(Өлеңдер)
Алматы
“Жазушы”
Бауыржан ЖАҚЫП

Абайдың Қасқабұлағы
Жақып Б.
Абайдың Қасқабұлағы. Өлеңдер. – Алма­ты: “Жазушы”,
2012.– 216 бет. – “Жаңа заман әдебиеті. Поэзия”

Қазақ өлеңіне 80-ші жылдары өз даусымен, өзіндік өлең
өрнегімен келген Бауыржан Жақып есімі қазіргі таңдағы жыр­
сүйер қазақ қауымына кең танылып жүр.
Бауыржан 2004 жылы Түркиядағы Стамбул, Әзірбай­

жандағы Баку шаһарларында өткен және 2007 жылы Түр­кияның
Елазығ, Македонияның Скопье қалаларында өткен «Хазар жыр
ақшамдары» поэзия фестивальдерінде қазақ­тың қара өлеңін
бүкіл түркі дүниесіне таныстырып, лау­реат атанып қайтты.

Ақынның бұл кітабына тәуелсіздік жылдары жазған таң­
даулы шығармалары енгізіліп отыр. Оның поэзиясы ұлттық
бояуының қанықтығымен, қазақи дәстүрден тамыр тартқан
көркемдігімен және қарапайым халыққа түсініктілігімен, ақыл

мен сезім пернелерін егіз өрген­дігімен де ерекшеленеді. Кітап
көпшілік оқырманға арналған.

© Жақып Б., 2012
© “Жазушы” баспасы, 2012

ББК 84 Қаз 7-5
Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігі
Ақпарат және мұрағат комитеті
“Әдебиеттің әлеуметтік маңызды түрлерін басып шығару”

Абайдың Қасқабұлағы
Сағасы інжу-маржаннан
Жағасы жасыл пүліштен,
Тамшысы алтын, күмістен,

Жапырақ сүйген бетіңнен
Суыңнан сұлу гүл ішкен.
Абайдың Қасқабұлағы
Елімді қорғар қылыш па ең?

Жеріме біткен ырыс па ең?!
Ай сүйіп асыл ерніңнен,
Күлімдеп келіп Күн ішкен.
Абайдың Қасқабұлағы,

Ағасың асқақ тыныспен,
Шайырсың дәйім жыры үстем,
Батыспен байтақ тілдестің,
Шүғыласын шашқан Шығыспен.

Абайдың Қасқабұлағы,
Тұлпарлар тоқтап су ішкен.
Тұлпардай сен кең тынысты ең.
Етбеттеп жатып жағаңда,

Бала Абай сенен су ішкен.
Абайдың Қасқабұлағы,
Ұлы Ақын мұңын бөліскен,
Сөйлеспей жақын туыспен.

Абайдың Қасқабұлағы
Іштегі өртін сөндіріп,
Дана Абай сенен су ішкен.
Абайдың Қасқабұлағы,

Қазағым атын қойған су,
Әлемге атын жайған су.
Шақпаққа бара жатқанда,
Шәкәрім бетін шайған су.

Абайдың Қасқабұлағы,
Әуелеп шабыт қуған су.
Әуезов үні туған су,
Бетінде кілкіп қаймағы

Мұқаңның сөзі тұнған су.
Абайдың Қасқабұлағы,
Халқымның аққан жыр-әні,
Көрмедім сендей тұманы,

Жағаңда сенің киелім,
Үлылар ғана туады.
Абайдың Қасқабұлағы,
Қырық өрім таспа бұлағы,

Аспанның аспа бұлағы.
Отыз жыл ойран салса да,
Қырық жыл қырғын болса да,
Мөлдіреп жатыр суы әлі.

Сұлушоқы,
Уақыттың маздап жанған

құбылса оты,
Жазғанын Әлиханның

тауып алып,
Жас ұрпақ жадыңа ұстап,

бірінші оқы.
Ақшоқы, Қызылшоқы,

Қарашоқы,
Кеудемде жанады лаулап

Алаш оты.
Кітабын Ахмет пен

Міржақыптың,
Балалар, көзіңді ашып, таласа оқы.
Көкшоқы, Күмісшоқы,

Қоңыршоқы,
Қазақтың «мен мұңдалап!» -

жағылса оты.
Мағжан мен Жүсіпбектің

маржандарын,
Теңізден сүзіп алып,

табылса оқы.
Наршоқы, Жалғызшоқы,

Құлыншоқы,
Ұлтының солар болған

жылынса оты.
Ардақтап Алаш туын

мен өтемін,
Болса да Уақытттың

ой баптатқан,
Көлбайдың қою шайы-ай

қаймақ қатқан.
Шай құйып сусыныңды

қандырады,
Қарындас қос бұрымын

ойнақтатқан.
Төгілген ақ бауырсақ

дастарханда,
Ауылдан дәм бұйырса,

бас тартам ба.
Ақ бұлтқа қолым созып

жолға шықтым,
Арманым алып шығар

асқар тауға.
Дастархан ірімшік пен

дәмді уыздан,
Жайылар қашан өтсең,

алдымыздан.
Сары май, сықпа құрт пен

талқан, қоспа,
Жеп алып, бір сімірсең

бал қымыздан.
Балқыған жан-дүнием

бұрын-дағы,
Шәй ішсем, тұла бойым

Б. Жақып
Ұмытып қала шуын

мызғып алам,
Піскенше қалқатайдың

қуырдағы.
Қазақтың дастарханы-ай,

құнар қандай?!
Қараймын көзім тойып,

құмар қанбай.
Көлбайдың қою шайы-ай

қаймақ қатқан.
Жандырар жанарыңды шырағдандай.

Естіліп күнде жатса үнің,
Баладым саған бағымды.
Арналы менің Ақсуым,
Талайлар саған табынды.

Даламның сен бір тұмары,
Келсе де қанша көктемдер.
Сағынтып мені тұрады
Сағынайдың асы өткен жер.

Кеудеме меруерт жиямын,
Шабыттың шоғын үрлеңдер.
Таниды тұлпар тұяғын
Күреңбай сыншы жүрген жер.

Тұяқтар әудем жер соқса,
Жүректе сайрап сан ізі.
Күңіренді кейде жел соқса,
Молықбай қарттың қобызы.

Өзгермей мәңгі тұра бер,
Жыр болып көктен құйыласың,
Ілияс тектес Құлагер,
Құлагер тектес Ілиясым.

көлбей өшіп,
Алакөл саған келдім

желдей есіп.
Барамын есейген соң,

сушыл болып,
Көлді де, теңізді де

көрмей өсіп.
Сағындым мың дауасын

самал желдің,
Алакөл, желдей есіп

саған келдім.
Көк жалқын толқындарың

сүйіп жатқан
Ортаңнан оқшауланған

Арал көрдім.
Ебіден ескен желің

еміреніп,
Жағаңда мен отырмын

тебіреніп.
Алғанда құшағыңа

Алакөлім,
Беу, шіркін қандай ғажап

Абайдың Қасқабұлағы
* * *
Басыңды жағалауға

таласа и де,
Толқыны Алакөлдің

ала сүйре.
Балапандарымды алып кеп

орналастым,
Қарлығаш ұя салған

ағаш үйге.
Беу менің жанға дауа,

Алакөлім,
Ұсынып тұр-ау саған

дала төрін.
Кім білер құшағыңа

сүңгіп алып,
Сенде ішкен шайдың

өзі бал екенін.
Айдының аспандайын

мөлдіреген.
Аралың жұмбағы көп –

ол бір өлең.
Шақырып менің асқақ

қиялымды,
Алыстан жалғыз желкен

желбіреген.
Үп еткен самал ессе

үлбіреген,
Үркектеу қайық қалқыр –

Б. Жақып
Кеш бата қызыл-жасыл

боянады,
Жағаңа жайғасқандай

мың бір әлем.
Барасың жылдан-жылға

абаттанып,
Көңілім тыншыр сенде

тағат тауып.
Адам боп келіп, Құсқа

айналғандай,
Қайтамын Алакөлден

Қашқантеңіз,
Уыстап ақ маржанын

шашқан теңіз.
Әр толқыны мөп–мөлдір

бір-бір өлең,
Ал өзі жазылмаған

дастан теңіз.
Қашқантеңіз – Балқаштың

бір бүйірі,
Қарасаң көз тартады

тұңғиығы.
Дүниенің тарылмаған

кең кезінде,
Су ішкен Сарыарқаның

мың киігі.
Қашқантеңіз, сен кімнен

қаштың екен,
Әлдекімге қойныңды

аштың екен.
Үсті қоныс үйрек пен

шағалаға,
Балықтарға тұңғиық

асты мекен.
Қашқантеңіз. Атыңды

халық қойған.
Сен қашпасаң келеді

Б. Жақып
Бір кездері су басқан

сенің орның,
Ойдым-ойдым сор болып

қалып қойған.
Қашқантеңіз. Адамнан

Қашқантеңіз,
Алақанын аспанға

тосқан теңіз.
Қашып бара жатса да

қимай-қимай,
Адамдарға құшағын

саған келем,
Құшағыңнан күш-қуат

алар денем.
Қойнауыңнан күн сүйіп,

жел қақтаған,
Ешбір ақын жазбаған

табам ба өлең.
Қоржынтүбек, Балқашқа

иек артқан,
Қонар ма екен біздерге

кие қарттан.
Бабам бір кез атыңды

қойды ма екен,
Тастап кетіп қоржынын

түйеге артқан.
Қоржынтүбек, куәсің

сан жылыма,
Тұңғыш өзек еттім мен

бал жырыма.
Қойды ма екен атыңды

бір қария,
Ұқсатқан соң қазақтың

қоржынына.
Қысына шыдар түбектің

жазына шыдар,
Арқасы бар қазақтың

Б. Жақып
Балқашы бар қазақтың

байлығы бар,
Қоржыны бар қазақтың

қазынасы бар.
* * *
Беткейін әсем гүл басқан,
Алдымнан сансыз қыр қашқан,

Сен жайлы шалқар Сарыарқам,
Жазылды қанша жыр-дастан.
Жалғасқан қанша шоқылар,
Әр жерде жанған оты бар.

Көнеден қалған көздейін,
Обалар үнсіз отырар.
Бабалар салған сүрлеумен
Барады көшіп жыр керуен,

Солардан қалған шоқтарды,
Өшірмей келем үрлеумен.

мен қасыңнан,
Алдымнан шексіз-шетсіз

жол да ашылған.
Дөңбекшіп ұйықтай алмай

қапырықтан,
Айдынын Күнге төсеп

көл де асылған.
Батыстау сен қандайсың,

мен қандаймын,
Көркіңе көз суарып,

қанғандаймын.
Бауырыңда алтын, күміс

жатыр десе,
Бауыржан балаң болып

таңданбаймын.
Батыстау Арқадағы

жауырыным,
Көркі бар көшкен бұлттың

сауырының.
Жұмбақ тау сендей болар,

үндемейсің,
Қондырған ертегінің

самұрығын.
Сөнбейтін алау жақтым,

от ұстадым,
Көз жұмып таптым сені

Б. Жақып
Аш, маған өткен жылдар

құпиясын,
Көненің көзі болған
Батыстауым!

Ақсу-Аюлы, Ақсу-Аюлы,
Менің көзімдей тапшы мойылды.
Көрпеңді төсеп күтіп ал мені
Қызыл-жасылды, көкшіл оюлы.

Баладым ылғи елімді ойлыға,
Атадан қалған жерің – бай мұра
Шер тарқатайын бір, құшағыңа алшы,
Шертпе күй тартқан Шерубай Нұра.

Бұлақтары аққан шағылып Айға,
Қуат бітірген сағымы бойға.
Айналған менің сағынышыма,
Бұғылы қайда, Тағылы қайда.

Көз жасын бұлттар бүркіп бір ойға,
Киіктеріңді үркітті қайда.
Төбемді көкке жеткізіп тұрған,
Беу, Нілді қайда, Бүркітті қайда.

Айдында ақ өлең қалқытып едік,
Сүйегін жұрттың балқытып едік.
Бозбала Абайға батасын берген
Жақсы Жәкеңнің сарқыты ма едік.

Абайдың Қасқабұлағы
Дауды тілменен шешкен ел едік,
Кеңгірді бойлап көшкен ел едік.
Шортанбай бабам қалдырған сөздің,

Уызына жарып өскен ел едік.
Көруге келдім, дала төріңді,
Қырық мың жылқы қара көрінді,
Су ішкен кезде лайланбаған

Аюлы менен Қаракөліңді,
Көруге келдім, дала төріңді.
Бұлғын кешім-ай, кәмшат таңым-ай,
Домбыра –далам, аңсатқаның– ай.

Тәттімбет, Тоқа, Қыздарбектердің,
Шертеді самал саусақтарындай.
Ішінен шығып шытырман елдің,
Ырысын іштім, құтын да көрдім.

Кенесарының қайқы қылышы
Осқан ауаны жұтуға келдім.
Қалың қазақтың жебесін көрдім,
Қамшыдай жырды белесіңде өрдім.

Бектау атадан асқан кезімде
Наурызбай батыр елесін көрдім.
Ұйысқан тоғай еркін жасақтай,
Көлге күй толған көркін босатпай.

Асылғым келді мойныңа далам,
Жаңбырдан соңғы кемпірқосақтай.

кең айналам,
Қаңбақ қашып барады

жел айдаған.
Қарап тұрып тоқтаусыз

дүниеге
Тоқтай қалып бір сәтке

мен ойланам.
Жел айдаған барады

қаңбақ қашып,
Күн көзіне қошқыл бұлт

бармақ басып.
Шоқша сақал шал-көде

гүл-қызбенен,
Қауқылдасып қалады

қалбақтасып.
Көк төсінде бұлт көшіп

қолды бұлғай,
Салып ұрып барады

салбурылдай.
Аққан уақыт, жел заман,

қашқан қаңбақ –
Адамдардың көрінді

тағдырындай.
Қайда, қайда қаңбақтың

көші барар,
Әйтеуір бір тыныштық

Абайдың Қасқабұлағы
Ұшарын жел, қонарын

сай білетін,
Тұрақсыздық дегенің

Тас ескерткіш, тас тұғыр, үн қатады,
Соғыс даусын біздерге тыңдатады.
Таң атады майдангер арманы боп,
Атын оқып олардың Күн батады.

Суға батқан жауынгер қайығындай,
Бірі кетті артына қайырылмай.
Елдің артқан сенімін зая қылмай,
Жауға қарсы атылған жай оғындай.

Қазағым намыс – қамшы тістеп алып,
Кеудесін тосқан зұлым күшке барып.
Самолет боп жарылып енді бірде
Аспанның көз жасындай түскен ағып.

Соғыс! Соғыс! Снаряд жарылысы.
Жеңіс! Жеңіс! Сарбаздар сабылысы.
Ақ кимешек жамылып жарын күткен
Аналардың сарғайған сағынышы.

Соғыс! Соғыс! Тарихтың жазбасы бір.
Жеңіс! Жеңіс! Жалын боп маздашы жыр.
Қырға қарап әкесін күтіп өткен,
Жетім өскен ұрпақтың көз жасы – бұл!

Б. Жақып
Қанын төкті, өрімдей шағында өлді,
Сағынды олар осынау сағым белді.
Отан үшін өртеніп,отқа түсіп,

Ұлтарақтай жер үшін жанын берді.
Өмір сүрді аталар өте мәнді,
Ажалменен бетпе-бет жеке қалды.
Туған жердің бір уыс топырағы,

Бұйырмастан қаншасы кете барды.
Оққа төсеп тұрса да омырауын,
Солар соққан тірліктің қоңырауын.
Қан майданда үзіліп бара жатып,

«Шаңырағым!» – деді олар; «Шаңырағым!»
...Мерекеде жыр-шашу ақтарылды,
Іздеп табар ұрпағың хаттарыңды.
Талай-талай жас буын жаттайды әлі,

Тасқа ойылып жазылған аттарыңды.
Көңілімді баспайды бұлт-қайғы,
Рухтарың жамандық жуытпайды.
Туған жерді қорғаған батырларын,

Әйел-Ана, ұлылық қой, не дейміз,
Өмір бойы қуанышқа бөлейміз,
Бәрімізді құшып тұрған жерді де,
Мейірімді анамызға теңейміз.

Әйел біздің Құдай қосқан жарымыз,
Берекеміз, ұжданымыз, арымыз.
Мәңгілікке аялаумен өтеміз,
Қалғанынша бойда қасық қанымыз.

Әйел біздің шуақ төккен әпкелер,
Жезделердің жүрегіне от берер.
Әйел біздің ашық-жарқын жеңгелер,
Жеңгелерге кім бар екен тең келер.

Әйел біздің қарындастар қаракөз,
Түседі еске балдай тәтті бала кез.
Қарлығаштай қанатымен су сепкен,
Іздеп оны қала кез де, дала кез.

Әйел біздің айдай сұлу арулар.
Алаулау бар, өртену бар,жану бар.
Махаббаттың айықпастай дертіне,
Ару барда, жүрегіңе дәру бар.

Наурыз келсе, жауқазындар жар сала,
Көктем келіп, көктен жаңбыр жауса да,
Бәйшешек боп, қызғалдақ боп бой түзеп,
Келеді өсіп шәкірттерім қаншама!

Есейткенде өмір, уақыт өте кеп,
Қыз өсірдік раушан гүлдей мәпелеп,

Б. Жақып
Даламызда кеңейеді өрісің,
Қызың тұрса: «Көке, көке, әкелеп».
Келеміз біз бір керуен, бір көште,

Әйел жайлы таусылмас жыр мың кеште,
Барлығын да құттықтаймын мен бүгін,
Өлеңімнен тоқып тұрып гүлдесте.

Суықтөбе сарыторқа гүлді беткей.
Көз алдымнан суреті тұрды кетпей.
Тау суына шомылған сырғалы қыз,
Құшағыма келсеңші дір-дір етпей.

Жамбыл-Жәкем жүрген жер атқа мініп,
Маңдайымнан сүйеді мақпал үміт
Екі таудың құз бөлген ортасынан,
Түсетіндей көк аспан ақтарылып.

Тау өзені суығы мидан өтер,
Асау Қастек үстіме құйма бекер.
Елеусіз бір үстірттің қойнауынан
Қураған тал сирағы сидаң етер.

арқар тастар.
Найза тастар, нар тастар,

қалқан тастар.
Мықты болсаң, аспанға

шығып көр деп,
Түз қыраны аршадан

Абайдың Қасқабұлағы
Күннен шыққан отпенен

жанған тастар,
Балбал тастар, обалар, қорған тастар,
Құз басында сырласқан зеңгір көкпен,
Адам қолы жетпейтін арман тастар.

құлайтындай,
Құлатпа, – деп, Құдайдан

сұрайтындай.
Суықтөбе не деген жәннат едің,
Саған келсем, қоймайды

сыр айтылмай.
Сыр айтылмай, қоймайды

жыр айтылмай,
Бұлт жақын кеп көз жасын

бұлайтындай
Қына басқан жер тастар алуан түсті
Ғажайып бір мозайка құрайтындай.
Кісі бойы көк шалғын,

арналы сай,
Ат тұяғы мөр басқан

таңбалы сай.
Биіктіктен басыңды айналдырар,
Төмендемес тәкаппар тау намысы-ай!
Суықтөбе Сүйінбай

ізі қалған,
Тау суында барады

жүзіп арман.
Сарыжазықтай жайлаудың жүрегінен

Б. Жақып
Бір сұлу қыз

бүлдірген үзіп алған.
Шерттім сонда іштегі

күйімді көп,
Ақ қайыңдар алдыма

иілді кеп,
Таудан ескен самалдың

сәруарынан
Осынау өлең кеудеме құйылды кеп.

Хафиз сүйген Тараздың сұлулары,
Бұлаң қағып барады бұрымдары.
Қазақтың қыздарындай қайдан болсын,
Ұрымдағы арулар Қырымдағы.

Жалт қараса жанары оттай жанған,
Жігіттердің жүрегі соқпай қалған.
Диірменнің тасындай шыр айналған
Дүниенің өзі де тоқтай қалған.

Сұлулары-ай Тараздың сұлулары-ай,
Көрмей жүрген екенмін бұрын қалай.
Көз тоқтатсаң, ай маңдай ақ жүзіне
Тұла бойың қала алмас

шымырламай.
Алма мойын, шие ерін,

гүлдер айым,
Жерден көрдім аспанның
Күн мен айын.

Абайдың Қасқабұлағы
Арулары Тараздың – Ақ қайыңдар
Ақ қайыңды орманға бір барайын.
Бөтен көзді шәй көйлек тұр өткізбей,

Мен қайтейін сөзбенен сурет тізбей.
Қалам қасты, ай қабақ, күміс кірпік,
Жүрегіңді қоймайды-ау дір еткізбей.
Беу, қыздар-ай, жырымды төкпелетем,

Көңілімді көркіңмен көктем етем.
Ұлы Хафиз бір кезде ғашық болған,
Хас сұлулар бізге де жеткен екен.
Мың тоғыз жүз тоқсан бір –

Бабама болған арман жыл,
Басыма бақыт қонған жыл.
Қазақтың көкте жұлдызы
Жарқырап тұрып жанған жыл.

Мың тоғыз жүз тоқсан бір –
Қуаныштан көз жас тамған жыл,
Шаттыққа кеудем толған жыл.
Өз тізгінін өз елім

Қолына берік алған жыл.
Мың тоғыз жүз тоқсан бір –
Бодандық артта қалған жыл,
Бостандық елім алған жыл.

Іргесі бүтін, Тәуелсіз
Қазақстан болған жыл.

Б. Жақып
Мың тоғыз жүз тоқсан бір –
Қарыздармын мәңгі саған да,
Жыл сайын артар бағаң да.

Күміспен құйыл жадыма,
Алтынмен жазыл санамда.
Мың тоғыз жүз тоқсан бір –
Қорқыта алмас сен барда,

Қытайдың қайыс ноқтасы,
Орыстың темір ноқтасы.
Ашылған сенсің алдымнан
Еркіндіктің емен қақпасы.

Мың тоғыз жүз тоқсан бір –
Мойныма таққан тұмарым,
Қойныма тыққан құраным.
Аңсады сені мың күйім,

Арналды саған мың әнім.
Себілген Айдан нұр ағын,
Төгілген Күннен шуағым.
Сөндіре көрме, құдірет,

Азаттығымның шырағын.
Тіл–көзден сақта, Тәңірім,
Тәуелсіздіктің пырағын.

Әр үйге өр Алтайдың құты келіп,
Бәйгеде атымызды үкіледік.
Шомылып Ерке Ертістің толқынына,
Алтайдың өстік біздер сүтін еміп.

Кеудесін кербұғыдай керген Алтай,
Жау шапса, айбарымен жеңген Алтай,
Батырдай дулығалы төнген Алтай.
Ағу Алтын йышым – Алтын тауым

Күлтегін, Тоныкөкті көрген Алтай.
Беу, Алтай, бабалардан қалған Алтай,
Қазаққа алтын бесік болған Алтай,
Қиын кезде шығарып салған Алтай

Азат күнде қарсылап алған Алтай.
Самырсын, қарағайлы, сырғалы Алтай,
Жидегі орманында тұнған Алтай.
Кеудесін оққа төсеп бір заманда,

Қазаққа қалқан болып тұрған Алтай.
Жоқ кезде қайыңын да сауған Алтай,
Оқ болып ата жауға жауған Алтай
Ағылған эшелонға тиеліп-ап,

Соғысқа қару болып барған Алтай.
Көрмеген әрбір жанға арман Алтай,
Биікте бақ жұлдызы жанған Алтай,
Қорғасын, мыс мен мырыш, алтын-күміс

Б. Жақып
Еліне бауырында өскен сенген Алтай,
Тағдырдың салғанына көнген Алтай,
Таусылмас қазына етіп, нәсіп етіп,

Құдайым қазағыма берген Алтай.
Қар басын ақ сәлде бұлт шалған Алтай,
Құзына Ақиығы қонған Алтай.
Бейуақ мұзарт басын мұнар басып,

Кейуақ қалың ойға шомған Алтай.
Жасанған сәукелелі сұлу Алтай,
Төгесің жарық Алтай, жылу Алтай.
Аузыма асыл сөзді сен сыйладың

Ешқашан таусылмайтын жырым Алтай.
Сенде бар тілім, ділім, салтым Алтай,
Ұлтымның алтын тәжі – Алтын Алтай.
Мәңгілік қазақ саған қорған болып,

Өскемен сәнді қалам, жасыл қалам,
Өзіңмен жарқырайды асыл далам.
Алтайдың құзды, шыңды, шатқалында
Қаншама құпияң бар ашылмаған.

Төсіңе ырыздығын төгіпті аспан,
Торқаңда бұғы жусап, елік қашқан.
Саянмен Сарыарқамен қол ұстасып,
Көркіңе Алтай тауы көрік қосқан.

Жан-жақтан құйған судан жал құралып,
Іргеңде Ертіс жатыр шалқып ағып.
Қаба,Қалжыр, Күршімнен, Бұқтырмадан,
Нарыннан, Үлбі, Үбіден толқын алып.

Өскемен шығыстағы босағамдай,
Тұлғаңды асыл тастан қашағандай,
Кестесін бір кездері саған келіп,
Менделеев өзіңде жасағандай.

Өскемен кенді қалам, ырысты өңір,
Құйылған пештерінде құрыш темір.
Балқыған қорғасын, мыс, мырыш небір.
Елімнің байлығына байлық қосқан

Сендегі қалайы, алтын, күміс, көмір.
Бір кезде ат, түйемен Көшкен елім,
Металды түрлі-түсті дестеледің.
Соғып тұр сенде ғасыр сом жүрегі

(Лирикалық толғау)
Сонау бір жылы ақпанда,
Көк боран ұлып соққанда,
Шиті мылтықты қолға алып,

Қонды ерлерім аттарға.
Топталып келіп жылынды
Түнде жанған оттарға
Азаттығын қазақтың

Жазып кетті ақ қарға.
Кемпірбайдың Сқағы
Көп алдында сөйледі:
«Қанға тойған қызылдар,

Байлықты алды, байды алды,
Орташадан тайды алды.
Кедейден жалғыз қойды алды.
Ата қыстау жерді алды,

Аспандағы Айды алды,
Бабадан қалған дінді алды,
Көмейден қызыл тілді алды,
Билікті алды, төрді алды,

Енді халқым нең қалды».
Құрсын деп бүйткен күніңді,
Ит – өмірден түңілді.
Бір аллаға сыйынып,

Аталы сөзге жүгінді.
Бес Бошанның баласы,
Бес саусақтай бірігіп,
Жұдырықтай жұмылды.

Абайдың Қасқабұлағы
Білектері түрілді.
«Абылайлап», «Ақжолдап»
Көтеріп қолға ту ілді.

Сол бұрынғы белестер,
Сол бұрынғы дөңестер,
Айқай сүрең дауыстар
Айлы түнгі елестер.

Түяғымен жер қазып,
Аттар шапты бел жазып,
Сол баяғы терең сай,
Сол баяғы кең жазық.

Ұшырап халық кәріне,
Қолға түсті жаулары,
Куә болған бәріне,
Абыралы таулары.

Көкшетау жақтан оқ құсып,
Мылтық үні «гүрс!»– етті,
Тайлан жақтан от құшып,
Көтеріліс бұрқ етті.

Қолдап кетті кеу-кеулеп,
Қызылшоқы, Ақшоқы,
Қарашоқы, Көкшоқы,
Сарышоқы, Қаншоқы,

Ұзынбұлақ, Еңбектес,
Айнабұлақ, Балапан,
Қарабұлақ, Ақбұлақ,
Ақты тулап, шапқылап,

Қаратұмсық, Дегелең,
Егіз, Самай, Қараөлең,
Қусақ, Тоқа, Ақсоран,
Қарға жақты от Шаған.

Б. Жақып
Аршалы мен Айдарлы,
Айқайдан бас айналды,
Сүттібұлақ, Келдібай,

Тілеуін елдің бер Құдай.
Қара биік, Жырық су,
Ақсайда тұрды тұнып шу.
Қаз дауысты Қазыбек,

Қажыға барған Жәнібек,
Тәттімбет пен Алшынбай,
Қаратеке, Бақтыбай,
Бар Байбосын, Тышқанбай,

Жапалақ пен Сартымбай,
Елқонды мен Толыбай,
Кемелбай мен Шыныбай,
Атақозы, Бөлеген,

Ақтамберді, Төлеген,
Байқошқар мен Божахан,
Ноха қажы, Өндірбай,
Сеңкібай қажы аруағын

Шақырып қонды атына,
Аттанды Ақсай шатына,
Қайран да біздің батырлар.
Қожыр тастар, қой тастар

Көне жақпар жартастар,
Бота тастар, нар тастар,
Жеткізеді дауысын:
Кісінеген аттардың,

Жарқылдаған оттардың,
Зар жылаған баланың,
Қан жылаған ананың,
Шиті мылтық тарсылын,

Абайдың Қасқабұлағы
Үрген иттің арсылын,
Лақтырылған тастардың,
Шабылғанын бастардың,

Мөңірегенін табын мал,
Лап қойғанын қалың қол.
Аққан қанның суылын,
Жүректердің зуылын,

Салынғанын салықтың,
Ашынғанын халықтың,
Қыспаққа алып жандарын,
Тартып алып малдарын,

Аша тұяқ қалдырмай
Асыра сілтеу болғанын.
Буыршын мұзға тайған күн,
Мұнар да мұнар, мұнар күн.

Айтылғанын «Ақсарбас!»
Оқылғанын құранның.
Қызылжалда түрмеде,
Қиналғанын ерлердің,

Тас көзінен басқа таулардың,
Айтыңдаршы көрген кім?!
Көріп тұрмын мен бүгін:
Сасырбасты басқа ұлт,

Сабағанын басқа ұрып,
Алтын қайда, ат қайда?
Мылтық қайда, оқ қайда?
Күміс толы қап қайда?

Қаруланған топ қайда?
Сансыз сауал жаудырып,
Елдің есін аудырып,
Ұрып-соғып Тайланда,

Б. Жақып
Қырып салып Қусақта,
Атып салып Ақсайда,
Мынау сұмдық басыну,

Тоқтамай ма, тоқтай ма?!
Күрестің осы бар сыры,
Қайтсін қылыш, қамшыны,
Қаруы аз топты бөлшектеп,

Күшпенен билік жаншыды.
Көз жасын төкті, көрді де
Абыралының тау-шыңы.
Сатқыннан бастық сайлады,

Атты, қуды, айдады,
Қолға түскен ерлердің,
Қол-аяғын байлады.
Молда менен Қожаның

Сақалын жұлып ойнады.
Абыралы десе, жау көріп,
Қуғындауын қоймады.
Қойсын жендет сауалын,

Мен берейін жауабын:
Бодандықтан құтылып,
Бостандыққа ұмтылып,
Жанын қиды сол ерлер,

Жанарына нұр тұнып,
Бірі кетті түрмеде,
Бірі кетті іргеде,
Бірі атылды қапыда,

Бірі оққа ұшып мерт болып,
Ел алдында серт беріп,
Бірі жанды өрт болып,
Тірідей жаудың отына,

Абайдың Қасқабұлағы
Бірі өлді қыстау түбінде,
Бірі айдалды Сібірге,
Бірі атылды таң алды,

Бірі атылды іңірде.
Бар кінәсі олардың,
Қазақтың ойлап бірлігін,
Азаттықты аңсаған,

Осыдан сексен жыл бұрын,
Тәуелсіздікке жол салған.
Шетінен батыр, текті олар,
Жазықсыз жапа шекті олар.

Бұл дүниені сыйлап ұрпаққа,
О дүниеге кетті олар.
Солар еді жұрттың нар ұлы,
Гүлденген елдің тамыры.

Білмей қалды ұрпағы
Қайда екенін қабірі
Нағлет заман күйігі,
Ал не істейсіз, енді сіз?!

Бәрінен де қиыны,
Қабірі жоқ. Белгісіз!
Мен білмеймін дәл бүгін,
Қайда бабам сүйегі.

Соны ойласам әр күні
Жан-жүрегім күйеді
Қырғынды еске-ап Кәрі тау,
Кемсеңдейді иегі,

Жел болып келіп әруақтар,
Бетімізден сүйеді.
Бұл да бір Сарыарқамда,
Шертілмей жүрген күй еді.

Б. Жақып
Тасқа ойылып жазылған
Аттары түрған жаңғырып,
Ұмытпайды елі мәңгілік,

Ерлерге басын иеді...
Ақиқаттың ақ пердесі,
Уақыт қолымен түрілді.
Жаңғырып заман зердесі,

Әділетке жүгінді.
Өшкеніміз жанды ағайын,
Өлгеніміз тірілді.
Қабыл да болсын дұғамыз,

Оңаша отау, оқшау күн,
Төңірек түгел көк шалғын.
Бір тұстан көкек шақырды,
Жалғасындай боп жақсы әннің.

Бір сазгер, екі ақынбыз,
Табиғатқа сонша жақынбыз.
Саяжайында Бейбіттің
Салқындап біздер отырмыз.

Сазгер дос жазар әнді де,
Жыр қалар мұнда мәңгіге.
Оқылды өлең маздаған,
Айтылды небір әңгіме.

Аспандап қиял, серпілер,
Ақмамық бұлттар жөңкілер.
Көңілдің құсы құйқылжып,
Өмірдің күйі шертілер.

Мұндайда жаның тынығар,
Ғаламнан жүрек сыр ұғар.
Бейбіттің жазған әні бар,
Ғалымның жазған жыры бар.

Мамырда сезім мамырлап,
Түседі-ау еске сан ырғақ.
Қаланың қаштық шуынан
Даланың емін қабылдап.

Б. Жақып
Ешкім жоқ мұнда жат санар,
Бетіңнен өбер ақ самал.
Көңілді көктеп өтеді

Жұмбақ бір сезім пәтшағар.
Түсіп бір кетсең сөз – отқа,
Кенелер жаның ғажапқа.
Саяжай шіркін сая ғой,

Қызыл көйлек киген қыздар,
Ұзын көйлек киген қыздар,
Күн бетінен сүйген қыздар,
Түрікменнің сұлулары.

Шәйі орамал тартқан қыздар,
Аттамаған салттан қыздар,
Арманға үміт артқан қыздар,
Түрікменнің сұлулары.

Раушан гүлдей өскен қыздар,
Құмдай сусып көшкен қыздар,
Бақыт нұрын кешкен қыздар,
Түрікменнің сұлулары.

Алма беті – ол бір өлең,
Сол беттегі мең бір әлем,
Жүзім көзі мөлдіреген
Түрікменнің сұлулары.

Талшыбықтай мың бұралған,
Аршын төсі мың бір арман.
Шығар ма еді шын құмардан
Түрікменнің сұлулары.

Ұмытпаспын гүл өңіңді,
Ақ сазандай білегіңді,
Өртедің-ау жүрегімді
Түрікменнің сұлулары.

әдемі ғой әдемі,
Анау гүлдер Әндәліптің

өлеңі ғой өлеңі.
Мынау шаһар бақтай әсем

жайнады ғой жайнады,
Атқан таң да Мақтұмқұлы

ойлары ғой ойлары.
Түрікменнің бағы осында

орнады ғой орнады,
Шыққан Күн де Оғыз ханның

арманы ғой арманы.
Селжук сұлтан оғыздардың

абызы ғой абызы,
Ғасырларды көктеп өткен

Қорқыт баба қобызы.
Құм үстінде мәрмәр үйлер

шағылысқан күнменен,
Бұрымды ару кездесуге

алып ұшқан кімменен.
Бір шайыр қыз қошық айтты

жүрегінен гүл ұшып,
Алып Байрақ төңірегінде

алып қыран жүр ұшып.
Болашаққа кіл назбедеу

Абайдың Қасқабұлағы
Көздерінде жарқ-жұрқ еткен

оттар жанып барады.
Сол аттарда құмдай ыстық

түрікменнің қаны бар.
Сол оттарда шыңдай асқақ

үзілейін деп тұр ғой,
Кірпіктерге тамшы жастар

тізілейін деп тұр ғой.
Жұдырықтай ет-жүрегім

езілейін деп тұр ғой,
Түнгі аспанның түбінде жұлдыз

көз ілейін деп тұр ғой.
Қорадағы азбан сиыр

азынайын деп тұр ғой,
Маңдайдағы көп әжімім

жазылайын деп тұр ғой.
Биік таулар сеңсеңдерін

аттатамын деп тұр ғой,
Иегім де кемсеңдеуін

тоқтатамын деп тұр ғой.
Персияның пері желі

еспей қалам деп тұр ғой,
Қарақұмның қалың құмы

Б. Жақып
Алтын күн де асыл нұрын

шашпай қалам деп тұр ғой,
Алла менің қос көзімді

ашпай қалам деп тұр ғой.
Бір алапат тас төбемнен

ұрып қалам деп тұр ғой.
Иығыма Ай қонақтап

тұрып қалам деп тұр ғой.
Дүние – ағаштан алма – басым

үзілейін деп тұр ғой,
Кірпігіңде моншақ – жасың

шабыт сыйладың, Марал,
Сені көргенде өзіме-өзім

анық сыймадым, Марал.
Жарылып кете жаздап тұр едім

құтқардың, Марал,
Махаббат майданында ұтылған кім,

ұтқан кім, Марал.
Үніңнен ешкім ешқашан шырқамаған

әнді ұқтым, Марал,
Ғашықтық дертіне

шалдықтым, Марал.
Түрікменнің төрін

Абайдың Қасқабұлағы
Өзің – Ләйлі, мені – Мәжнүнге

теңгердің, Марал.
Ғашық абадта

сөздерің түледі, Марал,
Жүрегімнің түбіне

көздерің түнеді, Марал.
Түрікменнің қалы кілеміндей

төгілген, Марал,
Перінің қызы Бекторыдай

көрінген, Марал.
Жолаушылап өмірде

келе жатқанмын, Марал,
Сен маған сырыңды

терең ақтардың, Марал.
Аңыздағы Иранның

бағындай екенсің, Марал,
Өзің де еліктің

жаққан шырағын көрдім,
Мақтұмқұлының

шапқан пырағын көрдім.
Алп Арсланның алтынға

толған уысын көрдім
Молла Непестің ұрпаққа

қалған ырысын көрдім.
Селжүктің тас шапқан

қайқы қылышын көрдім.
Түрікмендердің ынтымақты

ұлысын көрдім.
Әндәліптің жазған

жыр-әнін көрдім,
Ғасырлар сүзген мөп-мөлдір

бұлағын көрдім.
Нұх пайғамбардың қалдырған

өсиетін көрдім
Сұлтан Санжар салған мешіттің

қасиетін көрдім.
Түрікменнің сөзі жүйелі

абызын көрдім.
Қорқыт бабаның киелі

қобызын көрдім.
Алты ұлы қоршаған Оғыз қалдырған

сан ізін көрдім,
Ақиқатқа айналған түрікменнің

Көрді де менің бөлмемді,
Көрші қыз қойды сауалын.
Кітапхана ма? – деуде, енді
Берейін сонын жауабын.

Жимадым дүние, теңгені,
Жинадым әлем Ай, күнін.
Толтырған орын төрдегі,
Кітаптар – менің байлығым.

Адамзат адам болғалы,
Болған жоқ мұндай құндылық.
Аңыздан туып арманы,
Шыңдығың тұрар шыңғырып.

Боранда ақын маздаған,
Атшана жегіп пар атқа.
Үзіліп кете жаздаған,
Үміт тұр анау парақта.

Қазақтың даусы түн жарған,
Іздесең атамекенін.
Оқып көр оттай жырлардан,
Сағыныш деген не екенін.

Санаңа сенің керегі,
Оңаша ойға шомғанда.
Тарихтың алуан дерегі,
Тұнып тұр анау томдарда.

Кітаптар бастар аспанға,
Найзағай жарқылдары да.

Б. Жақып
Қайғылы, мұңлы дастан да,
Қуаныш толқындары да.
Бір кітап айтар ертегі,

Үңілген зерек балаға.
Бір кітап сені ертеді,
Сағымы жүзген далаға.
Бір кітапты ашсаң самғайсың,

Жұлдызды ғарыш төсіне.
Бір кітапта уақыт арнайсың,
Ауылдың айлы кешіне.
Мұхитқа бастап бір кітап,

Түсірер теңіз түбіне.
Көбелек қуған, бір кітап,
Оралтар бала күніңе.
Бір кітап болжал айтады,

Маңдайдан тері моншақтап.
Болашаққа барып қайтады,
Оқыған адам сол шақта-ақ.
Батырлар жыры – айқын үн,

Ер елге берген сертті тап.
Аспаннан түсті дейтұғын
Қасиетті мынау төрт кітап.
Кеудеңе керуен көш құйсын,

Бір кітап бағзы бабаңнан.
Жыраулар даусын естисің,
Есте жоқ ескі заманнан.

Абайдың Қасқабұлағы
Ұқсатам алтын көпірге,
Кітаптар асыл бағым да.
Қосылып кетті нөпірге,

Мен жазған кітаптарым да.
Жеткізген күйді, әнді де,
Ескен жел, жауған жаңбыры,
Жазылып қалды мәңгіге,

Қаншама жанның тағдыры.
Бір бұлбұл қонса бұтаққа,
Селт етер дүние кейде осы.
Сомдалып қалды кітапта,

Сан алуан адам бейнесі.
Қарыздармын кітап алдында,
Санама нақыл қонса да.
Қаншама сезім бар мұнда,

Бар мұнда ақыл қаншама.
Жеткізген биік, тереңге,
Алланың сөзін бір рет.
Болмайтын шығар әлемде,

Бала күнде батыл ән,
Санамда ойды сапырам,
Қос қолыма ұядай,
Қой жүнінен тоқыған

Болды менде биялай.
Ұзақ күнді батырам,
Қыстың әппақ күйі ұнап.
Асыл әжем тоқыған

Биялайды киіп-ап.
Елемеймін шыңдап-ақ,
Сары аязды, ақпанды,
Тепкен кезде сырғанақ,

Ұстасам да ақ қарды.
Тауға шығып ойнағам,
Шанаменен зырлаймын.
Екі аяққа байлаған

Шаңғыменен зулаймын.
Қарға салдым жолымды,
Таудан төмен қиялай.
Тоңдырмайды қолымды,

Әжем берген биялай.
Жылылықтан бастаған
Өткенімді сезер кім?!
Тоңса қолым, еске алам,

Жастық оты лаулаған,
Маған ыстық осы ара.
Мен пәтерге жалдаған
Бар еді бір шошала.

Таулы қырат. Алматы.
Табалдырық. Босаға.
Жастығымның жәннаты,
Бар еді бір шошала.

Бойдақ күндер жалғасты,
Таптырмайтын тасада.
Үйім еді алғашқы
Аядай тар шошала.

Тайсия апай шырағы,
Шалқиды екен не күйде?!
Жалғыз өзі тұрады,
Көп бөлмелі кең үйде.

Орыс кемпір иесі,
Сүйенеді қашаға.
Сол кемпірге тиесі
Мен тұратын шошала.

Ел билеген кезекпен,
Патшалар да соныкі.
Есік пенен терезе,
Топсалар да соныкі.

Мен төлейтін пәтерге,
Ақшалар да соныкі.
Алма ағашы майысқан,

Б. Жақып
Бүлдіргені қайысқан,
Бақша-бау да соныкі.
Қымтырылып, қысылып,

Өтем үйдің қасынан.
Үйім жоғын түсініп,
Шошалама асығам.
Ғашық дертке ең алғаш

Дауа болған босаға.
Жүргенімде жалаңбас,
Пана болған шошала.
Сүйгеніме бауынан,

Жидек теріп бергенмін.
Сол бір шақты сағынам,
Мөлдір өлең өргенмін.
Әуендері жалғасты,

Небір әсем саздардың.
Сонда отырып алғашқы
Кітабымды жазғанмын.
... Күн артынан күн өтті,

Жылдар ұшты қанатты.
Жарып шығып түнекті,
Қазақтың да таңы атты.
Өз жолымды таптым ба?!

Сайрап жатыр іздерім.
Өтіп бара жаттым да,
Шошаланы іздедім.

Абайдың Қасқабұлағы
Көкірегіме салған от,
Баяғы ескі күй де жоқ.
Бақша менен бау да жоқ.

Шошала мен үй де жоқ.
Өткен шақта қалды ма?
Сол шошала, сол бір үй.
Күреп тастап орнына,

жоқ, жоқ қылау да,
Кім жаудырды екен күмістей

бақ-бақты бауда.
Қараша күзде тал-тоғай

гүлдеп тұрғандай,
Ағаштың басы малынып

аппақ қырауға.
Қайталанбайтын бұл неткен

көрініс еді,
Тұнық бұлақтан сіміріп

елік ішеді.
Қыраугүлдеген. Күзгі таң.

Таудың бөктері.
Байқамағанмын қалайша

өмірі сені.
Жүрекке таққан келемін

тұмар жырменен.
Алыстап бізден барады

құнан күн деген.
Қараған басы аппақ боп

Селеудің түбі,
Таудың беткейі құлпырып,

Қыраугүлдеген.
Сілкін шабытым, қалды артта

мұнар күн деген,
Қыраугүлдеген ақкүміс

Қыраугүлдеген.
Табиғат – ақын сен мені

таңдай қақтырдың,
Қасқайып өскен тас жарып,

Шынар жырменен.
Қыраугүлдеген, Қыраугүлдеген...

шомылдырған, нағашым,
Сөйлегенде, ақ тілек

ағылдырған, нағашым.
Арман қуып, ой қуып,

Алматыда жүргенде,
Аңқылдаған көңілі

сағындырған, нағашым.
Қауыны мен қарбызын

кесіп берген, нағашым,
Жалғыз тонын туысқа

шешіп берген, нағашым.
Нескен тәтем екеуі

несібесі ортаймай,
Немерелер өргізген

есік-төрден, нағашым.
Тіл ойғызар мойылын

тергізетін, нағашым,
Бүлдіргенін тоғайдың

жегізетін, нағашым.
Бау-бақшасын суарып,

өзі өсірген көкөніс,
Тәттісін-ай жемістің!–

дегізетін, нағашым.
Балық аулап Ертіске

ау жатқызған, нағашым.
Шортанын да өзеннің

Б. Жақып
Таңғажайып табиғат

маған өлең жазғызып,
Сұлу жырын өмірдің

таңдатқызған, нағашым.
Жалаң аяқ жар кешіп,

құм бастырған, нағашым,
Жарқабақтан қаратып,

қырды астырған, нағашым.
Қабдолладай ағасын

жоқтап өткен, нағашым,
Қиындығын өмірдің

аттап өткен, нағашым.
Бейсехандай тұңғышын

өркеш еткен, нағашым,
Сәулесін өз алдына

еркесі еткен, нағашым.
Қайраты мен Еркінін,

Ержаны мен Әсетін,
Қазағымның аймүйіз

серкесі еткен, нағашым.
Уақтардың ішінде

ірісісің, нағашым,
Тобықтыға күйеудің

бірісісің, нағашым.
Бүгінгі той дәл соның

дәлеліңдей болып тұр,
Жаралған сіз жандайсыз,

Абайдың Қасқабұлағы
Байлық – адал дастархан,

ас емес пе, нағашым,
Туған – туыс, құдалар,

дос емес пе, нағашым.
Құтты болсын бүгінгі

жасап жатқан Алтын Той,
Бақыт деген мінекей

осы емес пе, нағашым!
Жиендердің атынан

енді біздер не дейік,
Нұрбай ата шаңырағы,

керегесі кеңейіп.
Шалқып жүре беріңіз,

алдымызда асқақтап,
Немерелер көбейіп,

шөберелер көбейіп.
Ере берсін соңыңнан

батырыңыз, нағашым,
Әрбір таңды күлкімен

атырыңыз, нағашым.
Нескен тәтем екеуңіз

жүзге жетіп қартаймай,
Ортамызда біздердің

Саясында көде өскен,
Сайға біткен тобылғы.
Желге билеп белестен,
Ойға біткен тобылғы.

Ауылымның көп қырын,
Бұтаң басқан тобылғы.
Хош иісті ақ гүлің
Жұпар шашқан тобылғы.

Күлім қағып ақ әжем,
Күбі ыстаған тобылғы,
Таңғы саумал ауамен,
Тыныстаған тобылғы.

Мөлдір моншақ таң шығын,
Тағып алған тобылғы.
Бабам өрген қамшының
Сабы болған тобылғы.

Көктен жауған жауынға,
Қанып алған тобылғы.
Торқабықтың қолымда
Табы қалған тобылғы.

Қасиетіңді сезем мен,
Шаштың тәтті иіс уыстап.
Ата-бабам ежелден,
Ет сүрлеген, күбі ыстап.

Абайдың Қасқабұлағы
Жүрсең де отқа жағылып,
Табиғаттың сыйысың.
Жүрмін қазір сағынып,

Кемелер тоқтап, дегдіген
Қайраңға якорь лақтырды.
Ерке Ертіс балық-ернімен
Сүйеді шөп-шөп ақ түнді.

Жағадан жарқыл ұсынып,
Жұлдызды қала жайнайды.
Ай болса, айна түсіріп,
Толқындарменен ойнайды.

Ертістің отты көзіндей
Нұр шашып шамшырақтар да,
Құс жолы жатыр көз ілмей,
Оранып қара мақпалға.

Өзеннің келсең шетіне,
Көресің сурет әр қилы.
Су шашып түннің бетіне,
Толқындар шолп-шолп малтиды.

Б. Жақып
* * *
Айдың нұрына түн шомылғанда,
Тыныштық келіп тұнса қырларға.

Тылсым әлемнің құшағына еніп,
Билейді сәуле құм-шағылдарда.
Өзеннің ғажап күйі болады,
Жағаға толқын тиіп ағады.

Бетінен судың шөп-шөп еткізіп,
Нәзік бір сәуле сүйіп алады.
Жұлдыздар көлге жиі қонады,
Ақ таң атқанша үйі болады.

Самал сипаса алақанымен,
Самарқау белдің иі қанады.
Қоға мен қүрақ қауқылдасады,
Жағада тұрып ән тыңдасады.

Көк терек аппақ қайыңды құшып,
Ғашықтардайын мауқын басады.
Қайнайды өмірдің мәңгі бұлағы,
Даланың үні сан құбылады.

Тау шошып оянып байғыз даусынан,
Жақпар тастары жаңғырығады.
Күн сәулесінің көші келсе егер,
Жұлдыздарды үрлеп өшірер. Сөнер.

Тыныштық деген жоқ табиғатта,
Тыныштық деген осы болса егер.
Жаңбыр тынды. Құс келді. Бақ шулады.
Алма ағаштар бантигін тақсын бәрі.

...Қыс-мүсінші қалдырған ескерткіштей –
Алатаудың қасқиған ақ шыңдары.

Осқандай-ақ әлдекім семсерменен,
Ойбай салған дауыстан теңселді әлем.
Жай-қамшымен сұр аспан тартып қалып
Бұлт иегі бұлтиып кемсеңдеген.

Мөлдірлікті қаншама құйса да анық,
Құтылмады-ау қамшыдан бишара бұлт.
Ұрудай-ақ ұрып ап қатал аспан,
Сұрамайды кешірім ишара ғып.

Масқараны-ай! – дегендей, – масқараны-ай!
Ақ шашты шың құшағын ашты анадай.
Бауырына сонда оның басын сүйеп,
Жылады бұлт өксіп бір жас баладай.

...Жылама, бұлт тұлымы желкілдеген,
Сырыңды шерт одан да шертілмеген.
Сенің мөлдір мұңыңды жұтып алып,
Жапырақтан жыр тамды мөлтілдеген.

Найзағай бастап шатағын,
Тентектік келіп ойына,
Әуенің сұп-сұр шапанын
Жыртады дар-дар айыра.

Төсінен көктің төменге
Төгіледі-ай кеп ырыздық.
Жуынып жуа белеңде,
Жұтады ылғал қымыздық.

Ақ селеу – сәні қыр, белдің,
Тояттап басын шайқаған.
Тәтті иіске әтір-гүлдердің
Құтысы толып қайтадан.

Құшағы кеңге жайылған
Сәмбі тал, қара талдарым.
Теректер менен қайындар
Тосады алақандарын.

Аруана-бұлттар киелі,
Тарқата көшсе шерді көп.
Тамшылар жерді сүйеді,
Аспанның мөлдір ерні боп.

Жанарымнан бояуларың өшпеді,
Беу, ауылдың әсемқоңыр кештері.
Сені тастап кетіп қалдым ертерек
Жүрмін қазір астанада, кеш мені.

Табиғаттан үйреніп ем ән-күйді,
Кеттім тастап құс дауысын сан қилы.
Сан алуан шөптің иісін сағынып,
Енді отырмын, иемденіп жарты үйді.

Кеттім тастап,
Жо-жо-жоқ!
Бәрі бірге менімен,
Жан көрдің бе туған елден жеріген.

Жалғыз жер сол орын алған мәңгілік
Көңілімнің, өмірімнің төрінен.
Шыңғыстауым қабағында қатпар бар,
Қырлар, сайлар, қайырылыстар, қапталдар.

Мені күтіп жүрмісіндер, келер деп,
Көлде жүзген аққу мүсін ақ таңдар.
Беу, даланың әсемқоңыр кештері,
Бояуменен жеті түрлі, жеті үнді,

Айшықтайсың келіп менің бетімді.
Өзім жүрмін қалада, ал жүрегім
Сенде, ауылым, соғып жатқан секілді.

Сенімім қағып қанатын,
Сезінем таңым атқандай.
Сезімнің жегіп пар атын,
Сенімен келе жатқандай.

Ақ қарға жуып бетіңді,
Келесің асқақ мүсінде.
Ақ түтек ойлар секілді,
Ақ түтек боран ішінде.

Секілді дала күй елі,
Сөйлейді боран не тілмен?!
Долана-ернім сүйеді
Домбыққан алма бетіңнен.

Аяулым өзің жақұтым,
Аймалай берем бір қанбай.
...Қар емес, менің бақытым,
Бақытым борап тұрғандай!

Жүр, достым, бізге қонаққа,
Қонақжай біздің бар ауыл.
Қарамай минут, сағатқа,
Алады күтіп Қарауыл.

Күн қаққан өңі тотығып,
Алады күтіп қырқалар.
Абайдың жыры оқылып,
Әміре әні шырқалар.

Б. Жақып
Өр Шыңғыс күтіп алады,
Құшағын ашып айқара.
Бетіңнен сүйіп самалы,

Көл шаралары шайқала.
Жайлауда – Абай, жаз барсаң,
Жидебай – қыста мекені.
Сан түрлі жырлар, саздар сан,

Қалмайды сенен екі елі.
Бөрліге барсаң егер де,
Мұхаңның ізін көресің.
Әйгілі аты әлемге,

Саған да таныс ол есім.
Ұлы Абайды да күлкі етті-ау,
Кей жандар өлең, жыр ұқпас.
Қынамен бетін бүркепті-ау,

Қодарға тиген қырық тас.
Әңгіме сөзге тартады,
Кездесе қалсаң, кім-кімге.
Бір көру үшін Арқаны,

Қалқа қыз, сен де жүр бірге.
Саған да ашық есік әр,
Менімен келсе жұпталғың.
Келіні болсаң несі бар,

Алма ағашы, алма ағашы,
Табиғаттың бел баласы,
Баяу ғана жыр оқиын,
Келбетіме сен қарашы.

Сапар шегіп жыр еліне,
Сен үңілші жүрегіме,
Мені көрген бәзбіреулер,
Қияли деп күледі ме?!

Өйткені олар сен сияқты
Бола алмасын біледі де,
Үңілмейді ару болып,
Ақындардың жүрегіне.

Арнап өлең шығаруға,
Қанбай қойды-ау құмарым да,
Сені кейде ұқсатамын
Қалған алыс түу, ауылда,

Ауылымнан алдырған,
Үйімдегі тұмарсың.
Әжем марқұм қалдырған,
Сен бір асыл мұрамсың.

Сарғалдақтай сап-сары,
Сағынышы бар санамның,
Қызыл-жасыл, тоқсары,
Бояуы бар даламның.

Тасқа біткен түсті не,
Қынаменен боялдың,
Жатсам сенің үстіңе,
Туған жерде ояндым.

Ойға баттым не түрлі
Қасиетімсің төрдегі,
Ұшқыш кілем секілді,
Алып кеттің сен мені.

Көрдім асыл әжемді,
Көрдім туған өлкемді.
Көрдім тоғай, өзенді,
Жан-дүнием өртенді.

Беу, киелі алаша,
Асыл әжем тоқыған.
Жақындата түстің бе
Жүргенде елден алыстап.

Өлең жазып отырам,
Енді сенің үстіңде
Әруаққа бағыштап...

Жапырақтары жиылып,
Тәңіріге сиынып.
Жасыл бешпет киініп,
Жар қабақтан иіліп,

Аққан судың бетінен
Сүйіп алған сәмбі тал.
Бір-біріне үздігіп,
Жігіт сөйлеп, қыз күліп,

Махаббат тұнса ойына,
Мың бұралған бойына,
Ғашықтардың бал сырын,
Құйып алған сәмбі тал.

Алтын шашы жайылып,
Күміс суға шайылып,
Түнгі айдында талықсып,
Жалаңаш Ай толықсып,

Шомылғанын өзенде
Талай көрген сәмбі тал.
Өрілген шашы сәнді еткен,
Желмен баяу әндеткен,

Өмірге шөлі қанбайды,
Хас сұлудан аумайды,
Айнасына өзеннің
Қарай берген сәмбі тал.

Қалмастан тілсіз жауға жаны күйреп,
Каперсіз, су бетіне салып ирек,
Көрдім мен, кетпейді әлі көз алдымнан,
Уланған көлде жүзген қоңыр үйрек.

Қоға да, жағадағы қамыс та улы,
Қосылған бұлақтағы ағыс та улы.
Балапан кезінде-ақ бұл үйректі
Дегелең дүмпулермен таныстырды.

Тұратын қалың қамыс бүркеп, қорып,
Өсті ол көл бетінде үркек болып.
Биікке ұшушы еді бір кездері,
Шалдығып, соңғы кезде жүр көп қонып.

Мойылдай жанарына нұр сіңді Айдан,
Қалайша у сәулені жусын бойдан,
Саржалдың сағымына жүр шомылып,
Қайнардың қасіретін білсін қайдан?!

Көзінен, үңілген жан, мұңды көрер,
Оны бір көрген адам шындық өрер.
Өн-бойы сәулеленген қоңыр үйрек,
Өлсе де, туған көлге сүңгіп өлер.

Абайдың Қасқабұлағы
* * *
Күн сәулесін кою бұлт көлегейлеп,
Қорғасындай төбемнен төнеді ой кеп.

Сонадайдан көзіме шалынады.
Таулар киген боз көйлек, көне көйлек.
Жер қуарып, шөп сиреп, су тартылған,
Дем шығады қапырық мылқау қырдан.

Ақ қан болып ауырған туған далам,
Айығасың сен қашан бұл қалпыңнан.
Өксіп-өксіп жетімек тал жылайды,
Қайғы жұтып, қарт денең калжырайды.

Алыс жерде өткізген бір жылым да,
Сенде өткізген бір күнге арзымайды.
Арқау болып келбетің көп өлеңге,
Қайта түлеп қырларың көгерер ме?

Дерттенсең де, қырық жыл өрт көрсең де,
Перзент үшін сендей жер жоқ әлемде.
Төздің туған мекенім сан азапқа,
Меңдеп алған дертіңе дауа жоқ па?

Келген сайын қан жылап жан-жүрегім,
Қайтып жүрмін қайғы алып қала жаққа.
Қасиетсізге қадірің білінбеген,
Жат жұрттықтар тәніңді тілімдеген.

Айғыз-айғыз аяулы жүрегіңді,
Өмір бойы емдеймін жырымменен.

Баласы Сәруардың Әбділәзиз,
Асқан бір шеберлікпен құйған қазан.
Жасатып бұйрығымен Ақсақ Темір,
Қазандық бөлмесіне сыйған қазан.

Төрінен кесененің орын алып,
Қазына, дәулет, байлық жиған қазан.
Сырларын ғасырлардың ішке бүгіп,
Тәу етіп, халық басын иген қазан,

Келгендер керуен-керуен алтын құйып,
Мінәжат етушілер сүйгсн қазан.
Зеңбірек дүмпуіне төтеп беріп,
Отына отаршылдық күйген қазан.

Бұл қазан – басқаларға арман қазан,
Шүпілдеп нұры Алланың толған қазан.
Жазылып Құран сөзі ернеуіне,
Кағбасы Түркістанның болған қазан.

Кеңдік пен қонақжайлық үлгісіндей
Қазақтың қасиеті қонған қазан.
Орнынан бір дүлей күш қозғап кетіп,
Қараусыз Эрмитажда қалған қазан.

Сол қазан бәрін көрген азабымның,
Куәсі талай-талай аза-мұңның.
Тайқазан Түркістанда алынған соң,
Басына бақыт қонды қазағымның.

Тайқазан сәні болған сайын дала-ай!
Жас ұрпақ ғұмыр кешсін уайымдамай
Ырыс, құт, берекесін қазағымның
Құдірет енді ешқашан айырмағай!

Абайдың Қасқабұлағы
Алдаспан, қынабыңнан суырылма,
Ешбір жан қарсы келмес бұл ырымға.
Тайқазан орынынан қозғалмаса,

О, қылует, қылует!
Жүрегіме жылу ет,
Жанымнан шыққан әр сөзді,
Хор қызындай сұлу ет,

Оятты мені күбірлеп,
Қара өлеңнің пірі кеп.
Қарашықтың суы кеп.
Мәдинада – Мұхаммед,

Түркістанда – Қожа Ахмет.
Санама жырдың гүлін ек,
Мұңдылардың мұңын ек,
Нұрлылардың нұрын ек,

Даналардың бір кезде
Айтылмай қалған жырын ек.
Асыл сөзім – меруерт,
Көрейін салып сурет.

...Жер астында қылует,
“Бісміллә!” – деп кіріп ек.
Көптен құран түспепті,
Санама берді белгісін,

Періштелердің бірі кеп.
Түсірдік құран бағыштап,
Әруаққа тағзым бұл рет.

Б. Жақып
...Алланың адал құлы боп,
Алпыс үш жасқа келгенде,
Бабам енген қылует,

Ішің толы нұр екен,
Сенде тұнып тұр екен,
Қожа Ахмет дананың
Айтылмаған сыры көп.

Беу, қасиетті қылует,
Ішің толы нұр екен.
Баба рухы жүр екен,
Жер бетіндегі ғұмырын

Жалғастырғаны шын екен.
Айы, күні аманда,
Алланың нұрын жырлаған,
Күш-қуат алған әмәнда,

Тіліне салған құрмадан.
Арыстанбаб ұстаздың
Өсиетін тыңдаған.
Пайғамбар жасқа келген соң,

Бір күн де жерде тұрмаған,
Тағы алпыс үш жас жасаған,
Осында менің дүр бабам.
О киелі, қылует,

Бұ дүниенің шектеулі
Екендігін көрсеттің,
О дүниеге бастайтын
Мекен бүгін көрсеттің.

Бұ дүниеде мүліктің
Бекерлігін көрсеттің.
О дүниенің мәңгілік
Екендігін көрсеттің.

Абайдың Қасқабұлағы
Әзірет Сұлтан әулием,
Ашқан саған бар сырын,
Ақиқатын ақтарған

Төккен саған жан сырын.
Алланың ақ жолында
Тәркі етті ол Күн нұрын.
Сарп етті ол Ай нұрын.

Құрбан етті ол таң шығын.
О, киелі қылует,
Шыңырау, қапас болсаң да,
Қараңғыда қалсаң да,

Сен тербеттің бабамның
Ақыл-ойы бесігін.
Пайғамбардың жасында,
Тірідей Көрдің есігін

Ашқанын жайдың жаһанға,
Аңыз етіп есімін.
Түркістандағы қылует,
Қүпиясы көп, сыры көп,

Көкейге құяр нұры көп,
Екі дүниені жалғаған
Жұмбақ көпірдің бірі деп,
Қанша ғасыр өтсе де

Көрмеп еді жатсынып,
Алматының көшесіне

Қайдан келдің жоқшылық.
Базар барсаң қол жаяды

Бала емізген бір ана,
Шыға берсең жәутеңдейді

Көзін ашқан көк шыбық.
Мешіт барсаң, Алла үйінің

Алдында отыр пақырлар,
Жанарымен медет тілеп,

Дәл қасыңа жақындар.
Дұғаңа қос, жасағаннан

Тіле олардың тілеуін
Садақаңды бер соларға,

Мұсылмандық атың бар.
Ішер асты табу үшін

Жарым күндік, бір күндік,
Аспап алып, ән салады

Туннель-жолда бір мұңлық.
Топталып ап жалаң аяқ

Көше кезген сорлылар,
Еріксізден тамағы үшін

Жасайды енді күнде ұрлық.
Оларға да берген Алла

Ар мен ождан, ой-сана.
Табынады Мұхаммедке,

Абайдың Қасқабұлағы
Бірі – қара, бірі – сары

Болса дағы мұңы бір,
Тағдыр жазған маңдайына

Жоқшылықты бейшара.
Ғаріп болған қай кез де

Сонау ықылым заманда,
Байлық барда мұқтаждық та

Бірге жүрер әманда.
Сол жоқшылық, сол тапшылық

Тамыр жаймай жойылсын,
Қазағымнан аулақ кетсін

Күтер қандай жол алда.
Жұмыс берсін екі қолға,

Тамақ берсін соларға.
Көшемізде көрінбесін

Жүрек шаншыр жоқшылық,
Пақырлардың барлығына

Несібесін бер, Алла
Ата-бабам аттанбаған

Жолсапарға салмай ер.
Қиналғанды көре тұра

Қолын созбас қандай ер.
Адамзаттың ғасырлардан

Салған ізін зерделе,
Халқы азбаса, жер тозбаса,

Б. Жақып
Оңбай құлар шапқан адам,

Тартылмаса ат айыл.
Сол айылды тартатұғын

Қосшы керек, о, Тәңір.
Көшелерде жоқ-жітіктер,

Қол жайғандар көбейсе,
Алтын-күміс әбзеліңнің

Болғанынан не қайыр.
Біздің жерде бәрі де бар,

Байлық та бар, бақ та бар,
Ырыс пенен береке де,

Табиғат та, тақ та бар.
Байға ынсап бер, я, Жасаған,

Ал жарлыға жәрдем бер,
Сонда ғана біздің елде

Бесқарағай, Бесқарағай,
Қарағайлар басынан көшкен арай,
Құдірет қой самсаған самырсындар,
Өрлеп өскен ылдидан төске қарай.

Қарағайлар жарысып жол бойында,
Жолаушының қақтырар таңдайын да.
Қол ұстасып, жарысып, таласа өскен,
Таңырқамай қарап көр тал-қайыңға.

Бесқарағай, Бесқарағай,
Жылдар салған сақина, өс қарағай!
Өзегіне жинаған өз өмірін
Ағаш біткен қалмасын есте қалай?!

Бесқарағай, Бесқарағай,
Үйеңкілер құшағын ашты анадай,
Ару қыздай бой түзеп ақ қайыңдар,
Жарысады шыршалар жас баладай.

Бесқарағай, Бесқарағай,
Көз алдымнан көкпеңбек көшкен арай.
Қарағайдың ішіне қызғылт тартып,
Бара жатыр күн батып кешке қарай.

Б. Жақып
* * *
Қарағайлар тың тыңдайды,
Қайың ерер жетекке,

Байғыз мұнда сұңқылдайды,
Шақырады көкек те.
Түннің іші ит үреді,
Айға қарап көктегі,

Көкірегімнен күй түледі,
Алатаудың көктемі.
Анадайдан қалғып–мүлгіп,
Талғар шыңы дем берер.

Періштелер қарғып тұрдық,
Ұйықтап жатыр пенделер.
Ақбұлағым жатыр ағып,
Төңірегіне от беріп.

Топырақтан тоқым алып,
Шапты тауда Ақ бөрік.
Ақбұлаққа ақшы дер ем.
Мөлдіреуді ұмытқан,

Талғар түнін жақсы көрем,
Жүрегімді жылытқан.

Абайдың Қасқабұлағы
* * *
Түн. Мен жалғызбын.
Түн. Сен жалғызсың.

Бастап әнді үздім.
Әнім – сол қызсың.
Сенен басқаны,
Жаным сүймедім.

Жиырма жастағы,
Отыңа күймедім.
Тәңір жаратқан,
Сені жалғыз қып.

Сенсіз таң атқан,
Тағы жалғыздық.
Сенсіз шығар Күн
Күндіз өрілер.

Мен Ай шығармын,
Түнде көрінер.

Б. Жақып
* * *
Сен дегенде шықпайды демім менің,
Айдыныңда жүзетін көлім бе едің.

Алақан боп алдыңда жайылып ем,
Жаңбыр болып сен бірақ төгілмедің.
Сен дегенде шықпайды сөзім менің,
Өзіңді ойлап түндерде көз ілмедім.

Бізге өзіңсіз бұ дүние қызық емес –
Серпілгенім, сенгенім, сезінгенім...
Сен дегенде шықпайды үнім менің,
Мен қараған кезімде күлімдедің,

Сенсіз жүрген кездерде тірі өлікпін,
Сені көрген кездерім тірілгенім.
* * *
Ғажабымсың сен менің ғажабымсың,

Менің мәңгі сарқылмас азабымсың.
Жәми, Сағди, Низами жазбай кеткен,
Қайталанбас ғажайып ғазалымсың.
Сені берген ризамын Тәңіріме,

Гүл боп кірдің Ақ таңдай өміріме.
Менен басқа ешкім де көз салмасын
Ен даланың еркелеу елігіне.
Елігім-ау, сыйладым бәрін саған,

Керек десең, Абайдың әнін салам.
Көк сағымның ішінен тауып алар
Егер шындап бір-бірін сағынса адам.

Тастай қашып бүгін де ұйқы мені,
Көкірегіме ғажайып күй түнеді.
Қалғып кетсе, шошытып Ару айды,
Арсыл-гүрсіл әредік ит үреді.

Бұйра бас бұлт айды кеп аймалады,
Ояна сап алып тау ойланады.
Ит үреді шеткі бір үй тұсынан.
Ұйқысынан шошытып айналаны.

Буырқанған өзеннің күші кеміп,
Бақ ішіне бақыттың құсы келіп,
Ұйқысырап қайыңдар жыр оқиды,
Көлшік жатыр түнгі аспан түсіне еніп,

Көмекейі бүлкілдеп шағын арық.
Жарық күнді барады сағына ағып.
Үрген иттің дауысын жаңғыртады,
Бір жартастан бір жартас қағып алып.

...Көңіліммен осынау кір шалмаған,
Шіркін, сенде қайта бір тусам, далам!
Тамсанар ем түніңе таңғажайып,
Аспанынан ақ сүттей нұр саулаған.

Күй қайда, далам, ән кайда,
Дертімнен таста арылтып.
Алматы қалды шалғайда,
Өзіңнің көркің сағынтып.

Сағындым сені сал өлкем,
Сарғалдақ толы қырларды.
Тұрып ап ылғи таңертең,
Кызықтаушы едім қырманды.

Сол күнім менің ұрланды.
Өткенді еске түсіріп.
Сылдырлат, бұлақ, сырғаңды,
Келіп тұр жырын ұсынып.

Лайлаған тентек тұнбаңды.
Жайлауға барсам қыстауға,
Құстардың әнін айтушы ем.
Күбіні баптап ыстауға,

Тобылғы жинап қайтушы ем.
Сол кезім менің ұрланды.
Өткенді еске ап тулаған,
Жүрегім қазір ержеткен.

Уақыт-ай, уақыт зулаған,
Ұрлықшы едің сен неткен.

Абайдың Қасқабұлағы
* * *
Оңтүстіктен Ебінің есті желі,
Жұлдызды аспан көрпедей әжем жапқан.

Балықшының дауысы естіледі
Өзен жақтан.
Шомылдырып жарыққа жарты аспанды,
Баяу ғана қалықтап Ай жүзеді.

Ұйқысынан шошытқан жартастарды
Байғыз еді.
Жапырықтар ақырын сыбдырлайды,
Нәзік үнді ағаштың қоңырауы.

Сәлден кейін таң келіп түнді ұрлайды,
Қып-қызыл боп аспанның омырауы.
Үнсіз батып жатқандай ойға дала,
Ағады өзен ауылды орағытқан.

Шық-көзімен таңырқап айналаға
Атады ағарып таң.
* * *
Дәлелдеп тума дарынын,

Қораз-таң жатыр шақырып.
Күшейтті өзен ағынын,
Түбіне түнді батырып.
Қозғалған жаймен таң атпай,

Бәдәуи бұлттар көші өтпек.
Алтын күн алтын сағаттай
Уақытты тұрған есептеп.

Санаған бабам итті құт,
Жаз, қаламым жүйткітіп,
Ақ қағаздың үстінде
Аппақ боран ұйтқытып.

Тал болып жырым майысып та,
Оранып тамсын ой шыққа.
Адамның көңіл-әйнегін,
Ақ қырау болып айшықта.

Сал өрнек, зерле, әрлендір,
Құлақтан бойға келген жыр.
Бесіктегі сәбиді,
Әлдиіңмен тербелдір.

Табиғаттан күй ұрлап,
Жаз, қаламым, шиырлап.
Жеті қат көкті қиялым,
Әуеле, шарла, құйындат.

Биікте, өрле, аспанда,
Жаңбыр боп шашу шаш тауға.
Өлеңім, қосыл тамшы боп,
Көзден бір шыққан бастауға.

Өлінің бәрі тірілген,
Асыл сөз төгіл тілімнен.
Жартастар шошып оянсын,
Жаңғыра шыққан үнімнен.

Дөңдерім қалсын пай-пайлап!
Кең жерім қалсын “ойхойлап!”

Абайдың Қасқабұлағы
Демдерін алып құм таулар,
Шөлдерім қалсын айқайлап.
Ұшырып құсын көлдерім,

Қондырып алсын белдерім.
Ойларым иірім-иірім боп,
Өзенге салсын өрнегін.
Күнді елден бұрын көрген шың,

Ақ мамық бұлтты өңгерсін.
Қайыңдарым ырғалып,
Теректерім тербелсін.
Алма ағашы гүл ашсын,

Ақ сезіміме ұлассын.
Еліктерім елеңдеп,
Арқарларым қыр ассын.
Көк пенен жерді байқастап,

Жанарымнан отты жай тастап.
Жүрейін көк жорға өлеңмен,
Әрі де бері ойқастап.
Толқын боп көбік шашпасам,

Жай болып көкті оспасам,
Қазақтың қара сөзімен
Құпиясын жырдың ашпасам.
Жел болып бірде азынасам,

От болып бірде маздасам.
Шашасына шаң жұқпас
Шабытым барда жазбасам,
Несіне тудым ақын боп?!

Бастап бір қайталанбас сонатаны,
Сәлден соң бұл қаланың таңы атады.
Уақыттың шетсіз-шексіз мұхитына
Тұншығып түнім батып баратады.

Түн батты, жұлдыз сөнді, Ай қалмады,
Аспанның Ай ғой, шіркін, пайғамбары.
Күтеді Шығыстағы Күннен жарық,
Орыстың мүлгіп тұрған ойлы орманы.

Басылып Құс жолының шаңытқаны,
Оянды тіршіліктің алып таңы.
Келесі түнге дейін қалғып кетті
Мәскеудің қызыл-жасыл жарықтары.

Соғылып шіркеулердің қоңырауы,
Тағы да жалғасады өмір әні.
Айығып бүкіл қала күнәсінен,
Тазарып ақ сәулеге шомылады.

Көрінер таңғы сурет кімге қалай?!
Төгілді төрт тарапқа Күннен арай.
...Адамдар көшелерде топ-тобымен
Асығып бара жатыр түнге қарай.

Абайдың Қасқабұлағы
* * *
Сағыныштан сазып кетсе жүрегің,
Сағынғаның емес пе?!

Аяулым-ау, алабұртып гүл өңің,
Дәл осы сәт алдың ба сен мені еске.
Шуылынан қаланың да шаршаумен,
Шуағыңды жүрмін қазір аңсап көп.

Саған деген сағынышым, жан сәулем,
Ілінді ме кірпігіңе моншақ боп.
Мен деп ойла, түсіңе
Құс қанатты бір арғымақ енсе егер.

Махаббаттың құдіретті күші де
Бұл өмірде сағынышпен өлшенер.
Сағын мені, сағынамын мен сені,
Осынау бір көкорайлы көктемде,

Ойлы көзбен қарап ал да өткенге,
Сағын мені наурыз жаңбыр төккенде,
Терезеден Ай сәулесін сепкенде.
Көрік беріп көк белге,

Қызғалдақтар оттай жанса бөктерде,
Алатауға ақша бұлттар шөккенде,
Жырым менің құс боп ұшып жеткенде,
Сағын мені...

...Саған деген сағыныштың бөлшегі,
Жүрегімнен түсті үзіліп дәптерге.

төгілдірші әнін,
Мен үшін туған даладан

жоқ басқа жұмақ.
Көзімнің алды – көк тоғай,

көгілдір сағым,
Көгалға сіңіп жататын

көк қасқа бұлақ.
Күміс күлкі мен шат әуен

шашылып алдан,
Күмбірлетеді домбыра

шанағын дала.
Асық дорбасын иыққа

асынып алған
Бір кезгі менен аумайды

ана бір бала.
Мөп-мөлдір суға шөлімді

қандырып тұрып,
Шарайнасына қараймын

шағылып көлдің.
Бала күнімде бар тауды

жаңғырықтырып,
Жартасқа сіңген даусымды

сағынып келдім.
Сағынып келдім көк қияқ,

жусанды қырды,
Балалық шақтың тарқамас

базары қалған.
Ашып бер маған құпия

сыр сандығыңды,
Тауыңа шақыр тосатын

Абайдың Қасқабұлағы
Көзімнің алды – көк тоғай,

көгілдір сағым,
Көгалға сіңіп жататын

көк қасқа бұлақ.
Бозторғай, әсем жерімнің

төгілдірші әнін,
Мен үшін туған даламнан

Болмайық кейін жұртқа күлкі, бауыр,
Мұңайма, кетер ұшып бұл күн ауыр.
Білмеймін неге екенін, соңғы кезде,
Жүр менің түсіме еніп жылқылы ауыл.

...Тау іші. Жасыл жайлау екен деймін,
Ежелден осы жерді мекендеймін.
Көк шалғын, қалың жылқы жүр жайылып,
Адам да көрінбейді бөтен деймін.

Әжем жүр торы атынан түспей мініп,
Ағам жүр құла айғырды күштей мініп,
Мұндағы ел көтереді көңілдерін,
Орыстың жынды суын ішпей жүріп.

Досым жүр көк бестіні жайдақ мініп,
Інім жүр ала тайды сайлап мініп.
Күледі мәз-мейрам боп қара балам,
Желіге жез құлынды байлап тұрып.

Кәрі әжем сауып отыр торы биені,
Ауылда саналады ол – жан киелі.

Б. Жақып
Бағыштап аруақтарға құран да оқыр,
Түгендеп әулие мен әмбиені.
Анам жүр пісірумен бауырсағын,

Келтірер дастарқаны ауыл сәнін.
Қуырдақ қуырады, ет қайнатып,
Даланың қосып ащы сарымсағын.
Әр күнді көңілді етіп ауылдастар,

Мен келдім, төрт тараптан ағыл, достар.
Сапырып сары қымызды құйып берер,
Кезекпен күбі пісіп қарындастар.
Төрінде киіз үйдің көлеңкеде,

Жайғасқан, жан бар ма екен менен төре.
Таңертең шақырады аршалы сай,
Кешқұрым шақырады өлеңтөбе.
Күн кешпес ешқашан да жұртым ауыр,

Болмайық қонақ барса, күлкі, бауыр.
Жайлауды сағынғаннан болар бәлкім,
Түсіме жиі еніп жүр жылқылы ауыл.
* * *

Атыңнан айналайын Абыралым,
Киелі топырағыңа табынамын.
Шайлығып жан-жүрегің жарылыстан,
Шайқалды талай-талай шаңырағың.

Сөндірген ошағыңнан отыңды кім?
Қайғысын ішке бүгіп жатыр қырың.
Үні өшіп аждаһаның іргеңдегі,
Жаңғырды жылдар салып атың бүгін.

Абайдың Қасқабұлағы
Сайраған жолдарыңмен сан жыл өттім,
Туған жер, мекенісің ақ жүректің.
Ұрпағын аруағымен қолдап жүрген,

Басына Қажы атамның тағзым еттім.
Тауыңда қанаттанып қаршыға-арман,
Төсіңде талай дарын ән шығарған.
Таңаттың жайлауында тамылжыған,

Әйгілі Әміренің даусы қалған.
Өзіңде сан дүлдүлдің өмірі өткен,
Қалды аман ойың, қырың небір өрттен.
Көсіліп жатқан анау Мыржық тауын,

Күйлері Тәттімбеттің тебіренткен.
Әр күйді жеткізесің әсерлі етіп,
Қырық жыл қырғын болды, есең кетіп.
Төсіңе мөп-мөлдір боп төгіледі,

Жырлары Төлеужанның нөсерлетіп.
Өңіңді нұрға бояп, жарық төккен,
Өлкеңе қарайды Күн шолып көктен.
Келемін ойға батып, тау бөктерлеп,

Көзімді аштым көктемде,
Күн нұрын көктен төккенде,
Аспанда бұлтқа айналып,
Сәуір жаңбыры сепкенде,

Б. Жақып
Жауқазын шығып көк белге,
Көк терек көңілі жайланып,
Көз салған кезде өткенге.

Сарғалдақ баурап сайды алып,
Қызғалдақ қаулап бөктерге.
Көп көрме, дүние, көп көрме,
Көзімді ашсам көктемде,

Әкежан, сенің арқаң – бұл!
Ойларым көшіп өткеңде,
Тауларға бұлт боп шөккенде,
Қоңыраулатқан жыр төксе,

Омыраулатқан от кеуде.
Ақын боп шықсам арқырап,
Жұлдызым жанса жарқырап,
Оқысам, өлең залдарда,

Оянсам, аққу таңдарда.
Төгілсе жырым тұтанып
Түндегі жанған шамдарға
Әкешім, сенің арқаң – бұл!

Білімнің ішсем, кәусарын,
Ғылымға ауса аңсарым.
Арманның мінсем ұшағын,
Алатау ашса құшағын.

Жолықсам жастық шағыммен,
Гауһармен, маржан, лағылмен,
Алматы алтын бағымен,
Ыстықкөл толқындарымен.

Бішкектің жұтсам самалын,
Тәжіктің жесем анарын,
Татардың тыңдап наз әнін,
Ташкеннің көрсем базарын,

Абайдың Қасқабұлағы
Мәскеудің түнін аралап,
Қаратеңізді жағалап,
Абхаздың татып дәм-тұзын,

Кавказдың көрсем тау-құзын.
Жан әке, сенің арқаң – бұл!
Ізденіс жолын таңдасам,
Дүниені түгел шарласам,

Еуропадан әрі ассам,
Ақша бұлттармен талассам,
Төрт кессем көктен мұхитты,
Шәкірттеріме жол ашсам,

Американың төріне
Абайдың әнін жеткізсем,
Әуезов үнін тыңдатсам,
Қалың бір ойға шым батсам,

Ұстасам берік қолыма,
Білім боп жанған қымбат шам!
Әкетай, сенің арқаң – бұл!
Кітабым шықса баспадан,

Көрінсем телетаспадан.
Ұлағат алып халқымнан,
Сөйлесем радиотолқыннан.
Газетке шықса жырларым,

Журналда тұнса сырларым.
Мың сан ой туса миымнан,
Естілсе даусым қиырдан.
Әкешім, сенің арқаң – бұл!

Өзгеше сазды күй болсам,
Үйленсем, сосын, үй болсам,
Кішкене қызым бой жетсе,

Б. Жақып
Кішкентай ұлым ер жетсе,
Алдымнан атса таңдар ақ,
Туысқандарым қаумалап,

Қарындастарым сыйласа,
Інілер мені тыңдаса,
Соғымның сақтап етінен,
Анашым сүйсе бетімнен,

Жусанның иісі бұрқырап,
Қауышып жүрсек шұрқырап,
Жан әкем, сенің арқаң – бұл!
Алыстың өртте отпенен,

Жер үшін қинап жаныңды.
Боранды күні атпенен,
Адаспай таптың ауылды.
Аязда қыстау аралап,

Қуанттың талай қауымды.
Аптапта жайлау аралап,
Елемей жауын, дауылды,
Ұйқысыз түндер өткіздің.

Ел үшін төктің теріңді,
Қуанттың сөйтіп еліңді.
Бірге боп ылғи жұртыңмен,
Емдедің жанын күлкіңмен.

Ауылдың тілеп бірлігін,
Қанша үйдің аштың түндігін,
Өз қолыңменен кестің сен,
Қаншама сәби кіндігін.

Арналды бізге, еліңе,
Қанша қыс, жаз, көктем, күз деген
Арманыңызбыз іздеген,
Бақыттымыз біз сізбенен.

Абайдың Қасқабұлағы
Марқайып немерелеріңізбенен,
Берікқарада жүрдік біз,
Бабалар салған ізбенен.

Аруақтар қолдап жетіңіз,
Ардақты жасқа «Жүз» деген!..

Абайдың шашу қылып шаш та жырын,
Тойыңды дүркіреген баста, ауылым.
Құлынды болып жатыр бір кездері
Төсіңде ойнақтаған қасқа құлын.

Аспанның айқара ашып жыр-түндігін,
Жайнады, жадырады, құлпырды күн.
Сындырып қыстың мөлдір терезесін,
Сендер де, сексен көлім, сілкін бүгін.

Мұз еріп, шың басында қар бұзылды,
Көктемім, жаз бүгін сен мәңгі жырды.
Сағынтып он екі айда бір келетін
Күтіп ал, Аспан мен Жер, Наурызыңды!

Беу, ғалам, бір перзентің келді өмірге,
Менімен қуан, дүние, сен де бірге.
Кішкентай жүрек жатыр құндақталып,
Тыныстап пәктік жатыр жөргегінде.

Әйнектен аппақ сәби – таң қараған,
Оятты аумай үні дәл баладан.
Кірпігін нұрға малып, көзін ашқан
Көрінді бөбек болып тал да маған.

Б. Жақып
Жауабы сұрағымның табылмай көп,
Жанымда, жанарымда жалындайды от.
Сәл ғана езу тартып ақты арықтар

Сәбидің шалықтаған шағындай боп.
Қырлардың көкірегін жуады арай,
Құшағы гүлге толып мына маңай.
Бесікте жас бұлақты тербеп тұрған

Қос жаға – бірі әке де, бірі анадай.
Бұлт біткен бұрымдарын өрді ерінбей,
Қайтқан құс күндерімнің керуеніндей.
Жүрегім бүлкілдейді жаңа туған

Тіршілік – нәрестенің еңбегіндей.
Сүйінші бақтан бұлбұл сұрай қалып,
Батасын беріп таулар тұр ойланып.
Бақыттан, қуаныштан жанарымда

Жүректе туғанда елге махаббатым,
Бастап ап туған жерге апаратын,
Ауылға бара жатқан жол бойында,
Бір жал бар – Қаражал деп аталатын.

Кеудеңе енгізердей самалы құт,
Ойланып тұрғандай ол қарауытып.
Көз тартар қалың шілік қапталынан,
Сағынған жан-дүниеңдей ән ағытып.

Абайдың Қасқабұлағы
Тұрады қашан барсаң қарауытып,
Қасынан өтеді жол орағытып.
Сол тұстан өтсең болды-ақ, қарсы алдыңнан

Жатады жазық маңдай дала күтіп.
Өзіңде туған ұлың қала кеткен,
Шақырсам оралар ма бала көктем.
Көгершін күндер де ұшып баурайыңнан,

Басыңнан талай-талай заман өткен.
Сен көрдің жарған атом бомбаларын,
Қырларды айдаһар өрт жалмағанын.
Бейнесі секілденіп жата бердің,

Ботасыз боздап қалған аруананың.
Сол апат, алапаттан қалдың аман,
Қайғылы құлағыңда жаңғырады ән.
Көзіңнің жасындай боп домаланып,

Тастарың етегіңе сан құлаған.
Онда да сен Қаражал атанған ең,
Тіршілік заңдылығы қатал деген.
Айналған қазір – бір-бір төмпешікке

Ауылдың шалдары өткен ат арбамен.
Солардың көзін көрдің, өзін көрдің,
Солардай бата берсең сезінгенмін.
Қырық жыл қырғынға да төтеп берген,

Бүгінгі ұрпағына төзімді елдің.
Қаражал, кәрі жалым, не көрмедің,
Өзгермей тұра берші, көнермегін.
Сан рет әрлі-берлі құйындатып,

Б. Жақып
Қаражал – жазда нәрлі, қыста қарлы,
Бауырыңа ап, барған сайын қүш балаңды.
Жүрсем де қай түкпірде, қасиеттім,

Сендей ел жоқ мынау Жердің бетінде
Қазақстан – сенсің менің аспаным,
Сенсің менің таусылмайтын дастаным,
Бұлағыңдай бүлк-бүлк еміп төсіңді,

Еркебұлаң сапарымды бастадым.
Көркем ұлан болып аштым кеудемді,
Самалыңнан қуат алды жас тәнім.
Мейірім етіп жидым ылғи бойыма,

Сенен алған шуағымды шашпадым.
Табанды етіп тауың мені шыңдады,
Табаныма тиіп тарғыл тастарың.
Нұрға оранып жаттым сенің қойныңда,

Қалғығанда шалғыныңды жастандым.
Сендей жер жоқ мынау Жердің бетінде,
Көрген жоқпын сендей сұлу, жер керім,
Көлбеңдеген көк көйлекті көлдерің,

Аққу жүзіп суға салған өрнегін,
Аймүйізді арқарларын асырған
Айқұш-ұйқыш, алтын кемер белдерің.
Теңіз де бар толқындары жар соққан,

Өзен де бар мұхиттарға қарсы аққан.
Әрлі-берлі жүйткіп жатқан жолдар бар,
Жолаушысын ертелі-кеш шаршатқан.

Абайдың Қасқабұлағы
Тауларың бар ауылдарды қаусырған,
Шындарың бар ақ бұлттарға шаншылған.
Сенің мидай жазығыңды сағынып,

Шалғай кетсем бар шыдамым таусылған.
Қорғаның бар, тал көмкерген сайыңды,
Орманың бар қарағайлы, қайыңды.
Оғыздардан Ай нұрымен жеткен сөз,

Аңыз бенен ақиқат боп жайылды.
Сағым құшқан далаң да бар көсілген,
Шежірелер, құпиялар шешілген.
Арғы бабам құлпытас боп сөйлейді,

Арғымақтар қарғып аққан төсіңнен.
Сендей ел жоқ мынау Жердің бетінде!

Шарбақтыға келгенде,
Маралдыны көргенде,
Қатар жатқан екі көл
Қалып қойды зердемде.

Самалға кеуде ашсаңыз,
Алдымызда жеті бел.
Жеті белден ассаңыз,
Қатар жатқан екі көл.

Түсті есіме сағынсам,
Бірі – жылқы Тұздыкөл.
Саз-балшығын жағынсаң.
Балтыр ысып, қызды бел.

Б. Жақып
Ағыны жоқ, ақпайсың,
Түскен күннің шуағы.
Ортасына батпайсың,

Су көтеріп тұрады.
Дертке дауа шеті де,
Адамға, аңға, құсқа да.
Қабыршық мұз бетіне

Қатпайды екен қыста да.
Қыста суы қатпайтын,
Құдіретіне сенгенмін.
О, Тәңірім, батпайтын,

Қасиетті көл көрдім.
Мөлдір судан түзілді,
Екіншісі – Тұщыкөл.
Шаю үшін тұзыңды,

Толқынымды құшшы дер.
Көлге жайдым құлашты,
Қүшағым да сыр ашты,
Қатар жатқан екі көл.

Бірі – тұщы, бірі – ащы.
Екі көл боп көріндің,
Беу, табиғат, күштісің,
Сездіргендей өмірдің

Мынау КазГУ қалашығым,
Талай құстар қанаттанған.
Тауып тәтті жарасымын,
Жастық мұнда ән ақтарған.

Кешкі ауада күлкі ұшады,
Ұшады кеп шарықтап бір.
Жүректерді жыр құшады,
Бозторғай – ән қалықтап тұр.

Көкірегіме жыр тағайын,
Түртеді әуен тағы да ойды.
Желсіз түнде шырқады Айым
«Желсіз түнде жарық айды.»

Қайың ару тұрды арқамнан
Ұмытылған шумақты айтып.
Перде сырып бір балконнан,
Түн қойнына сіңді «Ақ бантик».

Жанарларға ақық тұнар,
Арман құшақ жайып тағы.
Бара жатыр барқыттылар,
Әуелетіп «Қайықтаны».

Өрте жастық өрті мені,
Алма ағашы бақта билер.
Алма-кезек шертіледі,
Шертпе күйлер, төкпе күйлер.

Б. Жақып
Көріп келем кешкі абатты,
Дауысымды тыңда менің,
Жатақханам бес қабатты,

Бес жыл сенде тұрған едім.
Мекені едің еліктердің,
Жырға айналды сол естелік.
Көріп сені көріктендім,

Елік қыздар елес беріп.
Көз алдымнан өтті айналып,
Сол кездерде әлем көші.
Өрік-жүздер өрттей жанып,

Өтті талай өлең кеші.
Бозбала едім ойға ғашық,
Құшағыңды жаясың ба?
Тұрған сәттер аймаласып,

Ақ қайыңның аясында.
Езуіме күлкі үйірді,
Еске түсіп соның бәрі.
Жастық атты бір фильмнің

Жүріп өтті кадрлары.
...Араладым қалашықты,
Жастық шағым өтпе, тегі.
Елес тұнған қарашықты,

Сергей Есенинге
Шығысшалап айтқанда, шайыр – атың,
Естимісің даусымды, қайың ақын.
Жырыңды оқып сол кезде-ақ, сол заманда-ақ,

Мастанғандар мастықтан айығатын.
Ол кезде де маздайтын күлімдеп Күн,
Жыр оқитын ақын боп күбірлеп Түн.
Талай-талай арудың алма төсін

Қоңыр самал өлеңмен дірілдеттің.
Жайық желі шашыңды қайыратын,
Ғайып болған жоқсың сен, қайың ақын.
Адалдарға нұр төгіп өлеңіңмен,

Арамдарды жырыңның жайы ұратын.
Деген жоқсың ешкімге: «Күштімін – мен!»
Лермонтовпен тілдесіп, Пушкиніңмен,
Тұтатып ап сөнбейтін жырларыңды,

Жұта бердің өмірді мүштігіңмен.
Жүргендерді елемей данасынып,
Сені іздеймін, Серега, аласұрып.
Қалың қайың ішінен тапқан кезде,

Қарап маған тұрасың баласынып.
Шалқарында шабыттың шағала едім,
Қанатымның қағысын бағады елім.
...Даласында қазақтың бір інің жүр,

Мен – рухпын!
Жаралғанмын жанған Күннен, Жалыннан,
Гун де болып сапар шектім сағымнан,
Көк түріктің мәңгі тірі рухымын,

Көктегі Айға Көк бөрі боп табынған.
Тәңірқұты Мөде болып құт тасып,
Баламер боп кездім жерді нық басып.
Еділ болып уысымда ұстадым

Шығыс пенен Батысыңның тұтқасын.
Бумын, Білге, Естеми боп өрледім,
Тоныкөк пен Күлтегін боп ерледім,
Өсиетімді тасқа қашап қалдырып,

Сөзбен жудым ұрпағымның жөргегін.
Рухпын – мен!
Рухымын мен сақтардың,
Жүрегімді алау етіп жаққанмын.

Қыпшақ болып қылыш алып қолыма,
Қарсы келген жаудың басын шапқанмын.
Дүбірімен дүниені ояттым,
Дүсірлеген тұяғымен аттардың.

Кеңдік, Өрлік, Ерлік – осы үшеуін
Үшбұрышты тұмар етіп таққанмын.

Өтіп жатыр күндерім мен айларым,
Бойым өсті босағаны бойладым,
Қарсы алдымнан қаншама есік ашылды,
Ал ашарда, тұтқа жайын ойладым.

...Еңбектедім, үлкен-кіші қамалап,
Жүрдім сосын жер үстелді жағалап,
Ала жіппен тұсауымды кескен соң
Тәй-тәй бастым үйдің ішін аралап.

Қарт әжемнің мен едім бар күткені
Шаңырағымыз сол әжеммен құтты еді.
Туған үйдің есігінің тұтқасы –
Ең алғашқы мен ұстаған тұтқа еді.

Өнерпазға балғын басты қанша идім,
Кішкенемнен өлең сүйдім, ән сүйдім.
Екінші бір мен ұстаған зор тұтқа –
Тұтқасы еді қабырғалас көрші үйдің.

Тізіп қойған асықтарды жолда атып,
Шыбық мініп, жарты ауылды шаңдатып.
Асыр салып өтіп жатты балалық,
Ойсыз, қамсыз, кеш те батып, таң да атып...

Ауылдағы қадамымды нық басып,
Мектеп бардым жеті жасқа шыққасын.
Ойланбастан көппен бірге ұстадым,
Сол мектептің есігінің тұтқасын.

Оқушы деп шығарды өмір шешімін,
Сол бір күні көп айтылды есімім.

Б. Жақып
Білім деген ұшан-теңіз ғаламның,
Ашыппын мен қасиетті есігін.
Содан бері білім қуып, ой кештім,

Бұлтқа айналып әрлі-берлі сан көштім.
Нұрлы күнде таңғы шықтан сыр үзіп,
Айлы түнде жұлдыздармен сөйлестім.
Күтті есіктер айрығында жолымның,

Тұтқасы жоқ қақпаларға соғылдым.
Есік аштым аспанда да, жерде де,
Көп тұтқада табы қалды қолымның.
Жаратушы Тәңіріме табындым,

Тіршіліктің заңдарына бағындым.
Шалғай шығып, шет елдерде жүргенде,
Туған елдің тұтқаларын сағындым.
Біледі ұрпақ бабалардың өрлігін,

Тұтқа болған тұлғалардың ерлігін.
Күндер өтті еліміздің тұтқасын,
Бөтен жандар ұстаған күн, шерлі күн.
Ел тұтқасын адал сөйлеп, ақ күлген,

Келеді ұстап ағаларым ат мінген.
Өлең – әлем есігінің тұтқасы –
Қасиетті қаламымды таптым мен.
Жырға бөлеп қалың ойдың орманын,

Арғымақтай қарғып өту арманым.
Тұтқасы аз, есігі көп өмірден
Қасиетті сөз тұтқасын таңдадым.

Замана мынау арқалатса да ала қап,
Құранға адал Түркістандағы жамағат.
Назарыңдағы сатушыда да – қанағат,
Базарындағы алушыда да – қанағат.

Ақ сүтіменен дарытқан ана балаға,
Қанағат құсы ұясын салған санаға.
Көрінбейді ізі жоқтықтың,
Патшалығы бар тоқтықтың,

Киесі де бар, иесі де бар қалада.
Кімнен болсын еститінің дарқан үн,
Мүшесі олар кең пейілді ортаның.
Қанағат! – деп көз іледі әр пенде,

Қанағат! – деп қарсы алады әр таңын.
Бір басында тамы болса – қанағат,
Дастарқанда наны болса – қанағат.
Шөл басатын суы болса – қанағат.

Түнде жанған шамы болса – қанағат.
Мейман келсе, барын салып сыйлаған,
Қуанышы қойынына сыймаған,
Қоштасарда қонағын да қимаған,

Қанағатшыл үлкені де жасы да,
Ынсап сайын берекесін жинаған.
Жаңылыспай бабалардың салтынан,
Құт дарыған, шаруасы шалқыған.

Бүкіл қазақ үлгі алуы керек-ақ
Қанағатшыл Түркістанның халқынан.

Өткеннен ұрпағына еркін жеткен,
Ғажайып, Абай жыры, көркің неткен!
Естіліп ескі күннен ескен желдей
Түңлігін қазақы үйдің желпілдеткен.

Суындай тас бұлақтың сылдырлаған,
Ну орман жапырағындай сыбдырлаған.
Қырдағы қызғалдақтай шоқтай жанып,
Сайдағы сарғалдақтай сырды ұрлаған.

Бұлт турап алдаспандай жалтылдаған,
Рағиттай жайып айдар, жарқылдаған.
Шынардай тасқа шыққан көкке өрлеген,
Қырандай шың басынан саңқылдаған.

Терең ой түңғиыққа тамыр тарткан,
Ғаламды лағылдайын таңырқатқан.
Жаныңды жадыратқан, жай таптырған,
Мұңайтқан, толғандырған, жабырқатқан.

Басталған әр сөзінен қаншама ағын,
Өмірдің айтып өткен аңсар әнін.
Жеткізіп сұлулықты тілсіз тілмен,
Татырған махаббаттың бал шарабын.

Жеңдірген ақылыңа сезіміңді,
Сай қылған сабырыңа төзіміңді.
Көзіңе сөзбен сурет салып беріп,
Өзіңе түсіндірген әз үніңді.

Тазарып көкірегің, жаның елткен,
Ойлантқан саналыны соңына ерткен.

Абайдың Қасқабұлағы
Арасын Аспан, Жердің сөзбен қосып,
Абайдай қара өлеңнің Тәңірі өткен.
Жылатқан, шер тарқатқан, сыр ағытқан,

Құтылған асау көңілің бұғалықтан.
Қызартып, күн батыртып көз алдыңда,
Біресе таң атырған қылаңытқан.
Күз болып нұр себелеп тұманытқан,

Құс болып терезеңде қырауытқан.
Көктем боп гүл аңқытып, көкке аунатып,
Жарықтық жаз да болып жыр ағытқан.
Жел болып тезге салған өтіне бірде,

Көл болып жан толқытқан көкірегіңде.
Түн болып құс жолында нұрға бөлеп,
Күн болып қан ойнатқан от реңінде.
Өлеңі көмкерілген суретпенен,

Бас иіп Ұлы Абайға ғұмыр өткерем.
Шарлайды шартарапты сәуле шашып,
Іші алтын, сырты күміс – құдіретті өлең.

Сүйінбай Аронұлының рухына
Судан шыққан сүйрігім,
Желден озған жүйрігім.
Қызыл түлкі сөз ілген

Ақ қанатты тұйғыным.
Еліне бөліп әперген,
Тәңірдің берген сыйлығын.
Халқымен бірге көтерген,

Б. Жақып
Алланың салған бұйрығын.
Інжу-маржан жырымен
Жадында қалған милының,

Сүйінбай бабам тойында
Көмейіме қуат бер, Айым!
Көкейіме шуақ құй, Күнім!
...Ұясынан ұшқан торғайдай

Шырылдап туған өлеңім.
Сурет салып сөзімнен
Кестелеп бүгін өремін.
Сүйінбай ақын тұлғасын,

Сыйынып, сомдап беремін.
Бөрілі байрақ қолға алып,
Бөрідей жортқан ер едің.
Туғаныңа тұп-тура.

Жүз тоқсан жыл толғанда
Құлының болып желемін.
“Сүйекем!” деп сөйлейді
Жайқалған жасыл желегің.

Көк туымды көтеріп
Көгеріп, көктеп келемін.
...Дүрмекке түскен дүр, бабам,
Қатағанмен айтыста

Тұтастығын қазақтың
Ту еткен ақын сен едің!
Көзінде қалдың адамның,
Өзінде қалдың заманның.

Айтысқа шықсаң арындап
Қырандай көктен қадалдың.
Бүркіттей кейде шүйілдің,
Лашындай лезде түйілдің.

Абайдың Қасқабұлағы
Нөсер боп бірде құйылдың.
...Ақынбектің асында,
Ақындығың білінген.

Аузына елдің ақын боп
Жиырма бір жаста ілінген
Асыл туған, Сүйекем!
Ою ойдың тіліңмен,

Ояттың бұлбұл үніңмен.
Қазақ-қырғыз айналған
Қызыр қонған түріңнен.
Қарсы шыққан ақынның

Тізесі бірден бүгілген.
От шашқан алмас сөзіңе
Тезек төре жүгінген.
Сүйінбай келе жатыр! – деп,

Үлкен де, кіші жүгірген.
Алатаудай асқақ көріндің
Кешегі мен бүгіннен.
...Заманының өзінде

Жайылған аты Алашқа.
Қызылжар мен Семейге,
Сырдария, Таласқа.
Ақиықтың дабысын

Еділ, Жайық екі су,
Тыңдап аққан Жетісу.
Баянауыл, Шыңғыстау,
Қазығұрт пен Маңғыстау.

Арқа, Алтай, Ұлытау,
Құлақ асқан Қаратау.
Сол таулардың ішінде
Сүйекеңнің сеңгірі

Күнді сүйген дара тау,
Айды өпкен дара тау.

Б. Жақып
Сондықтан ба, әйтеуір,
Сүйекеңнің жырларын,
Таудан аққан арқырап

Тас бұлақтан естідім.
Жағадағы балауса,
Жас құрақтан естідім.
Бұғымүйіз, Бесмойнақ

Гүлдері тұр жатқа айтып,
Өсіріпті шыңның басына
Шынар етіп қасқайтып.
Қанша өзен ақса да,

Қаншама жел соқса да,
Қаншама күн батса да,
Қаншама таң атса да.
Қазақы жырдың төрінде

Сүйінбай ақын – Алатау.
Оқысаң жүрек селт етер,
Жансыз жартас селк етер,
Түңлігі желп-желп, желп етер,

Жайлауына өлеңнің
Сүйекең тіккен Ақ отау...

бабам Жамбыл,
Даламның жырын төккен

данам Жамбыл.
Өлеңнің бір ғасырлық

бәйгесінде,
Аты озып бұрын келген