        тазартуд бастайды; бҧл жағдайда машинадан мезганың шығуын қадағала отыру қажет. Тазарту аяқталғаннан кейін (кӛзбен анықталады неме LP-90 машинасында бағдарламалық механизм кӛмегімен белгіленед жҥктеу науасының астына тазартылған ӛнімді жинайтын ыдыс қояд жҧмыс камерасына берілетін суды жауып, босату люгінің есікшес байыппен ашып, тазартылған ӛнімді алады. Тазартылған ӛнім алынғаннан кейін босату люгінің есікшес  қайта        жауып,        операцияларды        қайталайды.        Тазарту        аяқталған «Тоқтату» батырмасын басып, машинаның жҧмысын тоқтатады д жҧмыс камерасына су жіберу кранын жабады. Жҧмыстың аяғын автоматты ажыратқышты сӛндіреді. .

Машинамен жҧмысты санитарлық ӛңдеумен аяқтайды: жҧмы

Картоп  тазалауға  арналған        ҥздіксіз әрекет ететін машиналарғ КНА-600М машинасы жатқызылады, оны қоғамдық тамақтанудың і кәсіпорындарында        немесе        картоп        тазалайтын        арнайы        цехтард сондай-ақ ағындық желілерде орнатады. Машина тік бҧрышты жҧмы камерасынан, жҥктеу қҧрылғысынан, босату науасынан, жҧмысш органдардан (абразивті аунақшалардан), беріліс механизмі бар элек қозғалтқыштан, су жіберетін коллектордан, ваннадан тҧрады. Қ ҧ р ы л ы с ы . Машинаның жҧмыс камерасы – ҥш қоршаумен (5.8-сурет) тӛрт секцияға

бӛлінген тік бҧрышты қорап. Машинаны жҧмыс органдары қызметін металл ӛзек тҥрінде жасалған білікше

орнатылған он екі дана айналмалы абразивті аунақшалар атқарады. Аунақшалардың пішіні қиық конус және ӛзегінде бірде диаметрмен орналасады, бҧл тҥйнектердің аунақшаның абразив ҥстіңгі бетімен жанасуының ҥлкен жоғары қабатын қамтамасыз етеді

Картоп секциядан секцияға ӛтуі ҥшін қоршауларда ені арнай жапқышпен

реттеліп отыратын терезелер қаралған. Терезеле қоршаулардың қарама қарсы жақтарында орналасады. Білікшеле жҧмыс камерасының енін бойлай орналасады және жҥктеу науасы

бағытталып айналады.        Екінші секцияның тҥбі алты білікшеде қалған секциялардікі — бес білікшеден тҧрады. Білікшелер        машинаның   жоғары        бӛлігінде        орналасқан        элект қозғалтқышпен 5 қозғалысқа тҥседі. Жҧмысшы органдарға қозғалы қозғалтқыштан сына белдікті беріліс 6 және тісшелі цилиндр берілістер жҥйесі

арқылы беріледі. Жҧмыс қауіпсіздігі ҥшін сы белдікті беріліс қорғаныш қалқанмен жабылады. Қозғалтқыш арнай бағыттауыштарда бекітіліп, белдіктерді керу ҥшін сол бағыттауышта арқылы қозғалады.

Ӛнім жҥктеу терезесі

арқылы жҥктеліп, шығу терезенің қиығы ӛзгертуге мҥмкіндік беретін бҧрылмалы реттеуіш жапқышы

б босату науасы

арқыл тазартылған қабықты шайып әкететін су жіберіледі. Су мезгамен бір аунақшалардың арасынан ӛтіп, ваннаға

тҥседі де, тор арқыл крахмал тҧндырғышқа тҥседі.

Ж ҧ м ы с        ж а с а у        қ а ғ и д а т ы .        Электр қозғалтқыштан сы

Тҥйнектер ҥздіксіз тҥсетін картоптың тіреуі және аунақшаларды айналуы салдарынан жҧмыс камерасының енін бойлай жылжып, қай жҥктеу терезесі арқылы кӛрші секцияға тҥседі, сол жерде бірін секциядағы                жолын        қайталайды.                        Барлық                тӛрт        секциядан        ӛті тазартылған                тҥйнектер                босату                науасы                арқылы        шығарылад Тҥйнектерді                ӛңдеу        ҧзақтығы,        осыған        сәйкес        ӛнімнің        жҧмы камерасының секцияларымен ӛту жылдамдығы және машинаны ӛнімділігі        тҥйнектердің        сҧрыбына,        сақтау                мерзіміне,        сондай- сыртқы тҥктерінің кҥйіне және аунақшалардың абразивті жоғар қабатына байланысты болады. Тҥйнектердің        жҧмыс        камерасынан        ӛту        жылдамдығы қоршаулардағы терезелердің қиығын және жапқыштың кӛмегіме шығу терезесінің қиығын ӛзгерту арқылы, сондай-ақ бҧрамдықт реттеуіш механизмнің

Жҧмыст бастар        алдында        машинаны        сыртқы                тексеруден                ӛткізіп,        оны санитарлық кҥйін, жекелеген тораптарының дҧрыстығын, жер тҧйықталуын және электр сымдарын тексереді, сондай-ақ машинаны жҧмыс                камерасының        ішінде                бӛгде        заттардың        болмауына                к жеткізеді. Сыртқы тексеруден кейін және кӛзге кӛрінетін кемшіл таппағаннан кейін машинаны тоққа қосып, бос жҥріспен тексереді. Электр қозғалтқышты қосып, коллекторға су жібергеннен кей машинаны жҥктейді. Алдын ала сҧрыпталып, жуылған картопт таспалы тасымалдағыштың кӛмегімен машинаның жҥкт қҧрылғысына жібереді. Ӛнімнің кҥйіне байланысты терезелерд қажетті қиығын және машина еңісін орнатады. Жеткізіп беруші тасымалдағыштың ӛнімділігі (бар болға жағдайда) машинаның ӛнімділігіне сәйкес келуі тиіс. Қандай да б секцияға ӛнімнің артық жҥктелуіне жол бермеу қажет. Пайдалан процесінде абразивті аунақшалар тозады, олардың саңылаулар ҥлкейіп, ҧсақ тҥйнектер пайдаланылған суды және қалдықтард тӛгетін ваннаға тҥсіп кетуі мҥмкін. Мҧны болдырмау ҥшін тозға аунақшаларды жҥйелі тҥрде ауыстырып отыру қажет. Сонымен қата сына белдікті берілістің кҥйін бақылап, оны жҥйелі тҥрде кері сондай-ақ редукторларды жуып, майын ауыстырып отырған жӛн. Барлық        жӛндеу        жҧмыстары,        сондай-ақ        санитарлық        ӛңд

Балықты        қабыршағынан        тазарту        ҥшін        қоғамдық        тамақтан кәсіпорындарында арнайы қҧралдар қолданады. Осы        қҧралдардың        кӛмегімен        балықты        қабыршағынан        тазар процесінің мәні – бір мезетте қырғышты қабыршақтардың орнала бағытына қарама қарсы бағытта қолдан жылжытумен, жылдам айналаты қырғыштың ҧшталған жиегінің балықтың қабыршағына механикалы әсер етуінде. Балықты қабыршағынан тазартқыш отандық ӛндіріс механизмдері РО-1М1   (5.9-сурет)   типті  қҧрылғы  жатқызылады..

РО-1М1 балы тазартқыш құрылғының жҧмысшы инструменті қызметін қырғыш атқарады. Қырғыштың цилиндрлі жоғары қабатында ҧшталған ернеу еңіс қабырғалар орнатылған.. Қырғыштың қапталының пішіні конуст болып        келеді,        бҧл        балықтың        қиын        тҧстарындағы                (қанаттарыны астындағы) қабыршақтарды тазартуға мҥмкіндік береді. Қырғышты ішінде оны айналмалы білікпен жалғайтын бҧрандалы тесігі бар.

Қ ҧ р ы л ы с ы . Балық тазарту процесінде қырғышты пластмассал тҧтқасынан

ҧстайды. Бҧл тҧтқа сонымен қатар корпус қызмет атқарады, оның ішінде екі мойынтіректе аралық білік

айналад  Аралық  біліктің  бір  шеті  қырғышпен,  ал  екіншісі        — жалғастырғы (муфта)        арқылы        серпінді        білікпен

жалғасады.        Қабыршақты шашылмауы және жҧмыскердің қолы айналмалы қырғышқа кездейс тиіп кетпеуі ҥшін, соңғысы қаптамамен

қорғалады. Қаптаманы корпусқа кигізіліп, пластмассалы тҧтқамен қысылатын сақинасы бар.

қорғалған. Тҧтқа білікт қаптамасымен фасонды сомын арқылы жалғанады.

Кӛкӛністерді және балықтарды тазартқыш машиналардың және механизмтердің техникалық сипаттам

мок-

мол-

моол-

кчп

мок-

Ӛнімділігі, 150        300        500        50        350        40...50        125        350

100        80        600

460 1

Бір        Ҥш        Бір Ҥш

380/22 2,2 1,0

0,4

0,55 3,0

Бір циклдың ҧзақтығы, сек. 7        4        5        —        4        15        2...3,5        6...7        —

Біліктің айналу жиілігі, мин -1

Номинал кернеу, В

Эл. қозғалтқыштың номинал қуаттылығы,

-        -        -        -        448

Серпінді білікті электр қозғалтқышқа жалғау элект  оқшаулауыш жалғастырғышпен (муфтамен)

жҥргізіледі. Элект қозғалтқыш

жҧмысшы ҥстелге бҧрандалы бастырығы

ба кронштейнмен

бекітіледі .

Машинаны электр желісіне қосу производится с помощью вилк электрлі баусымды

ашаның кӛмегімен жҥргізіледі. Қҧрылғыны электр қозғалтқышын іске қосу және тоқтату  ажыратқышпен жҥзеге асырылады. Ж ҧ м ы с ж а с а у қ а ғ и д а т ы . Айналу электр қрзғалтқышта серпінді білік арқылы жҧмысшы сайманға (қырғышқа) тікеле беріледі. Қырғыштың бҧрандалы арықшаларының ҥшкір ҧштар айналған сәтте, қабыршаққа жеңіл жанаса отырып, оны тазартады. РО-1М1        балықты        қабыршағынан                тазартқыш        қҧралме жҧмыс        жасау        ережелері. Жҧмысты        бастар        алдында        элект қозғалтқыш жҧмыс ҥстеліне бекітіледі. Электр қозғалтқыш бҧры орнатылға жағдайда, оның бектілуінің дҧрыстығын тексереді жән қажет болған жағдайда бҧрандалы бастырықты реттейді. Осыда кейін электр қозғалтқышты электр желісіне қосады. Тазартылаты балықты азық-тҥлік турайтын тақтаға орналастырып, серпін біліктің электр қозғалтқышқа және тҧтқаға дҧрыс бекітілгені тексергеннен кейін, электр қозғалтқышты қосады. Балықты сол қолымен артқы жҥзу қанатынан ҧстап тҧрып, о қолымен қырғышты балықтың қҧйрық жағынан басына қара жҥргізеді. Кейін балықтың екінші жағын да тазартады. Жҧмы аяқталғаннан кейін қырғышты қозғалтқыш жҧмыс жасап тҧрғанд ыстық сумен жуады. Қолдарын  жабысқан  қабыршақтарда тазартып, қҧрғата сҥртеді. Қҧрылғымен жҧмыс жасау нҧсқаулығында кӛзделген мерзімд аралық білік мойынтіректері мен электр қозғалтқыштың майы ауыстырады. Кӛкӛністер мен балықтарды тазартқыш машиналар ме механизмдердің техникалық сипаттамалары 5.1-кестеде берілді.

Бақылау сҧрақтар 1.

Кӛкӛністерді тазартуға қойылатын технологиялық талаптарды атаңыз. Кӛкӛністерді   тазарту  тәсілдерін  атаңыз. 3.

Тазарту машиналары ме механизмдерін қалай топтастырады? 4.

Тазартқыш қҧрал-жабдықтард тазартудың механикалық тәсілінде қандай бҧдырлы жоғары қабаттард

Бастапқы                        ӛнімнің        мӛлшерін                ақырғы                ӛнімнің        белгіленге мӛлшеріне кішірейту процесі ҧсақтау деп аталады. Ҧсақтаудың е тҥрі бар: уақтау, бҧл жағдайда ҧсақталған материалдың қандай д бір        пішіні                болмайды;                кесіп        бӛлектеу,        бҧл        жағдайда        ӛні бӛліктерінің кӛлемін кішірейтумен қатар, оларға белгілі бір піші беріледі. Тағамдық ӛнімдерді ҧсақтау қоғамдық тамақтандыр кәсіпорындарында кепкен нан ҧнтағын, қант ҧнтағын, ҧнтақталға дәмдеуіштер, уақталған жаңғақтар, қайнатылған кӛкӛністерде жемістерден, ірімшіктен жасалған езбе (пюре) тәрізді ӛнімдер даярлауда,        кӛкӛністерді,                жемістерді,        етті,        нанды,                ірімшікт шҧжықты, ветчинаны, кілегейден және басқа ӛнімдерден алынаты майды кесуде кеңінен қолданылады. Әрекет        етуші        кҥштердің        сипатына        байланысты        езбеле ажырату, шағу, соғу, ҥккіштеу және кесу арқылы ҧсақтау де бӛлінеді. Тәжірибеде әдеттегідей ҧсақтаудың бірнеше тәсілдерін бі мезгілде қолданады: езбелеу және ҥккіштеу, шағу және соғ ҥккіштеу және кесу, т.с.с.

Ҧсақтау процесі ҧсақталу дәрежесімен сипатталады (і '): і '

= D/d, мҧндағы D, d — сәйкесінше, материал бӛліктерінің ҧсақтауғ дейінгі және ҧсақтаудан кейінгі орташа ӛлшемдері. Ӛнімдерді ҧсақтаудың тӛмендегі ӛлшемдеу кластары бар: ірі ӛнім бӛліктерінің диаметрі ҧсақтаудан кейін 250...40 мм; орташ

40...10, майда 10...1, жіңішке 1...0,1 және коллоидты — 0,001 мм-

тағамдық        ӛнімдерді        кесу        (кӛкӛніс        кескіш        машиналар,        е тартқыштар, ет қопсытқыштар, нан кескіштер, гастрономдық ӛнім кескіш машиналар, т.б.) 1;

Кез келген ҧсақтау машинасына (механизмге) қойылатын орта талаптар: сапалы ҧсақталған ӛнім алу (ҧнтақтау машиналарынд ҧсақталған қатты ӛнім ірі кесектерінсіз, бір деңгейде  ҧсақталу тиіс; ҥккіштеу машиналарында ҥгілген ӛнім тҥйірсіз, біртекті майд масса тҥрінде болуы тиіс; кесу қҧралында ҧсақталған бӛлшекте белгіленген пішін мен ӛлшемде және кесігі тегіс болуы тиіс); ҧсақтау дәрежесін жылдам және оңай ӛзгерту мҥмкіндігі; металл бӛлшектерінің ҧсақталатын ӛнімге тҥсуіне жол бермейті

жҧмысшы органдардың тӛзімділігі; артық ҧсақтаудың болмауы (электр қуатының артық шығын және дайын ӛнім сапасының нашарлауы); ҧсақталған        ӛнімді        жҧмыс        камерасынан        жылдам        шығар мҥмкіндігі;

Қоғамдық        тамақтандыру        кәсіпорындарында        жҧмы органдарының қҧрылысымен ерекшеленетін ҧнтақтау машиналар мен механизмдерін қолданады: конусты (МИ, МИПН-1), дискі (МИК-60, МКК-120 и др.) және жанышқыш (МДПИ-1). Бҧ машиналар және механизмдер кепкен нанды, қантты, жарм дәмдеуіштерді, тҧзды және басқа ӛнімдерді ҧсақтауға арналған.

Корпусында механизмні жетектің алқымына орнатуға қажетті артқ ілмек

бар. Корпуста конустық бҧдырланған жоғары қабатқ айналатын ҥккіш        барабан

және сондай конустық бҧдырланға жоғары қабаты бар ҥккіш диск (айналмалы диірмен тас)

ба  Ҥккіш диск және иірмек

горизонталды білікке

бекітіледі. Білі екі шарлы мойынтіректе орнатылып, манжеталармен тығыздалады Біліктің шеті жетектің білігімен жалғастыратын және ондағ қозғалысты механизмнің білігіне беретін тиек тҥрінде орындалған.

Иірмек ӛнімді ҧнтақтауыш жоғары қабатқа ҥздіксіз жеткізуд сондай-ақ барабанның цилиндрлі бӛлігінде алдын ала ҧнтақталуд қамтамасыз        етеді.        Ӛнім        негізінен        ҥккіш        дискінің        конуст бҧдырланған                жоғары        қабаты        мен                барабанның        арасындағ саңылауда ҧнтақталады. Бҧдырлар ауыспалы биіктікті тік бҧрышт бейіннің шиыршықтана орналасқан тісшелері тҥрінде болады Орталық бӛлігінен шеткі бӛліктеріне қарай тісшелердің ӛлшемде кішірейеді  де,                олардың саны артады, бҧл ҧнтақтау дәрежесі арттырып, ҧнтақталған ӛнімді тасымалдауды қамтамасыз етуг мҥмкіндік береді.

Ҧсақтау дәрежесі сомынмен

реттеледі. Сомын айналғанд ҥккіш барабан бағыттауыш бҧранда

бойынша білік

осіні бойымен жылжып отырады .

Диск мен барабанның арасындағы е кіші саңылау 0,2 мм. Ҧнтақтаудың қажетті шамасын алу ҥші сонымның

айналу бағыты   оның  қабырға  қапталында  «Ірі» жән «Майда» деген жазулары бар тілшелермен кӛрсетіледі. Ӛнімні жҥктеу қҧйғышында іркілуін болдырмау ҥшін итергішті қолданады Босату қҧрылғысы тік бҧрышты қиығы бар вертикалды нау

тҥрінде орындалған.

Ж ҧ м ы с ж а с а у қ а ғ и д а т ы . Жҥктеу қҧйғышындағы ӛні иірмекпен қарпылып, оның шиыршықтанған қалақты  жоғар қабатымен алдын ала ҧнтақталады да, бҧдырлы ҧнтақтауыш жоғар қабаттар арасындағы саңылауға жылжи отырып, сол жерде белгіленге ӛлшеммен ҧнтақталады. Ҧнтақталған қабат сол мезетте босат қҧрылғысымен сыртқа шығарылады.

МИПП-1 механизмі.

Мақсаты және конструкциясы бойынша М механизміне ҧқсайды. Айырмашылығы, жҧмысшы білікте екі конуст мойынтірек орналасқан, ал сақтандырғыш торшаның итергіш орнататын ҥлкен биіктіктегі цилиндрлік тесігімен қҧралы бар.

электр қозғалтқышта жҧмыс        камерасынан,        жҧмыс        органдарынан        (айналмалы                жән қозғалыссыз                диірмен                тастардан),        диірмендердің        арасындағ саңылауды        реттеуіш                        механизмнен,        босату        және        жҥкте қҧрылғыларынан тҧрады.

Машина корпусының

ішінде ( 6.2-сурет) резеңке амортиз торларда

, және қозғалыссыз диірмен тасты

бекітетін бҧрандал

1 — резеңке тіреу;

электровибратор; 17 — бҧрандалы тӛлен; 18 — демпфер серіппе; 19 — фланец; 20 босату келте қҧбыры; 21 —пакет; 22 — планка

жҥктейді, алдын ала планканы

қысып, босату келте қҧбырына

пакетті

кигізеді, Осыдан кейін планканы босатып, пакетті келт қҧбырға жақындатады да, электр қозғалтқышты ажыратады. Жҥктеу бункеріндегі кофе диірмен тастардың арасындағ кеңістікке ӛз бетімен тҥсіп, ҧнтақталады, одан әрі қалақшаларды кӛмегімен босату қҧбырына тасталынады, сол жерден кофе электр дірілдеткіштің

(Польша), дискіл жҧмысшы органдары вертикалды орналасқан. Корпустан, шойы қақпақтан, жҧмысшы органдардан, жҧмысшы органдар, екі бунке

о

1 — иірмек; 2 — корпус; 3 — жҧмысшы білік; 4 — жҥктеу бункері; 5 — қозғалыссыз жернов; 6 — қалақша; 7 — айналмалы диірмен тас; 8 — қақпақ; 9 — реттеуіш сомын; 1

Жҥктеу бункеріндегі

ӛнім иірмекке ӛздігінен беріліп, алдын ал ҧнтақталады да, диірмен тастарға жылжиды. Ӛнім диірмен таста арасында аяғына дейін ҧнтақталады. Саңылауды механизмні жҧмыс барысында реттейді. Бҧл ҥшін бастапқыда бҧранданы

босатып,

осыдан кейін реттеуіш сомынды

ҧнтақтаудың қажетті дәрежесін келтіріп        орнатып,        бҧранданы        қайтадан        қатайтып        бҧрайд Ҧнтақталған ӛнім ӛз салмағының әсерімен қабылдау бункеріне

Жаңғақ дәндерін уақтап, он ҧнтақталған массаға дейін ҥгуге, сондай-ақ кӛкнәрді ҥгуге арналған

МДПП-1 механизмі корпустан, жҧмыс органдарынан (е білікшеден), екі қырғыштан, жҥктеу бункерінен, білікшеле арасындағы саңылауды реттеу механизмінен тҧрады.

Тік бҧрышты корпустың

жоғары бӛлігінде (6.4-сурет) жҥкте бункері

орналасады. Бункерде қуаттағыш білікше

жән сҧпажапқыш(шибер)

орналасқан, олардың кӛмегімен ӛні ҧнтақтауыш білікшелердің саңылауына беріледі. Сҧқпажапқышт (шибердің) орнату қалпы бҧрандамен

кӛмегімен 0-де 2,5 мм-ге дейін реттеледі. Тҧтқалар бір мезетте айналғанд сырғақтар бағыттауыштар бойынша жылжып, ауыстырмал білікшені тҧрақты білікшеден алшақтатады немесе оға жақындатады. Ҧнтақтауыш білікшелер біріне бірі қарама қарс тҥрлі жиілікпен айналады. Корпустың тӛменгі  бӛлігінд  ҧнтақтауыш білікшелердің цилиндрлі жоғары қабатын жанасатындай етіп, осьтерде екі қырғыш

орнатылған, ола ҧнтақтауыш білікшелердің ҥстіңгі бетін жабысқан ӛнімні бӛлшектерінен тазартады. Ж ҧ м ы с ж а с а у қ а ғ и д а т ы . Бункердегі ӛнім сҧқпажапқы пен қуаттауыш білікше арасындағы саңылау шамасына тәуел болатын белгілі бір мӛлшерде ҧнтақтауыш білікшелерді арасындағы саңылауға жіберіліп, сол жерде ҧнтақталады да, ӛ салмағының әсерімен қабылдау ыдысына тҥседі. Ірілеп ҧнтақтау ҥшін саңылау 1,5 ммден аспауы; кӛкнәрді ҥгіт ҥшін — 0,2 мм болуы тиіс. Жабысып қалған бӛлшекте білікшелердің ҥстіңгі бетінен қырғыштармен тҥсіріліп, олар д

конусты машиналар ҥшін

мҧндағы

max и D mіn

а

жанышқыш ҧнтақтауыш механизмнің ӛнімділігімҧндағы L — ҧнтақтауыш білікшелердің ҧзындығы, м; b білікшелер арасындағы саңылау, м; v

мҧндағы ω р

r p

Ҧнтақтау машиналары мен механизмдерінің жҧмыс жаса ережелері. Жҧмысты        бастау        алдында        механизмнің        жетекк бекітілуінің дҧрыстығын тексереді, осыдан кейін жетекті  іск қосып, механизмнің жҧмысын бос жҥрісте тексереді. Одан ә машинаны (механизмні) ажыратып,, саңылауды ретке келтіре (МИК-60,   МИ,   МИПП-1   және МДПИ-1  ҥшін),        МКК-120 ҥші саңылауды жҧмыс барысында реттейді. Саңылауды реттеуден кейі машинаны (механизмді) қайтадан іске қосып, даярланған ӛнім жҥктейді. Жҥктеу бункерінің астына алдын ала қабылдау ыдысы қойып, (МИК-60 ҥшін) — планканың кӛмегімен пакетті бекітеді. Ҧнтақтау машиналарымен және механизмдерімен жҧмы жасауда ӛнімді қолмен немесе итергіштен басқа қандай да  бі  затпен итеруге тыйым салынады, себебі бҧл қолдарды зақымдануына немесе машинаның сынуына әкеледі. Диірмен тастар істен шыққанда, сондай-ақ тҥрлі ӛнімдер ҧнтақтаудың қажетті дәрежесіне байланысты саңылауды мерзім тҥрде реттеп, істен шыққан диірмен тастарды ауыстырады. Машин

Ӛнімділігі, кг/сағ:

кепкен нанды ҧнтату

жаңғақ дәнін уату

кофе ҧнтату

Жҧмыс органдарының айналу жиілігі, мин -1

Электр қозғалтқыш қуаттылығы, кВт 1,5 *

0,6/0,8 * 1,5

0,6/0,8 * 1,1 *

Ҧнтату білікшелер

0,06

диаметрі, м

Ҧнтату білікшелерінің ең ҥлкен саңылауы, 1,2 1,2 1,2 1,2 1,2 мм

Габарит ӛлшемдер,

мм:

ҧзындығы

ені

биіктігі

Масс а , кг 6,5

12,2

8,5 * Ас ҥй машинасы жетегінің қуаттылығы. ** Салынбалы біліктің айналу жиілігі.

Ҧнтату машиналары мен механизмдерінің машиналары (механизмдерін) таза ҧстау қажет. Кҥнделікті машинаға санитарлы ӛңдеу жҥргізу қажет: машинаны ӛңдеу: жылы сумен жуып, матаме қҧрғата сҥрту. Ҧнтату машинасының және механизмдеріні техникалық сипаттамалары 6.1-кестеде келтірілді.

Ҥгуге дейін және ҥгуден кейін ӛнім сапасына қойылаты талаптар. Кӛкӛністер ҥккіштен ӛткізуге қабығынан аршылы кӛзшелері алынып, піскен кҥйінде, қайнатпасыз тҥседі. Ҥгілеті картоптың температурасы 85 °С-ден тӛмен болмауы тиіс. Жармала және бҧршақ тҧқымдастар сҧйық ботқа тҥрінде пісірілуі қажет. Ірімшік алдын ала ӛңдеусіз ҥккіштен ӛткізіледі. Алманы жуы ӛзегінен айырып немесе пісіріп, ҥгуге береді. Ҥккіштен ӛткізілген ӛнімге қойылатын ортақ технологиялы талап, езбе ҥлпілдек, талшықты тҥйіндері жоқ біртекті масса болы бӛлшектерінің ӛлшемі МИВП ҥшін 0,5 мм-ден аспауы және ҥккі машиналар мен МКП-60 типті машиналар ҥшін 1...2 мм болуы тиіс Дайын езбеде ҧнталмаған бӛліктердің, қабықтар ме  кӛзшелердің болуына жол бермеу керек. Картоп езбесі тҧтқыр еме тҥйірлерсіз болуы қажет. Картоп 80°С-ден тӛмен суымауы керек. Бҧршақ тҧқымды, сҧйық ботқаны, алманы ҥккіштен ӛткізуд дәндердің қатқыл қабықшасы мен дәндерінің қабығы електе қалу тиіс. Езбенің тҥсі бастапқы ӛнімнің тҥсіне сәйкес келуі қажет.

білігімен

жалғастырылып, білікте цилиндрлі арықшаларыны ӛлшемімен  және  санымен                ажыратылатын ҥш зонасы бар қим конус        пішініндегі        ротор

қондырылған.        Бірінші        зонада        5 екіншісінде 80, ҥшіншііде 120 арықша бар. Ротордың барлық ҥ зонасында арықшалар конус жасаушыға бҧрыш жасай орналасады.

Екінші ҧсақтағыш жоғары қабаты ротор секілді ҥш зонада тҧратын қима конус пішінді статор

. Статордың ішкі жоғар қабатында жасаушының бойында да арықшалар бар. Стато  корпусқа

орналастырылып, сонда бекітіледі. Қажет болға жағдайда ол корпустан оңай алынады.

Статор жоғары бӛлігімен корпусқа жҥктеу бункері арқылы

жабыс орналасады, бункердің қапталында оның сағат тілімен бҧрылуынд екі аунақшамен

бекітетін екі қапталдық эксцентрик

қарастырылған. Аунақшалардың остері машина корпусыме байланысқан кронштейндерде

мықтап бекітілген.

Статор мен ротор арасындағы радиал саңылаудың шамасы корпустың жонығында (расточка) қондырылған реттеуіш сақина

анықтайды.

Сақина ҥш тіреулі бҥркеншік шегелерде (штифт) жатыр жән сатылы қапталдық жоғары қабаты арқасында ӛнімнің ҧнтақталу 1  2- және 3-дәрежелеріне сәйкес тҥрлі биіктікте орнатыла алады Статордың тӛмен орналасуында радиал саңылау 0,2 мм-ге, орт орналасуда – 0,4 мм-ге, жоғары орналасуда – 0,6 мм-ге тең.

Корпустың тӛменгі бӛлігінде даяр ӛнімді  шығаратын  терез  және науа

болады.

Ж ҧ м ы с ж а с а у қ а ғ и д а т ы . Ротор жалғастырғыш (муфт арқылы жоғары айналымды электр қозғалтқыштан айналуды алады Ӛнім        жҥктеу        бункерінен        жылдам                айналатын        ротор        ме қозғалмайтын статор арасындағы саңылауға тҥседі. Ӛнім ротор ме статордың        шығыңқы                және                ойыс        тҧстарымен        жанасуыме байланысты                жоғары        жиіліктегі        кҥштік        тербелістер        әсеріне ҧнтақталады.

v

рφ,

мҧндағы F

; v

мҧндағы r c , r p

φ        —        ротор        мен        статор        арасындағы        саңылауды        толтыр коэффициенті; φ = 0,8 ...0,95.

Қайнатылған ӛнімді ӛте майдалап ұнтақтау машинасыме жұмыс жасау ережелері. Машинаны қҧрып, ротор мен стато арасында қажетті саңылауды орнатады. Ол ҥшін реттеуіш сақинан  1, 2 немесе 3 қалыбына қояды. Бункерді корпусқа орналастыры қапталдық эксцентриктер аунақшалармен қҧлыптанбайынша саға тілімен бҧрайды. Екі қайырма бҧранданың кӛмегімен дайын ӛнім шығаратын науаны бекітіп, қойғышқа қабылдау  ыдысын  орнатад да,        кернеуді        береді        («Желі»        батырмасы)        және                «Іске        қосу батырмасын басып, электр  қозғалтқышты  қосады.  Дайындалға ӛнім ротордың айналуымен бункерге жҥктеледі. Негізгі массан ҧнтақтау        аяқталғанда                «Тоқтату»        батырмасын        басып,        шығ науасының қайырма қақпағын ашып, ҧнтақталған ӛнімнің қалдығы шығарады. Жҧмысты аяқтағаннан кейін машинағасанитарлық ӛңде жҥргізеді. Ол ҥшін машинаны бӛлшектеп, ыстық сумен жуады шаяды және қҧрғатады. Машинамен жҧмыс жасауда тӛмендегі талаптарды орындайды Машинаны дҧрыстап жермен тҧйықтайды; саңылауды реттеуд бӛлшектерін ауыстыруды, бҧзылған тҧстарын жӛндеуді машинан тоқтан ажыратып жҥзеге асырады. Ӛнімді жҥктеуде машинаға қоса берілетін кҥрекшені қолданады ӛнімді бункерге қолмен немесе оған арналмаған заттармен итері кіргізуге болмайды. Ҥккіш        машиналар        және        механизмдер.        Қоғамдық        тамақтан кәспорындарында МПР-350, МПР-350-01 ҥккіш  машиналары ПМ   жетегіне   кӛкӛніс   кескіш-ҥккіш   МО   механизмін,        ПП- жетегіне МОПП-1 механизмін, сорпаны ҥккіш механизмні МК^ 20 (Польша), УММ-ПР немесе УММ-ПС жетегіне ҥккіш-кескі механизмні УММ-7-10 және т.б. қолданады. МПР-350 машинасы. Ҥш атқаруы бар: МПР-350 — шикі ӛнімд кескіш        және        қайнатылған        ӛнімді        ҥккіш,        МПР-350-01 қайнатылған ӛнімді ҥккіш және МПР-350-022 — шикі ӛнім кесетін.                Машина        корпустан,                электр                қозғалтқыштан,        берілі

механизмінен және ҥккіш қҧралдан тҧрады.

ҥккіштен ӛткен ӛнімді еңіс каналға беретін, жҥктеу науасының қызметін        атқаратын        тҥсіргіш        (сбрасыватель)

,        сондай-а қалақшалы ротор

қондырылған, Ротор солға бҧралатын арнай бҧранданың кӛмегімен жетекті білікке бекітіледі.

а л \

Корпуста

ернеушесі (обечайка)

бар конусты табақшаға айналатын цилиндрлі жҧмыс камерасы

бар. Ернеушеге (обечайк жҧмыстың        қаупсіздігін        қамтамасыз        ететін        сақтандырғыш бекітілген. Ҥккіш қҧралдың ӛз осінен бҧрылуын болдырмау ҥші машинаның корпусында бҥркеншік шеге (штифт)

, ал ос  қҧралды машинаға бекіту ҥшін оның корпусында бекіткі бҧрандаларға арналған екі ойықты шҧңқыр (прилив) қаралған.

Роторда

тӛлкесі

бар ;

тӛлкеге екі қалақша

бекітілге олардың еңіс бҧрышы айналу барысында ӛнімнің ҥккіш дискімен тығыз жанасуын қамтамасыз етеді. Ҥккіш дискінің диаметрі 1; немесе 5 мм кӛптеген тесіктері бар, қалақшалы ротордың астын корпустың

жонып ӛңдеуіне орнатылып, жонықтың (расточк ойығында бҧрандамен

бекітіледі. Ҥккіш дискі мен қалақшал ротор        арасындағы        жҧмысшы                саңылау                сомынмен                реттелед Корпустың        беттік        жағында        басқару        механизмі        орнатылы механизмде батырмалар, бҧғаттау ажыратқышы және магнитті іск қосқыш қондырылған. Ж ҧ м ы с ж а с а у қ а ғ и д а т ы . Айналу электр қозғалтқышта сына белдікті беріліс арқылы жетекті білікке, біліктен – қалақшал роторға беріледі. Ернеуше (обечайка) тесігі арқылы ӛнім жҥктелі табақшаға тҥседі де, одан әрі жҧмыс камерасына келіп, роторды айналмалы қалақшаларымен қармалады, ҥккіш дискімен жылж отырып, оның тесіктерінің шеттерімен кесіледі және осы тесіктер

6.7-сурет. ЖТ жетегіне кӛкӛніс ҥккіш механизм КМ:

а

арқылы жаншылады. Ҥккіштен ӛткен дайын ӛнім тҥсіргішпе машинадан қабылдау ыдысына шығарылады.

ЖТ жетегіне кӛкӛніс үккіш КМ механизмі..

Мақсаты жән конструкциясы  бойынша        механизм ( 6.7-сурет) МПР-350 ҥккі кескіш машинасына ҧқсайды. Айырмашылықтары тӛмендегіде Қозғалыс беру механизмінің қызметін қозғалысты ЖТ жетекте алатын конусты мультипликатор атқарады. Жҥктеме қҧйғышы ме қалақшалы ротордың пішіні ӛзгертілген. Жҥктеме қҧйғышынд сақтандырғыш жоқ.

МОПП-1        кӛкӛніс        кескіш-үккіш        механизмі.

Мақсаты        жән конструкциясы бойынша механизм кӛкӛніс ҥккіш механизміне КМ ге ҧқсайды.        Айырмашылығы, МОПП-1 механизмінің жҧмысш және жетекті білігінде екі конусты мойынтіректен орнатылған. .

Сорпа        үккіш        MKZ-20        механизмі (Польша)        сорпа        ме қайнатылған кӛкӛністерді ҥгуге, сондай-ақ картоп езбесін даярлауғ арналған.  Корпустан, бачоктен және қалақшадан тҧрады. Корпуст

(6.8-сурет) жетекші білік

, тісшелі конусты тегершіктер

және жҧмысшы білік

орналасқан. Бачок

корпусқа қондырылған жән бҧрандалармен

бекітілген. Бачоктің  тҥбінде        рамада елек орнатылған. Жҧмысшы білікке

електің

ҥстіне серпінделге ҥккіш  қалақша

бектіледі.Механизм        диаметрі 3 және 6 м тесіктері бар екі елекпен жабдықталады.

УММ-7-10 үккіш-кескіш механизмі.

УММ-ПР, УММ-ПС жән ПУВР-0,4 жетектерден қозғалысқа келтіріледі. Қалақшадан, електе және тҥсіргіштен тҧрады. Кӛкӛніс кескіштің жетекте орнатылға корпусына жҧмысшы білікті

( 6.9-сурет) енгізеді, білікке тҥсіргі 5, елек

және ҥккіш қалақша 3 ретімен кигізіледі. Корпусынд жҥктеме бункері

ілінеді. Ӛнім итергішпен

жҥктеме бункерін кейін айналмалы қалақшаларға бағытталады. Ӛнім айналмал қалақшалармен қозғалыссыз елек арқылы ҥгітіледі. Ҥккіштен ӛтке ӛнім тҥсіргішпен босату науасы

; v

; ф — ауданды пайдалан коэффициенті F

Тесіктердің жиынтықты ауданы (м

мҧндағы d o

o

ӛнімнің елек тесіктерінен ӛтуінің орташа жылдамдығы (м/сек.)мҧндағы ю — қалақшаның айналуының бҧрыштық жылдамдығы рад/сек.; г ср

Тағам пісіру қазандықтарында картоп езбесін даярлауы машина. Машиналардың бҧл тҥрі тағам пісіру қазандықтарынд тікелей картоп езбесін даярлауға арналған.

МКП-60 машинасы.

Машинаның қҧрамына КПЭ-60 аудармал тағам пісіру электрлі қазандығы және жылжымалы жетек кіреді. Жете

6.10-сурет. МКП-60 машинасы:

механизмнің сермері (маховик)

бар, оны горизонталды білігі жетектің білігімен жалғасады. Вертикалд білікте қалақшаны

жалғайтын жылдам шешілетін жалғастырғы (муфта)

бар, қалақша қазандық

контурымен сәйкес келеті контур бойынша рамка тҥрінде жасалған.Рамканың кӛлдене пластиналары қайралып, белгілі бір бҧрыш жасай иілген. Картопт ҧнтау және езбені бҧлғау процесінде қазандық арнайы жылда қимылдайтын қысқышты

қақпақпен

жабылады.

Ж ҧ м ы с ж а с а у қ а ғ и д а т ы . Картоп пісіріліп, ол пісірілге су тӛгілгеннен кейін, жетекті арбаны қазандыққа қолмен дӛңгелеті әкеледі. Бҧлғауышты орнатудың ыңғайлығы  ҥшін  жетек сермердің кӛмегімен ең соңғы жоғарғы биіктігіне кӛтері бҧлғауышты орнатқаннан кейін таянышқа дейін тӛмен тҥсіред Жҧмысқа даярланған жетекті қазандықтың

қақпағы жабы  кҥйінде тоққа қосады. 2,5 минуттан кейін қазандыққа

қҧйғышпе

Ҥккіш машиналар мен механизмдердің жҧмыс жаса ережелері.

Жҧмысты бастау алдында машинаның санитарлы жағдайын және жабдықталуын тексереді. Машина жермен дҧрыста тҧйықталған болуы тиіс. Тҧйықтау қысқышы мен оған жалғанаты бӛліктердің жалғануында 0,1 Ом-нан артық емес электрлік кедер болуы тиіс. Тҧйықталмаған машинамен жҧмыс жасауға болмайды. Машинаны байқау, тексеру, реттеу, санитарлық ӛңдеу жән ішінара бӛлшектеу автоматты ажыратқышы сӛніп тҧрғанд жҥргізіледі. Саймандар мен жҧмысшы органдарды шешіп алу жән орнату машинаның жҧмысы толық тоқтатылғаннан кейін жасалады .Ӛнімді жҥктеуде оны жҧмыс зонасына қолмен итеріп кіргізуг тыйым салынады; итергішті қолдану қажет. Машинаны жҧмысқа даярлауда оның білігіне тҥсіргішт корпустың жонып ӛңдеуіне —  ҥккіш  дискіні  қондыры бҧрандамен бекітеді. Одан әрі білікке реттеуіш сомынмен жән контрсомынмен тӛлкені кигізеді. Осыдан кейін тӛлкедегі ойы біліктің кертігіне сәйкес келетіндей етіп, қалақшалы роторд орнатады, корпуста қайырма бҧрандамен ҥккіш қҧралды бекітед Шығыңқы қалқандағы автоматты ажыратқышты қосып, «Іске қосу батырмасын басады. Дайындалған        ӛнімді        жҥтеу        бункеріне        жҥктеп,        жҧмы камерасында айналып тҧрған жҧмыс органына итереді. Ӛнім ҥккіштен ӛткізгеннен кейін автоматты ажыратқышпен машинан желіден ажыратады да санитарлық ӛңдеуден ӛткізеді: машинада ҥккіш қҧралды және жҧмысшы органдарды шешіп алып, ӛні қалдықтарынан тазартады, ӛнім қалдықтарын толық шығарғанш жақсылап жуады және қҧрғатады. Электр қозғалтқышты бҧғаттау конструкцияда қаралған, бҧ ҥшін корпуста бҧғаттау ажыратқышы орнатылған. Жетек бӛлігін ҥккіш қҧралды орнатпайынша, машинаны қондырылған жҧмысш органымен тоққа қосуға тыйым салынады. МО,        МОПП-1,        MKZ-20        және        УММ-7-10        ауыстыр механизмдерімен жҧмыс жасағанда ауыстыру механизмін дҧрыста бекітпейінше жетектің электр қозғалтқышын қосуға болмайды Жҧмыс процесінде қозғалтқышты ажыратып, ол толық тоқтағанна кейін ғана механизмді тексеріп, бақылайды.

6.

Ӛнімділігі, кг/сағ., ҧнтатуда

150...200

Бачок сыйымдылығы, л

Жҧмыс органының айналу жиілігі, мин"

170/33

Эл.қозғалтқыш қуатылығы, кВт 5,5

0,75 1,5

0,6/0,85

0,45/0,6

220/380

220/127

Қайнатылған ӛнімді ҧнтақтауыш машиналардың техникалық сипаттамалары

Қақпақты кӛтергенде қолды немесе бетті кҥйдіріп алмауды шараларын орындаған жӛн. Бҧлғауышты қазандыққа қатыст центрлеу бҧзылғанда бҧлғауыш оның қабырғаларымен жанасу мҥмкін. Бҧл жағдайда жетектің орналасуын реттеу қажет. Қайнатылған        ӛнімді        ҧнтау        машиналарының        техникалы сипаттамалары 6.2-кестеде келтірілді..

Бақылау сҧрақтар 4.

Ҧнтақтау машиналары мен механизмдерінің қҧрылысы қандай? Ҧнтақтау машиналары мен механизмдерінде ҧнтату дәрежесі қалай реттейді? 6.

Ҧнтақтау машиналарының ӛнімділігін қала анықтайды? 7.

Ҥккіш                машиналар        мен                        механизмдер топтастырыңыз. 8. Ҥккіш                машиналар        мен                механизмдерді қҧрылысы қандай? 9.

Тҥрлі ҥккіш машиналармен жҧмыс жаса ережелері        қандай? 10.

Ҥккіш        машинаның        ӛнімділігі        қала есептеледі?

7 т а р а у

Қоғамдық тамақтандыру кәсіпорындарында тағам ӛнімдері механикалық ӛңдеудің технологиялық процесінде маңызды орынд ӛнімді кесу арқылы ҧнтақтау алады. Ӛнімге белгіленген піші ӛлшемдер және ҥстіңгі бетінің сапасын беру мақсатында олард кесуші        сайманмен        кеседі.        Кескіш                сайманның        қызметін        тҥр конструкциядағы және пішіндегі пышақтар атқарады. Пышақты кесуші беті        (жҥзі) екі қырлы бір жақты немесе екі жақты сын пішінінде (7.1-сурет) болады. Пышақтың қозғалыс жазықтығын сәйкес келетін жҥзінің қыры Б тіреулік, ал пышақтың қозғалы жазықтығына бҧрыш жасай орналасатын қыры – жҧмыстық немес беттік деп аталады. Тіреулік және жҧмыстық қырлардың қиылыс сызығы  алмастың  кесуші  шеттігі болып табылады.        Тіреулік жән жҧмыстық  қырлармен  тҥзілген  а  бҧрыш        қайрау бҧрышы де аталады. Сына (7.1, а-сурет) тіреулік және жҧмыстық қырлар болған жағдайда – біржақты, тіреулік қыры болмаған жағдайда екіжақты (7.1, б-сурет) деп аталады, себебі оның екі қыры д жҧмыстық        болады.        Екіжақты        сынаның                қайрау        бҧрыш біржақтысының екі еселенген қайрау бҧрышына тең. Қатты заттарды кесу ҥшін ашық кӛрінетін тістері және 0-ге те немесе теріс қайрау бҧрышы бар, сына тҥрінде жасалған алмасыме кескіш саймандарды (7.2-сурет) қолданады. Мҧндай сайман ара де аталады.

7.2-сурет. Ажыратылғын тістері бар арамен кесу сызбасы : а

б

Сонымен қатар, жекелеген жағдайларда майысқақ ӛнімді кесу ҥші сым тҥріндегі кескіш сайман қолданылады. Кескіш қҧрал-жабдықтарда қолданылатын пышақтардың негіз пішіндері тӛмендегідей: тік сызықты, тік сызықты сымды және тісшел қисық сызықты, қисық сызықты тісшелі, дискілі, дискілі тісшелі (7. сурет). Жҧмысшы сайманның және ӛнімнің салыстырмалы жылж бағытына байланысты кесу жарғыш және сырғыма деп бӛлінеді.

Жарып кесуде кесу жылдамдығы у р кескіш сайманның жылж процесінде алмастың кескіш шеттігіне перпендикуляр (7.4 а-сурет), а сырғыма кесуде – сҥйір бҧрыш (7.4 б-сурет) жасай бағытталған

жән оны екі бағытта орналастыруға болады:

а

б

кескіш шеттікке нормал бойынша v n

және оның бойымен v Жылдамдық кескіш шеттіктің бойымен бағытталған жағдайда кес жҥзеге аспайды (7.4, в-сурет). Жарып        кесуде        пышақтың        жҥзі        ӛнімнің        пішінін        ӛзгерті шектеулі учаскеде оның ҥстіңгі бетінің қабатын тығыздайды Қысылудың жанасу кернеулері шектегі  шамаға  жеткенде  ӛні пышақ жҥзінің ӛткір шеттігімен бҥліне бастайды. Сырғыма кесуде пышақтың кескіш шеттікке перпендикуля қозғалуы нәтижесінде оның ӛнімге бойлай енеді, ал пышақты кескіш шеттіктің бойымен қозғалуында — пышақ  жҥзінің  ӛт  майда микро тісшелері ӛнім жасушаларының талшықтары ме қабырғаларын қайта аралауы орын алады. Бҧл жағдайда жанас кернеуінің шамасы, сәйкесінше, қажетті кҥштеу де жары кесудегімен салыстырғанда аздау болады. Кесіктің ҥстіңгі беті тегі бірдей, ӛнімнің кесілген бӛліктерінің пішіні айтарлықтай ӛзгерус болады. Жарып кесуді бҥлінушілік жанасу кернеуі ҥлкен емес және кес айтарлықтай тығыздалусыз жҥретіндей ӛнімдерде қолдануға кеңе беріледі. Кесіктің ҥстіңгі беті тегіс болып, ӛнім пішінін ӛзгертпейд Мҧндай ӛнімдерге ірімшік, сары май және т.т. жатқызылады. Бҥлінушілік жанасу кернеуі ӛнімнің серпіндісімен қатар созыл деформациясы орын алғаннан кейін ғана ең ҥлкен мәніне жететі

ӛнімдерге  жарып  кесуді  қолданбайды.  Мҧндай  ӛнімдерден кесілі

қалыңдығының                біртектілігі.        Кесіктің                ҥстіңгі        бетінің                тазалығ негізінен ӛнімнің физикалық механикалық қасиеттеріне, ӛлшемін пішініне, қайрау бҧрышына және пышақтың ӛткірлігіне, сондай-а кесу тәсіліне (жарып кесу немесе сырғыма) байланысты. Кесу тәсі пышақтың        пішінімен        және                оның        қозғалысының        сипатыме анықталады.                Кесіліп        алынатын        қабаттардың                қалыңдығыны біртектілігі кесу сәтінде ӛнімді ҧстап тҧру тәсіліне байланысты Ӛнім кесу сәтінде бҧрылмауы тиіс. Кесілетін ӛнімнің тҥріне қарай кескіш қҧрал-жабдықта тӛмендегі топтарға бӛлінеді: І — жемістер мен кӛкӛністерді кесеті (кӛкӛніс кескіш машиналар және механизмдер); ІІ — ет және балы кесетін (ет тартқыштар, ет қопсытқыштар, куттерлер, бефстрогано кесетіндер, сҥйек кесетіндер, т.с.с.); ІІІ — нан ӛнімдерін кесетінде (нан кескіштер); ІV — гастроном ӛнімдерін кесетіндер (гастрономи

кесетін машиналар МРГ).

Қоғамдық тамақтандыру кәсіпорындарында жемістерді жән кӛкӛністерді тілімдеп, кесектеп, ҧзыншалап, жоңқалап, бӛлікте кубиктеп кесетін кӛкӛніс кескіш машиналар мен механизмде кеңінен қолданылады (7.5-сурет).

Тілімдерде кесіктің (срез) екі параллель ҥстіңгі беті болады олардың ара қашықтығы тілімнің қалыңдығына тең h; кесекті ҧзындығы мен ені кесілетін ӛнімнің ӛлшемдеріне байланысты. Кесектер және ҧзыншалап кесілген ӛнімдер әдетте белгіленеті екі ӛлшемде болады — қалыңдығы h және ені b; ҧзындығы

ӛнімні ӛлшемдерімен анықталады. Ҧзыншалап кесілген ӛнімнің кесекпе салыстырғанда кӛлденең қимасы аз. Жоңқаның                ҧзыншалап                кесуден                айырмашылығы                кӛлдене қимасының        пішінінде:        ҧзыншалап        кесілген                ӛнімнің                кӛлдене қимасы тік бҧрышты, жоңқанікі — дӛңгелектенген сегмент тҥрінд Кубиктерде,                призмаларда        белгіленетін        ҥш        ӛлшемі        болады

ҧзындығы

ені b, қалыңдығы h.

Бӛліктерде кесіктің а бҧрыш жасап орналасатын екі жалпа ҥстіңгі        беті                болады.                        Бӛліктердің                барлық        ӛлшемдері                ӛнімні ӛлшеміне тәуелді. Кейде бӛліктерде тиянақталған ҧзындық болады. Кӛкӛністерді                        кесуде                ақырғы        ӛнімге                белгілі                бір                талапта қойылады. Ӛнімнің бӛлшектері толыққанды емес бӛліктері барынш аз, белгіленген пішінде және ӛлшемде; кесіктің ҥстіңгі беті тегі жарылмаған және әркелкі емес болуы тиіс. Кесіліп алынға бӛлшектер бҥлінбей, ӛз пішіндерін сақтауы қажет. Кесуде шырынд ӛнімдердің                        шырыны                ағып                        кетпей,                        жҧмсақ                        ӛнімде деформацияланбауы        тиіс.                        Кесілген                ӛнімнің                        сапасы        кӛптеге факторларға        байланысты:                кесу        тәсіліне        (жарып        кесу                        немес сырғыма кесу), пішініне, пышақтың қайралу ӛткірлігіне жән