КӘСІБИ БІЛІМ

Т. Ю. ШАМЕНКОВАШАШТЫ ХИМИЯЛЫҚ БҰЙРАЛАУ

ОҚУЛЫҚ«Шашты химиялық бұйралау» ПМ.2 «Шаштараз» мамандығы бойынша орта кәсіптік білім беру бағдарламасын жүзеге асыратын білім беру ұйымдарының оқу үрдісінде оқулық ретінде пайдалану үшін «Білім берудің федералды даму институты» Федералды Мемлекеттік автономды мекемесіменҰсынылған. Рецензиясының тіркеу нөмірі 208, 27 маусым 2016 ж. ФМАМ «ФИРО»Мәскеу«Академия» баспа орталығы2017 жылӘОЖ 687.53(075.32) КБЖ 38.937я722 Ш46             Шаменкова Т. Ю.Ш46 Шашты химиялық бұйралау: орта кәсіптік білім беру мекемелерінің студенттеріне арналған оқулық / Т. Ю. Шаменкова. — М. : «Академия» баспа орталығы, 2017. — 224 б.ІSBN978-5-4468-1767-2Оқулық «Шашты химиялық бұйралау» ПМ.02, «Шаштараз» мамандығы бойынша Федералды мемлекеттік орта кәсіптік білім беру стандартына сәйкес жасалған. Химялық бұйраланған шашты орамалау мен күту нұсқалары, шашты химиялық бұйралауды түрлі тәсілдермен орындаудың технологиялық үрдістері мен қағидаттары қарастырылған. Шашты химиялық бұйралауды орындау үрдісінде клиенттің денсаулығын сақтау жөніндегі қауіпсіздік шараларын, химиялық бұйралауды орындаудағы қарама-қайшылықтарды анықтау, клиенттің терісі мен шашын диагностикалау, шашты химиялық бұйралауды жүргізген кездегі аспаптар мен құралдарды қауіпсіз пайдалану, жұмыс орнын ұйымдастыру мәселелері баяндалған. Орта кәсіптік білім беру мекемелерінің студенттеріне арналған. ӘОЖ 687.53(075.32) КБЖ 38.937я722  © Шаменкова Т. Ю., 2017 © Шаменкова Т. Ю., иллюстрациялар, 2017© «Академия» Білім беру-баспа орталығы, 2017 ІSBN978-5-4468-1767-2 © Безендіру. «Академия»баспа орталығы, 2017   Құрметті оқырман!Оқулық «Шашты химиялық бұйралауды орындау» ПМ.2 кәсіби модулін оқуға арналған.Оқулық «Шашты химиялық бұйралауды орындау» ПМ.2 кәсіби модулін оқуға арналған.Жаңа буынның оқу-әдістемелік жинақтарына жалпы білім мен жалпы кәсіптік және кәсіби модульдерді оқытуды қамтамасыз ететін, дәстүрлі және инновациялық оқу материалдары енгізілген. Әр жинақта жалпы және кәсіби құзырлылықты меңгеруге қажетті, сонымен бірге жұмыс берушінің талаптары ескерілген оқулықтар мен оқу құралдары, білім беру және бақылау құралдары бар. Оқу басылымдары электрондық білім беру ресурстарымен толықтырылады. Электрондық ресурстарда интербелсенді жаттығулар және тренажерлары бар теориялық және тәжірибелік модульдер, мудьтимедиялық нысандар, қосымша материалдар мен ғаламтор ресурстарына сілтемелер бар. Олардың ішіне оқу үрдісінің негізгі параметрлері: жұмыс уақыты, бақылау және тәжірибелік сабақтардың орындалу нәтижесі белгіленетін электронды журнал мен терминологиялық сөздік бар. Электрондық ресурстар оқу үрдісіне жеңіл салынады және түрлі оқу бағдарламаларына бейімделе алады.  АвторданМен 1979 жылы «Шаштараз» деген керемет мамандықты, шындығында, Ленинград мемлекеттік университетін («Қолданбалы математика-басқару үрдістері» факультетін) бітіргеннен кейін алдым. Содан кейін қалалық және аймақтықтан бастап, бүкілодақтық және халықаралық түрлі шаштараз конкурстарына қатыстым. Халықаралық «майдандағы» табыстарым үшін маған «шаштараз-сәнгер» атағын берді. Ағылшын тілін білуімнің арқасында мен көптеген елдерде шаштараз болып жұмыс істедім, онда мен түрлі оқу орталықтарымен таныстым. Менің шаштараздық білімімнің шыңы Vіdal Sassoon Академиясындағы оқуым болды. 1996 жылы мен өзімнің алғашқы Сән салонымды Санкт-Петербург қаласының орталығында аштым, 1997 ж. —шаштараздарды дайындаудағы өз жүйемді жасап, оқу орталығын аштым. Қазір мен педагогикалық ғылым кандидатымын. «Шашты химиялық бұйралауды орындау» оқулығына өзімнің шаштараздық өмірімде егжей-тегжейлі жинаған, перманент туралы барлық материалдарым кірді. Оқулықты жазған жұмыс кезінде мен көптеген сөздіктерді: шетелдік сөздер сөздіктерін, ағылшын-орыс сөздігін, химиялық түсініктер мен терминдер және т.б. оқып үйрендім. Сонымен қатар материалдарымды кәсіби химия мамандары мен шашты химиялық бұйралауға арналған препараттарды шығаратын компания өкілдеріне тексертуге жібердім. Мен перманент туралы материалымды барынша дұрыс баяндай алдым деп ойлаймын. Дегенмен егер сіздер өз тәжірибелеріңізбен, білімдеріңізбен, сонымен қатар ескертулер мен тілектеріңізбен бөліссеңіздер алғысымды білдіремін. Авторға жазыңыздар(мекенжайы редакцияда)!Құрметпен, шатараз-сәнгер, пед. ғылымдарының кандидаты Т. Ю. Шаменкова      АлғысөзҚұрметті әріптестер! Маған шашты химиялық бұйралауға арналған оқулық жазуды ұсынғанда, мен бірден келістім. Оған өз себептерім бар.Біріншіден, мен-тәжірибе адамымын. Менің өте ұзақ (40 жылға таяу!) іс-тәжірибем шаштараз қызметіндегі сән салонының өз клиенттеріне ұсынатын әрбір қызметі, ең алдымен оны тұтынатын клиенттерге арналатынын үйретті, Шаштараз сауатты болуға міндетті. Таратылған оқулықтарда авторлар назарына қисынсыз алынған перманент (шашты химиялық бұйралау)–күрделі, химиялық белсенді және сондықтан қауіпсіз емес рәсім. Шебер оны орындауға жауапкершілікпен қарау керек. Жауапкершілік-яғни соңғы нәтижесі үшін өзіне жауапкершілік алуы керек. Бұйралауды сапалы орындау үшін, алдымен білім, содан кейін ғана шеберлік пен икемділік қажет. Перманент жасау кезінде болатын химиялық үрдістерді жақсы білу қажет. Осы үрдістерді сипаттауға оқулықта ерекше назар аударылғанЕкіншіден, өзімнің шаштараздық өмірімде сіңірген ақпараттарым өте көп. Түрлі деңгейдегі байқауларға қатыса отырып(қалалық, аймақтықтан бастап бүкілодақтық және халықаралық байқауларға дейін), мен бұрынғы Кеңес Одағындағы әріптестеріммен көп жылдар бойы араластым. Ал ағылшын тілін білуім, маған көптеген Еуропа елдерінде жұмыс істеуге мүмкіндік берді. Ол жақта мен басқа елдердің шаштараздарының тәжірибесімен таныстым, біздің шаштараз бейіні бойынша түрлі шетелдік әдебиеттердің түпнұсқасын оқыдым және аудардым. Осының бәрі шаштараздар дайындау жүйесін жасауға негіз болды, материалдың бір бөлігін осы оқулықта баяндадым. Үшіншіден, барлық кәсіптік қызмет бойы әрі қарай пайдаланылатын білімді алу үшін, дұрыс ақпарат алу өте маңызды. Сондықтан мен өзімнің ұзақ шаштараздық мансабым бойы жинаған барлық мәліметтерімді егжей-тегжейлі тексердім. Мен сонымен бірге кәсіби химия мамандарымен және біз үшін химиялық бұйралауға арналған препараттар шығаратын компания өкілдерімен кеңестім. Перманент заңдарын мұқият зерттеу ғана оны сапалы орындауға мүмкіндік беретініне - оны кәсіби маман жасағандай сапалы жасайтынына сенемін. Төртіншіден, 20 жылдан астам дәріс бергенде мен химиялық бұйралауды орындау жөніндегі дұрыс ақпаратты сауатты баяндау ғана емес, студенттерге перманент тарихында туындаған жағдаяттарды сипаттаумен бөлісу де маңызды екендігіне көзім жетті. Ия, «тәжірибе-үлкен қателердің жемісі»-деп А.С. Пушкин айтқандай, ол білім беруді ажырамас бөлігі болып табылады. Болашақ шаштараздар тәжірибелік сабақтар кезінде алатын өздерінің кәсіби жұмыстарынан басқа, ұрпақтар тәжірибесін де білуі тиіс. Өйткені, «бір жасаған қателікті қайта жасау» уақытты босқа өткізу болып саналады. Содан кейін басқалардың қателерін қайталағанша, олардан үйренуге болады ғой! Сондықтан мен перманент жасау үрдісінде туындауы мүмкін түрлі теріс жағдаяттарды талдауға назар аудардым. Және, бесіншіден, бұйралау(шаш қию да, кез-келген шаштараздық рәсім сияқты,)-жеке қызмет. Сондықтан, тек бұйралау үрдісін «басынан аяғына дейін» жасау ғана емес, мысалы, орамалаудың түрлі техникаларын білу қажет. Оқулық материалында перманент жасау кезінде шашты орамалаудың анағұрлым белгілі нұсқаларының бірнешеуін келтіремін. Қорыта айтқанда, мен оқулықта баяндалған ақпарат - шашты химиялық бұйралауға байланысты, сіздің қызметіңіздің бір бөлігі негізі, іргетасы екендігін атап көрсеткім келеді. Сіздің бұдан арғы жұмыс тәжірибеңіз кірпіштердің берік іргетасқа қаланғанындай, жаңа білім әкеледі. Ал бұл сіздің тамаша мансап жасауыңыздың алғышарты болады. Мен осыған шын жүректен тілектеспін!   1 Тарау

ШАШТЫ ҰЗАҚ МЕРЗІМГЕ БҰЙРАЛАУ

Әлемде шаштараз әлемінде өзіндік төңкеріс жасаған, көптеген ірі жаңалықтар болды. Мұндай ірі өнертабыстарға ұзақ мерзімді бұйра жасау-перманент жатады. «Перманент» сөзі бізге Англиядан келген. Ағылшын тілінен аударғанда, permanent«тұрақты» деген мағынаны білдіреді. Шындығында, химиялық бұйралау арқылы бұйраланған шаштар қиылып тастағанға дейін өз пішінін сақтайды. Ақиқат үшін, бұйраның серпімділік дәрежесінің уақыт өте бәсеңдейтінін айту керек. Алайда, шаш өзінің алғашқы тік пішініне қайта келмейді. Химиялық бұйралаудың мақсаты - шашқа бұйра немесе толқынды пішін беру. Басқаша тұжырымдауға келмейді.

Химиялық бұйралау— тік шашқа бұл ұзақ уақытқа бұйра немесе толқынды пішін беруге мүмкіндік беретін амалдардың жиынтығы.Біздің білетініміздей, шашты бұйралау үрдісі үнемі қазіргідей болған емес, перманент пайда болу мен дамудың ұзақ жолынан өтті.Барлығы әйелдердің тік шаштың орынан бұйра шашқа ие болғысы келген үлкен тілегінен басталды. Ежелгі Грецияда әйелдер шаштарын калами-сами деп аталатын металл түтікшелерге ораған, ал ежелгі «темірлермен» асқан шеберлікпен жұмыс істеген шеберлер-«каламистрлер» деп аталған, солар ең алғашқы шаштараздар болған. Кейіннен шашты металл түтікшелерге қарағанда ыңғайлы және қауіпсіз орауға болатын папильоткалар, бигудилер шықты. 1872 ж. француз шаштаразы Марсель Грато өзінің шашты қыздырып бұйралауға арналған әйгілі қысқышын ойлап тапты— әйелдер түрлі бұйралар және толқындармен безендірілген әдемі шаш үлгісін жасау мүмкіндігіне ерекше құмар болды. Бірақ барлық шаш үлгілерінің бір кемшілігі- бұйралар тез жазылып кететін, сондықтан сол уақыттағы көптеген алдыңғы қатарлы шаштараздар клиенттерінің шашын ұзақ мерзімге бұйралаудың әдістерін ойлап табумен айналысты. Электр аппаратыЛондонға тұру және жұмыс істеуге көшіп барғанға дейін бірнеше жыл бұрын, 1905 ж. неміс шаштаразы Карл Несслер (Karl Ludwіg Nessler), шаш бұйралаудың мүлде басқа тәсілін көрсетті. Алдымен Карл Несслердің өзі туралы айтып өтейік. Карл Несслер біршама уақыт Францияда тұрған, содан кейін АҚШ-қа көшкен, сондықтан ол өзін кейде француз мәнерімен — Шарль Несле деп атайтын.Әдебиетте біз осы атты кездестіруіміз мүмкін. Шын мәнісінде «тірі» шаштарды бұйралауды шығаруды Карл Несслер шамамен он жылға жуық ойланып жүрген. Өйткені парик жасайтын жасанды шаштар ұзақ уақытқа бұйраланатын. Бұл үшін оларға арнайы реактивтер сіңіретін және ыстық күйінде бұйралайтын. Алайда мұндай химикаттармен клиенттердің басындағы шаштарын өңдеу мүмкін болмады. Карл Несслер текке қиналған жоқ — ол шашты спираль бойынша орайтын, металл өзекшелермен жабдықталған, электр аппаратын құрастырды. Орау алдында шашты арнайы натрий гидроксиді ерітіндімен өңдейді Өзекшелер қыздырылып, шаш бұйраланатын. Бірақ өзінің керемет аппаратын жасаған Карл Несслер ғана қиналған жоқ. Ең көп зардап шеккен оның әйелі Қатарина болатын, өйткені Карл Несслер өз сынақтарын өз әйелінің шаштарына жүргізген болатын. Алайда ғажайып-аппараттың нәтижесі, оны алғашқы көрсеткен кезден-ақ барлық қатысушыларды таң қалдырды. Карл Несслер көрсетілімді тағы да өз әйелінің шашына жүргізді. 1.1-сурет. Әйеліне арналған көне аппарат-міне шын мәнісінде, нағыз батыл әйелдің шашын қыздырып бұйралауға арналған аппарат. Бұйралау үрдісі өте ұзақ болып, бес сағатқа дейін созылатын. Нәтижесінде Катарина Несслердің шашы бұйраланып, бұйралары ертең де, аргүні де, бір ай өткенде де жазылмайтын. Шындығында, аппарат өте үлкен және пайдаланылуы күрделі болатын. 1.1-суретте ұзақ уақытқа шаш бұйралауға арналған электр аппаратының суреті көрсетілген. Алты айға бұйралауБұл алғашқы ең ұзақ мерзімге бұйралау болды. Осылайша, біз ұзақ мерзімге бұйралау деген анықтаманы шығардық. Шашты ұзақ мерзімге бұйралау- тік шашқа бұл ұзақ уақыт сақталатын бұйранемесе бұйра пішін беруге мүмкіндік беретін амалдарды жиынтығы. Бұйра шашта жарты жылдай тұратын, сондықтан ол «алты айлық бұйралау» деген тағы бір атау алды. Бұйралау үрдісін орындауда электр пайдаланылғандықтан, бұйралауды электрлік перманент немесе электрлік бұйра деп атайтын. Басында электрперманентпен тек ұзын шаштарды ғана бұйралау мүмкін болды. Перманент бір сәтте кеңінен таралып кетті деп айта алмаймыз. Рәсім күрделі әрі ұзақ болатын, сондықтан қымбатқа түсетін. Оның үстіне оны қауіпсіз деп те айтуға болмайтын. Сульфит және бураУақыт өте Карл Несслер Америкаға барадыжәне өз аппаратын жетілдіре түседі. Карл Несслердің табысы оныңбүкіл әлемдегі көптеген әріптестерін жай қалдырмағанын атап көрсету керек. Сондықтан көптеген елдерде басқа адамдардың басқа өзекшелермен құрастырған аппараттары пайда бола бастады. Олармен қысқа шашты да бұйралауға мүмкін болды. Шашты ұзақ уақытқа бұйралау әдісін жетілдіру көптеген жылдарға созылды. Орауға арналған өзекшелердің жаңа нұсқалары ұсынылды, шашқа сіңірілетін ерітінділердің құрамы өзгерді. 1930 жылдары натрий гидроксидінің орнына шаштың саулығына анағұрлым бейілді сілтілік компонент-сульфит пен бура пайдаланыла бастады. Қыздырып бұйралауӨзекшелерді қыздыру әдісі де ауыса бастады. Шын мәнісінде, ол өзгерген жоқ, тек қыздырудың тағы бір тәсілі қосылды-өзекшелер бумен қызыдырыла бастады. Бумен бұйралау пайда болды.  Бумен бұйралау кезінде электрмен қыздырылатын өзекшелердің орнына түтікшелер пайдаланылды. Түтікшелер арқылы бу өткізіліп, сол арқылы түтікшелер қыздырылды. Ал қалған уақытта бұйралау электрмен бұйралағанға ұқсас орындалды. Түрлі елдерде әртүрлі адамдар тұрақты түрден оңтайлы түрге айналатын, шашты ұзақ мерзімге бұйралауға арналған аппараттар ойлап таба бастады. Бумен және электрмен бұйралау жоғары температурада орындалатын, сондықтан оларды қыздырып немесе ыстық ұзақ мерзімді бұйралау деп атайтын. Суық перманентӘлемдегі барлық шаштараздардың арманы үлкен, қымбат және қауіпті аппараттарды пайдаланбай, шашты ұзақ мерзімге бұйралау болатын. 1920-жылдардың ортасынан бастап, суық перманентті қолданудың алғашқы талпыныстары жасала бастады.Клиенттің шашын арнайы ерітінді сіңірілген өзекшемен орап, үйге жіберетін. Ал таңертең ол сән салонына келіп, шебер үрдісті аяқтайтын. Мұндай бұйралауды «түнгі толқын» деп атаған. Талпыныстар жалғасып жатты, сөйтіп 1938 жылы Арнольд Виллат (Arnold Wіllatt) шашты бұйралар алдында өңдеу үшін алғаш рет аммоний тиогликолатын қолданды. Бұл химиялық зат шаштың құрылымын бұзып, ол жылытусыз ораудың арқасында толқын пішінін алды! Содан кейін шаштың пішіні арнайы ерітінді сутегі пероксидінің(перекись) көмегімен бекітілді. Тап осы әдіс қазіргі заманғы химиялық бұйралау әдісіне айналды. Суық тәсілмен шашты бұйралауды «суық перманент» деп атай бастады.Заманауи сән салондары мен шаштараздарда қазір шашты қыздырып жолмен бұйраламағандықтан, «суық» деген сөзді қоспаса да болады. Біз «перманент» түсінігін «химиялық бұйралау» және «суық перманент» түсініктерімен бірдей пайдалана береміз. Олардың екеуі де ұзақ уақытқа шашты химиялық бұйралау деген мағынан білдіреді. Сөйтіп, 1940-жылдардағы шаштараздардың көпшілігінде шашты ұзақ мерзімді бұйралаудың екі түрі болды: қыздырып(ыстық) бұйралау және суық бұйралау. Қыздырып бұйралау өз кезегінде электрмен және бумен бұйралау болып екіге бөлінді. Ыстық және суық бұйралау жоғары сұранысқа ие болды. Бұл сән рәсімінің табынушылары тек әйелдер ғана болған жоқ. Ер азаматтар да шетте қалмай, шаштарын бұйралай бастады!Таптырмайтын қызметКеңес Одағында қыздырып бұйралау 1940-жылдары пайда болды және тез арада кеңінен тарады. Еуропа мен Америкада барлығы суық перманент жасап жатқанына қарамастан, кеңес әйелдері ыстық перманентті ұнатты. Тек 1950-жылдардың ортасында ғана КСРО-да суық бұйралау пайда болып, ыстық бұйралау шет қала бастады. Аппаратты бұйралаудың қатардан шығарылуы ұзақ мерзімге созылды. Өйткені алты айлық бұйралауға табынушылар өте көп болатын. Тек 1970-жылдары ғана ыстық бұйралау толығымен суық бұйралауға ауысты. Кезінде «электрмен бұйралау» кеңес шаштараздарының «таптырмас құралы» болатын. Іс былай болатын: КСРО-да Олимпиадалық ойындар өтетін(1980) жылдан бір жыл бұрын, көптеген салондар кенеттен, суық перманент жасайтын химиялық құрамсыз қалады. Бірақ әйелдер бұрынғысынша бұйра шашты қалады. Осы кезед көптеген шеберлер өздерінің қорларынан бураны алып шығып, электрмен бұйралауды қайта жалғастырды, сән салондары мен шаштараздарда ол кезде аппараттар әлі де сақталып қалған болатын. Сөйтіп, химиялық бұйралау (перманент) — шаштараздың таптырмас қызметі болып қала береді. Перманенттің көпшілікке таралуы әр уақытта әр түрлі, өйткені сән әлемі өзгеріп тұрады. Бірақ сән деген баршамызға белгілі, спираль түрінде дамиды, химиялық бұйралауға біраз уақыт сұраныс болмаса, содан кейін оған деген қызығушылық қайтып келеді.Сондықтан, перманент жасауды зерттеп, әр шаштараз үшін оны дұрыс жасауды үйрену қажет. ТүйіндемеШашты ұзақ мерзімге бұйралау —бұл тік шашқа ұзақ уақытқа бұйранемесе бұйра пішін беруге мүмкіндік беретін амалдардың жиынтығы1905 жылы неміс шаштаразы Карл Несслер шашты бұйралаудың мүлде жаңа аппараттық тәсілін көрсетті. Бумен және электрмен бұйралау жоғары температурада орындалады, сондықтан оларды қыздырып немесе ыстық ұзақ мерзімді бұйралау деп атайды. 1938 жылы АҚШ-та Арнольд Виллат (Arnold Wіllatt) алғаш рет суық пеменентті орындады, бұл заманауи химиялық бұйралаудың болашақ үлгісі болды. БІЛІМДЕРІҢДІ ТЕКСЕРІҢДЕРҰзақ мерзімді шаш бұйралау алғаш рет қай жылы көрсетілді? Кім көрсетті? Қашан көрсетті? Шашты химиялық бұйралау алғаш рет қай жылы көрсетілді? Кім көрсетті? Қашан көрсетті? Химиялық бұйралауды басқаша қалай атайды? Неліктен? Химиялық бұйралау не үшін жасаладыҚыздырып бұйралаудың химиялық бұйралаудан негізгі айырмашылығы неде? Қыздырып бұйралауды орындаған кезде өзекшелерді орау алдында шашты ылғандандыратын ерітіндінің құрамына қандай элементтер кірді? Электрмен бұйралау әдісін ойлап табу кезінде өнертапқыштарға қандай қиындықтарды жеңуге тура келді? Химиялық бұйралауды ойлап табушылар қандай қиындықтарды жеңіп шықты? ШАШТЫ ҚЫЗДЫРЫП БҰЙРАЛАУДЫ ОРЫНДАУДЫҢ ЖҮЙЕЛІЛІГІСонымен, біз шашты ұзақ мерзімді бұйралаудың - ыстық(қыздырып) және суық бұйралау деген екі түрі болатынын білеміз. Бұйралаудың қызыдыратын түрінің бұлай аталу себебі, ол жоғары температурада жүзеге асырылады. Суық перманентте шашты бұйралау үшін, қыздыру талап етілмейді. Шашты ұзақ мерзімді бұйралаудың ыстық түрі өз кезегінде электрлік және бумен бұйралау болып екіге бөлінеді. Бұл атаулар перманентті орындау кезінде қолданылатын қыздыру түріне байланысты шыққан. Электрмен бұйралау кезінде шаштар оралатын өзекшелер электрдің көмегімен қыздырылады. Бумен бұйралау кезінде қыздыру шаштарды орайтын түтікшелермен өтетін бу арқылы жүргізіледі. Электрмен және бумен(қыздырып) бұйралауды орындау үрдістерін оларды химиялық бұйралау қатардан шығарған кездегі түрінен бастап қарастырайық (1970- жылдар).Қажетті аспаптар мен құралдар:■Арнайы қысқыштар;■Өзекше мен қаптамадан тұратын сүңгілер, кейде тек қаптаманы сүңгі деп атаған;■Пергамент қағазы;■Ерітіндімен шашты ылғалдауға арналған мақта;■Металл емес(дұрысы фарфор) ерітіндіге арналған табақша.Шашты қыздырып бұйралауды орындау үшін, алдымен негізгі құрамы сульфит пен бурадан тұратын ерітінді дайындаған.Бұл құрамда әлсіз сілтілік қасиеттері болған және тек өте жоғары температурада ғана әсер ететін. Мысалы, оралған шашқа түтікшелер арқылы жіберілетін будың температурасы шамамен 100 °С болған. Бұйралауға арналған құрамды тікелей шаштаразда немесе сән салонында жасаған. Құрамды дайындау технологиясыМеталл емес ыдысқа 1 литр су құйып, 70 — 80 °С-ға дейін қыздырған. Содан кейін суға бура салып, еріген соң, 3-5 минут қайнатқан. Қайнап тұрған ерітіндіні оттан түсіргеннен кейін, оған бірден сульфит қосады. Ерітнідіні барлық ингредиенттері толық ерігенге дейін мұқият араластырған. Содан кейін оны сүзіп, суытып, шыны ыдысқа құйған. Шаштың ұзындығына байланысты, қыздырып бұйралау кезінде ораудың-көлбеу және тік екі түрін қолданған. Тік бұйралауды орындаған кезде, шаш түбірінен ұшына қарай оралады, ал көлбеу бұйралағанда ұшынан түбіне қарай оралады. Ораудың мұндай түрлері шашты заманауи химиялық бұйралау кезінде де негізгі болып қала береді, оларды бұдан әрі қарай жеке қарастырамыз. Сөйтіп, шашты қыздырып бұйралауды төмендегідей орындаған.Қыздырып бұйралауды орындау технологиясыКлиентті шаштараз жабдығымен жабады.Шашты кеседі (қажет болған жағдайда).Арнайы қысқыштардың көмегімен көлбеу бұйралау кезінде шашты - тік бұрышты пішіндегі бөліктерге, ал тік бұйралау кезінде- шаршы пішініндегі бөліктеге бөледі. Бөліктердің негізінің мөлшері бойынша қысқышқа жақын болады. Қысқыштарды шаштың түбіне жақын бөліктеріне кигізеді. Шашты тарап, әр бөлігін жеткілікті мөлшерде сулайды.Шаш бөліктерін бұйралауға арналған қағазды пайдаланып, өзекшелерге орайды. Орау көлбеу немесе тік болады. Қаптаманы кигізеді. Күйіп қалудан сақтау үшін, шаш терісіне металл сүңгілердің тиіп тұрған жеріне мақта салады. Қыздыратын элементтер қосылады. Қажетті уақытта ұстайды. Міндетті түрде! Өзекшелерге суытуға уақыт береді.Шаштың суыған бөліктерінің орауын жазып, қысқыштарды шешеді. Шашты сусабынмен жуады.Шашты бальзаммен өңдейді.Бумен бұйралауШашты орайтын арнайы өзекшелер мен бу жүретін түтіктер жүйесінің бу жасағышынан тұратын, бумен бұйралауға арналған аппараттың жұмысын сызба түрінде былай көрсетуге болады:бу жасағышта резеңке түтік бойынша бу бірінші сүңгіге келіп түседі; өзекшелер өзара сондай резеңке түтікшелермен қосылады, қаптамамен жабылады және бу ретімен барлық сүңгілерден өтеді. Бумен бұйралауда пайдаланылатын өзекшелер, электрмен бұйралауда пайдаланылатын өзекшелерден айырмашылығы: олардың іші бос болады. Бұл будың өзекшелер арқылы өтуіне және оларды қыздыруына мүмкіндік береді. Бумен қыздырып бұйралауды орындау кезіндегі ықтимал қосылулардың сызбасы 1.2-суретте көрсетілген. Қыздырып бұйралауды орындау кезінде, электр аппаратының көмегімен жасалатын өте жоғары температура туралы айтылды.Будың жоғары температурасы мен электр клиентпен бірге, оған қызмет көрсететін шебердің өмірі мен денсаулығы үшін әлеуетті қауіп туғызатын. 1.2-сурет. Бумен қыздырып бұйралауды орындаған кезде өзекшелердің ықтимал қосылысының сызбасы Осыған байланысты, термиялық бұйралауды орындау кезінде талаптар мен қауіпсіздік шараларының бірқатарын сақтау қажет болатын. Олардың негізгілері мыналар болатын.Электр құралдарын олардың ақауы жоқтығына толық сенімді болған кезде ғана қосуға болады. Сүңгілердің металл бөліктерінің бас терісімен түйісетін жерлеріне мақта салу қажет. Аппарат жұмыс істеп тұрған кезде оның жанынан кетуге болмайды.Аппарат қосулы тұрған барлық уақытта оның жұмысын мұқият қадағалап тұру қажет. Қыздырып бұйралау қауіпті жұмыс болатын. Егер біздің ұзақ мерзімді бұйраны сипаттағаннан бастап, әйелдердің бұйра шашқа деген керемет құмарлығы болмаса, шаштараздар бұл рәсімді өз қызметіне енгізбес еді. Өйткені клиентті де, шеберді де шаш бұйралау кезінде көптеген қиындықтар күтіп тұрды, атап айтқанда:1)Шашты бұйралауға арналған аппараттар үлкен, ыңғайсыз және қымбат болды; 2)рәсім өте қиын болды, техника қауіптілігі өте көлемді және қатал болды, ал оны бұзу күрделі қиындықтарға алып келді;3)егер сүңгілер клиенттің бас терісіне тисе-күйіп қалу қаупі болды;4)бумен бұйралауды орындау кезінде резеңке түтікшелер шығып кетуі мүмкін: егер бу жүретін резеңке түтікшелер ішінара немесе толықтай ластанса немесе тығыз қосылмаса, олар өз орындарынан шығып кетеді, нәтижесінде клиент күйіп қалуы мүмкін-өйткені бу өте ыстық болады;5)қыздырудың уақыты асып кетсе шашты кептіріп жібереді, содан шаштар күңгірттенеді және жылтыры жойылады;6)бұйраның мөлшері өзгермеу үшін, өзекшелердің диаметрі біркелкі болуы тиіс.Бұлтізімді ұзақ соза беруге болады. Шын мәнісінде, қыздырып бұйралау- өте күрделі, қауіпті және қиын шара(1.3-сурет)! Алайда, әдемі болу үшін әйелдер бастарын қандай қатерге тікпейді?! Бірақ өз клиенттерін жақсы көретін шаштараздар осы көптеген кемшіліктері бар шаш бұйралау әдісін ұдайы жетілдіруге тырысты. Олар шашты ұзақ мерзімге бұйралау тәсілінің қауіпсіз және анағұрлым тиімді басқа әдісін ойлап табу үшін, өте көп күш жұмсады. Біздің білетініміздей, олардың тырысуы табысқа жеткізді. Мұндай тәсіл суық перманент немесе перманент болды, оның негізінде «шашты химиялық бұйралау» жатыр. Шаштараз әлеміне ХХ ғасыр шаштараз өнерінің елеулі жетістіктерінің бірі - химиялық бұйралау түріндегі өрлеу енді. Біз оны келесі бөлімдерде қарастыратын боламыз. ТүйіндемеОтта пісіретін шашты бұйралауды орындауға арналған құрамның компоненттері сульфит пен бура болды. Шашты қыздырып бұйралау кезінде шаш бөліктерін ораудың: көлбеу — қысқа шаштарға арналған, тік-ұзындығы орташа және ұзын шаштарға арналған екі әдісі қолданылды.Қыздырып бұйралау үшін, шаштарды орауды орындаған кезде пергаментті қағаз пайдалану керек. Қыздырыпбұйралау өте жоғары температурада жүргізілді, сол себепті бас терісін өзекшелері бар сүңгілерден оқшаулауды қамтамасыз ету қажет болды. БІЛІМДЕРІҢДІ ТЕКСЕРІҢДЕРҚыздырып бұйралаудың екі түрін атаңдар.Бумен бұйралау мен электрмен бұйралаудың қандай айырмашылықтары бар?Шашты қыздырып бұйралауды орындауға қажетті аспаптар мен құралдарды атаңдар.Қыздырып бұйралаудың кезеңдерін атаңдар.Өзекшелерді суыту не үшін қажет?Қыздырып бұйралаудың кемшіліктерін атаңдар.ШАШТЫ ХИМИЯЛЫҚ БҰЙРАЛАУДЫҢ АРТЫҚШЫЛЫҚТАРЫХимиялық бұйралау дегеніміз- міндетті қыздыруды қолданбай, химиялық препараттар мен белгілі орау арқылы бөлме температурасында орындалатын, шашты ұзақ мерзімді бұйралау екендігін біз білеміз. Бұрын айтып өткеніміздей, шашты химиялық бұйралау қыздырып бұйралаудың орнына келді. Суық перманентті басында химиялық бұйралау деп атады, ол көптеген артықшылықтарымен ыстық перманентті алмастырды. Бірақ химиялық бұйралаудың артықшылықтарын айтпай тұрып, шаштың ненің әсерінен өзінің сыртқы түрін өзгерткенін қарастырайық. Бұйраланған пішін ұзақ уақыт қалай сақтала алды деген сұрақ та туындайды? Шаштың ішінде бірдеңе өзгеруі тиіс пе? Тік шаштар бұйра шаштан несімен ерекшеленеді?Зерттеулер көрсеткендей,тік шаштар бұйрашаштардан көлденең қию пішінімен ерекшеленеді. Тегіс, жатық шаштардың қиюы мінсіз дөңгелек болады. Бұйрашаштарда(шамалы толқынданған) - эллипс түрінде шамалы жымырайған болады.Өте жымырайған қию бұйрашаштарға сәйкес келеді. Көлденең қиманың пішіні үлкен болған сайын, шаш соғұрлым көбірек толқынданады. Шаштың көлденең қимасының шашымен алынған түрі 1.4. суретінде көрсетілген. Бірақ тік шаштар бұйра шаштардан тек көлденең қимасымен ерекшеленбейді. Бұйрашаштар өз білігінен спираль бойынша оралған.  1.4-сурет. Шаштың көлденең қимасы:а — тік; б —тоқынды; в — толқынды; г — бұйраБұйра ұсақ болған сайын, шаштың бірдей ұзындығына орау соғұрлым көбірек көбірек болады. Сондықтан, шашты бұйралау үшін, олардың қимасын жымырайту керек(қысу күші) және шаштың өзін өз білігінен орау керек(тарту күші). Қысу және тарту күштері туралы біз кейінірек айтамыз. Шашты жатқызу қағидаты мен тәсілдерін зерттеп, біз жатқызу арқылы бұйра пішін беру үшін, шашқа табиғи түрде әсер ету қажет екендігін түсіндік, мысалы, олар ұзына бойына созылу үшін сулап, бигудиге орау керек. Кепкен соң бұйра болады! Бірақ ... ұзаққа емес-бірінші жуғанда кетіп қалады(немесе жаңбырдан кейін). Шаштың өзгерісі ұзақ уақыт сақталуы үшін, шашқа химиялық препараттармен әсер ету қажет болды. Еске түсірейік, шашта ақуыздың өте көп мөлшері болады. Іс жүзінде олар түгелдей дерлік ақуыз молекулаларынан тұрады.Шаштар молекулаларға шашырамас үшін, ақуыздар қандай да бір жолмен бір-бірімен біріктірілуі тиіс. Олар бір-бірімен байланыстың бірнеше түрлерімен қосылады. Бұл байланыстар сутегілік, тұзды және күкіртті. Сутекті байланыстар сумен оңай бұзылады. Шаштар икемді болады, созылады, ұзындығы артады. Кепкен кезде олар алғашқы күйіне келуге тырысады, қысқарады. Егер олар бұл уақытта бос болмаса-мысалы бигудиге оралып тұрса – онда шашты жымырайтатын қысылу күшін туындайды. Шаштың қимасы дөңгелектен сопақ немесе лента тәріздес болып өзгереді. Тарту күші арқылы бір мезгілде шаштар өз білігінің айналасында оралып бекітіледі. Нәтижесінде шаш аз ғана уақытқа бұйраланып қалады. Тұзды байланыстар сілтілік ортада бұзылады-шаштар ісінеді.Күкіртті байланыстар суық перманентті орындау кезінде химиялық құрамның әсерінен бұзылады. Күкіртті байланыстар, басқаша айтқанда цистинді, қос сульфидті немесе қос күкіртті көпір деп аталады,—S—S— болып белгіленеді, мұндағы«S» әрпі күкіртті білдіреді. Тап осы күкіртті байланыстар шашты химиялық бұйралауды орындау кезінде өзеріске ұшырайды. Химиялық бұйралауға алғашқы петенттер 1935 жылы мәлімделсе де, химиялық бұйралаудың туған жылын Арнольд Виллат (Arnold Wіllatt) ең алғаш рет шашты өңдеу үшін аммоний тиогликолатын қолданған 1938 жыл деп есептеуге болады. Химиялық бұйралау бумен немесе электрмен бұралауды бірден ығыстырып шығарды деп айта алмаймыз, бірақ бұйралаудың жаңа түрі көпшілікке өте тез таралды. Шашты бұйралаудың жаңа әдісі барлық әлемді жаулап алды. Мұндай танымалдықты бумен және электрмен бұйралаумен салыстырғанда, жаңа суық перманенттің ие болған бірқатар артықшылықтармен түсіндіруге болады. Сонымен қатар химиялық бұйралаудың артықшылық-тарының ішінде келесі жағдайларды атап көрсетуге болады:1)қымбат тұратын күрделі аппараттарды пайдалану қажет емес;2)суық перманентке арналған аспаптар мен құралдар жеңіл, ыңғайлы және қолданылуы қарапайым;3)химиялық бұйралау қосымша қыздыруды талап етпейді, сондықтан бас терісінің күю қаупі жоқ;4)теріні электр мен бу сияқты қауіптірден оқшаулау және қызып кетуден сақтау қажет болмағандықтан, қысқыштарды пайдалану қажеттігі түсіп қалды. Нәтижесінде, шашқа химиялық бұйра жасау кезінде шашты түбіне қарай анағұрлым жақын бұйралауға болады;5)қыздырып бұйра жасауды орындау кезінде жасалынбайтын, өте қысқа шаштарды да бұйралау мүмкіндігі пайда болды;6)пермаментті орындар алдында, шаштың түріне сәйкес, химиялық бұйраға арналған құрамды таңдауға болады. Бұл қажетті құрамды пайдалана отырып, сапалы бұйра жасауға мүмкіндік берді. Тіпті құрылымы зақымданған және әлсіз шаштардың өзін бұйралауға болады;7)шаш үнемі бірдей диаметрде болатын өзекшелерге емес, коклюшкаларға оралды. Шеберлер коклюшкалардың әртүрлі диаметрін пайдаланды және бұйралардың көптеген түрлерін жасады. Бұйралар өте ұсақ, ұсақ, орташа және ірі болды. Химиялық бұйралаудың пайда болуымен және таралуымен әлем өзгерді. Әйелдер жылдам, салыстырмалы түрде арзан және шашқа аса қауіп төндірмей өздерінің келбетін өзгерту мүмкіндігін алды. Жартылай ұзын және ұзын шаштардағы бұйралар ерекше әдемі көрінді, қазіргі кезде де олар керемет көрінеді. Химиялық бұйралау негізінде тек бигудиді ғана қолданбай, тікелей химиялық бұйраларды пайдалана отырып, шаш үлгілері де жасалды. Біздің бұйралау тарихынан білетініміздей, ер адамдар да мұндай еліктіруге қарсы тұра алмады. ТүйіндемеТік шаштар бұйрашаштардан көлденең қимасының түрімен ерекшеленеді. Тегіс, жатық шаштардың қимасы мінсіз дөңгелек болады. Көлденең қиманың пішіні үлкен болған сайын, шаш соғұрлым көбірек толқынданады. Шаш өзара байланысқан үш түрлі:сутегілік, тұзды немесе күкіртті байланыстың ақуыздық молекулаларынан тұрады.Шашты химиялық бұйралау қыздырусыз орындалғандықтан, яғни, аппаратты, төсемелер мен металл өзекшелер және сүңгілерді пайдаланбай орындалғандықтан, қыздырып бұйралағанға қарағанда бірқатар елеулі артықшыларға ие болады.  БІЛІМДЕРІҢДІ ТЕКСЕРІҢДЕР Дөңгелек көлденең қима қандай шаштарға сәйкес болады?Қатты бұйрашаштарға қандай қима сәйкес келеді? Сутегілік байланыстар немен бұзылады? Бигудиге шашты орауды орындаған кезде қандай байланыстарға әсер етіледі?Шашты химиялық бұйралауды орындаған кезде қандай байланыстарға әсер етіледі?Қыздырып бұйралаумен салыстырғанда химиялық бұйралаудың қандай артықшылықтары бар.ТӘЖІРИБЕЛІК ЖҰМЫС № 1Химиялық бұйралауды орындау үшін тұрмыстық қызмет көрсету кәсіпорынының қызметін талдауМақсаты— Шашты химиялық бұйралау туралы жалпы мәліметтер білуді жүйеге келтіру саласындағы дайындық жұмыстарын орындау бойынша кәсіби құзіреттіліктерді қалыптастыру.Міндеті— химиялық препараттарды өндіруші-фирмалар туралы түсінік алу және салондар мен шаштараздарда ұсынылатын, шашты химиялық бұйралаудың нұсқаларын оқып білу (ТЖ 1.1 кестесін толтырыңыз). Әдістемелік нұсқауларЖұмысты орындар алдында тақырыптар бойынша тірек білімдерін өзекті ету қажет:■тұрмыстық қызмет көрсету кәсіпорындарының түрлері;■қызметтер нарығындағы сұраныс пен ұсыныс түсініктері.Тәжірибелік сабақтың барысыСіздің қалаңыздағы сән салондары мен шаштараздарына бару кезіндегі жұмыстың орындалуы туралы ақпарат жинаңыз.ТЖ 1.1 кестесін толтырыңыз. ТЖ 1.1 кестеКәсіпорын түрі Бұйралау түрі Препараттарды өндіруші- фирма(лар) 1.2.3.…   2 тарау

ШАШТЫ БҰЙРАЛАУҒА ДАЙЫНДЫҚЖҰМЫС ОРНЫН ҰЙЫМДАСТЫРУШаштаразға жұмыс үшін көп нәрсе қажет, ал шашты химиялық бұйралау сияқты күрделі рәсімді орындау үшін, шаштараздың арнайы жарақтанлырылған жұмыс орны талап етіледі. Шаштараздың жұмыс орны қалай ұйымдастырылуы тиіс екендігін еске сала кетейік. Шаштараздың жұмыс орны жабдығы және дайындық мынадай болады. Кез-келген жұмысты орындау үшін, дайындалу қажет екендігін барлығымыз білеміз. Атап айтқанда, жұмыс орнын дайындау қажет. Шаштараздың жұмыс орнын дұрыс ұйымдастыру үшін, шебердің өз жұмыс орнында не істейтінін талдап алуымыз керек. Әрине клиентке қызмет көрсетеді. Ендеше, шаштаразға қызмет көрсетуге ыңғайлы болуы керек, ал клиентке осы қызмет көрсетілген кезде, мысалы химиялық бұйра жасаған кезде жайлы болуы тиіс. Шшатаразға барлық құралдары дайын, қол жетімді болғаны маңызды. Шебер өз жұмыс орнына келген кезде, барлық қажетті заттары бар екендігіне көзін жеткізіп, ең алдымен өз құралдарыын жайғастырып қоюы керек. Ертеректе шаштараздар өз құралдарын туалет үстеліне қоятын болған. Бұл шеберге де, клиентке де белгілі бір ыңғайсыыздықтар туғызатын. Уақыт өте келе, шаштараздар үшін тартпалары бар жеңіл қозғалмалы үстелдер ойлап тапты. Олар қосымша бүйірлік тартпалармен(2.1-сурет,а) жабдықталуы мүмкін және оларсы да болуы мүмкін(2.1-сурет,б). Олар әдетте, пластмассадан жасалады және пайдалануға өте ыңғайлы. Оларды әртүрлі, мысалы, қозғалмалы шаштараз арбасы, қозғалмалы шаштараз үстелі, бой-үстел деп атайды. Қозғалмалы-үстел. Шаштараз аспаптары мен құралдарын тартпаларға салып үстелмен бірге қозғалады.Өйткені 2.1-сурет. Қозғалмалы шаштараз үстелдері:а — бүйірлік тартпаларымен; б — бүйірлік тартпаларсыз  үстелдер мөлшері бойынша кішкентай, шаштаразға жұмыс уақыты бойы қажет заттар бір жоғары тартпаға сыймайды. Сондықтан жоғарғы тартпаға басқаларына қарағанда жиірек қолданатын құралдарды қоямыз. Төмендегісіне-сирек қолданылатындарын саламыз. Тартпалардың біреуіне коклюшкалар жиынтығын салып қоюға болады. Әдетте тартпаларды түбіндегі өтпелі тесіктерімен жасайды. Онда Коклюшкаларды тура осы тартпаның ішінде жууға болады. Кейде Коклюшкаларды жай салып қоймайды, оларды резеңкесін жоғары қаратып, «тұрғызып» қояды-сонда тартпаға коклюшкалар бұрынғысынан көбірек сыятын болады. Үстелдің үстіне ештеңе қоймаған дұрыс, сонда жұмыс орны ұқыпты көрінетін болады. «Шашты химиялық бұйралау» қызметін көрсеткен кезде, үстелдің бетіне коклюшкалар салынған тартпаны қоюға болады. Ал шашты орап болғаннан кейін, оны өз орнына салып қоямыз. Мұндай үстелдер жақсы жуылады-оларды таза ұстау оңай. Туалет үстелі. Қозғалмалы-үстел болса, туалет үстелі не үшін қажет?Клиент үшін қажет. Ол оның үстіне көзілдірігін, телефонын, кітабын, кішкентай сөмкесін (үлкен сөмке үшін орындықтың бүйірінде ілгіш болуы тиіс), бір шыныаяқ шай немесе кофе қою үшін қажет. 2.2-сурет. Туалет үстелі мен басқышы бар айна Барлық жерде қозғалмалы-үстелдердің(немесе қозғалмалы арбалардың) таралуына байланысты, заманауи сән салондарында немесе шаштараздарда кішкентай мөлшердегі туалет үстелдерін пайдаланады, сондықтан оларды көбінесе «сөрелер» деп атайды. Егер шаштараздың жұмыс орны қабырғаның жанында болса, онда туалет үстелі шындығында сөре сияқты болып көрінеді. Айна. Шаштараздың жұмыс орнына келейік. Туалет үстеліне үлкен сапалы айна қоса беріледі.Айнаның сапасының үлкен мәні бар, өйткені шаш үлгісін жасағанда сөз әрбір миллиметрге байланысты болады! Салондағы тиісті ішкі көрінісін жасау үшін де айнаның маңызы зор. Олар, сөзсіз, салонға көрік беріп тұрады. 2-суреттеүлкен шаштараз үстелі кішкентай туалет үстелі(сөремен) және басқышпен бірге құрастырылған.Кресло. Табысты жұмыс істеу үшін, шаштараз креслосының да маңызы бар.Ол шебер клиенттің шашымен жұмыс істеуіне ыңғайлы болуы үшін, барлық жаққа жеңіл айналып, тігінен көтеріліп-түсіріліп тұруы тиіс. Өйткені химиялық бұйралау –түрлі қимыл-қозғалыстармен, ұзақ істелетін рәсім. 2.3-суретте тек кресло ғана емес, креслоның отыратын жерін түсіру немесе көтеруге мүмкіндік беретін, пневматикалық(2.3, а-сурет) және гидравликалық(2.3,б-сурет) тұтқалары да жақсы көрініп тұр. Кез-келген ауқымдағы клиенттер сыйып кетуі үшін, креслоның отырғышы тым кішкентай болмауы тиіс және шаштараз клиентке қолы жетуі үшін, тым үлкен де болмауы тиіс. Кресло санитарлық өңдеуге жеңіл болатын материалдардан жасалуы тиіс. Басқыш. Креслоның алдыңғы жағында басқыш жасалуы тиіс(2.4-сурет). Ол еденнен белгілі биіктікте болады және клиенттің шаштараз креслосында орналасуына ыңғайлы болуы үшін қызмет етеді. Шебердің орындығы. Біз шебердің клиентпен жұмыс істеуі үшін ыңғайлы болуы тиіс деп айтқан болатынбыз.Олай болмаған жағдайда, шебердің өзі кәсіби ауруға, тіпті бірнешеуіне шалдығуы мүмкін. 2.3-сурет. Шаштараз креслосының түрлері:а- пневматикалық көтеруге механизм; б- гидравликалық көтеруге механизмСіз өміріңізде бір рет болса да, бүгіліп алып клиенттің шашын коклюшкаларға орап немесе қиып жатқан шаштаразды көрген боларсыз? Эстетикаға жатпайтынын айтпаса да болады. Иә, ыңғайсыз да болады- арқа ауырады, қол қақсайды, аяқ сырқырайды. .. Ал төменгі жақта, мойында өскен шаштармен қалай жұмыс істеуге болады? Әрине, шебердің арнайы орындығында отырып істейді. Бұл кішкентай, ыңғайлы, айналатын, отырғышының биіктігін тігінен ауыстыруға болатын үстел (газды немесе гидравликалық құрылғының көмегімен). Шебердің орындығы арқалығымен (2.5,а-сурет) немесе арқалықсыз(2.5,б-сурет) болуы мүмкін. Егер шебердің орындығының биіктігін клиент отырған креслоның деңгейінен сәл биіктеу қойса, төменгі желке аймағындағы шашпен отырып жұмыс істеуге ыңғайлы болады.  Жуғыш. Әрине, шаштаразда шашты жууға арналған жуғыш болуы тиіс. Келесі бөлімде біз химялық бұйралау алдында шашты жуу- міндетті рәсім екенгіні білеміз. Және де шашты химиялық бұйралаудың кезеңдерінің бірі - бұйраны бекіту - ол да жуғышта өтеді. Сондықтан ыңғайлы шаштараздық кәсіби шаш жууға арналған жуғыш(2.5-сурет)-перманентті табысты орындаудың маңызды құрамдас бөлігі. Ертеде шашты жуу үшін, туалет үстеліне тікелей қойылған және ұшында себезгімен иілгіш құбыршек арқылы жабдықталған жай ғана үлкен мөлшерлі шұңғылша салынған. Шашты Басты «алға қара еңкейтіп» жуған, бұл клиенттер үшін ыңғайсыз болатын. Содан кейін, креслоға бекітілетін арнайы металл кресло ойлап тапты. Креслоны арқалығымен шұңғылшаға бұрып, артынан оған қанат бекітетін, клиент соған басын салып, шебер осы қалыпта шашты жуатын. Бұл қанатты ұзын шаштарды бояғанда да, химиялық бұйралауды орындағанда да пайдаланатын. Егер шебер икемді болса, клиенттің бетіне су тимейтін. Заманауи шаштараз жуғыштары су төменгі жағынан келетін етіп жарақтандырылған, бұл шаштаразға жуғыштың арт жағынан тұруына мүмкіндік береді (шебердің шынтағы мен қолтығы клиенттің бет үстінде тұрмайды). Шұңғылша мен қанат бірігіп, клиенттің басының орналасуына ыңғайлы, фаянс құрылғы пайда болды. Бұл арнайы шұңғылша мен кресло бір тұғырға бекітілген. Барлығы бірге, шаштараз жуғышы деп аталады. Шұңғылша, кресло және тұғырдың қашықтығы мен көлбеу бұрыштары клиентке отыруға және шеберге жұмыс істеуге ыңғайлы етіп жасалған. Зертхана. Шаштараз шашты химиялық бұйралауды орындау және оларды бояу үшін, түрлі химиялық белсенді компоненттермен жұмыс істеуге тура келгендіктен, көптеген сән салондары мен шаштараздарда зертханалар ұйымдастырылған. Бұл үстінде шаштараз таразысы, табақшалар, жаққышы мен көптеген басқа заттар тұратын беті бар, препараттарды сақтауға арналған орны бар арнайы жабдық. Кейде Коклюшкаларды, полиэтилен үшкіл орамалдарды, табақшалар мен жаққыштарды қызмет көрсеткеннен кейін, тура сол жерде жуу үшін, зертханаға шұңғылша орнатады. Зертханалар жеткілікті түрде үлкен де(2.7,а-сурет), тіпті шағын да(2.7,б-сурет) болуы мүмкін. Климазон. Өзінің қызмет уақытын атқарып болған, ұзақ мерзімді бұйралауға арналған көне, қолайсыз аппараттар.   Электрлік және бумен бұйралау артта қалды, оларды перманент(химиялық бұйралау) алмастырды. Ал электрмен және бумен бұйралауға арналған аппараттар, бастың айналасына белгілі бір ахуал жасайтын, химиялық бұйралауды орындау уақытына әсер ететін құрылғы-климазонға орын берді. Климазон сушуар сияқты, жылжитын дөңгелекті штативке бекітілуі мүмкін.(2.8-сурет). Оны клиенттің жанына тиісті түрде(нұсқаулыққа сәйкес) орнатамыз да дисплейде ағымдағы үрдіс-перманенттің параметрлерін тереміз.Одан әрі қарай, аппаратты басқаратын бағдарлама қосылады. Климазон тікелей қабырғаға бектілуі мүмкін(сушуар сияқты). Бұл жағдайда біз клиентті климазон орнатылған жерге шығарып саламыз, одан әрі қарай, штативтегі климазонды пайдаланғандағы сияқты әрекет жасаймыз.Климазон бас айналасында белгілі бір ахуал аймағын жасайтын жалғыз аппарат емес екендігін айтып өту керек. Мұндай аппараттарды түрлі фирмалар шығарады және оларды әртүрлі атайды.Бірақ мұндай аппараттардың әрекет ету қағидаттары ұқсас-олар шашқа химиялық бұйра жасаған кезде, олар бас айналасында жағымды ахуал аймағын жасайды.Келесі бөлімшеде біз шашты ң химиялық бұйрасын орындау кезінде қажетті аспаптар мен құралдарды толығырақ қарастыратын боламыз. ТүйіндемеШашты химиялық бұйралауды орындау алдында жұмыс орнының қаншалықты дұрыс жабдықталғанын тексеру қажет және барлық қажетті жабдықтың болуын қамтамасыз ету шараларын қабылдау - мысалы, климазонды шаштараз залының бір шетінен жұмыс орнына ауыстыру қажет. Шашты орауға арналған Коклюшкаларды қозғалмалы шаштараз арбасының пластикалық тартпаларының бірінде сақтаған дұрыс, ал химиялық бұйралау үрдісінде шашты орауды орындау үшін-тартпаны арбаның үстіне қою керек. БІЛІМДЕРІҢДІ ТЕКСЕРІҢДЕРШашты химиялық бұйралауды орындау алдында неліктен жұмыс орнын дайындап алу керек? Шашты химиялық бұйралауды орындау кезінде қандай аппараттар қолданылады?Шашты химиялық бұйралауды орындау кезінде шаштараздың жұмыс орнының жарақтандырылуы тиіс жабдықтарды атаңыз.Шашты химиялық бұйралау кезіндегі аппараттар қандай мақсатта қолданылады?ХИМИЯЛЫҚ БҰЙРАЛАУДЫ ОРЫНДАУ КЕЗІНДЕ ҚҰРАЛДАР МЕН АСПАПТАРДЫ ПАЙДАЛАНУШашты химиялық бұйралауды орындау үшінтиіслі құралдар мен аспапатар қажет. Ең алдымен бұл түрлі түрдегі, мөлшердегі жәнетүрленімдегі коклюшкалар, түрлі тегештер, қағаздар, тарақтар және тағы басқа заттар. Перманент жасау кезінде шаштараз пайдаланатын негізгі құралдар мен аспапатардың қалай қолданылатынын қарастырайық.Фарфор, шыны немесе пластмасса тегеш. Мұндай тегешке(2.9-сурет)бекіткіш құяды. Бұйралауды орындау кезінде пайдаланылатын бекіткіштің химиялық белсенді ингредиенттерімен реакцияға түсуін болдырмау үшін тегеш металдан жасалмаған болуы тиіс. Егер бекіткіш қойытылған болса, онда оны тікелей сол тегештің ішінде өндірушішін ұсынған үйлесімділікте сумен араластырады. Егер бекіткіш қолдануға дайын болса, оны көпірте беруге болады. Бекіткішті арнайы ысқыштың көмегімен көпіртеміз. Препарат көпірген кезде тегештен асып төгілмеу үшін, тегеш шамамен 200 мл. сыйымдылықта айтарлықтай үлкен болуы тиіс. Бекітуге арналған ысқыш. Ысқыштың көмегімен бекіткіш көпіртіледі(2.10-сурет). Және дәл сол ысқыш арқылы көпіртілген бекіткіш коклюшкаларға оралған шашқа жағылады. Түптеп келгенде, тиісті мөлшердегі кез-келген ысқышты қолдануға болады, алайда ең жақсысы тесіктері ұсақ осы мақсатқа арналған ысқыш дұрыс болады. Өндіруші-компаниялар бекіткішке арналған ұстағыштары бар арнайы ысқыштар шығарады. Ұстағыштар шашты химиялық бұйралауды орындап жатқан шаштараздың қолы бекітетін препаратқа тиіп кетпеуі үшін жасалады. Заманауи перманент кезіндегі шаштараздар бекіту рәсімін саусақты қолғаппен жасағандықтан, ұстағыштың болуы шешуіш кезең болып табылмайды. Бірақ ұстағышы бар ысқышпен жұмыс істеу ыңғайлырақ болады. 2.11-сурет. Қосымша-тарақ  Пластмасса қосымша-тарақ. Шашты коклюшкаларға ораған кезде бөліктерге бөлу үшін ең дұрысы қосымша-тарақты пайдалану(2.11-сурет). Шашты химиялық бұйралау кезінде металл-заттарды пайдалануға болмағандықтан, металдан басқа, өндіруші-фирмалар ұсынған, пластиктен немесе кез-келген басқа материалдан дайындалған қосымша-тарақты таңдаймыз. Шашты қиюға арналған жұқартатын және қауіпті ұстаралар. Ұстара арқылы шашты филирлеу немесе басқа кез-келген шаш қию кезіне, перманент жасау кезінде шашты қию үшін(2.12-сурет) ұстаралар пайдаланылады. Яғни, перманент алдында шашты қиюға арналған арнайы ұстара емес, әдеттегі көп таралған жұқартатын немесе қауіпті ұстара.Өлшеуіш стақан (мензурка). Өлшеуіш стақанның көмегімен (2.13-сурет) біз химиялық бұйралауға арналған препараттардың белгілі мөлшерін өлшеп аламыз. Өндіруші перманентке арналған құрамды үлкен литрлік ыдыстарда жеткізсе, оны өлшеп алу керек. Бірақ бұйралауға арналған құрамды үлкен ыдыстарға сирек салады.    2.13-сурет. Өлшеуіш стақанНегізінен оны үлеске бөлінген ыдыстарға құяды. Ал бекіткіш әдетте литрлік пластик ыдыстарда болады, сондықтан бекітуге арналған препараттың қажетті мөлшерін өлшеп алу үшін мензурка қажет. Егер бекіткіш қойытылған болса, онда суды да өлшеп алу керек. Әдетте, сән салоны немесе шаштараздар арсеналдарында ішінде өлшеуіш сызықтары бар, бояуға арналған тегештер болады. Мұндай тегештерді бекіткіш үшін де пайдалануға болады, онда өлшеуіш стақан немесе мензурка қажет болмайды. Коклюшкалар. Шаштың химиялық бұйралауын орындау үрдісінде пайдаланылатын ең маңызды құрал-коклюшкалар.Өйткені, перманенттің нәтижесі коклюшкалардың мөлшері мен үлгісінің дұрыс таңдалып алынуына байланысты болады. Не біз тығыз, әдемі, қажетті диаметрдегі бұйраларды аламыыз, немесе клиенттің ойындағыдан басқа бірдеңе аламыз. Коклюшкалар бұйралау үрдісінде үлкен маңызы бар екендігіне байланысты, олар әрдайым басты назарда болады. Соған қарамастан, коклюшкалар өзінің қолданылған барлық кезеңінде ешқандай өзгеріске ұшыраған жоқ. Бастапқы кезде шашты ұзақ уақытқа бұйралау үшін, оларды металл өзекшелерге орағанын, шашты белгілі құраммен ылғалдандырып, өзекшелерге оралған шаштарды қыздыратынын еске түсірейік. Қыздыруды пайдаланбай шашты бұйралауға мүмкіндік беретін аппарат ойлап табылғаннан кейін, өзекшелер металл емес коклюшкаларға алмастырылды. Бұйралауға арналған құрам металл өзекшелермен реакцияға түсуі мүмкін болғандықтан, шашты химиялық бұйралау кезінде металл өзекшелерді пайдалану мүмкін емес. Алғашқы коклюшкалар ағаштан жасалды. Кеңес кезінде жақсы коклюшкаларға қол жетімсіз болды. Оларды токарлық станоктерда ағаштың қатты түрлерінен жонып жасады.Коклюшкалардың бір ұшына резеңке салынатын тесік жасады, ал екінші ұшына крест түріндегі ойық жасады. Шашты орап болғаннан кейін, коклюшкалардың бір ұшындағы резеңкені екінші ұшына кигізгенде, ойықтар резеңкенің шығып кетуіне жол бермейді. Бұйралау кезінде шаш қысылмау үшін, резеңкені коклюшкалардың екінші ұшына кигізбес бұрын айналдырып алатын. Классикалық коклюшкалар. Қазіргі кезде әлемнің барлық шаштараздары пластмасса щилермен жұмыс істейді. Классикалық Коклюшкалардың пішіні(2.14-сурет) ортасында «белі» бар цилиндірге ұқсайды. Коклюшкалардың ортасының диаметрін азайту екі себеппен ойлап табылған. Алғашқы себебі, табиғи толқынданған шаштардың ұшындағы бұйраның диаметрі түбіріне қарағанда біршама азырақ болады. Ораған кезде шаштың ұштары тап осы коклюшкалардың ортасына келеді. Сондықтан шидың диаметрін ұшынан ортасына қарай біркелкі азаюы қисынды болады. Екінші себебі шаштың бөлігі ұшына қарай жұқара бастайды. Орау кезінде шаштың ұштары оны біркелкі толтырып, коклюшкалардың ортасында орналасады. Егер коклюшкалардың көлденең қимасының диаметрі ұзына бойына тұрақты түрдегі қарапайым цилиндр болса, онда шаштың бір бөлігін орағаннан кейін коклюшкалардың ортасында шаштан жасалған дөңес пайда болар еді. Шаш бөлігін шиге бекітетін резеңке шашты қысып тастаушы еді. Нәтижесінде осындай күшті табиғи әсерден кейін, химиялық құрамның әрекеті кезінде шаш бұзылуы мүмкін. Шаштың бір бөлігі түсіп қалу да мүмкін. Коклюшкалардың ұшына қарағанда ортасындағы диаметрінің аз болуының арқасында, орау кезіндегі соңғы орам коклюшкалардыңұшымен бір деңгейде болады. Сондықтан, шаш резеңкемен қысылмайды және шашқа бұзылу қаупі төнбейді. Химиялық бұйралаудың кез-келген нұсқасын орындауға мөлшері бойынша коклюшкаларды таңдау мүмкіндігі болуы үшін, түрлі мөлшердегі коклюшкалар жиынтығы болғаны дұрыс. Толық жиынтыққа түрлі диаметрдегі коклюшкалар кіреді, бір жинақта онға дейін, кейде одан да көп болады, яғни, бірдей ұзындықтағы коклюшкалардың диаметрлері өзгеше болады.Бұл ірі бұйрамен бірге, ұсақ бұйра жасау мүмкіндігі болуы үшін қажет.Коклюшкаларды бір-бірінің жанына барынша тығыз орналастыру үшін, түрлі диаметрдегі қысқа коклюшкалар қарастырылған. Олардың ұзындықтары түрлі диаметрдегі коклюшкалармен сәйкес келеді. Баста бос жер болмау үшін, Коклюшкаларды бір-біріне тығыз орналастыру мүмкіндігін қамтамасыз етуге арналып, әдейі осылай істелген. Өйткені, егер бос жер болса, бұйра сапалы болып шықпайды.Шимен жабылмаған бас бөліктері, бұл бөліктердің шаштары бастың басқа бөліктеріне тартылғандығын білдіреді, яғни, бұйра бірден шаштың түбінен басталды деп айта алмаймыз.лі диаметрдегі екі сызықтық(екі ұзындықтағы) коклюшкалардың пайда болуының арқасында шеберге самай мен желкедегі шаштарды орауға анағұрлым ыңғайлырақ болды. Орау сапалырақ болғандықтан, перманенттің нәтижесі сапалы, бұйралар серпімді әдемірек болды. Коклюшкалардың бетіне назар аудару керек. Олардың бетінде құрам шаштың ішкі бөлігін жақсы ылғандандыруына арналған көлденең жырықтар бар. Сол мақсатқа арналған өтпелі тесікте де бар. Сонымен бірге коклюшкалардың беті тегіс емес, бұдырлы, бұл орау үрдісін айтарлықтай жеңілдетеді. Коклюшкаларды шашқа бекітетін резеңкелердің(2.15-сурет) де маңызы аз емес. Кәсіби коклюшкалар аса жұмсақ иілгіш, көбінесе қимасы дөңгелек резеңкелермен жабдықталған. Мұндай резеңкелер шашқа артық күш түсірмейді, сондықтан оны бұзылудан сақтайды. Химиялық бұйралауға арналған классикалық коклюшкаларден басқа, олардың бірнеше тұрлері бар. Бұл әдетте, бұйраны анағұрлым табиғи етуге мүмкіндік беретін, түрлі фигуралы коклюшкалар. Мүндай коклюшкалар орамды орындаған кезде аса ыңғайлы, шеберге жайлы етуге арналған. Синус-коклюшкалар. Мұндай коклюшкалар (2.16-сурет) перманентке арналған классикалық коклюшкалар, бірақ олар синусоид бойынша иілген.Ол классикалық сияқты, олар түрлі мөлшерде: бірнеше диаметрде және екі ұзындықта-ұзын және қысқа болады. Спираль түріндегі коклюшкалар. Алдымен «спиральды бұйра» және «спиральды коклюшкалар» түсініктерін салыстырып көрейік. Спиральды бұйра—шаштік орналасқан коклюшкаларға спираль түрінде оралып орындалатын бұйра. Бұл коклюшка тұрақты диаметрдегі пластмасса өзекшені білдіреді. Мұндай коклюшкаларды пластмассадан дайындайды. Коклюшка бір жағынан ілгекпен жабдықталған, сол арқылы ол шаш бөлігіне бекітіледі. Ал коклюшкалардың екінші жағына арнайы бекіту элементі кигізіледі, сол арқылы ол шаш бөлігінің ұшына бекітіледі. Мұндай коклюшкаларды тік коклюшка деп атайды. Көбінесе, тік коклюшкалардың өзекшесіне спираль бойынша оралатын, қабырға түріндегі «бағыттағыш» жасайды. Мұндай Коклюшкаларды спиральды деп атайды (2.17-сурет). Спираль коклюшкаге оралған шаштың ұштарының бекіту элементі, пластиктен жасалған, спиральды коклюшкаға оралған, жалпақ жартылай сақина болып табылады. Ертеректе ресейлік қолөнершілер мұндай коклюшкаларды ағаштан жонып жасаған. Бұл жағдайда, мәселе тек бекіту элементінен туындаған-оны ағаштан ойып жасауға болатын, бірақ оны пайдалану мүмкін болмады. Пластиктен жасалған жартылай сақинаны пластмассаның серпімділігіне байланысты(сеіппелеуге болады) шаштың ұшына жеңіл ілуге болады, ал ағаштан жасалған жартылай сақинаны бұлай пайдалануға болмайды. Ол сынып кетеді. Сондықтан ескіше коклюшкалардың ұшының біріне тесік жасаған да, оған резеңке өткізген және қандай да бір тәсілмен спираль бойынша оралған шаштың ұшын осы резеңкемен бекітуге тырысқан. Кейде оған 2.17-сурет. Спиральды коклюшкалар:а — оң жақ; б — сол жаққалпақша тәріздес ұштық жонып жасаған, ол арқылы сол резеңкені өткізген. Яғни, коклюшкалардың бір ұшында резеңке өткізілген өтпелі тесік болатын, ал коклюшкалардың екінші ұшында резеңке өткізілетін қалпақша салынатын. Спираль түрінде оралған шашты резеңкемен ораған. Резеңкені бекіту үшін, қалпақшаны Коклюшкалардың ұшына кигізген. Бақытымызға қарай, спиральды бұйралауға арналған заманауи коклюшкалар анағұрлым ыңғайлы және оған шаш орау шеберге қиындық туғызбайды. Мұндай коклюшкалар түрлі мөлшердегі спиральдар жасау үшін, түрлі мөлшерде болады. Шашты беттен және бетке қарай орау үшін, Коклюшкалардың-оң және сол, яғни оң жақ және сол жақ «бұрандалы» екі түрі болады. Әдетте өндірушілер спиральды коклюшкалардың сол жақ бұрандалысын бір түспен, оң бұрандалысын басқа түспен шығарады (2.17-суретті қараңыз).Стайлерлер. Бұл әр ұшы түрлі диаметрде болатын арнайы конус түріндегі бигудилер (2.18-сурет). Стайлерлермен бұйралау өте табиғи көрінетін, жұмсақ, роматикалық бұйра жасайды. Бумерангтер (иілгіш бигудлер, жұмсақ бигудлер, папильоткалар).Шашты химиялық бұйралауды орындау үрдісінде қолданылатын шаштараз құралдарын сипаттауды жалғастырмас бұрын, «бигуди» сөзінің тек көпше түрде жазылатынын, жекеше түрде болмайтынына назар аударайық.  Ал енді, сән салондары мен шаштараздарда тек шашты сәндеу үшін ғана емес, солар арқылы перманент жасайтын, иілгіш бигудилер туралы айтайық (2.19-сурет). Мұндай бигудилердің ең қысқа және жеңіл айтылатын атауы бумеранг болғандықтан, шаштараздар(кәсіби еместері де) көбінесе тура осы атауды қолданады. Олар - полимерлі материалдардан:паролоннан немесе жұмсақ резеңкеден жасалған жұмсақ цилиндрлер. Цилиндрдің ортасында иілгіш, бигудиге түрлі пішін беретін, бірақ берік өзекшесі болады. Мұндай бигудилердің түрлі диаметрлері түрлі мөлшердегі бұйралар жасауға көмектеседі.Жасалған бумеранг-бигудилер өте ерте уақытта коклюшка болған, папильоткаға ұқсас болды. Сондықтан да қазіргі заман жастарына «папильотка» сөзі оншща түсінікті емес. Іс болай болған еді. Папильоткалар. Біздің әжелерімізде бұрын фабрикалық әдіспен жасалған ешқандай бигуди болмаған. Ал шаштарын бұйралағысы келген.Сондықтан былай істеген. Шүберек немесе дәкенің ұзынша бөлігін алған, орта кезіне мақта салып, матаның ұштарын тығыздап бұраған. Сонда ортасында мақта цилиндрі бар, мақта цилиндр- папильотка пайда болған, оған шаштың бір бөлігін ораған. Цилиндрдің екі ұшында байлайтын жері болған, солардың көмегімен папильоткаларды шашқа бекітілген. Таңертең шешуге оңай болуы үшін, папильоткалардың ұштарын «бантиктеп» байлаған. Шаштарын папильоткамен ораған әйелдер күлкілі әрі қызық көрінетін.      Әйелдің осындай шашын папильоткамен ораған түрін күлкілі фильмдерде жиі пайдаланған. «Бальзаминовтың үйлену» фильмін еске түсірсеңіз, осындай әйелдің түріне куә боласыз. Папильоткалар заманауи иілгіш бигудилердің алғашқы түрі болған. 2.20-сурет. КлеммаларИілгіш бигудилер- заманауи өнертабыс, оларды «бантиктеп» байлау қажет емес. Бигудидің ұштарын жай ғана майыстырып, оларды шашқа клеммалармен бекіту мүмкіндігі қарастырылған. Мұндай бигудилер өте кеңінен таралған. Оларды тек шаштараздар ғана емес, әдеттегі адамдар да пайдаланады. Оларды сән салондарында да, шаштараздарда да, тұрмыста да химиялық бұйралау үшін ғана емес, шашты жай бұйралау үшін де қолданады. Бигудилердің қолданылуы қарапайым, әйелдер оларға ешқандай қиындықсыз шаштарын орай алады. Сонымен қатар, бұл бигудилер жұмсақ, сондықтан осындай бигудилерге оралған шаштармен ұйықтау, металл бигудиге оралған шаштармен ұйықтағанға қарағанда анағұрлым ыңғайлырақ.Олардың халық арасында кеңінен тарауы осы арқылы түсіндіріледі. Пластмасса клеммалар. Шашты химиялық бұйралау кезінде пайдаланылатын клеммалар(2.20-сурет) міндетті түрде металдан жасалмаған болуы тиіс. Металл перманент кезінде шашқа сіңірілетін құраммен реакцияға түсуі мүмкін, ал бұл шашқа зиянын тигізуі мүмкін. Клеммалар арқылы шаштың жұмсақ иілуі немесе тік шаштан бұйрашашқа өтуі жасалады. Сөйтіп, шаштараздың арсеналында коклюшкалардың түрлері көп болуы мүмкін. Жақсы шаштаразда, әдетте, ең кем дегенде коклюшкалардың үш түрі болады:■ бұл шашты көлбеу орауға арналған коклюшкалар(классикалық коклюшкалар немесе синус-коклюшкалар);■ шашты тігінен орауға арналғанкоклюшкалар (бумерангтар, тік коклюшкалар, спираль түріндегі коклюшкалар);■ қандай да бір вариативті коклюшкалар, мысалы, стайлерлер.Коклюшкалар түрлерінің саны — бұл сән салоны немесе шаштараздың директорының(меңгерушісінің, иесінің) еркіне байланысты мәселе. Қанша түрін алғысы келсе, сонша түрін алады. Ал бір шаш бетін орауға арналған коклюшкалардың саны болуы міндетті. Біз кейінірек танысатын, перманент орындау кезінде шашты орау ережелеріне сәйкес және коклюшкалардың таңдалып алынған диаметрлеріне байланысты, мұндай мөлшер орташа алғанда 40-тан 100 коклюшкаға дейін болады.  Шашқа химиялық қоспаны жағуға арналған аппликатор. Химиялық бұйралауға арналған құрамды өндіруші-фирма үлкен көлемдегі ыдыспен әкелген жағдайда, сән салонында немесе шаштаразда тұмсығы ұзын, арнайы ыдыстар болуы тиіс. Оларды аппликатор(2.21-сурет) деп атайды, әдетте олардың сыйымдылығы 100 мл болады. Мұндай аппликаторға үлкен ыдыстан құрамды құйып алады. Кейде аппликаторларды сорғышы бар қондырмалармен жабдықтайды. Шебер шашқа құрамды жағу үшін ыңғайлы: түмсығы бар немесе сорғышы бар аппликаторды таңдайды. Шашты химиялық бұйралауға арналған құрамды бөлшектеп өлшеудің басқа түрі де бар, ол құрамды үлестеп бөлетін шөлмектерге құю. Мұндай шөлмектердің өздері де аппликатор болып саналады. Бұл жағдайда, шашқа құрам жағу үшін, қосымша құралдар қажет болмайды. Қолғаптар. Біздің түсінгеніміздей, заманауи құралдар мен аспаптарды қолданғанда, көбінесе, қолғаптарды(2.22-сурет) пайдаланудың қажеттігі жоқ.Және тәжірибелі шаштараздардың шеберлігі, химиялық бұйра жасаған кезде қолды былғауға мүмкіндік бермейді.Алайда мұндай шеберлік деңгейіне жеткенге дейін, қолғап қолданған дұрыс болады. Шаштараздарға арналған алғашқы арнайы қолғаптар жұқа және мөлдір болды. Шебердің қолы мұндай қолғаптармен әдемі көрінетін, қол терісін де агрессиялы сұйықтықтардан жақсы қорғайтын. Бірақ олардың елеулі бір кемшілігі болатын, олар қолға қонымды болып тұрмайтын. Әрине, бұл шебердің жұмысына айтарлықтай кедергі жасайтын. Әсіресе, шашты химиялық бұйралау сияқты күрделі істе байқалатын. Тағы бір кемшілігі–олар жиі жыртылып қалатын. Заманауи шаштараз әлемінде негізінен кәсіби қолғаптардың: латексті және винилді түрлерін пайдаланады. Бұл екі қолғаптың ыңайлылығы, екеуі де қолға қонымды болып тұрады. Сонымен қатар, бұл қолғаптар жұқа және иілімді және өте мықты. Мұндай қолғаптар шаштаразға шашты химиялық бұйралауды сапалы орындауға кедергі жасамайды. Қолғаптар үш өлшемде: S (Small— кішкентай), M (Medіum— орташа), L (Large— үлкен) шығарылады.Жылытатын қалпақша немесе полиэтилен орамал. Жылытатын қалпақша күлпара пішінінде болады. Ол тіпті өткізілген жіптің көмегімен, күлпара сияқты тартылады. Оның ішкі бөлігі су өткізбейтін материалдан, сыртқы бөлігі-былғанбайтын, жеңіл жуылатын матадан жасалады. Арасынан жылытатын материал салынады. Қалпақ перманент жасағанда химиялық реакция кезінде бөлінетін жылуды сақтауға арналған. Жылытатын қалпақ өте ескі аксессуар. Өйткені қалпақ бірнеше рет қолданылады, оны зарарсыздандыру қиынға соғады. Оған қарағанда, қазіргі кезде жылытатын қалпақ орнына қолданатын полтэтилен орамалды (2.23-сурет)өңдеу анағұрлым жеңілірек. Шашты химиялық бұйралау кезінде, шаш айналасында белгілі климаттық аймақ жасауға арналған климазон және инфражылытқыш сияқты арнайы аппараттардың пайда болуы, жылытатын қалпақтардың қолданылуын тоқтатты. Шаш ұштарына арналған қағаздар. Коклюшкаларға шашты орау кезінде шаштың ұштарына арналған қағаздар шаш орауды өте жеңілдетеді, сондықтан бір де бір шебер оларсыз жұмыс істей алмайды. Өндіруші-фирмалар қажетті өлшемде кесілген арнайы қағаздарды қораптарға салып қояды (2.24-сурет). Қорапшадан қағазды бір қолмен алу үшін, бұл қорапты ұстап тұру қажет. Шашты орау кезінде әр қағазды бұлай алу ыңғайсыз- артық қозғалыстары көп. Бірнеше қағазды бірден алып, қозғалмалы-үстелдің үстіне қою да ыңғайсыз- қағаздар жұқа, шебердің қозғалысынан жан-жаққа ұшып кетуі мүмкін. Қорапқа қандай да бір жолмен бекітілген қағазды алу анағұрлым ыңғайлы, шаштараз арбасының бөлімшесіне қағазбен өлшемі (немесе арнайы осыған арналған) сәйкес келетін қорап орналастырып қоюға болады, егер ондай бөлімше болмаса, қандай да бір заттардың арасына қыстырып қоюға болады. Бірақ бір данышпан адам шебердің білегінде жабысқақ қағаз арқылы бекітілетін, қағазы бар қорапша үшін арнайы бекіткішпен жабдықталған, жұмсақ білезік ойлап тауыпты. Онымен жұмыс істеу өте ыңғайлы, өйткені орау үрдісі кезінде қорапша шеберге жақын болады және «қозғалмайды». Мақта бұрау. Клиенттің бетіне химиялық құрамның түсу мүмкіндігін болдырмау үшін, коклюшка астындағы шаштың өсу сызығы бойынша, шаш айналасына мақта бұрау саламыз.Өндірушілер мақта бұрауды, әдетте, үлкен полиэтилен пакетке салады (2.25-сурет). Бұрау пакетке арнайы жасалған саңыылау арқылы қиындықсыз алынатын етіп салынған. Бұрау клиенттің бетіне жылжымау үшін, оны пластмасса таяқшалар арқылы бекітеміз. Ол үшін шаштың өсу сызығының шетінде болатын, коклюшканы бекітетін резеңке астына таяқшаны жақындатамыз да, таяқшаны үшкір жағымен бұрауға түйрейміз. Осылайша бұрауды бірнеше жерден бекітеміз. Мойында бұраудың ұштарын өзара бұраймыз, әдетте бұрау клиенттің басында ұсталып тұруы үшін, осы жеткілікті болады. Мұндай дайын бұрауды пайдалану өте ыңғайлы: қажет болған жағдайда оны дәріханада сатылатын мақтадан өзіміз де бұрап, дайындап алуымызға болады. Ыңғайлылығы төмен болады, бірақ ақшасы да арзанға түседі. Майлы крем. Майлы негізде жасалған кремсіз шашты химиялық бұйралауды жасай алмаймыз.Өйткені, перманентке арналған құрамда химиялық белссенді препарат болады. Клиенттің басын ораған мақта бұрау бұл құрамды сіңіріп алуы мүмкін. Егер олай болса, онда клиенттің бұраудың астындағы терісінде тітіркену пайда болуы мүмкін, кей жағдайларда тіпті химиялық күю де болуы мүмкін. Теріні мұндай келеңсіздіктен сақтап қалу үшін, мақта бұрау салынатын жердің астындағы теріге майлы крем жағу қажет. Бұл бұрау клиенттің басында жақсы ұсталып тұруына да көмектеседі, ол теріде сырғанамайтын болады. Бекіткіш-таяқшалар. Мақта бұраудың қолданылуын қарастырғанда, біз пластмасса бекіткіш-таяқшалар туралы еске салғанбаз. Кейде мұндай таяқшаларды «шпажкалар» деп те атайды. Бірақ «шпажкалар» атауы әдетте шағын-бутербродтармен байланыстырылады. Оларды таяқша деп атайық. Химиялық бұйралау кезіндегі таяқшалар(2.26-сурет) тек бұрауды бекіту үшін ғана емес, басқа мақсатта да керек болады. Ол шаштың резеңкемен бекітілетін жерлеріндегі өзгерістерді болдырмау үшін қажет болады. Пластмасса таяқшаны резеңкеден туындайтын шаштың иіліулерін болдырмай, коклюшкаға жақын жатқан үш-төрт резеңкенің астына саламыз. Шаштараз киімі. Біздің білетініміздей, шаштараз киіміне пеньюарлар, сулықтар, орамалдар және пелериналар кіреді.   Шашты химиялық бұйралауды орындау кезінде, клиенттің киіміне қандай да бір химикаттардың тамып кету қаупі бар, сондықтан сән салондары мен шаштараздарда перманент жасаған кезде біз міндетті түрде су өткізбейтін пеньюар қолданамыз. (2.27-сурет). Құрамында бұйралауға арналған құрам мен фиксаж бар агрессивті препараттар кездейсоқ клиенттің мойнына тамып, содан кейін терісінен киіміне түспес үшін, пеньюардың астына және мойнына бір-бір орамалдан салып қойған дұрыс. Бұйралауға арналған құрамды жағу және фиксаж кезінде біз орамалдармен бірге қағаз сулықтарды да пайдаланамыз. Бұйралау мен фиксажға арналған құрамды жағуға арналған бөлімшелерді өткен кезде, біз перманент жасағанда сулықтарды дұрыс пайдалану туралы толығырақ қарастырамыз. Бұйралауды орындау үрдісінде пелериналар қолданылмайды. Бұл бөлімшеде біз шашты бұйралау кезінде қажетті құралдар мен шаштараз киімін, сонымен қатар оларды қолдану қағидаларын сипаттадық. ТүйіндемеХимиялық бұйралауды орындауға дайындық кезінде, перманент жасауға қажетті барлық құралдар мен аспаптардың болуын тексеріп алуымыз керек. Сонымен бірге керек-жарақтардың санын, коклюшкалардың жеткіліктілігін, түрлі диаметрдегі және ұзындықтағы коклюшкалардың болуын тексеріп алуымыз қажет. Осыдан кейін құралдар мен аспаптарды перманент жасау кезінде шебердің қозғалысы оңтайлы болатындай етіп жайғастыру керек.Шашты қиюға арналған ұстараның жағдайын тексеру қажет және қажет болған жағдайда ұстараның жүзін ауыстыру керек. БІЛІМДЕРІҢДІ ТЕКСЕРІҢДЕРШашты көлденең бұйралаған кезде бір шаш жабынын орау үшін қанша коклюшка қажет болуы мүмкін?Иілгіш бигудилерді тағы қалай атайды?Шашты химиялық бұйралау кезінде пластмасса таяқшалар не үшін қажет?Шашты химиялық бұйралау кезінде су өткізбейтін пеньюарды неліктен пайдалану қажет?Шашты химиялық бұйралауды орындаған кезде қажет болуы мүмкін құралдар мен аспаптарды атаңыз.Шашты химиялық бұйралау кезінде пайдаланылатын құралдар мен аспаптар неден дайындалуы тиіс? Неліктен?Перманент жасау кезінде шашты орау үшін пайдаланылатын коклюшкалар түрлерін атаңыз.КЛИЕНТПЕН ДИАЛОГКлиентке қандай да бір қызмет көрсетер алдында алдын-ала сөйлесудің маңыздылығын асыра бағалау қиын.Ал химиялық бұйралау сияқты күрделі рәсімге байланысты болғанда, сөйлесу мәнді және ақпараттық болуы тиіс, өйткені осындай диалогтың нәтижесінде шаштараз клиенттің қалауын ескере отырып, қандай шаш үлгісін жасау туралы бір шешімге келуі тиіс. Және осынған байланысты, клиентке қандай бұйраны ұсыну туралы шешім қабылдауы тиіс. Содан кейін бұйраға арналған құрамды, коклюшкалардың пішіні мен диаметрін және т.б. дұрыс таңдауы тиіс. Мұндай әңгімені дұрыс құруға кейбір ұсыныстарды келтірейік. Диалогты бастар алдында, клиенттің қалауы мен не күтетінін(киім үлгісі, түс гаммасы, макияжы, өзін-өзі ұстауы...) түсінуге тырысу үшін, оны ақырындап, мұқият қарап шығу керек.Содан кейін диалог үшін жағымды жағдай туғызу керек:клиентті креслоға пеньюарсыз отырғызып, жай сөйлесу қажет (өнімдерді, журналдарды көрсетіңіз).Клиентті өзіне қаратып, қалай қызықтыруға болады? Оның өз шаштарын қалай күтетінін сұраңыз. Оған келесі сұрақтарды қойыңыз:■сіз қандай шаш үлгісін қалайсыз (?);■шашыңызды үнемі қиғызып отырасыз ба (?);■өз шашыңызды қандай деп ойлайсыз (?);■үйде шашыңызды қалай сәндейсіз (?) (фенмен ретке келтіресіз бе, жай кептіресіз бе, бигудимен бұйралайсыз ба және т.б.);■өз шаштарыңызға не пайдаланасыз (?) (сусабын, бальзам, ретке келтіру құралдары-қандай?);■бұрын химиялық бұйра жасадыңыз ба, қандай (?);■шашыңыздың түсін өзгертіп көрдіңіз бе (?).Клиентке өз ұсыныстарыңызды баяндап беріңіз және қандай да бір орау техникасы мен белгілі химиялық құрамды таңдауыңызды түсіндіріңіз.Өзіңіздің барлық маңызды дәлелдеріңізді тағы да баяндап беріңіз және түпкі нәтижені түсіндіріңіз. Егер сізге химиялық бұйраны үнемі жасап тұратын клиент келсе, оған мына сұрақтарды қойыңыз:■сіз шаш үлгісінің қандай түрін қалайсыз (?);■сіз өзіңіздің соңғы химиялық бұйралауыңыз туралы не ойлайсыз? Сіз оны қашан жасадыңыз (?);■бүзін сіз не қалайсыз: шашыңызды қозғалысқа келтіруді ме, әлде қатты бұйралауды қалайсыз ба (?);■сіз өз шашыңызды қалай күтесіз (қандай сусабын, бальзамдар, шашты реке келтіру құралдарын пайдаланасыз) (?);■сіз өз шашыңыздың түсін өзгерттіңіз бе (?);■үйде шашыңызды қалай сәндейсіз (?) (фенмен ретке келтіресіз бе, жай кептіресіз бе, бигудимен бұйралайсыз ба және т.б.);Клиентке өз ұсыныстарыңызды баяндап беріңіз және қандай да бір орау техникасы мен белгілі химиялық құрамды таңдауыңызды түсіндіріңіз. Өзіңіздің барлық маңызды дәлелдеріңізді тағы да баяндап беріңіз және түпкі нәтижені түсіндіріңіз. Егер клиенттің шашына жасайтын шаш үлгісінің нұсқасын жасау туралы клиенттің қалауы мен сіздің әсеріңіз сәйкеспесе, міндетті түрде өз пікіріңізде тұрыңыз.Еске сақтаңыз, жұмыстың нәтижелі болуына сіз, тек қана сіз жауап бересіз. Егер клиент мүмкін болмайтын нәрсені талап етсе, одан бас тартқан дұрысырақ болады. Клиентке қызмет етуден бас тарту-бұл күрделі мәселе, сондықтан өз пікіріңізді дәлелдеу үшін, салмақты дәйектер қажет. Марқасқа шаштараздардың тәжірибесінде төмендегідей жағдайлар жиі туындап тұрады. Клиент шаштараздың көзқарасы бойынша, оның шашында орындалуы мүмкін емес бұйра жасауды талап етеді. Шебер клиентке өзінің неге осылай ойлайтыны туралы шыдамдылықпен түсіндіреді. Клиент ашуланып, бұрқылдап басқа салонға(немесе екіншісіне, үшіншісіне!...) барады, ол шебердің айтқаны дұрыс емес деп есептейді және өзінің дұрыстығын дәлелдегісі келеді. Басқа салондағы жауапкершілігі аз шебер табанды ханымның айтқанына көнеді. Нәтижесі, әрине қынжыларлық болады және клиент жылап-еңіреп... өзіне қарсылық білдірген шаштаразға келеді. Енді ол шаштаразбен толықтай келіседі және ұзақ жылдар бойы оның табынушысы болып қалады. Қорытынды шығарыңыз және шашты химиялық бұйралауды орындаудың қандай нұсқасын таңдау туралы күрделі шешім шығаруға өте жауапкершілікпен қараңыз. Егер асықпай, сауатты түрде клиентпен диалог өткізбесеңіз, онда сіздің жұмысыңыздың нәтижесі, клиенттің шаш үлгісінің әдемі болуы, оның сізге ниеті түзу, риза болу ықтималдығы аз болады. Ендеше, клиентпен диалог-бұл тек көңіл көтеретін әңгіме емес, ол клеиенттің шашына химиялық бұйра жасау сияқты күрделі қызметтің қажетті бөлігі. Клиенттің қалауынан басқа, аталған клиентке қандай бұйра жасау керектігі туралы, бұйраны орындауға қарама-қайшылықтар, клиенттің бас терісінің, шашының жағдайы сияқты, бұйраны жасауға болмайтыны туралы, тағы да объективті жағдайлар бар. Осы көрсеткіштер туралы біз оқулықтың келесі бөлімшелерінде айтамыз. ТүйіндемеКлиентпен оның болашақ шаш үлгісі туралы асықпай, толық талқылаңыз. Міндетті түрде қандай да бір нұсқаның барлық «иә» және «жоқ» нұсқасындағы дәлелдерін баяндаңыз. БІЛІМДЕРІҢДІ ТЕКСЕРІҢДЕРХимиялық бұйраны орындау алдындағы клиентпен диалог-бұл қызмет көрсету алдындағы міндетті кезең бе, әлде жағымды уақыт өткізу ме? Дәл осы уақытта, дәл осы клиентке шашты химиялық бұйралаудың қандай нұсқасын таңдау туралы шешімді кім қабылдайды?Шашты химиялық бұйралауды орындау алдында клиентпен диалог не үшін керек?Диалог жүргізілген клиенттің шашына химиялық бұйралаудың қандай нұсқасын жасау керектігі(немесе жасамау керектігі) туралы шешім қабылдағаны үшін кім жауапкершілікте болады? Егер диалог жасап жатқан клиентіңізге осы кезеңде химиялық бұйралау жасауға болмайды деп есептесеңіз, сіз не істейсіз?КЛИЕНТТІҢ БАС ТЕРІСІ МЕН ШАШЫН ДИАГНОСТИКАЛАУШашқа химиялық бұйра жасауды бастар алдында, клиентке осы кезеңде перманент жасауға болатынына көз жеткізіп алу керек. Мұндай шешім шығару үшін, бірқатар шаралар жүргізу қажет. Шаш терісін қарап шығу. Алдымен, сыртқы түрін қарау керек. Бірінші кезекте, шаштың терісін қараймыз.Біз бас терісінде ешқандай көрініп тұрған зақымдардың - жараның, жарақаттың, сызаттың және т.с.с жоқ екендігіне көз жеткізуіміз керек.Бөртпе, тітіркену, жара және т.б., болуы да перманент жасаудан бас тартуға себеп бола алады. Өйткені, химиялық бұйраны орындау кезінде пайдаланылатын, химиялық белсенді препараттар терінің зақымдануларын ұлғайта түсуі мүмкін. Шашты қарап шығу.Енді шаштың өзін қараймен айналысамыз. Егер шаш зақымданған болып көрінсе(мысалы, қатты түссіздендіруден кейін), олардың айырылуыын тексеру керек. Ол үшін шашты қолға аламыз да, екі қолымыздың саусақтарын қауіп туғызған шаш бөлігінде орналастырамыз. Әр қолымыздың екі саусағы жеткілікті болады. Шашты саусақтармен қысып, ажыратуға тырысымыз. Сау шаштар мұндай әсер етуге шыдамды болады-оларды ажырату оңай болмайды. Егер шаш тез үзілсе немесе мұндай қозғалыстан кейін қатты өзгерсе, мұндай шашқа химиялық жолмен бұйра жасаудан бас тартқан дұрыс. Терінің сезімталдылығын тексеру. Егер клиенттің терісі де, шаштың жағдайы да бізге қауіп туғызбаса, келесі кезеңге өтеміз. Ол шашын бұйралауға арналған препаратқа клиенттің бас терісінің сезімталдылығын тексеруге арналады. Бұл үшін препараттың аздаған бөлігін клиенттің терісіне жағу қажет, оған терінің сезімтал бөлігін таңдау қажет -ол шынтақтың ішкі бүгілу бөлігі, білектің ішкі жағы немесе құлақтың артқы жағы болуы мүмкін.Клиентпен мұндай Сынақтаманы қай жерге жасаған ыңғайлы болатынын талқылаңыз. Сезімталдылыққа сынақ жасау орны анықталғаннан кейін, мақтаның біл бөлігін алып, клиент үшін таңдаған химиялық құраммен дымқылдаймыз да, құрамды теріге жағамыз. Енді шашамен 10 минут күте тұру қажет. Егер 10 минуттан кейін теріде ешқандай қызару пайда болмаса, онда таңдалған құрам клиенттің басына зиян келтірмейді деген қорытынды шығаруға болады. Егер химиялық құраммен өңделген теріде тітіркену белгілері(қызару, ісіну және т.б.) пайда болса, бұл құрамды клиентке қолдануға болмайды.Қандай жағдай болмасын, сынақ жасалған жердегі химиялық құрамды жуып тастау керек. Теріде тітіркену белгілері пайда болған жағдайда, оны қосымша сутегі тотығының әлсіз ерітіндісімен өңдеу қажет. Сутегі тотығын да сумен жуамыз да, теріні құрғақ таза орамалмен сорғытамыз. Шашты сәйкестікке сынау.Біз әлі шаштың таңдалған химиялық құрамға реакциясын тексерген жоқпыз.Біз сыртқы тексеруде бірдеңені өткізіп алған жоқпыз ба? Шаштың аздаған бөлігін алып, оны құраммен ылғалдаймыз да, 1-2 минут күтеміз. Өзімізге белгілі әдіспен шашты үзіп көреміз. Егер шаш бұрынғысынша берік болса, таңдалған құрамды оған пайдалануға болады. Егер олар беріктігін жоғалтса(бір-екі минут ішінде) және талшыққа ұқсап қалса, құрам оларға сәйкес келмейді-ол бұл шаштар үшін өте күрделі, яғни, шамадан тыс қойытылған. Құрамның қалдығын сумен жуу керек, шаш бөлігін сутегі тотығының әлсіз ерітіндісімен өңдеп, тағы да жуу және құрғату қажет. Егер басқа құрам болмаса, онда қолда бар құрамды сумен араластырып, оның құнарлылығын азайту қажет. Тағы да сынама жасап(енді басқа шаш бөлігіне) біз бұл құрамның осы клиенттің шашын бұйралауға жарайтынын білеміз. Осылайша, клиент үшін қажетті құрамды таңдап аламыз немесе оған бұйра жасаудан бас тарту керек екендігіне көз жеткіземіз. Бір сөзбен айтқанда, химиялық құрамға бас терісінің сезімталдылығын сынау жүргізіліп жатқанда, таңдалған химиялық құрамға шаштың сәйкестігін де бірге орындау қажет. Өйткені сынау кезіндегі құрамды ұстау 10 минутқа созылады, ал шашқа құрамды сынау үшін 2 минут керек, сондықтан алдымен бір Сынақтаманы , содан кейін екінші Сынақтаманы өткізуге уақыт жоғалтудың қажеті жоқ. Жүргізілген зерттеулердің нәтижесі бойынша, 2.1-кестесінде келтірілген мәліметтері бар, клиенттің диагностикалық картасын толтырамыз. Бұйралауды параметрлеріне орау техникасын, коклюшкалардың түрлерін, химиялық бұйралаудан кейін шашты келесі өңдеу қажеттігін жатқызуға болады, оларды да диагностикалық картаға енгізуге болады. Бастың шашы бар бөлігін аймақтарға бөліп, егер қажет болса, әр аймақтың диагностикалық картасын жасауға болады. Сонымен қатар, химиялық бұйра жасауға қарсы көрсетілімдер де болады. Бұл жүйе өте маңызды болғандықтан, ол жеке бөлімшеде баяндалған. ТүйіндемеШашқа химиялық бұйра жасау алдында бас терісі мен шашты тексеру керек. Егер шаш зақымдалған болып көрінсе, оны «үзіп» тексеру қажет. Шашты бұйралау үшін таңдалған құрамға клиенттің терісінің сезімталдығы сынағын орындау қажет. Шаштың жағдайы, клиенттің бас терісі, сонымен бірге таңдалған құрам, коклюшкалар мен орау техникасы туралы барлық мәліметтерді диагностикалық картаға енгізу қажет. БІЛІМДЕРІҢДІ ТЕКСЕРІҢДЕРШашқа химиялық бұйра жасау алдында бас терісін не үшін тексеру қажет?Шашқа химиялық бұйра жасау алдында шашты не үшін тексеру қажет?Клиенттің таңдалған құрамға сезімталдығын тексеру үшін, терінің қандай бөлігіне сынау жасау керек?Клиенттің шашын химялық бұйралау үшін таңдалған құрамға сезімталдығын тексеру сынағы қалай жүргізіледі?Химиялық бұйра жасау үшін таңдалған құрамның шашқа сәйкестігін сынау қалай жүргізіледі?ХИМИЯЛЫҚ БҰЙРАЛАУ АЛДЫНДА ШАШТЫ ЖУУШашты химиялық бұйралау алдында жүргізілетін дайындық жұмыстарының келесі кезеңі,-шашты жуу. Шашты жуу анықтамасын еске түсірейік.Шашты жуу—су мен жуу құралдары арқылы шашқа әсер ету амалы, нәтижесінда шаш таза, ылғалды болады. Шашты жуу, бізге белгілі болғандай, бірнеше мақсатқа байланысты болады, атап айтқанда:■гигиеналық—шаш пен бас терісіндегі кірді кетіру;■өзгеру— соңғы шаш сәндеу кезінде пайда болған шаштың табиғи өзгерістерін кетіру;■дайындық— шаштың жоғарғы қабыршақты қабатын жұмсарту.Химиялық бұйралау мәнмәтінде шашты жуу өте маңызды рөлге ие болады, тіпті өте маңызды болады, өйткені шаш соңғы рет қашан жуылғанына қарамастан, химиялық бұйралау алдында шаш әрдайым және міндетті түрде жуылу қажет. Бұйралау алдында шашты жуу үрдісі химиялық бұйра жасаудың нәтижесіне қатты әсер етеді, тіпті кейбір ірі компаниялар перманент алдында шашты жууға арналған арнайы сусабындар өндіредіСөйтіп, клиентті соңғы рет шаш жуғанына бірнеше сағат қана өтсе де, бұйралау алдында шашты міндетті түрде жуу қажет. Өйткені біз шаштың қандай сусабынмен жуылғанын нақты білмейміз ғой. Оның үстіне клиент шашты жуған кезде бальзам(кондиционер, шайғыш, маска, шашқа арналған май және т.б.) пайдалануы мүмкін, ал мұны химиялық бұйралау алдында жасауға болмайды. Шашты жуу кезінде қандай үрдістер өтетіні еске түсірейік. Сусабынның әсерінен шаштың сыртқа жоғарғы қабатының қабыршақтары аздап көтеріледі. Содан кейін сусабынның көпіршіктері кірді шығарып, оны шаштан бөледі. Осыдан кейін, біз сусабынды шаштан жуып тастаймыз, қабыршақтар аздап «үрмиген» күйінде қалады. Оның үстіне бас терісінде және шашта сусабынның қалдықтары қалады. Табиғи түрде де, химиялық түрде де, яғни қолмен байқағанда, шаш сусабынмен жақсы жуылғандай әсер қалдырады, ал шындығында сусабынның ұсақ бөлшектері тері мен шашта шөгіп қалады. Бұл қалдықтарды бейтараптандыру және қабыршақтарды жабу үшін, яғни, шашты тегіс жіне жылтыр ету үшін, бальзам (кондиционер, маска, шайғыш, шашқа арналған май және т.б.) пайдалану қажет.Бірақ бұйралау үшін бальзаммен жөңдеу кедергі жасайды. Өйткені химиялық бұйралауға арналған құрам шашқа сіңуі керек. Сондықтан фирмалар химиялық бұйралаудың алдында шашты жууға арналған арнайы сусабындар шығарады. Мұндай сусабындарды көбінесе техникалық сусабын деп атайды, өйткені олар шашты тек қана тазалап қоймай, оны майсыздандыруға да көмектеседі. Шашты техникалық сусабынмен жуғаннан кейін, бальзамдар қолданылмайды. Мұны естен шығармау керек. Демек, құрам шашқа жақсы сіңуі үшін, бұйра сапалы және әдемі шығуы үшін, тікелей химиялық бұйралаудың алдында, шашты техникалық сусабынмен жуу керек.Перманент алдында шашты жуу, басқа қызмет көрсетулердің алдындағы шашты жуудан өзгеше болады. Мысалы, перманент алдында шашты жуу кезінде, мүлде басқа сусабын пайдалану керек болғандықтан, сусабын таңдау және оны талқылау деген мәселе болмайды. Шаш жуу мәселесін химиялық бұйралаумен бірге қарастырғанда, біз «шашты артқа қарай шалқайтып» жуу тәсілі туралы айтатын боламыз, өйткені көптеген сән салондары мен шаштараздарда шаштараздар тура осылау жұмыс істейді.  Осылайша, химиялық бұйралау алдында шашты жуу қадамдарының реттілігі мынадай болады:  Клиенттің үстін шаштараз киімімен немесе орамалмен жабамыз, бірден шашқа химиялық бұйра жасау кезінде кез-келген жағдайда қажет болатын, су өткізбейтін пеньюарды пайдалануға да болады. Шашты тістері ірі тарақпен тараймыз. Клиентті жуғыштың жанына щшақырамыз, немесе креслоны жуғышқа жақындатамыз(сән салоны немесе шаштаразда қандай жабдық пайдаланылуына байланысты).Клиенттің басын мойны арнайы ойыққа тығыз жанасатындай, ал басы жуғыштың кемершесінде жататындай етіп орналастырамыз. Клиенттен ыңғайлы ма екендігін сұраймыз, егер ыңғайсыз болса, клиент ыңғайлы қалыпқа жеткенге дейін, шұңғылша немесе креслоны (немесе құрылымына қарай екеуін де) қозғаймыз. Шұңғылшаның арт жағынан тұрамыз. Шүмекті ашамазы да, судың температурасын реттейміз.Шаштың қарсы аймағынан артқа қарай шаштың өсу сызығы бойынша суды бағыттап, мұқият жылы сумен сулаймыз. Шашты жақсылап сулау үшін, себезгіні бір қолдан екінші қолға ауыстырып, бос қолдың қырымен клиенттің бетін аққан судан жауып отыру қажет. Себезгіні шашқа неғұрлым жақын және клиенттің беті мен киіміне шашырамау үшін, оны клиенттің бетінен бұрып ұстаймыз. Сусабынның бір бөлігін алақанымызға алып, екінші қолымыздың саусақтарымен бас терісіне жақын шаштарға жағамыз. Егер шаш ұзын болса, сусабынды шаштың түбіріне жағу үшін, саусақтарымызды шаш массасы арасына өткіземіз. Шашты тағы біраз сумен сулап, сусабынмен бас терісін мол көбік пайда болғанға дейін, массаж жасағандай уқалаймыз:■саусақтардың айналмалы қозғалысымен шаштың өсу сызығы бойынша құлақ қалқанынан мойынның ортасына дейін және кері қарай жылжимыз-желке аймағы;■самайдан саусақтың айналмалы қозғалысымен төбеге және кері қарай жылжимыз -маңдай алды аймағы. Еш уақытта шашты бір-біріне уқаламаймыз, кір жуғандағыдай қозғалыс жасамаймыз!Себезгіні кезекпен-кезек біресе бір қолға, біресе екінші қолға ұстап тұрып(осы кезде сусабынды бастың қай жағынан тұрып шайғанға байланысты) сусабынды сумен шаямыз. Бос қолымызбен шашты тегістейтін қозғалыстар жасаймыз. Шашты сусабынмен тағы бір рет жуамыз. Соңында таза ылғалды шашты тараймыз. Мұндай жуғаннан кейін шаш аздап жұмсақ болады, өйткені қабыршақтар сәл ашық қалады. Ендеше, оларды тараған кезде тез зақымдап алуға болады. Химиялық бұйралау алдында шашты жуғаннан кейін өте мұқият тарау керек. Тарау үшін металл емес, ірі сирек тісті тарақты пайдаланған дұрыс болады. Сөйтіп, шаш таза етіп жуылып, мұқият таралды-олар қиюға дайын. Химиялық бұйралаудың алдындағы шашты қию туралы біз келесі бөлімшеде айтамыз. ТүйіндемеХимиялық бұйралау алдында клиенттің шашын жуу қажет.Химиялық бұйралау алдында клиенттің шашын жуғаннан кейін, шашты зақымдап алмау үшін өте мұқият тарау керек БІЛІМДЕРІҢДІ ТЕКСЕРІҢДЕРШашты жуудың анықтамасын беріңдер.Шаш қандай мақсатпен жуылады?Шашты химиялық бұйралау алдында қандай сусабын қолданылады?Химиялық бұйралау алдында клиенттің шашын жуғанда бальзам (кондиционер, шайғыш, маска немесе шашқа арналған май) қолдану қажет пе? Неліктен?Химиялық бұйралау алдында клиенттің шашын жууреттілігін сипаттап беріңіз.Перманент алдында шашты жуғаннан кейін қандай тарақ қолданған дұрыс? Неліктен?ХИМИЯЛЫҚ БҰЙРАЛАУ АЛДЫНДА ШАШТЫ ҚИЮХимялық бұйралау алдында шашты қию міндетті рәсім болып табылмайды, бірақ коклюшкаларға шашты орау үрдісін айтарлықтай жеңілдетеді. Шын мәнісінде перманент алдында шашты қию жағдайы мүлде әртүрлі. Оның мәнісі мынадай (үш нұсқасы бар).Химиялық бұйралау алдында шашты ойға алған пішінге сәйкес мұқият қияды, ал перманент жасағаннан кейін шашты қимайды.Химиялық бұйралау алдында шашты алдын-ала қияды, ал перманенттен кейін Соңғы шаш үлгісін жасайды. Химиялық бұйралау алдында шашты мүлде қимайды, ал химиялық бұйралаудан кейін ойлаған бейнеге сәйкес шаш үлгісін жасайды.  Көрсетілген нұсқалардың әрқайсысын қарастырып көрейік. 1-нұсқа— бұл перманентке дейін қию арқылы шашқа үлгі(пішін) беретін нұсқа. Бұл нұсқа шебердің шашты колюшкаға орау техникасын асқан шеберлікпен меңгергенін талап етеді. Өйткені химиялық бұйралаудан кейін шаш қиылмайды деп болжамдалады, сондықтан бұйра өте жақсы қалыптасқан және әдемі болуы үшін, шаштың ұштарын өте жақсы орау керек. Жасалған шаш үлгісінен кейін перманент орындаған кезде ешқандай уқаланған және араласқан ұштар болмауы тиіс2-нұсқа— бұл нұсқаны шаштың бастапқы ұзындығы соңғы бейненің ұзындығынан айтарлықтай асып кеткен жағдайларда пайдаланады. Онда шашты екі кезеңмен қияды. Оларды «алғашқы қию» және «соңғы қию» деп атайық. Алғашқы қиюдың мақсаты- шашты қысқартып, шашты коклюшкаларға орау үрдісін жеңілдету. Соңғы қиюдың мақсаты-шашқа ойлаған пішінді беру. Алғашқы қиюды орындағанға дейін, біз болашақ соңғы қиюдың үлгісін(пішінін) таңдаймыз. Болашақ шаш үлгісінің пішінін таңдау жөніндегі шешім қабылдаудың және оны химиялық бұйралаумен үйлестірудің барлық мәліметтерін біз клиентпен диалогтан, оның шашы мен бас терісін диагностикалаудан аламыз. Болашақ шаш үлігісінің сұлбасын таңдап алғаннан кейін, алғашқы шаш қию реттілігі, одан кейінгі шаштың ұзындығы, түпкілікті шаш үлгісін жасауға жеткілікті болатындай етіп ойластыру қажет. Содан кейін қауіпті немесе қауіпсіз(жұқартатын) ұстараның көмегімен алдын-ала шаш қиюды орындаймыз. Біз неге қайшымен емес, ұстарамен қиямыз? Өйткені, шашты ұстарамен кескен кезде, тек қана шашты қысқартып қана қоймаймыз, шашты жұқартамыз. Нәтижесінде шаштың ұштары жұқарады, бұл шашты коклюшкаға орау үрдісін айтарлықтай жеңілдетеді. Шашты алғашқы қиғаннан кейінгі шаштың ұзындығы, соңғы қиюда қалай бөлінсе, алғашқы қиюда да солай бөлінуі тиіс, яғни, бастың түрлі аймағындағы шаш ұзындығының арақатынасы, алғашқы және соңғы қиюларда да ұқсас болуы тиіс. Бірақ алғашқы қиюдан кейінгі шашты соңғы қиюға қарағанда айтарлықтай ұзын етіп қалдыру керек. Перманент алдында ұстарамен қиюды орындау технологиясыҚауіпті ұстарамен және қауіпсіз(жұқартатын) ұстарамен қию технологиясы бойынша бір-бірінен ерекшеленбейді, тек өзіңізге пайдалануға ыңғайлы құралды таңдаңыз. Әрине, қауіпті ұстарамен қию күрделірек болады. Қауіпті ұстараны пайдалану үшін, бұл құралды қолданудың орнықты дағдыларын білу керек.Екінші жағынан, мұндай дағдылар қауіпті ұстарамен жұмыс істеу кезінде қалыптасады. Алғашқы қию пішін беру үшін емес, шашты химиялық бұйралауға дайындық, еоелюшкаға шашты орау үшін ғана пайдаланылатынын еске сала кетейік, сондықтан қиюдың шеберлікпен істелу дәлдігі талап етілмейді. Осыған байланысты, шашты перманент алдында алғашқы қию үрдісінде, ұстарамен қиюды орындауға жаттығуға болады. Шашты бөліктерге бөлу.Шашты ұстарамен қиюды бастамас бұрын, оны бөліктерге бөліп алған дұрыс. Бұл бөліктерді біз ұстарамен қиямыз. Алдымен, нақты қиюды орындар алдындағы сияқты, шашты аймақстарға бөліп алған дүрыс, содан кейін аймақтарды бөліктерге бөлеміз. Шашты аймақтарға бөлуді келесі әдіспен орындаймыз.Сагиттальдық айырыммен шашты екі - алдыңғы және желке аймақтарына бөлеміз. Алдыңғы аймақты маңдай шұқырынан бастап, сагиттальды айырымға дейін екі көлденең айырыммен, үш аймаққа-екі самай, бір төбе аймақтарына бөлеміз. Ұстарамен қиюға ыңғайлы шаш бөліктерін алу үшін, өз кезегінде самай аймағын екі көлденең айырыммен екіге бөлеміз. Әр самай аймағын екіге бөліп, біз қиятын соңғы бөліктерді аламыз. Төбе аймағын да өлшемі бойынша(салмағы бойынша) айырым арқылы бөліктерге бөлеміз-мұнда сагиттальды айырымға параллель айырымдарды пайдаланамыз. Төбе аймағындағы бөліктер мөлшері бойынша(салмағы бойынша) самайдағы бөліктерден артық болмауы тиіс. Бастың мөлшеріне байланысты, төбе аймағында үштен бастап бес шаш бөлігіне дейін болады. Осындай бөлудің нәтижесінде төбе аймағында шығатын бөліктер, 2.26-суретте бейнеленген. Желке аймағындағы шашты бөлуге кірісеміз. Желке аймағын екі көлденең айырыммен үш аймаққа-жоғарғы, ортаңғы және төменгі аймақтарға бөлеміз. Ендімойындағы шаштың өсу сызығына дейін төмен қарай, самай аймағын бөлген, екі көлденең айырымды жалғастырамыз. Желкеде тоғыз (!) бөлік шығады (2.29-сурет). Шашты бөліктерге бөлген кезде, әр бөлікті қысқышпен бекітеміз. Сөзсіз, егер шебер ұстарамен қию техникасын шеберлікпен меңгерсе, ол қияр алдында өзіне шашты бөліктерге бөлуге мүмкіндік береді. Ол бәрібір қиюды бөліктер бойынша орындайды, тек ол көру арқылы «көз мөлшерімен» бөледі. Ал «өнерлі-шебер» атағын алғанға дейін, тікелей ұстарамен шашты қию алдында шашты бөліктерге дәл бөлу керек. 2. Желке аймағындағы шашты қию.Шашты қиюды төменгі желке аймағынан бастаймыз. Еске салайық, ұстарамен қию кезінде шаш бөлігі бір мезгілде жұқарады және қысқарады. Шашты әртүрлі ұзындықта қалай қысқартсақ, оларды терең немесе онша терең емес жұқартамыз. Жұқартуды шаш түбірінен, шаш бөлігі соңғы ұзындығының ортасынан, ұштарына жақын бастауға болады. Химиялық бұйра жасау кезінде шашты түбірінен жұқартуға болмайды, өйткені орауға қиын болады. Және мұндай жұқарту өте сирек жасалады. Тек ерекше жағдайларда ғана және көбінесе қысқа шаштарға жасалады. Химиялық бұйралау алдында алғашқы қиюды орындаған кезде жұқартуды ортасынан бастап, шаш бөлігінің болашақ ұзындығының ұштарына жақын келесі технология бойынша орындайтын боламыз. Шет жақтағы төменгі шаш бөліктерінің бірін қысқыштан босатамыз және қиюға кірісеміз. Шаш өсуінің төменгі шеткі сызығындағы шаш бөліктерін қатты жұқартуға болмайды, олай етсе олар өте жұқарып кетеді, сондықтан шаштың төменгі бөліктерін шаш ұшына жақын жұқартамыз.Ол үшін шаш бөлігін сол қолымызбен ұстап(сұқ саусақпен және бармақпен), өзімізге қарай сәл тартамыз. Содан кейін, көзбен шаш бөлігіндегі шаштың соңғы ұзындығын көзбен мөлшерлеп, шаш бөлігін болашақ кесетін жерінен 1,2-2,0 см қашықтықта ұстараны тақаймыз. Ұстараны шаштың түбірінен ұшына қарай бағытта жұмсақ қозғай отырып, бірнеше қимылмен(ұстараның жұмыс барысы) шаш бөлігін қиямыз. Осылайша үш төменгі шаш бөлігінің әрқайсысын қиямыз. Ұстараның жұмыс барысының қалай орындалатынын толығырақ түсіндірейін. Ұстараны қиятын шаш бөлігіне тығыз орналастырамыз. Шашқа қатысты ұстара орналасатын бұрыш әртүрлі болуы мүмкін. Ұстара жағының шашқа қатысты, шаш және ішкі жағы арасындағы бұрышын қарастырамыз-ол 0°-тан кем және 90°-тан артық болуы тиіс емес. Ұстараның 90° көлбеу бұрышының көлеміндегі шаш бөлігін қию іс жүзінде жұқартусыз жүргізіледі. Бірақ шаштың қиылуы қайшымен қиғандағыдан өзгеше болады-ол үшкір болады (2.30-сурет). Шашты қию кезінде ұстараның көлбеу бұрышының мәні неғұрлым аз болса, шаштың қимасы соғұрлым өткір болады. Ұстараны елгілі бір бұрыш астында шашқа орналастырып, ұстараны басып, түбірінен бастап ұштарына дейінгі бағытта шаш бөлігін қия отырып жүргіземіз. Ұстараны шашқа тигізбей, бастапқы қалпына келтіреміз. Міне осы ұстараның бір жұмыс барысы деп аталады. Шашты қию кезінде шаш бөлігіне басылатын ұстараның бұрышы, таңдалған жұқарту тереңдігіне байланысты таңдалады. Жұқарту неғұрлым тереңірек болса, ұстараның шашқа көлбеу бұрышы соғұрлым өткірірек болады. Осылайша, төменгі шаш бөліктерін қию кезіндегі шашқа ұстараның көлбеу бұрышы барынша үлкен болуы тиіс. Желкедегі шаш бөліктерінің келесі көлденең қатарының қиюуына ауысамыз. Бұл деңгейдің шаш бөліктерін біз шамалы тереңірек-шаштың болашақ қимасынан 2,5-3,0 см қашықтықта жұқартамыз.. Сәйкесінше, шаш бөліктеріне ұстараның көлбеу бұрышы азарақ болады. Ұстараның қозғалысы-оның жұмыс жүрістері, керісінше көбірек болады. Желке аймағының жоғарғы көлденең дейгейін, болашақ шаш бөлігі қимасынан 3,5-4,0 см-ге тереңірек жұқартып қиямыз. Ұстараның көлбеу бұрышы бұрынғыдан да азырақ, ұстараның жұмыс жүрісі көбірек болады. 3. Самай шаштарын қию.Желке шаштарын қиып болғаннан кейін, самай шаштарын қиюға көшеміз. Бұл жердің шаш бөліктерінің қалыңдығы басқа аймақтарға қарағанда азырақы, сондықтан самайдағы шаштарды мүлде аз жұқарту керек, кейде тіпті жұқартпаса да болады. Бұл жағдайда былай етеміз:■Самайдағы шаш бөліктернен өзімізге қажетті ұсындықты анықтап, самай шашының төменгі бөлігін сол қолмен ұстап, өзімізге қарай тартамыз;■Ұстараны тік бұрышпен шаш бөілігінің жанынан, ұстараны басып, шашты қиюды орындаймыз.Төменгі шаш бөлігінен кейін екі самайдың біреуінің жоғарғы шаш бөлігін қиямыз, содан кейін басқа самай шашын қиюға ауысамыз. Екінші самай шашын да осыған ұқсас қиямыз. 4. Төбе аймағының шашын қию.Төбе аймағын бетке жақын шаш бөлігінен бастап қиямыз. Өйткені төбе аймағының шашы көбінесе өте қалың болады, бұл жерде екі жақтан жұқарту қажет болады. Оны төмендегідей орындаймыз:■Шаш бөлігін сол қолдың үлкен және сұқ саусақ арасына қысып, өзімізге қарай тартамыз, ұстараны шаш бөілігінің астыңғы жағына тақаймыз және ұстараның бірнеше жұмыс жүрісімен, шаш бөлігін түпкілікті қиюын орындамай, төменгі бөлігін жұқартамыз;■Содан кейін, шаш бөлігін аздап төмен тартып, ұстараны шаш бөлігінің үстіне тақаймыз және бірнеше жұмыс жүрісімен, шаш бөлігін түпкілікті қиюын орындамай, шаш бөлігін үстіңгі жағынан жұқартамыз.Назар аударыңыз!Егер шаш қию қауіпті ұстарамен жүргізілсе, кесіп алмау туралы есте сақтау керек. Ол үшін ұстара жұмыс жүрісі кезінде шаш ұшына қарай жылжыған кезде, сол қолдың саусақтарын шаш ұшы бағында жылжыту керек. 3-нұсқа— бұл бастапқы шаш ұзындығы шаштараз ойластырған шаш үлгісінің ұзындығына жақын болған жағдайда пайдаланылады. Бұл жағдайда перманент алдында шашты қимайды, шашқа химиялық бұйра жасағаннан кейін бірақ орындайды. ТүйіндемеХимиялық бұйралауды орындау алдында шашты қию міндетті рәсім болып табылмайды. Химиялық бұйралау алдында шашты қиған кезде, бір мезгілде шаш бөліктерін қысқарту және жұқарту жасалады. Химиялық бұйралау алдында қиылған шаштың ұзындығы, қиюдың соңғы үлгісіндегі қарастырылған ұзындықтан шамалы ұзынырақ болуы тиіс. БІЛІМДЕРІҢДІ ТЕКСЕРІҢДЕРХимиялық бұйралауды орындау алдында шашты қашан қию керек?Химиялық бұйралау алдында шаш қиылмаса, неге назар аудару қажет?Перманент алдында шашты қиған кезде қандай құралдар қолданылады?«Химиялық бұйралау алдында шашты қию керек пе?» деген сұраққа жауап нұсқаларын атаңдар.Химиялық бұйралауды орындау алдында шашты қию рәсімін сипаттап беріңдер.№ 2 ТӘЖІРИБЕЛІК ЖҰМЫСЖұмыс орнын ұйымдастыру жөніндегі білімдерін бекітуМақсаты—Шашты химиялық бұйралауды орындаған кезде жұмыс орнын ұйымдастыру бойынша білімдерін бекіту және көрсету саласындағы клиентке қызмет көрсету жөнінде дайындық жұмыстарын орындауға кәсіби құзырлылықтарды қалыптастыру.Міндеттері:1)1-кезең. Жұмыс орнына анықтама беріңдер және оған қойылатын талаптарды атаңдар ( ПР 2.1 кестесін толтырыңдар);2) 2-кезең. Шашты химиялық бұйралауды орындаған кезде жұмыс орнын ұйымдастыруға қажетті құралдарды, аспаптарды, аппаратуралар мен шаштараз киімін атаңдар( ПР 2.2 кестесін толтырыңдар);3)3-кезең. Шашты химиялық бұйралауды орындаған кезде шаштараздың жұмыс орнына қойылатын санитарлық-гигиеналық талаптарды атаңдар(ПР 2.3 кестесін толтырыңдар).Материалдық және техникалық қамтамасыз ету: Сан және 2.1.2.2631-10 «Шаштараздық және косметикалық қызметтер көрсететін, коммуналдық-тұрмыстық мақсаттағы ұйымдардың құрылғыларын, жабдықтарын орналастыруға, жұмыс мазмұны мен тәртібіне қойылатын санитарлық-эпидемиологиялық талаптар».Әдістемелік нұсқауларЖұмысты орындау алдында мына тақырыптар бойынша тірек білімдерін өзекті ету қажет:■Дайындық жұмыстары кезіндегі қауіпсіздік техникасы;■Шаштараздық және косметикалық қызметтер көрсететін, коммуналдық-тұрмыстық мақсаттағы ұйымдардың құрылғыларын, жабдықтарын орналастыруға, жұмыс мазмұны мен тәртібіне қойылатын санитарлық-эпидемиологиялық талаптар. Тәжірибелік жұмыс барысы Келесі кестелерді толтырыңыздар:ПР 2.1 кестесіЖұмыс орнын анықтау Жұмыс орнына қойылатын талаптар  1.2....  ПР 2.2 кестесіҚұралдарАспаптарАппаратураШаштараз киімі 1.2.3.4....     ПР 2.3 кестесіШашқа химиялық бұйра жасаған кезде шаштараздың жұмыс орнына қойылатыын санитарлық-гигиеналық талаптар:1.2.3....№ 3 ТӘЖІРИБЕЛІК ЖҰМЫСХимиялық бұйралау алдында «шашты жуу» амалын орындау бойынша білімдерін бекітуМақсаты—Химиялық бұйралау алдында шашты жуу және жуу құралдарын таңдау жөніндегі білімдерін бекіту және көрсету саласында, клиенттерге қызмет көрсету кезінде дайындық жұмыстарын орындау бойынша, кәсіби құзырлылықтарын қалыптастыру.Міндеттері:1)1-кезең. Химиялық бұйралауды орындау алдында шашты жуудың мақсаттарын атаңдар және шашты жууға анықтама беріңдер(ПР 3.1 кестесін толтырыңдар);2)2-кезең. Химиялық бұйралау алдында шашты жууды орындауға қажетті жуу құралдарын, шаштараз киімін және жабдықтарды атаңдар ( ПР 3.2 кестесін толтырыңдар);3)3-кезең. Химиялық бұйралау алдында шашты жуу реттілігін сипаттаңдар және тәсілдерін атаңдар (ПР 3.3 кестесін толтырыңдар).Материалдық және техникалық қамтамасыз ету: Санжәне 2.1.2.2631-10 «Шаштараздық және косметикалық қызметтер көрсететін, коммуналдық-тұрмыстық мақсаттағы ұйымдардың құрылғыларын, жабдықтарын орналастыруға, жұмыс мазмұны мен тәртібіне қойылатын санитарлық-эпидемиологиялық талаптар».Әдістемелік нұсқауларЖұмысты орындау алдында мына тақырыптар бойынша тірек білімдерін өзекті ету қажет:■Шашты жуу кезіндегі қауіпсіздік техникасы;■Химиялық бұйралау алдындашашты жууды орындау реттілігі( 2.5 бөлімшесін қараңдар).Тәжірибелік жұмыстың барысыПР 3.1 кестесіШашты жуудың анықтамасыШашты жуудың мақсаттары 1.2.3.... ПР 3.2 -кестесіШашты жууға арналған құралдар Шаштараз киіміЖабдық    ПР 3.3-кестесіШашты жуу тәсілдері Шашты жуу реттілігі 1.2.3....  № 4 ТӘЖІРИБЕЛІК ЖҰМЫСХимиялық бұйралауды орындау алдында шаштың және бас терісінің сезімталдылығын Сынақтаманы орындау бойынша білімдерін бекітуМақсаты—Химиялық бұйралау алдындатерінің және шаштың сезімталдығына сынау жүргізу, білімдерін бекіту және көрсету саласында, шашты химиялық бұйралауды орындау бойынша, кәсіби құзырлылықтарын қалыптастыру.Міндеттері:1)1-кезең.Шашты химиялық бұйралауды орындаған кездетерінің сезімталдылығына сынау жүргізу кезеңдерін атаңдар(ПР 4.1 кестесін толтырыңдар);2)2-кезең. Шашты химиялық бұйралауды орындаған кезде шаштың сезімталдылығына сынау жүргізу кезеңдерін атаңдар ( ПР 4.2 кестесін толтырыңдар);3)3-кезең. Клиенттің диагностикалық картасын құрастырыңдар (ПР 4.3 кестесін толтырыңдар).Материалдық және техникалық қамтамасыз ету: СанЕжәнеН 2.1.2.2631-10 «Шаштараздық және косметикалық қызметтер көрсететін, коммуналдық-тұрмыстық мақсаттағы ұйымдардың құрылғыларын, жабдықтарын орналастыруға, жұмыс мазмұны мен тәртібіне қойылатын санитарлық-эпидемиологиялық талаптар». Әдістемелік нұсқауларЖұмысты орындау алдында мына тақырыптар бойынша тірек білімдерін өзекті ету қажет:■Химиялық бұйралауды орындау кезіндегі қауіпсіздік техникасы;■Шаштараздық және косметикалық қызметтер көрсететін, коммуналдық-тұрмыстық мақсаттағы ұйымдардың құрылғыларын, жабдықтарын орналастыруға, жұмыс мазмұны мен тәртібіне қойылатын санитарлық-эпидемиологиялық талаптар;■Шаштың құрылымы;■Терінің құрылымы;■Тері және шаш аурулары;■Клиенттің шашы мен терісін диагностикалау.Тәжірибелік жүмыстың барысыКестені толтырыңдар.ПР 4.1 кестесіХимиялық бұйралау алдында терінің сезімталдығын тексеру кезеңдеріХимиялық бұйралауды орындау алдында терінің сезімталдығын Сынақтаманы ң әр кезеңінің жұмыстары 1.2....   ПР 4.3 кестесіХимиялық бұйралауды орындау алдында шаштың сезімталдығын сынау кезеңдері Химиялық бұйралауды орындау алдында шаштың сезімталдығын Сынақтаманың әр кезеңінің жұмыстары1.2....  ПР 4.3 кестесіШаштың жағдайыБас терісінің жағдайыШаштың құрылымыАлдын-ала өңдеуҚұрамыҰстау ұзақтығы1.2....        3 Тарау

ШАШТЫ ХИМИЯЛЫҚ БҰЙРАЛАУ ҮРДІСІШАШТЫ ХИМИЯЛЫҚ БҰЙРАЛАУ ҮРДІСІН ОРЫНДАУХимялық бұйралауды орындау кезінде шашпен өтетін үрдістерді сипаттаған кезде, біз көптеген химиялық түсініктер мен терминдерді пайдаланамыз. Әр бөлімшеде біз сәйкес бөлімшедегі материалды баяндауда пайдаланылатын олардың мәнін толықтай түсіндіреміз. Сонымен қатар, «түр», «тұрпат» және «топ» түсініктерін пайдалану жөніндегі келісіп алуымыз керек. Өйткені, бұл терминдердің бірыңғай мағынасы жоқ. Ғалымдар әлемінде «түр» немесе «тұрпат»сөздерінің қайсысы анағұрлым жалпылама екендігі туралы қызу пікірталас жүруде.Түр тұрпатқа бөліне ме, әлде тұрпат түрге бөліне ме? Атақты ғалымдар арасында әр нұсқаның өз жақтастары бар. Шын мәнісінде, бұл түсініктер бір-бірін алмастыратын сөздер, сондықтан әрбір нақты жағдайда біз мәнмәтін(мазмұны) бойынша ыңғайлы терминді пайдаланылатын боламыз. Сөйтіп, ұзақ уақыт бұйралау(электрмен, бумен, химиялық) кезінде шаш бұйра болады. Шаш өзінің сыртқы түрін неліктен өзгертті? Бұйраның ұандай түрі ұзақ сақтала алды?Шаштың өз ішінде не өзгеруі тиіс пе еді? Тік шаштар табиғи бұйра шаштардан несімен ерекшеленеді?Тік шаштардың бұйра шаштардан бірінші кезекте көлденең қимасымен ерекшеленетінің анықталды. Мінсіз дөңгелек қима тегіс және жатық шаштарға тиесілі. Эллипс түріндегі сәл майысқан шаштар-толқынды шаштарға(сәл бұйра) жатады. Өте майысқан шаштар-бұйра шаштарға жатады. Көлденең қиманың пішіні дөңгелек пішіннен қаншалықты көп ерекшеленсе, шаш соғұрлым көбірек бұйраланады. 1.4-суретте түрлі шаштың көлденең қимасының мысалдары көрсетілген. Олар тік, бұйра, бұйра және қатты бұйра шаштардың қимасына сәйкес келеді. Шаш бірден түбірінен бастап бұйралана бастайтынын атап көрсету керек. Тіпті бас терісінің түбірі орналасқан қалың жерінде, бұйраның қандай да бір қарқындылығына сәйкес, табиғи шаштарға тән иіліс пайда болады. Тік шаштар бұйра шаштардан тек көлденең қимасымен ғана ерекшеленбейді. Бұйра шаштар спираль бойынша өз білігінен оралып тұрады. Егер бұйра шашты алып, оны тік болатындай етіп созсақ, шаш белігілі бір қашықтықтан кейін өз білігінен айналатын болады. Бұйраланған шаштың өз білігінен айналуы мен көршілес бұраулар арасындағы қашықтығы бұранданың қадамы деп аталады. Бұйра неғұрлым ұсақ болған сайын, сол шаш ұзындығындағы бұраулар қанша көп болса, бұранда қадамы соншалықты аз болады. Ендеше, шашты бұйралау үшін, олардың қимасын үрпитіп, шаштың өзін өз білігінен айналдыра бұрау керек. Біздің білетініміздей, шашқа шамалы уақытқа бұйра пішін беру үшін, оған табиғи түрде әсер етуге болады. Мысалы, оны ұзындығы бойынша созылуы үшін сулап, бигудиге орауға болады. Кепкен кезде шаш өзіні алғашқы ұзындығына келуге- қысқаруға талпынады. Олар бос күйінде болмағандықтан, бигудиге оралғандықтан, олар майысатын болады. Осы көлденең қиманың майысуы есебінен, шаш бұйра болады! Бірақ біздің анықтағанымыздай-бұл ұзаққа жетпейді. Бірақ алғашқы жуғанға (немесе жаңбырға) дейін ғана жетеді. Ендеше, ұзақ мерзімді бұйралау үшін, тек табиғи әсер ету жеткіліксіз. Шашты болған өзгерістер ұзақ уақытқа сақталу үшін, оған химиялық препараттармен әсер ету қажет. Шашқа бұйраның қандай түрін -қыздырып(бумен немесе электрмен) немесе химиялық жасамасақ та, бұйралауға арналған құрамның химиялық компоненттері шашты «жұмсартады», оларды икемді, иілімді қылады. Шаш коклюшкаға немесе өзекшелерге оралғандықтан, олар екі күштің әсерін –тартылу және қысылуға ұшырайды. Осы күштердің және бұйралауға арналған құрамның әсерінен шаштың көлденең қимасы өзгере бастайды. Бұл үрдіс басталуы үшін, қыздырып бұйралауға қатты қыздыру қажет, ал химялық бұйралауға мұндай қыздыру қажет емес. Қыздырып бұйралау кезінде шашқа әсер ететін жағдайлардан, химялық бұйралауды орындау кезіндегі өтетін өзгерісжағдайлары, тура осы жоғары температураның болмауымен ерекшеленеді. Шаштың көлденең қимасының өзгерісі кенеттен пайда болмайды, ол үшін уақыт керек. Ұстау уақыты дегеніміз - бұл құрамының шашқа әсер ететін уақытының атауы. Ол оңтайлы болуы тиіс. Бір жағынан, шаштың құрылымын бұзбау үшін, құрамды шашта өте ұзақ ұстауға болмайды, екінші жағынан-шашта өзгеріс болуы үшін, уақыт кезеңі жеткілікті болуы тиіс. Әрине, құрамды шашта ұстау уақыты бұйраның қалыптасу жылдамдығына байланысты болады, ал бұл параметр тікелей химиялық бұйралауға арналған құрамның құнарлылығына және шаштың жағдайына байланысты болады. Бұл сипаттамалар әрі қарай анағұрлым толығырақ қарастырылатын болады. ТүйіндемеШашты қыздырып(электрмен немесе бумен) немесе химиялық бұйралауды орындау нәтижесінде шаш ұзақ уақытқа бұйраланатын болады. Шашты ұзақ уақытқа бұйралау тек арнайы химиялық препараттарды пайдалану кезінде ғана мүмкін болды.   БІЛІМДЕРІҢДІ ТЕКСЕРІҢДЕРБұйра шаштар тік шаштардан несімен ерекшеленеді?«Бұранданаң қадамы» деген не? Шашқа тек табиғи әсер еткенде, шаш қанша уақытқа дейін бұйраланып тұрады? Мысал келтіріңдер. Тік, толқынды, бұйра және қатты бұйра шаштарға қандай пішін сәйкес келеді?Шашты ұзақ уақытқа бұйралау үшін, оларға қалай әсер ету керек?Ұзақ уақытқа бұйралау кезінде шашқа не арқылы әсер етіледі?Қыздырып бұйралауды орындау кезінде шашқа әсер ететін жағдайлар, химиялық бұйралауды орындау кезіндегі шашқа әсер ететеін жағдайлардан несімен ерекшеленеді?ШАШТЫ ХИМЯЛЫҚ БҰЙРАЛАУҒА АРНАЛҒАН ПРЕПАРАТТАРДЫҢ ӘСЕР ЕТУ ҚАҒИДАЛАРЫБұрын өткен материалдардан бізбұйра шаштар тік шаштардан көлденең қимасымен ерекшеленетінін, бұйра шаштардың өз білігінен бұралып оралатынын, яғни, тік шаштан бұйра шаш жасау үшін, оған қатты әсер ету керек екендігін білдік. Әрбір тал шашты осылай күрделі өзгерту үшін, оның ішіне-қыртысының ішіне кіру қажет. Ол үшін қабыршақтардың тығыз қорғанысы –әр шашты бірнеше қабатпен іштен жауып тұрған сірқабықтан өту керек. Содан кейін шаштың ішіндегі ақуыз молекулаларын(кератин тізбектерін) қайта құрылымдау қажет. Осыдан соң шашты жаңа, бұйра түрінде бекіту қажет. Сөйтіп, сапалы химиялық бұйра жасау үшін, шаштың қандай екендігін ғана емес, перманент жасау кезінде шашпен өтетін үрдістерді де білу керек. Барлық осы кезеңдерді толығырақ қарастырайық. Шаш деген қандай болатынын еске түсірейік. Шаш- бұл түбірі мен өзекшесі бар, қабыршаққа айналған жасушалардың жіп тәрізді құрылымы. Шаштың өзекшесі-бұл оның тері бетіне шығып тұратын, көрініп тұрған бөлігі. Бұл жерде бір маңызды шегініс жасау қажет.. Шаштараздар «шаштың ұзындығы», шаштың түбірі», «шашатың ұштары» сөз тіркестерін жиі қолданады. Бұл жерде олар, шаштың көрінетін бөлігінде түбірі, ұзындығы және ұштары бар екендінгін айтады, яғни, шеберлер өз тұрғысынан, шаштың көрінетін бөлігін»өзекшесін) үш бөлікке бөледі: шаштың түбірі-теріден 2-3 см, шаштың ұштары-шаштың аяқталған жерінен 4-5 см және қалған бөлігі-шаштың ұзындығы деп атайды. Бұл мәнмәтіндегі «шаштың түбірі» сөзінің тері қыртысында орналасқан шаштың анатомиялық бөлігімен ешқандай қатысы жоқ. Шаштың құрылымына қайта келейік. Шаштың түбірі дегеніміз- бұл бас терісіндегі болатын, оның оның екінші ұшындағы қалың жері. Шаштың бас терісінде шығып тұратын жерінде, шығатын тесік деп аталатын, шамалы ойық жер пайда болады.Шаштың түбірі өзіндік «қапшықта» орналасады. Мұндай қапшықтар фолликула - деп аталады. Шаштың түбірінің пішіні бас пияздың пішінін еске түсіреді, соған сәйкес ол пиязшық –деп аталады. Тап осы пиязшықта жасушалар бөлінеді, яғни, шаш өседі. Фолликул шаш үрпісі арқылы шаш түбірін олардың өсуіне қажетті заттармен қамтамасыз етеді.   Шша үрпісіне қан тамырлары мен жүйке талшықтары жақын келеді-шаш сонымен тіршілік етеді. 3.1-суретте шаш түбірінің сызба түріндегі бейнесі көрстеілген. Шаш өзекшесі(өзегі) —«шаштараз» тілімен айтқанда, бұл оның түбірі және ұштарымен бірге алғандағы ұзындығы. Мұны бас терісінде жатқан шаш түбірімен шатастыруға болмайды! Шаш өз ұзындығы бойынша біркелкі емес. Олар ұштарына қарай жұқалау болады, ұзындығы бойынша да олардың қалыңдығы әрдайым біркелкі емес. Бірақ химиялық бұйралаудың мәнмәтінінде бізді тек шаштың ұзындығы ғана емес, оның қалыңдығында не жасырылғаны қызықтырады. Шаш жақсы зерттелген, оның шаш қимасында микроскоптан үш негізгі қабатын көруге болады ( 3.2-сурет): сыртқы қабаты — сірқабық (лат. cutіcula— тері), орта қабаты — қыртыс (қыртысты қабат), ішкі қабаты — медула (лат. medulla— сүйек кемігі) — жүрекшесі, шаштың ми қабаты.Шашта ми қабаты немесе медула үнемі болмайды. Шаштың ұшына қарай оның жүрекшесі де жұқарады. Шаштың ең ұшында жүрекшені микроскоп арқылы да көру қиын. Медула соңына дейін кератинделмеген(қыртыстанбаған) жасушалардан тұрады. Келесі қабаты-қыртыс (лат. cortex— бас миының қабығы). Қыртыс басқаша айтқанда шаштың денесі деп аталады, өйткені ол өз көлемі бойынша ең маңызды қабат болып саналады. Қыртыс көбінесе барлық шаш массасының 90 % -ын құрайды. Шаштың сыртқы қабаты, сірқабық ішінара бірін-бірі жауып тұратын көптеген қабыршақтардан тұрады. Сірқабық шаш денесін сақтайды, ал қыртыс мүмкін болатын сыртқы әсерлерден қорғайды. Сірқабық пен қыртыс ақуыздың қабыршаққа айналған жасушаларынан тұрады, оларды кератин тізбегі деп те атайды. Кератин (грек. kerasнемесеkeratos— мүйіз) — шаштың, мүйіздің, жүннің, қауырсынның, қабыршақтың, тырнақтың, тұяқтың мүйізді құрамына кіретін талшықты ақуыздар. Оның құрамында шаштың негізгі бөлігін құрайтын, ұршық тәрізді жасушалар болады. Кератин тізбектері (ұршық тәрізді жасушалар) біздің білетініміздей, байланыстың бірнеше түрімен қосылған. Бұл байланыстар шаштың құрылымын қамтамасыз етеді және оған беріктік береді. Байланыстардың біртүрі-қос күкіртті байланыстар, оларды тағы қос сульфидті немесе цистинді деп те атайды. Мұндай байланыстарды —S — S— деп белгілейді. Бұл байланыстардың шығу тегі мынадай. Цистеин химиялық қосылысы—ауыстырылатын аминқышқылы. Цистеин тырнақтың, терінің және шаштың негізгі ақуызы - а-кератиндер құрамына кіреді. Қоссульфидті (қос күкіртті, цистинді) — S — S-байланыстар цистеиннің екі молекуласы арқылы цистин жасайды, яғни, цистин — димер (қарапайым түрде айтқанда — қос молекула) цистеин.Шашқа перманент жасау барысында екі түрлі: химиялық және табиғи әсер етіледі. Осы екі әсер қалай жүзеге асырылатынын қарастырайық. Химиялық әсердішашты химиялық бұйралауға арналған препараттар , яғни, екі препарат: шашты бұйралауға арналған химиялық құрам (қарапайым тілмен айтқанда-құрам немесе химиялық құрам) және бекіткіш(фиксаж). Химиялық бұйралауға арналған құрамның әсерінен шаш өзінің серпімділігін жоғалтады, ауырлайды және өзінің оралған коклюшкасының пішінін алады. Бекіткіштің(фиксаждың) әсерінен шаш өзінің серпімділігін толықтай дерлік қалпына келтіреді және өзінің бұйраланған пішінінде бекітіледі. Табиғи әсер қысу және тарту күштерінен туындайтын және коклюшкаларға оралатын шаштарға байланысты боладыОдан әрі қарай жалғастырмас бұрын, терминологияны айқындап алу керек.Шашты химиялық бұйралауға арналған құрам—шаштың цистинді (қос сульфидті, екі күкіртті) — S — S-байланыстарының қайтымды бұзылуы үшін химиялық бұйралау кезінде шашты сулау үшін пайдаланылатын препарат.Фиксаж — шаштың цистинді (қос сульфидті, екі күкіртті) — S — S-байланыстарын қалпына келтіру үшін, химиялық бұйралауды орындау кезінде шашты сулау үшін пайдаланылатын препарат.Шашты химиялық бұйралауға арналған препараттар —бұйралауға, бекітуге арналған құрамның жалпы атауы.Біз бұл анықтамаларға ерекше назар аударамыз, өйткені басқаша оқылуы болуы мүмкін. Әдетте,«фиксаж» сөзінен мәселе туындамайды, оны кейде «бекіткіш» сөзімен алмастыруға болады, ол мағынасы бойынша үрдістің түсінігін қиындатпайды және өзгертпейді. Шшаштараз бизнесінде әдетте бекіткіш деп механикалық бірдеңені де атайды. Мысалы, классикалық түрдегі бигудиді шашқа бекіткіш таяқша немесе шпажка арқылы бекітеді, бұл таяқшаны кейде бекіткіш деп атайды. «Құрам» түсінігімен іс басқаша болады, бұл сөзді пайдаланғанда кейде түсінбестік болып жатады. Оның мәнісі былай, түрлі дереккөздерде шашты бұйралауға арналған құрамды лосьон, препарат, ерітінді, тіпті толқын жасайтын сұйықтық деп атайды. Солай бола тұра, іс жүзінде кресло жанында жұмыс істеп тұрған барлық шаштараздар»құрам»(сирек химиялық құрам) және «фиксаж»(бекіткіш) сөздерін пайдаланады. Бірде-бір шебер сән салонының немесе шаштараздың директорынан: «Марь Иванна, өтінемі, маған толқын жасайтын сұйықтықты беріңізші»-деп сұрамайды. Құрам мен бекіткіш беріңіз-деп өтінеді. Басшылар оларды бірден түсінеді. Сондықтан, заттардың нақты жағдайына жауап беретін, химиялық бұйралауға арналған препараттардың атауларын пайдалануға келісеміз. Бұл оқулықтың мақсаты-сән салонында немесе шаштаразда клиентке қызмет көрсету кезінде бірден пайдалана алатын білім беру, сондықтан тура осы: шашты химиялық бұйралауды орындауға арналған препараттар—құрам және бекіткіш атауларын қолданған дұрыс болады.Перманент жасау кезінде шашпен өтетін үрдістерді қарастырайық.Шашты коклюшкаға орағаннан кейін, жимиялық бұйралауға арналған құрамды жағуға кірісеміз. Бұйралауға арналған құрамды шашқа жаққаннан кейін, қышқылсыздану деп аталатын үрдіс басталады. Шаш ісінеді, қабыршақтар көтеріледі. Құрам шаштың ішіне өтеді.Құрам шашқа өткен кезде кератинмен өзара қатынасқа түседі. Перманентке арналған құрамның әсерінен қоскүкіртті (қос сульфидті, цистинді) —S—S-көпіршелері мен кератин тізбегі арасындағы ішінара айырылуы және сутегі атомдарының күкірт атомдарымен қосылуы жүреді. Бейнелеп айтқанда оны былай түсіндіруге болады. Жиылмалы басқышты көз алдыңызға елестетіңіз. Оның көлденең басқыштармен қосылған, екі тік ұзын тік бөлігі бар. Егер басқыштың тік бөлігін-кератин молекулалары десек, көлденең басқыштарды цистинді(қос күкіртті, қос сульфидті) —S — S- байланыстары болады. Перманентке арналған құрамның әсерінен цистинді байланыстардың бір бөлігі бұзылады. Кератин тізбектері бір-біріне қатысты араласа бастайды. Бұл бірден басталмайды, шеберлер айтқандай, ұстау уақыты, немесе шашты бұйралауға арналған құрамды ұстау уақыты деп аталатын белгілі бір уақытта болады. Шаш бос күйінде болмайды-олар коклюшкаларға оралған, сондықтан да қысылу және тартылу күштерінің әсерінен табиғи жүктемеге ұшырайды. Осы екі күштің әсерінен бұзылған цистинді байланыстардың үзіктері кератин тізбектерінің артынан қозғалады. Қышқылсыздану үрдісі қызу жүріп жатады. Ұстау уақыты өткеннен кейін құрам шаштан мол мөлшердегі сумен жуылып тасталады, шаш орамалмен сорғытылады да, бекіту уақыты басталады. Бекіту әсерінен қос күкіртті(цистинді, қос сульфидті) —S—S-көпіршелері қалпына келтіріледі, алайда көпіршелердің жеке жартылары өз жартысымен емес, шаш коклюшкаға оралған кезде көпірдің үзіктері ауысып кеткендіктен, өзіне жақын жердегі басқасымен қосылады.  3.3-сурет. Шашты бұйралауға арналған препараттарының әсер ету қағидасы:а —шаш тыныштық жағдайында; б — коклюшкаға оралған шаш; в — химиялық құрамның әсеріндегі шаш; г —бекіткіштің әсеріндегі шаш  Түпкілікті нәтижеде шаш бұйраланған пішін алады. Осылайша, шашты химиялық бұйралау үрдісіндегі екі әсерден(табиғи және химиялық) шаш тік күйден бұйра күйге айналады.Шашқа әсер ету механизмдері сызба түрінде 3.3-суретте көрсетілген. Оларды былай сипаттауға болады:■3.3, а-суреті— шаштың алғашқы қалпы;■3.3, б-суреті—коклюшкаға ораудың нәтижесінде шаш қысылу және тартылу күштерінің әсеріне ұшырайды;■3.3, в-суреті—шашқа химиялық бұйралауға арналған препаратты сіңірген кезде, шашқа химиялық әсер басталады, қос күкіртті көпіршелер ішінара бұзылады, нәтижесінде шаш өзінің серпімділігінен айырылады және шаш өздері оралған коклюшканың пішінін алады, көпірдің үзілген бөлшектері ауысып кетеді;■3.3, г-суреті —бекіткішті жаққан кезде шаш жаңа бұйраланған күйінде бекітіледі және көпірдің бос ұштары бекіту кезінде өзіне жақын ұштармен өзара бірігіп шаштың серпімділігі қалпына келеді. ТүйіндемеШашты химиялық әдіспен бұйралау шашқа екі түрлі: химиялық және табиғи әсер ету арқылы өтеді. Табиғи әсер шашты коклюшкаға орау арқылы жүзеге асырылады, ал химиялық әсер-препараттар арқылы жасалады.Шаштың өзгеруіне байланысты үрдістер шаштың қыртысты қабаты-негізінен ұршық тәрізді кератин талшықтардан тұратын қыртыста өтеді.Шашты химиялық бұйралау кезінде цистинді (қос сульфидті, қос күкіртті) —S—S-байланыстар бұйралауға арналған құрамның әсерінен алдымен ішінара бұзылады да, содан кейін бекіткіштің әсерінен қайтадан қалпына келеді. Шаш бұйра пішінді қос күкіртті(қос сульфидті, цистинді) —S—S- байланыстарының қайтадан тұтастырылуы арқасында алады: құрамның әсерінен бұзылған үзінділер коклюшкаға шашты орау салдарынан ауысады және өз жартыларымен емес, бекіту кезінде өзіне жақын жердегі жартылармен бірігіп, бекіткіштің әсерімен қалпына келтіріледі. БІЛІМДЕРІҢДІ ТЕКСЕРІҢДЕРШаш деген не? Ол қандай бөліктерден тұрады?Шаштың көлденең қимасын қарастырсақ, ол қандай қабаттардан тұрады? Әр қабат неден тұрады?Шашқа бұйра пішін алып келетін өзгерістер шаштың қай қабатында өтеді?Шаштың пішінін өзгерту үшін, шашқа қандай әсерлер болуы керек?Шашты химиялық бұйралау үшін қандай препараттар пайдаланылады?Шашты бұйралауға арналған препараттар әсер ететін байланыстар қалай аталады?Бұйралауға арналған препараттардың шашқа әсері қалай өтеді? Аталған препараттардың әсер ету қағидасын сипаттаңдар. ШАШТЫ ХИМИЯЛЫҚ БҰЙРАЛАУ ТҮРЛЕРІХимиялық бұйра жасау үшін, шашқа бұйралауға арналған құрамммен және бекіткішпен әсер ету керек.Құрам да бекіткіш те- белгілі бір ортасы бар ерітінділер. Перманентке арналған құрамның қандай болатыны түсіну үшін, Рн ортасының сутегі көрсеткіші дегеніміз не екендігін еске түсірейік. Сутегі көрсеткіші деп ортаның(ерітіндінің) қышқылдық көрсеткішін де атайды.«Уикипедия» ғаламтор-сөздігі қышқылдық көрсеткіші туралытүсінікті дат химигі С. П. Серенсен 1909 жылы енгізген-дейді. pH көрсеткіші дегеніміз (лат. potentіa hydrogenі— сутегі күші немесе pondus hydrogenі— сутегі салмағы). Сутегі көрсеткіші сулы ортаны сипаттау үшін барлық жерде пайдаланылады. Көбінесе ол 0-ден 14-ке дейінгі аралықта өлшенеді. 3.1-кестесіндекейбір анағұрлым таралған сұйықтықтардың шамамен алынған мәндері келтірілген. pH көрсеткішінің маңыздылығы соншалықты, оның адам қанындағы мәнінің жарты бірлікке өзгеруі өлім жағдайына алып келуі мүмкін. 3.1-кесте. pH көрсеткіштерінің шамамен алынған мәндеріЗатpHСу (таза)7,0Шай5,5Кофе5,0Тағамдық сірке суы2,4Сусабын5,0 — 7,5Мүсәтір спирті11,5Жаңбыр суы 5,5 — 6,0Теңіз суы8,0 — 8,4Адам қаны7,35 — 7,45Сілекей6,35 — 6,85 Таза судағы және бейтарап ерітінділердегі рН мәні 7-ге тең, бұл бейтарап ортаға сәйкес келеді. Егер рН сутегі көрсеткіші 7-ден артық болса, онда мұндай ерітінділер ортасы сілтілік болады. Егер рН сутегі көрсеткіші 7-ден кем болса, онда мұндай ерітінділер ортасы қышқыл болады. Түрлі орталар шашқа әртүрлі әсер етеді. Сілтілік ортаның әсерінен(мысалы, әдеттегі сабын) шаштың қабыршақтары сәл ашылады, ал қышқыл ортаның әсерінен(мысалы шашқа арналған кондиционер)-жабылады. pH көрсеткішін басшылыққа ала отырып, перманент құрамын сәйкесінше былай атайды:■сілтілік бұйралау (pH мәні— шашамен 8,2 -ден 9,6-ға дейін);■бейтарап бұйралау (pH мәні—7-ден сәл артық);■қышқылды бұйралау(pH мәні— шашамен 4,5 -тен 6,5-ке дейін).pH сутегі көрсеткішінің мәні көбірек болған сайын, бұйралау соғұрлым сілтілік болады. pH мәніне сәйкес, шашты химиялық бұйралау сілітілік, қышқылдық және бейтарап болып бөлінеді. Қышқылды бұйралаудың тағы бір әдеби атауы-қышқылды-теңгерімді деп аталады. Біз шеберлердің айтуы бойынша, алғашқы атауымен: қышқылды бұйралау-деп атаймыз. Кейбір еңбек жолын жаңа бастаған шаштараздар ойлағандай, «сілтілі», «қышқылды» және «бейтарап» атаулары шашқа бірінші жағдайда-сілті, екінші жағдайда-қышқыл, ал үшінші жағдайда-тек су әсер етеді деген сөз емес. Мүлде олай емес! Сілтілі, қышқылды және бейтарап атаулары-бұл орталардың, яғни, бір-бірінен сутегі көрсеткішінің мәнімен ерекшеленетін ерітінділердің атаулары. Бұл атаулар шашқа өзіндік әсер етеді, бірақ оны бұйраламайды, ал оларды ішінара бұзып, цистинді (қос сульфидті, қос күкіртті) —S—S-байланыстарына әсер ететін заттардың еріген ортасында оларды бұйраламайды, бұл тік шаштың өзгерісінің және оны бұйра шашқа айналуының алғашқы қадамы болып саналады. Бұл үш бұйраларды қарастыруға өтпес бұрын, әр бұйраның барлық жақсы сипаттамалары, мысалы, тұрақты бұйра, тығыз бұйра және басқа көрсеткіштері бұйра дұрыс орындалған кезде ғана өзекті болатынын атап көрсетеміз. Сілтілі химиялық бұйралар. Сілтілі бұйралардың pH мәні әдетте 8,2-ден 9,6-ға дейін болады. Көрсеткіштің мәндері неғұрлым жоғары болса, шашқа әсер ететін құрам соғұрлым күштірек болады. Сілтілік бұйралауға арналған құрам басқаларына қарағанда шашқа тезірек сіңеді. Мұндай бұйра бөлме температурасында жасалады. Сілтілік бұйралау нәтижесінде бұйралар тығыз, берік болады және көпке дейін жазылмайды. Сондықтан, сілтілік химиялық бұйра ең тұрақты. Бұйралар шамамен 3-4 ай бойы айқын бұйраланған және көлемді болып тұрады. Шын мәнісінде мұндай бұйралар ешқайда кетпейді және «жазылмайды», тек қана уақыт өте келе босаңсиды. Шаш жарты жылдан кейін де бұйра болып қалады. Егер клиент бұйрадан жалығып кетсе, одан құтылудың ең таралған жолы-бұйраны қиып тастау. Бұл түбегейлі, бірақ ұтымды әдіс. Қышқылды немесе қышқылды-теңгерімді химиялық бұйралар. Қышқылды химиялық бұйра шашқа жұмсағырақ әсер етеді. Қышқылды-теңгерімді перманенттің сутегі көрсеткіші шамамен 4,5-тен 6,5-ке дейін ауытқып тұрады. Мұндай бұйралаудың құрамы шашқа сілтілік перманентке қарағанда баяу сіңеді. Бұл сілтілік бұйралауға арналған құрамның әсері басталатын, қышқылды бұйралауды орындау кезінде шаштың ісінбейтініне байланысты болады, яғни, құрам шашқа кіреді, бірақ қабыршақтарды ашпайды. Физикалық тұрғыда мұндай үрдіс осмос деп аталады. Қышқылды бұйраны орындау кезінде жылу қолданылады. Перманент барысында қандай жылу пайдаланылуына байланысты, қыздырудың: экзотермиялық және эндотермиялық екі тәсілі қолданылады. Бұл әдістердің атаулары түсіндіруді қажет етеді. Шетел сөздерінің сөздігіне қарап, біз «экзотермиялық» сөзінің «жылу беретін» дегенді білдіретінін анықтадық. Экзотермиялық реакция — дегеніміз жылудың бөлінуімен өтетін реакция. Шашты бұйралауға арналған құраммен өңдеу кезінде өтетін осы экзотермиялық реакция. Реакция кезінде бәлінетін жылу клиенттің басына киілген жылытатын қалпақпен ұсталып тұрады. Жылу қалпақ астында шоғырланады да, реакцияның катализаторы(үдеткіші) қызметін атқарады, яғни, бұйралаудың экзотериялық үрдісі химиялық құрам мен шаштың өзара қатынасы кезінде бөлінетін жылудың әсерінен өтеді. «Эндотермиялық» сөзі «жылу сіңіретін» деген мағынаны білдіреді. Біз жаңа ғана, химиялық бұйралауға арналған құраммен шашты өңдеудің жылу бөлетін реакция екендігін айттық. Бірақ сөз жылу беру әдісінің атауы туралы болып отыр ғой. Энодртермиялық әдіс кезінде жылу іштен беріледі, яғни, зимиялық бұйралау үрдісі сырттан берілетін жылуды жұтады(міне, бұл-негізгі сөз. Әдетте, климазон немесе инфражылытқыш сияқты арнайы аппараттар пайдаланылады.Қандай да бір, тіпті аздаған жылу пайдалану клиенттерге де, шеберлерге де кедергі жасайды. Клиенттерге не басындағы қалпақты киюге шыдау керек, не болмаса дұрыс қойылған шаштараздық қыздыру аппараты астында түзу отыру қажет. Шеберлер өз кезегінде осы қыздыру аппаратымен жұмыс істеп, қосымша тәуекелдер жасайды. Температура мен ұстау уақытын дұрыс белгілеу қажет. Аса жоғары немесе тым төмен температура, сонымен қатар шашта құрамды ұстаудың жеткіліксіз Осы мәселелерді шешу үшін, климазон және соған ұқсас аппараттар бағдарламалық басқару панелімен жабдықталған. Шебер өз клиентіне сәйкес параметрлерді енгізеді, аппарат бағдарламаның көмегімен шаштағы перманентке арналған қрамның ұстау уақыты мен коклюшкаға оралған шашты қыздыру температурасын өзі анықтайды. Ал инфражылытқыда мұндай мүмкіндік жоқ, сондықтан химиялық бұйралауға арналған препараттар шығаратын фирмалар үнемі өз өнімдерін жетілдірумен айналысады. Олар қосымша жылусыз жақсы нәтиже беретін және бөлме температурасында шашқа әсер ететін қышқылды-теңгерімді бұйралауға арналған осындай құрамдар шығара бастады. Мұндай құрамның pH сутегі көрсеткішінің мәні әдеттегі қышқылды бұйраларға қарағанда шамалы жоғары (7 мәнінен жақын). Қышқылды–теңгерімді құраммен бұйралаған шаш жұмсақ, иілімді, табиғи болады. Өте романтикалық болып көрінеді! Бұйра жұмсақ болғандықтан, ол сілтілік перманент беретін тығыз бұйраға қарағанда тез тарқайды. Бір жарым, екі айдан кейін бұйраның көлемі азаяды, бұйраның айқындылығы, нақтылығы азаяды, яғни, «қатты» бұйраны жақсы көрушілерге қышқылды бұйра күткен нәтиже бере алмайды. Бас терісі сезімтал адамдарға қышқылды бұйралауға абайлап қарау керек. Сынғыш және өте құрғақ шаштарға да мұндай бұйра бұйралау жарамайды. Шындығында, қазіргі кезде өндірушілер химиялық қышқыл құрамды шығарудан мүлде бас тартты, өйткені қышқыл бұйралау бірінші кезекте шеберлерде аллергия туғызады. Бейтарап бұйралау. Бейтарап химиялық бұйралау-тамаша нұсқа.Мұндай бұйралаудың сутегі pH көрсеткіші 7-ден сәл артықтау болады. Қатаң түрде айтқанда, мұндай бұйраны әлсіз сілтілі деп атау қажет. Өйткені, сілтілік бұйралауда pH мәндерінің диапазоны — шамамен 8,2-ден 9,6,-ға дейін, қышқылды бұйралауда да диапазон мәндері бар –ол шамамен 4,5-тен 6,5-ке дейін болады. Бейтарап бұйралаудың pH мәнінің азғана диапазонында неге болмасқа?Өйткені «бейтарап» сөзі адам құлағына өте жағымды естілмей ме! Әрине, кез-келген компанияға «қышқыл» және «сілті» сөздерінен айналып өткен дұрыс, өйткені клиенттер оны қауіптеніп қабылдайды. Бейтарап химиялық бұйралау сілтілік бұйралауға қарағанда өзінше анағұрлым жұмсағырақ әсер етеді.Сонымен бірге, бейтарап бұйралауды дұрыс орындаған кездегі бұйра, сілтілік бұйралауға қарағанда көбірек сақталады. «Биобұйралау». Біз бұйраның - сілтілік, бейтарап және қышқыл бұйра деп аталатын үш түрін талқыладық. Бұйраның осы үш түрін бұйралауға арналған құрамда тиогликольды қышқылдың болуы байланыстырады. 1938 ж. Арнольд Виллат (Arnold Wіllatt) алғаш рет тиогликоль қышқылының тұзы бар, ерітінді-аммоний тиогликолатын бұйралау алдында шашты өңдеу үшін пайдаланды, яғни, тиогликоль қышқылы мен оның құрамдас бөліктерін, шашты химиялық бұйралауға арналған құрамдапда өте ертеде қолданғанын еске түсірейік. Көптеген компаниялар үнемі шашты зимиялық бұйралауды жетілдірумен айналыса отырып, тиогликоль қышқылын басқа препаратпен алмастыруға тырысты, бірақ ұзақ жолдан жүріп өтсе де, оңдайлы нұсқа ретінде, тиогликоль қышқылына қайтып оралды. Алайда, бұл ізденістер барысында «биобұйралау» атауын туғызған компонент «табылды». Бұл атау шартты, сондықтан бұрын оны тырнақшаға алып жазған. Толығырақ талдаймыз. Цистеамин хлоргидрат – компоненті шаштың құрамына кіретін цистин аминқышқылына туыстас(HSCH2CHNH2COOH), аминотиолдың (ClH3NCH2CH2SH), құрамдас бөлігін білдіреді. Белгілі бір жағдайлар кезінде(сілтілік ортаның әсерінен) цистеамин хлоргидрат,тиогликоль қышқылы сияқты, цистинді (қос сульфидті, қос күкіртті) —S—S-байланыстарды бұзуға қабілетті. Цистеамин хлоргидратты көбінесе, қой жүнінен алады. Цистеамин хлоргидраттың тура осы биологиялық шығу тегі маркетологтарға мұндай бұйраны «биобұйралау» деп атауға алып келді. Шын мәнісінде, бұйралаудың механизмі әдеттегі бұйралауды орындау кезіндегі-тиогликоль қышқылы болып саналса да- химиялық әсер табиғи әсермен бірге жүреді. Алдымен қос сульфидті (цистинді, қос күкіртті) —S—S-байланыстары құрамның әсерінен бұзылса да, содан кейін коклюшкаға ораудың әсерінен байланыстардың үзіктері ауысады. Содан кейін бекіткіштің әсерінен байланыстар қалпына келеді, бірақ өз жартыларымен емес, ораудың нәтижесінде ауысқан, өзіне жақын жартыларымен қосылады. Бірақ әрекет ететін зат басқа болады: тиогликоль қышқылының орнына байланыстарды цистеамин хлоргидраты бұзады. «Биобұйралау» терминінің шығу тарихына байланысты басқа пікір де бар. Бұйралаудан кейін шашты жақсысапамен қамтамасыз ету үшін, сілтілік және химиялық бұйралаудан кейін түрлі күтуші заттар, көбінесе биологиялық пайда болған заттар қосады. Несі «биобұйралау» емес? Алайда, бұл термин тек орыс тілді кеңістікте қолданылады. Орыс айттарында «биобұйралауды» ресми жарнамалайтын компаниялар, мысалы Еуропада, сатуды сол жақта жүргізсе де, мұндай атауды пайдаланбайды. Ойланыңдаршы, не себепті? Бұл сұраққа толық айқындық беру үшін, Ресейдің сән салондарында арналған препараттарды сатуды жүзеге асырушы барлық компаниялар өз өнімдерін сертификаттауға тиісті екендігін еске түсіру керек. Сертификаттар сән салондары мен шаштараздардың барлық қызметкерлері үшін қол жетімді болуы тиіс. Сонымен бірге кез-келген клиент өзіне қызмет көрсеткен шаштараз қолданған өнімнің сертификаты туралы білуге құқығы бар. Бүгінгі күнде қолданыстағы сертификаттардың біреуінде де, «биобұйралау» сөзі кездеспейді, яғни, «биобұйралау» сөзі заңсыз болып табылады және маркетологтардың қиялының жемісі. Аминоқышқылды бұйралау.Тағы бір ескерту айта кетейін:егер сіз «аминді қышқылды» бұйралау атауын естісеңіз, сөз қышқылды бұйралау туралы болып отыр деп ойламаңыз. Бұйралауға арналған барлық құрамға әрекет ететін заттар(бір немесе бірнеше)- қос сульфидті (цистинді, қос күкіртті) —S—S-байланыстарын қайтымды бұзатын заттар кіреді. Кейбір перманенттерді бұйралауға арналған құрамға тек әрекет ететін заттар ғана емес, протеиндер де, аминқышқылдары да кіреді, өндірушілер уәде еткендей, «шашқа тезірек қалпына келуге көмектеседі». Аминоқышқылдар— СООН және аминтобы — NH2–карбоксильді тобы бар молекулалардың органикалық қосылыстары. Табиғи нысандарда 150 түрлі аминқышқылдары байқалған. Барлық тірі ағзалардың ақуыздары, яғни, шаштар құрамындағы ақуыздар да тура сондай аминқышқылдарынан құралған. Ақуыздар құрамына шашамен 20 анағұрлым жиі кездесетін а-аминқышқылдары кіреді.  Сөйтіп, құрамына әрекет ететін заттардан басқа аминқышқылдары кіретін бұйралауды аминқышқылды деп атайды. ТүйіндемеШашты химиялық бұйралаудың негізгі түрлері-сілтілік, бейтарап, қышқылды. Сілтілі бұйралаудағы сутегі көрсеткішінің мәні рН шамамен 8,2-ден 9,6-ға дейін, бейтарап бұйралаудағы- pH 7-ден сәл жоғары(нақтырақ айтқанда, бұйралауды әлсіз сілтілі деп атауға болады), қышқылды бұйралауда-сутегі көрсеткішінің мәні шашамен 4,5-тен 6,5-ке дейін ауытқып тұрады. Ең көп таралған бұйралау-сілтілі бұйралау.«Биобұйралау» терминінің астарына өндірушілер бұйралаудың екі түрін жатқызады:а) бұл шаштың сапасына жақсы әсер ететін, тиогликольды қышқыл әрекет ететін зат болып саналатын, сілтілік (шын мәнісінде әлсіз сілтілі) бұйра болуы мүмкін. Бұл жердегі «био» сөз алды қосымшасы шығу тегі биологиялық болуы мүмкін, тура осындай кешендердің болуын білдіреді;б) бұл әрекет етуші заты цистеамин хлоргидрат болып саналатын, бейтарап(шын мәнісінде әлсіз сілтілік) болуы мүмкін. Бұл жердегі «био» сөз алды қосымшасын өндірушілер цистеамин хлоргидрат аминоқышқылы болғандықтан пайдалануы мүмкін, өйткені шаштың құрамындағы цистин ақуызы сияқты болады. Сонымен қатар мұндай бұйралардың құрамына бұйралаудың сапасына оң әсер ететін, түрлі заттардың кешендері енуі мүмкін. Қазіргі кездегі қолданыстағы ұзақ уақытқа сақталатын барлық шаштың бұйралары-химиялық бұйралар.  БІЛІМДЕРІҢДІ ТЕКСЕРІҢДЕРШашты химиялық бұйралаудың қандай түрлерін білесіңдер?Шашты химиялық бұйралаудың түрлері бір-бірінен несімен ерекшеленеді?Бұйраның қандай түрі анағұрлым көп таралған?Сілтілікбұйралауға сипаттама беріңдер. Қышқылды бұйралауға сипаттама беріңдер.Бейтарап бұйралауға сипаттама беріңдер.«Биобұйралау» терминінің қолданылуын түсіндіріңдер.ШАШТЫ ХИМИЯЛЫҚ БҰЙРАЛАУҒА АРНАЛҒАН ҚҰРАМШашты химиялық бұйралауға арналған преператтар бұйралауға және бекітуге арналған құрамға бөлінеді. Бұйралауға арналған құрамдар туралы айтып көрейік.Атауларының өзінен белгілі болғандай, бұлар айтарлықтай агрессивті орталар. Олар шашпен химиялық жолмен қарым-қатынасқа түседі-бұл қатты әсер, сондықтан шашты бұйралауға арналған препараттарды өндірушілер клиенттерге зиян тигізбеуді ойлаған. Екінші жағынан, шаш тік түрден бұйраға айналу үшін, оларға әсер ету керек. Мұндай кереғар бастапқы мәліметтерді ескеріп, шашты бұйралауға арналған химиялық құрамға талаптар дайындалды. Перманентке арналған химиялық құрамның: ■белгілі бір мерзімге бұйраның сақталуына кепілдік беруі;■шашты жеңіл ылғалдандыруы;■жылы сумен шаштан жуылуы;■шаштың алғашқы түсін өзгертпеуі;■теріге аллергиялық және тітіркендіру әсерін тигізбеуі;■жағымды иісі болуы тиіс.Аталған талаптар шашты бұйралауға арналған химиялық құрамның белгілі бір компоненттерінің болуымен қамтамасыз етіледі. Құрамның жекеленген ингредиенттердің шашқа қалай әсер ететінін және қандай да бір компоненттер қандай мақсатқа арналғанын қарастырып көрейік. Өндіруші-фирмалар шаш сау әрі жылтыр, ал бұйралар иілімді және әдемі болуы үшін, химиялық бұйралауға арналған құрамдардың рецептурасын үнемі жақсартуға ұмтылады. Шашты қыздырып бұйралау кезінде шеберлер қандай компоненттер қосатынын еске түсірейік. Бұл натрий сульфиті Na2SO3 мен бура болатын. Алайда олар иілімді болып және шаш оралған өзекше пішінін алу үшін, оларды қатты қыздыру қажет болған. Солай бола тұра, тура осы химиялық қосылыстан әлемдегі химиялық құрамның жолы басталды. Өйткені, нақтылап айтқанда, қыздырып бұйралау тік шаштарды бұйраға химиялық жолмен өзгертеді ғой, сондықтан қыздырып бұйралауды шартты түрде химиялық бұйралау деп атауға болады. Заманауи шаштараз  әлемінде орындау кезінде жылуды қажет етпейтін, ұзақ уақытқа шашты бұйралауды суық перманент –деп атайды. ХХ ғ. екінші жартысында перманентке арналған «Минтокс» (ГДР-де шығарылған) және «Завитоль» (КСРО-да шығарылған)–деп аталатын суық перманентке арналған химиялық құрамдардың негізгі әрекет ететін заттары сульфитNa2SO3және NaНSO3 натрий биосульфиті болған, яғни, қыздырып бұйралауды орындау кезінде шашқа сіңіретін құраммен анық байланыс байқалады. «Минтокс-2» және «Завитоль» сияқты препараттар шашқа баяу сіңетін және бұйра әлсіз болып шығатын. Бұл химиялық құрамдарды әлсіз және боялған шаштарға пайдалану ұсынылатын. Мұндай препараттарды жасаушылар олардың шашқа жоғары температурасыз әсер етуге мәжбүр еткені қазір маңызды емес, өйткені заманауи препараттардың құрамында мүлде басқа компоненттер бар. Шашты химиялық бұйралауға арналған заманауи препараттардың құрамында қолданылатын негізгі әрекет ететін зат-тиогликоль қышқылы. Заманауи құрамдардың компонентттері мыналар болуы мүмкін:■су;■аммиак;■тиогликоль қышқылы;■бура;■уротропин;■майғындағыш;■көбіктендіргіш;■метилцеллюлоза;■түрлі қосымшалар мен хош иістендіргіштер.Әр ингредиенттің мақсатын қарастырайық.Су еріткіш болып қызмет етеді. Оның ішінде барлық қалған компоненттер ерітіледі. Аммиак шаштың «ісінуін» қамтамасыз етеді. Ол шаштық қабыршақтарын ашыңқырау үшін қызмет етеді. Сәл ашылған қабыршақтар арқылы тиогликоль қышқылы шаштың ішіне кіреді. Тиогликоль қышқылы (басқаша атауы— меркаптоуксус қышқылы) HSCH2COOH — негізгі әрекет ететін зат.Тура сол қышқыл шаштың құрамындағы кератин молекулалары мен цистинді(қос күкіртті, қос сульфидті) -S—S-байланыстарын бұзады. Тиогликоль қышқылы —жағымсыз, өткір иісті түссіз сұйықтық. Цистинмен өзара қайтымды әрекеттеседі. Қайтымды дегеніміз- қос сульфидті(қос күкіртті, цистинді)—S — S- байланыстарын бұзады, оларды соңынан қалпына келтіруге болады, яғни, қайтадан жасауға болады. Негізгі кезең: реакцияның жылдамдығы қышқыл ерітілетін ортаға байланысты болады. Бейтарап орта —pH сутегі көрсеткішінің мәні 7-ге тең болғанда болады. pH сутегі көрсеткіші 7-ден көбейсе, сілтілік орта артады, реакция да тезірек жүреді. pH мәні 7-ден азайған сайын, қышқыл орта көбейеді, реакция баяуырақ өтеді. Шашты химиялық бұйралауға арналған құрамның рецептурасына тек тиогликоль қышқылы ғана емес, оның атаулары өте күрделі туындылары да кіреді. Олардың бәрінің атын есте сақтаудың қажеті жоқ, ал «тиогликоль қышқылы» атауын міндетті түрде еске сақтау қажет. Бура ерітіндіні тұрақтандыру үшін қызмет етеді. Бура суда гидролизденеді(гидролиз-судың әсерінен ыдырау) Гидролиздің салдарынан ерітіндіде Н+ немесе ОН-иондары пайда болады. Нәтижесінде ерітіндінің ортасы өзгереді. Бураның ортасы сілтілі болады, яғни, тетраборат-ионы (бура) сумен әрекеттескенде, ерітіндіде ОН-, иондары пайда болады, сондықтан бураның ерітіндісінде сілтілік реакция болады. Бураны оптикалық және түсті шынылар өндірісінде эмальдар, жылтырақтар жасауда, металдарды дәнекерлеуде, кесуде және металлургияда, гальванотехникада, баяу ісінде, қағаз, фармацевтика және тері өндірістерінде зарарсыздандыратын және консервілейтін құрал ретінде кеңінен қолданады. Кейде бураны суды жұмсартқы деп атайды. Уротропин шаштағы қабыршақтардың шамадан тыс ашылуына(ісінуіне) жол бермеу үшін-аммиактың әрекетін шектеуге қажет. Майғындағыштар құрамда іртүрлі болуы мүмкін. Олардың негізгі мақсаты –құрамды су сияқты сұйық емес, анағұрлым тұтқыр ету. Сонда құрам шаштан баяу ағады және құрам шашқа сіңуі үшін уақыт пайда болады. Көбіктендіргіштер, майғындағыштар сияқты әртүрлі болуы мүмкін. Көбіктендіргіш құрамды арнайы сорғыш арқылы жағу қажеттігі туындаса, бұйралауға арналған құрамды көбіктендіруге қажет. Метилцеллюлоза түрлі ортаның тұтқырлығы мен қоюлығын тұрақтандыру және сақтау үшін пайдаланылатын тұрақтандырғыштар тобына жатады, яғни, метилцеллюлоза қоюландырғыш ретінде пайдаланылады. Ол суға түскен кезде тамаша байланыстырғыш және майғындағыш зат болатын, түрлі ақ түсті реңктегі талшықтардан тұрады.  Қосымшалар — бұлар өндірушілер шашты бұйралаған кезде, солар арқылы ең жақсы нәтижеге, жылтыр және сау шаш әсеріне қол жеткізеді. Өткен материалдардан білетініміздей, заманауи фирмалар кейде шашты бұйралауға арналған құрамда әрекет ететін зат ретінде цистеамин хлоргидратты пайдаланады.Оның әсері тиогликоль қышқылының әсеріне ұқсас —дисульфидті (цистинді, қоскүкіртті) —S — S-байлансытарының қайтымды бұзылуы. Бірақ бұл затты пайдалануда түйінді мәселелер бар. Біз оның қой жүнінен қалай алынатынын еске түсірейік. Құрамында цистеамин хлоргидраты бар құраммен бұйра жасағаннан кейін, шаштан ылғалды қой жүнінің иісі шығады. Бұл, сөзсіз, жоюға тиісті кемшілік болып саналады. Кейбір компаниялар тиогликоль қышқылын құрамда қолдану ең ұтымды нұсқа деп есептеп, шашты химиялық бұйралауға арналған құрамды өндіру кезінде, цистеамин хлоргидратын қолданудан бас тартты. Басқа компаниялар да ішінде цистеамин хлоргидраты бар құрамдардың рецептурасын жақсарту жолында жұмыс істеуде.Үшінші компаниялар жағымсыз иісті болдырмау үшін, бірден бұйра жасағаннан кейін пайдаланатын препараттар жасауда. Егер тиогликоль қышқылын пайдалану тарихына көптеген онжылдықтар(тіпті тұтас ғасыр!) өтсе, химиялық бұйралауда цистеамин хлоргидратты қолдану тарихы өте жас. Бірақ, соған қарамастан, өндіруші фирмалар тиогликоль қышқылының құрамымен бірге, цистеамин хлоргидратының құрамының рецептурасын да жақсартуда аз күш жұмсап жатқан жоқ.ТүйіндемеКез-келген түрдегі – шашты сілтілік, бейтарап немесе қышқылдыхимиялық бұйралауға арналған құрамның негізгі қасиеті- шаштың құрамындағы кератин-ақуыздың құрамына кіретін цистинмен қайтымды әрекеттесу. Өзара әрекеттесу арқылы құрам ақуыз молекулалары мен қос сульфидті(қос күкіртті, цистинді) -S—S-байланыстары бұзады. Үрдістің қайтымдылығы бұзылған қос сульфидті(қос күкіртті, цистинді) -S—S-байланыстары қайтадан қалпына келеді, яғни, қайтадан жасалады. Реакцияның жылдамдығы тиогликоль қышқылы еритін ортаға байланысты болады. Бейтарап орта —pH сутегі көрсеткішінің мәні 7-ге тең болғанда болады. pH сутегі көрсеткіші 7-ден көбейсе, сілтілік орта артады, реакция да тезірек жүреді. pH мәні 7-ден азайған сайын, қышқыл орта көбейеді, реакция баяуырақ өтеді. БІЛІМДЕРІҢДІ ТЕКСЕРІҢДЕРШашты химиялық бұйралауға арналған құрамға кіруі мүмкін компоненттерді атаңдар.Шашты химиялық бұйралауға арналған құрамға кіретін негізгі әрекет ететін затты атаңдар.Бұл заттың әсері химиялық бұйралауға арналған құрамның қандай қасиетін қамтамасыз етеді?Химиялық құрам шашқа қалай әсер етеді?Шашты химиялық бұйралауға арналған құрамның негізгі компонентің әсері қандай ортада жүзеге асырылады?Реакцияның жылдамдығы ортаның сутегі көрсеткішінің мәніне қалай байланысты болады?БЕКІТЕТІН ҚҰРАМ, ОНЫҢ ҚҰРАМЫ МЕН ҚАСИЕТТЕРІПерманент жасау кезінде химиялық құраммен қоса, фиксаж (бекіткіш) те қолданылады. Бұл да құрам сияқты химиялық бұйралауды орындауға қажетті препарат. Фиксаж пайдалануға дайын түрде де, алдын-ала сумен араластыруды қажет ететін, қойытылған түрде де шығарылады. Біз сутегі көрсеткішінің pH мәніне бойынша барлық бұйралардың сілтілік(pH мәні— шамамен 8,2-ден 9,6-ға дейін), бейтарап (значение pH мәні — 7-ден едәуір аса) және қышқылдық (pH мәні— шамамен 4,5-тен 6,5-ке дейін) бөлінетінін білеміз.Алдымен сілтілік және бейтарап бұйраларға арналған бекіткіштерді қарастырайық. Мұндай бұйраларға, әдетте, бірдей бекіткіштер қолданылады. Бұл біздің білуімізше бейтарап бұйралау дегеніміз, әлсіз сілтілік бұйралауды білдіретініне байланысты болады. Кейбір компаниялар бұйралаудың әр түріне жеке бекіткіш шығарса да, олардың ингредиенттері бір-бірінен айтарлықтай ерекшеленеді деген сөз емес. Мұндай бұйралауларға арналған бекіткіштің негізінде сілті - сутегі пероксиді Н2О2 болады. Бекіткіштің қасиеті бұйралауға арналған құрамның әсерінің нәтижесінде бұзылған қос күкіртті (қос сульфидті, цистинді) —S — S-байланыстарын қалпына келтіреді. Анығын айтқанда, бұзылған цистинді көпіршелердің бір-біріне жақын келген бөліктерін қосады. Қолдануға дайын бекіткіштегі пероксидтің шоғырлануы 3 %-дан аспауы тиіс. Мұндай ерітіндінің әсері шаш пен бас терісіне қаншалықты қауіпті? Бұрын дәрігерлер тамақ ауырған кезде сутегі пероксидінің әлсіз ерітіндісімен (2%)шаюға кеңес беретін. Егер сутегі пероксидінің 2% ерітіндісі ауыздың шырышты қабатына зиянын тигізбесе, онда 3%-дың ерітінді терінің сыртқы қабатына зиян тигізбеуі тиіс. Шашқа келетін болсақ, ерітіндінің бар «күші» бұрын бұзылған қос күкіртті көпіршелердің бөліктерін қосуға кетеді. Бұл ақпараттан біз бекіткіштің шаш пен бас терісіне айтарлықтай жұмсақ әсер етеді деп қорытынды шығаруымызға болады.  Егер өндіруші-фирма пайдалануға дайын бекіткіш шығарса, онда оны шашқа жағар алдында оны еш дайындаудың қажеті жоқ. Егер бекіткіш қойытылған болса, онда оны нұсқаулық бойынша сумен сұйылту қажет. Көбінесе бекіткішті 1:1 пропорциясында сұйылтады. Егер қандай да бір себеппен сән салонында немесе шаштаразда дайын бекіткіш болмаса, оны дайындап алуға болады. Әрине, ол үшін қолда пергидроль — 30%-дық пероксид ерітіндісі болуы тиіс. Сонда қою сусабын мен перигидрольдан бекіткіш жасап алуға болады. Перигидроль, су және сусабынның шамамен алынған арақатынасы 3.2-кестесінде көрсетілген.Біздің көріп отырғанымыздай, шаш неғұрлым әлсіз болса, оларға тиісті топ нөмірі соғұрлым жоғары болады, бекіткіштегі әрекет ететін зат сутегі қышқылының қоюлығы соғұрлым аз болау тиіс. Әрине, егер бұйраға арналған құрамның нақты түрінің әрекеті нәтижесінде бұзылған, көпіршелерді қалпына келтіруге арналған бекіткішті пайдаланса, бұйраның сапасы едәуір жақсы болады. 3.2-сурет. Бекіткішті дайындауШаштың тобыПергидроль,бөліктеріСусабын, бөліктеріСу, бөліктері11172118311941110 Өндіруші–компаниялар бұйралауға арналған құрамдар мен бекіткіштерді бір-біріне сәйкес келтіруге тырысады. Бекіткіш әсер еткен кезде шашта қандай өзгерістер болады? Біз шашты химиялық бұйралауға арналған құрамның әсері нәтижесінде, ақуыз молекулалары арасындағы молекулаларды бекітіп тұрған цистинді(қос күкіртті, қос сульфидті)—S—S-байланыстары бұзылады. Бұл байлансытарды күкіртті немесе күкіртті көпіршелер деп атайды. Сызба түрінде бұл үрдісті былай көрсетуге болады: көпіршенің әр «жартысында» сутегі ионы отырады және оны осылай сутегі ионы ілінген ұшындағы екінші жартысынан ажыратады.Көпіршелер бұзылуының бұл үрдісі қайтымды екендігі біздің есімізде. Міне бекіткіш сол көпіршелерді қайтадан біріктіреді. Шашқа бекіткіштің әсер етуі үрдісінде босаған оттегі бұзылған көпіршелердің шеттерінде отырған сутегімен қосылады да, су Н2О пайда болады. Көпіршелердің жартылары қосылады және... Тоқта! Олар енді тартылу мен қысылу күші әсерінің нәтижесінде ауысып кеткен өз жартыларымен қосылмайды. Бекіткіш бекіту кезінде бір-бірінің жанында болған көпіршелер бөліктерін қосады. Осының әсерінен шаш бұйра пішін алады. Енді қышқылды бұйра туралы айтып көрейік. Қышқылды бұйралаудың бекітілуі немесе күкіртті көпіршелердің қайта құрылуы, сілтілік пеманентті орындау барысында шашты бекіту кезіндегідей өтеді. Бекіту реакциясы оксидациялау-қышқылдану негізінде өтеді. Алайда, қышқылды бұйралау кезінде бекітуді орындаған жағдайда, сутегі пероксидік емес, қышқылды ортада әсер етуі мүмкін басқа заттарды пайдалану қажет.Мұндай заттар натрий броматы NaBrO3 немесе калий броматы KBrO3 болуы мүмкін. Атмосфералық оттегі де мұндай реакцияға қатыса алады. ТүйіндемеБекіткіш — шашты химиялық бұйралауға қажетті химиялық препараттардың бірі. Шашты бекіткен кезде қос күкіртті(цистинді, қос сульфидті) —S— S-байланыстарынемесе, басқаша айтқанда, кұкірт көпіршелері қалпына келтіріледі. Қалпына келтіру шашты химиялық бұйралауға арналған құрамның әсерінен бұзылған көпіршелерді біріктіру арқылы жасалады. Бекіткіштің әсерінен бөлінген көпіршелердің бөліктері өздерінің бұрынғы «жартыларымен» емес, бекіту кезінде өзіне жақындарымен бірігеді. Бұзылған көпіршелердің бөліктері коклюшкаға ораған кезде бір-біріне қатысты тартылу және қысылу күштерінің әсерінен ауысады. БІЛІМДЕРІҢДІ ТЕКСЕРІҢДЕРБекіткіш қандай мақсатқа арналған?Сілтілік бұйралауға арналған бекіткіштің құрамына қандай компоненттер кіреді?Қышқылды бұйралауға арналған бекіткіштің құрамына қандай компоненттер кіреді?Пергидроль деген не?Шашты сілтілі бұйралауға арналған бекіткішті қандай компоненттерден жасауға болады?Шаштың түрлі топтарына арналған бекіткішті өзімізге қалай жасауға болады? ШАШТЫ ХИМИЯЛЫҚ БҰЙРАЛАУҒА АРНАЛҒАН ҚҰРАМНЫҢ ТҮРЛЕРІБіз шаштың төрт тобыныңүш параметрдің жиынтығы бойынша бөлінетін білеміз: құрылымы, олардың жағдайы және бұйралауға бейімділігі. Шаштың құрылымын, жағдайын және бұйралауға бейімділігін талдай келе, мамандар шашты төрт топқа бөледі (3.3-кесте).3.3-кестесінде келтірілген талдаудан көргеніміздей, шаш тобы неғұрлым жоғары болған сайын, оларды бұйралау соғұрлым оңай болады, бірақ бұл кезде бұйраның серпімділігі азырақ болады. ТопҚұрылымыЖағдайыБұйралауға бейімділігі1Қатты, сырттай қалың, тегіс көрінеді: шыны тәріздес, жақсы жылтырайды, өте тығыз, біркелкі Сау күшті шаштар Бұйралауға көнбейді, бірақ оны өте «ұзақ» ұстайды 21-топтың шаштарына қарағанда сирек, азырақ жылтыайды, аса тығыз және қатты емес, аса жұмсақ Сау көрінетін қалыпты шаштар Жақсы бұйраланады, бірақ бұйраны нашар ұстайды, бұйра серпімділігі жағынан 1-топтан төмен 3Жұмсақ, жұқа, жылтырамайды Әлсіз, аздап зақымданған немесе қалыпты боялғанТез бұйраланады, бұйра жұмсақ болады, ұзақ ұсталмайды4Сынғыш, айтарлықтай химияялық өзгерістерге ұшыраған шаштар Боялған ашық түстер, түссіздендірілген Шаштың жекеленген бөліктерінің бұзылу ықтималдығымен бұйраланады1-2 топтардың шаштарынбұйралау айтарлықтай оңай болады, ал 3-топтың шаштары перманент жасаған кезде де, одан кейін де ұқыпты қарағанды талап етеді. Ал 4-топтың шашына қатысты, оларды тек төтенше, бұйрасыз болмайтын жағдайда ғана бұйралауға болады. Міне, сондықтан көптеген өндіруші-компаниялар үш түрлі шашты химиялық бұйралауға арналған құрам шығырады:■бұйралауы қиын шаштарға арналған;■қалыпты шаштарға арналған;■боялған шаштарға арналған.Кейде бұйралауға арналған құрамдар желісіне түссіздендірілген немесе мелирленген шаштарға арналған, құрамы да кіреді. Шаштараздарға арналған өнімдерді өндіруші ірі компаниялардың барлығының шашты химиялық бұйралауға арналған құрамдарының таңбалануы ұқсас.   Бұйралауға келмейтін, қатты шаштарға арналған құрам Шашты бұйралауға арналған мұндай құрам «0» санымен және/немесе «F» әрпімен таңбаланады. «F» әріп — бұл forte, сөзінен қысқартылып алынған, итальян тілінен аударғанда «күшті, қатты, бар күшімен» дегенді білдіреді. Бұл құрам аты айтып тұрғандай, ең күшті құрам болып саналады. F құрамында әрекет ететін заттың құнарлылығы басқа құрамдармен салыстырғанда өте жоғары. Табиғи, бұрын боялмаған шаштарды химиялық бұйралауға арналған құрамМұндай құрам «1» санымен және/немесе «N» әрпімен таңбаланады. «N» әрпі — бұл normа сөзінен қысқартылып алынған, латын тілінен аударғанда «ереже, үлгі, өлшеу» дегенді білдіреді. Бір өз тіліміздегі «қалыпты» деген сөзге үйреніп алғанбыз, бұл жалпы қабылданған нормаға сай, дұрыс дегенді білдіреді. Сондықтан біз үшін қалыпты шаштарға арналған құрамның «N» әрпімен таңбалануы табиғи және түсінікті.«N» әрпімен таңбаланған құрамда, «F» әрпімен таңбаланған құрамға қарағанда химиялық бұйралауға арналған заттардың шоғырлануы төмендеу болады.Кеуекті, бұрын боялған және тонирленген шаштарды химиялық бұйралауға арналған құрамМұндай құрам «2» санымен және/немесе «C» әрпімен таңбаланады. Мұндағы «С» әрпі— бұл colorсөзінен қысқартылып алынған, латын тілінен аударғанда «түс» дегенді білдіреді. Боялған шаштар ағылшын тілінде colored haіrдеп дыбысталады, Көптеген компаниялар (неміс, фин компаниялары және т.б.) өз таңбаларында ағылшын тілінен бағдар алады, ондағы «С» әрпі боялған шаштарды химиялық бұйралауға арналған құрамды таңбалау үшін қолданылады. «С» әрпімен таңбаланған құрамда «F» және «N» әріптерімен таңбаланған құрамдармен салыстырғанда, шашқа әрекет ететін химиялық заттардың шоғырлануы төмен болады.«S» әрпімен таңбаланған, шашты химиялық бұйралауға арналған құрам Шашты химиялық бұйралауға арналған құрамның таңбалануындағы «S» әрпі-sensіtіve, сөзінің қысқарған түрі, бұл ағылшын ьілінен аударғанда «сезімтал» дегенді білдіреді. Ол soft «жұмсақ» деген ағылшын сөзін де бірдіреді. «S» әрпімен таңбаланған құрам сезімтал және зақымданған шаштарға арналған. Гель түрінде шығарылатын шашты химиялық бұйралауға арналған құрамМұндай құрамдар қысқа шаштарды және шаштың түбін бұйралау үшін қолданылады. Гель түріндегі құрылым құрамның клиенттің басынан терісіне ағып кетуіне кедергі жасайды. Құрам шашта «ұсталып» тұрады және тек шаштың бірнеше(екі-үш) бөлігінің ішіне өтеді. Бұл коклюшкаға оралған шаштың тек түптерін ғана бұйралауға мүмкіндік береді. Біз өндіруші-фирмалардың сілтілік, бейтарап және қышқылды химиялық бұйралауға арналған құрамдарын шығаратынын білеміз. Қазіргі кезде ірі компаниялар іс жүзінде қышқылды бұйраға арнаған құрам шығарудан бас тартқанын еске сала кетейік. Әдетте, әр компания зимиялық бұйралауға арналған құрамның бірнеше сериясын(осылай атайық) шығарады, олардың әрқайсысының атаулары болады. Бұлар екі серия («Кутрин» компаниясы), үш серия («Велла» компаниясы) немесе төрт серия(«Голдвелл» компаниясы) болуы мүмкін. Өз кезегінде сериялардың әрқайсысы бұрын сипатталған, — 0 (F), 1(N), 2(C) түрлерге бөлінеді.Құрамның негізгі түрлерінен басқа (0, 1 және 2), құрамның қандай да бір компания шығаруды қажетті деп тапқан, қосымша түрлері де болуы мүмкін. Кейде маркетологтар құрамдарға анағұрлым «лирикалық» белгілер ойлап тауып-химиялық бұйралауда іс жүзінде қолданылып жүрген, «жұмсақ» сөзін білдіретін «mіld» или «soft» сияқты ағылшын сөздерін жазады. Шашты бұйралауға арналған әртүрлә құрам туралы нақтырақ білу үшін, бірнеше мысалды қарастырайық. Өйткені біз бұрын сипаттаған төрт топқа сәйкес, шаш сатылары барлық елде де болады, ал алда келтіретін кестелерде біз «шаш топтарын» емес, «шаш түрлерін» көрсететін боламыз. «Кутрин» (Cutrіn) компаниясы, мысалы, шашты химиялық бұйралауға арналған препараттардың екі сериясын шығарады: Perfectіon жәнеSensіPer- fectіon.Perfectіon — классикалық сілтілік құрам (pH— от 8 до 9). Препараттың негізі жұмсақ табиғи компоненттер, олар шашты қоректендіреді және химиялық бұйралау кезінен бастап күтеді. 3.4-кесте. Perfectіon шаты бұйралауға арналған құрамының сипаттамасыҚұрамның түрі Шаштың түріҰстау уақыты,минFБұйралануы қиын20NҚалыпты15CБоялған және зақымданған10 Өнімде арнайы осы серия үшін гидролизденген бидай протеині негізінде жасалған кешен бар. Осы кешеннің арқасында шаш анағұрлым иілімді болады, үзілуге және басқа жа механикалық зақымдануларға кедергісі артады. Арнай жасалған кешен шаштың құрылымын қалпына келтіреді және нығайтады. В дәрумені шашқа керемет жылтырлық береді. Бетаин (фин қант қызылшасының сығындысы) шаштың ішкі теңгерімін реттейді. Жожоба дәндерінің майы ылғалдың сыртқа шығуына кедергі жасайтын, қорғаныс қабатын жасайды және шашқа қосымша жылтырлық береді, сонымен қатар оны химиялық бұйралау кезіндеде қорғайды. Perfectіon құрамның үш түрін шығарады, олар 3.4-кестесінде келтірілген. SensіPerfectіon — химиялық бұйралауға арналған жаңа буын препаратындағы pH 8-ден кем (сілтілігі аз орта) — аминқышқылды бұйралау(қышқылдымен шатастырмау керек!). Арнайы дайындалған кератиндік күтіммен бірге мәнерлі, серпімді, айқын бұйралар жасауға мүмкіндік береді. Оның құрамында аммиака пен тиогликолат жоқ, соның арқасында тері мен тыныс алу органдарында тітіркену болдырмайды. Цистеамин (цистеамин хлоргидрат) ингредиенті шашқа аса биязы, тиімді әсер етеді, құрамында ең көп таралған 26 аллерген болмайды. 3.5-кестесі. SensіPerfectіon шашты химиялық бұйралауға арналған құрамның сипаттамаларыҚұрамның түріШаштың түріҰстау уақыты, минNҚалыпты және бұйралануы қиын шаштар 10CБоялған бұйралануы оңай шаштар10SАқ реңк берілген және түссіздендірілген шаштар10  SensіPerfectіon препараты түрлі құрамдарының сипаттамалары 3.5 –кестесінде келтірілген. Бекіткішке келетін болсақ, Cutrіn компаниясы әзірлеген барлық бекіткіштер өңдеу кезінде қос күкіртті байланыстарды қалпына келтіруге және бір мезгілде шашқа күтім жасауға арналған. Бекіткіштердің барлық түрлері бұйралауға арналған құрамның барлық түрлерімен пайдаланылады. Бекіткіштер бір-бірінен шоғырлануымен және ұстау уақытымен ерекшеленеді. Perfectіon бекіткіштерінің бес түрі: химиялық бұйраның әр түріне, шаш түріне және рәсімнің ерекшеліктеріне қарай әр жағдайға анағұрлым лайықты бекіткіш таңдауға мүмкіндік береді. Perfectіon Fіx барлық Perfectіon серияларымен бірге, SensіPer-fectіon серияларының да химиялық бұйралау құралдарына да сәйкес келеді.SensіPerfectіon сериясында F таңбасының құрамы жоқ,яғни бұл серия бұйралануы қиын шаштарды бұйралауға арналмаған. «Голдвелл» (Goldwell) компаниясы шашты бұйралауға арналған препараттардың төрт сериясын шығарады: Topform, Vіtensіty, Evolutіon, Texturіzer.Topform —қарқынды химиялық бұйралау (әрекет ететін зат — тиогликоль қышқылы, pH 8 — 8,5) тұрақты, серпімді және классикалық бұйралар алуға мүмкіндік береді. PPS Technology сіңудің инновациялық технология жүйесі химиялық бұйралаудың әсерін күшейтеді және бұйралардың біркелкі болуына ықпал етеді. Фиксатор Topform Fіx бекіткіші Topform химиялық бұйраға арналған құрамымен қолданылады және тиімді нәтиже алудың тамаша қосымшасы болып саналады. Topform құрамы туралы мәліметтер 3.6-кестесінде көрсетілген. 3.6-кестесі. Topform шашты бұйралауға арналған құрамының ссипаттамасыШаштың түріҰстау уақыты (аппарат), минСынауҰстау уақыты (жылусыз), минҚатты және бұйралануы қиын 10 — 20Сынақтаманың орындалуы 10 минуттан кейін15 — 25Қалыпты және жұқа10 — 20Сынақтаманы орындалуы 10 минуттан кейін15 — 25Кеуекті немесе қышқылды бояулармен боялған8—15Сынақтаманы орындалуы 10 минуттан кейін10—18 Құрамның түріШаштың түріҰстау уақыты(аппарат),минСынауҰстау уақыты (жылусыз), мин0Қатты және бұйралануы қиын есткие и трудно10 — 20Сынақтаманы ң орындалуы 10 минуттан кейін15—251Қалыпты және жұқа10 — 20Сынақтаманы ң орындалуы 10 минуттан кейін15—251softСезімтал және аздап зақымданған немесе барынша көп мелирленген 30 %10 — 20Сынақтаманы ң орындалуы 8-10 минуттан кейін10 — 202Кеуекті немесе қышқылды бояулармен боялған, сонымен қатар 50 % мелирленген10 –– 15  5 –– 10Сынақтаманы ң орындалуы 5 минуттан кейін10 –– 20  8 –– 12 Vіtensіty — жұмсақ сілтілі бұйра-күтімі (әрекет ететін заты — тиогликоль қышқылы, pH 7,4—8) тасымалдаудың біріктірілген жүйесі бұйралануы қиын шаштардың өзінде біркелкі нәтиже алуға мүмкіндік береді. Q10 технологиясы шашты барлық рәсім кезіндегі еркін радикалдардың әсерінен сақтайды. Vіtensіty Gloss Care Fіx бекіткіші Vіtensіty бұйралауға арналған құрамымен бірге қолданылады. Құрамда да бекіткіште де шашқа жылтырлық, иілгіштік беретін Gloss Care күтім жасайтын эмульсия бар. Vіtensіty құрамы туралы мәліметтер3.7-кестесінде келтірілген.Evolutіon — бұл рН 7,4 бейтарап деңгейінде әрекет ететін, аялауыш химиялық бұйралау. Теңдессіз салқыындатқыш формула мен патенттелген әрекет ету жүйесі біркелкі бұйра алуға кепілдік береді. Липидті кешен шашты бұйралау үрдісі кезінде салқындатады. Катионды полимерлердің патенттелген жүйесінің өзін-өзі реттеу технологиясы шаштың ерекше зақымданған бөліктерін қарынша көп қорғансын қамтамасыз етеді және бұйраның түбінен бастап ұшына дейін біркелкі болуына кепілдік береді. Боялған шаштарға арналған түрлерге кіретін(1s, 2, 2s),Color Maіntaіn System түсті қорғаудың инновациялық жүйесі боялған шаштардың қорғанысын жүзеге асырады.Evolutіon құрамдары туралы мәліметтер3.8-кестесінде көрсетілген. Evolutіon шашты3.8-кесте. Evolutіon шашты бұйралауға арналған құрамның сипаттамаларыҚұрамның түріШаштың түріҰстау уақыты(аппарат),минҰстау уақыты (телпекпен), минҰстау уақыты (жылусыз), мин0Қатты бұйралауы қиын15 — 2015 — 20—1Қалыпты және жұқа10 — 2010 — 2015 — 251 softСезімтал және аздап зақымданған немесе барынша көп мелирленген 30 %10 — 20Сынақтаманы орындау 8 минуттан кейін10 — 25*2Кеуекті немесе қышқылды бояулармен боялған, сонымен қатар 30 — 60 % мелирленген5—15Сынақтаманы орындау 5 минуттан кейін8 — 20*2 soft Кеуекті немесе қышқылды бояулармен боялған, сонымен қатар 60 % мелирленген6 — 12––6 — 12*Trendlіne Texturіzer — қозғалмалы шаш үлгісіне берік негіз және ұзақ уақытқа көлем беретін тұрақты шаш үлгісіне арналған құрал. Texturіzer құрамы туралы мәліметтер 3.9-кестесінде көрсетілген.   3.9-кесте. Texturіzer шашты бұйралауға алған құрамның сипаттамаларыҚұрамның түріШаштың түріҰстау уақыты, минNҚалыпты10—15PЗақымданған5—10 «Велла» (Wella) компаниясы шашты химиялық бұйралауға арналған препараттардың үш сериясын шығарады.Бірінші сериясы CurlІt деп аталады. Екеуі ExtraCondіtіonіng(ағылш. —талап етілген құрам немесе жағдайды салқындату, орнату) Lіneбрендімен қосылған және CurlІtextraCondіtіonіngи WaveІtextraCondіtіonіng - деп аталады. Бұл жағдайдағы атаулар туралы ерекше айтатын боламыз. Wella брендінің маркетологтары «химиялық бұйралау» атауын қажет емес деп шешті. Сірә, олар мұндай сөз тіркесі клиенттерде теріс сезім туғызады деп есептейтін шығар. «Химиялық бұйралау» сөз тіркесін олар «текстуралау» сөзімен алмастырды. Forte, Normal, Colored атаулары да алынып тасталды. Іntense (қарқынды) жәнеMіld (жұмсақ) атаулары пайда болды.Curl Іt — текстуралаудың классикалық нәтижесін беретін базалық желі. Оған ұзақ мерзімге қарқынды бұйра жасаудыңflexі Protectтехнологиясы базалық желілері бұйраларын қалыптастыруға арналған лосьондар (бұйралауға арналған құрамдар) және бекіткіш (фиксаж Curl Іt) кіреді. Тұрақтылығы 12 аптаға дейін жетеді. Curl Іt құрамы туралы мәліметтер 3.10-кестеде көрсетілген.Extra Condіtіonіng Lіne: Curl Іt extra Condіtіonіng — қарқынды, айқын бұйралар жасауға арналған және Wave Іt extra Condіtіonіng —жұмсақ бұйралар/толқындар жасауға және көлем беруге арналған екі серия кіреді.Extra Condіtіonіng Lіne премиум–класқа жатады, шашты текстуралауға арналған препарат. flexі Protect технологиясымен бұйралар жасауға арналған жиынтықтар кіреді. Препараттың құрамындағы белсенді күтім жасайтын ингредиенттердің үлкен мөлшерінің арқысында шашқа ерекше жұмсақ әсер етеді. Ұзақ мерзімді бұйралар жасайды. Тұрақтылығы-12 аптаға дейін. Curl Іt extra Condіtіonіng құрамы туралы мәліметтер 3.11-кестесінде көрсетілген. 3.10-кестесі. Curl Іt шашты бұйралауға арналған құрамның сипаттамларыҚұрамның түріШаштың түріҰстау уақыты, минCurl Іt ІntenseҚалыпт және бұйралануы қиын10— 15 (жылумен) 15 — 20 (жылусыз)Curl Іt MіldБоялған және сезімтал шаштар (мелирленген шаштар мөлшері— ең көбі 30% және бояудағы сутегі пероксидінің құрамы — 6%-ға дейін)6— 12 (жылумен) 10 — 15 (жылусыз) Құрамның түріШаштың түріҰстау уақыты, минCurl Іt extraCondіtіonіngІntenseҚалыпты және бұйралануы қиын 10— 15 (жылумен) 15 — 20 (жылусыз)Curl Іt extra Condіtіonіng MіldБоялған және сезімтал шаштар (мелирленген шаштар мөлшері— ең көбі 30% және бояудағы сутегі пероксидінің құрамы — 6%-ға дейін)7 —12 (жылумен) 15—20 (жылусыз) 3.12-кесте. Wave Іt extra Condіtіonіng шашты бұйралауға арналған құрамның ссипаттамаларыҚұрамның түріШаштың түріҰстау уақыты, минWave Іt extra Condіtіonіng ІntenseҚалыпты және бұйралануы қиын6—15 (жылусыз)Wave Іt extra Condіtіonіng MіldБоялған және сезімтал шаштар (мелирленген шаштар мөлшері— ең көбі 30% және бояудағы сутегі пероксидінің құрамы — 12%-ға дейін)10 — 15 (жылумен) 15 — 20 (жылусыз) WaveІtextraCondіtіonіng құрамдары туралы мәліметтер (CurlІt құрамымен салыстырғанда 30 %-ға жұмсақ, аса жұмсақ формула 3.12-кестесінде келтірілген.ТүйіндемеШаш құрылымы, жағдайы және бұйралауға бейімділігі сияқты үш параметрге байланысты сәйкес, төрт топқа бөлінеді. Шашты химиялық бұйралауға арналған препараттарды шығаратын барлық компаниялар шаштың түрлі топтарына(түрлеріне) арналған түрлі құрамдар шығарады. БІЛІМДЕРІҢДІ ТЕКСЕРІҢДЕРШаш топтарға қандай параметрлері бойынша бөлінеді?Сендер неше шаш тобын білесіңдер?1-топқа қандай шаштар жатады?2-топқа қандай шаштар жатады?3-топқа қандай шаштар жатады?4-топқа қандай шаштар жатады?ШАШТЫ ХИМИЯЛЫҚ БҰЙРАЛАУҒА АРНАЛҒАН ПРЕПАРАТТАРДЫ ІРІКТЕУ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ЖҰМСАУ НОРМАЛАРЫШаштаразға келген барлық клиенттер керемет химиялық бұйра туралы армандайды. Бұйра жасаудағы шешуші кезеңдердің бірі-химиялық бұйралауға арналған құрамды таңдау. Шашты химиялық бұйралауға арналған құрамөнеркәсіптік жолмен шығарылады. Және оны бекіткішті жасағандай өздігінен жасап шығару теориялық түрде мүмкін емес. Заманауи құрамдар дайын күйінде шығарылады, яғни құрамдар сумен сұйылтуды қажет етпейді. Сонымен қатар құрамдар дайын күйінде де, қойытылған түрінде де шығарылады. Қойытылған бекіткіштер нұсқаулықта көрсетілген пропорция бойынша сумен сұйытылады.Сапалы химиялық бұйра жасау үшін, препараттарды- бұйралауға арналған құрам мен бекіткішті дұрыс таңдау қажет. Әдетте, бекіткішті таңдау қажет емес болады. Ол көбінесе бұйралауға арналған әр құрамға, немесе нақты серияға, немесе барлық құрамдарға бірден арналып жасалған. Осылайша, бұйралауға арналған құрамды таңдағаннан кейін, біз өндіруші-компания осы құраммен бірге пайдалануға ұсынатын бекіткішті қиындықсыз анықтаймыз, сондықтан бұйралауға арналған құрамды таңдауға ерекше назар аудару керек.  Шашқа химиялық құраммен әсер еткенде кератин тізбектерінің арасындағы қос күкіртті көпіршелердің арасы ішінара үзіледі.Шаш ісінеді де, қабыршақтар көтеріледі.Шаш өзінің серпімділігінен айырылып, ауырлайды және коклюшканың пішінін оңай алады. Бұл үрдіс қышқылдану деп аталады. Тіпті кәсіби емес маманның өзі мүлде сау, қатты, табиғи және әлсіз, зақымданған, боялған шаштар үшін бірдей құрамдарды қолдануға болмайтынын түсінеді. Шашқа сәйкес химиялық құрамды дұрыс таңдау және дәл ұсынылған ұстау уақытын сақтау қажет. Бұл ережені бұзуға болмайды!Егер құрамды таңдау кезінде, тым күшті құрам таңдалса немесе ұстау уақыты асып кетсе, шаш болбыр, сезімтал болады және бұйра аз сақталатын болады. Егер құрам дұрыс таңдалып, әлсіз құрам таңдалса немесе ұстау уақыты қысқартылса, бұйра өте әлсіз болады және бұйра ұзақ сақталмайтын болады. Біз шашты құрылымы, жағдайы және бұйралауға бейімділік параметрлерінің жиынтығы бойынша, төрт топтың біріне жатқызатынымызды білеміз. Өндіруші-компаниялар өз кезегінде шаштың қандай топқа(түрге) жататынын ескере отырып, бұйралауға арналған құрамдарды шығарады. Шашты химиялық бұйралауды орындауға арналған құрамды іріктеу шаштың тобын анықтаумен байланысты болады. Шаштың жағдайы мен құрылымын, сонымен қатар бұйралауға бейімділігін бағалағаннан соң, клиенттің шашының қандай топұа жататынын анықтаймыз. Бұл шаштарды бұйралау үшін пайдаланылатын құрам да, шаштың тобы да белгілі сияқты. Ал шын мәнісінде барлығы біз ойлағандай оңай емес. Әр фирма шашты химиялық бұйралауға арналған бірнеше серия шығарады. Бұл сериялар тек әртүрлі шашқа ғана емес, перманентті орындау кезінде оларды күтудің түрлі дәрежесіне, сонымен қатар бұйралаудың түрлі нәтижесіне жетуге арналған. Бұйралаудың түрлі дәрежесіне жету деген не? Бұл заманауи технологияны қолдана отырып, шашты текстуралаудың түрлі дәрежесіне жету. «Текстура» (ағылш. texture)деген халықаралық түсінік шаштың: тік, толқынды, бұйра, қатты бұйралану дәрежесін білдіреді. Тік, тегіс шаштан перманент жасау арқылы біз бұйра(түрлі дәрежедегі) шаш аламыз. Қарапайым тілмен айтқанда, химиялық бұйралау мәнмәтініндегі шашты текстуралау дегеніміз бұйра, немесе толқын, немесе көлем(әлсіз толқын) алу дегенді білдіреді. Осылайша, серияны дұрыс таңдау үшін, шашты бұйралау кезіндегі шаштың қалаулы күтімін, текстуралаудың қалаулы нәтижесін, сонымен қатар қалаулы тұрақтылықты(ұзақ мерзімділікті) анықтап алу керек. Қолданыстағы нұсқаларды талдау ыңғайлы болуы үшін, түрлі құрамдар туралы мәліметтер 3.13-кестесінде берілген.Сөйтіп, алдымен нақты клиенттің шашын бұйралау үшін пайдалануға қажетті құрамдардың сериясын таңдаймыз, содан кейін осы серияның белгілі құрамын таңдаймыз. Белгілі серия қандай да бір құрамның түрін дұрыс таңдау үшін, параметрлердің жиынтығын— шаштың тобын анықтайтын құрылымын, қалпын, бұйралауға бейімділігін ескеру керек.3.13.-кесте Түрлі өндірушілердің шашты химиялық бұйралауға арналған құрамдарының сипаттамаларыҚұрамның түріpHӘрекет ететін затӘрекет ететін заттың шоғырлануыТекстуралау түріТұрақтылығыКүтім*«Голдвелл» өндіруші-фирмасының құрамдарыTopform8,0 –– 8,5Тиогликоль қышқылы+++Қарқынды бұйралар/толқындар/ккөлем6 ай+ +Vіtensіty7,4 –– 8,0Тиогликоль қышқылы+ +Бұйралар/толқын/көлем 4 — 6 ай+ + +Evolutіon7,2 — 7,4Тиогликоль қышқылы (TGA), тиолактий қышқылы(TMS), аминокислота цистеин амин қышқылы(CYS)+Толқын/көлем3—4 ай++++Texturіzer8,0 —8,2Тиогликоль қышқылы+Түбір жанындағы көлем6 — 8 апта+ + «Велла» өндіруші-фирмасының құрамдарыCurl ІtМәліметтер жоқАммоний тиогликоляты+++Бұйра/толқын/көлем12 апта+ +Curl Іt extra CondіtіonіngМәліметтер жоқАммоний тиогликоляты+ +Бұйра/толқын12 апта+ + +                               3.14-кестесі.Бұйралауға арналған құрамды жұмсаудың шамамен алғандағы нормаларыШаштың ұзындығы, смБұйралауға арналған құрамның мөлшері, мл10-ға дейін (қысқа шаштар) 50-ге дейін10 — 25 (шаштың орташа ұзындығы)50 — 10025-тен артық (ұзын шаштар) 100-ден артық Құрамның әртүрлі түрлерінің сипаттамалары мен шаштың қандай да бір түріне сәйкестігі алдыңғы бөлімшеде қарастырылған болатын. Белгілі бір құрамды таңдап алған соң, шашты химиялық бұйралауа кірісу үшін, біз қолымызда құрамның жеткілікті мөлшері бар екендігіне көз жеткізуіміз керек. Ол үшін түрлі ұзындықтағы шашты бұйралауды орындағанда қанша құрам кететіндігін алдын-ала білу керек.Химиялық бұйраны жасағанда ұзындығы 10 см. шашты-қысқа шаш, 10-нан 25 см-ге дейінгі шашты-орташа 25 см-ден асқан шашты-ұзын –деп есептеу қабылданған. Түрлі ұзындықтағы шашты бұйралауға кететін құрамның шығыны туралы мәліметтер 3.14-кестесінде көрсетілген. Әрине, бірдей ұзындықтағы шаштар жұқа да, қалың да, онша қалың емес те болуы мүмкін. Шаштың бұл сипаттамалары да оларды бұйралау кезіндегі құрамның шығынына әсер етеді. Шаш қалың болған сайын, оны бұйралауға кететін құрам да көбірек қажет болады, сондықтан 3-14-суретте көрсетліген кестелер мысал ретінде ғана болады. ТүйіндемеБұйраны жасау кезіндегі шаш күтімінің қалаулы деңгейі, текстуралаудың(бұйра, толқын, көлем)қалаулы нәтижесі, сонымен қатар бұйраның тұрақтылығы сияқты параметрлердің арақатынастарын талдағаннан кейін, біз аталған нақты жағдайда пайдалануға тиімді, бұйралауға арналған құрамның сериясын да таңдай аламыз. Серияны таңдағаннан кейін, оған кіретін құрамдардың біреуін таңдаймыз. Бұйралауға арналған нақты құрамды шаштың құрылымына, жағдайына және бейімділігіне қарай, яғни, осы топтардың(түрлердің) біреуіне тиесілігіне қарай таңдаймыз. Түрлі ұзындықтағы шаштардыТүрлі ұзындықтағы: қысқа, орташа, ұзын шаштарды бұйралау үшін, химиялық құрамның түрлі мөлшері қажет болады.БІЛІМДЕРІҢДІ ТЕКСЕРІҢДЕРШашты химиялық бұйралауға арналған қандай да бір құрамды таңдағанда біз қандай белгілеріне артықшылық береміз?Шашты бұйралаудың нәтижесі деген не?Шашты химиялық бұйралау мәнмәтініндегі «шашты текстуралау» термині нені білдіреді?Шшаты химиялық бұйралауға текстуралаудың қандай үлгілері жатады?Қысқа шашты химиялық бұйралау үшін құрамның қандай мөлшері қажет?Орташа ұзындықтағы шашты химиялық бұйралау үшін құрамның қандай мөлшері?Ұзын шаштарды шашты химиялық бұйралау үшін құрамның қандай мөлшері?Бұйралауға қажетті құрамның мөлшері ұзындығынан басқа, қандай сипаттамаларына байланысты болады?ШАШТЫҢ ПІШІНІНІҢ ӨЗГЕРУ ЖЫЛДАМДЫҒЫНА ӘСЕР ЕТЕТІН ФАКТОРЛАРХимиялық бұйралауды орындау кезінде шаштың қыртысында(ішкі бөлігінде) өзгерістер болады.Соның нәтижесінде шаштың тік шашқа сәйкес қимасы дөңгелектен, бұйра шашқа сәйкес, майысқан түрге айналады.  Шаш қимасының өзгеруі қайтымды бұзылуы, яғни, дисульфидті (цистинді, қос күкіртті) —S — S-байланыстарының бұзылуы мен қайтадан қалпына келуі арқылы болады. Әрине, мұндай түбегейлі өзгерістер бірден болмайды. Бұл үшін уақыт керек. Реакцияның өту жылдамдығына қандай факторлар әсер етеді? Шашта өтетін өзгерістердің жылдамдығына не әсер етеді? Осы факторларды атайық.  Химиялық реакцияның өту жылдамдығына әсер ететін факторлар: ■ бұйраның түрі;■ химиялық құрамның түрі;■ шаштың құрылымы;■ ұстау уақыты;■ қоршаған ортаның температурасы;■ клиенттің физиологиялық жағдайы. Енді осы факторлардың әрқайсысын жеке-жеке қарастырайық.Бұйраның түрі. Біз бұйраның сілтілік, бейтарап және қышқылдық деп аталатын үш түрінің болатынын алдыңғы материалдардан білеміз. Бұйралаудың мұндай жіктелуі рН сутегі көрсеткішінің мәніне сәйкес болады. Сутегі көрсеткішінің pH мәні неғұрлым жоғары(артық) болған сайын, бұйралау соғұрлым сілтілі болады, реакция да соғұрлым тезірек жүреді, шаштың пішіні де тезірек өзгереді. Сутегі көрсеткішінң pH мәні неғұрлым төмен болған сайын, реакция соғұрлым баяу жүреді, шаш пішіні де баяу өзгереді. Химиялық құрамның түрі. Құрылымы, жағдайы және бұйралауға бейімділігі сияқты параметрлердің жиынтығымен анықталатын, шаштың бірнеше тобы болады. Бұйралаудың ір түрінің шегінде түрлі шаштар үшін, өндірушілер құрамның бірнеше сериясын шығарады, олар өз кезегінде тірнеше түрге бөлінеді. Бұл құрамдар түрлі топтарға жататын шаштарға арналған. Бір-бірінен бірінші кезекте әрекет ететін затының шоғырлануымен ерекшеленеді. Бұл тиогликоль қышқылы, цистеамин хлоргидраты немесе әрекет ететін заттардың қандай да бір қисындастырылуы мүмкін. Әрекет ететін заттардың шоғырлануы неғұрлым жоғары болған сайын, реакция соғұрлым тез жүреді, шаштың пішіні тезірек өзгереді. Егер бұйралауға арналған құрамдардың орташаланған белгілерін қарастыратын болсақ: 0 (F немесеforte), 1(N немесеnormal), 2 (C немесеcolor), онда әрекет ететін заттың ең жоғары шоғырлануы «0» құрамында, едәуір төмені «1» құрамында, ең төмені «2» құрамында болады.Ендеше,«0» таңбасымен таңбаланған құраммен шашқа әсер еткенде, шаштың өзгеру жылдамдығы жоғары, «1» таңбасымен таңбаланған құраммен шашқа әсер еткенде-орташа, «2» таңбасымен таңбаланған құраммен шашқа әсер еткенде — төмен болады. Құрамның нөмірі аз болған сайын, реакцияның жылдамдығы соғұрлым жоғары болады. Әр құрамда болатын қоспалар тізімі әртүрлі болуы мүмкін.Өйткені сау, боялмаған шашқа, боялған немесе зақымданған шашқа көрсетілетіндей, мұқият әрі көп күтім қажет емес қой. Шаштың құрылымы. Шаштың құрылымының қалың, қалыпты, жұқалығы құрамның әртүрлі түрлерін шығарғанда ескерілетін болады, өйткені шаштың топтары, біреуі шаштың құрылымы болатыын параметрлер жиынтығына бөлінеді. Бұйралауға арналған құрамды, оның түрін таңдаған кезде, біз бірден шаштың құрылымын ескереміз. Бірақ шаштың құрылымы туралы айтпауға болмайды. Шаш қалың болған сайын, оны қайта құрылымдауға көбірек уақыт кетеді. Ұстау уақыты. Ұстау уақыты-дегеніміз шашқа химиялық құрамның әсер ету кезеңі. Шашқа химиялық құрамның әсер ету ұзақтығы-өте маңызды фактор. Еске түсірейік, химиялық құрамның әсерінен ақуыздың молекулаларын байланыстыратын, қос күкіртті көпіршелердің бұзылуы болады. Құрамды шашта неғұрлым көбірек ұстаған сайын, көпіршелердің мөлшері соғұрлым көбірек бұзылуы мүмкін. Қос күкіртті (дисульфидті, цистинді) —S — S-байланыстарының көп мөлшері бұзылған жағдайда, үрдіс қайтымды болмай, барлық көпіршелер біріге алмауы мүмкін екендігін де ескеру қажет. Тәжірибе түрінде, ұстау уақытын дұрыс таңдау кезінде, ол аяқталғанда(шаштағы құрамды ұстау уақыты аяқталғанда) барлық қос күкіртті байланыстардың 30%-ға жуығы бұзылатын болады. Қос күкіртті байланыстардың ішінара бұзылуы барлық байланыстардың бұзылуын білдіреді. Бұзылған байланыстардың(көпіршелердің) біз білетін, тиімді нұсқасы 30% болады. Бұл пайыз серпімді бұйра алуға және шаштың косметикалық сапасын сақтауға мүмкіндік береді. Бұзылған байланыстардың мұндай мөлшерінде оларды шашты бекіту амалы кезінде, іс жүзінде толықтай қалпына келтіруге болады. Бұл жағдайда бұйралар серпімді және әдемі-табиғи бұйраға барынша ұқсас болады. Құрамды шашта ұстаудың тиімді уақыты құрамның әр түріндегі нұсқаулықта көрсетілген. Бір қызығы, уақыты «толық ұсталмаған» жағдайда алынған бұйралар, «артық ұсталғандағы» бұйралар сияқты әлсіз, жансыз болады. 3.4-суретте шаштағы химиялық құрамды ұстау уақыты мен бұйраның қалыптасуының байланысы бейнеленген. Сондықтан нұсқаулықта ұсынылған шашта құрамды ұстау уақытын міндетті түрде сақтау қажет. Әдетте, нұсқаулықта шашта бұйралауға арналған құрамды ұстау ұсынылған, мысалы, 10-12 минут уақыт аралығы көрсетілген. Егер бастың әр бөлігінде бірнеше бақылау бұйраларын жасасақ, қажетті ұстау уақытын барынша дәл анықтай аламыз. Сөйтіп, сапалы бұйра алу үшін, шашқа дұрыс құрам таңдап, оны шашта нұсқаулықта көрсетілгендей, аз да емес, көп те емес қажетті уақыт ұстау қажет. Химиялық бұйра жасау кезінде препаратты ұстау тақырыбын талқылауға байланысты, кейбір клиенттердің «жеңіл химия» жасағанды қалауы туралы мәселені де айта кету керек. Мұндай қалауға қалай әрекет ету керек? Алдымен клиент нақты нені меңзеп тұрғанын біліп алу керек. Әдетте, сөз «жеңіл химия» туралы емес, «ірі бұйралар» туралы болады. Шебер көбінесе былай деп ойлайды: «Егер толыққанды бұйра жасаса, яғни, нұсқаулықта көрсетілген барлық уақыт бойы ұстаса, бұйралау ұсақ және серпімді болады, ал егер құрамды шашта барлық қажетті уақыт бойы ұстамай, белгілі бір бөлігінде ғана ұстаса, бұйралар серпімді және ірі болады». Бұл қате: бұйраның диаметрі тек коклюшканың диаметріне ғана байланысты болады. Бұйраның диаметрі туралы айтатын болсақ: кейде мамандар бұйраны диаметрі оралатын шаш бөлігінің қалыңдығына байланысты болады –деп есептейді.Бұл тек ішінара ғана дұрыс. Орау ережелеріне сәйкес, шаш бөліктері оралатын коклюшканың габаритіне сәйкес болуы тиіс.Коклюшканы бөлігіне орағанда, негізі коклюшканың мөлшерінен үлкен немесе кіші болса, дұрыс болмайды және ол шаш түбірінің сынуына алып келеді. Мұндай сынулардан кей жағдайларда шаш түсіп қалуы да мүмкін. Ендеше, қалың шашты коклюшканың диаметрінен аса ірі бұйра алу үшін, жұқа коклюшкаға орау қисынсыз. Аса жұқа шаш бөлігін аса ірі коклюшкаға ораудың да пайдасы жоқ, одан бұйраның диаметрі өзгермейді. Бұл жағдайда кейбір әсер ететін параметрлер,-бұл шаштың қалыңдығы. Бірдей негіздегі қалың шаштың қабаты, жұқа және қалың емес шаштардың қабатына қарағанда көлемдірек болады. Бірақ қалың шаштарға құрам дұрыс таңдалған жағдайда, тура сондай мөлшерлі коклюшкаға оралған жұқа және қалың емес шаштарға қарағанда, «бұйраны жақсы ұстайтын» болады. Бұдан шығатын қорытынды: шашты химиялық бұйралау сияқты, осындай күрделі рәсімнің орындалу ережелерін сақтай отырып, бұйраның диаметрін тек коклюшканың диаметрімен ғана реттеу керек. Бірақ ұстау уақытын қайта қарайық. Ұстау уақыты жетпеген бұйралар серпімді болмайтынын біз білеміз. Егер ұсақ колюшкаларға уақыты жетпеген химия жасасақ, онда бұйра ірі емес, бос, жансыз болады. Ендеше, нәтиже клиент армандаған бұйраға қарама-қарсы болады. Егер клиент ірі бұйра жасағысы келсе, шашқа арналған құрамды дұрыс таңдап, колклюшкалардың үлкен диаметрін пайдаланып, толыққанды бұйра жасау қажетҚоршаған ортаның температурасы. Шашты химиялық бұйралауды орындау үшін қосымша жылу қажет еместігіне қарамастан, қоршаған ортаның температурасы өте маңызды болады. Егер температура салқын, бірақ жайсыз болса, клиенттің басының айналасында химиялық үрдістің өтуі үшін тиімді ахуал жасалған жағдайға қарағанда, бұйралау баяуырақ өтеді. Сол үшін шашты химиялық бұйралау кезінде арнайы аппараттар пайдаланылады. Клиенттің физиологиялық жағдайы. Клиенттің өзін-өзі жақсы сезінуі-бұл да шаш пішінінің өзгеру жылдамдығына әсер ететін маңызды кезеңдердің бірі. Өзін нашар сезіну шашты тік түрден бұйраға өзгеруге қажетті химиялық реакцияның жылдамдығын баяулатады. «Шашты химиялық бұйралауды орындауға қарсы көрсетілімдер» 7.3 бөлімшесінде айтылатын шашты химиялық бұйралауды орындауға қарсы көрсетілімдердің бірқатарының болуы кездейсоқ емес. Кейде шаштың көлденең қимасының өзгеру жылдамдығына әсер ететін факторлардың арасында коклюшканың диаметрін көреміз. Бұл қателік: бұйраның көлденең қимасы пішінінің өзгеру жылдамдығы коклюшканың диаметріне байланысты емес, коклюшканың диаметріне тек бұйраның мөлшері ғана байланысты болады. Біз химиялық бұйралауды орындау кезіндегі химиялық реакцияның өту жылдамдығына әсер ететін факторларды ғана талқыладық. Алайда, химиялық реакцияның жылдамдығы мен шаш формасының өзгеру жылдамдығы бірдей емес. Өйткені бұйраның қалыптасуы: физикалық және химиялық екі үрдістің әсерімен өтеді. Химиялық үрдістің өту жылдамдығына не байланысты болатынын біз талқылады. Ал мәселенің табиғи жағы неге байланысты болады? Алдымен ораудың сапасын абайланысты болады. Химиялық құрамның әсері кезінде шаш еркін жағдайда болмайды, олар коклюшкаға оралып тұрады. Тура осы орауды сапасы шаштың қалыпты тартылуын қамтамасыз етеді, ол өз кезегінде күкіртті көпіршелердің қайта топталуына тәуелді болатын, қысылу және тартылу күштерін жасайды. Сондықтан, тиісті бөлімшелерде техникасы толық сипатталған, коклюшкаға шашты орау сапасы, әдемі бұйралардың қалыптасуының шешуші факторлары болады, ал әдемі бұйралар шаштың тек сапалы орындалған химиялық бұйралауы кезінде ғана болады. ТүйіндемеШаштың көлденең қимасының өзгеру жылдамдығына әсер ететін: бұйраның түрі, құрамның түрі, ұстау ақыты, шаштың құрыылымы, қоршаған ортаның температурасы, клиенттің физиологиялық жағдайы сияқты бірнеше факторлар бар. Шаштағы химиялық құрамды ұстау уақыты-әдемі, серпімді бұйра алудың өте маңызды факторы.Шашқа химиялық құрамның әсер ету ұзақтығы-өте маңызды фактор. Еске түсірейік, химиялық құрамның әсерінен ақуыздың молекулаларын байланыстыратын, қос күкіртті көпіршелердің бұзылуы болады. Құрамды шашта неғұрлым көбірек ұстаған сайын, көпіршелердің мөлшері соғұрлым көбірек бұзылуы мүмкін. Қос күкіртті (дисульфидті, цистинді) —S — S-байланыстарының көп мөлшері бұзылған жағдайда, үрдіс қайтымды болмай, барлық көпіршелер біріге алмауы мүмкін екендігін де ескеру қажет. Тәжірибе түрінде, ұстау уақытын дұрыс таңдау кезінде, ол аяқталғанда(шаштағы құрамды ұстау уақыты аяқталғанда) барлық қос күкіртті байланыстардың 30%-ға жуығы бұзылатын болады. Қос күкіртті байланыстардың ішінара бұзылуы барлық байланыстардың бұзылуын білдіреді. Бұзылған байланыстардың(көпіршелердің) біз білетін, тиімді нұсқасы 30% болады. Нұсқаулықтың талаптарын міндетті түрде орындау керек. БІЛІМДЕРІҢДІ ТЕКСЕРІҢДЕРШаштың көлденең қимасы жылдамдығының өзгеру жылдамдығына әсер ететін факторларды атаңдар. Қос күкіртті (дисульфидті, цистинді) —S — S-байланыстары бұзылуының тиімді пайызы қандай?Егер нұсқаулыққа сәйкес қажетті ұстау уақытын азайтса, бұйра қандай болады? (бұйра «уақытынан аз ұсталмаса»)?Егер нұсқаулыққа сәйкес қажетті ұстау уақытын арттырса, бұйра қандай болады? (бұйра «уақытынан көп ұсталса»)?  ШАШТЫ ХИМИЯЛЫҚ БҰЙРАЛАУДЫ ОРЫНДАУ ТӘСІЛІН ТАҢДАУШашты химиялық бұйралауға арналған құраммен шашты ылғалдап орау кезектілігіне қатысты, шашқа перманент жасаудың: тік және тік емес екі түрі. Тікелей тәсіл. Бұл шашқа химиялық құрамды коклюшкаға орағанға дейін жағатын перманент жасау тәсілі. Заманауи шаштараз өнерінде арнайы химиялық құрамдар үшін қолданылады, мұндай тәсіл түсініктемеде көрсетілген, мұнда шашқа химиялық құрамды коклюшкаға орағанға дейін сіңіру керек, немесе мүлде қолданбайды. Тура әдіспен перманентті орындау кезінде шашқа көрсетілетін кезектілігі 3.5.суретте көрсетілген.Тікелей емес тәсіл. Бұйралаудың тікелей емес тәсілін қолдану кезінде құрам шашқа коклюшкаға оралғаннан кейін жағылады. Бұл тәсіл заманауи сән салондары мен шаштараздарда кеңінен таралған. Тікелей емес тәсілмен перманент жасаған кезде шашқа әрекет ету кезектілігі 3.6-суретте көрсетілген. 3.5 және 3.6-суреттерге мұқият қарап, біз тікелей тәсілмен бұйралау кезінде алдымен шашқа химиялық әсер етеілетіні(сіңіру), содан кейін табиғи әсер(орау) қосылатынын, ал тікелей емес тәсілмен бұйра жасағанда, керісінше, алдымен табиғи әсер жасалады, содан кейін химиялық әсер жасалады.  Бұйраны орындаудың тікелей және тікелей емес тәсілдерін пайдаланудың екі жағдайында да, шашқа химиялық құрамды жағу алдында шаш таза және ылғалды болуы тиіс. Тікелей емес тәсілдің артықшылықтары. Бұйралаудың тікелей емес тәсілі неліктен тікелей тәсілді ығыстырып шығарғанын толығырақ қарастырайық. Еске түсірсек, химиялық бұйралау- суық перманент-қыздырып бұйралаудың орнына келген болатын. Қыздырып бұйралау кезінде шашты алдымен арнайы құрамды сіңіреді, содан кейін құрам сіңірілген шашты өзекшеге ораған. Алғашқы химиялық бұйраны орындау кезінде де, осылау істеген, алдымен шашқа құрамды сіңірген, содан кейін оларды коклюшкаға ораған. Бірақ! Қыздырып бұйралау кезінде шашқа сіңірген құрам, шашпен жұмыс істей бастайды, яғни, өзекшелер аппаратқа қосылып, қатты қызғаннан кейін ғана, оларға жұмсартатын әсер жасайды. Құрам барлық шашқа бір мезгілде әсер ете бастады, қыздыру үрдісінде барлық шашты біркелкі жұмсартты. Химиялық бұйралауға келетін болсақ, онда оның алғашқы атауы «суық перманент» болды. Суық дейтін себебіміз, ол шашқа бөлме температурасында, яғни, шаш бұйралауға арналған құраммен ылғалдандырылған кезден бастап әсер ете бастайды. Сондықтан тікелей тәсілде шаштың зақымдануын болдырмау үшін, ең сау шаштары бар жерден-желкеден бастап ораған. Құрамды шашқа бәрін бірден емес, кезең-кезеңмен сіңірген. Бірақ мұндай айла да құтқармаған.Тіпті қысқа шаштың өзін коклюшкаға орау үшін, ең аз дегенде он бес минут уақыт керек болған. Бұл бұйралауға арналған құраммен шашты кезең-кезеңмен ылғалдандыруға уақыт кетірмеген жағдайда жасалған. Егер бұйраны бірінші тікелей тәсілмен, алдымен шашқа құрамды сіңіріп, содан кейін оларды коклюшкаға орап жасаса, шашта құрамды ұстау уақытын қай кезеңнен бастап есептеген дұрыс? Құраммен шашты алғашқы ылғалдау кезінен бастап па? Бірақ заманауи химиялық құрамдарды ұстау уақыты, негізінде азғана болады. Онда, егер тіпті шашты бірден ылғалдамаса да, алғашқы шаш бөлігінің ұстау уақыты аяқталғанға дейін, барлық шашты орауға үлгермеуіміз мүмкін. Мүндай бұйраның сапасы туралы айтпаса да болады. Онда ұстау уақытын соңғы коклюшка ораған кезден бастап санау керек шығар? Тағы да болмайды. Тіпті әр аймақтың шашқа химиялық әсердің уақыты бір түрлі болса, табиғи түрі басқа түрлі болады. Сонымен бірге, әртүрлі коклюшкаларға химиялық әсер ету уақыты әртүрлі болады. Әрине, бұл бұйраның біркелкі қалыптаспауына, шаштың зақымдануына, соның салдарынан сапасыз бұйраға алып келеді. Шашты бұйралаудың тікелей әдісі несімен қауіпті екендігін дақсырақ түсіну үшін, құрамды ұзақ уақытға қалдырғанда, шашта қандай өзгеріс болатынын қарастырайық. Бұйраға арналған құрам бірнеше минуттан кейін шаштың ісінуін тудырады және сәйкесінше оның көлемі (40 %-ға дейін) артады. Одан әрі арай ұстау ақыты одан әрі ісінуге және шаш көлемінің одан әрі артуына алып келеді. За 30 — 40 минутта шаштың көлемі 2 есе, ал оның ұзындығы шашамен 40 %-ға дейін артады! Егер осы шашты коклюшкаға орасақ, онда ол шашты орап жатқан кездің өзінде зақымдалуы мүмкін. Алайда, құрамның шашқа аз уақыт ісер еткенінің өзінде оларды айтарлықтай зақымдау қаупі болады. Егер шаш коклюшкаға орағанға дейін ісінсе және ұзарса,онда жұмсарған, иілгіш шаштың зақымдануы немесе үзілуі ораған кезде ғана емес, шашты бектікен кезде де болуы мүмкін. Өйткені бектіу кезінде цистинді(қос күкіртті, қос сульфитті) —S — S-байланыстары қайта құрылады — кератиннің «отыруы» болады. Шаш өзінің алғашқы мөлшеріне қайтуға тырысады. Тым көп артудың салдарынан, алғашқы ұзындығы мен қалыңдығына қайтуға мүмкіндігі болмағандықтан, шаштың кератин тізбектері зақымданады. Шаш құрғақ және сынғыш болады, тіпті түсіп қалуы да мүмкін. Екінші тікелей емес тәсілмен химиялық бұйралауды орындаған кезде мүлде басқа жағдай туындайды. Ол орау алдында шашты ылғалдап, әдеттегі суық перманентті орындау үрдісінде мәселелер туындағаннан кейін, тікелей тәсілден соң ойлап табылғандықтан, екінші деп аталады. Екінші тәсілмен химиялық бұйралау жасаған кезде, шашты алдымен коклюшкаға орайды, содан кейін құрамды жағады. Орай ылғалды шашқа жасалады. Ылғалды шаштар да құрғақ шашпен салыстырғанда, ұзындығын арттырады, бұл шашты химиялық бұйралауды орындау үшін қажеті қысылу және тартылу күштерін жасауға мүмкіндік береді.Сонымен бірге тәжірибелік жолмен анықталғандай, құрғақ шашқа қарағанда, жеткілікті мөлшерде ылғалданған шаш құрамды жақсы сіңіреді. Бұл түсінікті жағдай. Өйткені су шашта болатын сутегілік байланыстарды бұзады, шаштағы гидрофильдік(ылғалды сіңіру қабілеті) артады. Және химиялық бұйралауды орындаудағы тікелей емес әдістің ең басты артықшылығы- бастың әртүрлі аймақтарындағы әсер ету уақыты бірдей, шаш біркелкі бұйраланады, бұйра сапалы болып шығады. Химиялық бұйралау кезінде шашты ылғалдандырудың кезектілігі және оны ораудың тәсілдерді. Материалды қарастырудың жүйелілігінен біраз алға кетіп, әр шаштараздың тәжірибесінде шашты ораудың көлбеу және тік –деп аталатын екі түрі бар екендігін айта кетейік, олар шындығында қыздырып бұйралау кезінен бастап келе жатыр.Ораудың көлбеу әдісі ұзындығы 10-15 сантиметрден аспайтын(егер шаш қалың болса-10 см., егер жұқа және сирек болса-15 см.) шаштарға қолданылады. Оны «жалпақ» әдіс деп те атайды, жалпақ шаш бөлігін коклюшкаға классикалық бигудиге ораған сияқты, ұшынан бастап түбіне қарай орайды. Мұндай шаштар үшін, алдымен шашты ылғалдандырып, содан кейін коклюшкаға орай сияқты,бірінші әдіс те, алдымен шашты орап, содан кейін ылғалдандыратын екінші әдіс те қолданылады. Бұйраны орындаудың екінші тәсілінде, көлбеу оралған шаштар құрамды толықтай сіңімейді, өйткені коклюшкадағы шаш қабаты тым қалың болады. Ұзындығы 15 сантиметрден асқан шаштарға тік орауды қолданады. Мұндай орау кезінде барлық шаш спираль бойынша коклюшканың айналасына оралады. Егер шаш бөліктері дұрыс бөлінсе, перманент жасаудың екінші тәсілінде және тік орағанда құрамды тамаша сіңіреді. Бұйра сапалы болады. Құрама тәсіл. Алайда заманауи шаштараздарда перманент орындаудың бірінші(тікелей) тәсілі пайдланылуы мүмкін. Шын мәнісінде, мүлде тікелей емес, шашты химиялық бұйралауды орындаудың екінші(тікелей емес) әдісімен бірге орындалады. Мұндай нұсқа клиенттің шашы екінші тәсілмен бұйралау кезінде құрам сіңу үшін, жеткілікті түрде қысқа болмағанда және тік бұйра жасау үшін жеткілікті түрде ұзын болмаған жағдайда қолданылады. Мысалы каскадты шаш үлгілерінде қолдануға болады. Бұл жағдайда былай етеміз. Коклюшкаға орар алдында шаштың ұзындығы мен ұштарын түбірден 10-15 см қалдырып, құраммен ылғалдаймыз. Химиялық құрамды коклюшкаға орауды аяқтағаннан кейін жаққанда, ол шаштың ұзына бойына біркелкі тарайды және үйлесімді бұйра жасайды.  Шашқа алдын-ала сіңіру үшін пайдаланылған химиялық құрамның түрі толық анықталған болуы тиіс екендігін атап көрсетуіміз керек. Ол соңында барлық шашты өңдейтінтей болмауы тиіс. Шашқа алдын-ала сіңірілетін құрам шаш тобына сәйкес құрамнан бір саты әлсіздеу болуы тиіс. Бұл шаш бұрын химиялық бұйраға ұшырмаған жағдайда мүмкін болады. Егер біз бұрын бұйраланған, бірақ айтарлықтай өсіп кетекен шашты бұйраласақ, онда басқаша ету керек. Бұл жағдайда, шаш түбірін бұйралайтын құрамды пайдалып, оны 1:3 немесе 1:5 арақатынасында, ерітіндіні өте әлсіз, қоюлығын төмен етіп араластыру керек. Құрамы шаш зардап шеккен алдыңғы перманент орындаудан аз болуы тиіс. Шашқа одан әрі сіңіру кезінде құрамның тарауын қамтамасыз ету үшін, осындай құрам толық жеткілікті болады. ТүйіндемеХимиялық бұйра жасаудың екі түрлі: тікелей және тікелей емес екі тәсілі бар. Тікелей тәсілде химиялық құрам шашқа коклюшкаға орағанға дейін жағылады. Тікелей емес тәсілде химиялық құрам шашқа коклюшкаға орағаннан кейін жағылады деп болжамдалады. БІЛІМДЕРІҢДІ ТЕКСЕРІҢДЕРШашты химиялық бұйралаудың неше тәсілі бар?Шашты химиялық бұйралауды орындау тәсілдерін сипаттаңдар.Шашты химиялық бұйралаудың құрама тәсілі қандай жағдайда қолданылады?Шашқа алдын-ала сіңіру үшін қандай құрам қолданылады?ШАШТЫ ХИМИЯЛЫҚ БҰЙРАЛАУДЫ ОРЫНДАҒАН КЕЗДЕ КЛИЕНТТІҢ ДЕНСАУЛЫҒЫН САҚТАУҒА АРНАЛҒАН ҚАУІПСІЗДІК ШАРАЛАРЫ Біз білетінімздей, шашты химиялық бұйралау дегеніміз, орындау кезінде түрлі химиялық препараттар пайдаланылатын күрделі үрдіс. Әрине перманент жасау үрдісінде клиентке зиян келтірмеу үшін, белгілі қауцыпсыздың шараларын сақтау керек. Қауіпсіздіктің қажетті шаралары туралы толық түсінік алу үшін, клиенттің шашын, терісін, киімін және физиологиялық жағдайын қалай сақтау керек екендігін жеке қарастырамыз. ШашБіз сау, жылтыр шаштарды бұйралаған жағдайда, мәселе туындамайды, бірақ көбінесе шаштың ұзындығы біркелкі емес. Оның жеке бөліктеріндегі шаштың құрылымы бұзылуы мүмкін. Мұндай жағдайда бұйралауға арналған құрамды қалай таңдауға болады-шаштың сау бөлігіне, әлде зақымданған бөлігіне лайықтап па? Сау шашқа арналған құрамды таңдағанда, біз шаштың зақымданған бөлігіне қосымша зиян тигіземіз. Сол құрамның көмегімен шаштың сау бөлігімен қоса, барлық бөлігінде де сапалы бұйра алу мүмкін емес. Көптеген өндіруші-компаниялар шашты бұйралау алдында шаштың зақымданған бөліктерін өңдеуге арналған арнайы құралдар шығарады. Мұндай құралдар ылғалды, таза жуылған шашты коклюшкаға орау алдында жағылады. Түрлі фирмалар шығарған шашты бұйралау алдында химиялық өңдеу жасайтын препараттардың мысалдарын қарастырайық. Арнайы құралдарGoldwell («Голдвелл») компаниясы Pre-Curl — химиялық бұйралауға дейін қолданылатын, химиялық бұйралауға арналған құрылымдық реттегіш препаратын шығарады. Реттегіш шаштың зақымданған бөліктерін катионды полимерлердің көмегімен қорғайды, химиялық бұйралауға арналған құрамның шаштың зақымданған құрылымына 20 %өтуінің алдын алады және шаштың ұшына бастап түбіне дейін химиялық құрамның біркелкі таралу дәрежесін арттырады. Cutrіn («Кутрин») компаниясы Pre-Perm Condіtіoner препаратын шығарады— бұл шашты химиялық бұйралауға дайындауға арналған спрей-салқындатқыш. Бұл құрал кеуекті шаштардың құрылымын тегістеп, химиялық бұйралау рәсіміне тек дайындап қана қоймайды, бұйралаудың едәуір тұрақты және біркелкі нәтижесін қамтамасыз етеді. Спрей-салқындатқыш бидай протеині, бетаин және глицерин негізіндегі күтім жасайтын ингредиенттердің кешені арқасында химиялық үрдіс кезінде шашты қорғайды. Шаштың барлық түрлеріне және Cutrіn перманенттерінің барлық түрлерімен сәйкес келеді.Шашқа химиялық бұйра жасау кезінде металл заттарын пайдалануға болмайды, өйткені металл химиялық препараттармен реакцияға түсіп, шашты зақымдауы мүмкін. ТеріШашты химиялық бұйралауды жүргізген кезде теріні сақтау үшін, оны алдын-ала ала қарау керек, соның барысында жара, сызат және басқа да тіпті елеусіз зақымдардың болуын анықтаймыз. Егер жарақатқа пеманент орындау кезінде пайдаланылатын қандай да бір химиялық препарат түссе, химиялық күю болуы мүмкін, жара іріңдеуі мүмкін немесе басқа да жарақаттар болуы мүмкін, сондықтан клиенттің бас терісінде мұндай зақымданулар болған кезде, мүлде химиялық бұйра жасауға болмайды. Тіпті бас терісі сау болған жағдайда да, оны химиялық препараттардың кері әсерінен сақтау қажет. Сол үшін шашқа химиялық препараттарды дұрыс жағу қажет, ең бастысы препараттың көп мөлшерін пайдаланбау керек. Бет терісін бұйраға арналған құрамның түсуінен қорғау үшін, құрамды жағу алдында, теріні майлы креммен майлап, шаш жиегіне мақта бұрау салу керек. Клиенттің терісін бектіуді орындап жатқан кезде сақтау үшін, бекіту рәсімін тікелей шаштараз жуғышының астында жүргізу керек. Егер мұндай мүмкіндік болмаса, клиенттің басының айналасына жаңа мақта бұрау салу керек. Сонымен бірге химиялық препараттардың шырышты қабатқа түспеуіне ерекше назар аудару керек. Егер препарат шырышты қабатқа түссе, оны жедел түрде сумен жуу керек. Клиенттің және бет терісіне зиян келмеу үшін, 2.4-бөлімшесінде айтылғандай аллергияға сынақтама жасалады. КиімШебер тек клиенттің шашы мен терісі туралы ғана ойламай, оның киіміне де қамқорлық жасауы тиіс. Ол үшін шашты химиялық бұйралау кезінде су өткізбейтін пеньюар кию керек (2.27-суретті қараңыз).Клиенттің физиологиялық жағдайыОрындалған химиялық бұйралаудан қалаулы нәтиже алуымыздың сапасы болып табылатын. Серпімді бұйралар немесе романтикалық толқындарға тек шебердің шеберлігі, сапалы препараттар мен аксесуарлар ғана емес, клиенттің өзін-өзі жақсы сезінуі де әсер етеді. Онсыз сапалы нәтиже алу мүмкін емес.Адамға зимиялық бұйра жасауға болмайтын физиологиялық жағдайлардың қарама-қайшылықтар тізбесі бар. Ол туралы біз 7.3-бөлімшесінде айтамыз.ТүйіндемеПерманент жасау кезінде химиялық белсенді препараттар: бұйралауға арналған құрам мен бекіткіш пайдаланылады. Клиенттің бет және бас терісін, шашы мен киімін осы химиялық препараттардың әсерінен қорғау керек. Клиенттің бет және бас терісін, шашы мен киімін бұйралауға арналған осы химиялық препараттардың әсерінен қорғау үшін, бірқатар іс-шаралар өткізуіміз керек. БІЛІМДЕРІҢДІ ТЕКСЕРІҢДЕРШашты химиялық бұйралау кезінде қауіпсіздік шараларын неліктен сақтау қажет?Преманент жасау кезінде химиялық бұйралауға арналған препараттардың әсерінен нені сақтау керек?Шашты химиялық бұйралауды орындау кезіндегі теріс әсерлерден шашты қалай қорғау керек?Шашты химиялық бұйралауды орындау кезіндегі теріс әсерлерден бас және бет терімін қалай қорғау керек?Шашты химиялық бұйралауды орындау кезіндегі теріс әсерлерден киімді қалай қорғау керек?Қандай жағдайларда шашқа химиялық бұйралау жасамау? № 5 ТӘЖІРИБЕЛІК ЖҰМЫСШашты химиялық бұйралауға арналған құрамды таңдау бойынша білімдерін бекітуМақсаты — Тері және шаштың сезімталдығына сынақтама өткізу шеберлігін бекіту және көрсету саласында шашқы химиялық бұйралау жасаудағы кәсіби құзырлылығын қалыптастыру.Міндеттер:1)1-кезең. Шаштың төрт тобының әрқайсысының құрылымы, жағдайы, бұйралауға бейімділігін сипаттаңдар (ПР 5.1 кестесін толтырыңдар);2)2-кезең. Шашты химялық бұйралауға арналған құрамның түрлерін атаңдар және олардың таңбалануын жазыңдар (ПР 5.2 кестесін толтырыңдар);3)3-кезең. ПР 5.3 кестесіне шаштың ұзындығына байланысты препараттың шығынын.Материалдық және техникалық қамтамасыз ету: СанЕжәнеН 2.1.2.2631-10 «Шаштараздық және косметикалық қызметтер көрсететін, коммуналдық-тұрмыстық мақсаттағы ұйымдардың құрылғыларын, жабдықтарын орналастыруға, жұмыс мазмұны мен тәртібіне қойылатын санитарлық-эпидемиологиялық талаптар». Әдістемелік нұсқауларЖұмысты орындаудың алдында келесі тақырыптар бойынша негізгі білімдерді өзектендіру керек:■Тері мен шаштың физиологиясы;■Шаштың құрылымы, түрлері, жағдайы;■Шашты химиялық бұйралауға арналған құрам ( 3.4 бөлімшесін қараңыз);■Шашты химиялық бұйралауға арналған құрамның түрлері (3.6 бөлімшесін қараңыз);■Шашты химиялық бұйралауға арналған препараттарды таңдау және шығын нормалары (3.7 бөлімшесін қараңыз).Тәжірибелік жұмыстың барысы ПР 5.1 кестесіШаштың тобыШаштың құрылымыШшатың жағдайыБұйралауға бейімділігі1.2....    ПР 5.2 кестесіШаштың түріБұйралауға арналған құрамның таңбалануы1.2....   ПР 5.3 кестесіШаштың ұзындығы, смШашты бұйралау үшін пайдаланылатын құрамның мөлшері1.2....   4 Тарау

ШАШТЫ ХИМИЯЛЫҚ БҰЙРАЛАУДЫҢ ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ ҮРДІСІКОКЛЮШКАЛАРДЫ ТАҢДАУӘдемі бұйра шығу үшін, коклюшкаларды дұрыс таңдау қажет. Коклюшканы дұрыс таңдау деген не? Шашты химиялық бұйралауды орындау кезінде пайдаланылатын коклюшкалардың мөлшерін дұрыс таңдап, көзбен қарағанда аса тартымды(лат. vіsualіs— көру) бейне аламыз. Шашты химиялық бұйралауды орындаған кезде орауға арналған коклюшкаларды таңдауға әсер ететін параметрлерді қарастырайық:Бұйраның табиғи болуы. Табиғи бұйра шаштардың бұйраларының диаметрлері де әртүрлі болатыны құпия емес: шаштың түбіндегі бұйралар ірілеу болады да, ұштарындағы бұйра ұсақтау болады. Сонымен қатар бастың шашы бар әртүрлі бөліктеріндегі бұйраның «бұралуы» да өзгеше болады. Сондықтан, табиғи бұйраға жақын бұйра алу үшін, шашты орау кезінде диаметрлері әртүрлі коклюшкалар пайдалану керек. Бұл мақсатқа түрлі пішіндегі коклюшкалар бар, мысалы, ұзындығы бойынша ауыспалы диаметрі бар коклюшкалар болады.  Мұндай коклюшкалар табиғи бұйраға барынша жақындатылған бұйра жасауға арналған, яғни, бұйраның табиғи болуы үшін, коклюшкалар таңдалуға тиісті бірінші параметр белгіленеді. Орау тәсілі. Біз шаштараздың шаштың ұзындығына байланысты, қыздырып бұйралау кезінен келе жатқан, ораудың көлбеу немесе тік тәсілдерін таңдайтынын айтқан болатынбыз. Көлбеу орау үшін, классикалық коклюшкалар мен синус-коклюшкаларды, тік орау үшін, арнайы тік бұйралауға арналған коклюшкаларды пайдалануға болады.  Яғни, коклюшкалардың таңдалуына сәйкес, шашты ораудың тәсілдерді деп аталатын келесі параметр бар.Ораудың тығыздығы. Шашты ораған кезде, коклюшкаларды бір-біріне мейлінше тығыз орналастыру керек. Бастың барлық бөлігіндегі коклюшкалар бір-біріне тығыз орналасуы үшін, екі түрлі мөлшердегі: ұзын және қысқа коклюшкалар таңдау керек. Әдеттегі өлшемдегі коклюшканы орналастыру қиын болған жерлерде, мысалы төменгі желке тұсында, едәуір қысқа коклюшкаларды пайдалануға болады. Сол себепті, коклюшкаларды таңдауға әсер ететін тағы да бір параметр бар, ол бастың шашы бар бөлігіндегі коклюшкалардың орналасу тығыздығы. Бұйраның мөлшері. Ірі химия ма немесе ұсақ химия ма? Ол неге байланысты болады? Біз бұйраның мөлшерінің тек коклюшканың диаметріне байланысты реттелуге тиіс екендігін білеміз. Бұйраның мөлшерін шашты бұйралауға арналған құрамды ұстау уақытымен реттеу мүмкін емес. Химиялық жолмен бұйра жасау кезінде болатын химиялық үрдіс басталуы тиіс және аяқталуы тиіс, егер оны орта жолда үзіп тастайтыын болсақ, шаш зақымдануы мүмкін. Ол туралы біз алдыңғы материалда айтқан болатынбыз. Перманент нәтижесінде алынған бұйраның мөлшері пропорциялы түрде коклюшканың мөлшеріне байланысты болады. Бір жағынан қарағанда, бәрі де қарапайым сияқты, қалаулы бұйралар ұсақ болса, коклюшканың диаметрі де ұсақ болады.  Ендеше, коклюшкаларды таңдауға тағы да бір параметр әсер етеді, ол бұйраның қалаулы мөлшері. Болашақ шаш үлгісінің дизайны. Заманауи шаштараздарда перманент орындау үшін, орауды әртүрлі жолдарын қолданады. Сонымен бірге, химиялық бұйра жасауға арналған классикалық коклюшкалар да, бұйраны барынша ыңғайлы жәнетабиғи етуге мүмкіндік беретін, түрлі пішіндегі коклюшкалар да қолданылады. Сонымен, шашты бигудиге орағандағы сияқты, коклюшкаға ораған кезде де болашақ шаш үлгісін назарға ала отырып жасау керек. Коклюшканың түрлері болашақ шаш үлгісінің дизайнына байланысты таңдалады, олар осы аймақтағы шаштың бағытына байланысты, бастың әртүрлі бөлігінде әртүрлі орналасады, яғни,коклюшкалар таңдалатын соңғы бесінші параметр, болашақ шаш үлгісінің дизайны. ТүйіндемеШашты химиялық бұйралауды сапалы орындау үшін, шашты орауға арналған коклюшкаларды дұрыс таңдай білу керекШашты ораудың қандай да бір нұсқасын таңдаған кезде, келесі параметрлерді басшылыққа алу керек: бұйраның табиғилығы, ораутәсілі, ораудың тығыздығы, бұйраның мөлшері және болашақ шаш үлгісінің дизайны. БІЛІМДЕРІҢДІ ТЕКСЕРІҢДЕРШашты химялық бұйралау кезінде шашты орауға арналған коклюшкаларды таңдау не үшін қажет?Шашты химялық бұйралау кезінде шашты орауға арналған коклюшкаларды таңдауға әсер ететін параметрлерді атаңдар.Бұйраның табиғилығы сияқты параметрге коклюшкаларды таңдау қалай әсер етеді?Орау тәсілі сияқты параметрге коклюшкаларды таңдау қалай әсер етеді?Орау тығыздығы сияқты параметрге коклюшкаларды таңдау қалай әсер етеді?Бұйраның мөлшері сияқты параметрге коклюшкаларды таңдау қалай әсер етеді?Болашақ сән үлгісінің дизайны сияқты параметрге коклюшкаларды таңдау қалай әсер етеді?БАСТЫҢ ШАШЫ БАР БӨЛІГІН АЙМАҚТАРҒА БӨЛУСөйтіп, біз бұйра жасау үрдісінде пайдаланғымыз келетін коклюшкалардың мөлшері мен пішінін анықтадық. Орауды бастауға болады? Болады, бірақ қай жерден? Алдынан? Артынан? Жанынан? Егер сіз шаштараз өнерінің кемеңгері болсаңыз, яғни, бұл сұрақтың жауаптары сіздің басыңызға өзі келеді. Ал бізге, қарапайым адамдарға ережелерді сақтаған дұрыс. Перманенттің ең маңызды ережелерінің бірінде былай делінген: орау алдында бастың шашы бар бөлігін бөліктерге бөлу керек. Мұны коклюшкалардың орналасу орны мен оларға шаш бөліктерін орау тәртібін анықтау үшін қажет. Біз шашты бигудиге орауға арналған материалдан шашты бигудиге ораудың көптеген нұсқалары бар екендігін білеміз. Арнайы бигуди сияқты коклюшкаларға да шашты әртүрлі етіп орауға болады.  Алдымен шашты коклюшкаға ораудың классикалық тәсілін қарастырамыз. Ол неліктен «классикалық» деп аталады? Жауап оның атауының өзінде тұр. Классикалық (лат. classіcus— тамаша, барлығы мойындаған, үлгілі) орау тәсілі —бұл суық перманент жасау кезінде басқаларынан жиірек қолданылатын тәсіл. Ол шаштараздарда жиі қолданылатын болғандықтан, ол тексерілген және жақсы нәтиже береді. Өйткені бірде-бір шебер кемшілігі бар орау тәсілін сенімді пайдаланбайды. Келесі бөлімдерде толық қарастыратын шашты ораудың классикалық тәсілін орындау кезінде бастың шашы бар бөлігі бөлінетін аймақтар, ені бойынша осы бөлікте қолданылатын коклюшканың ұзындығымен сәйкес келуі тиіс-деген міндетті шартты сақтауымыз керекКоклюшкаға шашты ораудың халық арасына жайылған түрі-шашты «толқынға» орау. Ораудың бұл түрі де, өзінше «классикалық» болып саналады, ол да бастың шашы бар бөлігін бөліктерге бөлуді қарастырады. Оның үстіне шашты бөліктерге бөліп, «толқынға» орау кезінде де, бөліктің ені коклюшканың ұзындығына тең болуы керек деген ереже сақталады. Ал орауды басқа да шахматты, реверсивті, пішінді және тағы басқа көп таралған түрлері де, бастың шашы бар бөлігін аймақтарға бөлу арқылы жасалады, бірақ бұл кезеңді қолданбауына да болады. Алайда, атақты заманауи стилистердің жұмыстарын талдай келе байқағанымыздай, шашты коклюшкаға орағанда қандай жағдайда болмасын шашты бөліктерге бөледі! Олар оны жай ғана көзбен мөлшерлеп, шашты бигудиге орағандағыдай етіп жасайды. Шашты коклюшкаға ораудың көптеген тәсілдеріндегі ұқсастығы орау алдында шаштың аймақтарға бөлініп, содан кейін коклюшкалардың басқа тығыз оралатындығы болып табылады. Еске сала кетейік, қыздырып бұйралау кезінен бастап, шашты көлбеу және тік орау тәсілдері бар. Ораудың көлбеу тәсілін қолданғанда, бастың шашы бар бөлігі тік(немесе тікке жақын) аймақтарға, ал тік орау тәсілін қолданғанда, бастың шашы бар бөлігі көлбеу аймақтарға бөлінеді. Шашты «классикалық» және «толқынға» орау түрлері көлбеу әдіспен орындалады. ТүйіндемеХимялық бұйра жасау кезінде шашты коклюшкаға орау үрдісінде, бастың шашы бар түрлі бөліктеріндегі коклюшкалардың қалпы мен бөліктерді коклюшкаға орау тәртібін дәл анықтау үшін, оны аймақтарға бөлу керек. Шашты көлбеу орауды орындау кезінде бастың шашы бар бөлігі тік аймақтарға бөлінеді. Шашты ораудың классикалық тәсілінің басты ережесі, бастың шашы бар бөлігінің бөлінетін аймақтарының ені, осы бөлікте қолданылатын коклюшканың ұзындығына тең болуы тиіс. Тік орау тәсілін қолданғанда, бастың шашы бар бөлігі көлбеу аймақтарға бөлінеді.  БІЛІМДЕРІҢДІ ТЕКСЕРІҢДЕР Шашты коклюшкаға орауды орындаған кезде бастың шашы бар бөлігін аймақтарға бөлу не үшін қажет? Коклюшкаға шашты классикалық орауды орындаған кезде шашты аймақтарға бөлудің негізгі ережелерін атаңдар.Шашты «толқынға» орауды орындаған кездегі аймақтарға бөлудің негізгі ережесін атаңдар. Шашты коклюшкаға көлбеу тәсілмен ораған кезде бастың шашы бар бөлігі қандай аймақтарға бөлінеді?Шашты коклюшкаға тік тәсілмен ораған кезде бастың шашы бар бөлігі қандай аймақтарға бөлінеді?КОКЛЮШКАЛАРҒА ШАШТЫ КӨЛДЕНЕҢ БҰЙРАЛАУДЫ ОРЫНДАУ ТЕХНИКАСЫБіз бұрыннан білгендей, коклюшкалар әр-түрлі. Коклюшкалардың негізгі түрлері – бұл классикалық, синус-коклюшкалар, вертикалды, спираль тәрізді және икемді (бұлар бумеранг болып келеді). Классикалық және синус-коклюшкаларға бұрымды бұйралаудың техникасы біркелкі, себебі аталған коклюшкалар бірінен-бірі принципиалды түрде ерекшеленбейді. Еске сала кетейік, синус-коклюшкалар – бұл сол классикалық коклюшкалар, бірақ синусоидте шамалы иілген. Бұл кезде вертикалды бұйралау үшін коклюшкаларға бұйралаудың техникасы тамырында көлденең бұйралау деп аталатын классикалық коклюшкаларға бұйралау техникасынан ерекшеленеді. Ал икемді бигудилерді екі техниканы да пайдалана отырып шашты бұйралауға болады.Коклюшкаларға шашты бұйралаудың түрлі техникасын анағұрлым толық қарастырып көрейік.Түрлі коклюшкаларға шашты бұйралаудың техникасын сипаттауды бастай отырып, ол «оң қолды» шаштараздар үшін жазылғанын байқаймыз. Сипатталған алгоритмдерді пайдалану үшін «сол қолды» шаштараздарға «оңды», «солға», ал «солды» «оңға» алмастыру керек.Классикалық коклюшкаларға шашты бұйралаудың техникасын басқаша бұйралаудың көлденең техникасы деп те атайды. Бұйралаудың көлденеу техникасын пайдалана отырып бұйралаудың өзін көлденең бұйралау деп атайды. Көлденең бұйралаудың ерекшелейтін белгісі коклюшкаларға бұйралау процесінде бұрым ұшынан бастап тамырына қарай бұйраланады.Көлденең техникада шашты бұйралаудың ережелеріШашты сапалы бұйралауды орындау үшін химиялық бұйралауды жүргізу кезінде бұйралаудың барлық түрлері үшін ортақ болып келетін кейбір белгілі бір ережелерді сақтау керек. Мысалы, коклюшкаларға кез келген бұйралауды орындай отырып сақтау керек болатын негізгі ереже, — шашты бұйралау кезінде бұрымның қалыпты тартылуын қамтамасыз ету қажеттілігі. Бұйралау кезінде шаштың дәл осы қалыпты тартылуы әрбір шаштың көлденең қиылысын өзгерту үшін қажетті шашқа физикалық әсерді қамтамасыз етеді және тура шашты бұйраға айналдырады.Бірақ бұйралаудың жеке түрлерін орындау кезінде бұйралаудың дәл осы түрі үшін маңызды белгілі бір ережелерді сақтау керек.Коклюшкаға шашты көлденең орамалауды дұрыс орындау үшін, келесіні басшылыққа алу керек.Шашты орамаластан бұрын, таңдап алынған сәнді шашқа сәйкес шаштарды аймақтарға бөліп алған дұрыс. Шашты аймақтарға бөлу біз білетініміздей баста коклюшкалардың орналасуын анықтау және оларды орамалау тәртібін ойластырып алу үшін қажет. Коклюшкаға шашты орамалау кезінде шаштардың аймақтарға бөлінуі шашты бигудиге орамалаудағы сияқты бөлінеді. Орамалауға бөлінген бір бұрым шаштың көлемі коклюшка көлеміне сәйкес келуі қажет. Бір бұрым шаштың жалпақтығы коклюшканың жұмыс сыртының ұзындығына, қалыңдығы – оның диаметріне сәйкес келуі қажет. 4.1 суретте бір бұрым шашты орамалау үшін коклюшканың жалпақтығы мен ұзындығын қалай дұрыс сәйкестендіру қажет екендігі көрсетілген. Коклюшканың диаметрі неғұрлым кішірек болса, бұйра да соғұрлым кішірек болады, коклюшка неғұрлым үлкенірек болса – бұйра соғұрлым жұмсағырақ және үлкенірек болады. Орамалау кезінде бір бұрым шаш басқа қатысты қалай тартылып алынғаны маңызды. Коклюшка оған орамалаған шашпен бірге бір бұрым шаштың дәл түбінде орналасуы қажет. Егер коклюшкаға бүйір жағынан қараса, коклюшканың дұрыс емес орналасуы мен дұрыс орналасуы 4.2 суретінде көрсетілгендей байқалатын болады. Коклюшка орамалаудан кейін нақ өз орына, яғни бір бұрым шаштың түбіне жатуына қалай қол жеткізуге болады?Орамалаудан кейін коклюшка бір бұрым шаштың дәл түбіне орналасу үшін, орамалаудан бұрын коклюшкаға бір бұрым шашты орамалау бағытына қатысты шашты 45° бұрышпен алға қарай тарту қажет. Осы мәтіндегі «алға» сөзі коклюшкаға бір бұрым шашты орамалаудың қарсы бағытындағы бағытты білдіреді. Шебер, химиялық бұйралауды орындаған кезде бұрым шаштарды «өзіне қарай» бағытта орамалайды, сондықтан коклюшкаға бұрым шашты орамалаудың қарсы бағытындағы бағытты шаштаразшылар «алға» деп, ал орамалау бағытымен сәйкес келетін бағытты – «артқа» деп атайды. Бұндай жағдайда бұйралау нәтижесінде бүкіл ұзындығымен максималды біркелкі таралған бұйраға қол жеткіземіз. 4.3 суретінде біз алдын ала 45° бұрышымен алға тартылған және бүкіл шаш бұрымында біркелкі бұйраның қалыптасқан бір бұрым шаш бағытының кестелік суретін көріп тұрмыз. Орамалау бағытына қатысты 45° бұрышымен артқа бір бұрым шашты тарту бір бұрым шаштың түбінде бұйра диаметрімен салыстырғанда үлкенірек иілім береді. Осы мәтіндегі «артқа» сөзі «бір бұрым шаш бағытымен» дегенді білдіретінін естеріңізге саламыз. Шаш түбінен аздап, бірақ бір бұрым шашты 45° алға тарту кездегідей қатты емес көтеріледі. 4.4 суретінде біз 45° артқа тартылған бір бұрым шаш бағытының кестелік суретін, және бір бұрым шаштың түбінде үлкен иілімнің қалыптасуын (пунктирмен белгіленген) көріп тұрмыз. Коклюшкаға орамалау кезіндегі басқа бір бұрым шаштың перпендикулярды тартылуы бір бұрым шаштың түбінде тік учаске береді. Өкінішке орай, көптеген оқу басылымдарында, шаш орамалауланған соң өзінің негізіне жату үшін басқа дәл 90° бұрышпен бір бұрым шашты тарту керек деп жазылған.  4.5. сурет.Бастан бір бұрым шашты 90° бұрышпен тарту Алайда бүкіл әлем шаштаразшыларының тәжірибесі бұнын шындыққа жанаспайтынын көрсетеді. 4.5 суретінде біз 90° бұрышпен тартылған бір бұрым шаш бағытының кестелік суретін, және бір бұрым шаштың түбінде тік учаскенің қалыптасқанын (пунктирмен белгіленген) көріп тұрмыз. Шаш жұқа орналасқан жерлерде, мысалы, самайда, біркелкі бұйра алу үшін басқа коклюшкаға қарағанда үлкенірегін пайдаланған дұрыс. Бұйралаудың көлденең әдісі ұзындығы 10 смден (жуан және қалың), 15 см-ге дейін (жұқа және сирек) шаштарға ғана қолданылатынын еске түсірейік. Егер осындай жеткілікті қысқа шаштарды бұйралағанда, және самайдағы шаштарды да басқа барлық шаш массасын орамалаған сол коклюшкалармен орамалағанда, онда шеткі самай бір бұрым шаштары күлкілі болып көрінеді – олар беттен әрі қарай үрпиіп тұрулары мүмкін. Бұндай жағдай орын алмауы үшін, самайдағы шашты орамалау кезінде үлкеніреу бигуди алуға болады, немесе келесі әдісті қолдануға болады. Фиксажды жаққаннан кейін бірден самайда орналасқан шеткі коклюшкаларды тарқату керек. Осы коклюшкаларға орамаланған шаш бұрымдарды пластмасты тарақпен немесе қорғаныс қолғапы киілген саусақпен аздап түзетіп, бас терісінің түбіне қысу керек. Осылай өңделеген шаш бұрымдары самайда үрпиіп тұрмайды. Басқа әдісті де қолдануға болады орамалауды орындаған кезде самай бір бұрым шаштарын жалпақ мүсіндік бұрым жасайтын, пластикалық клемм көмегімен орамалау керек. Осындай әдісті бұйраланған шаштан тік шашқа жатық ауысу қажет болғанда – желке мен самай шаштарының бөлігін бұйраламай (тік) қалтырған кезде қолданады. Бұйралауға қиын берілетін жерлерде, мысалы, желкеде шаштардың өсу сызығының қасында біркелкі бұйраға қол жеткізу үшін басқа колюшкаларға қарағанда кішіректеуін қолданған дұрыс.  Әрине, бастың әртүрлі учаскелерінде шаштың күйі әртүрлі: ең сау шаштар әдетте желкеде – төмеңгі желке аймағында. Сондықтан да шашты ауыстырып орналастыру кезінде материалды төмеңгі желке аймағынан алады. Егер шаш массасын орамалау кезінде бір түрлі диаметрлі коклюшканы қолданғанда, жоғары аймақ шашының күйі төмеңгі аймақ шашының күйінен нашар жаққа айырмашылық болғанда, төмеңгі жақтағы бұйра азырақ интенсивті болады. Осындай жағдайда біркелкі бұйраға қол жеткізу үшін төмеңгі желке аймақтарындағы шаштады бұйралау үшін жұқалау коклюшкаларды қолданған дұрыс. Шашты көлденең орамалау техникасын қарастырайық. Шашты көлденең орамалау техникасы1. Шашты аймақтарға бөлеміз. Шашты ойластырып қойған шаш сәніне сәйкес бөлеміз. Бұйралар неғұрлым табиғи көрінуі үшін және түптерінде бұйраланбаған учаскелер қалып қоймауы үшін, бастың жіптесін бөліктерін аймақтарға бөлген кезде иір-иір айырымды қолданған дұрыс. Иір-иір айырым біресе солға, біресе оңға кезекпен бұрылған тік учаскелерден құралады. Осындай тік учаскілер ұзынырақ немесе қысқағырақ болуы мүмкін, сондай-ақ бір біріне келетін бұрыштары да әртүрлі болуы мүмкін. Бір жаққа бағытталған сызық басы және басқа жаққа бағытталған оған қосылған сызықтың соңындағы айырмашылықты айырым қадамы деп атаймыз. Оның көлемі тік учаскілердің ұзындығы мен ылди бұрышына тәуелді. 4.6.суретте біз әртүрлі қадамдағы иір-иір айырымдардың екі мысалын көріп тұрмыз. Коклюшкаға шашты орамалас бұрын шашты аймақтарға бөлуде жасанды бұйра үшін коклюшка диаметріне тең келетін қадаммен иір-иір айырымдарды таңдау мінсіз болар еді. Иір-иір айырымдардың қадамдары коклюшка диаметрінен кішірек болуы, бірақ үлкенірек емес –болмауы қажет. Егер аймақтарға бөлу мүмкіндік берсе, самайдағы шаштардың өсу сызығымен - жоғарыдан көлденең бұйралау үшін коклюшкаларға шаштарды орамалауды бастаймыз. Орамалауға бір бұрым шашты бөліп аламыз. Шашты орамалауға бір бұрым шашты бөліп алу үшін тарақ-құйрықты қолданамыз. Тарақтың құйрығын оң қолмен шашқа кіргізіп, құйрықтың соңымен айырым жасаймыз. Сол қолдың сұқ саусағымен тарақ құйрығының соңымен оны тіреп тұрып бір бұрым шашты сол жақтан ұстап тұрамыз. Сол қолдың үлкен саусағымен құйрықтан жеке бір бұрым шашты «шешеміз». Көлденең орналасқан тарақтың құйрығы басқа шаштан бір бұрым шашты айыра отырып, бір бұрым шаштың соңына бір уақытта жалпақ ауыстырамыз. Бір бұрым шаштарды біз бөліп алатын айырымдар тік немесе иір-иір болуы мүмкін, бірақ иіриір айырымның қадамы бұл жағдайда үлкен емесе болуы қажет – коклюшканың диаметрінен екі, үш (немесе одан да көп) есе кішірек болуы қажет. Бір бұрым шашты тараймыз. Бір бұрым шашты шаш түбінен соңына дейін, біруақытта оны басқа керек бұрышқа орналастыра отырып, жақсылап тараймыз. Бір бұрым шаштың біркелкі тартылуына қол жеткізу отырып, шашты бірнеше рет тараймыз. Бір бұрым шаштың ұшын арнайы қағазбен ораймыз. Шаш ұштары шектен тыс зиян келтіруден, сондай коклюшкаға шашты орамалау үрдісін жеңілдету үшін, шаш ұштарын арнайы қағазбен ораймыз. Оны әртүрлі жасауға болады. Тәжірибелі шаштаразшылар коклюшкаға шашты орамалау кезінде қорғаныс қағаздарын қолданудың екі негізгі әдісін пайдаланады. 1 әдіс: оң қолмен қағазды аламыз да, соңынан аздаған қағаздың соңы көрінетіндей етіп шаштың ұштарына қоямыз (4.7.сурет). Шаш дымқыл болғандықтан жұқа қағаз шашқа бірден «жабысып» қалады. Коклюшканың айналасын қағазбен бірге бір бұрым шаштың бірінші айналымын жасаймыз. Одан кейін шаш ұштары қағаз ішінде қалып қалуы үшін коклюшканы қағазбен қосып аздап тартамыз. Осындай жағдайда шаштың ұштары толықтай бұйраланады. 2 әдіс: сол қолмен алдын ала бүктелген қағазды аламыз да , оны оның осьіне қатысты солға қарай бір бұрым шашқа «кигіземіз». Бүктелген қағазды шаш ұшынан алыс емесе жерге кигіземіз, одан кейін 4.8. суретінде көрсетілгендей шаштың ұшы қағаз ішінде қалып қоятындай етіп шаштың бойымен қағазды тартамыз. Бір бұрым шашты ораймыз. Коклюшканы соңында қағазбен бірге бір бұрым шашты ұстап тұрған сол қолдың бас бармағының астында орналасатындай етіп оны бір бұрым шашқа нығыз етіп оң қолмен орналастырамыз. Шашты екі қолдың бас бармақ пен сұқ саусағымен кезектесіп, бір бұрым шашты түбіне дейін ораймыз. Резеңкені шашты қатты қыспай және басқа коклюшканы тығыз бекіте отырып, коклюшканы резеңкемен бекітеміз. Егер біз коклюшканың бір жақ соңы резеңкемен өткізілген қолдан жасалған коклюшканы пайдаланатын жағдайда, коклюшканың басқа соңында оны бекітпес бұрын резеңкені «сегіздік» етіп бұраған дұрыс: біз ол арқылы шаштың резеңкемен жанасатын жерінде шаштың сынуын алдын аламыз.Біз қолдан жасалған немесе өнеркәсіптік дайындалған коклюшкалармен пайдалануымызға қарамастан, тәжірибелі шеберлер айтқандай біз шашты резеңкемен қатты қысып тастамауды қамтамасыз етуіміз қажет: «Сынуды шешу». Ол үшін шашта бигудиді бекітуге арналған пластмассалы таяқты аламыз да, оны үш-төрт жақын орналасқан коклюшкалардың резеңкелерінің астына саламыз. Резеңке бұйраланған бір бұрым шашта шаштарға перпендикулярды орналасады. Егер резеңке астына таяқ салмаса, резеңке шашқа қатты батады да, құрамның әсер ету үрдісінде шашқа зақым келуі мүмкін. Резеңке астына салынған таяқтар резеңкелерге перпендикулярды және шашқа көлденең орналасады. Сондықтан шашқа қатты қысым болмайды. Ерекше аймақтар. Маңдай мен самай сызығы бойынша өсетін шаштар, әдетте, негізгі массаға қарағанда жұқағырақ және сезімталдырақ, сондықтан бүкіл баста біркелкі бұйраға қол жеткізу үшін шашты үлкен диаметрлі коклюшкаларға ораймыз (коклюшкалардың негізгі санының диаметрімен салыстырғанда үлкенірек). Егер бастың жеке учаскелері (мысалы, мойын немесе самайларда) әдеттегі көлемдегі коклюшкалар орналаспаса, азырақ ұзындықтағы коклюшкаларды пайдаланамыз, ал шаштар неғұрлым сау аймақтарда – диаметрі кішірек коклюшкаларды қолданамыз. ТүйіндемеШаштардың көлденең орамалауын сапалы орындау үшін, көлденең бұйыра салудың келесі ережелерін басшылыққа алу қажет: ■шашты орамалауды орындамас бұрын, таңдалып алынған сәнді шашқа сәйкес шашты аймақтарға бөліп алу керек; ■орамалау үшін бөлінген бір бұрым шаштар коклюшка көлеміне сәйкес келуі қажет; ■орамалау кезінде басқа қатысты бір бұрым шаш қалай тартылғаны маңызды; ■шаштар жұқа жерлерде, мысалы самайда, біркелі бұйраға қол жеткізу үшін басқа коклюшкаларға қарағанда аздап үлкенірек коклюшкаларды пайдаланған дұрыс; ■бұйралауға қиын түсетін жерлерде, мысалы мойында шаш өсімі сызығының қасында біркелі бұйраға қол жеткізу үшін басқа коклюшкаларға қарағанда жұмсақтауын қолданданған дұрыс. Көлденең орамалауды орындаған кезде шаш ұшынан түбіне қарай орамаланады. Кез келген орамалаудың негізгі ережесі –бір бұрым шашты созу ережесін дұрыс орындау қажет.  БІЛІМДЕРІҢІЗДІ ТЕКСЕРІҢІЗ Химиялық бұйралау орындағанда шаштың кез келген орамалауын орындаудың негізгі ережелерін атаңыз. Шашты көлденең орамалау кезінде шашты аймақтарға не үшін бөлу қажет? Көлденең орамалауды орындау кезінде қандай қағида бойынша шаштар аймақтарға бөлінеді? Көлденең бұйралауды орындағанда шаштарды орамалауды бастау бір бұрым шаштың қай жағынан басталады? Көлденең орамалау үшін бөлінген бір бұрым шаш ұзындығы мен ені қандай болуы қажет?Бұйралау кезінде шаштың түбінен максималды көлем беретін, нәтижесінде коклюшка бір бұрым шаштың дәл түбіне жататындай етіп бір бұрым шашты қалай тарту керек? Қай аймақтарда диаметрі үлкен коклюшкаларды қолдануға болады? Қай аймақтарда диаметрі кіші коклюшкаларды қолдануға болады?Сіз арнайы қағаздардың шаш бұрымының ұштарына кигізудің неше түрлі әдісін білесіз? Оларды сипаттап беріңіз. Шаштарға химиялық бұйралауды орындау үрдісінде коклюшкаға шашты көлденең орамалаудың кезеңдерін атап беріңіз. КОКЛЮШКАҒА ШАШТЫ ТІК ОРАМАЛАУДЫ ОРЫНДАУ ТЕХНИКАСЫ Біз сапалы орамалауды орындау үшін кейбіреулері барлық орамалауға ортақ болып табылатын белгілі бір ережелерді сақтауымыз керек екенін әлдеқашан білеміз. Коклюшкаға кез келген шаш орамалауын орындау үшін ұстанатын негізгі ереже – шашты орамалағанда бір бұрым шаштың қалыпты тартылуын қаматамасыз ету қажетілігі екендігін еске саламыз. Орамалау үрдісінде шаштың қалыпты тартылуы әр шаштың көлденең қиманы өзгерту және шаштарды тіктен бұйраға айналдыру үшін қажетті физикалық әсер етуге мүмкіндік беретінін білеміз. Жылы бұйралау кезеңінен белгілі шаштарды тік орамалауын қарастырайық. Тік бұйралау үшін коклюшкаға шаштардың орамалау техникасын тік орамалау деп атайды. Бұндай орамалау түрі ұзын шаштарға арналып ойлап табылған. Оның ерекшелейтін айырмашылығы тік бұйралауды орындаған кезде бір бұрым шаш түбінен ұшына қарай орамалануында. Біз әлдеқашан білетініміздей, тік бұйралау үшін коклюшканың екі түрі бар – тегіс және шиыршық қылталармен. Қос коклюшкаға орамалау техникасы бірдей. Тік бұйралау үшін коклюшкаға шаштарды орамалауды орындау келесідей жүзеге асады. Шаштарды тік бұйралау техникасы 1. Шаштарды аймақтарға бөлеміз. Көлденең орамалаудан қарағанда бастың жіптесін бөлігіне бөлінетін аймақтарына тік бұйралауды орындаған кезде мүлде басқаша болады. Шаштың орамалауының тік әдісін орындаған кезде бастың жіптесін бөлігін біз көлденең аймақтарға бөлеміз. Бұндай аймақтардың биіктігі – шамамен 4-5 см.Орамалауды бастаймыз. Біз көлденең бұйралаудан қарағанда самайдағы шаштардың сызығынан жоғары бір бұрым шашты орамалауды бастаймыз, бір бұрым шаштардың орамалауының тік бұйралауын орындау үрдісінде төмеңнен бастаймыз – мойын шашының өсу сызығынан. Кейін ақырындап жоғары шығамыз. Орамалауға бір бұрым шашты бөліп аламыз. Тік бұйралауды орындауда бір бұрым шашты бөлуді көлденең бұйралаудағы сияқты орындаймыз, тек тарақ-құйрық қыстырылған оң қолдың қозғалысы оңнан-солға қарай емес, жоғарыдантөмеңге тік жүреді. Енді бір бұрым шаштың өлшемі туралы. Орамалаудың көлденең әдісін орындаған үрдісте бір бұрым шаш міндетті түрде коклюшканың жұмыс сыртының ұзындығындай және ені коклюшканың диаметріне тең болуы қажет. Орамалаудың тік әдісін орындаған кезде коклюшка бір бұрым шаштың түбінде тұрмайды, ол бір бұрым шашта «ілініп» тұрады. Бұл ретте коклюшканың жұмыс сыртының бүкілі немесе оның бөлігі қамтылуы мүмкін. Бұл орамалайтын бір бұрым шаштың ұзындығына байланысты. Бөлініп алынатын бір бұрым шаш түбінің өлшемі шаш қалыңдығына байланысты. Әдеттегідей, тік орамалауда бөлініп алынатын бір бұрым шаштың қалыңдығы 1-2 см-ді құрайды, ал ұзындығы аймақтардың биіктігіне сәйкес келеді -4-5 см. Бір бұрым шашты тараймыз. Бір бұрым шашты тарауды біруақытта басқа перпендикулярды орналастыра отырып, мұқият тараймыз. 5. Бір бұрым шашты орамалаймыз. Біз тік жасанды бұйраны орындаған кезде бір бұрым шашты орамалауды түбінен ұшына қарай, яғни, шаштың ұшы соңғы кезекте орамаланады, сондықтан да шашты көлденең орамалауда шаштың ұшына кигізілетін орамалауға арналған қағаз қажет болмайды. Бір бұрым шашты бұйралауға бірден кірісеміз. Коклюшканы оның жоғары соңынан алып сол қолымызға аламыз және коклюшканы бір бұрым шаштан оңға орналастырамыз. Оң қолымызбен бір бұрым шашты ұстаймыз және шиыршық бойымен коклюшкаға ораймыз. Бір бұрым шаштың ұшын арнайы құрал көмегімен коклюшкаға бекітеміз. Осылайша біз бір бұрым шашты солдан оңға қарай орамаладық. Бір бұрым шашты оңнан солға қарай орамалау үшін коклюшканы оң қолымызға аламыз да шаш бұрымынан солға орналастырамыз. Бір бұрым шашты сол қолмен ұстаймыз да, оны шаш түбінен бастап ұшына қарай қозғала отырып, шиыршық бойымен орамалаймыз. Әрине, барлық бір бұрым шаштарды солдан оңға қарай орамалау қисынсыз болар еді немесе, керісінше, солдан оңға қарай, біздің сырт келбетіміз симметриялы ғой. Дұрысы бастың бір жағынан шашты бір бағытта, ал басқа жағынан –басқа бағытта орамалау керек. Тік жасанды бұйраны орындаған кезде бастың жіптесін бөлігін көлденең аймақтарға бөлгендіктен, демек, аймақтың бір бөлігін бір жаққа, ал басқа бөлігін басқа жаққа орамалау қажет. ТүйіндемеТік орамалауды орындау үрдісінде шаш түбінен ұшына қарай орамаланады. Тік жасанды бұйраны орындауды дұрыс, яғни сапалы орындау үшін, шаштарды орамалау үрдісінде келесі ережелері ұстану қажет: ■Шаштарды орамалаудың тік әдісін орындауда бастың жіптесін бөлігін көлденең аймақтарға бөлеміз. Осындай аймақтардың биіктігі – шамамен – 4-5см; ■Шаш бұрымдарын орамалаудың тік бұйралауын орындаған кезде төмеңнен бастаймыз – мойындағы шаштардың өсу сызығынан. Кейін ақырындап жоғары қарай шығамыз; ■Шаштарды тік орамалауда бір бұрым шаштар коклюшкаға шиыршық бойымен жатады; шаштарды қалыпты тарту арқылы орамалаймыз; ■Шаштардың тік орамалауын орындаған кезде екі жақтан– бетке қарай немесе беттен бір бұрым шаштарды орамалаудың белгілі бір бағытын ұстаған дұрыс. БІЛІМДЕРІҢІЗДІ ТЕКСЕРІҢІЗДЕР Қандай шаштарға тік орамалау қолданылады?Тік бұйралауды орындаған кезде шашты орамалауды бір бұрым шаштың қай жағынан бастайды? Тік орамалау үшін бөлініп алынатын бір бұрым шаштың қалыңдығы неге байланысты? Тік бұйралауды орындаған кезде бір бұрым шашты орамалаудың бағытын өзгерту керек пе? Неге? Қалай? Химиялық бұйралауды орындағанда шашты тік орамалауды орындаудың кезеңдерін атаңыз.ИІЛГІШ БИГУДИЛЕРГЕ (БУМЕРАНГТАРҒА) ШАШТЫ ОРАМАЛАУДЫ ОРЫНДАУ ТЕХНИКАСЫЕнді шашты бумерангтарға –иілгіш бигудилерге орамалау әдістерін қарастырайық. Иілгіш бигудилер оларды жұмсақ бигудилер, папильоткалар және бумерангтар деп атайтынын естеріңізге сала кетейік. Қандай мақсатқа иілгіш бигудилер – жұмсақ үлкен бұйралар жасау үшін қолданылатынын еске түсірейік. Шаш бұрымдарын иілгіш бигудилерге көлденең де және тігінен де орамалауға болады. Алдымен жұмсақ бигудилерге шашты көлденең орамалау техникасын қарастырамыз. Иілгіш бигудилерге шашты көлденең орамалау техникасыКлассикалық коклюшкаларға бір бұрым шашты көлденең орамалау техникасын негізге аламыз. Иілгіш бигудиге шашты көлденең орамалаудан классикалық коклюшкаға шашты көлденең орамалаудың айырмашылығы иілгіш бигудилер бір-біріне жақын орналасуды талап етпейді, сондықтан шашты қатаң аймақтарға бөлудің қажеттілігі жоқ. Орамалаудың барлық кезеңдері – беттен орамалаудың басталауы, бір бұрым шашты бөліп алу, бір бұрым шашты тарау, бір бұрым шаштың ұшын арнайы қағазбен орау, бір бұрым шашты қалыпты шашты тарту арқылы орамалау – техникасы бойынша классикалық коклюшканыға бір бұрым шашты орамалау техникасына толықтай сәйкес келеді. Классикалық коклюшкаларға шашты орамалау кезінде сияқты, көлденең бұйралауды орындау кезінде бір бұрым шаштарды ұшынан түбіне қарай бумерангқа орамаланады. Бигудиге бір бұрым шашты келесідей бекітеміз: бигудидің ұштары шаштан бос болады, бір бұрым шаштыың екі жағынан бір-біріне қарама-қарсы бигудиді майыстырамыз. Бигудиге шашты орамалау бағытына қатысты бигудидің соңын жоғары қарай - бумерангқа шашты орамалаудың қарама-қарсы бағытына қарай майыстырамыз. 4.9 суретінде иілгіш бигудиге бір бұрым шаш қалай орамаланатыны және бигудилер шашқа қалай бекітілетіні көрсетілген.  Шашты жұмсақ бигудимен тік ораудың әдісіТік бигудиге шашты бұйралаудың әдісіне қарағанда жұмсақ бигудиге шашты бұйралаудың әдісі өзгеше болады. Ол өзінше бір тік және көлденең бұйралау әдісінің симбиозын құрайды және коклюшканың классикалық және тік түрінде осыған сай болады. Сипаттап айталық.1. Коклюшкаға көлденең түрде шашты бұйралау секілді, бұл бұйралауды да шаштың ұшынан бастаймыз. Бигудилерді көлденең орналастырып, әр шаштың ұшына арнайы қағаз киілген жұмсақ бигудиді қоямыз.2. Коклюшканы айнала көлденең орналасқан шашты бір-екі рет айналдырып, коклюшканы тік айналдырамыз. Шаш оралған бигудидің ұшы төменде қалуы тиіс. Шашты спираль бойынша айналдырып, жоғарыға қарай көтере береміз. Есіңізде болсын, тік коклюшкаға шашты орағанда, маңайындағы шашты қозғалыссыз қалдырамыз. 4.10. сурет. Бумерангтарға вертикалды бұйралаудың техникасы  3. Шашты бірінің үстіне бірін қойғанда, алдыңғы шаш кейінгі шашты жабатындай болуы керек. 4. Шашты міндетті түрде бірыңғай қысыммен бұйралаймыз. Есіңізде болсын, әлсіз қысым – әлсіз бұйралауға әкеледі. 5. Шаштың барлығын бұйралап,бигудидің төмен жағындағы «ілмек» шаштың негізін тұтас қамтитындай қылып, бигудидің жоғарғы ұшын төмен қарай иеміз.6. Жұмсақ бигудиге шашты тік бұйралау процесінде, шашты бөлген бөліктердің негізі тік төртбұрышқа ұқсауы керек, яғни, шашты бұйралау кезінде оны тік коклюшканы бұйралаған кездегідей, біртектес зоналарға бөлеміз.Бумерангқа бұйраланған бұрым қалай болатыны 4.10 суретте көрсетілген ТүйіндемеХимиялық бұйралау кезінде шашты бумеранг қылып орау шашты жұмсақ әрі кесек бұйра қылады. Шашты бумеранг қылып екі әдіспен , көлденең және тік , бұйралауға болады. Шашты бумеранг қылып көлденең бұйралағанда көлденең классикалық перманенттің әдісін қолданамыз.Шашты бумеранг қылып бұйралаудың тік әдісі химиялық бұйралау кезінде тұтас бір шаш ораудың тік және көлденеңді компиляциясын құрайды, бұл тік және көлденеңді бұйралауда қолданылады, сәйкесінше, олар классикалық және тік коклюшкаларды қолдану арқылы жүзеге асады. БІЛІМДЕРІҢДІ ТЕКСЕРІҢДЕРШашты бумеранг қылып көлденең орау кезінде шаштың қай жағынан орауды бастау керек?Шашты бумеранг қылып тік орау кезінде шаштың қай жағынан орауды бастау керек?Шашты бумеранг қылып орау кезінде шашты не үшін қатты қысу керек?Жұмсақ бигудилер шашқа қалай тұрады? ШАШТЫ ШПИЛЬКА МЕН КЛЕММ АРҚЫЛЫ БҰЙРАЛАУДЫҢ ТЕХНИКАСЫШпилькаға шашты бұйралауАталған перманент үшін шаш бұйралау техникасы – арнайы пластикалық шпилькамен шаш бұйралау техникасы, негізінен тек теориялық тұрғыдан ғана бар. Шпилькамен шашты әсемдеуге болады – клиенттің шашы сынады, бірақ бұл ұзаққа бармау керек. Себебі, ешқандай клиент сынған, сұрықсыз шашпен жүруге келісе қоймас. Шашты химиялық түрмен бұйралағандағы шаштың иірімдері шпилькамен бұйралағандай нығыз болмайды. Шашты шпилькамен ораудың жолының іске асырылуы.Шпилькаға шашты бұйралаудың техникасыШашты бөліктерге бөлеміз. Бастың қалың шашты жерін бөлуді тік коклюшкаға орау техникасы бойынша іске асырамыз- шашты 5см қалыңдықта көлденең бөліктерге бөлеміз.Шашты бөлшектейміз. Шашты бөлшектеу де тік бигудиге орау секілді жүзеге асырылады – шашты вертикальды түрде 1-2 см қалыңдықта бір-бірінен ажыратамыз. Шаш бөліктерінің қалыңдығы шаштың қалыңдығына байланысты. Шаш қаншалықты қалың болса, соншалықты шаштың бөліктері жұқа болады. Шпилькаға шашты ораймыз. Сол қолға шпильканы аламыз, оны шаштың оң немесе сол жағындағы негізге қоямыз. Шаштың түбірінен бастап, ұшына қарай жүріп отырып, шпилькаға шашты ораймыз. Шашты оң қолмен ұстап тұрып, пильканың шегінде «сегіз» санын бейнелейміз. Шаштың соңын поастикалық клеммен бекітеміз. 4.11-сурет. Шаш оралған шпилька 4.11 суретте бұйраланған шашы бар шпилька көрсетілген, бұрымның ұшы астыңғы жағынан клеммамен бекітілген.Шашты клеммаларға бұйралауХимиялық бұйралау кезінде көп жағдайда коклюшканың әр түлісін қолданады. Мұның себебі, шашты коклюшкаға орағанда, қалыпты жағдайда әдемі иірім қалыптастыру үшін шашты қысу және қысыммен орау өз нәтижесін береді. Ал егер, болымсыз ғана иірім керек болса, шашты пластмассалық клемдермен бұйралауға болады. Шашты клеммен бұйралаудың жолдарын ұсынамыз. Шашты клеммен бұйралау , әдетте, керемет толқындар жасау үшін емес, керісінше, шашқа біраз толқын беру үшін қолданылады. Мысалы, желке тұсы мен құлақтың маңайындағы шаштар үшін. Есіңізде болсын! Клеммдер пластикалық болуы керек. Химиялық бұйралау кезінде металдан жасалған клеммдер қолданылса, темір бояу құрамымен реакцияға түсіп, шашты зақымдануы мүмкін. Клеммдерге шашты бұйралаудың техникасы Шашты клеммен әсемдеу курсы бойынша, мұндай шаш үлгісінде шашты ораудың қалай болатынын білеміз. Шашты әсемдеу кезінде клемм қолдану арқылы орау әдістері химиялық бұйралау кезінде пластикалық клеммдерді қолданғанда да сақталады: шаштың бір бөлігін аламыз, тараймыз, шаштың ұшы шығыршықтың ішінде қалатындай қылып ораймыз; шығыршықты шаштардың ұштары шығып кетпес үшін пластикалық клеммен реттейміз. Шаштың бөліктері аса үлкен және қалың болмауы тиіс.Түйіндеме1. Химиялық бұйралау үшін шпилькаға шаш орағанда шпильканың ұштарын шашпен байлау керек, «сегіз» санына келтіріп орау керек. Бұл жағдайда тек пластикалық шпилькалар қолдану керек. Шаштың ұштары осындай әдіспен орағанда пластикалық клеммен реттеледі.2. Пластикалық клемді қолдану арқылы шашты орау әдісі бұйрадан көлемді шаш үлгісін жасау үшін емес, бірыңғай, біртектес, жұмсақ бұйра шаш үлгісін жасау үшін керек. БІЛІМДЕРІҢДІ ТЕКСЕРІҢДЕР1. Химиялық бұйралау үшін шпилькалардың қандай тиімділігі бар?2. Химиялық бұйралау үшін қандай тиімділігі бар?3. Химиялық бұйралауды жасау кезінде шашты орауға қолданылатын шпилька мен клемм қандай материалдан жасалады?4. Сіздің ойыңызша, шпилька мен клемм арқылы шашты бұйралау қаншалықты танымал?ХИМИЯЛЫҚ БҰЙРАЛАУ ҮШІН БОЯУЛЫҚ ҚОСПАНЫ ЖАҒУ ЖӘНЕ ҰСТАУ УАҚЫТЫШашты бұйралауға арналған қоспалар арнайы өндіруші компанияларда жасалып, арнайы лабораторияларда сүзіліп, әр түрлі құтыларға құйылып шығарылады. Кейде бұл өте үлкен ыдыс болуы мүмкін- пластикалық шөлмектерде 1 литрге дейін болуы мүмкін. Көп жағдайда өндіруші-фирмалар порциямен бөліп қойғанды ыңғайлы көреді – 100 мл дейінгі кішігірім пластикалық құтыларға құяды. Құтылар, үлкен болсын, кіші болсын, міндетті түрде нығыз жабылуы керек. Егер құты ашық қалса, немесе, тіпті дұрыс жабылмаған болса бояудың құрамы өзінің сапасын жоғалтады, себебі, қоршаған ортаның ауасымен қатынасқа түсіп, химиялық құрамы өз қасиетін жоғалтады. Егер сұлулық салондары мен шаштараздарда үлкен құтыларға құйылған қоспаларды қолданатын болса, салонда ықшамды (100 мл дейін) арнайы аппликатор-құтылар сақталуы тиіс. Олар химиялық нейтралды жұмсақ пластиктен жасалып, ұзын үшкір ұшымен ерекшеленеді. Ұшында әдетте кішкентай диаметрлі саңлауы немесе кішігірім мамықша болады. Мұндай аппликатор – құтылар шашқа химиялық қоспаны перманент жасау кезінде қолдану үшін жасалған. Соңғы кездері көптеген шеберлер ұзын үшкір ұшы бар құтыларды қолдануды жөн көреді: шаштараз осылайша шаштың бояуды қаншалықты сіңіргендігін процесс кезінде бақылай алады.Құрамды бұрымға жағуХимиялық бұйралауға арналған қоспаны, коклюшкаға көлденең, шашқа жағу үшін, арнайы бір порциялық ыдыспен қоспаны алып, оны арнайы аппликатор-құтыға құямыз. Сосын құтыны ашып, сол қолымызға аламыз (солақайлар сол қолына алады), құтыны шашқа жақындатқанда, құтының ұшы коклюшканың төмен жағының (солақайға – оң жағына) сол жағында болуы керек. Құтының аузын шашқа жақындатып, шашқа сол жақтан оңға қарай (солақайлар үшін оң жақтан солға) жүргіземіз. Құтыны бояу шашқа жақсы жағылу үшін біраз қысамыз. Осылайша, шаштың әр бөлігіне екі реттен жағамыз, шаш коклюшканың төмен жағында қалады. Ол үшін коклюшканы жоғарыға бұрамыз, сосын бастапқы қалыпқа әкелеміз, яғни, біз осылайша коклюшкаға оралған шашты екі кезеңмен шаш бояшы қоспамен сулаймыз.  Шашқа құрамды жағу Шашқа бояу жақсы сіңу үшін, өндірушілер қоспаны екі-үш рет жағу керек деп ескертеді, яғни бастапқыда айтқандай, қоспаны бүкіл шашқа – бірінші коклюшкадан бастап соңғы коклюшкаға дейін жағу керек. Бірақ, аппликатордан бір мезгілде көп қоспаны шығармау керек. Оның себебін білу үшін , шаштың түрлері, оның гидрофобтылығы мен гидрофильділігі туралы сөз етелік. Шаштың гидрофобтылығы мен гидрофильділігі шаштың физикалық қасиетіне байланысты. «Гидрофобтылық» терминін қарастыралық. Ол гректің гидро – су және фобос – қорқыныш, қорқу сөзінен тұрады. Гидрофобия – судан қорқу деген сырқаттың түрі де бар.    Шаштың гидрофобтылығы дегеніміз – шаштың «судан қорқуы», шашты қабылдамау қасиеті. Мұндай қабілетке шаштың біраз бөлігі ғана, теріде орналасқан шаш қана ие.  Шаштың гидрофобтылығы дегеніміз – шаштың суды сіңіруі.  Мұндай қасиетке шаштың түбіріне жақын орналасқан шаштан басқаның барлығы ие. Бірақ, шаштың гидрофильділігін оның гидроскоптілігімен шатастырмайық. Шаштың гидроскоптілігі дегеніміз – шаштың суды сіңіру қасиеті.  Шаштың гидроскоптілігіне сай, ол бигудимен, фенмен, қысқыштармен бұйраланса да, жаңбырлы ауа райында тарқатылып, жазылып кетуі мүмкін, қолшатыры болған күнде де.Шашты химиялық құрамы бар сіңдіруге қайта оралайық. Беткі қабаттың көлденең қаптамасының нәтижесінде шаштың тікелей түбірінде орналасқан бөліктері орналасқан. Түбірдің түбірінде гидрофобтық қасиеттер бар екенін білеміз, бұл алдымен композицияны сіңіруге кедергі болады, оның негізі су болып табылады. Сондықтан, шашқа көп мөлшерде композицияны дереу қолдануға тырыспаңыз: шаштан шашқа дейін шашылып, шаштың ішкі айналымына жетпейді. Бас терісі үшін және шаш бұйралау үшін жақсы емес. Бірақ алғашқы қоспамен, коклюшкаға оралған, шашты араластырғаннан кейін, шашта метаморфоз пайда болады: тамырдағы шаш өзінің гидрофобты қасиетінен гидрофильді қасиетіне өзгереді. Неге? Қоспаның әсерінен шашты көпіршиді және бұйралауға арналған компоненттерді белсенді сіңіре бастайды. Енді перманент үшін дайындалған қоспамен шашты бояуға болады. Шаштың жоғарғы қабаттарына қоспа сіңеді және шаштың терең қабатына, коклюшкаға жақын орналасқан, енеді. Қалың орамға жақындаған кезде, шаштың ұштарына жақындаған сайын, шаштың гидрофильді қасиеттері (ылғал сіңіргісі) айқынырақ болады. Демек, қоспа шашты жоғары сапалы химиялық бұйралау үшін өте маңызды болып табылады.  Бастың терісін сақтаймызДегенмен, біз қоспаның бас терісіне зиян келтірмейтініне көз жеткіземіз. Бас терісін бұйралауға арналған қоспанының қаупін азайту үшін төмендегі әрекеттерді орындауға болады: сол жақта (сол жақта - оң жақта) біз төрт рет қабатталған майлық матаны аламыз. Майлықты коклюшканың астына қоямыз, , осы кезде қоспамен шашты сулап қоямыз. Демек, қоспаның артығы болса, майлыққа сіңіп кетеді. Осылайша біз бас терісін шаш қоспасының химиялық толқынын әсерін қорғаймыз.Бас терісін аймақтарға бөлгеннен кейін және шашты коклюшкамен орап қойған соң, , клиенттің басына коклюшкадан жасалған дулыға жабылғандай көрінеді. Бұл жерде ішінара бұйралау туралы айтпаймыз. Шашты бұйралайтын қоспаны сіңіруді қандай коклюшкалардан бастау керек? Ең төменгісінен. Ол мойынның жанында, шаш өсуінің ортасында орналасқан. Шаштың қоспаны сіңірілуіне жеткілікті уақытты кетеді. Бұл дегеніміз, бірінші толқындарға арналған композицияның бірінші кезекте алатын тізбектері оның әсерінен кем дегенде бірнеше минуттан артық болады. Естеріңізге сала кетейік, қазіргі шаш бояуға арналған қоспалардың уақыты сағатпен емес, минутпен беріледі. Демек, уақыттағы мұндай ара қашықтық өз әсерін береді. Сол себепті де, шашты бояуды төмен жақтан бастаған жөн. Осылайша, шаш бояудың үш негізгі қағидасын шығардық.Маңдай мен шекенің тұсындағы шаштар, әдетте, жұқа әрі жұмсақ болады. Сол себепті бұл шаштарды ең соңында бояу керек.Бірінші жаққаннан кейін шаштың сіңіру қасиеті ұлғаяды, сол себепті, екінші, үшінші жағулардың арасы жақын болуы керек. Аппликатордың ұшы шашпен байланыста болуы керек.Шашты бояп жатқанда, клиенттің үстіне бояу тамып кетпеуін қадағалаңыз.Шашты тік бұйралау кезінде қоспаны сіңіру де дәл осылай жүреді. Айырмашылығы, шаштарды бояу кезінде шебер, тік орамдарды бояуда солдан оңға емес, жоғарыдан төмен жүреді. Шашқа қоспаны сіңірту аяқталған соң, клиенттің басына пластикалық орамал немесе жылы қалпақ кигіземіз. Келесі кезең – қоспаны шашта ұстау. Қосымша жылуды қажет етпейміз. Егер сұлулық салоны немесе шаштараз климазонмен немесе инфражылытқышпен қамтылған болса, пластикалық орамалды да, қалпақты да кимеуге болады. Бұл аппараттардан шығатын жылу клиенттің басының маңайында қолайлы температураны ұстайды және қоспаны ұстау мерзімін азайтады. Бұл туралы кейінірек айтамыз. Қоспаның әсер ету ұзақтығы – ұстау мерзіміШашты химиялық жолмен бояудағы маңызды фактор – қоспаның шашта ұсталу уақыты. Әрине, барлық өндірушілер нұсқаулық хатта заманауи химиялық құрамның шашта ұстау уақытын көрсетеді.Маңызды! Нұсқаулықты бұлжытпай орындаңыз – қоспаны шашыңызда өндіруші көрсеткен уақыт бойынша ұстаңыз. Егер қоспаны көрсетілген уақыттан аз ұстасаңыз – бұйра әлсіз, көрнексіз болады. Ал егер, керісінше, көп ұстасаңыз, нәтиже де дәл солай – бұйра әлсіз, бос болады. Аппарат қолдану, өзіміз білетіндей, сапалы бұйра алуда уақытты азайтады. Қоспаны қолдану шегі (ұстау уақыты) химиялық бұйралау кезінде аппарат қолдану арқылы және аппаратсыз жүргенде шаштардың сипатына қарай жүру мерзімінің кестесі 4.1. кестеде көрсетілген.  4.1.кесте. Шашта құрамды ұстаудың шамамен алынған уақыты (ұзақтығы) Шаштың тобыҚұрамның түріҰстау ұзақтығы(жылумен), минҰстау ұзақтығы(жылусыз), мин1F (forte)10 — 2015 — 252N (normal)10 — 2015 — 253С (colored)8—1510—184Бұрауға ұсынылмайды —— Бұйралау сапасын бақылауҚоспаны шашта ұстаудың уақыты берілген нұсқаулықтар мен әр шаш түріне байланысты болады. Шашта ұстау уақыты аяқталғанда нәтижені көру қажет. Ол үшін бір-екі орамды ашып көреміз. Өте байыпты қимылмен, шашты тартпай ашамыз. Ақырын ғана шашты ашып, бұйраны бағалаймыз. 1. Егер бұйра нәтижеге сай келсе, келесі кезеңге көшеміз. Келесі кезең – бекіту2. Егер бұйра бар, бірақ әлі де ұстау керек болса, қоспаны ұстау уақытын біраз минутқа көбейтеміз, сосын тағы да әрекеттерді қайталаймыз. 1 кестеге сай.3. Егер бұйра әлсіз болса, ұстау уақытын көбейтіп, жылуды пайдаланамыз, сосын тағы да әрекеттерді қайталаймыз. 1 кестеге сай.4. Егер бұйра жоқ болса, шашты тағы да қоспамен сылаймыз, ұстау мерзімін анықтаймыз, әрекетті тексеріп қайталаймыз, 1 кестеге сайНазар аударыңыз! Келесі кезеңде – бекіту кезеңінде, бұйра әлі де «айқындала» түседі. Егер уақытты белгіленген уақыттан асыра ұстаған жағдайда, бұйра да әлсіз болып шығады.  ТүйіндемеҚоспаны жағуды желке тұстан бастаймыз.Аппликаторды оң қолда, майлықты сол қолда ұстаймыз.Қоспаның аз-аздап әр коклюшкаға жағып, аппликатордың ұшымен шаштың бойымен жүреміз. Майлықты коклюшканың астынан ұстаймыз, себебі, сұйықтық клиенттің терісіне тимеу керек. Коклюшканы сулай отырып, төменнен жоғарыға қарай қозғаламыз.Аталған қозғалысты тағы да 2 рет қайталаймыз.Қоспаны ұстау уақыты әр шашқа әр түрлі. Шашты химиялық бұйралауды орындағанда, аталған бұйралауға сай нұсқаулықты қолданамыз.Химиялық бояудың келесі кезеңін орындау алдында, яғни, бекіту бұйралауының алдында, шашты қоспадан тазартамыз да коклюшкаға оралған шашты сулап, орамалмен байлаймыз.  БІЛІМДЕРІҢДІ ТЕКСЕРІҢДЕРКоклюшкаға оралған шашты бұйралауға арналған қоспаны неше рет жағу керек?Шашқа қоспаны жағуды қандай коклюшкалардан бастау керек? Не себепті?Шаштың гидрофобты және гидрофобильді қасиеттетері қандай химиялық қоспаны жаққанда байқалады?Шаш бұйралайтын қоспаның негізгі әрекеті қандай?Соңғы бекітудің алдында шашқа бояу жағылған соң не істеу керек?БЕКІТЕТІН ПРЕПАРАТТЫ ҰСТАУДЫҢ ЖӘНЕ ЖАҒУДЫҢ УАҚЫТЫШаш өңдеу процедурасы химиялық бұйралауды орындалуы кезінде «бұйраларды бекіту» деп аталады немесе, көбінесе, «шашты бекіту» деп аталады. Бұл перманент кезеңдердің бірі.Бекіту процедурасын дұрыс орындау бұйралардың сапалы болуы үшін өте маңызды.Шашқа бекіту әдісіне көшкенге дейін, біз шаштан химиялық құрамның қалдықтарын сусабынсыз жылы сумен жуамыз. Судың температурасы клиент үшін қолайлы болуы керек. Қоспаны шаштан жуу үшін өте мұқият болу керек. Әйтпесе, шашқа арналған қоспаның қалдықтары фиксажбен реакцияға түседі және жойылған дисульфидті байланыстардың бөлігі қалпына келтірілмейді, сондықтан шашты жақсылап жуу өте маңызды. Мұны жасағанда шаш оралған коклюшканы бүлдірмей жасау керек. Клиентті шаштараздық жуғышқа отырғызып, шашын жуамыз. Клиентке ыңғайлы болу үшін мойнына жастықша төсейміз. Шашты шаюға дайындаламыз, себебі, бұл жұмыс өте ұзақ жүреді. Қаншалықты ұзақ екенін – 4.2. кестесінен біле аламыз. 4.2. Кестесінен шашты шаюдың ұзақ процесс екенін көруге болады. Суды аямай, шашты ұзақ шаямыз.шаю аяқталған соң, коклюшкасы алынбаған шашты қатты сығамыз. Суды орамалмен сығамыз, бірде бір коклюшканың ағып кетпеуін қадағалаймыз. Шаштың ұзындығы, смШаюдың ұзақтығы, минДо 101 — 310 — 253 –– 525 астам 5 кемінде  Енді перманенттің келесі кезеңіне өтуге болады – шашты бекіту.Бекіту жасау кезеңі келгенде шаш химиялық тұрғыдан өте тұрақсыз жағдайда болады. Цистинді (екісілтілік,екісульфидті) - S—S- шаштың құрамын құрайтын кератин белогының талшықтарынан тұрады. Шаш талшықтары ішінара бұзылған. Кейбірелері қысу мен қысымның әсерінен бұзылған. Бекіту міндеті - бұл бөлінбейтін жартыларды қосу, -S-S-цистиналық байланыстарды қалпына келтіру, яғни бекіту әрекеті екі жақты көпірлерді қалпына келтіруден тұрады. Бұл осылай болады.Перманент үшін құрамның әсерімен күкірт атомдарына сутек атомдарын қосу есебінен кератинді тізбектердің арасындағы қос күкіртті (дисульфидті, цистинді) –S-S көпірлер жартылай үзіледі. Бекіткіш құрамында сутек пероксиді бар Н2О2. Шашқа бекіткішті жаққан кезде сутек пероксиді шаштың ішіне енеді және Н2О су жасап, күкірт атомдарынан сутекті алады, осылайша қос күкіртті (дисульфидті, цистинді) – S-S-байланыстарды қалпына келтіреді. Осылайша, цистин көпірлері қайта бекітілді, бірақ қазірдің өзінде ауыстырылған. Шаш жараның күйінде болғандықтан, күкіртті көпірлердің бос бөліктері композицияның әрекеті кезінде шашқа ауысты. Бекіту кезінде бұл бос бөлшектер олардың жартысына қарама-қарсы емес, керісінше, бұйралау және орау үшін композицияның әсеріне қарсы болады. Қоспа кейбір байланыстарды жойды, орау бір-біріне қатысты бос бөлшектерді ауыстырды. Бұл жерде бекіту оларды біріктіреді. Шаштың бұйраланған пішінде бекітілгендігі осылай. Шаш ауқымы жақын, ол бұйра тәрізді болады. Осылайша, шашты бекіту процедурасының дұрыс орындалуына байланысты, бұйраның қалыптасуы сапалы болады.  Бекіткішті қолданбас бұрын, ол ыдыста губкамен көбіктенуі керек. Содан кейін шашқа ағызбайтын етіп көбікті жағып, біртіндеп бүкіл шашқа сіңетіндей уақытта ұстау қажет.Клиенттің бетіне, киіміне беіткіш тиіп, былғамас үшін бекітудішаштараздағы жуғыш құралда жүргізген дұрыс. Мұндай мүмкіндік жоқ болған жағдайда, клиентті су өтпейтін материалмен жауып, басын айнала жгут байлау керек.Әдетте, бекіту процедурасы екі кезеңнен тұрады.1. Бекіткішті шашқа жағамыз, сосын өндірушінің көрсеткен уақыты бойынша ұстаймыз.2. Коклюшкаларды, байыппен, шашты тартпай, төменнен жоғары қарай айналдырамыз. Сосын бекіткішті тағы да бір рет жағып, сосын өндірушінің көрсеткен уақыты бойынша ұстаймызОсындай екі кезеңді шашты өңдеу арқылы біз шашты бүкіл бойына бекіткішті жағып, S—S- шаштың құрамын құрайтын кератин белогымен қамтамасыз етеміз. Бекіткішті ұстаудың ұзақтығы өндірушілерге байланысты әр түрлі болуы мүмкін. Ол әр преператта жазылып тұрады. Соңғы уақыттарды тез әсер беретін (3 мин) бекіткіштер пайда болды. Оларды көбіршітудің қажеті жоқ, өндірушілер оларға арнайы аппликаторлар жасайды.Бекіткіштің санын айтар болсақ, оның саны екісілтілік (дисульфидті, цистинді) көпіршені —S — S— қалпына келтіруге жетуі тиіс. 4.3 кестеде бекіткіштің шашқа әсерінің ара қатынасы көрсетілген. Бекітуге қажет препараттың саны мен коклюшкаға бекітілген шаштың ұзындығына сай болу керек.Коклюшкаларды қалай шешу керек? Абай болыңыз! Естеріңізге салып өтейік, коклюшкаларды процедураны орындау кезінде алып тастаймыз  4.3.кесте. Фиксаждың мөлшері мен әсерінің бұйраланатын шаштың ұзындығына тәуелділігі Шаштың ұзындығы, смКезеңдері, минФиксаждың саны, мл1-й2-й 10 дейін 5350 — 8010 — 257580—10025 астам 97100—150 Бірінші бекіту кезеңінен кейін шаш әлі де тұрақталмаған химиялық жағдайда болады. Сол себепті оны жарақаттау қаупі бар. Сол себепті, коклюшкаларды шашты тартпай, асықпай шешу керек. Коклюшкаларды шешуді төменнен бастап, біртіндеп жоғарылатамыз. Егер жоғарыдан бастасақ, шешілмеген коклюшкалар төменде қалып қояды. Жоғарыдағы шешілген коклюшкалар төмендегілерді шешуге бөгет болады.Соңында шашты тағы бір рет көп сумен шаямыз. Осымен бекіту процедурасын аяқтаймыз. Екісілтілік (дисульфидті, цистинді) көпірше —S — S— қалпына келтірілді, түзу шаштар бұйраланды. Осылайша, химиялық бұйраны орындау барысында шашты бекіту рәсімінің кезеңдерін анықтадық. Химиялық бұйралау кезінде шашты бекітілгеннен кейін бейтараптандыру процедурасы жүреді. Біз оны 6 тараудағы «Қорытынды жұмыстарда» көреміз.ТүйіндемеШашты орамалмен немесе қағаз майлықпен орайсыз.Дайындалған бекітпені ыдысқа көбікпен салыңыз және оның көлемінің шамамен 2 / о көлемін коклюшты орауышқа ораңыз, олардың әрқайсысын мұқият өңдеңіз.Экспозиция уақыты нұсқаулықта көрсетілген. Оны өзгертпеңіз!Бұйраларды созбауға тырысып, коклюшкаларды мұқият алыңыз.Біз бекіткішті шашқа қолдана отырып, нұсқауларға сүйенеміз.Шашты жылы сумен жақсылап жуып, клиентпен жұмыс істеудің келесі кезеңдеріне көшіңіз.  БІЛІМДЕРІҢДІ ТЕКСЕРІҢДЕРНеліктен коклюшкаға оралған шашты, бекіту рәсімінен бұрын қоспадан тазарту керек? Неліктен коклюшкаға оралған шашты бекіту процедурасы алдында судан айыру керек?Шашты бекіту процедурасы неше кезеңнен тұрады?Шашқа арналған бекіту әрекеттерін ата. № 6-8 ПРАКТИКАЛЫҚ САБАҚТАР Түрлі коклюшкаларға жеке бұрымдарды бұйралаудың әдістерін пысықтауМақсаты келесі бағыттар бойынша шаштың химиялық толқынын жақсарту үшін кәсіби құзыреттілікті қалыптастыру:■әртүрлі коклюшкаларға жеке шаштарды орауға арналған дағдыларды үйрену және бекіту;■әртүрлі орамдағы шаштарды орауды орындау үшін құралдар мен аспаптарды таңдау дағдыларын игеру;■әртүрлі орауышқа жеке шаш орамасының сапасын бағалау дағдыларын игеру.Міндеттер:1) шашты орау үрдісін жүргізіп, шашты әртүрлі коклюшкаға орауды ұйымдастырыңыз;2) шашты әр түрлі коклюшкаға орауға арналған құралдарды тағайындаңыз;3) әдістемелік нұсқауларға сай коклюшкаларды жеке шаштарға орап көріңіз;4) жекелеген шаштарды (жеке және өз әріптестеріңмен ) ораудың сапасын әртүрлі ақауларды анықтап, оларды қалай жою керектігін анықтауға бағалау;5) шашты химиялық бұйралауды орындау үшін әртүрлі бумаларға жеке шаштардың сапасын бағалаудың дұрыстығының мәнін түсіндіру арқылы жұмысты қорғау.  Материалдық-техникалық қамтамасыздық : манекендер; коклюшкалар ; тарақ-фиксаторлар; таяқтар; фотоматериалдар; практикалық жұмысты орындау бойынша ұсыныстар; электрондық және баспа нысандарында білімін түзету үшін материалдар.Әдістемелік нұсқауларЖұмысты бастамас бұрын, тақырып бойынша негізгі білімді өзектендіру керек:■Шаштың химиялық бұйра жасау үшін қажетті құралдар мен құрылғыларды пайдалану (2.2 бөлімшені қараңыз);■Коклюшка бойынша шашты көлденең орау әдісі (№6 тәжірибелік жұмыс үшін, 4.3-бөлімін қараңыз);■Тігінен шашты орау әдісі (№7 практикалық жұмыс үшін 4.4 бөлімін қараңыз);■Шаштыжұмсақ бұйралауға орау әдісі (практикалық жұмыс №8 үшін 4.5 бөлімін қараңыз). Практикалық жұмыстардың барысыЖеке шаштарды орау үшін құралдар мен құрылғыларды таңдаңыз.Өз бетінше жұмыс жасау арқылы дағдыларды игеріп, әртүрлі коклюшкаларға шаштарды ораудың практикалық демонстрациясы жасаңыз.Шашты бұйралау үшін ораудыңсапасын бағалау (ақауларды анықтау және оларды жою жолдарын анықтау) дағдыларын үйрену. № 9 ПРАКТИКАЛЫҚ ЖҰМЫС Шашты химиялық бұйралауға арналған белгілейтін препаратты жағу жөніндегі білімді бекітуМақсаты келесі бағыттар бойынша шаштың химиялық толқынын жақсарту үшін кәсіби құзыреттілікті қалыптастыру:■шаштың химиялық бұйрасы үшін бекітетін препаратты қолдану дағдыларын үйрену және бекіту;■химиялық бұйралау кезінде бекіткіштің шашқа әсері және саны туралы білімді бекіту.Міндеттері:1)1-қадам. Шаштың шаш ұзақтығына шашылу уақытының қатынасын жазыңыз (9.1 кесте толтырыңыз);2)2-қадам. Шаштың химиялық бұйрасын орындау кезінде бекіту препаратын қолдану әдістерін сипаттаңыз (9.2 кесте толтырыңыз);3)3-қадам. Шаштың ұзақтығына байланысты экспозиция уақытын және бекіту мөлшерін анықтаңыз (9.3 кесте толтырыңыз);4)4-қадам. Тәжірибелік сабақтың нәтижелерін көрсетіңіз. Материалдық-техникалық қамтамасыз ету: СанЕжН 2.1.2.2631-10«Шаштараз және косметикалық қызметтерді көрсететін коммуналдық қызметтерді орналастыру, орналастыру, жабдықтау, техникалық қызмет көрсету және пайдалану бойынша санитарлық-эпидемиологиялық талаптар».Әдістемелік нұсқауларЖұмысты бастамас бұрын, тақырып бойынша өзекті білімді жаңарту керек:■Тері мен шаштың физиологиясы;■Шаштың түрлері мен құрылымы;■Шаштың химиялық толқынын орындау үшін қажетті құралдарды және құрылғыларды пайдалану;■Химиялық бұйралауға рұқсат етілген дәрілік заттарды таңдау, түрлері мен нормалары. Жұмыстарды орындау барысыМына кестелерді толтырыңыз: ПР 9.1 кестесі Шаштың ұзындығы, смШаюдың ұзақтығы, мин       Фиксажды жағу кезеңі Кезеңді сипаттау 1. 2. 3.   ПР 9.3 кестесі Шаштың ұзындығы, смӘсерінің ұзақтығы, минФиксаждың мөлшері, л1-ші кезең2-ші кезең                   № 10 ПРАКТИКАЛЫҚ ЖҰМЫС Шашты бұйралауды орындау кезінде химиялық құрамды жағу бойынша білімді бекіту Мақсаты – химиялық құрамды жағу бойынша ептіліктерді көрсету және бекіту аясында химиялық бұйралауды орындау бойынша кәсіби құзыреттіліктерді қалыптастыру.Міндеттері:1)Коклюшкаларға бұйраланған шашқа бұйралау үшін құрамды жағу техникасын сипаттаңыз (ПР 10.1 кестені толтырыңыз);2)Шаштың жатқызылатын тобының сәйкестігін, құрамының түрін және ұстау ұзақтығын (уақытын) көрсетіңіз (ПР 10.2 кестені толтырыңыз);3)Бұйралауды бақылау процедурасын сипаттаңыз (Жұмысты орындау барысы 2 тармақта келтірілген ұсынысты жалғастырыңыз).Материалды және техникалық қамтамасыз ету: СанЕжН 2.1.2.2631-10«Шаштараз және косметикалық қызметтерін көрсететін коммуналды-тұрмыстық мақсаттағы ұйымдардың құрылымы, жабдықталуы, күтіп ұстау мен жұмыс режиміне қойылатын санитарлық-эпидемиологиялық талапар».Әдістемелік нұсқаулар Жұмысты орындаудың алдында келесі тақырыптар бойынша негізгі білімдерді өзектендіру керек:■Шашты химиялық бұйралауды орындау үшін қажетті құралдар мен аспаптарды пайдалану;■Химиялық құрамды жағу және оның әсер ету уақыты;■Шаштың түрлері мен құрылымы.Жұмысты орындау барысы 1. Келесі кестелерді толтырыңыз:ПР 10.1 кесте Құрамды жағу кезеңіКезеңді сипаттау 1. 2. ПР 10.2 кесте Шаш тобы Құрамның түрі Ұстау ұзақтығы, минжылуменЖылусыз1.2.…    2. Сөйлемді жалғастырыңыз.■Егер бұйра ойдан шықса,■Егер бұйра бар, бірақ жеткіліксіз болса, .■Егер бұйра тым әлсіз болса, .■Егер бұйра болмаса, .   5 тарау БҰЙРАЛАУДЫ ОРЫНДАУДЫҢ НҰСҚАЛАРЫ ЖАЛПЫ МӘЛІМЕТТЕР Шашты қазіргі заманға сай бұйралауда түрлі техникалық құралдар бірмезгілде қолданылуы мүмкін. Осы тарауда химиялық бұйралауды орындаудан кейін бұйралаудың түрлі нұсқаларын орындаудың жүйелілігін қарастырамыз. Бірақ алдымен терминологияны қарап шығайық. Өкінішке орай, коклюшкаларға бұрымды бұйралаудың бір техникасының әр-түрлі атауын кездестіруге болады. Немесе, керісінше бір атаудың астарында бұйралаудың әр-түрлі техникасын болжамдайды. Бұйралаудың «вертикалды», «спираль» және «америкалық» терминдерін қарастырамыз. Шын мәнінде бұл бір бұйралаудың әр-түрлі атауы. Неліктен бұлай болғанын анықтап көрейік.«Ұзақ уақытқа шашты бұйралау» 1 тарауынан химиялық бұйралау ұзақ уақытқа шашты термиялық бұйралауды түрлендіру нәтижесінде пайда болды. Термиялық бұйралауды орындау кезінде шашты бұйралаудың екі әдісі болды – горизонталды және вертикалды. Бұйралаудың горизонталды әдісін 15 см ұзын емес (шаш қалың кезде 10 см) шаш үшін қолданды, вертикалды – ұзындығы 15 см асатын шаш үшін. Мұндай ажырату ең алдымен термиялық бұйралауды орындау кезінде шаш өзекшелерге бұйраланатындығымен, содан кейін жоғарғы жағынан арнайы сауыттар – банниктер кигізілгендігімен шартталды. Банниктер белгілі бір өлшемді болды. Егер ұзын шаш горизонталды орналасқан өзекшелерге бұйраланса, онда өзекшедегі шаштың қалыңдығы банникті кигізуге мүмкіндік бермес еді.Шашты химиялық бұйралауды орындау кезінде мұндай проблема орын алмайтын еді. Банниктердің орнын жұмсақ созылатын резинкалар алды. Суық перманенттің пайда болуымен алдымен шашты горизонталды бұйралауға арналған коклюшкалар пайда болды. Мастердің алғашқы химиялық бұйралауды орындау кезінде бұйралауды орындаудың тікелей әдісін қолданды (1 әдіс) (3.9 ішкі тарауын қараңыз). Шашқа алдымен құрамды сіңірді, одан кейін коклюшкаларға бұйралады. Сондықтан шаштың қалың бұрымын құраммен сіңіру үшін проблема болған емес, бірақ біркелкі сапалы бұйра шықпады, себебі бұйраны қалыптастыру үшін бұрымды біркелі етіп тарту маңызды. Горизонталды әдіспен ұзын шашты бұйралау кезінде осындай тартуды қамтамасыз ету мүмкін болған жоқ.Вертикалды бұйралау. Ең алдымен шаштараздар вертикалды әдіс арқылы оларға шашты бұйралау үшін горизонталды бұйралау үшін коклюшкаларды пайдалануға тырысты. Бірақ бұрымның ұшын бекіту қиындық тудырды. Бірақ көп ұзамай вертикалды бұйралауды орындауға арнайы арналған коклюшкалар пайда болды. Олар бізге белгілі бұрымның ұшына арналған арнайы бекіткішімен цилиндр тәрізді өзекше болып келеді. «Вертикалды бұйралау» атайы шашты бұйралаудың вертикалды әдісінен пайда болды. Шашты бұйралаудың вертикалды әдісі қолданылатын бұйралауды вертикалды бұйралау деп атады.Спираль тәрізді бұйралау. Бұйралаудың вертикалды әдісін орындау кезінде шашты спироль бойынша бұйралады. Бұл шашты термиялық бұйралау кезінде вертикалды бұйралауды орындау сияқты. Шаштараздарға арналған құралдар мен аксессуарларды шығаратын әрбір фирма өзінің өнімін жақсартуға, жаңартуға тырысады, сондықтан уақыт өте келе вертикалды коклюшканың цилиндр тәрізді зекшеге спираль тәрізді бағыттауыш қосылды. Бұл шаштараздар коклюшкаға спиральдың шиыршықтарын біркелкі қылып салулары үшін қажет. Коклюшкалар диаметрлері әр-түрлі ұзын спиральдер сияқты көрінеді. Осындай коклюшкалардың көмегімен орындалған бұйра спираль тәрізді бұйралау деген атауға ие болды. Бірақ коклюшкаларға бұрымды бұйралау принципі де, бұйралауды орындаудың процедурасы да өзгермеген.Шын мәнінде мұндай спираль тәрізді коклюшкалар шашты жатқызуға жақсы келіседі. Олардың көмегімен шамалы уақытқа спираль тәрізді бұйралармен шашты сәндеуге болады. Спиральдер біркелкі, тығыз және өте әдемі болып шығады. Ал химиялық бұйралау үшін бірінің үстіне бірін спираль бұйраларын тығыз етіп қалау керек. Кейбір авторлар әрбір кейінгі бұйра алдыңғысын бұрымның енінің жартысына дейін жауып тұратындай етіп бұйралануына ұсыныс береді. Шашты, спираль тәрізді коклюшкаларға біріне бірі тығыз жанасатындай бұйралау мүмкін емес, себебі спираль түріндегі бағыттағыш осылай жасауға мүмкіндік бермейді. Сондықтан тығыз спираль тәрізді шаш қалыптастырылатын бұйралау нәтижесінде сапалы вертикалды перманент шашты вертикалды бұйралауға арналған арнайы цилиндр тәрізді коклюшкаларды қолданумен ғана мүмкін болады.«Америкалық бұйра». «Америкалық бұйра» атауына келетін болсақ, осы атаудың астарында әр-түрлі уақытта түрлі бұйраны түсінген. «Америкалық бұйра» терминінің кемінде үш түрлі ұғымы бар. Шашты вертикалды бұйралауға арналған алғашқы коклюшкаларын Ресейге Америкадан әкелген. Және кейбір сұлулық салондары, жалпы массадан ерекшеленуі үшін клиенттерге америкалық бұйраны ұсынған, бірақ оның ешқандай америкаға тән белгісі болмаған еді. Тіпті америкалық континенттен бізге келіп түскен коклюшкалар басқа елдерде де жүргізілді.Әлсіз қышқылды бұйралардың пайда болуымен «америкалық бұйралардың» екінші толқыны басталды. Ерекшеленуі үшін – шашқа арналған химиялық құрамдардың түрлі маркаларын сатуға ұсынатын дистрибьютерлер енді «америкалық бұйраның» екінші шеңберін іске қосты. Қышқылды бұйраны америкалық деп атай бастады. «Америкалық бұйра» шыққан жаңа бұйра түрі бірте-бірте пайда болды. Енді бұйраға АҚШ-та ойлап шығарылған патенттелген атау берді деп жазған химиялық әдіс арқылы шашты бұйралауға арналған коклюшкалардың өндірушісі. Бұл коклюшкалар шашты бұйралаудың горизонталды әдісін білдіреді және «америкалық бұйра» деген атауының пайда болуына бастама еткен сол коклюшкалармен ешқандай ортақ нәрсесі жоқ. Уақыт өте келе бұйраның қандай-да бір басқа «америкалық» нұсқалары да шығуы мүмкін. Кейбір отандастарымыз «америкалық» деген атауды қызықты және тартымды деп есептейді.Енді жүйелілігі берілген тарауда сипатталатын коклюшкаларға бұйралаудың ең танымал нұсқаларын қарастыруға кірісейік.ХИМИЯЛЫҚ БҰЙРАНЫ ОРЫНДАУ КЕЗІНДЕ КОКЛЮШКАЛАРҒА ШАШТЫ КЛАССИКАЛЫҚ БҰЙРАЛАУДЫҢ ТІЗБЕКТІЛІГІ Шашты классикалық бұйралау – бұл химиялық бұйраны орындау кезінде коклюшкаларға шашты бұйралаудың ең кеңінен танылған нұсқасы. Атауының өзі айтып отырғандай, бұйралау үшін классикалық коклюшкалар пайдаланылады .5.1. сурет Коклюшкаларға шашты классикалық бұйралау Коклюшкаларға шашты классикалық бұйралау 5.1. суретінде көрсетілген. Ол келесідей орындалады.Шашты бұйралау үшін ең алдымен бастың шашты бөлігін аймақтарға бөлеміз. Маңдайдағы ойықтардан басталып, мойыннан аяқталатын екі қатар пробор жасаймыз. Проборлар арасындағы қашықтық біз бұрымды бұйралайтыг коклюшкалардың ұзындығына тең келуі керек. Үш аймаққа ие боламыз – орталық және екі шеткі. Әр шеткі аймақты өз кезегінде құлақтың ортасына қарай бағытталған вертикалды айрықпен екі бөлікке бөлеміз. Орталық аймақты да екі бөлікке бөлуге болады – сагитталды айрықтың деңгейінде. Бірақ бұл міндетті емес.Бұрымды коклюшкаларға бұйралауды бастаймыз. Егер орталық аймақ екі бөлікке бөлінсе, онда бұйралауды саггиталды айрықты бұйралауды бастауға болады. Егер болмаса – коклюшкаларға бұйралауды маңдайдан бастаймыз.Бүкіл орталық аймақты соңына дейін бұйралаймыз. Мойындағы шаштың өсетін сызығына жақын анағұрлым қысқа және анағұрлым жұқа коклюшкаларды қолдануға болады.Орталық аймақ бұйраланғаннан кейін, онымен қатар орналасқан аймақтарда шашты бұйралауға ауысамыз. Коклюшкаларды бір біріне тығыз етіп орналастырамыз.Соңғы кезекте самайдағы шашты бұйралаймыз. Құлақтың айналасындағы аймақтарда анағқұрлым қысқа коклюшкаларды қолдануға болады. Самайдағы анағұрлым жұқа коклюшкаларды пайдаланбау керек.Керісінше, самайдағы шаш шаштың басқа учаскелерінде жұқа болғандықтан, самайдағы бұрымды бұйралау үшін анағұрлым қалың коклюшкаларды пайдалануға болады.Барлық шаш бұйраланған кезде, химиялық бұйралаудың келесі кезеңдерін орындауға кірісеміз.Ескере кету керек, кокшлюшкаларға шашты классикалық бұйралаудың сипатталған бұл нұсқасы – жалғыз емес, бірақ көп елдерде ең танымал.ТүйіндемеКоклюшкаларға шашты бұйралаудың классикалық нұсқасы – шашты химиялық бұйралауды орындау үшін коклюшкаларға шашты бұйралаудың ең танымал әдісі.Шаш бөлігіне бөлінетін аймақтар, еніне қарай бұйралау үшін таңдалған коклюшкалардың ұзындығына теңестірілуі керек.БІЛІМДІ ТЕКСЕРІҢІЗ Бұйралаудың классикалық нұсқасын орындау кезінде коклюшкаларға шашты бұйралау қайдан басталады?Төменгі желке аймағында қандай коклюшкаларды қолданған дұрыс? Неліктен?Самай аймақтарының шеткі сызықтарында қандай коклюшкаларды пайдаланған дұрыс? Неліктен?ХИМИЯЛЫҚ БҰЙРАЛАУДЫ ОРЫНДАУ КЕЗІНДЕ «ТОЛҚЫНҒА» ШАШТЫ БҰЙРАЛАУДЫҢ ЖҮЙЕЛІЛІГІ «Толқынға» шашты бұйралау – коклюшкалар ғана емес, бигудиге де шашты бұйралаудың танымал түрі. Мұндай бұйралауды орындау кезінде шашты бір біріне қатар айрықтар аймақтарына бөледі.Әрбір аймақтың ені коклюшканың ұзындығына тең келуі керек. «Толқынға» бұйралау әдісінің мәні (5.2.суреті) коклюшкалардың алдыңғы қатарының шаштары бұйраланған жаққа қарай коклюшкалардың әрбір келесі қатарындағы шаштар бұйраланатындығында.Шашты коклюшкаларға бұйралауға кіріспес бұрын, бастың шашты бөліктерін бөліктерге бөлеміз. Алғашқы бөлігін маңдайдағы шаштың өсетін сызығына қатар айрықпен бөлеміз. Бөліктің қалыңдығы коклюшкаларға бұйралау үшін таңдалған ұзындыққа тең болу керек екендігін білеміз. Келесі аймақты таға түрінде бөлеміз: ол алғашқы бөлікке жанасып, шеке аймағының бөлігін және құлақтың сыртындағы желкенің екі бөлігін қамтуы керек. Соңғы – үшіншісі – желкеде тігінен орналасқан аймақ болады. Барлық осы үш аймақ қалыңдығына қарай бір-біріне тең болуы керек. Егер бастың өлшемі тым кішкентай болса немесе тым үлкен болса, онда5.2. сурет. «Толқынға» шашты бұйралаудың нұсқасы қалыңдығына қарай үшінші аймақ ерекшеленуі керек. Егер бастың өлшемі кішкентай – үшінші аймақ алғашқы екеуінен жұқа болады. Осы аймақта шашты бұйралау үшін анағұрлым қысқа коклюшкаларды таңдау керек. Егер бастың өлшемі тым үлкен болса – үшінші аймақ алғашқы екеуден қалың болады. Бұл жағдайда үшінші аймақты тағы екі бөлікке бөлуге болады.Бұйралауды алғашқы аймақтан бастаймыз. Коклюшкаларды аймаққа көлденең орналастырамыз, яғни оның шекараларына перпендикулярлы. Алғашқы аймақтың барлық бұрымдарын бір жаққа бұйралаймыз.Алғашқы аймақтың барлық шашы коклюшкаларға бұйраланғаннан кейін, екінші аймақты бұйалауға ауысамыз. Екінші аймақта коклюшкаларды біріншідегідей орналастырамыз – аймаққа қиғаш, бірақ бұйралау бағытын қарама-қарсыға ауыстырамыз, яғни егер бірінші аймақтың шаштары сол жақтан – оң жаққа бұйраланса, онда екінші аймақтың шаштарын оң жақтан-сол жаққа қарай бұйралаймыз. Және керісінше, егер бірінші аймақтың шаштары оңнан-солға қарай бұйраланбаса, онда екінші аймақтың шаштарын солдан-оңға қарай бұйралаймыз.Енді соңғы, үшінші аймақтың шаштарын бұйралауға ауысамыз. Осы аймақтың шаштарын коклюшкаларды көлденең етіп орналастырып, бұрымдарды жоғарыдан төмен қарай көлденең бұйралаймыз.Айта кету керек, «толқынға» бұрымды бұйралаудың нұсқалары жеткілікті. Бұйралаудың осындай нұсқаларының ерекшеліктері шаштың жабыны бөлінетін аймақтардың орналасуында. «Толқынға» бұйралаудың аймақтары бір-біріне параллельді айрықтармен бөлінеді.Айрықтар, диагональ бойынша орналаса алады, бірақ бұйралау принципі солай қалады – әрбір кейінгі аймақтың бұрымдарын бұйралаудың бағыты алдыңғы аймақты бұйралаудың бағытына қарама-қарсы. Айрықтар арасындағы қашықтық коклюшкаларды бұйралау үшін таңдалған ұзындықтан біршама аз болуы мүмкін. Бұл коклюшкалар «толқынға» бұйралауды орындау кезінде классикалық бұйралаудағыдай әрбір аймаққа көлденең емес, бұрыш астында (диагоналінен) орналаса алды. Ол кезде көршілес аймақтардың коклюшкалары едендегі паркеттер сияқты көрінді.«Толқынға» коклюшкаларға шашты бұйралау химиялық бұйралау кезінде ұзындығы 10-15 см шашты бұйралау кезінде керемет нәтиже береді.Түйіндеме Шашты химиялық орындау кезінде «толқынға» бұйралау – танымалдылығы бойынша айналдырудың екінші техникасы.«Толқынға» айналдырудың басты принципі — әрбір кейінгі аймақтың бұрымын айналдыру бағыты алдыңғы аймақтың шашын бұйралаудың бағытына қарама-қарсы.БІЛІМДІ ТЕКСЕРІҢІЗ «Толқынға» шашты бұйралауды орындау кезінде бастың шашты бөлігі аймақтарға бөлінуі керек болатын айрықтар бір-біріне қатысты қалай орналасуы керек?«Толқынға» шашты бұраудың басты принципін атаңыз.ХИМИЯЛЫҚ БҰЙРАЛАУДЫ ОРЫНДАУ КЕЗІНДЕ ЫҒЫСТЫРА ОТЫРЫП (ШАХМАТТЫ РЕТПЕН) ШАШТЫ БҰЙРАЛАУДЫҢ ЖҮЙЕЛІЛІГІ Шахмат ретімен коклюшкаларға шашты бұйралауды рельефті бұйра, ірі бұйраны жасағысы келген кезде қолданады. Оны орындау үшін классикалық коклюшкаларды, синус-коклюшкалар мен бумерангтарды қолданады. Шахматты ретте шашты бұйралау 5.3. суретте көрсетілген.1. Коклюшкаға шашты бұйралаудың классикалық техникасы және «толқынға» шашты бұйралау техникасы кезінде бастың шашты бөліктерін бөлу міндетті емес, бірақ дұрыс. Шын мәнінде, мұндай бұйралауды орындау кезінде барлық мастерлер шашты аймақтарға бөледі. Тек кейбір шаштараздар, тәжірибелі кәсіби мамандар, мұны визуалды түрде көзбен жасайды. Коклюшкаларға шашты шахматты ретпен бұйралауды орындау кезінде шашты аймаққа бөлудің қажеттілігі жоқ. Бұл шахматты бұйралаудың ерекшелігімен шартталған – ығыстыра отырып бұйралау. Соңғы түрінде бұйралаудың осындай түрінің принципі көрсетілген. Оның мәні келесіде, әрбір кейінгі қатарда коклюшкалар коклюшканың жартысына алдыңғы қатардағы коклюшкалардың орналасқан жеріне қатысты ығысады.Шашты бұйралауды шаштың өсу сызығының жанында шекенің ортасынан бастаймыз. Бұрымды зигзаг тәрізді айрықпен бөлеміз, оны беттен алынған бағытта коклюшкаға бұйралаймыз.Бірінші бұрымның артында орналасқан екі бұйрымды бөлу келесі әрекет болады. Оларды беттен бастап бұйралаймыз, бірақ коклюшкаларды біріншісіне қатысты шахматы ретпен орналастырамыз.Алдыңғы коклюшкалардың орналасуына қатысты шахматы ретпен тағы да орналастыра отырып, оларды коклюшкаларға бұйралаймыз, енді үш бұйрымды бөлеміз.Бастағы барлық аймақ бойынша бұрымды бұйралауды жалғастырамыз.Шахматты ретпен коклюшкаларға шашты бұйралаудың процесінде бастың шашы бар бөлігін аймақтарға бөлу қажет етілмегенімен қатар, коклюшкаларды бір-біріне тыңыз етіп орналастыру міндетті емес. Міне осы себеппен шашты бұйралауға бұрымды бөлу кезінде зигзаг тәрізді айрықтарды пайдаланған дұрыс. Бұйралаудың бұл түрі – шахматы – баяу толқынды жасауды болжамдайды. Басты тұтастай шлем сияқты жабатын бір-біріне тығыз етіп коклюшкаларды орналастырған кездегі коклюшкаларға шашты классикалық бұйралаудың принципі, коклюшкаларға ығыстыра отырып шашты бұйралау қолданылмайды.Түйіндеме  Шахматты ретпен шашты бұйралау үшін (ығысуымен) классикалық коклюшкалар, синус-коклюшкалар, бумерангтар (олар папильоткалар, икемді немесе жұмсақ бигуди) қолданылуы мүмкін. Шашты шахматы түрде бұйралауды орындау кезінде шаш аймақтарға бөлінбейді.Шахматты ретпен шашты бұйралаудың мәні келесіде, коклюшканың жартысына алдыңғы қатарда коклюшкалардың орналасқан жеріне қатысты коклюшкалар ығысатындығында.БІЛІМДІ ТЕКСЕРІҢІЗ Шахматты ретпен коклюшкаларға бұйралау үшін қандай айрықтармен бөлген дұрыс? Неліктен?Шахматты ретпен шашты бұйралаудың басты принципін атаңыз. ШАШТЫ БҰЙРАЛАУДЫҢ ЖҮЙЕЛІЛІГІ ЖАРТЫЛАЙ ХИМИЯЛЫҚ БҰЙРАЛАУДЫ ОРЫНДАУ КЕЗІНДЕ Жартылай химиялық бұйралау, және сәйкесінше жартылай бұйралау барлық шаш бойынша емес, тек оның бөлігіне ғана көлемді беру керек болған кезде орындалады. Қатаң түрде айтар болсақ, тамыр астындағы бұйралауды орындау кезінде жартылай бұйралау деп атауға болады. Тамыр астынан бұйралау өздігінен танымал болғандықтан, оны жеке 5.6. ішкі тарауында қарастырамыз. Ал осы ішкі тарауда жартылай бұйралаудың басқа түрлері туралы айтатын боламыз.Барлық жартылай бұйралауды шартты түрде екі түрге бөлуге болады: бірінші түрі — жартылай бұйралау, бұл ретте барлық бұрым бұйраланады; екінші түрі — жартылай бұйралау, бұл ретте барлық бұрым, бірақ ұзындығының кейбір бөлігіне ғана бұйраланады.Жартылай бұйралаудың түрлерін толық қарастырып көрейік.Бұйралаудың бұл түріне бастың қандай-да бір аймағы, мысалы тек дека бұйраланатын бұйралаудың түрлерін жатқызуға болады. Естеріңізге салып өтейік дека – бұл құлақтың жоғары нүктелері деңгейінде өткізілген көлденең айрықтан жоғары тұратын бастың шашты аймағы. 5.4.сурет. Шашты жартылай бұйралау схемасы Мұндай бұйралау әдетте қысқа шаштарға орындалады. Бұл жағдайда төменгі желке аймағының шаштарын тік күйінде қалдырады. Бұйраланған шаштардан тік шаштарға ауысу анағұрлым бірсарынды болуы үшін, дека мен қалған шаштардың арасындағы сызық бойынша коклюшкаларға бұйраланған шаштарды фиксаждың бірінші кезеңінен кейін бұйралаймыз. Бұйралар көрінбей қалатындай етіп осы бұрымдарды тараймыз. Барлық бұрымға фиксажды тағы бір рет жағамыз – фиксаждың екінші кезеңін орындаймыз. Осылайша бұйраланған шаштан тік шашқа ақырын ауысуға қол жеткіземіз.Жартылай бұйралаудың екінші түрі. Жартылай бұйралаудың екінші түрі. Екінші түрдің жартылай бұйрасын орындау процесінде барлық бұрым бұйраланады, бірақ белгілі бір бөлігіне ғана, мысалы ұшынан бастап оның ұзындығының ортасына дейін. Коклюшкаларға шашты осындай жартылай бұйралаудың техникасын тамырдан бірден шаштың көлемін жасаудың қажеттілігі болмаған жағдайда қолданады. Бұл жағдайда тамырдан басталған көлем болмайды, бірақ осы әдістің көмегімен жартылай ұзын шаштарда шаштың қиылуы, мысалы қозғалмалы болады және мойынның жоғарғы бөлігі мен иектің деңгейінде қосымша көлемге ие болады.Екінші типті бұйралауға коклюшкаға дейін бастап басталған қашықтықты бірте-бірте ұлғайта отырып жартылай бұйралауды жатқызуға болады (5.4 сурет).Коклюшкаға дейін бастан бастап қашықтықты ұлғайта отырып шашты жартылай бұйралаудың техникасы Шашты төменнен жоғарыға қарай жылжи отырып бұйралаймыз.Мойындағы шаштың өсу сызығы тұсында көлденең айрықпен бұрымды бөлеміз.Әрбір келесі бұрымды көлденең айрықтар сияқты бөлеміз, және коклюшка алдыңғының алдында болған сәтке дейін бұйралаймыз.Коклюшкаларды коклюшкаларды бекітетін резеңкелер арқылы өткізіп пластмасс сымдармен бекіту керек. Осы техниканың көмегімен көлденеңнен максималды көлемге қол жеткіземіз. Осылайша шаш қиюдың геометриясы мен графикалылығын атап көрсетеміз. ТүйіндемеКоклюшкаларға шашты жартылай бұйралау барлық шашқа емес, тек бір бөлігіне ғана көлем беру керек болған кезде орындалады.Шашты жартылай бұйралауды шартты түрде екі түрге бөлуге болады. Бірінші түрі – барлық бұрымдарға бұйраланатын бұйралар. Екінші түрі – барлық бұрым, бірақ ұзындығының кейбір бөлігіне ғана жағылатын бұйралар.БІЛІМДЕРІҢДІ ТЕКСЕРІҢДЕРКоклюшкаларға шашты жартылай бұйралаудың бірінші түрін сипаттаңыз. Коклюшкаларға шашты жартылай бұйралаудың бірінші түрін қай жағдайда қолданады?Коклюшкаларға шашты жартылай бұйралаудың екінші түрін сипаттаңыз. Оны қандай жағдайда қолданады?ТАМЫР ТҮБІНЕН ХИМИЯЛЫҚ БҰЙРАЛАУДЫ ОРЫНДАУ КЕЗІНДЕГІ ШАШТЫ БҰЙРАЛАУДЫҢ ЖҮЙЕЛЕЛІГІТамыр түбінен бұйралау алдында химиялық бұйралауға ұшыратылған өскен шашты бұйралау қажет болған жағдайда немесе тамырдың түбінен шашқа көлем беру керек болған жағдайларда қолданылады. Шашты тамыр түбінен бұйралаудың анағұрлым кең тараған әдістерінің бірін қарастырамыз.Тамыр түбінен химиялық бұйралауды орындау үшін бұйрымды тамырынан ғана коклюшкаларға бұйралайды.Коклюшкаға барлық бұрымды емес, тамыр жағынан тек бірнеше сантиметрді бұйралау керек. Химиялық құраммен коклюшкаға бұйраланған шашты ғана сулаймыз. Әрі қарай химиялық бұйралаудың бұл түрі кәдімгі әдіспен орындалады. Тамыр түбінен шашты бұйралау 5.5 суретте көрсетілген.5.5.сурет. Тамыр түбінен бұйралауды орындау үшін шашты бұйралау Алдында біз айтқандай тамыр түбінен бұйралауды жартылай бұйралауға жатқызуға болады. Бірақ тамыр түбінен химиялық бұйралаудың беретін әсері жартылай химиялық бұйралаудың басқа түрлері беретін нәтижелерден ерекшеленеді. Осыған байланысты тамыр түбінен бұйралау жеке ішкі тарауға бөлінген. Шаштың ұзындығына байланысты тамыр түбінен бұйралауды екі әдіспен орындауға болады: бірінші әдісі қысқа шашты бұйралаған кезде қолданылады, екіншісі – жартылай ұзын және ұзын шашты бұйралау үшін. Тамыр түбінен шашты бұйралаудың әдістерін қарастырамыз.1 әдіс. Шашты бұйралаудың бұл әдісі кезінде тамыр түбінен химиялық бұйралауды орындау үшін шашты коклюшкаларға толық бұйралаймыз, яғни арнайы су сіңбейтін төсемнің әр бұрымын бұйралау кезінде қолданылады. Бұл келесідей болады.Бұрымды коклюшкаларға шаштың ұшынан, бірақ тамырға дейін емес бұйралаймыз. Коклюшканың айналасында бір айналымды орындау үшін керек болатын ұзындығы бар бұрымның жартысын бұйралау қалған кездегі сәтте бұйралауды уақытша тоқтатамыз. Бұл соңғы айналымды орындаудың алдында, ылғалды өткізбейтін мысалы полиэтилен төсемемен бұйраланып қойған шашты жабамыз. Одан кейін бұрымды аяғына дейін бұйралап, коклюшканы резинкамен бекітемін. Осылай барлық бұрымды жасап шығамыз.Барлық бұрымдар бұйраланып болғаннан кейін, бұйралауды кәдімгі әдіспен орындаймыз. Сіңірмейтін төсемемен жабылған шашты бұйралау үшін құрамды сіңірген кезде, олар суланбайды, демек бұйраланбайды деген сөз. Бір қиын сәт бар – төсеме өлшемі мүлдем анық болу керек: оның ұзындығы коклюшканың жұмыс бетінің ұзындығына тең келуі керек, алені — коклюшканың ұштарындағы айналасының ұзындығына тең келеді. Мұндай жолақтарды алдын ала кесу керек.Алдында жасалған химиялық бұйралаудың өскен шашына түзету немесе тамыр жанындағы аймақтағы шаштың жергілікті көлемін жасау үшін орындаудың бірінші әдісі қолданылған. 2 әдіс. Бұйралаудың бұл әдісі кезінде (5.5 суретті қара) тамыр жанындағы бұйралауды орындау үшін бұрымдарды жартылай ғана бұйралаймыз – тек тамыр түбінен ғана. Мұндай бұйралауды келесідей жасаймыз.1. Шашты бұйралағымыз келген тамырдан бастап қашықтықты белгілейміз.2. Таңдалған коклюшкалардың өлшеміне бағыт ала отырып бұрымды анықтаймыз.3. 1 тармақта белгілеген қашықтықта бұрымға коклюшканы саламыз.4. Бұрымның қалған бөлігін бір жаққа қарай бағыттай отырып, бас пен коклюшканың арасында қалған шаштың бөлігін бұйралаймыз.Бұрымның тамырларын осылайша кез келген ұзындықта бұйралауға болады – бұрымның өзі бұйраланбайды, тек шаштың тамырлары ғана бұйраланады. Әрі қарай бұйралауды кәдімгідей орындаймыз. Бір проблема бар – коклюшкаға бұйраланған шаштарды ақырын сулау керек. Коклюшкаларға бұйраланбаған шаш бұрымдарының бөліктері құрамды жартылай сіңіре алады, себебі оларды шаштың тамырынан толығымен оқшаулау қиын болады. Бірақ, шашты өңдеуге арналған қазіргі заманның препараттарын қолдана отырып бұйраланып қойған шаштарға химиялық құрамның теріс әсерін барынша азайтуға болады. Түйіндеме1. Тамырды химиялық бұйралау химиялық бұйралауға алдында ұшыратылған өсіп кеткен шаштарды бұйралау керек болған жағдайда немесе тамырдағы шашқа көлемді беру керек болған кезде қолданылады.2. Тамырлық химиялық бұйралау шаштың жартылай бұйралауының жеке жағдайы бола отырып, бұйралаудың жеке түріне бөлінген.БІЛІМДЕРІҢДІ ТЕКСЕРІҢДЕР1. Шашты химиялық бұйралауды орындау кезінде тамырды бұйралау қандай жағдайларда қолданылады?2. Шаштың тамырлы химиялық бұйралауды орындаудың алғашқы әдісінің мәні неде?3. Шаштың тамырлы химиялық бұйралауды орындаудың екінші әдісінің мәні неде?ХИМИЯЛЫҚ БҰЙРАЛАУДЫ ОРЫНДАУ КЕЗІНДЕГІ «ЖҰЛДЫЗША» ШАШТЫ БҰЙРАЛАУДЫҢ ЖҮЙЕЛІЛІГІ «Жұлдызша» химиялық бұйралауды орындау үшін шашты бұйралау (5.6 сурет) бүкіл шаш бойы ірі бұйраны жасау үшін төбеде барынша үлкен көлемді алу үшін жасалған. Оны қолданудың реті келесіде.1. Бастапқы нүкте ретінде барынша үлкен көлемді жасағымыз келген аймақтың орталығын таңдаймыз. Әдетте, бұл төбе, немесе бастың ең жоғары нүктесі болады. 2. Өзара тікелей бұрыш астында қиылысатын екі айрық қылып осы нүктеден өтеміз.3. Осы айрықтардың бойымен коклюшкалардың өлшемдеріне сәйкес келетін бұйраны бөлеміз. Бұл ретте барлық төрт бұрымды бір жаққа қарай бұйралаймыз (мысалы, солдан оңға).4. Алғашқы төрт коклюшканы бұйралағаннан кейін бастапқы нүкте арқылы тағы төрт айрық өткіземіз, олардың әр-қайсысы екі жақын коклюшкалар арасындағы аймақты ортасынан бөледі.5.6. Сурет «Жұлдызша» шашты бұйралау:а — «жұлдызша» бұйралау схемасы; б — «жұлдызша» бұйралау кезінде коклюшкалар арасындағы сызықтар 5. Әрбір айрықтың бойымен коклюшкалардың өлшеміне сәйкес келетін бұрымды бөлеміз. Кейінгі төрт бұрымды коклюшкаларға, тек алғашқы төрт бұрымды бұраған қарама-қарсы жаққа қарай бұйралаймыз (біздің жағдайда – оңнан – солға).6. Осылайша, біз сегіз коклюшканы бұйралап қойдық. Алғашқы төрт коклюшка бір жаққа, екіншілері – екінші жаққа бұйраланды. Енді сегіз айрықты олар арқылы екі көршілес коклюшкалар арасын екіге бөлу үшін бастапқы нүктеден өтеміз.7. Барлық манипуляцияларды қайталаймыз. Коклюшкалардың өлшемдеріне сәйкес келетін жаңа айрықтардың бойымен бұрымды бөлеміз (сегіз бұрым).8. Бөлінген бұрымдарды бастапқыда сияқты коклюшкаларға бұйралаймыз (біздің жағдайда сол жақтан – оң жаққа).9. Енді біз он алты коклюшканы бұйраладық. Әдетте коклюшкалардың осы саны бастың шығыңқы бөлігіндегі шашты бұйралау үшін жеткілікті болады.«Жұлдызша» шашты бұйралау үшін классикалық коклюшкалар немесе синус-коклюшкаларды пайдаланған дұрыс. Бастың қалған аймақтарын таңдалған коклюшкалар мен шаштың бар ұзындығына келетін кез келген басқа техникамен бұйралаймыз. Егер төменгі аймақтың шаштары ұзан болмаса (10-15 см), дұрысы ығыстыра отырып шашты бұйралауды таңдау керек (шахматты бұйралау). Егер төменгі аймақтың шаштары ұзын немесе жартылай ұзын болса, вертикалды бұйралауды қолданған дұрыс. Коклюшкалар ретінде шашты вертикалды бұйралауға арналған бумерангтар немесе цилиндрлік коклюшкаларды таңдауға болады. Олар жоғарғы аймақ бұйраланған коклюшкалардың диаметріне сәйкес келуі тиіс.Түйіндеме1. «Жұлдызша» шашты бұйралау бір аймақтың ортасында барынша көп көлемді жасау қажеттілігі бар кезде мысалы төбеде орындалады.2. «Жұлдызша» бұйралауды орындау принципі:■ Коклюшкалардың әрбір қатары барынша үлкен көлемді жасау керек болатын нүктеден шығатын сәулелерге орналасады;■ Әрбір келесі қатарда бұрымды бұйралаудың бағыты алдыңғы қатардың коклюшкаларына шашты бұйралаудың бағытына қарама-қарсы болу керек. БІЛІМДЕРІҢДІ ТЕКСЕРІҢДЕР1. Шашты химиялық бұйралауды орындаған кезде «жұлдызша» шашты бұйралаудың техникасы не үшін қолданылады ?2. «Жұлдызша» шашты бұйралаудың орындаудың принципін сипаттап беріңіз.ХИМИЯЛЫҚ БҰЙРАЛАУДЫ ОРЫНДАУ КЕЗІНДЕ ҰЗЫН ШАШТЫ ВЕРТИКАЛДЫ БҰЙРАЛАУДЫҢ ЖҮЙЕЛІЛІГІ Вертикалды бұйралау ұзын және жартылай ұзын шашты бұйралау үшін құрылды. Вертикалды бұйралау орындалатын бұйралау вертикалды бұйралау деп аталады (5.7 сурет). Шаш ұшынан бастап тамырына қарай бұйраланатын бұйралаудың көлденең тәсіліне қарағанда, вертикалды бұйралау кезінде шаш тамырынан бастап ұшына қарай бұйраланады.Маңызды! Вертикалды бұйралау кезінде бұрымды арнайы қайта айналдырмау керек. Шашты бұйралау кезінде мастер бұрымды коклюшкаға айналдыра отырып, оны еріксіз бұрайды. Егер бұрымды өзінің осімен шамалы бұйраласа, онда осындай қосымша бұйралау бұраудың қадамын ұлғайтады және бұйраның өлшемі мен тығыздығын бұзуға әкеледі.5.7 сурет. Шашты вертикалды бұйралауБұйраны дұрыс жасау үшін шаштың бұйраларын бір-біріне тығыз етіп салған маңызды.Вертикалды бұйралау үшін шашты бұйралаудың техникасы 1. Шашты ортадан айрықпен екіге бөлеміз.2. Төменгі желке аймағында мойында шаштың өсетін сызығынан 4-5 см қашықтықта көлденең айрық жүргіземіз. Осылайша бұйралау үшін алғашқы аймақты бөлеміз.3. Бетке қарай шашты бұйралауды орындаймыз. Бұйралауды құлақтың айналасынан бастаймыз және желкедегі орталық айрыққа қарай жылжимыз.4. Бұйралау үшін бұрымды вертикалды айрықтармен бөлеміз. Бұрымның қалыңдығы шаштың қалың болғанына байланысты келеді. Әдетте вертикалды әдіспен коклюшкаға бұйраланатын бұрымның қалыңдығы 0,5 (қалың шаштан) 1 см дейін (сирек шаш үшін) құрайды. Бұйралауды келесідей жүргіземіз. Коклюшканы бұрымның негіздемесімен жоғарғы ұшымен орналастырамыз, бұрымды спираль бойынша бұйралаймыз, спиральдың сақиналарын бір-біріне тығыз етіп қоямыз. Вертикалды бұйралауды орындау үшін коклюшкаларға шашты бұйралаудың рет туралы толығырақ 4.4. «Коклюшкаларға шашты вертикалды бұйралауды орындаудың техникасы» кіші тараудан оқыңыз.5. Бұйралаудың екінші аймағы шаштың екінші жағынан орналасатын болады – бірінші аймаққа симметриялық мойынның шаш өсетін сызығында.6. Екінші аймақта бұйралауды бірінші аймақтағыдай орындаймыз. Осы аймақта шашты құлақтың айналасынан бастап бетке қарай бұйралаймыз. Екінші аймақ бастың екінші жағынан орналасуы керек. Бұл «бетке» қарай бұрымды бұрай отырып, біз бірінші аймақтың бұрымдарын бұраған қарама-қарсы бағытқа қарай бұйралауымыз керек.7. Бұйралаудың әрбір келесі аймағы алдыңғыдан 4-5 см қашықтықта, бір-бірімен кезектесе отырып бастың бір жағынан екінші жағына. Бұрымды бұйралауды бірінші және екінші аймақты бұйралағандай орындаймыз.8. Төбедегі шашты бұйралауды аяқтаймыз. Ең бірінші бір жағынан, содан кейін екінші жағынан ортадағы айрық бойымен бұрымды бетке қарай бұйралаймыз.9. Бұйралаудың барлық кейінгі кезеңдерін кәдімгі тәсілмен орындаймыз.Вертикалды бұйралауды орындау үшін спираль тәрізді коклюшкаларды (сол және оң жақ), цилиндр тәрізді коклюшкаларды вертикалды бұйралау және бумерангтарды қолдануға болады (олар папильоткалар, жұмсақ немесе икемді бигуди).Вертикалды бұйралау – мастерден оны орындаудың ептіліктерін талап ететін қиын қызметтің түрі. Бірақ дұрыс орындалған вертикалды бұйралаудың нәтижесі керемет.Түйіндеме1. Шашты вертикалды бұйралау ұзын және жартылай ұзын шашты бұйралауға арналған.2. Бұрымды вертикалды бұйралауды орындау кезінде бұрымдар шаштың ұшынан олардың тамырларына қарай спираль бойынша бұйраланады.БІЛІМДЕРІҢДІ ТЕКСЕРІҢДЕР1. Вертикалды бұйралау кезінде шашты бұйралау қай коклюшкаларға жасалады?2. Вертикалды бұйралау қандай шаштарға арналған ?ХИМИЯЛЫҚ БҰЙРАЛАУДЫ ОРЫНДАУ КЕЗІНДЕ БУМЕРАНГТАРҒА ШАШТЫ БҰЙРАЛАУДЫҢ ЖҮЙЕЛІЛІГІ Бумерангтарға шашты бұйралауды жұмсақ ірі, романтикалық бұйра алу керек кезінде таңдайды. Бумерангтарға бұйраланған шаштың сыртқы түрі 5.8 суретте көрсетілген. Алдында өтілген материалдан көргеніміздей, бумерангтарға шашты вертикалды және көлденең әдістер арқылы бұйралай беруге болады. Бұйралау әдісі шаштың ұзындығына байланысты таңдалады. 15 см дейін шаштың ұзындығы болса бұйралаудың көлденең тәсілін таңдауға болады, шаштың ұзындығы 15 см асатын жағдайда бұйралаудың вертикалды әдісін таңдаған дұрыс. Бумерангтарға көлденең техниканы қолданған жағдайда, шашты коклюшкаларға бұйралаудың бастағанға дейін шашты бөлудің қажеттілігі жоқ, шахматты ретпен шашты бұйралау техникасын қолданған абзал.1. Бұйралауды маңдайдағы шаштың өсу сызығының ортасымен бұрымды доға тәрізді айрықпен бөлуден бастаймыз. Бұрым ұзын болуы керек, шамамен бумерангтың үштен біріне тең. Шашты коклюшкаларға 4.5. кіші тарауында сипатталғандай бұйралаймыз. 5.8-сурет. Бумерангтарға бұйраланған шаша ––горизонталды; б –– вертикалды2. Маңдайдағы шаштың өсу сызығының бойына орналасқан бұрымдарды доға тәрізді айрықтармен бөлуді жалғастырамыз. Әдетте, бірінші қатарда үш бұрым болады. Олардың барлығын бұйралаймыз.3. Клиенттің басында коклюшкалардың (біздің жағдайда бумерангтар) екінші қатарын жасауға кірісеміз. Ол үшін коклюшкалардың бірінші қатарына қатысты шахматты ретпен орналасқан бұрымдарды доға тәрізді айрықтармен бөлеміз. Егер бірінші қатарда бізде үш бұрым шықса, онда екіншіде бесеу болуы мүмкін. Оларды бумерангтарға бұраймыз.4. Осылайша, бір-біріне барынша тығыз, баста тегіс етіп коклюшкаларға бөлуге тырыса отырып бүкіл басты бұйралаймыз.5. Бұйралауды кәдімгі әдіспен жалғастырамыз.6. Бұйралау үшін бұрымды бөлген кезде зигзаг тәрізді айрықтарды қолдануға болады.Шаш ұзын немесе жартылай ұзын кезде (15 см ұзынырақ), шашты вертикалды тәсілмен бұйралаған жақсы. Бұрымды икемді бигудиге вертикалды қалай бұйралау керек екендігін 4.5 тарауда толық қарастырған болатынбыз. Бумерангтарға вертикалды бұйралаудың өзі кез келген басқа вертикалды бұйралау сияқты орындалады. Бірақ бумерангтарға шашты вертикалды бұйралаудың ерекшелейтін белгісін еске сақтау керек – бұрымдар ұштарынан бастап тамырларына қарай бұйраланады, бұл кезде шашты спиральға вертикалды бұйралау немесе арнайы вертикалды коклюшкаларға бұйралау бұрымның тамырларынан олардың ұштарына қарай орындаладыТүйіндеме1. С помощью бумерангов можно выполнить как горизонтальную, так и вертикальную завивки.2. Рекомендуется выполнять завивку на гибкие бигуди для полу-чения мягких, крупных, романтичных кудрей.БІЛІМДЕРІҢДІ ТЕКСЕРІҢДЕР1. Шаштың қандай ұзындығы кезінде бумерангтарға бұйралауды көлденең орындау керек?2. Шаштың қандай ұзындығы кезінде бумерангтарға бұйралауды вертикалды орындау керек?3. Бумерангтарға вертикалды бұйралауды кез келген басқа вертикалды бұйралаудың ерекшелейтін ерекшелікті атаңыз.ҚАУІПСІЗ ХИМИЯЛЫҚ БҰЙРАЛАУДЫ ОРЫНДАУ КЕЗІНДЕ ШАШТЫ БҰЙРАЛАУДЫҢ ЖҮЙЕЛІЛІГІ Шашты химиялық бұйралаудың атауы – «қауіпсіз» - клиентті кейде тығырыққа тірейді, демек шаштың қалған бұйра түрлері денсаулыққа зиянды деген сөз бе? Шын мәнінде перманентті орындау кезінде біз шашқа химиялық және физикалық жолдармен әсер етеміз, бұл егер нұсқаулықты сақтайтын болсақ қауіпті емес. Бірақ егер құрам мен белгілеу тек шашқа ғана емес, бастың терісіне де түсетін болса. Және негізгі қаупі химиялық құрам мен фиксаждың бас терісіне әсері.Бастың кәдімгі терісіне химиялық бұйралау үшін дұрыс таңдалған препараттармен дұрыс әсері оған ешқандай зиянын тигізбейді. Басының терісі сезімтал келген клиентпен жұмыс істеу барысында тіпті басқаша жағдай орын алуы мүмкін. Мұндай тері қандай-да бір дәрежеде тітіркенумен бұйралау үшін құрамға әсерін тигізуі мүмкін. Тітіркену алғашқы кезде онша қауіпті болып көрінбейді. Шын мәнінде тітіркену анағұрлым күрделі проблемаларға айналып кетуі мүмкін. Енді қалай жасау керек? Бастың терісі өте сезгіш, бірақ шашты химиялық бұйралауды жасағысы келген клиенттер өте көп. Сондықтан бастың терісін препараттардың түсуінен сақтандыруға мүмкіндік болатындай арнайы перманентті ойлап шығару керек. Шаштараздардың басына келген ең қарапайым нұсқа- пластик бас киімі арқылы бұйралау.Бұйралаудың мұндай нұсқасы келесідей орындалады.Бастың шашты бөлігіне жұқа пластиктен бас киім киеміз – мелирлеуге арналған бір реттік бас киімді қолдануға болады. Енді бас киім басқа тығыз кигізу керек. Ол үшін фенді аламыз және бастың бет жағына параллельді ауаның ыстық ағынын бағыттай отырып, бос орындарды толтырамыз.Мелирлеуге арналған бір реттік пластик бас киімнің орнына, бастың шашты бөлігінде тамақ үлдірінен «бас киімді» жасауға болады. Онда бас киім мен шаштар арасындағы бос орындарды болдырмауға болады.Мелирлеуге арналған ілмекпен жабында тесіктер жасаймыз және олардың арасынан шаштың бұрымдарын тартамыз. Жұқа және тесікті толықтай жауып тұру үшін бұрымдар көп және жақсы болуы тиіс.Енді бұрымды коклюшкаларға бұйралаймыз. Мұнда шашты бұйралауға екі тәсілдеме болуы мүмкін. Егер бұрым онша көп болмаса, әрбір бұрымды өзінің коклюшкасына бұйралаймыз. Егер бұрым көп болса  коклюшкаларға бұйралауды олардың астында ешқандай бас киім жоқ сияқты жүзеге асырамыз.Шашты бұйралау аяқталғаннан кейін шашты химиялық бұйралаудың кейінгі кезеңдерін кәдімгі тәсілмен орындаймыз.Ескере кету керек, «қауіпсіз» атауынан басқа, мұндай бұйраның тағы бір атауы бар «бала бұйрасы». Балалардың терісі, жұқа, нәзік және сезімтал, сондықтан кәдімгі химиялық бұйралауды жасауға болмайды. Ал «қауіпсіз» немесе «бала» бұйрасын жасау – оңай. Қауіпсіз бұйралауды орындаудың нұсқасы 5.9 суретте көрсетілген.Түйіндеме Бастың жұқа немесе сезімтал терісін зақымдауды болдырмау үшін шаштараздар қауіпсіз бұйралауды ойлап тапты. Мұндай бұйралаудың мәні баста коклюшкаларға оларды бұйралау үшін бұрымтың көп саны тартылатын тесіктер арқылы жұқа ашық кеңістік пайда болады. Химиялық бұйралаудың барлық алдағы кезеңдері кәдімгідей орындалады.Қауіпсіз химиялық бұйралауды басқаша «бала бұйрасы» деп атайды, себебі балалардың бас терісі жұқа және сезгіш болып келеді. БІЛІМДІ ТЕКСЕРІҢІЗ Осындай проблемаларды шешу үшін қауіпсіз химиялық бұйралау шығарылды?Шашты химиялық бұйралау үшін препараттардың әсерінен бас терісін қорғаудан басқа қауіпсіз бұйралау кез келген басқа перманентен несімен ерекшеленеді?ТАНЫМАЛ ЕМЕС БҰЙРАЛАУ Бұл материалдың ішінде танымал емес бұйралауды қарастыру не үшін керек? Қателіктер жасамау үшін! Өкінішке орай, оқулықтан оқулыққа шаштараздың жұмысында мүлдем қолданылмайтын шашты химиялық бұйралаудың кейбір нұсқаларын орындау алгоритмдерің сипаттамасы жүреді. Осындай бұйралаудың екі мысалын келтіреміз.1. «Өрім қылып» бұйралау. Мұндай бұйралаудың мәні коклюшкаларға шашты бұйралаудың орнына 5.10. сурет. Шашты «өрім» қылып бұйралау тығыз етіп өруге ұсыныс беріледі. «Өрім» қылып шашты бұйралауды келесідей жасауға ұсыныс беріледі. Ең алдымен төменгі желке аймағында шамамен 5 см ені бар жолақты бөлу керек. Одан кейін берілген жолақты бір жағы шамамен 5 см болатын квадраттарға вертикалды айрықтармен бөлеміз. Осы квадраттар оның негіздемесі болатын бұрымдарды қатты қылып өру керек. Өрімдер тарқатылып кетпеу үшін, шаштың ұштарын коклюшкаларға бұйралауға ұсыныс беріледі. Одан кейін 5 см ені бар келесі жолақты бөлу керек, оны квадраттарға бөліп, шашты бұрым қылып өру керек, ұштарын коклюшкаларға бұйралау керек... Және барлық шаш өрілгенге дейін осылай жасау керек. Шаш өрімдерін қалыптастыру нұсқасы шашты химиялық бұйралауды орындау үшін 5.10 суретте көрсетілген.Бұйралаудың барлық кейінгі кезеңдерін кәдімгі әдіспен орындау керек. Нәтиже ретінде «үлкен бұрымдарға табиғи шаш әсемдеуді» уәде еткен. Мұндай химиялық бұйралау ешқандай бұрым бермейді, жай ғана коклюшкаларға бұйраланған шаштың ұшында кішкене бұйралар болуы мүмкін. Оның өзі егер шаш сау болса. Неліктен бұлай екенін анықтап көрейік. Ең алдымен еске түсіреміз, химиялық бұйралау нәтижесінде алынған бұйраның диаметрі таңдалған коклюшкалардың диаметріне байланысты болады. Бұл ретте коклюшкаларға химиялық бұйралаудың нәтижесінде алынған бұйра, сол коклюшкаға шашты қарапайым түзеудің нәтижесінде алынған ұзақ мерзімді емес бұйра сияқты тығыз болмайтыны сөзсіз, яғни коклюшкаларға бұйраланған және фенмен кептірілген шаш, химиялық жолмен сол коклюшкаларға бұйраланған сол шаштарға қарағанда анағұрлым «қатты» бұйраланады.«Өрімге» өрілген шаштың бұрымынан не күтуге болады?Бұрымның әр бөлігінің иілген жері тіпті біз ылғалды шашты өріп, фенмен кептіретін болсақ та кішкентай болады. Бұл жағдайда «гофре» әсерімен үлпілдеген шашты аламыз. Ал «өрімге» химиялық бұйралау нәтижесінде елеулі түрде біршама аз әсерге ие боламыз. Шаш үлпілдейді. Коклюшкаларға бұйраланған шаштың ұшына кішкене бұйра болады. Егер осы әсер бұйралаудың нәтижесінде алатын әсер болса – сипатталған технологияны қорықпай пайдаланаңыз. Бірақ есіңізде болсын, алғашқы жуғаннан кейін шаштың «толқынды» болуы, өрімге өрілген бөлігінде мүлдем дерлік болмайды.2. Тағы бір «спираль» тәрізді бұйра. Бұл тараудың басында ішінде «спираль» тәрізді бұйра болған терминдерді қарастырған болатынбыз. Бұл арнайы спираль тәрізді коклюшкаларға бұйра. «Спираль» тәрізді бұйраның келесі нұсқасының сипаттамасын онша жиі кездестірмейміз. Шашты алдыңғы жағдайдағыдай бұрымдарға бөлу ұсынылады – «өрімге» өру арқылы шашты бұйралауды орындау кезінде, тек бұрымды шамамен 5х5 смнегізінде квадратсыз көрінуі керек, ал жақтары бар тік бұрышпен шамамен 5 х 2 см. Үлкен жағы тігінен орналасуы керек. Әрбір бұрымды коклюшкаға бұйралар алдында спираль бойынша өзінің осінің айналасына айналдыру керек және содан кейін ғана коклюшкаға бұйралауға ауысу керек. Коклюшкаға бұйралау спираль бойынша орындалуы керек. Осылайша барлық шашты бұйралау керек, одан кейін бұйралауды кәдімгідей жасаймыз. Осындай бұйралау орындалатын химиялық бұйралау қандай әсер бере алады (5.11 сурет)? Спираль түріндегі әдемі бұйра ма? Олай емес! Есімізге түсіріп көрейікші, спираль неден тұрады – жеке бұйралардан. Спиральдің бір бұйрасына шаштың белгілі бір «ұзындығы» келеді. Ол бұрым бұйраланған коклюшкалардың айналасындағы ұзындыққа тең келеді. Бұйраның диаметрі мен коклюшканың диаметрі айқын көрінеді. Бұйраның диаметрі мен коклюшканың диаметрі арасындағы байланыс айқын. Егер шаш алдымен спираль бойынша бұйраланады, одан кейін коклюшкаға бұйраланады, онда коклюшканың айналасында бір айналымға бұрымның анағұрлым ұзын кесігі «келеді». Демек, бұйра созыңқы болады.5.11.сурет. Шаштың «спираль» тәрізді бұйралануы Ол аз болғандай, бұрымды желке тұсынан бұйралау ұсақ шаштың «ұйысуына» себепші болады. Осылайша, шашты «спиральды» бұйралау нәтижесінде умаждалған бұрым пайда болады – ешқандай сұлулық жоқ.Түйіндеме 1. «Бұрымды» қылдырып бұйралау үшін, алдын-ала 5х5 см.етіп бөлінген барлық шашты өріп қою ұсынылады. Шаш өрілгенде бүгілуі қатты емес және қысу күші мен тартылуы шамалы болғандықтан шашты ұзындығынан бұйралау нәтижесінде ондай бұйралау болмайды. 2. Шашты тігінен спиральді етіп шиге бұйралаудан бұрын алды-ала бұралау, созылып умаждалған бұйраның пайда болуына әкеліп соғады. БІЛІМІҢІЗДІ ТЕКСЕРІҢІЗШашты «бұрымды» етіп бұйралау қандай нәтиже береді?Шашты тігінен «спиральді» етіп шиге бұйралаудан бұрын алды-ала бұралау қандай нәтиже береді?АНТИПЕРМАНЕНТ Химиялық құрамның көмегімен тек бұйралап қана қоймай, шашты жетілдіруге де болады. Бұндай процесс антиперманент немесе шашты түзету деп аталды. Шашқа химиялық әсер етуі кәдімгі перманент сияқты, ерекшелігі тек физикалық тұрғыда ғана. Антиперманентті орындаудың үш негізгі түрі бар:Егер шаш ұзын болса, оларды, табиғи бұйралаудан ірі бигудиға орап, химиялық бұйралауды жүзеге асырады. Нәтижесінде шаш ұсақ бұйрадан толқынды бұйраға айналады. Егер шаш қысқа болса, гелді құраммен өңдеп, мұқиятты түрде басына қарай басып, ұсақ тарақпен тарайды. Содан кеиін, фиксаж уақытында шашты тарауды жалғастыра отырып (шашты   түзету үшін), кәдімгі химиялық бұйралаудың келесі кезеңдерін орындайды. Нәтижесінде шаш айтарлықтай түзеледі.Химиялық бұйралау үшін гель түріндегі құрам болмаған заманда, тапқыш шаштаразшылар шашты химиялық түрде түзетудің қызық түрін ойлап тапқан. Олар бұйралау үшін сұйық құрамға ұнды қосып клейстер (қамыр) жасаған. Осы клейстерді шашқа жағып, тегістеп тарап отырған. Химиялық құрам қос сульфатты көпіршелерді бұзып - шашқа кәдімгідей әсер ететін. Сол уақытта, кепкен клейстер шашты тегіс таралғыш күйінде ұстап тұратын, осылайша бұйра шашты – тік шашқа «айналдыруға» болады. Фиксаждау уақытында шашты анағұрлым түзету үшін әрдайым тарап отырған – ол сол заманның «антиперманент» жасау деп аталатын. Кез-келген ұзындықтағы шашты арнайы қоспалармен өңдеп, түзете отырып, шаштараздық «үтіктермен» үтіктеген. Шашты түзетудің үшінші түрі шамамен жақын арада пайда болды. Олар өз кезегіне байланысты екі түрге бөлінеді – шашты химиялық түзету және шашты кератинді түзету.Шашты химиялық (перманентті) түзету, шашты химиялық бұйралаудағы процесстерден тұрады: цистинды — S — S-байланыстар қайтымды түрде бұзылып, өзгертілген түрде қалпына келеді. Ал жыртылған көпіршіктерді жылжыту, қысым мен жылудың әсерлерінен болады. Әртүрлі өндіруші-фирмалар өздерінің шашты химиялық бұйралаудағы түрлі процедураларын алға жылжытуда. Мысалы, шашты химиялық түзетудегі патенттің мәтінінде не көрсетілген, автормен ағылшын тілінен аударылған. « Адам шашын түзетудің тәсілі келесідей кезеңнен тұрады:(a) Шашқа арналған құрамды 15-45мин.ішінде қолданып, қос сульфатты байланыстар санын төмендетіп, шаш құрылымын жұмсартады және шаш қайта баптауға дайын болады;(b)Құрам қалдықтарын толық кетіру үшін шашты сумен шаяды;(c)Ыстық ауа көмегімен шашқа түзу конфигурация жасай отырып, шашты кептіреді; (d)Шашты түзетіп, «үтікпен» үтіктейді;(e)Атмосфералық оттегінің әсерімен шашты 24-72 сағат ішінде тотықтандырады, осы аралықта шаш дымқылданбауы қажет». Шашты химиялық түзету – бұл толықтай жоғары температура әсерін қолданатын химиялық процесс екенін айта кету керек. Әрине, бұл шаштың жағдайына әсерін тигізіп, шаш айтарлықтай  өзгертіледі. Мына жағдайды ескеру керек, табиғатынан бұйра шаштар өздігінен құрғақ әрі, бұйра шаштың үстіңгі жағы көбінесе кедір-бұдыр болып келеді. Сондықтан, химиялық құрамның әсерінен шаш әлсіз, жұқа әрі жансыз болып қалуы мүмкін. Сондықтан, шашты түзетуге арналған құралдарды өндірушілер, химиялық құрамды шашқа жағу кезінде, шашты қорғауға арналған құралдарды шығаруға көп назарларын бөледі. Айта өткендей, шашты түзетуге арналған құралды ешқашанда химиялық құрал деп атамайды. Автор бұл сөз құрамын,түзету құралы мен перманент құрамының бірдейлігін көрсету үшін қолданып отыр. Шашты кератинді түзету - бұл біршама жаңадан ойлап шығарылған табыс.Есімізде болса, Кератин, бұл 90% шаштан тұратын ақуыз. Былайша айтқанда, шаш арнайы құраммен өңделіп, ыстық «үтік» көмегімен дәнекерлеп, шашты түзу қалпында ұстап тұру есебінен түзетіледі. Өндіруші-компаниялар осындай құрамды «сұйық кератин» деп атайды (осыдан шашты кератинді түзету атауы шыққан), бірақ бұл құрамның табиғи кератинге қатысы жоқ. Ең дұрысын айтқанда, бұл - керамикалық үтіктердің жоғары температурада шашты тығыз мөлдір жиынтықпен бүркеп алу әсерінен болатын қандай да бір химиялық біріктіру, бұл дегеніміз, шашты кератинді түзету, химиялық деп емес, физикалық процесс деп мағлұмданады.Кератинді түзетуді шаштың кез келген өңделген түрінен кеиін, мысалы, мелирования, бояу, колорирование, түзету, химиялылық бұйралаудан кеиін қолдануға болады. Әрине, шашқа жылтыр жиынтықты жаққаннан кеиін ол сау әрі әдемі шаш болып көрінеді. Ұстап көргенде де қалың болып тұрады, бірақ ол ұзақ уақытқа созылмайды. Бұл процедураны қайталап жасаса да мәселе туындайды. Тәжірибеде, егер кератинді түзету шашқа бірінші рет қолданса, ол да химиялық бұйралау мен химиялық түзету сияқты жақсы көрінеді. Осындай нәтижемен шашты түзетуді қайтадан және одан кейін де жасау үшін, жоғары білікті маман болып, барлық нұсқаулықтар мүлтіксіз біліп және өндірушілердің қайсысының болмасын шашты түзету құралдарының өзіне тән ерекшеліктерін білу қажет.  Өндірушілердің шашты кератинді түзету кезінде шашқа химиялық әсердің ешқандай зияны тимейді деген сендірулері күмән туғызады. Өйткені, «сұйық кератин» деп аталатын шашты түзеткіш құралдың құрамында химиялық заттың бар екенін білеміз. Қандай құрам жақсы екен деген дау-дамай әліде басылар емес. Бірақ бұл тұтынушылардың – біздің, мамандардың және біздің клиентеріміздің «тілегіне сай». Осылайша бір-бірімен бәсекелесіп, өндірушілер жаңа әрі күшті құралдар шығаруда. Түйіндеме Шашты түзету оның ішкі құрылымының өзгеруінің көмегімен жасалуы мүмкін. Сонда шашта болып жатқан химиялық процесс, шашты химиялық бұйралау сияқты көрінеді. Физикалық процесс басқаша көрінуі мүмкін – жылыту қолданылады. Шашты түзету, шашты түзу қалпында ұстап тұратын шаш қабықшасының үстінгі жағын «дәнекерлеу» көмегімен орындалуы мүмкін. Өндіруші-компаниялар осы жағдайда шашқа химиялық әсердің зияны жоқ екеніне сендіреді. БІЛІМІҢІЗДІ ТЕКСЕРІҢІЗШашты химиялық түзету процесінде шашқа қандай әсерлерін тигізеді? Шашты кератинді түзету процесінде шашқа қандай әсерлерін тигізеді?ТӘЖІРИБЕЛІК ЖҰМЫСТАР № 11-19Шашты химиялық бұйралау кезінде шашты шиге орамалаудың әртүрлі нұсқаларын пысықтау Мақсаты — шашты химиялық бұйралауды орындау бойынша саласында кәсіптік құзыретін қалыптастыру:■шашты орамалау үшін шиді таңдау бойынша шеберлігін көрсету және пысықтау;■шашты шиге орамалаудағы шеберлігін көрсету және пысықтау;■«шашты шиеге орамалау» технологиялық операциясын орындау үшін жұмыс орнын (жабдықтаулар мен құрал-саймандарды таңдау) ұйымдастырудағы шеберлігін игеру;■орамалау бойынша іс әрекеттерді орындау үшін жабдықтауларды қауіпсіз қолданудың түрлерін игеру; ■«шашты шиеге орамалау» технологиялық операциясын орындаудағы (дайын орамалаудың дефектілерін анықтау және оларды жою тәсілдері) сапа бағасы бойынша шеберлігін игеруТапсырмалар:1)шаш орамалауды орындау үшін жұмыс орнын ұйымдастырыңыз; 2)шашты орамалау процесін ұйымдастырып, шашты шиге орамалаудың әртүрлі нұсқауларын қарастырыңыз;3)шашты орамалаудың әртүрлі нұсқауларын орындау үшін шилерді таңдаңыз;4)шашты орамалау нұсқауларының әр түрін айтылғандай, орындау реттілігіне сәйкес орындаңыз;5)дефектілерді тауып және оларды жою түрлерін анықтаудағы технологиялық операциялардың орындалу сапасын бағалаңыз (өзіңіздің және әріптестердің – екі адам);6)Келесідей технологиялық жұмыстарды орындау үшін шашты орамалау сапасының бағасы дұрыс екенін түсіндіріңіз және жұмысты қорғаңыз. Материалдық және техникалық қамтамасыз ету: манекендер; шилер; тарақтар; таяқша-фиксаторлар; орамалау нұсқаларын орындау үшін ұсынымдар.Методикалық ережелерЖұмысты бастамас бұрын мына тақырыптар бойынша тіректі білімді өзекті қылу қажет:■Аймақ және айырым;■Шашты химиялық бұйралау үшін құрал-саймандарды қолдану және икемделу;■Ши өлшемін келістіру;■Бастың шашты жерлерін аймаққа бөлу; ■ Шашты шиге орауды орындаудың реттілігі:✓ Тәжірибелік жұмыс № 11 — 5.2 бөлімшесі;✓ Тәжірибелік жұмыс № 12 — 5.3 бөлімшесі;✓ Тәжірибелік жұмыс № 13 — 5.4 бөлімшесі;✓ Тәжірибелік жұмыс № 14 — 5.5 бөлімшесі;✓ Тәжірибелік жұмыс № 15 — 5.6 бөлімшесі,✓ Тәжірибелік жұмыс № 16 — 5.7бөлімшесі;✓ Тәжірибелік жұмыс № 17 — 5.8 бөлімшесі;✓ Тәжірибелік жұмыс № 18 — 5.9 бөлімшесі✓ Тәжірибелік жұмыс № 19 — 5.10 бөлімшесі.Тәжірибелік жұмыстың жүруіТіректі білімді өзекті қылу және жұмыс орнында өз бетінше жұмыс жасауға дайындалу.Шашты бұйралау үшін жұмыс орнын дайындау және құрал-саймандарды таңдау.Шашқа химиялық бұйралау жасау үшін классикалық орамалауды тәжірибелік түрде көрсету және өзіндік жұмыс, шеберлікті игеру: 3.1)шилерді таңдау (4 тармақты қараңыз) бойынша тәжірибелік көрсетілім: шилердің өлшемдері бірден – үш диаметрге дейін және екі ұзындық өлшем таңдалады;3.2)шаштарды аймаққа бөлу бойынша өзіндік жұмыс және тәжірибелік көрсетілім: 5.2-5.10 бөлімшелерінде көрсетілгендей, пластмассалы құйрықшалы-тарақтың көмегімен бастың шашты жерлерін ережеге сәйкес аймақтарға бөледі;3.3)шашқа орамалау жасау бойынша өзіндік жұмыс және тәжірибелік көрсетілім: пластикалық құйрықшалы-тарақпен шаш бұрымдарын бөліп, 5.2-5.10.бөлімш. көрсетілгендей ережелерге сәйкес бөлінген аймаққа шилерді орналастырып, шашты дәйекті түрде орамалайды. шашты орамалау технологиялық операциялардың орындалу сапасын бағалаудағы шеберлікті игеру (дефектілерді тауып және оларды жою түрлерін анықтаудағы).5. Жаңа материалды (рефлексия) тағу: нәтижелерді талқылау және дәріс берушімен бірге жасаған жұмысты қорғау, дефектілерді анықтау, қателіктерді саралау, топта жұмыс жасауды бағалау.6. Үй тапсырмасы: шашты орамалаудың нұсқау түрлерін орындау бойынша шеберлікті арттыру.                    6 тарау«ШАШТЫ ХИМИЯЛЫҚ БҰЙРАЛАУ» ҚЫЗМЕТІН АЯҚТАУПЕРМАНЕНТТІҢ НЕГІЗГІ ЕРЕЖЕЛЕРІШашты химиялық бұйралауды үйренудің қортындысын шығарайық, сол үшін оларды орындаудың кейбір ережелерін қарастырамыз: Перманентті пайдаланған кезде металл заттарды қолдануға болмайды, өйткені олар химиялық құраммен немесе фиксажбен реакцияға түсуі мүмкін. Шашты орау үшін арнайы қағазды қолдану қажет. Бұл шаштың түбін сақтайды және шашты орамалау процесін жеңілдетеді.Оралатын бұрым жақсылап тартылған болуы тиіс, бұл шашты химиялық бұйралау кезінде физикалық әсердің болуын қамтамасыз етеді. Шаштың сынуын болдырмау үшін резінкенің астына пластмасса таяқшаларын қою қажет. Шаш құрамды сіңіруден бұрын, құрамның клиенттің мойыны мен бетіне ағып кетпес үшін шаштың ұзындығының бойымен шетіне мақтаны қою керек.Перманентке арналған құрамды шашқа сіңіру үшін төменнен бастап жоғарыға қарай жүру керек.Перманентті тікелей қолдану тәсілін (1-тәсіл) пайдаланғанда шашқа алдын-ала құрамды жағып қояды, ал тікелей емес тәсілде (2-тәсіл) – шашты бұйралау үшін құрамды үш рет жағуымыз керек.Перманент қолданатын күні шашты химиялық бояғыштармен бояуға болмайды. Минималды шамасы – 2 апта.Шаш бұйралаудан бұрын боялса, өсімдіктен жасалған бояғыштар шашты химиялық бұйралау үшін кедергі келтіреді, ал егер бұйралаудан кейін боялса, шашты созады. Химиялық құрам шаштағы химиялық бояғыштың жасанды пигментін жуып жіберуі мүмкін. Химиялық бұйралау жасалған күні шашты физикалық және «жұмсақ» бояғышпен бояуға болады. Ол үшін екінші кезеңнен кейін бекіту үшін шашты бейтарап су сабынмен жуу қажет. Жаңа ғана химиялық бұйраланған шашқа бояғыш жағылған соң, бояғыш шағылған шашты алып бұйрасын қалыптастыру керек. Ол үшін шашты тарақпен бұйраланғанша қозғалтамыз және сол күйінде бояғышты шашта ұстаймыз. Мелирование мен перманент жасау қажет болса, алдымен перманент содан кейін (2аптадан соң) мелирование жасалады.Жеке бұрымдарды бояу немесе түссіздендіру процесінде тарақтың көмегімен бұйралайды (фольгада немесе бас киімде жасайды). Қарсы жағдайда бұрым тарқатылып кетуі әбден мүмкін.Егер шаштың түбін өте ақшыл түске бояу (немесе блондтау) және перманенттеу қажет болса, алдымен шаштың түбін бояймыз (шаш құрылысын түзетеміз), содан соң (2 аптадан кейін) химиялық бұйралау жасаймыз. Егер шашты ашық немесе қара түске бояу және перманент жасау қажет болса, алдымен перманент жасалады (табиғи түбке және боялған шашқа әртүрлі қоспаны қолдану тиімдірек) болса, содан соң шаштың түбі боялады. Шашты химиялық бұйралау процесінде біз – шилерді таңдау, басты жуу, оларды орамалау және бұйралау үшін шашқа құрамды сіңіру және де фиксажбен өңдеу сияқты шаштараздың әртүрлі қимылдарын қолдандық. Осылайша біз химиялық бұйралаудың «қорытынды жұмыстар» тарауына жеттік. Бұл тарауға, бейтараптандыру, қосымша қызметтерді көрсету, жұмыс орнын тазалау, құрал-саймандарды залалсыздандыру сияқты жұмыстар кіреді. Оларды рет ретімен қарастырамыз:БЕЙТАРАПТАНДЫРУ ОПЕРАЦИЯСЫШашты химиялық бұйралау кезінде орындалатын қорытынды операция бұл – бейтараптандыру. Перманент процесінде қолданылатын бұйралау үшін құрам және фиксаждың екеуіде - химиялық активті заттар екенін еске түсіреиік. Олардың шашқа тигізу әсері әртүрлі болады. Құрамда және фиксажда шаштың құрылысын барынша өзгерте отырып қатты зиян келтіреді. Осындай өзгертулер шашқа әсерін тигізбей кетпейді. Шашты дұрыстап тұрып шайған күннің өзінде (фиксаждан соң) химиялық активті заттар шаш пен бас терісінде қалып қояды. Осындай қалдықтарды бейтараптандыру үшін, бейтараптандыру процедурасы жүргізіледі. Заманауи шаштараз залдарында мұндай процедуралар дайын препараттар көмегімен жүргізілетінін айта кету керек. Бірақ бұлай әрдайым болған емес. Бұрында бейтараптандыру операциясын лимон қышқылының әлсіз қышқылды ертіндісімен жасайтын. Ол ертіндіні дайындау тәсілі: 2,5г лимон қышқылын 1л жылы суда еріткен. Осы ерітіндімен химиялық бұйралаудан соң шашты төрт-бес рет шайған. 1 литр сумен шашты қалайша төрт-бес рет шаюға болады? Оны түсіну үшін, шашты химиялық бұйралау үшін олар қандай құралдар қолданғанын еске алуымыз қажет. Ол уақытта қазір көріп жүргеніміздей шаштараздық жуғыштар болмады. Сондықтан олардың кәдімгі шаштараздық орындықтарына металлдан жасалған қанат жабыстырған. Орындықты арқа жағымен кәдімгі жуғышқа қаратып, қанатты жуғышқа түсірген. Клиент орындыққа отырып басын қанатқа қарай түсірген. Фиксажды жақпастан бұрын, шашты осы қалыпта шайып отырған, сәйкесінше,фиксаждау, шашты фиксаждан соң шаю және бейтараптандыру жүргізілген. 1литр лимон қышқылының ерітіндісімен шашты бірнеше рет шаю үшін осылай жасаған. Лимон қышқылының ерітіндісімен шашты құмырадан шайған. Бейтараптандыру операциясын жүргізу кезінде – шашты шаю процесіндегі ерітінді ағу үшін жуғыштағы қанаттың астына ыдыс қойылған. Бұл ыдыстағы ерітіндіні қайтадан құмыраға құйып қайтадан сол ертіндімен шашты шайған. Осылайша төрт-бес рет қайталаған. Шашты химиялық бұйралаудың бір кезеңі – бейтараптандыру үшін қандай қиын жұмыстар жасалғанын елестетіңіздерші!Қазіргі бейтараптандыру заманауи жағдайда басқаша жүргізіледі. Өндіруші-фирмалар перманент әсерінен пайда болған барлых химиялық «заттарды» бейтараптандыру үшін арнайы құралдар шығаруда. Ол шашты сумен шаюды талап ететін құрал болуы мүмкін. Ондай жағдайда фиксаждаудан кеиін шашты жақсылап шаямыз. Шайғаннан соң шашты сығып суын кетіреміз, шашты орамалмен кептіреміз және құралды бұрымға ақырын уқалап отырып жағамыз. Құралды шашта ұстау уақыты 5 минут аралығын құрайды. Құралды шашта ұстау уақыты өткен соң, шашты қайтадан жақсылап шаямыз. Бейтараптандыру үшін басқа түрлі құрал қолдануы мүмкін – шаштан шаюды қажет етпейтін құрал. Ол сұйық түрде немесе көбік, мусс ретінде өндіріледі. Осындай құралды жаққаннан кейін шашты дұрыстап тұрып тарап, құралды шаштың бойымен үлестіреміз және клиентке келесі қызметті көрсетуді жалғастырамыз. Мысалы, «Голдвелл» компаниясы Apres- Curl құралын шығарады — ол химиялық бұйраны тұрақтандырғыш құралы (фиксациялаудан соң қолданылады). Құрал бұйраны тұрақтандыру мен бекіту үшін қолданылады. Катионды полимер, коллаген және кератин шашты қатайтады және оларға күтілген сау әрі әдемі шаштын түрін береді. Apres-Curl құралы барлық химиялық реакцияларды аяқтап, бұйраланған шашқа қосымша созылу мен көлем береді. Құралды қолдану тәсілі:■Шашты шайғаннан кейін, фиксациялау операциясы аяқталған соң Apres-Curl құралын жағыңыз және оны дымқыл шаштың бойына үлестіріңіз; ■Әсер ету уақыты — 3 мин;■Шашты сумен жақсылап жуыңызда, келесі көрсетілетін қызметке көшіңіз.«Кутрин» компаниясы Keratіn hardener құралын шығарады — кератинді күтім. Егер сөзбе сөз аударсақ, оның атауы «кератинді қатайтқыш» болады. Өндірушінің ұсынысы: «химиялық бұйралаудан жақсы нәтиже алу үшін, әрқашан фиксатордан кейін кератинді күтімді қолданыңыз. Құрал шаштағы химиялық тұнбаны бейтараптандырады және химиялық бұйралаудың нәтижесін ұзақ ұстауға көмектеседі. Бұл құрал шаштың барлық түріне арналған». Қолдану әдісі:■Шашты шайғаннан кейін, фиксациялау операциясы аяқталған соң Keratіn hardener құралын жағыңыз және оны дымқыл шаштың бойына үлестіріңіз; ■Әсер ету уақыты — 5 мин;■Егер бұйраланған шаш әу бастан күшті әрі сау болған болса, онда шашты жақсылап жуыңыз да келесі қызметті көрсетуге көшіңіз;■Егер бұйраланған шаш бұрыннан әлсіз, жансыз болған болса, құралды шашта қалдырыңызда, келесі қызметті көрсетуге көшіңіз. Түйіндеме1. Шашты химиялық бұйралау барысындағы фиксациялау операциясынан кеиін, шаштан химикат қалдықтарын кетіру үшін шашты жақсылап шаю керек. Шаш ұзақ әрі дұрыстап жуылғаннан соң шашта және бас терісінде химиялық деңгейде қолданылған құралдың кейбір мөлшері сақталады. Бұл мөлшер қолмен ұстап көру үшін өте аз, білінбейді, бірақ осы мөлшердің өзі клиенттің шашы мен бас терісіне зиянын тигізеді, сонымен қатар, бұйраланған шашты әлсіз әрі жансыз етіп көрсетеді.Бейтараптандыру операциясы, перманенттен кейін шашта және бас терісінде қалып қойған химиялық заттарды бейтараптандыру үшін арналған.Бейтараптандыру операциясын арнайы құралдар көмегімен жүргізуге болады, немесе ерітіндіні өз бетінше қолдан жасауға да болады. БІЛІМІҢІЗДІ ТЕКСЕРІҢІЗБейтараптандыру операциясы не үшін қажет?Бейтараптандыру операциясын жүргізу үшін арнайы құралдар бар ма?Бейтараптандыру үшін ерітіндіні қалай жасауға болады?ҚОСЫМША ҚЫЗМЕТТЕРБейтараптандыру операциясын атқарғаннан кейін біз, клиентке қажетті шаштараздық қызметтерді көрсетуге кірісеміз. Шашты химиялық бұйралауға қатысты, клиентке көрсетілген барлық қызметтер – қосымша қызметтер болып табылады. Мысалы, ол шаш кесу, шашты жинау немесе шашты кептіру болуы мүмкін. Бұл қызметтер, осы қызметтер үшін орнатылған нормалар мен ережелерге сәйкес орындалады. Клиентке барлық қызметтер көрсетілген соң келесі кезеңге көшеміз.Шаштараздық кимешекті шешу. Бұл оңай – кимешекті шешеміз, егер шаш кескен болсақ клиенттің бет терісін қиылған шаштан тазартамыз, және атқарылған керемет жұмысымыздың нәтижесін көрсету үшін, күлімсірей отыра клиентке айнаға қарауды ұсынамыз.Клиентке жұмыстың нәтижесін көрсету. Клиент өзін-өзі және өзгертулерді көру үшін айна ерекше, жайлы, көлемді болуы тиіс. Ондай айналар екі түрлі болады. Біріншісі шеңбер жан-жағы пластикпен қапталған және артында тұтқасы бар: ол айнаны негізі қолында шебер ұстап тұрады. Мұндай айнамен жұмыс жасау, негізгі (үлкен) айнадан желке жағы көріну үшін оны клиенттің артына қоямыз (кішкентай үлкенмен салыстырғанда). Екінші түрі – шаштаразшылар жұмыс аяқталған соң қолданылатын ұзын тұтқалы айна. Ол айнаны клиенттің өзіне ұстатамыз, клиентті орындығымен арт жағынан негізгі айнаға бұрамыз және оған өзінің керемет түрімен сүйсінуге мүмкіндік береміз. Жұмыс карточкасын рәсімдеу. Әртүрлі сұлулық салондарында және шаштараздарда бұл құжатты әртүрлі атайды: наряд-бланкісі, тапсырыс-бланкісі, клиент карточкасы, шебер карточкасы, жұмыс карточкасы немесе басқаша – одан оның мағынасы өзгермейді. Бұл құжаттар шебер клиентке көрсеткен қызметтерін жазады. Егер, шашты бояу немесе перманент қызметтері көрсетілсе, онда құралдардың атауы ғана емес, кеткен грамм шығыныда көрсетіледі. Сұлулық салонында немесе шаштаразда көрсетілген құжаттар негізінде қызметтің бағасы ғана емес, қолданған құралды есептен шығару үшінде қолданады. Қызметті өтеу. Сұлулық салонының немесе шаштараздың жақсы жұмыс істеудің маңызы, ол қызметті өтеудің дұрыс ұйымдастырылғаны. Көрсетілген қызметті өтеу қағидасының екі түрі бар – алдын-ала төлем жасау және көрсетілген қызметтен соң өтелетін төлем.Алдын-ала төлем жасау. Клиент кассада қажетті көрсетілетін қызмет түрлерін анықтайды, қызмет төлемін өтейді де, чекпен шеберге барады. Шебер жұмыс карточкасына жұмыс түрін, ақша сомасын, чек нөмірін жазып, клиентке қызмет көрсетуге кіріседі. Қызмет көрсетілу толық аяқталғанша чек клиентте болуы керек.Көрсетілген қызметтен соң төленетін төлем. Бұл жағдайда шебердің клиентті басқада қосымша, мысалы шашты және бас терісін профилактикалық емдеу сияқты процедураларды жасауға көндіру мүмкіндігі бар. Бұл бір жағынан клиентке пайдасын тигізсе, екіншіден, сұлулық салонының немесе шаштараздың кірісін жоғарылатады. Клиентке қызмет көрсетіліп болған соң шебер оны жұмыс парағына (жұмыс карточкасына) жазады, көрсетілген қызмет түрлерімен, жалпы сомасын көрсетеді. Клиент төлемді кассаға төлейді, ал жұмыс қағазын шеберге қайтарып береді.Алдын-ала төлемнің кемшіліктері көп, өйткені клиент негізгі жұмысты ғана қарастырып (шаш қию, бұйралау т.с.с.) және сол көрсетілетін қызметке ғана төлем жасайды. Егер қосымша қызмет қажет болса клиент қосымша төлем жасау керек, бірақ көп жағдайда клиенттер қосымша қызметтен көрсетуден бас тартады. Онымен қоса, алдын-ала төлем жасау шебердің жұмыс қағазын рәсімдеу үшін уақытын алады, сонымен қатар жұмыс қағазына көрсетілген қызметтен басқа чек нөмірін, қосымша төлемді т.с.с.көрсету керек. Төлем жасаудың екінші түрінде де кемшіліктері бар – клиент жұмыс қағазымен кассаға барып, төлем жасаған соң оны шеберге апарып береді. Соңғы жылдарда көрсетілген қызметті өтеу өзара сеніммен орныққан түрде дамып келеді. Клиент прейскурант бойынша шеберге ақшасын төлейді, жұмыс қағазын жазудың қажеті болмайды, шебердің уақыты мейлінше үнемделеді, кассир лауазымы қысқартылады, бухгалтериядағы есептесу операциялары жеңілдетіледі, ең бастысы, бұл тәсіл клиентті толықтай қанағаттандырады. Барлық есеп айырысу операциялары, клиенттен ақша алудан бастап кейінгі (немесе алдын-ала төлем, қолданыстағы заңнамаға байланысты) салық заңнамасымен бекітілген төлеммен сәйкесінше төмендетіледі. Бірақ мұндай төлемнің түрі егер шшаштаразшы ЖК (жеке кәсіпкер) ретінде тіркеліп, қажетті салықтарды төлеп отырса және салық органдарының алдында есеп беріп отырса ғана мүмкін болады.Сұлулық салонында немесе шаштаразда шеберлердің жұмыс уақытын есепке алу үшін арнайы кесте бар, ол кестеде әр бір шаштаразшының жұмысқа шығу күні мен уақыты белгіленеді.ТүйіндемеШашты химиялық бұйралауды орындағаннан кейінгі жұмыстар, мысалы, перманенттеу қызметіне қатысты - шаш кесу, жинау, шашты кептіру сияқты жұмыстары қосымша жұмыстар болып табылады. Барлық көрсетілген қызмет аяқталған соң мына іс әрекеттерді орындау керек:■шаштараздық кимешекті шешу;■шебердің жұмысын клиентке көрсету;■жұмыс карточкасын рәсімдеу;■клиентпен есептесу.БІЛІМІҢІЗДІ ТЕКСЕРІҢІЗКлиентке шашты химиялық бұйралауды орындағаннан кейін, қосымша түрде қандай қызмет көрсетулер ұсынылады? Сұлулық салонында немесе шаштараздарда клиенттермен есептесудің қандай түрлерін білесіздер? ЖҰМЫС ОРНЫН ЖИНАУ ЖӘНЕ ШАШТАРАЗДЫҢ ҚҰРАЛДАРЫН ДЕЗИНФЕКЦИЯЛАУ Біз клиентпен жұмысты аяқтағаннан кейін, жұмыс орнын жинау керек және қолданылған құралдар мен керек-жарақтарды дезинфекциялау керек. Туалеттік үстел айнасын, шаштараз креслосын сүртеміз, қажеттілік туындаған жағдайда еденді сыпырамыз және құралдарды дезинфекциялауға көшеміз. Қандай-да бір қызметті көрсетуден кейін құралдарды дезинфекциялау осы қызмет үшін қорытынды операция және кейінгі қызмет үшін алдын ала операция болып табылады.Шаштараз құралдарын дезинфекциялау Шаштараз құралдарын дезинфекциялау – өте күрделі сұрақ. «Шашты химиялық бұйралау» және шашты бұйралағаннан кейін клиентке көрсету керек болатын басқа қызметтер ол үшін қауіпсіз болуы үшін клиентке қажетті қызметтерді көрсету үшін қолданылатын құралдар мен аспаптарды дұрыс дезинфекциялау керек.Шаштаразға клиенттерге қызмет көрсету үшін қажетті түрлі құралдар мен аспаптарды дезинфекциялау бойынша қысқаша ұсыныстар .Шашты қиғаннан кейін тарақтар, щеткалар мен қайшыны әрбір қолданғаннан кейін механикалық тазарту және ағын судың астында жуу керек, одан кейін толық жүктей отырып, дезинфекциялайтын құралдың ерітіндісінде дезинфекциялайды. Ерітіндіні әрбір легитимді препарат жабдықталған нұсқаулыққа сәйкес дайындаймыз. Дезинфекциялайтын ерітіндіде ұстағаннан кейін құралдарды сумен жуамыз.Бұйралауға арналған қысқыштар, бигуди, сетка және қалпақтар, сондай-ақ мелирлеуге арналған кішкентай бас киімдерді жуғыш құралдармен ағып тұрған судың астында жуамыз.Электр құралдарының алмалы-салмалы бөліктерін 70% пайыздық спирт ерітіндісінде суландырылған тампонмен екі рет сүртеміз (аралығы 15 минут).Қиылған шаш пен қолданылған кірді жинау үшін полиэтилен пакеттермен жабдықталған саңылаусыз ыдыстар қажет. Шашты жабылатын қалақшаға креслоның айналасынан жинаймыз. Қиылған шашы бар толтырылған қапшықты қатты байлап, утилизациялағанға дейін қосалқы орынжайда сақтау керек. Қоқысқа арналған пакеттер мен қапшықтарды ешуақытта қайтадан пайдалануға болмайды. Олардың ішіндегісін тұрмыстық қалдықтар үшін контейнерге сілкуге де болмайды.Пеньюарларды шаштан шаштараз немесе сұлулық салынының арнайы жабдықталған орнында немесе қосалқы жайда жүзеге асырамыз. Жұмыс орнында шашты пеньюарлардан сілкуге, сондай-ақ фенмен үрлеуге тыйым салынады.Шаш қиюға арналған электр машиналарының алмалы-салмалы аяқтарын әрбір клиентке қызмет көрсетілгеннен кейін дезинфекциялайтын құралдың ерітіндісіне (дезраствор) толықтай салу арқылы дезинфекциялау керек. Алмалы-салмалы емес электр машинкаларының металл бөлігін шаштан механикалық түрде тазарту керек, одан кейін екі реет дезраствормен тазарту керек.Дезинфекциядан кейін құралдарды олардың қайталама контаминациясын болдырмайтын шарттарда сақтау керек. Контаминация деген «Қорқынышты сөз» (латын тілінен contamіnatіo— арамдау, зақымдау) — бұл қазіргі кезде өте сирек қолданылатын термин. Ол ауруды жұқтыру сәтін білдіреді, яғни құралдарды өңдеуден кейін қайтадан жұқтыра алмайтын жерде сақталуы керек, мысалы арнайы ультракүлгін сәулелендіргіште (АУС).Ультра күлгін шамның көмегімен өңдеу әр-түрлі қолданылуы мүмкін: дезинфекциялаудың физикалық сәті және жаңа клиентті күтуде дезинфекцияланған шаштараз құралдарын сақтау орны ретінде.6.1. кесте. Шаштараз құралдарын дезинфекциялау Р/т №Дезинфекциялау әдісіДезинфекциялаушы агентЖүргізу шарттарыЖабдық1Химиялық Мемлекеттік гигиеналық тіркеу туралы куәлігі бар дезинфекциялайтын құралдар Қолдану жөніндегі нұсқаулықтар Ыдысты таңбалау 2Физикалық Ультракүлгін сәулелер Қолдану жөніндегі нұсқаулықтар Мемлекеттік гигиеналық тіркеу туралы куәлігі бар жабдық  Егер шаштараз құралдары туралы айтатын болсақ, онда дезинфекциялау туралы ақпаратты кесте түрінде көрсетуге болады (6.1 кесте).Шаштараз құралдарын дезинфекциялау туралы толық ақпарат «Шаштараз және косметикалық қызметтерін көрсететін коммуналды-тұрмыстық мақсаттағы ұйымдардың құрылымы, жабдықталуы, күтіп ұстау мен жұмыс режиміне қойылатын санитарлық-эпидемиологиялық талапар» 2.1.2.2631-10 СанЕжН баяндалған. Түйіндеме Әрбір клиентке қызмет көрсетуді аяқтаудан кейін жүргізу керек болатын жұмыс орнын жинағаннан кейін құралдарды дезинфекциялауды бастау керек.Құралдарды дезинфекциялау клиенттерге көрсетілетін қызметтер қауіпсіз болуы үшін маңызды.БІЛІМДІ ТЕКСЕРІҢІЗ Жұмыс орынды қаншалықты жиі жинау керек?Жұмыс орынды жинауға не кіреді?Шашты қию үшін тарақты, щеткаларды және қайшыны қалай дезинфекциялау керек?Ультра күлгін лампалардың көмегімен өңдеу не үшін қолданылуы мүмкін— УКС?№ 20 ТӘЖІРИБЕЛІК ЖҰМЫС Жұмыс орнын жинау және құралдар мен керек-жарақтарды дезинфекциялау бойынша білімді бекіту Мақсаты – келесі жерлерде шашты химиялық бұйралауды орындау кезінде қорытынды жұмыстарды жүргізу бойынша кәсіби құзыреттіліктерді қалыптастыру:■жұмыс орнын жинауды орындау бойынша білімді бекіту ;■ шаштараз құралын дезинфекциялау бойынша білімді бекіту.Міндеттер:1)1 кезең. Шашты химиялық бұйралаудан кейін жұмыс орнын жинаудың ретін атап өтіңіз (ПР 20.1 кестесін толтырыңыз);2)2 кезең. Шаштараз құралдарын дезинфецкиялаудың әдістерін атап өтіңіз (ПР 20.2 кестесін толтырыңыз);3)3 кезең. Түрлі құралдың дезинфекциялау әдістерін жазыңыз (ПР 20.3 кестесін толтырыңыз);4)4 кезең. Тәжірибелік жұмыстың нәтижелерін ұсыныңыз.Материалды және техникалық қамтамасыз ету: СанЕжН 2.1.2.2631-10«Шаштараз және косметикалық қызметтерін көрсететін коммункалды-тұрмыстық мақсаттағы ұйымдардың құрылымы, жабдықталуы, күтіп ұстау мен жұмыс режиміне қойылатын санитарлық-эпидемиологиялық талапар».Әдістемелік нұсқаулар Жұмысты орындаудың алдында «Жұмыс орнын жинау. Құралдар мен керек-жарақтарды дезинфекциялау» тақырыбы бойынша негізгі білімді өзектендіру қажет.Тәжірибелік жұмыстың барысы ПР 20.1 кесте Жұмыс орнын жинау реті Шаралар 1.2.…  ПР 20.2 кесте Дезинфекциялау әдістері Дезинфекциялаушы агент1. 2.   ПР 20.3 кесте Құралдар, құрылғылар Дезинфекциялау әдісі        7 тарау ХИМИЯЛЫҚ БҰЙРАЛАНҒАН ШАШТЫ КҮТУ ШАШТЫ ХИМИЯЛЫҚ БҰЙРАЛАУДЫ ОРЫНДАУ КЕЗІНДЕГІ ҚАТЕЛІКТЕР «Күтім» ұғымы химиялық бұйралау мәнмәтінінде – қандай-да бір күтетін құралдарын мысалы перманентен кейін шашқа арналған арнайы масканы ғана білдірмейді,ол шаралардың тұтастай кешені, ол туралы осы тарауда айтатын боламыз. Бірақ ең алдымен перманентті орындау кезінде болдырмау керек болатын қателіктерді қарастырайық және өкінішке орай, химиялық бұйралау кезінде бұл орын алады. Қандай-да бір қателіктердің бар болуы туралы сыртқы белгілері айтады. Біз олардың пайда болуына әкелуі үмкін сыртқы белгілер мен себептерді қарастырамыз.№ 1 сыртқы белгі, химиялық бұйралауды орындау кезіндегі қателіктер – шаш түсінің өзгеруі.Шашты химиялық бұйралау нәтижесінде олардың түсі өзгеруі мүмкін себептер, келесі:1)егер тым қатты фиксаж қолданылса (концентрацияланған). Мұндай жағдай егер мастер концентрацияланған фиксажды дұрыс араластырмаса немесе ингредиенттерді араластыра отырып пропорцияны дұрыс ұстамаса орын алуы мүмкін;2)шаштағы фиксажды ұстаудың уақыты асып кетсе;3)шаш белгілеу – фиксаж процедурасын өткізуден кейін жеткілікті түрде мұқият жуылмаса, елеулі емес мөлшерде шашта қалса және шашқа әсерін көрсетуін жалғастырса;4)шашты химиялық орындау процесінде тыйым салынған құралдар немесе аспаптарды (металл) қолдану кезінде металл бұйралауға арналған құраммен реакцияға түсетін болса, бұл шаштың түсіне теріс әсерін тигізді.№ 2 сыртқы белгі — тым әлсіз немесе біркелкі емес шаштағы бұйра.Бұйра әлсіз болып шығуының салдары келесіде:1)бұйралауға арналған құрамды шашта ұстаудың уақыты өзгертілген. Шаштың құрамы ұзақ уақыт ұсталды, немесе жете ұсталмады. Және екеуі де әлсіз босаңсыған бұйраның пайда болуына әкеледі:■ шаштың құрамы жете ұсталмаған, — S— S— екі күкіртті көпіршіктердің оңтайлы мөлшерін бұзу үшін (30%) уақыт жетпеді;■ шаштағы құрам шамадан артық ұсталған жағдайда, — S— S— цистинді көпіршіктердің тым көп мөлшері бұзылды;2)құрамы дұрыс таңдалмаған – әсер ететін заттың концентрациясы тым жоғары, немесе тым төмен. Өндіруші ұсынып отырған шаштағы құрамды ұстау уақыты бұзылған жағдайдағыдай тым күшті құрам да, тым әлсіз құрам да әлсіз бұйраға әкеледі:■ егер құрам тым күшті болса - — S— S— тым көп дисульфидті кішкене көпірлер бұзылған (более 30 %);■ егер құрамы жеткілікті түрде концентрацияланған болмаса —— S— S— кішкене көпірлердің жеткіліксіз саны бұзылды (30 % пайыздан аз);3)перманентті орындау процесінде қолданылған құрамның мөлшері жеткілікті болған жоқ, шаштың бұрымдарына құрам толықтай сіңген жоқ, —S— S—сапалы бұйраны алу үшін цистинді байланыстар мөлшерінің қажетті санын бұзуға құрам толықтай жеткен жоқ;4)жарамдылық мерзімі шыққан құрам қолданылды;5)шашты бұйралауды орындау кезінде бұрымды қалыпты тарту қамтамасыз етілмеген. Егер шашты бұйралау кезінде тартпаса, онда бұйраны қалыптастыру үшін қажетті тарту және қысу күштері жеткілікті түрде қарқынды болмайды, нәтижесінде бұйра әлсіз болады;6)бұйралау процесінде шаш бөлінген бұрымдар тым қалың болып шықты, құрамы шашты сіңірген жоқ, «құрғақ» учаскелердегі бұйра қалыптасып үлгерген жоқ;7)бұйралаудың әдісі дұрыс таңдалған жоқ. Ұзындығы 15 см ұзын шаштар үшін бұйралаудың көлденең әдісі таңдалды, нәтижесінде коклюшкада шаштың тым қалың қабаты болды.Барлық шашқа құрам сіңді. Нәтижесінде – бұйра бір жерде бар, бір жерде жоқ.№ 3 сыртқы белгісі — шаш әлсіз болды.Шашты химиялық бұйралауды орындау нәтижесінде шаштың әлсіз болуы мүмкін себептері мынадай:1)шашта құрамды ұстаудың уақыты асқан. — S— S— қос күкіртті байланыстардың тым көп мөлшерінің бұзылуы орын алды. Бұзылған цистинды байланыстардың тек 30% пайызы ғана қалпына келді, қалғандары зақымдалған жоқ. Осындай күйде шаш өзінің төзімділігін жоғалтады, әлсіз және тез үзілгіш келеді;2)шашта фиксажды ұстаудың уақыты асқан. Фиксажда қамтылған сутектің пероксиді кутикулды қайтармастан бұзады. Нәтижесі сол – әлсіз зақымдалған шаш;3)коклюшкаларға бұйралау кезінде белгілегіш-таяқшалар қолданылмаған. Коклюшкалар белгіленетін резеңкелер шашты қатты қысты. Осы жерде қысу күші тым қарқынды болды. Шаштың кератинді талшықтары арасында бар байланыстар бұзылды және нәтижесінде шаш «түсіп қалды»;4)коклюшкаларға бұйралау кезінде шаш тым қатты тартылды. Тартылуы шашқа физикалық әсерді қамтамасыз етеді – оларға қысу және тарту күштері әсер етеді. Құрамның шашқа химиялық әсері кезінде тым қарқынды болып, шаш зақымдалды.№ 4 сыртқы белгісі — бас терісінің тітіркенуі.Салдарынан бас терісінде тітіркену пайда болатын себептер келесі:1)шашты химиялық бұйралауға арналған құрам компоненттеріне аллергия. Клиентке 2 тарауда сипатталған препаратқа сезгіштігіне алдын ала тест өткізілмеген, мұндай клиентке шашты химиялық бұйралауды мүлдем жасауға болмайды, немесе оны берілген нақты препаратпен жасауға болмайтындығы анықталды;2)күшті құрам таңдалған жағдайда, бастың терісінде тітіркену пайда болуы үмкін, бұл уақытта құрамның сол сериясынан әрекет ететін заттың анағұрлым төмен концентрациясымен клиенттің бас терісіне осындай теріс әсерін көрсете алмас еді. Құрамның қажетті концентрациясы 2 тарауда келтірілген тестілердің көмегімен таңдалуы мүмкін;3)егер шашты химиялық бұйралауды орындау кезінде құрамның тым көп мөлшері қолданылса, онда бұл бастың терісіне теріс әсерін тигізуі мүмкін. Құрам тым көп болғанда, ол бастың терісіне коклюшкаларға бұйраланған шаштан ағады және шаш жабынының периметрі бойынша төселген мақта жгутына жиналады. Жгут бастың терісіне тығыз етіп қысылғандықтан, тітіркену ғана емес химиялық күйік болуы да мүмкін. Шаштараз тәжірибесінде мұндай жағдайлар көп болған.Шашпен жұмыс істеген кезде сипатталған қателіктерге жол бермеу үшін, перманенттің барлық ережелерін нақты орындау керек және өндірушілердің шығаратын шашты химиялық бұйралауға арналған препараттары жабдықталған барлық нұсқаулықтарды сақтау керек. Егер әріптесіңізден «Нұсқаулықта жазылған, фиксажды жеті минут ұстау керек, бірақ мен одан көп ұстағанды жақсы көремін» дегенді естісеңіз, теріс айналыңыз және одан ешқандай кеңес сұрамаңыз.Түйіндеме Шашты химиялық бұйралауды орындау кезінде жіберілген қателіктер туралы сыртқы белгілеріне қарап айтуға болады.Перманент процесінде қателіктердің болуы туралы айтатын белгілер: шаш түсінің өзгеруі, босаңсыған немесе тегіс емес бұйра, шаштың әлсіздігі, бас терісінің тітіркенуі. БІЛІМДІ ТЕКСЕРІҢІЗ Химмиялық бұйралаудың нәтижесінде соның салдарынан шаштың түсі өзгеретін себептерді атап өтіңіз.Химиялық бұйралау нәтижесінде бұйраланған шаш босаңсыған немесе тегіс емес болатын себептерді атап өтіңіз.Химиялық бұйралау нәтижесінде шаш әлсіз болатын себептерді атаңыз.Химиялық бұйралау нәтижесінде шаштың терісі тітіркенуі мүмкін себептерді атап өтіңіз.ШАШТЫ ХИМИЯЛЫҚ БҰЙРАЛАУДЫ ТҮЗЕТУ Шаш деген тырнақ сияқты, әдетте өсуге бейім. Тырнақты осы мәнмәтінде неліктен еске салдық? Себебі «түзету» деген сөз шаштараз әлемінде қандай-да бір полимер, мысалы гель жағылған өскен тырнақтарға байланысты жиі қолданылады. Тырнақтар өсіп кетеді, бірақ тырнаққа жаққан жабыны тұрады, көрік береді. Бұл жағдайда алдында жасалған жабынын алудың және жаңасын жасаудың қажеті жоқ. Тек түзетуге болады – тырнақтың өскен бөлігіне осындай жабынның қабатын қосу.Дәл осы қағида бойынша шашты химиялық бұйралауды түзету орындалады. Оны әдетте солай атайды – химиялық бұйралауды тамыр түбінен түзету. Атауы айтып отырғандай, шаштың алдыңғы бұйраланған бөлігінен кейін өскен бөлігіне тамыр түбінен түзетуді орындайды, яғни шашты тамыр түбінен бұйралайды. Шашты тамыр түбінен бұйралау туралы толық ақпарат 5.6 ішкі тарауында көрсетілген. Тамыр тұбінен бұйралаудың орындаудың бір түрі ретінде алдында орындалған перманентті түзету ретінде алдыңғы бұйралаудан шашта қалған бұйралар клиенттің ойынан шыққан жағдайда келіседі. Бірақ уақыт өте келе бұйралар көбейіп, анағұрлым үлкейеді және босаңсиды – шеберлер кейде оны бұйра «кетіп жатыр» (немесе «түсіп жатыр») дейді. Бұл жағдайда қайтадан бұйралау керек.Назар аударыңыз! Қайтадан бұйралау кезінде шаштың бір бөлігі (жиі көп бөлігі) химиялық және физикалық әсерге ұшыратылғанын ескеру керек, демек, шаштың осы бөлігінің жағдайы өсіп кеткен тамырларына қарағанда біршама ерекшеленеді. Қайтадан бұйралау – алғашқы химиялық бұйралауға қарағанда анағұрлым қиынырақ. Себебі, алғашқы рет химиялық жолмен бұйраланған шаш әруақытта, тіпті шаштараз қателіктерге жол берген күнде де жақсы көрінеді, мысалы шашта химиялық құрамды артық ұстап қойды – мықты сау шаш төзімділігі мен тығыздығының резерві есебінен мұндай қателіктерді «................». Нәтижесінде – клиенттің көңілінен шыққан әдемі бұйра. Әрі қарай не болады? Шаш өседі, бұйра өзінің тығыздығы мен тартымдылығын жоғалтады. Бұл алғашқы бұйралау кезінде қателіктер орын алғандықтан, сондай-ақ бірақ уақыт өткендіктен жиі болуы мүмкін. Клиент сұлулық салонына немесе шаштаразға қайтадан барады және сол коклюшкаларға, сол құрамда және т.б. дәл сондай бұйра жасауды талап етеді. Оған мұндай бұйралау жасалды ғой және барлығы керемет болған! Осы кезде шаштараз келелі мәселеге тап келеді, ол жайлы шаштараз алдын ала білгені дұрыс. Және барлығын нақты клиент айтқандай жасауы тиіс – алдыңғы бұйралауды дәл сондай қылып қайталауы керек – нәтижесі әрине көңіл толтырмасы анық. Шаштың түпкі жағын бұйра алуын алады, бірақ алғаш рет бұйралған бөлігі бұйралау деңгейі түсініксіз көп бөлігі босатылған көрінеді.Оқиғаның осылай өрбуі біз алдында айтып өткендей, бұйраланған шаштың күйі мен түбінен өскен сау тамырдың күйі екі түрлі келетіндігімен шартталған. Демек, тегіс әдемі бұйра шығу үшін клиент сұрап отырғандай «дәл сол сияқты» емес, оларға әр-түрлі әсер ету керек. Қайтадан бұйралауды орындау үшін, егер шаштың өсіп кеткен бөлігін сақтау қажет болған жағдайда, екі тәсіл бар.1 әдіс. Бұл әдіс шаштың жалпы ұзындығы, қайтадан бұйралау үшін бұйралаудың көлденең тәсілін таңдайтындай, яғни егер шаштың ұзындығы 15 см немесе одан астамын құраса және шаш тым қалың болмаса. Бұл жағдайда шашқа химиялық құрамды жағудың үйлестірілген әдісін таңдаймыз (3.9 ішкі тарауын қараңыз).Ең алдымен (бұйралар алдында) химиялық бұйралауға ұшыратылған шаштың бөлігіне өсіп кеткен тамырлары үшін таңдаған қатты араласқан құрамын жағамыз. Одан кейін шашты коклюшкаларға айналдырамыз. Бұйралауды аяқтағаннан кейін құрамды қайтадан шашқа сіңіреміз, енді толыққанды араластырылмаған құрамын пайдаланамыз. Өсіп кеткен шашқа араласқан құрам сіңіп үлгерген, сондықтан толыққанды құрамды жағу, тіпті шаштың өсіп кеткен бөлігіне жетсе де, оған зиян келтірмейді. Әрі қарай шаштың тамырына бағытталып, қарапайым тәсілмен бұралауды жалғастырамыз. Шаштағы араластырылған құрамды ұстаудың уақыты тамырда толыққанды құрамды ұстау уақытына қарағанда біршама көбірек. Нәтижесінде сапалы бұйра мен әдемі шиыршықты аламыз. Осындай әдісті шашты тігінен бұйралау кезінде де қолдануға болады, бірақ шашты тігінен бұйралау кезінде бұйраланған шаштың барлық бөліктері коклюшканың бетінде қалады. Шаштың бір бұрымына бір бөлігін, екінші бұрымына – екінші бөлігін оңай сіңіруге болады. Сондықтан тік бұйралаған жағдайда қайтадан бұйралауды орындаудың екінші тәсілін жиі қолданады.2 әдіс. Қайтадан бұйралауды орындаудың осы тәсілі шаштың ұзындығы, қайтадан бұйралау үшін біз бұйралаудың тік әдісін қолданатындай, яғни 20 астам см құрайтын болса қолданылады. Бұл жағдайда біз шашқа химиялық құрамды жағудың тікелей емес тәсілін тағдаймыз (3.9 ішкі тарауын қараңыз).Алдымен тігінен бұйралау үшін коклюшкаларға таза ылғалды шашты бұйралауды орындаймыз. Одан кейін шашқа құрамды жағамыз, шаштың әр-түрлі бөлігіне әр-түрлі құрамды сіңіреміз. Шаштың өсіп кеткен тамырларының құрылымы мен күйіне сәйкес келетін құрамды таңдаймыз және бір позицияға таңдалғаннан әлсіздеу болатын тағы бір құрамды қосамыз. Бұл құрамды шаштың өскен бөлігін бұйралау үшін қолданатын боламыз. Назар аударыңыз! Егер алдыңғы бұйралау кезінен өсіп кеткен шаш бұйралағанға дейін немесе одан кейін шашты қосымша зақымдаған қандай-да бір тағы әсерлерге ұшыраған болса, шаштың бұл бөлігін бұйралауға арналған құрам бір позицияға әлсіз болмайды, тамырларын бұйралау үшін таңдалғанға қарағанда анағұрлым әлсіздеу болады.Сіңіруді алдында бұйраланған бөліктен бастаймыз. Анағұрлым әлсіз құрамын қолданамыз. Одан кейін шаштың тамырын сіңіруге ауысамыз – анағұрлым күшті құрамды қолданамыз. Ұстау уақытын шаштың тамырларына бағыттала отырып, орнатамыз. Әрі қарай шашты химиялық бұйралауды қарапайым әдіспен жалғастырамыз. Нәтижесінде сапалы бұйра мен әдемі шиыршықты аламыз.Түйіндеме «Химиялық бұйралауды түзету» сөз тіркесі, әдетте шаштың соңғы перманентін орындаудан кейін өскен бұйраны белгілеу үшін қолданылады.Шаш тамырлары өскеннен кейін қайталама химиялық бұйралауды орындауды екі әдіс арқылы жасауға болады.1 әдіс шаштың тамырларына арнап таңдалған құрамды қолдана отырып тікелей емес тәсілмен әрі қарай бұйралау мен шашты әрі қарай көлденең бұйралауды, қатты араласқан химиялық құраммен алдында бұйраланған шашты алдын ала сіңіруді білдіреді (өсіп кеткен шаштың тамырларын тиіспейміз!).2 әдіс қайталама химиялық бұйралауды орындау шашты тігінен бұйралау мен шаштың тамырлары үшін және алдында бұйраланған бөлігі – құрамның екі түрін қолдана отырып тікелей емес әдіспен химиялық бұйралау орындалады.БІЛІМДІ ТЕКСЕРІҢІЗ «Химиялық бұйралауды түзету» деген сөз тіркесінің астарында нені ұғынамыз?Шашты қайталама химиялық бұйралаудың қанша әдісін сіз білесіз? Оларды атаңыз.Қайталама перманентін орындаудың 1 әдісінің мәні неде?Шашты қайталама химиялық бұйралаудың 2 әдісінің мәні неде?ШАШТЫ ХИМИЯЛЫҚ БҰЙРАЛАУДЫ ОРЫНДАУҒА ҚАРСЫ КӨРСЕТКІШТЕР Шашты химиялық бұйралау, біз алдында бірнеше мәрте атап көрсеткендей, өте күрделі процес. Оны өте нақты және жауапкершілікпен - барлық нұсқаулар және ережелерге сәйкес орындау керек.Шаштараз қамтамасыз ететін сапалы перманентті сапалы орындау үшін қажетті шарттар бар, мысалы, коклюшкаларды дұрыс таңдау, бұйралау процесінде шаш бұрымдарын тегіс тарту, химиялық бұйралау үшін құрамды дұрыс таңдау және басқалары.Мастерге тікелей байланысты емес шарттар да бар, мысалы клиенттердің шашындағы перманентті орындауға қарсы көрсеткіштер бар. Шашты химиялық бұйралауды қандай жағдайларда жасауға болмайтынын қарастырайық. Шашты химиялық бұйралауды орындаған дұрыс емес болатын шарттар Клиент шашының күйі өте нашар – олар қатты зақымдалған немесе алдынғы манипуляциялармен қатты тозған және қалпына келтіруді талап етеді, ауырады және емдеуді талап етеді. Әрине, әлсіз және зақымдалған шаш бұйралау барысында шашқа көрсетілетін химиялық және физикалық әсерді көтере алмайды, олар одан да қатты бұзылуы мүмкін немесе «түсіп қалуы» да ғажап емес.Егер сіздің клиентіңіз таяуда шашын химиялық бояумен бояған болса, екі-үш апта күткен дұрыс және содан кейін осындай шаштарға химиялық бұйралауды орындау керек. Клиентке осы уақыттың ішінде бояудан кейін (бұйралар алдында) шаштың құрамын барынша қалпына келтіру үшін шаштың күтіміне қатты назар бөлуіне кеңес беріңіз, Егер шаш физикалық бояулармен боялса – шашқа рең берілсе, онда шашты химиялық бұйралау барысында барлық дерлік түсі шаштан шайылып кетеді, сондықтан шашты перманентті орындағаннан кейін ғана қарайту керек.Клиенттен соңғы кезде шаштың күтіміне нені қолданғанын міндетті түрде сұраңыз. Егер бұл металл немесе урзол құрамында бар, мысалы «Шаштың түсін қалпына келтіргіш» және осыған ұқсас препараттарды қолданса, онда бұйралауды кейінге қалдыру керек. Егер құрамында силикон бар, мысалы сусабын мен кондиционер бір құтының ішінде болатын құралдарды қолданса, онда бұйралар алдында шаштан силиконды алып тастайтын арнайы техникалық сусабынын пайдалану керек.Клиентке егер ол қандай-да бір аурумен ауырса немесе қатты күйзеліске ұшыраса, бірден шашты химиялық бұйралауды жасамау керек. Бұл жерде әңгіме тек шаш қана емес, жалпы тұтастай ағзасы жайлы болады. Егер ағза ауру немесе күйзелістен кейін әлсізденген болса, бұл бұйралау сапасына әсерін тигізуі мүмкін. Тіпті шаш сау болып көрініп тұрғанмен, бірақ клиент өзін нашар сезінсе, бұйра әлсіз, босаңсыған және өлі көрінедіКлиенттен міндетті түрде оның жүкті немесе жүкті емес екендігі жайлы сұраңыз. Егер жауабы оң болатын болса, шашты химиялық бұйралауды кейінге шегеруге кеңес берген абзал. Бұйралау, алдыңғы жағдайдағыдай шықпауы мүмкін. Шаштың келешектегі бұйрасының сапасына клиенттің гормональды препараттарды қабылдауы теріс әсерін тигізуі мүмкін. Егер ағзаның гормональды фоны өзгерсе, жасалған химиялық бұйралаудың нәтижесі сізді қуантпайды. Бұйра, алдыңғы екі жағдайдағыдай айқын және тығыз болмайды.Бала емізу де перманентті орындау процесіне теріс әсерін тигізуі мүмкін. Клиенттің етеккірі келіп жатқан кезінде, шашты химиялық бұйралауды жасауға ұсыныс берілмейді. Нәтижесі тағы сондай болуы мүмкін – сапалы бұйралау шықпайды.Тағы да бір маңызды фактор – қан қысымы. Егер клиенттің гипертониясы болса – қан қысымы жоғары, оған шашты химиялық бұйралауға кеңес бермеңіз. Егер клиенттің гипотониясы болса – қан қысымы төмен, онда клиентке мысалы бір шыны аяқ кофе ішу арқылы оны көтеруге кеңес беріңіз.Егер клиенттің бұйралау кезінде қолданылатын қандай-да бір препараттардың біріне аллергиясы байқалса, шашты бұйралауды ешуақыт жасамаңыз.  Аллергия — ағзаның аллерген деп аталатын (химиялық заттар, микроағзалар мен олардың өмір сүруіне қолайлы жағдайлар туғызатын өнімдер, тамақ өнімдері және т.б.) қоршаған ортаның кейбір факторларының әсверіне аса жоғары сезгіштігі.Егер, препаратқа сезгіштігіне тест өткізген кезде («Клиенттің шашы мен бас терісіне диагностика жүргізу» 2.4 ішкі тарауында көрсетілгендей) клиенттің препаратқа аллергиясы бар екенін анықтасаңыз, шашты химиялық бұйралауды орындау бойынша кейінгі манипуляцияларды дереу тоқтату керек.Шашты бұйралауды температурасы 24 °С төмен болатын орынжай ішінде орындамау керек. Егер орынжай ішінде қолайлы температураны қамтамасыз ету мүмкін болмаса, осындай шарттарда орындалатын шашты бұйралау процесі жеткілікті түрде қарқынды болмайды, шаш босаңсыған болады. Нәтижесі – сапасыз қалыптастырылған бұйра.Біз шашты химиялық бұйралауды орындаудың нәтижесіне теріс әсер ететін негізгі факторларды атап өттік. Олардың көбі, әйелдерге қатысты, бірақ кейбіреулері ер адамдарға да қатысты болуы мүмкін. Ерлер әйелдерге қарағанда шаштарын бұйралауға ниетін сирек білдіреді, бірақ кейде болады. Бұл жағдайда келешектегі бұйралаудың сапасына теріс әсерін тигізетін немесе орындалуына мүлдем кедергі келтіретін факторларды ескеру керек. Тағы да атап өту керек, перманент – сапасына бірқатар талаптар ықпал ететін күрделі процедура, және осы талаптардың әр-қайсысы шашты сапалы химиялық бұйралау – басты нәтижеге қол жеткізуде шешуші жағдай болуы мүмкін. Түйіндеме Химиялық бұйралау — тиісті ережелер, нормалар мен нұсқауларды қатаң сақтай отырып, шаштараз немесе сұлулық салоны шарттарында орындау керек болатын күрделі процедура. Перманентті орындайтын мастерге байланысты болмайтын жағдайлар да бар, бұл кезде клиенттерге химиялық әдіспен шашты бұйралауға болмайды немесе ұсыныс берілмейді. Осындай шарттардың біреуі клиенттің шашының күйіне қатысы бар, атап айтқанда: ■ шаштың қатты зақымдалуы;■Химиялық бояумен шашты жақын арада бояу;■Шашқа арналған құрамында металл бар препаратты жақында қолдану.Басқа шарттар клиенттің физиологиялық жағдайына қатысы бар:■Ауырған ауруы (операция) немесе қатты күйзеліс; ■жүктілік;■гармональды препараттарды қолдану;■бала емізу;■менструалды кезең;■тым жоғары немесе тым төмен қан қысымы;■препаратқа немесе оның ингредиенттеріне аллергияның болуы.Перманентті температурасы 24 °С төмен болатын орынжайда орындамау керек. БІЛІМДІ ТЕКСЕРІҢІЗ Шашты химиялық бұйралауды орындауға ұсыныс берілмейтін клиенттің шашының күйіне қатысы бар факторларды атап өтіңіз.Шашты химиялық бұйралауды орындауға ұсыныс берілмейтін клиенттің физиологиялық жағдайына қатысы бар факторларды атап өтіңіз.Перманентті орындау болжамдалған орынжайға қойылатын басты талап қандай?ХИМЯЛЫҚ БҰЙРАЛАНҒАН ШАШТЫ КҮТУГЕ АРНАЛҒАН ҚҰРАЛДАРДЫ ТАҢДАУ Кез келген шаш күтімді қажет етеді, әсіресе химиялық жолмен бұйраланған шаш. Перманентті орындауды бастамас бұрын, оны клиентке түсіндіру қажет. Егер клиент химиялық бұйралауды жасап, шашты әдемілеу және оны күту бойынша проблемалардан химиялық бұйралауды жасап құтылам десе ол қателеседі. Химиялық тұрғыдан алғанда шаш күрделі қосылыс болатынын біз білеміз. Шаштың негізгі құраушылары -— кератин мен пигмент.  Кератин — бұл күкірт пен азоттың көп мөлшерін қамтыған ақуыз. Кератин амин қышқылдарынан тұрады, олардың біреуі цистин деп аталады. Зерттеліп отырған материалдан химиялық бұйралау үшін шашқа құрамның әсер етуі кезінде қос күкіртті (цистин, дисульфидті) байланыстар — S— S— бұзылатыны белгілі болды, соның кесірінен шаш тығыздығын жоғалтып, қандай-да бір қалыпты қабылдауға қабілетті болады. Шаш алдыңғы тік түрінен ерекшеленетін, жаңа, бұйра түрін қабылдағаннан кейін оны бекітіп қою керек.Шашқа фиксаждың әсері барысында шаштың жаңа түрін бекіту болады. Цистинді (қос күкіртті, дисульфидті) байланыстар — S—S— қалпына келтіріледі, шаш алдыңда болғандай тығыз болады. Бірақ мұндай үлкен өзгерістер белгілі бір шығындармен қатар келуі мүмкін. Өзгерістер процесінде шаш құрамындағы заттарды жартылай жоғалтады, яғни ақуыздың бір бөлігін және салмағының жартысын жоғалтады. Химиялық бұйралау процесінде гидролиз нәтижесінде ерітіндіге жиі ауысып, шаштан шайылып кетеді. Бұл дегеніміз, шашты химиялық бұйралау кезінде қайта орнына келетін процес сияқты болады – цистинді – S-S байланыстардың бұзылуы және қалпына келуі, сонымен бірге орнына келмейтін процес болады – кератин амин қышқылдарының гидролизі. Орнына келетін процес нәтижесінде шаш бұйраланады, ал орнына келмейтін нәтижесінде – салмағының жартысын жоғалтады.Химиялық бұйралаудың кейін шаш өзінің бастапқы күйімен салыстырғанда анағұрлым құрғақ, анағұрлым қатты, түрлі әсер түрлеріне анағұрлым сезгіш келеді. Жаңа ғана бұйраланған шиыршықтарға зақым келтірмеу үшін, алғашқы бірнеше күн бойы шашты жумау керек, ешқандай манипуляция жасамау керек – маска жасау, бигудимен, қысқыштармен немесе басқаша әдістермен бұйралау. Осы уақыттың ішінде химиялық процесс аяқталады – шаштың күйі олар үшін жаңа пішім бұйраланған түрінде тұрақтандырылады. Бұл уақыт өткеннен кейін әдетте біз шашпен жасайтын манипуляцияларды бастауға болады, бірақ шашты жуу, әдемілеу немесе басқа кез келген процедураларды орындау кезінде шашқа күтіммен қарау керек. Химиялық бұйраланған шаштың күтіміне байланысты операцияларды жүйемен қарастырып көрейік.Тарау. Мұндай шашты күту жақсылап тараудан басталады. Бұйраланған шашты тарау үшін ұзын сирек тістері бар тарақтарды қолданған дұрыс. Тарауға арналған щеткаларды қолданбаған абзал. Әр-түрлі қатарда бірінің астында бірі орналасқан щетканың тістері арасында ілмектер пайда болуы мүмкін, бұл тарау процесін тежейді және шаштың үзілуіне әкелуі мүмкін. Жуу. Шаш бұйраланған күйде қалуы үшін және оңай таралуы үшін, сондай-ақ жақсы көрініп, бұзылмауы үшін жуу үшін сабынсуды да, бальзамды (шайғыш, кондиционер) да қолдану керек. Сонымен бірге химиялық бұйраланған шашты жууға арналған сапалы жұмсақ сабынсулар және шайғыш-бальзамдарды пайдалану керек.Арнайы препараттарды қолдану. Химиялық бұйралауға ұшыратылған шаш үшін құрамында пантенол, кератин, коллагендер, сондай-ақ жібек протеиндері бар шашқа арналған арнайы маскалар пайдалы болады. Құрамында түрлі майлар бар шашқа арналған ыстық маскалар да жақсы әсер береді.Кептіру-жатқызу. Химиялық бұйраланған шашты кептіруді табиғи жолмен жүзеге асыруға болады. Шашты жуғаннан кейін оларды жұқа және сирек тістері бар тарақпен тарау керек, өзіңіз қалағандай етіп жөндеп, әрі қарай өзіңіздің жұмыстарыңызбен айналыса беруге болады. Шаш толықтай кебу үшін жеткілікті түрде көп уақыт қажет болатындығын есіңізден шығармаңыз. Кептірілмеген шашпен ұйқыға жатуға болмайды: шаш уқаланып, келесі жуғанға дейін сол күйінде қалып қояды.Химиялық жолмен бұйраланған шашты кептірудің басқа әдісі – қол фенін қолдану. Ауаның ағыны шиыршықты түземеуі үшін, арнайы қондырма-диффузорды пайдалану керек. Қондырмасы бар фенді шашқа шиыршық диффузордың шығып тұратын тікенектеріне жіпке тізгендей болатындай етіп келтіреміз. Шиыршық шашты белгілейміз және осындай күйде кептіреміз. Бұйраланған шашты осылай кептірудің әдісі шашты жатқызуды еске салады.Химиялық бұйралаудан кейін шашты жатқызу кез келген басқа шашты жатқызу сияқты орындалады.Теріс факторлардың ықпалын ескерту бойынша шаралар.Шаштың күйіне теріс әсер етуі мүмкін механикалық зақымдар мен басқа да факторлардан шашты сақтау керек, мысалы тікелей күн сәулесінен, теңіз суынан, хлорланған судан және т.б.  Түйіндеме Химиялық бұйралауды орындаудың нәтижесінде шаш тұрақсыз күйде болады. Перманентті орындаудан кейін бірнеше күннің ішінде шашпен қандай-да бір манипуляцияларды орындауды болдырмауға ұсыныс беріледі.Химиялық бұйраланған шашты күту үшін перманенттен кейін шашқа арналған құралдарды таңдау керек.Химиялық жолмен бұйраланған шашты ұқыпты және жинақы ұстау керек.БІЛІМДІ ТЕКСЕРІҢІЗ Химиялық бұйралауды орындағаннан кейін бірінші рет шашты қашан жууға болады?Химиялық бұйраланған шашты жуған кезде бальзамды қолдану міндетті ме (кондиционер, шайғыш)?Химиялық бұйраланған шашты қалау ұстау керек?№ 21 ТӘЖІРИБЕЛІК ЖҰМЫС Шашты химиялық бұйралауды орындауға қарсы көрсеткіштерді анықтау бойынша білімді бекіту Мақсаты – химиялық бұйралауды орындауға қарсы көрсеткіштерді анықтау бойынша білімді бекіту аясында шашты химиялық бұйралауды орындау кезінде қорытынды жұмыстарын өткізу бойынша кәсіби құзыреттіліктерді қалыптастыру.Міндеттері:1)1 кезең. Шашты химиялық бұйралауды орындауға қарсы көрсеткіштерді атап өтіңіз (ПР 21.1 кестесін толтырыңыз);2)2 кезең. Тек әйел-клиенттерге жатқызылатын қарсы көрсеткіштерді атап өтіңіз (ПР 21.2 кестесін толтырыңыз);3)3 кезең. Тек ер-клиенттерге жатқызылатын қарсы көрсеткіштерді атап өтіңіз (ПР 21.3 кестесін толтырыңыз);4)4 кезең. Тәжірибелік сабақтың нәтижелерін ұсыныңыз. Материалды және техникалық қамтамасыз ету: СанЕжН 2.1.2.2631 -10«Шаштараз және косметикалық қызметтерін көрсететін коммуналды-тұрмыстық мақсаттағы ұйымның орналасуына, құрылысына, жабдыққа, ұстауға және жұмыс режиміне қойылатын талаптар.Әдістемелік нұсқауларЖұмысты орындаудың алдында «Шашты химиялық бұйралауды орындауға қарсы көрсеткіштер» тақырыбы бойынша негізгі білімдерді өзектендіру керек.Тәжірибелік жұмыстың барысы ПР 21.1 кесте Шашты химиялық бұйралауды орындауға қарсы көрсеткіштер 1.2.3. ПР 21.2 кесте Шашты химиялық бұйралауды орындауға қарсы көрсеткіштер (әйелдер)1.2.3. ПР 21.3 кесте Шашты химиялық бұйралауды орындауға қарсы көрсеткіштер (әйелдер)1.2.3.  Терминдер сөздігі Амин қышқылдары — молекуласында NH2 - амин тобы мен СООН –карбоксил топтары органикалық қоспалар. Табиғатта аминқышқылдардың 150-ден астам түрі бар. Олардың 20-сына жуығы ақуыздар түзілісінде аса маңызды қызмет атқаратын мономер блок-топшалар. (Аминқышқылдардың ақуыз құрамына енгізілуі тәртібін тектік код есептейді). Аминқышқылдары барлық ағзалардың зат алмасу процесіне қатысып гормондар витаминдер мидиаторлар пуринді және пиримидинді азоттық негіздердің алқолоидтердің т. б. гормондар биосинтезінің негізгі қосылыстарын түзу қызметін атқарады. Микроапалардың көпшілігі өздеріне керекті аминқышқылдарын синтездейді. Адам мен барлық жануарлар аминқышқышқылдарын өздері түзіле алмағандықтан оларды дайын түрінде ішіп-жейтін қорегіне алады. Қазіргі кезде адам және жануарлардың тамағына косылатын аминқышқылдары биотехнологиялықсинтездеуәдісімен (химия және микробиология) игеріледі. Сонымен қатар олар өнеркәсіптік полиамидтер– бояулар мен дәрі-дәрмек шығаруда да үнемі пайдаланылатын өнім.[Вертикалды бұйралау — бұйраланған бұрымдармен коклюшкалар шашты химиялық бұйралау вертикалды орналасады. Коклюшкаларға орау үшін бұрымдар вертикалды айрықтармен бөлінеді. Әр бұрымды бұйралау тамырынан бастап шаштың ұшына дейін жасалады.Шаш— бұл тамыр мен өзегі бар қабыршақтанған клеткалардың жіп тәрізді құрылымы Бастың шашты бөлігі – шаштары бар бастың үстіңгі беті.Ұстау уақыты — бұйралауға арналған құрам шашқа әсер ететін уақыт.Шаштың ылғал тартқыштығы — шаштың ауадан ылғалды сіңіру қабілеттілігі (өз массасынан 1/3 дейін).Гидролиз — судың әсерімен ыдырау. Гидролиздің салдары иондардың ерітіндісінде Н+ немесе ОН – пайда болуы және ерітіндінің ортасы өзгереді.Шаштың гидрофильдігі — шаштың суды сіңіру қабілеттілігі. Мұндай қасиетке тамырдың айналысында бірден орналасқан шамалы бөлігіндегі шаштан басқа шаш ие.Шаштың гидрофобтығы — шаштың суды итеру қабілеттілігі, оның «судан қорқуы». Мұндай қасиеттерге оның тамырының жанында тікелей орналасқан шаштың кішкентай бөлігі ие болады (гидро — су, фобос — қорқу, гидрофобия — судан қорқу).Көлденең бұйралау— бұрымдарымен бұйраланған коклюшкалар көлденең орналастырылатын химиялық бұйралау. Коклюшкаларға бұйралауға арналған бұрымдар көлденең айрықтармен бөлінеді. Әр бұрымды бұйралау ұштарынан шаштың тамырларына қарай жасалады Ұзақ бұйралау — бұл ұзақ уақытқа бұйра пішімін немесе толқынды шашты жасауға мүмкіндік беретін операциялардың жиынтығы.Басқаша айтқанда, шашты ұзақ бұйралау – бұл әдетте бірнеше ай бойы ұзақ уақытқа шашты бұйралау.Шашты бұйралау— тура шашқа толқынды немесе бұйра пішімді беруге мүмкіндік беретін операциялардың жиынтығы.Кератин — шаштың негізгі бөлігін құрайтын клеткалардан тұратын ақуыз. «Кератин» сөзінен шыққан грек тілінен аударғанда kerns (keratos)— мүйіз және шаш, мүйіз, тері, жүн, қабықша, тырнақ және тұяқтарының құрамына кіретін талшықты ақуыздар.Коклюшкалар— шашты химиялық бұйралау процесінде пайдалануға арналған арнайы бигуди.Шаштың тамыры — терма деп аталатын терінің қабаттарының бірінде болатын шаштың тамырындағы қалыңдық. Пішіміне қарай пиязды еске түсіретін шаштың тамырында клеткалар бөлінеді, яғни шаш өседі.Кортекс (лат. cortex— мидың қабықшасы) — кератинді тізбектер деп те атайтын ақуыздың мүйізденіп кеткен клеткаларынан тұратын шаштың 90% салмағына жететін шаштың орташа қабаты.Шаштың өсетін шеткі сызығы — бастың шашты бөлігін шектейтін сызық.Кутикула (лат. cutіcula— тері) — шаштың бетінде бірнеше қабатқа орналасатын бір-бірін жартылай жабатын қабықшалардың көп санынан тұратын шаштың сыртқы қабаты.Медула, ми қабаты, өзекше(лат. medulla— сүйекті ми) — соңына дейін кератинделмеген клеткалардан тұратын шаштың ішкі қабаты.Шашты жуу — шаштараз жуу құралы және сумен шашқа әсер ететін және оны орындау нәтижесінде таза ылғалды шаш алынатын операция.Пергидроль — 30%-пайыздық сутектің пероксид ерітіндісі,қатты қышқылдандырғыш. 1 — 3%-пайыздық су тотығы ерітіндісі медицинада дезинфекциялаушы құрал ретінде қолданылады.Перманент — ұзақ бұйралаудың атауларының бірі. Алдында тек термиялық бұйралауды белгілеу үшін ғана қолданылды, қазіргі кезде шашты химиялық бұйралаудың тағы бір атауы ретінде қолданылады.Шашты химиялық бұйралауға арналған препараттар — бұйралау мен фиксажға арналған құрамның жалпы атауы.Шашты химиялық бұйралауға арналған құрам — цистинді –S-S – шаштың байланыстарының қайтарымды бұзылуы үшін (дисульфитті, қос күкіртті) шашты сулау үшін қолданылатын препарат.Шаштың өзекшесі — кутикул (сартқы қабаты), кортекс (ішкі қабаты) және меула (өзекшесі) тұратын терінің бетінен шығып тұратын шаштың көрініп тұрған бөлігі.Термиялық бұйралау — шаш бұйраланып қойған өзекшені қыздыруды міндетті түрде орындаумен шашты ұзақ уақыт бұйралау.Физикалық әсері — бұл уақытта басу және тарту күштерімен пайда болатын және коклюшкаларға бұрымдарды бұйралаумен шартталған әсері.Фиксаж — - S-Sшаштың цистинді байланыстарын (дисульфидті, қос күкіртті) қалпына келтіруге арналған химиялық бұйралау кезінде шашты сулау үшін қолданылатын препарат.Химиялық бұйралау — қыздыруды міндетті қолданусыз шашты химиялық препаратпен бұйралауды қолдану арқылы бөлме температурасы кезінде орындалатын ұзақ уақытты бұйралау. Экзотермиялық (грек. exo— сыртында) реакциялар — жылуды бөлумен өтетін химиялық реакциялар.Эндотермиялық (грек. endon— ішінде) реакциялар — жылуды сіңірумен өтетін химиялық реакциялар.Әдебиет тізімі                                                           Мазмұны  Т. Ю. ШАМЕНКОВАОҚУЛЫҚШАШТЫ ҰЗАҚ МЕРЗІМГЕ БҰЙРАЛАУШАШТЫ ХИМИЯЛЫҚ БҰЙРАЛАУДЫҢ ПАЙДА БОЛУ ТАРИХЫНАНӘлемде шаштараз әлемінде өзіндік төңкеріс жасаған, көптеген ірі жаңалықтар болды. Мұндай ірі өнертабыстарға ұзақ мерзімді бұйра жасау-перманент жатады. «Перманент» сөзі бізге Англиядан келген. Ағылшын тілінен аударғанда, permanent«тұрақты» деген мағынаны білдіреді. Шындығында, химиялық бұйралау арқылы бұйраланған шаштар қиылып тастағанға дейін өз пішінін сақтайды. Ақиқат үшін, бұйраның серпімділік дәрежесінің уақыт өте бәсеңдейтінін айту керек. Алайда, шаш өзінің алғашқы тік пішініне қайта келмейді. Химиялық бұйралаудың мақсаты - шашқа бұйра немесе толқынды пішін беру. Басқаша тұжырымдауға келмейді.Химиялық бұйралау— тік шашқа бұл ұзақ уақытқа бұйра немесе толқынды пішін беруге мүмкіндік беретін амалдардың жиынтығы.Электр аппаратыАлты айға бұйралауСульфит және бураҚыздырып бұйралауСуық перманентТаптырмайтын қызметТүйіндемеҚұрамды дайындау технологиясыҚыздырып бұйралауды орындау технологиясыБумен бұйралауТүйіндемеШАШТЫ ХИМИЯЛЫҚ БҰЙРАЛАУДЫҢ АРТЫҚШЫЛЫҚТАРЫХимиялық бұйралауды орындау үшін тұрмыстық қызмет көрсету кәсіпорынының қызметін талдауӘдістемелік нұсқауларТәжірибелік сабақтың барысыШАШТЫ БҰЙРАЛАУҒА ДАЙЫНДЫҚЖҰМЫС ОРНЫН ҰЙЫМДАСТЫРУТүйіндемеХИМИЯЛЫҚ БҰЙРАЛАУДЫ ОРЫНДАУ КЕЗІНДЕ ҚҰРАЛДАР МЕН АСПАПТАРДЫ ПАЙДАЛАНУТүйіндемеКЛИЕНТПЕН ДИАЛОГТүйіндемеБІЛІМДЕРІҢДІ ТЕКСЕРІҢДЕРКЛИЕНТТІҢ БАС ТЕРІСІ МЕН ШАШЫН ДИАГНОСТИКАЛАУХИМИЯЛЫҚ БҰЙРАЛАУ АЛДЫНДА ШАШТЫ ЖУУТүйіндемеХИМИЯЛЫҚ БҰЙРАЛАУ АЛДЫНДА ШАШТЫ ҚИЮПерманент алдында ұстарамен қиюды орындау технологиясыТүйіндемеЖұмыс орнын ұйымдастыру жөніндегі білімдерін бекітуӘдістемелік нұсқауларХимиялық бұйралау алдында «шашты жуу» амалын орындау бойынша білімдерін бекітуӘдістемелік нұсқауларТәжірибелік жұмыстың барысыХимиялық бұйралауды орындау алдында шаштың және бас терісінің сезімталдылығын Сынақтаманы орындау бойынша білімдерін бекітуӘдістемелік нұсқауларТәжірибелік жүмыстың барысыШАШТЫ ХИМИЯЛЫҚ БҰЙРАЛАУ ҮРДІСІШАШТЫ ХИМИЯЛЫҚ БҰЙРАЛАУ ҮРДІСІН ОРЫНДАУШАШТЫ ХИМЯЛЫҚ БҰЙРАЛАУҒА АРНАЛҒАН ПРЕПАРАТТАРДЫҢ ӘСЕР ЕТУ ҚАҒИДАЛАРЫШАШТЫ ХИМИЯЛЫҚ БҰЙРАЛАУ ТҮРЛЕРІШАШТЫ ХИМИЯЛЫҚ БҰЙРАЛАУҒА АРНАЛҒАН ҚҰРАМТүйіндемеБЕКІТЕТІН ҚҰРАМ, ОНЫҢ ҚҰРАМЫ МЕН ҚАСИЕТТЕРІШАШТЫ ХИМИЯЛЫҚ БҰЙРАЛАУҒА АРНАЛҒАН ҚҰРАМНЫҢ ТҮРЛЕРІГель түрінде шығарылатын шашты химиялық бұйралауға арналған құрамТүйіндемеШАШТЫ ХИМИЯЛЫҚ БҰЙРАЛАУҒА АРНАЛҒАН ПРЕПАРАТТАРДЫ ІРІКТЕУ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ЖҰМСАУ НОРМАЛАРЫШаштаразға келген барлық клиенттер керемет химиялық бұйра туралы армандайды. Бұйра жасаудағы шешуші кезеңдердің бірі-химиялық бұйралауға арналған құрамды таңдау. Шашты химиялық бұйралауға арналған құрамөнеркәсіптік жолмен шығарылады. Және оны бекіткішті жасағандай өздігінен жасап шығару теориялық түрде мүмкін емес. Заманауи құрамдар дайын күйінде шығарылады, яғни құрамдар сумен сұйылтуды қажет етпейді. Сонымен қатар құрамдар дайын күйінде де, қойытылған түрінде де шығарылады. Қойытылған бекіткіштер нұсқаулықта көрсетілген пропорция бойынша сумен сұйытылады.ТүйіндемеШАШТЫҢ ПІШІНІНІҢ ӨЗГЕРУ ЖЫЛДАМДЫҒЫНА ӘСЕР ЕТЕТІН ФАКТОРЛАРТүйіндемеШАШТЫ ХИМИЯЛЫҚ БҰЙРАЛАУДЫ ОРЫНДАУ ТӘСІЛІН ТАҢДАУТүйіндемеШАШТЫ ХИМИЯЛЫҚ БҰЙРАЛАУДЫ ОРЫНДАҒАН КЕЗДЕ КЛИЕНТТІҢ ДЕНСАУЛЫҒЫН САҚТАУҒА АРНАЛҒАН ҚАУІПСІЗДІК ШАРАЛАРЫШашАрнайы құралдарТеріКиімКлиенттің физиологиялық жағдайыТүйіндемеШашты химиялық бұйралауға арналған құрамды таңдау бойынша білімдерін бекітуӘдістемелік нұсқауларТәжірибелік жұмыстың барысыШАШТЫ ХИМИЯЛЫҚ БҰЙРАЛАУДЫҢ ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ ҮРДІСІБАСТЫҢ ШАШЫ БАР БӨЛІГІН АЙМАҚТАРҒА БӨЛУТүйіндемеКОКЛЮШКАЛАРҒА ШАШТЫ КӨЛДЕНЕҢ БҰЙРАЛАУДЫ ОРЫНДАУ ТЕХНИКАСЫКөлденең техникада шашты бұйралаудың ережелеріШашты жұмсақ бигудимен тік ораудың әдісіШАШТЫ ШПИЛЬКА МЕН КЛЕММ АРҚЫЛЫ БҰЙРАЛАУДЫҢ ТЕХНИКАСЫШпилькаға шашты бұйралауШпилькаға шашты бұйралаудың техникасыШашты клеммаларға бұйралауКлеммдерге шашты бұйралаудың техникасыХИМИЯЛЫҚ БҰЙРАЛАУ ҮШІН БОЯУЛЫҚ ҚОСПАНЫ ЖАҒУ ЖӘНЕ ҰСТАУ УАҚЫТЫҚұрамды бұрымға жағуБастың терісін сақтаймызҚоспаның әсер ету ұзақтығы – ұстау мерзіміБұйралау сапасын бақылауТүйіндемеБЕКІТЕТІН ПРЕПАРАТТЫ ҰСТАУДЫҢ ЖӘНЕ ЖАҒУДЫҢ УАҚЫТЫТүйіндемеТүрлі коклюшкаларға жеке бұрымдарды бұйралаудың әдістерін пысықтауӘдістемелік нұсқауларПрактикалық жұмыстардың барысыШашты химиялық бұйралауға арналған белгілейтін препаратты жағу жөніндегі білімді бекітуМақсаты келесі бағыттар бойынша шаштың химиялық толқынын жақсарту үшін кәсіби құзыреттілікті қалыптастыру:Әдістемелік нұсқауларЖұмысты бастамас бұрын, тақырып бойынша өзекті білімді жаңарту керек:Жұмыстарды орындау барысыТүйіндемеТАМЫР ТҮБІНЕН ХИМИЯЛЫҚ БҰЙРАЛАУДЫ ОРЫНДАУ КЕЗІНДЕГІ ШАШТЫ БҰЙРАЛАУДЫҢ ЖҮЙЕЛЕЛІГІ  Оқу басылымы Шаменкова Татьяна ЮрьевнаШашты химиялық бұйралауОқулық Редактор В. А. СавосикКомпьютерлік беттеу: Г. Ю. НикитинаКорректорлар С. Ю. Свиридова, Н. В.КозловаБасп. № 101117216. Басып шығаруға қол қойылды 25.08.2016. Формат 60x90/16. «Балтика» гарнитурасы. офс.қағаз № 1. Офсетті баспа. Баспа бетінің қызметі 14,0. Тираж 1 200 дана. Тапсырыс №ЖШҚ «Издательский центр «Академия». www.academіa-moscow.ruОтпечатано в Идел-Пресс.