Ой ұшқындары
Mohammed bin Rashid Al Maktoum
Жазылымсыз режим: 20-беттен кейін жазылым беті ашылады, әрі қарай әр 10 бет сайын (ең көбі 5 рет).
20 px
1.85
0.30 px
0.95 em
Шейх Мұхаммед бен Рашид Әл Мактум – Біріккен Араб Әмірліктерінің Премьер-министрі және Вице-президенті, сондай-ақ Дубайдың Билеушісі. Ол Дубайдың ірі жаһандық қалаға айналуындағы таңғажайып өзгерістердің қозғаушы күші болып табылады. Оның Дубай үшін стратегиялық экономикалық мүмкіндіктер жасау жөніндегі бастамалары Emirates Airline, Jumeirah Group, DP World, Dubai Internet City, Dubai Media City, Dubai International Financial Centre және әлемдегі алғашқы арнайы салынған аэротрополис – Dubai World Central сияқты әлемдік деңгейдегі кәсіпорындардың құрылуына әкелді. Ашық, қызмет көрсетуге бағытталған басқару мен стратегиялық жоспарлаудың қызу жақтаушысы ретінде Шейх Мұхаммед БАӘ-де ірі мемлекеттік реформаларды жүргізді. Ол әйгілі Godolphin және Darley бәйге операцияларының, сондай-ақ әлемдегі ең бай бәйге – жыл сайынғы Dubai World Cup-тың негізін қалаушы. Тәжірибелі ұшқыш және төзімділік бәйгесінің чемпионы, сонымен қатар ол өзінің туған араб тілінде танымал ақын болып табылады.
Шейх Мұхаммед және Дубай
Дубай – Біріккен Араб Әмірліктерін құрайтын жеті әмірліктің бірі. Ол 20-ғасырды саудагерлер, теңізшілер, балықшылар және інжу іздеушілер мекендеген қарапайым порт қаласы ретінде бастады. Тек 1950 жылдары, Шейх Рашид бен Саид Әл Мактум билеуші болған кезде ғана Дубай жаһандық мегаполиске айналу сапарын бастады.
Дубайда туып-өскен Шейх Мұхаммед бен Рашид Әл Мактум Монс офицерлік кадет мектебінде әскери дайындықтан өту үшін Англияға барды. Ол Дубай полиция күштерінің Бас қолбасшысы, кейіннен БАӘ Қорғаныс министрі қызметін атқарды, 1995 жылы Дубайдың мұрагер ханзадасы болып тағайындалды, ал 2005 жылы Дубай билеушісі, сондай-ақ БАӘ Вице-президенті және Премьер-министрі болды.
Шейх Мұхаммед – Дубайды қазіргі заманның ұлы қалаларының біріне: бизнес пен туризм орталығына және әлемнің Таяу Шығысқа апаратын қақпасына айналдырудың қозғаушы күші. Ол сондай-ақ БАӘ-ні бейбіт адами дамудың табысты тарихы және қиыншылыққа толы аймақтағы төзімділік пен байсалдылықтың үлгісі ретінде қалыптастырудағы негізгі тұлға болып табылады.
Шейх Мұхаммедтің «бірінші нөмірге» ұмтылысы Дубай мен БАӘ үшін сансыз алғашқы жетістіктерді әкелді: әлемдегі ең жылдам дамып келе жатқан авиакомпания – Emirates; әлемдегі ең үлкен әуежай – Dubai World Central; және әлемдегі ең биік мұнара – Бурдж Халифа, осылардың бірнешеуі ғана.
Оның сахна сыртындағы жұмысы көзге аз көрінгенімен, маңыздылығы кем емес. Шейх Мұхаммед – ашық, іскерлікке негізделген, қызмет көрсетуге бағытталған басқарудың жақтаушысы және пионері: оның реформалары БАӘ-ге үкіметтің тиімділігі бойынша жаһандық рейтингте бірінші орынды алып берді.
Жеке өмірінде Шейх Мұхаммед – ат жарысына құмар, төзімділік бәйгесінің әлем чемпионы. Ол Godolphin ат қорасының және әлемдегі ең бай бәйге – Dubai World Cup-тың негізін қалады. Ол сондай-ақ араб тіліндегі танымал ақын, бірнеше жинақтары жарық көрген.
Жігерлі, өршіл, табанды және бәсекеге қабілетті Шейх Мұхаммед – ұлттық көшбасшы, сарбаз, ақын және шабандоз. Қасиеттердің бұл ерекше қоспасы таңғажайып тұлғаны қалыптастырды. Оның жеделдік сезімі мен жеңіске деген ерік-жігері аңызға айналған. Оның бұл кітаптағы командаларды құру, бизнесте табысқа жету және өмірден барынша көп нәрсе алу туралы ой-толғаулары дәл осы істерде үздік болған адамнан шыққан.
1. Қарапайымдылық
Бақыттың кілті – қарапайым өмір сүруде. Қажетсіз қиындықтармен жүктелуден бас тартыңыз.
Бұл кейбір адамдар үшін таңқаларлық жайт болуы мүмкін, бірақ мен қарапайым өмір сүруге тырысамын.
Демалыс күндерімді мен әдеттегідей таңғы намазбен бастаймын, бұл әдетті бәріне ұсынамын. Үйреніп алған соң таң сәріде ояну қиын емес; бұл ішкі оятқыш сізді күн сайын таңертең оятатын сияқты. Намаздан кейін мен отбасыммен таңғы ас ішемін, содан кейін сүйікті хоббилеріммен айналысамын. Мен велосипед тебемін немесе шөлде атқа мінемін. Жабайы табиғаттағы еліктер мен қояндарды бақылау маған жан тыныштығын сыйлайды.
Мен достарымның үйіне барып тұрамын, біз жақын маңдағы мейрамханаларда түскі ас ішуге немесе жағажайда серуендеуге шығамыз. Кейде біз адамдарға қонаққа барамыз немесе бірге аңшылыққа шығамыз. Менің күнім қарапайым, өмірім де солай, бірақ мен бұған бақыттымын.
Өмір қарапайым болып жаратылған және оны солай сүру маңызды. Қарапайымдылық – табиғи нәрсе; ол жан тыныштығы мен байсалдылыққа жетелейді. Маған жақын адамдар жақсы білетіндей, мен нәрселерді тым күрделендіргенді мүлдем ұнатпаймын.
Біз, әмірліктер, қалаларымыз бен кенттеріміздегі қарқынды даму мен жаңғыртуға қарамастан, теңіз бен шөлді қатты жақсы көреміз.
Өмірдің сәні төбелерге түскен жылы күн сәулесінен, айлы аспаннан, жауған жаңбырдан, жазықтар мен аңғарларда өскен жасыл шөптен және достармен, жақындармен қуанышты басқосулардан сезіледі. Мен жүйрік аттардың сұлулығынан үлкен ләззат аламын.
Бұл сондай әдемі өмір, бірақ көптеген адамдар оны уайымдаумен, ауыртпалық арқалаумен және қабақ шытумен өткізеді. Сіз өмірдің сұлулығын баланың күлкісінен, ананың мейірімінен, досыңыздың жымиысынан немесе жанашыр жарыңыздың махаббатынан оңай көре аласыз.
Еліміздің негізін қалаушы атамыз Шейх Заид (Алла оны рақымына алсын) мен білетін барлық әлем көшбасшыларының ішіндегі ең қарапайымы болды. Ол сондай-ақ ең күлімсіреген және көңілді жан еді. Ол өмірдің сұлулығын жақсы көрді және тығыз кестесі мен ауыр жауапкершіліктеріне қарамастан, оны поэзия мен прозадан, құрлық пен теңізден іздеді.
Баршаға айтар кеңесім – қарапайым өмір сүріңіздер. Қарапайымдылық жүректен, жағымсыздық пен пессимизмнен аулақ болудан басталады.
2. Бірінші болуға ұмтылыс
Жеңімпаз болуға ниеттеніңіз, әйтпесе ешқашан жеңбейсіз. «Бірінші» – қоюға тұрарлық жалғыз мақсат.
Барлық салаларда бұл мақсатқа жетудің қиындығына қарамастан, неліктен менің бірінші нөмір болуға табандылық танытатыным туралы сұрағанда, мен екінші орын алғандарды ешкім есіне сақтамайды деп жауап беремін. Эверест шыңына екінші болып кім шыққаны есіңізде ме? Айға екінші болып кім қадам басты? Шын мәнінде, екінші болып келген кез келген адамды кім есіне сақтайды? Жауап: ешкім.
Біз бірінші нөмірден кем емеспіз. Кімде-кім өзін бірінші орынға лайық емеспін деп сендірсе, ол өзін басынан бастап сәтсіздікке ұшыратады. Менің халқым және мен бірінші нөмір болуды ұнатамыз.
Бұл жаңа қасиет емес, біз оны негізін қалаушы аталарымыздан мұра етіп алдық. Шейх Заид пен Шейх Рашид екеуі де бірінші болуды жақсы көрді және халықтарының да бірінші болғанын қалады. Бастапқыдан-ақ олар БАӘ-ні ең биіктен көргісі келді және олардың ізбасары, біздің Президентіміз (Алла оны жарылқасын) олардың ізін жалғастыруда.
Бірінші нөмір болғысы келетін жалғыз мен емеспін. Мысалы, Абу-Даби баламалы энергетика саласында жаһандық көшбасшылыққа ұмтылды. Ол инвестиция салды, жаңалық енгізді, Халықаралық жаңартылатын энергия агенттігін (IRENA) қабылдауға таңдалды және тұрақтылыққа бағытталған Масдар қаласын құрды. Нәтижесінде Абу-Даби компаниялар мен зерттеу орталықтары үшін магнитке және жаңартылатын энергия саласындағы инновациялардың шамшырағына айналды.
Абу-Даби сондай-ақ әлемнің мәдени астанасы болғысы келді. Сондықтан ол мұражайлар салды, мәдени іс-шаралар өткізді және әлемдегі ең таңдаулы өнер туындыларын қабылдады. Бұл – бірінші нөмірден кем болғысы келмейтіндердің жұмыс тәсілі.
Бізде бірінші орыннан басқа балама жоқ. «Мүмкін емес» деген сөз БАӘ сөздігінде мүлдем кездеспейді.
Бүгінде БАӘ инфрақұрылым, адами даму, технологиялық даму, білім экономикасы, азаматтардың бақыты мен қанағаттануы, жаңартылатын энергия, қауіпсіздік, қорғаныс, сауда, туризм және басқа да көптеген салалар бойынша Таяу Шығыста бірінші орында. Біз барлық салаларда жаһандық жетістіктерге ұмтылуды жалғастырамыз, өйткені біз бірінші орыннан төменді қабылдамайтын ұлтпыз.
Неліктен әрқашан бірінші нөмірге ұмтылу маңызды екенін түсіндіріп өтейін. Егер сіз бір шақырым жүгіргіңіз келсе, мәреге жеткенде міндетті түрде шаршайсыз. Алайда, егер сіз 10 шақырым жүгіруге бел бусаңыз, онда бірінші, екінші немесе тіпті үшінші шақырымнан кейін шаршамайсыз. Сіздің жігеріңіз бен қуатыңыз мақсатыңызға сай болады. Сондықтан алдыңызға биік мақсат қойыңыз және ең жақсысынан кем нәрсеге келіспеңіз. Егер сіз азына келіспесеңіз, алатыныңыз дәл сол ең жақсысы болады.
Ешқашан өз қабілетіңізге күмәнданбаңыз және мүмкіндіктеріңізді төмен бағаламаңыз. Ойыңызды мақсатыңызға шоғырландырыңыз. Әрқашан бірінші орынға ұмтылыңыз және Құдайға сеніңіз, өйткені табыс сыйлайтын – Құдай.
3. Көшбасшылық кілттері
Бәсекелестікті құшақ жая қарсы алыңыз, мақсаттарыңызды бағындыру үшін өршілдікті тізгіндеңіз және жаңа идеялар тудыру үшін шығармашылықты дамытыңыз.
Біраз уақыт бұрын мен Дубайға конференцияға келген әлемдегі ең ірі компаниялардың 500-ге жуық халықаралық басшыларымен кездестім. Олар сөз сөйлеуімді сұрады, сондықтан мен оларға бизнес көшбасшыларында кездесетін ең маңызды үш қасиетті түйіндейтін үш оқиғаны айтып беремін дедім.
Бірінші оқиға 1985 жылы Дубайда болған. Дубай әуежайындағы әуе тасымалының шамамен 70 пайызын бақылайтын бір авиакомпания бізден кез келген авиакомпанияға Дубай әуежайында жұмыс істеуге құқық беретін «ашық аспан» саясатымызды тоқтатуды сұрады. Олар өздерінің нарықтағы үлесін қорғағысы келді және тіпті бізге орындау үшін бірнеше апта мерзім белгіледі. Егер орындамасақ, олар әуежайдан кетеміз деп қорқытты, бұл жағдайда әуежай тасымалдың 70 пайызынан айырылатын еді.
Біз олардың өтінішінен қарапайым себеппен бас тарттық: біз протекционизм емес, бәсекелестік еліміз үшін ең пайдалысы деп сенеміз. Сөйтіп, біз екі ұшақты жалға алып, Emirates деп аталатын авиакомпания құрдық. Қысқасы, олар бізді өз авиакомпаниямызды құруға мәжбүр етті, ал қазір ол әлем бойынша үшінші орында тұр.
Бұдан алатын бірінші сабақ: бәсекелестік сізді әрқашан күштірек және жақсырақ етеді. Бәсекелестіктен тек әлсіздер ғана қорқады. Біздің еліміз жақсырақ, өйткені ол бәсекелестікке ашық; біздің қызметкерлеріміз жақсырақ, өйткені олар барлығымен бәсекелеседі; біздің көшелеріміз жақсырақ, өйткені біз олардың басқа елдердікінен асып түскенін қалаймыз. Тіпті бірінші орын үшін бәсекелестікті ынталандыратын үздік марапаттарды берген кезде мемлекеттік мекемелеріміз де жақсара түседі.
Екінші оқиға 1970 жылдардың басында болды. Бір топ саудагерлер маған келіп, әкемді ол жоспарлаған жобадан бас тартқызуымды сұрады. Бұл жоба Джебель Али порты болатын.
Саудагерлер бұл жоба қажетсіз және қазынаға тек үлкен шығын әкеледі деп есептеді. Мен әкеммен (Алла оны рақымына алсын) қысқаша сөйлестім. Біраз үнсіздіктен кейін ол маған болашақ үшін бірдеңе салып жатқанын, мұнай қорымыз азайған кезде сала алмайтын нәрсені қазір салып жатқанын айтты. Бүгінде Джебель Али порты әлемдегі ең үлкен жасанды айлақ болып қала беруде және әлемдегі ең көп жүк тасымалдайтын 10 порттың қатарына кіреді. Оның 60-тан астам алып айлағы және мыңдаған компанияларды қабылдайтын еркін сауда аймағы бар. Сонымен қатар, осы саладағы тәжірибеміз бізге әлем бойынша 60-тан астам портты басқаруға мүмкіндік берді.
Бұл оқиғаның ғибраты мынада: біз ұзақ мерзімді пайыммен, жоғары өршілдікпен және көрегендікпен қарулануымыз керек. Жолымызды көрсететін пайымсыз және шек білмейтін өршілдіксіз біз келешек ұрпақ үшін жарқын болашақ құра алмаймыз.
Үшінші оқиға 1999 жылға қатысты, ол кезде біз технологиялық компанияларға арналған бизнес аймағын құруды қарастырдық. Біз жобаны Dubai Internet City деп атадық. Инвестиция қарапайым болды, бірақ идея медиа және білім беру сияқты бірнеше мамандандырылған аймақтарды қамтуға дейін өсті. Бүгінде бұл аймақтар 4500 компания мен 54 000 қызметкерді қамтиды, бұл Дубайды осы салалардағы аймақтың шығармашылық астанасына айналдырды.
Бұл бізге шығармашылық пен идеялардың елдер мен институттарды құра алатынын көрсетеді. Болашақ идея тудыратындарға тиесілі. Бүгінде БАӘ – аймақтағы білімге және инновацияға негізделген экономика ретінде ресми санатталған жалғыз ел.
Біздің мақсатымыз – әлемдегі үздік елдердің қатарына қосылу. Ұзақ мерзімді пайымның, жоғары бәсекеге қабілеттіліктің, шығармашылық пен инновацияның көмегімен біз ол жерге жететінімізге сенімдіміз.
4. Позитивті энергия және позитивті ойлау
Позитивті энергия оптимизмнен туады. Позитивтілік – бұл бізге ең жоғары мақсаттарды қоюға және оларға жетуге күш беретін таңдау.
Кездесулерімде мен әрқашан позитивті энергия, оның өмірімізге әсері және қаншалықты жетістікке жете алатынымызға ықпалы туралы айтамын. Мен бұл туралы алдыңғы «Менің көзқарасым» (My Vision) кітабымда да айтқанмын.
Мен біздің барлық іс-әрекеттеріміз бен жетістіктеріміз жүрегіміздегі нәрсенің көрінісі ғана екеніне сенемін. Мен позитивті энергия мен оптимизм бізге өмірдегі кез келген қиындықты қабылдауға және ең қиын тапсырмаларды да сәтті орындауға көмектесетініне сенемін. Сондай-ақ мен позитивті энергияның жұқпалы екеніне сенемін: біз оны басқаларға бере аламыз. Сол сияқты, біз де басқа адамдардың позитивтілігі немесе негативтілігінің әсеріне ұшырауымыз мүмкін.
Ұзақ мансабым барысында мен өзгерте алмаған теріс энергиясы бар көптеген әріптестер мен достарды көрдім. Мен қандай да бір жобаны ұсынсам, олар оның мүмкін еместігіне немесе қиындығына тоқталатын; ал егер мен қандай да бір бастама көтерсем, олар жай ғана «Бұл орындалмайды» дейтін.
Тіпті мен күн жарқырап тұр десем де, олар оны көрмей тұрғандарын айтатын; ал егер мен оларға сыртқа шығып көруді ұсынсам, олар мұны жасай алмайтындарын айтатын. Шынында да, мен біршама жағымсыз және пессимист адамдарды кездестірдім. Мен оларды өмірімде әлдеқайда оптимист, ынталы және позитивті адамдармен алмастырдым.
«Позитивті адам мақсатына жету жолында ешқандай қиындық тұра алмайтынына сенімді»
Кәсіби өмірімде мен көптеген қиындықтарға тап болдым, бірақ ешқашан өзімнің жеңілуіме жол бермедім. Ағып жатқан су тасқа тірелгенде тоқтап қала ма? Әрине жоқ. Ол не солға, не оңға бұрылып, жолын жалғастырады. Сол сияқты, позитивті адам мақсатына жету жолында ешқандай қиындық тұра алмайтынына сенімді.
Күніңізді позитивтілікпен және оптимизммен, жағымды идеямен және өз қабілеттеріңізге деген сеніммен бастаңыз. Бұл сіздің жүзіңізден, күлкіңізден, айналаңыздағы адамдармен қарым-қатынасыңыздан және күнделікті қиындықтармен күресу тәсіліңізден көрінеді. Позитивті адамдардың күлкісі кеңірек, жүзі жарқын және жаны сұлуырақ болатынын байқамадыңыз ба? Екінші жағынан, негативті адамдар уақытын қиындықтардан жасырынумен және өмірден ең жаманын күтумен өткізеді.
Позитивті энергия оптимизмнен туады. Біздің дініміз егер сіз оптимист болсаңыз, іздегеніңізді табатыныңызға сендіреді. Егер сіз айналаңыздағы әлемді бақытсыздыққа, қиыншылықтарға, уайым мен қайғыға толы деп көрсеңіз, ол солай болады. Екінші жағынан, егер сіз әлемді мүмкіндіктерге, шытырман оқиғаларға, бақытқа, жайлылық пен жетістікке толы деп көрсеңіз, ол солай болады. Сіздің ақылыңыз бен ойлау тәсіліңіз сіздің шындығыңызды жасайды. Өміріңізді позитивті немесе негативті энергиямен сүруді өзіңіз таңдайсыз.
Позитивті энергия қиын сәттерді әдемі сәттерге, қиыншылықтарды басқарылатын міндеттерге, ал мүмкін еместі жай ғана сөзге немесе көзқарасқа айналдырады. Ол сізге өмірге деген әдемі көзқарас ұсынады және табысқа жету үшін қажетті өршілдікпен, жігермен және ынтамен қаруландырады.
Баршаға айтар кеңесім – өздеріңізді позитивті энергиямен қаруландырыңыз және бұл энергияны командаңыздың рухын көтеру үшін пайдаланыңыз, өйткені командаға оның көшбасшысы қатты әсер етеді. Командаңыздың рухын пессимизммен немесе екіұштылықпен түсірмеңіз. Әскердің жетістігі қару-жарақ пен жабдықтауға ғана байланысты емес; жоғары рух жеңістің кілті бола алады, дәл төмен рух жеңіліске әкелетіні сияқты. Егер рух жоғары болса, адамдар көшбасшының пайымымен үндесіп, оның мақсаттарына жетеді және оның ізімен жүреді. Егер төмен рух жетістікке жетпеуге себеп болса, кінә сөзсіз көшбасшыға жүктеледі, басқа ешкімге емес. Сондықтан командаңызға оптимизм мен позитивтілік сыйлаңыз, сонда олар жетістік пен шығармашылықпен жауап береді.
5. Жеңіс белгісі
Барлық істе шығармашыл болыңыз: тіпті жеңісті тойлауда да!
Адамдар менен жиі төзімділік ат жарыстары сияқты жеке жеңіс сәттерінде жасайтын ерекше қол қимылымның сыры неде деп сұрайды. Жеңіс үшін әдеттегі екі саусақты «V» белгісінің орнына мен бас бармағымды, сұқ саусағымды және ортаңғы саусағымды біріктіріп, өзім ойлап тапқан үш саусақты сәлемдесуді жасаймын.
Әлемдік «V» (victory) белгісі жер шарының басқа жерлерінде дәстүрлі, бірақ біз үшін, араб әлемінде емес. Мен өзіме-өзім ойладым – неге біз қуанышымызды әрқашан басқалардың тілінде білдіруіміз керек? Біз, арабтардың терең тамырлы өркениеті, бай тілі және орасан зор шығармашылығы бар.
Сондықтан мен өзімнің жеңіс белгімді ойлап таптым. Мен үш нәрсені білдіру үшін үш саусағымды көтеремін: «табыс» және «жеңіс» (бұлар араб тілінде үш әріптен тұратын сөздер) және «Мен сені жақсы көремін» деген үш сөзден тұратын сөйлем.
Менің жеңіс белгім – қарапайым, бірақ символдық қимыл. Бұл біздің өзіміздің ерекше тұлғамыз болуы керектігін және тіліміз бен мұрамызды мақтан тұтуымыз керектігін көрсетеді. Шығармашылық біз жасайтын барлық нәрсенің ажырамас бөлігі болуы керек. Егер біз кемелдікке ұмтылсақ, шығармашылық біздің тұлғамызға тән болуы керек.
Есімде, 12 жылдан астам уақыт бұрын мемлекеттік жылжымайтын мүлік компаниясының жұмыс тобы теңіздің қақ ортасында арал салу туралы тың және инновациялық идеямен келді. Теңіз жағасындағы мүлікке сұраныс оның тапшылығына байланысты жоғары болды, сондықтан мен идеяны мақұлдадым. Біраз уақыттан кейін олар маған шеңбер түріндегі аралдың жоспарлары мен сызбаларын көрсетті. Мен олардан неге бұл пішінді таңдағандарын сұрадым. Олар бұл ең қолайлы және әдеттегі пішін екенін және сарапшылар ұсынғанын айтты. Мен бұл үлкен жоба – әлемдегі ең үлкен жасанды арал болатындықтан, біз онда өз қолтаңбамызды қалдырудың жолын табуымыз керектігін түсіндірдім. Ол қарапайым пішінде болмауы керек. Мен оның орнына оны пальма ағашы түрінде салуды ұсындым. Бұл біздің мұрамызды бейнелейді және осы жердегі өміріміздің маңызды қырына куәлік етеді.
Бүгінде Пальма аралдары – біз туралы маңызды нәрсені білдіретін әлемге әйгілі көрнекті орындар. Олардың ғарыштан көрінетін орасан зор ауқымы – біздің өршілдігіміздің, позитивтілігіміздің және нәтижеге жету қабілетіміздің символы. Олардың бірегей және ерекше пішіні біздің шығармашылық рухымызды, инновациямызды және мұрамызды білдіреді.
Сондықтан мен әріптестеріме айтамын: егер сіздер кішкентай нәрселерде шығармашылыққа дағдылансаңыздар, үлкен ауқымдағы шығармашылық та соған ілеседі. Шығармашылық адамның болмысы мен ойлау тәсіліне тән. Шығармашыл болу – өмірдің енжар бөлігі болудың орнына, оған жаңа нәрсе қосу. Біз жүздеген жылдар өмір сүрмеуіміз мүмкін, бірақ шығармашылығымыздың жемісі біз кеткеннен кейін де ұзақ уақыт мұра болып қала алады.
6. Ауқымдылық
Қорқыныштың сізді кішірейтуіне жол бермеңіз. Үлкен ойлаңыз, үлкенді мақсат етіңіз, сонда үлкен жетістікке жетесіз.
1960 жылдардың соңында әкем Шейх Рашид Дубайдың алғашқы терең сулы порты – Рашид портын салуды ұсынғанда, ол төрт айлаққа негізделген теңіз аймағын салуды шешті. Сол кезде кейбір адамдар бұған күмәнмен қарады. Олар 60 000-ға жуық халқы бар шағын қалаға мұндай үлкен порттың не үшін қажет екенін түсінбеді.
Құрылыстың ортасында ол жоспарларын өзгертіп, тағы 11 айлақ қосты. Өскен шығын қиындық тудыратын еді, бірақ ол жаңа портты кеңейтуге бел буды. Әрбір жаңа айлақ салынған сайын, құрылыстың ағымдағы шығындарына кіріс әкелуі үшін ол бірден пайдалануға беріліп отырды. Төрт жылдан кейін, 1972 жылы Рашид порты ресми түрде ашылды. Сол мақтанышты күні мен әкемнің жанында болдым: порт толық жұмыс істеп қана қоймай, оның 15 айлағының барлығы пайдаланылуда еді және кемелер кіру үшін жағалауда кезек күтіп тұрды.
Уақыт өте келе ол қала үшін жаңа жобаны сипаттайтын. Ал күмәнданған адамдар бастарын шайқайтын. Бірақ қаламыз өскен сайын оның дұрыс екені дәлелденді, өйткені оның пайымы сол өсуді әкелетіндей ауқымды еді.
Кейінірек оның орнына басшылық ету маған бұйырды. Ол маған ауқымнан немесе пайымнан қорықпауды үйреткендіктен, біз сол шағын қалашықтың орнына үлкен қала тұрғыздық: екі миллионнан астам тұрғыны бар, әлемдегі ең көп жұмыс істейтін әуежайлардың бірі, ең үлкен жасанды айлақ және әлемдегі ең биік мұнара орналасқан қала. Бүгінде Дубайда тағы да көптеген алғашқы жетістіктер бар және біз болашаққа тағы да көптеген жоспарлар құрудамыз. Біздің мақсатымыз – барлық істе бірінші болу.
Мәселе мынада: Дубайдың кішкентай болғаны біздің тар ойлауымыз керек дегенді білдірмейтін еді. Бұл біздің ауқымды ойлауымыз керек екенін білдірді. Бәрі кішкентайдан басталады. Барлығымыз өмірді бір жасушадан бастаймыз. Әрбір бизнес идеясы бар бір адамнан басталады. Қаншалықты жылдам жүретініңіз, қаншалықты алысқа баратыныңыз өз қолыңызда. Пайымыңыз неғұрлым үлкен болса, жетістігіңіз де соғұрлым үлкен болады.
Жолда сүрінесіз бе? Мүмкін, бірақ біз қорқыныштың бізді кішірейтуіне жол бере алмаймыз. Үлкен болу үшін батыл болуымыз керек.
7. Командаларды ынталандыру
Адамдардың мүмкіндіктерін кеңейту және марапаттау маңызды, бірақ басты басымдық тыңдау болуы керек. Тек тыңдай білетін менеджер ғана табысқа жетеді.
Адамды жақсырақ нәтижеге ынталандырудың бірінші кілті – оған жетістікке жету үшін өкілеттік беру. Қызметкерді өз жетістіктерінің нәтижесін көруден артық ештеңе ынталандырмайды. Осылайша билік беру – сенім мен құрметтің көрінісі. Кейде мен жеке поштама жұмысында ұзақ жылдар бойы ешқандай нақты биліксіз, сондықтан өздерінікі деп айта алатын нақты жетістіктерсіз жүрген қызметкерлерден шағымдар аламын. Қызметкерлеріңізге нақты билік беруден қорықпаңыз, өйткені сіз де бір кездері олардың орнында болғансыз, егер сізге жетістікке жету үшін билік берілмегенде, сіз бүгінгі орныңызға жетпес едіңіз.
Біз командаларымыздың қабілеттеріне сенуіміз керек. Әр адамның орасан зор мүмкіндіктері бар. Нағыз көшбасшы – өз командасының энергиясы мен қабілетін ашуға қолайлы орта жасайтын адам. Ұлы көшбасшы тағы да ұлы көшбасшыларды тәрбиелейді және мекемені бір адамға дейін кішірейтпейді. Біз кейде мекемеден екінші және үшінші қатардағы көшбасшыларды іздейміз, бірақ ешкімді таппаймыз, өйткені жауапты адам өз командасына көшбасшылық қабілеттерін ашуға және шыңдауға жеткілікті өкілеттік бермеген.
Ынталандырудың екінші кілті – ерекшеленген және шығармашыл қызметкерлерді марапаттау қажеттілігі. Олар бүкіл мекемеге үлгі ретінде көрсетілуі керек. Адами бәсекелестік өміріміздің барлық саласында орталық орын алады. Тіпті дініміз де бізден жақсы істер жасауда жарысуды талап етеді. Шығармашылықты марапаттап, мақтамайынша, сіз ешқашан бәсекелестік орта құра алмайсыз. Қызметкерлерді мақтау – жетістік үшін тек өзіңізге ғана емес, оларға да несие беру дегенді білдіреді. Бұл олардың жетістіктерін құрметтеуді және мекеменің табысы олардың әрқайсысының табысын бейнелейтініне сеніміңізді көрсетуді білдіреді. Егер қызметкерлер көшбасшысының жетістікті өзіне емес, оларға телігенін көрсе, олар оны жоғары бағалайды. Олар оны тек басшы ретінде ғана емес, үлгі тұтар тұлға ретінде қабылдайды.
Ынталандырудың үшінші қозғаушы күші үкіметтің міндеті қоғамның бақытын қамтамасыз ету деген идеямен байланысты. Ал қызметкерлер осы қоғамның бір бөлігі, сондықтан олар басқаларға бақыт сыйлай алуы үшін олардың бақытын қамтамасыз ету қажет.
Бақытты қызметкер өнімдірек, жігерлірек және шығармашыл болады – сондықтан әрбір мекемеде бақытты орта құру маңызды. Қызметкерлерді бақытты ету үшін біз оларға қамқорлық жасайтынымызды көрсетуіміз керек, олардың қуанышы мен қайғысын бөлісуіміз керек, оларға өмірлерінде тепе-теңдік орнатуға көмектесуіміз керек және олардың жұмысына құндылық пен ынта қосуіміз керек. Ең бастысы, біз олардың айтқандарын мұқият тыңдауымыз керек. Табысты көшбасшы өз қызметкерлерін тыңдайды, өйткені тыңдау – құрмет пен бағалаудың көрінісі.
Менеджерлер үшін қызметкерлерінің бақытын арттыру жолында осылай жұмыс істеу маңызды; өйткені жұмыс адам өмірінің үлкен бөлігі, ал өмір оны қайғы-қасіретпен өткізу үшін тым қымбат.
8. Мүмкін емес
Мүмкін емес деген нәрсе жоқ. Өршілдік пен жігер болса, бәріне қол жеткізуге болады.
«Мүмкін емес» – бұл жұмыс істегісі келмейтіндер немесе дәлірек айтсақ, біздің жұмыс істегенімізді қаламайтындар ойлап тапқан сөз.
«Мүмкін емес» сөзі БАӘ сөздігінде еш жерде кездеспейді. Бұл үлкен армандаудан қорқатын кейбір адамдар қолданатын сөз. Бұл адамды байлап, оның әрбір қимылына кедергі келтіретін шынжырлар сияқты. Ол адамды үлкен түрме сияқты қамап, қозғалуына, өмір сүруіне және биік белестерді бағындыруына жол бермейді.
Бізге ыстық шөлімізде туризм индустриясын дамыту мүмкін емес деп айтылды; бүгінде біз жыл сайын 10 миллионнан астам келушіні қабылдаймыз. Бізге теңізде мұнаралар салу мүмкін емес деп айтылды; бүгінде бізде мыңдаған адамдар тұратын жүздеген мұнаралары бар әлемдегі ең үлкен жасанды арал бар. Бізге аймағымыз шиеленіске толы, сондықтан саудамыз дами алмайды деп айтылды; бүгінде біз әлемдегі ең маңызды экономикалар үшін Таяу Шығыстағы ең үлкен серіктеспіз. Бізге арабтардың басын қосу мүмкін емес деп айтылды; бүгінде БАӘ өзін бұрын-соңды болмаған табысты одақ ретінде дәлелдеді.
«Мен «мүмкін емес» деген сөзді кім ойлап тапқанын білмеймін, бірақ ол анығында жеңіл өмір іздеген адам болған»
Мүмкін емес болып көрінетін нәрсе біздің күшіміз бен әлеуетіміздің өлшемі емес, керісінше, өзімізге деген сеніміміздің, қабілеттерімізге деген сенімділігіміздің және нанымымыздың өлшемі. «Мүмкін емес» деген сөзді өміріңізге ешқашан жолатпаңыз, өйткені бұл сіздің әлсіз екеніңізді немесе айналаңыздағылардың әлсіз екенін білдіреді. Дегенмен, шындық мынада: күшті немесе әлсіз адам деген жоқ – тек ниетті немесе қарсылық білдіретін адам бар.
Мен «мүмкін емес» деген сөзді кім ойлап тапқанын білмеймін, бірақ ол анығында жеңіл өмірді, ұйқы мен әрекетсіздік өмірін іздеген адам болған. Біз бұл сөзге ешқашан сенген емеспіз. Бүгінде мен «мүмкіндік шегінен тыс» деген тіркесті естимін. Өмірде үш мүмкін емес нәрсе бар деседі: біріншіден, гриффон, ешқашан қонбайтын, үнемі ұшып жүретін, тіпті жұмыртқасын аспанда туатын, одан балапандары ұшып шығып, жерге ешқашан жетпейтін мифтік құс; екіншіден, дәу (огр), оның ізін біз ешқашан көрген емеспіз, өйткені ол да миф; және үшіншіден, адал дос. Ескерте кетейін, бұл менің сөздерім емес және көптеген адамдар өз сенімдеріне қарай бұл тізімге басқа да мүмкін емес нәрселерді қосқан.
Соңғысы, бірақ маңыздысы, мен сіздерге айтарым: табандылық пен сенім бар жерде мүмкін емес нәрсе болмайды. Өмірде мүмкін емес нәрсе жоқ.
9. Атқа міну, поэзия және көшбасшылық
Әрбір көшбасшының өмірде құмарлығы болуы керек. Құмарлықтар көшбасшының бірегей қасиеттерін айқындайды. Құмарлықтар көшбасшыны көпшіліктен ерекшелейді.
Менің атқа мінуге және поэзияға деген құмарлығым көшбасшы ретіндегі рөліме үлес қоса ма? Әлбетте.
Атқа міну мақтаныш, серілік, қадір-қасиет және тектілік ұғымдарымен мағыналас – бұлардың барлығы көшбасшы үшін қажетті қасиеттер. Мен атқа мінуден және жылқылардан көп нәрсе үйрендім. Мен жылқыларымды жақсы көремін, олар да мені жақсы көреді. Атқа міну – әдемі әлем, оны ашқан адам оған ғашық болады және одан алыстай алмайды.
Біздің жылқыларға және атқа мінуге деген сүйіспеншіліğimiz табиғи және бұл біздің араб түп-тамырымыздан келеді. Мен ат жарыстары, әсіресе 160 шақырымдық төзімділік жарыстары жоспарлауды, шыдамдылықты және жоғары бақылауды талап ететінін қосқым келеді – бұл қасиеттер кез келген көшбасшыда болуы керек.
Поэзия – бұл басқа әлем. Ақынның көзі жүрегімен байланысқан. Ақынның көзі мен жүрегі басқалардікінен өзгеше. Ақын басқалар байқамайтын нәрсені көреді. Ол аспанды, теңізді және шөлді асықпай шолады. Оның көзқарасы құмарлыққа толы және ол айналасындағы өмірдің сұлулығын бойына сіңіреді. Оның жүрегі өте сезімтал. Ол өз қоғамын жақсы біледі, оның қуанышы мен уайымы оған әсер етеді, ол мұны шынайы эмоциялар мен поэтикалық сезімдерге толы өлең жолдарына айналдырады. Арабтардың тарихына қараңыз – біз оқиғаларымызды поэзия түрінде жазып, жеткізіп отырдық және өлеңмен айтылған оқиғалар жай прозаға қарағанда шынайырақ және сенімдірек саналатынын байқадық.
«Әрбір көшбасшының өмірде оның көшбасшылығына тереңдік, бірегейлік және стиль қосатын құмарлығы болуы керек»
Менің айтқым келгені, ақынның өз қоғамын білуі оны көшбасшы ретінде басқаларға жақындатады. Ақынның айналасындағы өмір эстетикасын қабылдауы оның көшбасшы ретіндегі шешімдері мен таңдауларында да көрініс табады. Тіпті оның жобалары да айналасындағы адамдардан оқшауланған жай ғана қатып қалған жобалар емес, адамдармен сөйлесетін және олармен әрекеттесетін жанды суреттерге айналады.
Атқа міну, поэзия және көшбасшылық бір-бірімен оң әсерлесетін үштікті құрайды, бұл сізді жақсырақ шабандоз, жақсырақ ақын және жақсырақ көшбасшы етеді. Әрине, мен әрбір көшбасшы ақын немесе шабандоз болуы керек деп айтпаймын; бірақ әрбір көшбасшының өмірде оның көшбасшылығына тереңдік, бірегейлік және стиль қосатын құмарлығы болуы керек.
10. Араб көктемі
Өзгеріңіз, әйтпесе сізді өзгертеді: халқының игілігін елемейтін көшбасшылар тастап кетіледі. Көшбасшылық – бұл артықшылыққа апаратын қақпа емес, қызмет.
Қазіргі таңда Араб көктемі және оның аймаққа тигізген салдары әрбір кездесу мен саммитте қызу талқыланатын тақырыптар. Алайда, бұл мәселелер бір түнде пайда болған жоқ. Осы өзгерістер толқынын тудырған жалпы наразылық пен қанағаттанбаушылық сезімі көптеген жылдар бойы сезіліп келген.
2004 жылғы Араб стратегиялық форумы кезінде мен араб көшбасшыларына егер олар азаматтарға нақты пайда әкелетін түбегейлі реформалар жүргізбесе, халықтары оларды тастап кететінін және тарих оларды қатал сынайтынын ашық және анық айтқаным есімде. Мен оларға өзгеріс енгізуге немесе өздерінің өзгеретінін қабылдауға кеңес бердім.
Мен ғайыпты болжаған жоқпын, өйткені болашақта не күтіп тұрғанын бір Құдай ғана біледі. Мен жай ғана тарихымыздан сабақ алып, не болуы мүмкін екенін анық көрсеттім. Әрбір әрекеттің қарсы әрекеті бар және әрбір оқиғаның салдары болады.
Кейбір көшбасшыларға барып, оларға не болуы мүмкін екенін ашық айтқаным есімде. Олардың кейбіреулері ашуланып, бұл туралы олардың есеп беру баяндамаларында айтылмағанын алға тартты. Сонда мен оларға: «Сіздердің мәселелеріңіз есеп беру баяндамаларыңызда жатыр. Бұл менің сіздерге деген шынайы кеңесім және оның астарында ешқандай басқа ниет жоқ», – дедім. Мен тек араб халықтарының мүддесін ойладым.
Мен сондай-ақ басқа көшбасшыларға: «Сіздер билікті революция арқылы алдыңыздар, енді азаматтарыңыз үшін революция жасауларыңыз керек. Сіздер оларға бірдеңе берулеріңіз керек. Сіздің халқыңыз түптің түбінде лайықты өмір іздейді және сіздер барлықтарыңызды соларға жұмсап, қолдарыңыздан келгеннің бәрін берулеріңіз керек», – деп дәлелдедім. Сол кездегі олардың сылтауы – беретін ештеңелері жоқ екендігі еді, бірақ олардың жеке бастарында ақша тапшылығы жоқ екенін жақсы білетінмін.
Олар халықтары оларға сенуді жалғастыра береді деп ойлады. Сіз халқыңызды бір жыл немесе мүмкін екі жыл алдай аласыз, бірақ мәңгілік емес. Ең үлкен мәселе – олардың өз өтіріктеріне өздері сеніп, баспасөз бен бұқаралық ақпарат құралдарын жағдайдың тек жағымды жақтарын көрсетуге мәжбүрлеуінде болды. Олар соңында осы әңгімелерге сеніп, ешқандай проблема жоқ деген қиялға берілді. Әлеуметтік желілердің ықпалы өсіп, көптеген шындықтар ашылып, адамдардың шыдамы таусыла бастады. Жарылыс жақын қалған еді.
Мен бұл елдердің ескі немесе жаңа үкіметтерін соттайтын жағдайда емеспін; және мен олардың халықтарын немесе революцияларын соттайтын жағдайда емеспін. Менің жалғыз тілегім – адамдардың тұрақтылыққа, қауіпсіздікке, бейбітшілік пен прогреске қол жеткізуі. Осылай айта отырып, мен елімнің барлық арабтарға деген үмітін, тілегін және ізгі ниетін білдіремін.
Адамдар тамаша денсаулық сақтау, білім беру, тұрғын үй, әділдік және қауіпсіздік қамтамасыз ететін үкіметтерді қалайды. Олар нақты экономикалық дамуды қалайды. Біз мемлекеттік қызметтерде көшбасшылықты қамтамасыз етуге ұмтылған кездегі біздің жалғыз назарымыз осы. Барлық үкіметтер өз күш-жігерін осындай қағидаттарға арнамайынша, толқулар мен дағдарыстар әлемімізді дүр сілкіндіруді жалғастыра береді.
11. Террормен күрес
Экономикалық дамуды қамтамасыз етуге, жұмыс орындарын құруға және өмір сүру деңгейін көтеруге қадам жасаған әрбір күніміз үмітсіздіктен нәр алатын қорқыныш пен жек көру идеологияларының негізін шайқалтады.
Адамдар «Таяу Шығыстағы террордың жаңа толқыны» туралы сұрап жатыр. Мен таңғаламын: біздің аймақта терроризм, күрес немесе қақтығыс жат нәрсе емес. Мен басқаша айта алсам ғой деп қатты тілеймін. Мәселелер әрқашан болған, шешімдер де бүгінгідей әрқашан айқын болған.
Егер біз фанаттар мен террористердің күн тәртібімізді басқаруына жол бермеуіміз керек болса, фанатизм отын тек күшпен өшіре алмайтынымызды мойындауымыз керек. Әлем экстремистерге күш беретін идеологияның беделін түсіруге және олар қатарына тартқысы келетіндерге үміт пен қадір-қасиетті қайтаруға бағытталған кешенді науқанның айналасында бірігуі керек.
Иракта, Сирияда және Ауғанстанда (және тарихта біздің аймақтың басқа жерлерінде) болған шайқастар мен соғыстар көрсеткендей, әскери тежеу – тек ішінара шешім. Тұрақты бейбітшілік үш үлкен құрамдас бөлікті қажет етеді: зияткерлік шайқаста жеңіске жету; әлсіз басқаруды жаңарту; және қарапайым халықтың адами дамуы.
Мұндай шешім келісілген халықаралық саяси ерік-жігерден басталуы керек. Солтүстік Америкадағы, Еуропадағы, Африкадағы немесе Азиядағы бірде-бір саясаткер Таяу Шығыстағы оқиғаларды елемеуге шамасы келмейді. Жаһанданған қауіп жаһанданған жауапты талап етеді. Барлығы ыстықты сезінеді, өйткені мұндай жалындар шекараны білмейді.
Әл-Каида және ИМ (Ислам мемлекеті) сияқты топтар – жабайы және қатыгез ұйымдар. Олар Исламды да, адамзаттың ең негізгі құндылықтарын да білдірмейді. Дегенмен, олар пайда болады, таралады және оларға қарсы тұрғандарға қатыгездікпен қарсылық көрсетеді. Мұндай топтармен бетпе-бет келгенде біз тек террористік ұйымдармен ғана емес, зияткерлік тұрғыдан жеңілуі тиіс зұлым идеологияның көрінісімен күресеміз.
Мен бұл идеологияны әлем алдағы онжылдықта тап болатын ең үлкен қауіп деп санаймын. Оның тұқымдары Еуропада, Америка Құрама Штаттарында, Азияда және басқа жерлерде өсіп келеді. Бұрмаланған діни реңктері бар бұл дайын жек көрушілік франшизасы кез келген террористік топтың қабылдауына қолжетімді. Ол мыңдаған шарасыз, кекшіл немесе ашулы жастарды жұмылдыруға және оларды өркениеттің іргетасына соққы беру үшін пайдалануға қауқарлы.
Бұл Нигериядағы, Пәкістандағы, Ауғанстандағы, Сомалидегі, Йемендегі, Солтүстік Африкадағы және Араб түбегіндегі Әл-Каида мен ИМ және олардың филиалдары сияқты топтарды отынмен қамтамасыз ететін сол идеология. Мені ең қатты алаңдататыны – он жыл бұрын мұндай идеология Әл-Каидаға әлемді тұрақсыздандыру үшін, тіпті Ауғанстан үңгірлеріндегі қарапайым базадан да жеткілікті болған еді. Бүгінде Таяу Шығыстың тұрақсыз аймақтарындағы террорлық топтардың жақтастары технологияға, қаржыға, әлеуетті үлкен жер базаларына және халықаралық жиһадтық желіге қол жеткізе алады. Жеңілу былай тұрсын, олардың ашу мен жек көру идеологиялары қатаңырақ, зияндырақ және кеңірек таралуда.
Террористік топтарды жою тұрақты бейбітшілік орнату үшін жеткіліксіз. Біз сондай-ақ олардың қауіпті идеологиясын үмітсіздік пен шарасыздық ортасында қорғансыз қалған адамдар арасында қайта көтерілу күшінен айыру үшін түп-тамырына соққы беруіміз керек. Осы орайда, позитивті болайық.
Шешімнің үш құрамдас бөлігі бар. Біріншісі – зиянды идеяларға ағартушылық ойлаумен, ашық санамен және төзімділік пен қабылдау көзқарасымен қарсы тұру. Бұл тәсіл бейбітшілікке шақыратын, өмірді құрметтейтін, қадір-қасиетті бағалайтын, адами дамуды қолдайтын және басқаларға жақсылық жасауға бағыттайтын Ислам дінімізден туындайды.
Террор үшін өлуге дайын жанкешті жасты тек бір нәрсе ғана тоқтата алады: оны дұрыс жолға бағыттайтын және Құдай бізді әлемді жою үшін емес, жақсарту үшін жаратқанына сендіретін күштірек идеология. Бұл салада Сауд Арабиясындағы көршілерімізге кеңес беру орталықтары мен бағдарламалары арқылы көптеген жастарды радикалсыздандырудағы жетістіктері үшін құрмет көрсету керек. Бұл ақыл-ой шайқасында мұсылмандар арасындағы рухани және зияткерлік деңгейі жоғары ойшылдар мен ғалымдар шабуылды бастауға ең қолайлы жандар.
Екінші құрамдас бөлік – үкіметтердің өз халқына нақты қызметтер көрсете алатын тұрақты институттар құру жөніндегі күш-жігерін қолдау. Солтүстік Ирак пен Сириядағы террорлық топтардың тез өсуіне Сирия және Ирак үкіметтерінің сәтсіздіктері отын болғаны баршаға түсінікті болуы керек: біріншісі өз халқына қарсы соғыс ашты, ал екіншісі секталық бөлінуді насихаттады. Үкіметтер тұрақсыздықты, заңды шағымдарды және тұрақты күрделі қиындықтарды шеше алмаған кезде, олар жек көрушілік идеологияларының инкубациялануына және террористік ұйымдардың заңдылық вакуумын толтыруына тамаша орта жасайды.
Соңғы құрамдас бөлік – Таяу Шығыстың көптеген аймақтарын жайлаған адами дамудағы қара тесіктерді шұғыл түрде шешу. Бұл тек арабтардың ғана емес, сонымен қатар халықаралық жауапкершілік, өйткені осы аймақ халқына қарапайым мүмкіндіктер мен жақсырақ өмір сапасын ұсыну біздің ортақ тұрақсыздық пен қақтығыс мәселелерімізді жақсартуға кепілдік береді. Бізге кедейлікті жою, білім мен денсаулық сақтауды жақсарту, инфрақұрылымды құру және экономикалық мүмкіндіктер жасау үшін ұзақ мерзімді жобалар мен бастамалар өте қажет. Тұрақты даму – терроризмге ең тұрақты жауап.
Біздің аймақта 200 миллионнан астам жастар тұрады. Бізде оларды үмітпен шабыттандыруға және олардың күш-қуатын өз өмірлерін және айналасындағылардың өмірін жақсартуға бағыттауға мүмкіндік бар. Егер біз сәтсіздікке ұшырасақ, біз оларды бос қуысқа, жұмыссыздыққа және терроризмнің зұлым идеологияларына тастап кетеміз.
Экономикалық дамуды қамтамасыз етуге, жұмыс орындарын құруға және өмір сүру деңгейін көтеруге қадам жасаған әрбір күніміз үмітсіздіктен нәр алатын қорқыныш пен жек көру идеологияларының негізін шайқалтады. Біз террористік ұйымдарды өмір сүру себебінен айырамыз.
Мен оптимистпін, өйткені Таяу Шығыс халқының оппортунистік және деструктивті идеялардан күштірек және төзімдірек үміт күші мен тұрақтылық пен өркендеуге деген ұмтылысы бар екенін білемін. Жақсы өмірге деген үміттен күшті күш жоқ.
12. Тұрақсыздықтан ешкім ұтпайды
Аймағымыз қақтығыстар мен бөлінуден жыртылған кезде, ешкім жеңбейді. Біз пайдаға емес, бейбітшілікке назар аударуымыз керек.
БАӘ көптеген жылдар бойы Таяу Шығыстағы тұрақтылықтың тірегі ретінде танымал. Біздің инвестиция үшін қауіпсіз бағыт ретіндегі мәртебеміз аймақтық бизнес орталығы және экономикалық қақпа ретіндегі рөлімізбен байланысты. Жақында Араб көктемінен зардап шеккен елдерден және Таяу Шығыстағы соңғы толқулардан келіп түскен қаражаттан біз қаншалықты пайда көретініміз туралы сұрақтар қойылуда.
Араб бұқаралық ақпарат құралдарындағы БАӘ басқа елдердегі «тұрақсыздықтан пайда табады» деген пікірлер мені мазалайды. Ал мені ең қатты мазалайтыны – мұндай мәлімдемелерді растайтын ешқандай дәлелдің жоқтығы. БАӘ тіпті басқа елдердегі шиеленістер есебінен өмір сүріп жатыр деп сипатталуда – біз үшін қымбат және тұрақтылығы біздің жалғыз тілегіміз болып табылатын елдер.
Біріншіден, мен БАӘ бұлай жұмыс істемейтінін ашық және анық айтқым келеді. Біз басқа ұлттарға тұрақтылыққа, өркендеуге және дамуға қол жеткізуге көмектесу бойынша жетекші елдердің қатарындамыз. Біз сондай-ақ ұлттық табысқа шаққандағы шетелдік көмек үлесі бойынша әлемдегі жетекші елдердің қатарындамыз.
Екіншіден, БАӘ экономикасы тұрақты негіздерге құрылған. Біз аймақтық шиеленістер есебінен өмір сүретін уақытша дамуды емес, тұрақты дамуға қол жеткізу моделін дамытып жатырмыз. Біздің еліміз 200 ұлттың өкілдерін қабылдайды, олардың барлығы жұмыс істейді, инвестиция салады және қолдарынан келгеннің ең жақсысын береді. Жыл сайын біз әлемнің түкпір-түкпірінен 10 миллионнан астам туристі қарсы аламыз.
«Біздің еліміз 200 ұлттың өкілдерін қабылдайды, олардың барлығы жұмыс істейді, инвестиция салады және қолдарынан келгеннің ең жақсысын береді»
Біздің стратегиялық сауда серіктестеріміздің қатарында Араб көктемі елдері жоқ. Шын мәнінде, Сауд Арабиясы Корольдігінен басқа, біздің алғашқы он серіктесіміздің ешқайсысы араб мемлекеті емес. БАӘ-ге құйылып жатқан инвестициялар әлемнің түкпір-түкпірінен келеді және олардың барлығы жарияланған, 2012 жылы жалпы сомасы 30 миллиард дирхамды (шамамен 8 миллиард АҚШ доллары) құрады. БАӘ-ге дүниежүзілік инвестициялар Араб көктемінен көп бұрын ағылып жатқан. Олар жалғасуда және ағылуын жалғастыра береді.
Үшіншіден, БАӘ компанияларының Араб көктемі елдеріндегі жылжымайтын мүлік және басқа да инвестициялары біз осы елдерден алатын капитал ағындарынан әлдеқайда көп.
БАӘ аймақтық толқулардан пайда көреді дейтіндерге мен тікелей жауап беремін: егер аймақ тұрақты және шиеленіссіз болса, БАӘ екі және үш есе пайда көрер еді.
13. Әйелдердің мүмкіндіктерін кеңейту
Батыста араб әйелдерін қысым көрген деп санайтындар БАӘ-де мұның керісінше екенін көреді. Мүмкіндіктері кеңейтілген әйелдер – бұл ұлттың жаны, дамуымыздың қозғаушы күші.
Кейбір адамдар әлі күнге дейін қоғамымыздағы әйелдердің мүмкіндіктерін кеңейту туралы таңғалады. Мұндай сұрақтар көбінесе шетелден келеді. Менің жауабым мынадай: біз әйелдердің мүмкіндіктерін кеңейту кезеңінен өтіп кеттік. Шын мәнінде, біз қоғамның өзін әйелдер арқылы күшейтіп жатырмыз; біз әйелдердің рөлін күшейту арқылы экономикамызды қуаттандырып жатырмыз; әйелдер басшылық қызметтерді атқарған кезде мемлекеттік қызметтерді ілгерілетудеміз; біз әйелдердің басшылығымен даму жобаларын іске қосудамыз; біз инфрақұрылымымызды, денсаулық сақтау және білім беру қызметтерімізді, тіпті әскери саламызды да осы салалардағы әйелдердің рөліне қатты сүйене отырып жақсартудамыз.
Мұндай салаларда әйелдердің күшті өкілдік етуі университет түлектерінің 70 пайызға жуығы әйелдер екендігінен табиғи түрде туындайды. Бұл қоғамдағы әйелдердің рөлін күшейтудің үздіксіз процесін көрсетеді. Мүмкін сондықтан да біз халықаралық есептерге сәйкес гендерлік теңдік бойынша аймақтағы ең үздік елміз.
БАӘ мемлекеттік қызметкерлерінің 65 пайыздан астамы – әйелдер; басшылық лауазымдардың 30 пайыздан астамын әйелдер атқарады. Мен жеке өзім күнделікті жұмысымды әйелдерсіз басқара алмас едім, өйткені менің жеке командамның 85 пайызы – әмірлік әйелдері.
Мен мұны ашық және анық айттым: Сақ болыңдар, ерлер, әйтпесе әйелдер сендерді елдегі барлық басшылық қызметтерден айырады.
Әйелдер әмірлік өмірі мен қоғамымыздың құрылымы үшін көптеген адамдар ойлағаннан әлдеқайда маңызды. Адам анасыз немесе қарындассыз өмір сүре ала ма? Үй қызсыз немесе әйелсіз мейірімге тола ала ма? Қоғам өзінің жақсырақ жартысынсыз алға қадам баса ала ма?
Әйелдер сондай-ақ еліміздің жүрегі болып табылады. Егер кемелдік пен прогреске ұмтылған, күшті ерік-жігермен және табандылықпен қаруланған адал, сенімді және өршіл қарындастарымыздың үлесі болмағанда, біз бүгінгідей болмас едік.
Мен әмірлік әйелдеріне үлкен сенім артамын және олардың қабілеттеріне терең сенемін. Олардың жетістіктері өздері үшін сөйлейді және осыған қатысты кез келген күмәнді сейілтеді. Біраз уақыт бұрын Министрлер кабинеті әйелдерді елдегі барлық компаниялар мен мемлекеттік органдардың директорлар кеңесіне қосу туралы бұйрық шығарды. Адамдар менен бұл туралы сұрағанда, мен әйелдер осы мекемелердегі жұмыс күшінің жартысынан астамын, осы компаниялардың тұтынушыларының жартысын және осы мемлекеттік органдардың саясаты әсер ететін қоғамның жартысын құрайтынын, сондықтан біз, ерлер, осы мекемелердегі барлық шешімдерді олардың атынан қабылдағанымыз әділ ме деп жауап бердім.
Біз ежелгі және қазіргі тарихтан аналары тәрбиелеген көптеген ұлы тұлғалар және тарихта өшпес із қалдырған көптеген ұлы әйелдер туралы оқыдық. Біз әйелдердің жұмыста да, үйде де ұлылығын мойындаймыз. Ұлы көшбасшыларды тәрбиелеген әйелдің өзі де ұлы көшбасшы. Әйелдердің жомарттыққа, беруге және жанашырлыққа деген үлкен қабілеті бар.
Жаңбыр туралы бір сөз бар: ол қай жерге жауса да молшылық әкеледі. Біздің міндетіміз – әйелдердің ең жоғары әлеуетіне жетуіне қолайлы орта жасау. Басқаша айтқанда, біз осы жаңбырдан ең жақсы өнім беретін топырақты қамтамасыз етуіміз керек. Біздің міндетіміз – әйелдердің әлеуетін ашатын ортаны қамтамасыз ету – олардың қадір-қасиеті мен нәзіктігін қорғайтын, өмірлерінде қажетті тепе-теңдікті құруға көмектесетін және олардың таланттары мен әлеуетін бағалайтын орта. Осы ортаны ескере отырып, мен әйелдердің кереметтерден кем емес нәрсе жасайтынына сенімдімін.
14. Екі ұзақ достық
Достыққа инвестиция салу – болашаққа салынған инвестиция.
Мен 1963 жылы әкеммен бірге Америкаға бардым. Электр жарығы немесе құбыр суы болмаған уақытта Дубайдың шағын қалашығында туып-өскен он төрт жасар бозбала ретінде Нью-Йорктің маған қандай әсер еткенін елестете аласыз. Мен өте үлкен көліктің артқы орындығында отырып, елестету мүмкін емес биік ғимараттардың қатарына қарағаным есімде.
Сол сапар туралы естеліктерім өмір бойы менімен бірге қалды және 2001 жылы Нью-Йорк шабуылға ұшыраған сол сұмдық күні менің ойларым шөлден келген жас жігітті қарсы алып, оны басқа әлеммен таныстырған қалаға қайта оралды. Мен құтқару жұмыстарына көмектесе алғанымызды, құрбандардың отбасыларына қайырымдылық жасағанымызды, сонымен қатар зұлымдықтың артында тұрған адамдарды іздеуге ресурстарымызды жұмсағанымызды мақтан тұтамын: біздің ынтымақтастығымыз жай ғана қимыл емес еді, бүкіл адамзаттың осындай қара күштерге қарсы бірге тұруы маңызды болды.
БАӘ мен Америка ұзақ уақыттан бері даму мен саудада, сондай-ақ қорғаныс пен дипломатияда одақтас және серіктес болып келеді. Бұл екі ел үшін де ізгі ниет пен өзара түсіністіктің және ең бастысы, сенімнің ұзақ тарихына негізделген маңызды қарым-қатынас екені анық.
«Достықтың өткен әрбір күні – болашаққа салынған инвестиция»
Менің өмірімдегі тағы бір ұзақ достық Ұлыбританиямен болды. Мен жас кезімде әкем менің ағылшын тілін үйренгенімді қатты қалады. Ол тек арабша сөйлейтін және ағылшын тілінің бизнес пен сауданың халықаралық тілі екенін түсінетін.
Мен алғаш рет 1967 жылы немере ағам Мұхаммед бен Халифамен бірге Кембридждегі Bell Educational Trust тіл мектебінде ағылшын тілін үйрену үшін Ұлыбританияға бардым. БАӘ 1971 жылы тәуелсіздік алғанға дейін Британдық протекторат болды және мен мектепте британдық мұғалімдермен, сондай-ақ британдық балалармен араласқан едім. Бірақ шетелдегі өмірге мені ештеңе дайындамаған еді. Мен өзімдікінен мүлдем өзгеше мәдениетке бейімделу барысында Ұлыбританиядағы адамдардан мейірімділік пен түсіністік көрдім. Мен Ұлыбританияда көптеген достар таптым және Дубайға қайтып оралғанда, қаламен бірге өскен британдық экспатрианттар қауымдастығы арқылы одан да көп достар таптым. Бүгінде Дубайда 250 000-нан астам британдық экспаттар бар және БАӘ Ұлыбританияның ең маңызды сауда серіктестерінің бірі болып табылады. Бұл біздің жас еліміздің өмірінен де асып түсетін және мен үшін өте маңызды достық.
Шынайы достық уақыт сынынан өтеді. Олар біз бірге өткізген уақытпен, бір-бірімізге көрсететін қолдаумен және бір-бірімізге деген сеніммен беки түседі. Бір жағынан, достықтың өткен әрбір күні – болашаққа салынған инвестиция. Сіз бірге қаншалықты көп нәрсе бөліссеңіз, достығыңызға соншалықты көп үлес қосасыз және ол соғұрлым күшті болады.
15. Ақылды қалалар
Технология адамдардың мүмкіндіктерін кеңейтуге шексіз мүмкіндіктер береді. Үкіметтер азаматтарға неғұрлым икемді және жауапты болу үшін осы мүмкіндікті пайдалануы керек.
Ақпараттық дәуір басталғалы бері Дубай әрқашан технологиялық инновациялар арқылы адами дамуға бағытталған Таяу Шығыс сапарының алдыңғы қатарында қалу үшін инвестиция салып келеді. Бұл сапар мені әрқашан қызықтыратын. Біз технологияларды тіпті оларды ойлап тапқандарды да таң қалдыратын жолдармен қолданамыз. Технология біздің бір-бірімізбен қарым-қатынасымызды және әлем туралы ақпаратқа қол жеткізу жолымызды түбегейлі өзгертті. Адам тапқырлығында шек жоқ сияқты.
Дубайдың «Ақылды қала» (Smart City) бастамасы осы туралы: біз адамдардың қаладағы күнделікті өмір тәжірибесін қарапайым, жеңіл, ыңғайлы және тиімді ете алатын барлық қолжетімді технологияларды қолданамыз және байланыстырамыз. Бұл үкіметтің адамдарға бақытты болуға көмектесу үшін технологияны пайдалануы туралы.
Сонымен, Ақылды қала дегеніміз не? Бұл ақпаратты ақылмен пайдалану, білімімізді барынша пайдалану және азаматтардың өмірін жақсарту үшін оны еркін және ашық бөлісу туралы. Мүмкіндіктер шексіз. Біз бақылауға және басқаруға болатын ақылды су және электр есептегіштерінің торын құра аламыз. Біз ата-аналарға баласының білімінде жақынырақ рөл атқаруға мүмкіндік беру үшін мектептерді жаңарта аламыз. Біз адамдардың күнделікті жұмысы мен демалысындағы ағынына динамикалық және жауап беретін көлік желісін құра аламыз. Үкімет ретінде біз адамдарды саясат пен қызметтерді қалыптастыруға белсенді қатысуға ынталандыру үшін технологияны қолданамыз. Ақылды қала – осылардың барлығының жиынтығы: байланыс, интеграция және ынтымақтастық.
Бұл қалай жұмыс істей алады? Emirates әуекомпаниясымен бизнес немесе бірінші класта ұшқанда, қызметкерлер сізді атыңызбен қарсы алады және жоғары деңгейдегі жеке қызмет көрсету үшін тамақ және басқа да қалауларыңызды біледі, өйткені оларда сол деректерге қолжетімділік бар. Біз үкіметтің де осылай жұмыс істеуін қамтамасыз етудеміз. Сізге мемлекеттік қызмет қажет болғанда, сізбен жұмыс істейтін адам кезекте тұруыңызды немесе формаларды толтыруыңызды талап етпестен барлық тиісті жазбаларға қол жеткізе алуы керек. Біз неғұрлым динамикалық үкіметтік жүйелерді құрудамыз және мемлекеттік ақпаратқа, қызметтерге және ресурстарға қол жеткізуге мүмкіндік беретін жаңа қосымшаларды енгізудеміз. Бұл ақылды тәсіл біз құрып жатқан барлық нәрсенің өзегі болып табылады.
Ақылды үкімет мобильді және икемді. Біз мемлекеттік ведомстволар арасындағы, сондай-ақ азаматтар, бизнес және үкімет арасындағы ақпарат ағындарын жақсартудамыз. Бұл ауқымды мемлекеттік-жекеменшік сектор ынтымақтастығын білдіреді. Біз жеке сектордағы ең жақсы тұтынушыларға қызмет көрсету тәжірибелерімізге тең немесе одан да жақсы мемлекеттік қызметтерді ұсынуды мақсат етеміз. Біз үкіметті ең жақсы банктермен, ең жақсы авиакомпаниялармен, ең жақсы қонақүйлермен салыстырамыз.
Бұл дәстүрлі ойлауға қарсы келеді. Бірақ біздің мақсатымыз кемелдікке жету және болашаққа жол бастау болған кезде дәстүрлі ойлауға орын жоқ.
Осының бәрінің қақ ортасында адамдар тұр. Сондықтан біздің Ақылды қала туралы пайымымыздың жүрегінде біздің халқымыз бар.
16. Уақытты басқару
Уақыт – біздің ең үлкен байлығымыз және ең шектеулі ресурсымыз. Әр секундты бағалаңыз.
Менен жиі соншама көп нәрсені бітіру үшін уақытты қалай басқаратынымды сұрайды. Мен біздің жетістіктеріміздің артында мыңдаған адамдар – еңбекқор командалар тұрғанын анық айтқым келеді. Мен олардың көшбасшысы ғанамын.
Уақытқа келетін болсақ, мен бәрімізде тәулігіне 24 сағат бар деймін. Мәселе уақытты қалай басқаратынымызда емес, уақытты қалай инвестициялайтынымызда. Біріншіден, аз уақытта орындауға болатын көптеген тапсырмалар бар. Мысалы, үш сағаттық жиналыста айтылатын нәрсені жарты сағатта қорытындылауға болады, ал бір айда аяқталатын нәрсені бір аптада жасауға болады. Егер сіз аз уақытта көбірек нәрсеге қол жеткізгіңіз келсе, мұндай дағды өте қажет.
Екінші жағынан, уақытты басқару жақсы теңгерілген болуы керек, өйткені уақытыңызда тепе-теңдік орнату өміріңізде тепе-теңдік орнатуды білдіреді. Сіздің отбасыңызға, жұмысыңызға, өзіңізге, хоббилеріңізге, өзін-өзі дамытуға және т.б. уақытыңыз болуы керек.
Уақыт – бұл өмір, сондықтан оны сақтауға немесе кідіртуге болмайды. Уақыт ағып жатқан өзен сияқты: бір суға екі рет түсе алмайсыз. Менің өмірдегі қағидаларымның бірі – өміріміздің әрбір минуты жетістіктермен, бақытпен және жақсы істермен толтыруға тұрарлық. Егер сіз жетістікке жеткіңіз келсе, өміріңіздің әрбір минутын барынша пайдаланыңыз. Ешқашан жұмыс істеуді, ойлануды, жаңалық енгізуді және әрбір минуттан ләззат алуды тоқтатпаңыз, сонда бұл сөзсіз жемісін береді.
«Өміріміздің әрбір минуты жетістіктермен, бақытпен және жақсы істермен толтыруға тұрарлық»
Әрбір жаңа күн жаңа мүмкіндіктер әкеледі. Әрбір өткен минутты, әрбір өткен сағатты және әрбір өткен күнді бағаламайтындар өз өмірін бағалай алмайды. Бүгінгі жастардың кофеханаларда, теледидар көрумен немесе бейнеойындар ойнаумен сонша уақыт өткізетінін көру мені қынжылтады, өйткені олардың уақыты еліміздің, қоғамымыздың, отбасыларымыздың және ұрпақтарымыздың дамуы мен өркендеуі үшін үлкен байлық болып табылады.
Кейбіреулер жылды 365 күнге тең деп санайды. Ал мен жыл сіздің өзіңізге, отбасыңызға, қоғамыңызға немесе рухани өміріңізге салған күндеріңіздің санына тең деймін. Бұл сіздің өмір тарихыңызды жазған кезде есептелетін жалғыз күндер. Сондықтан оларды барынша пайдаланыңыз, уақытыңызды басқарыңыз, басымдықтарыңызды біліңіз, өмірден ләззат алыңыз, ізіңізді қалдырыңыз және ең бастысы, ешкімге уақытыңызды ұрлауға жол бермеңіз – өйткені олар мұнымен сіздің өміріңізді ұрлайды.
17. Идеялар және шығармашылық
Барлық шынайы шығармашылық өзгеріс әкеледі. Өзгерісті қабылдау – кез келген шығармашылық процестің алғашқы қадамы.
Үкіметтегі тұрақты прогресті қамтамасыз ететін тың ойлау тек орталықтан және жоғарыдан ғана емес, жан-жақтан және түп-тамырдан келеді. Қызметкерлерге инновация көзі ретінде өкілеттік берілуі керек. Шығармашылық идеялар – көшбасшылар мен олардың командалары арасындағы өзара әрекеттесудің жемісі.
Әскери көшбасшылық маған қолбасшының өз сарбаздарын тыңдауы керектігін үйретті. Кеңесу және ынтымақтастық біздің мәдениетімізге сіңген. Әрқашан сахабаларының пікіріне құлақ асқан Пайғамбарымыздың (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) көшбасшылығынан артық қандай үлгі болуы мүмкін?
Идеялар барлық адамдардан келеді: азаматтар мен тұрғындардан, балалар мен ересектерден, шенеуніктер мен қызметкерлерден. Қаншалықты қарапайым болса да, әркім идея қосады. Мен кездестірген әрбір адамнан біздің дамуымызға үлес қосатын тың идеялар беруін сұрауды әдетке айналдырғанмын.
Шығармашылықтың маңыздылығын атап өту үшін сәл шегініс жасаймын. Шығармашылық – кез келген мемлекеттік мекемедегі ең құнды актив. Онсыз сіз ешқашан өткен жетістіктеріңізге сын көзбен қарай алмайсыз, ағымдағы жағдайыңызды өзгерте алмайсыз немесе басқалардан оза алмайсыз.
Прогрессивті үкіметтер шығармашылықты құптайды. Бұл біздің қызметтерді жақсартуға, халқымызды ілгерілетуге және елімізді дамытуға деген ұмтылысымыздың өмірлік күші. Шығармашыл үкімет – өсетін және дамитын тірі жүйе. 2012 жылы БАӘ үкіметі 20 000-нан астам тың идея ойлап таба алды. Кейбір шенеуніктеріміз шығармашылық туралы айтып, мекемелеріне ұсыныс жәшіктерін қояды да, бұл оларды шығармашыл етеді деп ойлайды. Олай емес. Шынайы, мағыналы, пайдалы өзгеріс тудыру үшін шығармашылық интеграцияланған жүйелері бар қалыптасқан мәдениетке айналуы керек.
Шығармашылық оқуды және білім таратуды қолдамайтын институционалдық ортада ешқашан дами алмайды. Сондай-ақ ол өзгерістерге қарсы тұратын немесе идеялар мен көзқарастардың анық және ашық алмасуын ынталандырмайтын мекемеде дами алмайды. Мен шығармашылықтың арқасында кірістерін 100 миллион дирхамға (шамамен 27 миллион АҚШ доллары) арттырып, шығындарын 240 миллион дирхамға (шамамен 64 миллион АҚШ доллары) қысқарта алған бір мекемені білемін. Бұл жетістіктің кілті мынада болды: мекеме қызметкерлерді шығармашылық үлестеріне қарай марапаттай бастады.
Бірде менен қалай шығармашыл болуға болады деп сұрады. Мен біз үйренбеуге үйренуіміз керек деп жауап бердім. Жағдайға үйрену сізге жайлылық береді, ал өзгеріс қажырлы еңбекті және жайлылық аймағынан шығуды талап етеді. Адамдар әдетте өзгерісті ұнатпайды және оны талап ететіндермен күресуге бейім, өйткені бұл олардан әдеттерін өзгертуді талап етеді.
Барлық шығармашыл жандарға айтарым: сіз әрқашан идеяларыңызбен күресетін біреуді табасыз. Бұл сіздің дұрыс жолда екеніңіздің алғашқы белгісі болады. Барлық менеджерлерге айтарым: өзгеріспен күреспеңіздер – оны қабылдаңыздар.
18. Тәуекелге бару
Тәуекелге барып, сәтсіздікке ұшырау – сәтсіздік емес. Нағыз сәтсіздік – кез келген тәуекелге барудан қорқу.
БАӘ өзінің таңғажайып даму қарқынымен бүкіл әлемге танымал. Адамдар осындай ауқымдағы өршілдік пен құрылысты көргенде, жаһандық экономикалық қиындықтар мен аймақтық тұрақсыздық жағдайында да ірі жобалар мен жоспарларды іске қосып жатқанымызды көргенде, олар жиі: «Бұл қауіпті деп санамайсыз ба?» деп сұрайды.
Менің жауабым: ешбір жоба тәуекелсіз жүзеге асқан емес. Жұмыстың кез келген түрі белгілі бір дәрежеде тәуекелді қажет етеді. Сонымен, біз өміріміз бен жұмысымызды тоқтатамыз ба? Тіпті адамдардың ақшасы сеніп тапсырылған банктер де тәуекелге барады. Сонымен, біз банктердің жұмысын тоқтатамыз ба? Жұмысқа көлікпен барғанда біз тәуекелге барамыз. Ұшақпен саяхаттағанда да тәуекелге барамыз. Сонымен, біз жұмысқа баруды немесе саяхаттауды тоқтатамыз ба?
Әрине жоқ. Өмір тәуекелдерге толы. Егер біз жаңа жобаларды іске қоспасақ және белгілі бір есептелген тәуекелдерге бармасақ, мақсаттарымызға қалай жетеміз, экономикамызды қалай көтереміз және адамдардың бақытын қалай қамтамасыз етеміз?
Қиындықтар барлық жерде бар, тәуекелдер де солай. Кімде-кім мақсатына қарай табандылық танытса, ол сөзсіз оған жетеді. Кімде-кім өсуді тоқтату үшін сылтау ойлап тапса, оның сылтауы ешқашан таусылмайды.
Біз іске қосқан әрбір жаңа жоба немесе идеямен мен тәуекел туралы бірдей сұрақтарға тап боламын. Мен әрқашан ең үлкен тәуекел – ешқандай тәуекелге бармау екенін қайталаймын. Біз ешқашан мұқият тексерілмеген және зерттелмеген жобаны іске қоспайтынымыз рас; алайда біз санамызға және командаларымызға қорқыныш ұялатудан бас тартамыз.
Біз айналамыздағы қауіптерді ұлғайтудан бас тартамыз. Біз шиеленістер болса да, жұмыс істеуден, құрудан және өсуден бас тартуға қарсымыз.
айналамызда болып жатқан толқулар мен соғыстар. Біздің аймақ соңғы үш онжылдықта үш ірі соғысты бастан өткерді. Егер біз ауқымды жобаларымызды бастамас бұрын тұрақтылықтың қалпына келуін күткен болсақ, бүгін қай жерде болар едік?
Аймақтық шиеленістерге және жаһандық экономикадағы халықаралық сын-қатерлерге ең жақсы жауап — бұрынғыдан да жылдам жұмыс істеу және бұрынғыдан да үлкен жобаларды жүзеге асыру. Даму тұрақтылықты жақтайды. Экономикалар тұрақсыз болған кезде, оларды ірі жобалар арқылы жандандырып, нығайтуға болады.
Біздің аймақ пен оның халықтары араб әлеміндегі сәтті үлгіге өте мұқтаж — бұл оларға үміт сыйлайтын және соғысқа емес, өсуге назар аудару әлдеқайда жақсы екенін дәлелдейтін үлгі; зымыран ұшырғаннан гөрі жобаларды іске қосу әлдеқайда пайдалы екенін; және болашақты құру тек келісім, татуласу және командалық рух арқылы мүмкін болатынын көрсететін үлгі.
Әрбір ұлт өз азаматтарының энергиясын оптимизм мен үміт тудыратын сындарлы жұмысқа немесе шиеленістерге, толқуларға және соғысқа бағыттай алады.
Арабтар — ақылды халық, және мен қазіргі уақытта куә болып отырған барлық шиеленістерге қарамастан, аймақтың болашағына оптимистік көзқараспен қараймын.
«Егер жағалауды көзден таса етуге батылдығыңыз жетпесе, жаңа мұхиттарды аша алмайсыз».
Мен тәуекел етудің тағы бір қырына, яғни жеке деңгейде тәуекелге баруға тоқталғым келеді.
Өмірде тәуекелге бармайтын адам қиындықтардан, проблемалардан және шығындардан қашады; бірақ ол ешқашан есеймейді немесе жаңа нәрселерді үйренбейді. Ол ешқашан өзгермейді. Ол тіпті сүюге де батылы бармайды. Қысқасы, ол өз өмірін толыққанды сүре алмайды. Жағалауды көзден таса етуге батылдығыңыз жетпесе, жаңа мұхиттарды аша алмайсыз деген сөз бар. Өмір тәжірибелерге, адамдарға, жерлерге және шытырман оқиғаларға толы; тәуекелден қашу арқылы сіз осының бәрінен құр қаласыз.
Біз жиі бір ортадан шыққан, бірдей білім алған және бірдей зияткерлік деңгейге ие екі адамды көреміз — бірақ олардың біреуі екіншісіне қарағанда әлдеқайда табысты болады. Неліктен? Себебі бір адам өз идеяларын шындыққа айналдыруға, өзінің жаңашыл қырымен тәжірибе жасауға және өмірін өзгертуге батылы барды, ал екіншісінде ондай батылдық болмады.
Тәуекелге барып, сәтсіздікке ұшырау — бұл жеңіліс емес. Нағыз жеңіліс — кез келген тәуекелге барудан қорқу.
19. Бурдж Халифа
Амбицияларыңыздың ауқымымен мақтаныңыз. Оларды жүзеге асыру қабілетіңізге сеніңіз.
Неліктен біз әлемдегі ең биік мұнараны салғымыз келді? Неліктен инженерлік және құрылыс саласындағы осындай қиын ерлікке ұмтылдық? Бурдж Халифа — жай ғана құрылыс жобасы емес. Бұл мыңдаған адамдар үлес қосқан тарих және біздің ұлтымыздағы прогрестің қуатты символы.
Маған алғаш ұсынылған сызбалар бірнеше кішігірім ғимараттармен, сондай-ақ бақтармен және жасыл алаңдармен қоршалған 80 қабатты мұнараға арналған еді. Мен жобалық топпен өткен бірінші кездесуді жоспарларға түсініктеме берместен аяқтадым, сондықтан жобалық топ жақсырақ жұмыс істеу керектігін түсінді. Олар бір айдан кейін жаңа жоспармен оралды; бірақ бұл әлі де ең жақсысы емес еді.
Мен оларға былай дедім: «Мен дәл осы жерде адамзат жасаған ең биік ғимараттың болғанын қалаймын. Біз оның ең үлкен және
ең жақсы болғанын, ең жақсы бақтары мен субұрқақтары бар, сондай-ақ ең үлкен және ең жақсы қонақүйлері мен базарлары
болғанын қалаймыз. Біз адамзатқа белгілі ең керемет ауданды салғымыз келеді».
ең жақсы болғанын, ең жақсы бақтары мен субұрқақтары бар, сондай-ақ ең үлкен және ең жақсы қонақүйлері мен базарлары
болғанын қалаймыз. Біз адамзатқа белгілі ең керемет ауданды салғымыз келеді».
Бүгінгі таңда Бурдж Халифа орталығы — қала ішіндегі қала, ол әлемдегі ең талғампаз даңғылдардың бірімен қоршалған. Ол әлемдегі ең үлкен сауда орталығын және ең биік су бұрқағын ұсынады. Онда зәулім қонақүйлер, сәнді мейрамханалар және мыңдаған адамдар тұратын тұрғын үй мұнаралары бар. Бурдж Халифа орталығы Дубай мен БАӘ-ге келушілер үшін негізгі көрнекті орынға айналды. Мұнара зәулім және керемет болып шықты, сондықтан біз оны ұлы тұлғаның құрметіне атауды жөн көрдік, сөйтіп Президентіміз Шейх Халифаның құрметіне «Бурдж Халифа» атауы берілді.
Шетелдік шенеуніктер мен БАҚ өкілдері кейде бізден неге оны ең биік ғимарат етуді таңдағанымызды сұрайды. Олар Дубайдың құны 1,5 миллиард АҚШ долларынан асатын және жалпы құны 20 миллиард АҚШ доллары болатын жобаның бөлігі ретінде мұнара салудан шынымен пайда көрді ме деп таңғалады. Олардың сұрақтарына жауап ретінде мен келесі үш тармақты түсіндіргім келеді:
Біріншіден, жер бетіндегі ең биік мұнараны салу — ұлттық жетістік, тарихи белес және негізгі экономикалық бетбұрыс. Бұл тек әмірліктер халқы үшін ғана емес, барлық арабтар үшін мақтаныш символы. Төрт мың жыл бұрын адамзатқа белгілі ең биік ғимараттар біздің аймақта табылған: Мысыр пирамидалары мақтаныш көзі және өркениеттің даму символы болды. Олар мыңдаған жылдар бойы, Ұлыбританиядағы Линкольн соборы биіктігі жағынан асып түскенге дейін солай болып қалды, оның құрылуы өркениеттің жаңа дәуірін белгіледі. Бүгін мен Бурдж Халифа орын алып жатқан жаңа жаһандық өзгерістерді бейнелейді деп үміттенемін: Шығыс пен Батыс тоғысатын, өркениеттер бірігетін және географиялық, этникалық немесе діни шекараларға қарамастан адам шығармашылығы үстемдік ететін жаңа әлем.
Екіншіден, біз бұл ғимараттан тікелей үлкен экономикалық пайда алуды көздемейміз. Керісінше, оның қайтарымы жалпы экономикаға пайда әкеледі. Бурдж Халифа Дубайдың, жалпы БАӘ-нің беделін арттырып, брендингке миллиондаған долларды үнемдеді. Қазір бізде әлемнің түкпір-түкпірінен адамдар білетін және келетін көрнекті орны бар интеграцияланған қала бар. 2012 жылы Бурдж Халифа орталығының бөлігі болып табылатын Dubai Mall сауда орталығына 65 миллионнан астам адам келді. Сенімсіздік танытқандарға біз былай дейміз: ең үлкен тәуекел — мүлдем тәуекел етпеу.
Үшіншіден, Бурдж Халифаны салу біздің халқымызға және әлемге хабарлама жолдайды. Халқымызға біз көп нәрсеге қол жеткізе алатынымызды айтамыз; біз әртүрлі салаларда дүние жүзі бойынша бірінші бола аламыз; біз әлемді таң қалдыра аламыз. Біз тарих пен өркениетке жат емеспіз және біздің қабілеттеріміз бен халқымызға деген сенімімізге нұқсан келтіргісі келетіндерге назар аудармаймыз. Әлемге біз БАӘ-нің жаһандық экономикадағы жаңа қатысушы екенін, Бурдж Халифа сияқты нық орныққанын айтамыз.
20. Қиындықтар
Қиындықтардан қашу емес, олармен бетпе-бет келу керек. Қиындықтарды жеңу және олардан сабақ алу арқылы біз оларды кедергілерден сәттілік жолындағы белгілерге айналдырамыз.
Өмір қиындықтарға толы. Әкелеріміз бен аталарымыздың өмірі, сондай-ақ біздің өміріміз БАӘ құрылғаннан бері осылай болды. Қарапайым елден жаһандық ұлтқа айналу қиындықсыз болған жоқ. Егер біз осы қиындықтарды қабылдауды тоқтатсақ, еліміз дамуын тоқтатар еді.
БАӘ-де бізде кез келген қиындыққа қарсы тұрудың екі керемет үлгісі бар: біздің негізін қалаушы әкелеріміз Шейх Заид пен Шейх Рашид. Өмір бойы Шейх Заид қиындыққа төтеп беруден ешқашан тайынбады. Қиындық неғұрлым үлкен болса, оның шешімі соғұрлым күшті болды. Осындай табандылықтың арқасында біз жолымызда кездескен әрбір қиындықты жеңе алдық. Біз жай ғана ешқашан берілмейміз.
Менің жеке басымда кездескен ең үлкен қиындық — командаларымды менің көзқарасыма сенуге және мен іздеген өзгеріске сенім артуға көндіру болды. Жалаң сөздер жеткіліксіз; адамдарды дұрыс жолда екеніңізге сендіру және оларды сіздің көзқарасыңызды қабылдауға көндіру үшін бірнеше рет сәттілікке жету қажет.
Ұлы адамдар өздері қабылдаған қиындықтармен анықталады. Мен жеке өзім адамның күші мен қабілетін оны қиындықпен бетпе-бет келтірмейінше бағалай алмаймын, өйткені қиындықтар адамның ең жақсы және ең жаман жақтарын ашады. Олар сондай-ақ команданы шыңдаудың ең жақсы құралы. Жоғары температура алтыннан қоспаларды кетіретіні сияқты, қиындықтар да оларды қабылдағандардың қабілеттері мен күшін тазартады.
«Ұлы адамдар өздері қабылдаған қиындықтармен анықталады».
1971 жылы құрылғаннан бері БАӘ көптеген ішкі және сыртқы қиындықтарға тап болды, бірақ бақытымызға орай, Құдай бізге осы қиындықтарға қарсы тұрып, халқына үлгі болған күшті және дана басшыларды берді.
Әрбір қиындық — бұл оқу мүмкіндігі, біздің қабілеттеріміз бен білімімізді, сондай-ақ айналамыздағы адамдардың мінезін сынау мүмкіндігі. Қиындықтарсыз жеңістер мен жетістіктер мағынасыз болар еді.
Нағыз тәжірибе біз жұмыс істеген жылдар санымен емес, біз қабылдаған қиындықтар санымен өлшенеді. Мен кейде ешқандай академиялық біліктілігі жоқ, бірақ үлкен даналық пен кең ой-өріске ие және басқаларға қарағанда көптеген жетістіктерге жеткен адамдарды кездестіремін. Себебі олар басқаларға қарағанда көбірек қиындықтарды қабылдады және олардың ерліктері бұған куә.
Жеңіл өмір ерлерді тәрбиелемейді, ұлттарды да құрмайды. Қиындықтар ерлерді шыңдайды, ал сол ерлер ұлттарды құрады.
21. Көшбасшылықты қайта анықтау
Көшбасшылықтың кілті — даму, үйрену, қолдау және шабыттандыру қабілетінде.
«Көшбасшылық туа біткен қасиет пе, әлде жүре пайда бола ма?» деген сұрақты қойған адам көшбасшылық жолындағы алғашқы қадамын жасады деген сөз.
Көшбасшылық — бұл зияткерліктің, тапқырлықтың, даналықтың, күшті тұлғаның және ұлы істерге ұмтылудың жиынтығы. Бұл қасиеттердің көпшілігі туа біткен және тұқым қуалайтын болса, кейбіреулерін үйренуге болады. Дегенмен, тіпті осындай қасиеттермен туылғандар да табысты көшбасшы болу үшін білім, тәжірибе және қарым-қатынас арқылы оларды жетілдіруі керек.
Көшбасшылық туылған кезде кездейсоқ берілмейді, сондай-ақ ең жақсы академияларда оқу арқылы да кепілдендірілмейді. Мен жеке өзім осындай академиялардың көптеген түлектерін білемін, олар өздерімен жұмыс істеп, білімдерін кеңейтіп, жоғары басшылық қызметтерге жетті, ал басқалары бір жерде тоқтап қалды, өйткені олардың қасиеттері мен дағдылары одан әрі дамуға көмектеспеді.
Біз ізденімпаз табиғат кейбір адамдарды көшбасшылық жолында басқалардан алға шығаратынын көрдік. Біз сондай-ақ көшбасшылық тұжырымдамасын өзгерткіміз келеді, сонда ол өзін өзгертуге және қоғамына пайда әкелуге амбициясы мен еркі бар кез келген адамды қамтиды.
«Сіз өзгерткен әрбір өмір және сіз игерген әрбір дағды сізді жақсырақ көшбасшы болуға бір қадам жақындатады».
Біз «көшбасшы» дегенде, адамдар әдетте өз халықтары мен елдерінің тарихын өзгерткен саяси, әскери немесе тарихи тұлғаларды елестетеді. Олар сондай-ақ компанияларды өзгерткен немесе жаңа туындылар мен өнертабыстарға жан бітірген табысты экономикалық көшбасшыларды елестетуі мүмкін. Сол адамдардың тұқым қуалайтын қасиеттері, олардың ортасымен және өзін-өзі дамытудағы үлкен күш-жігерімен ұштасып, оларды ерекше көшбасшыларға айналдырды және қоғамдары мен халықтарын өзгертуге мүмкіндік берді.
Бірақ бүгінде көшбасшылық тұжырымдамасы әлдеқайда кең ауқымды. Айналасындағылардың өмірін жақсарта алатын кез келген адам — көшбасшы. Сол сияқты, адамдарға қызмет етіп, оларды бақытты ете алатын кез келген адам — көшбасшы. Көшбасшы — бұл жұмыста немесе үйде болсын, оң өзгерістер жасай алатын және тіпті ең қарапайым нәрселерді жаңартып, жасай алатын адам. Көшбасшы өз қолөнерінде, өнерінде, талантында немесе кәсібінде озат болады.
Барлық адамдар осындай қасиеттердің дәнімен туылады, оларды өсіріп, баптай алады, сөйтіп бірте-бірте олар көшбасшылық жолында алға жылжып, ақырында ұлы көшбасшыларға айналады.
Сіз қол жеткізген әрбір жетістік, сіз өзгерткен әрбір өмір және сіз игерген әрбір дағды сізді жақсырақ көшбасшы болуға бір қадам жақындатады. Күн сайын сіз жақсырақ адам және ұлы көшбасшы болу үшін ішіңіздегі көшбасшыны жетілдіре аласыз.
Егер біз көшбасшылықты ерекше саяси, экономикалық және ғылыми тұлғалармен шектесек, біз мұндай кең саланы адамдардың өте шектеулі шеңберімен шектеп қояр едік. Барлық нәрсені үйренуге болады және әрбір адам өзін-өзі дамытуға қабілетті. Адами даму өз ұлттары мен халықтарын көтеру үшін көшбасшылардың тұтас ұрпақтарын қажет етеді.
Ұлы көшбасшылыққа тек ұлы көшбасшы ғана емес, сонымен қатар әртүрлі көшбасшылық қасиеттері бар ұлы жұмыс тобы қажет.
Көшбасшылыққа осы тұрғыдан қарағанда, оның туа біткен немесе жүре пайда болғандығын сұраудың қажеті жоқ; керісінше, адам көшбасшы болғысы келе ме, жоқ па, соны сұрау керек.
22. Төзімділік
Ұрыс алаңыңызды біліңіз. Білім қабілеттен де маңыздырақ.
Атпен ұзақ қашықтыққа шабу (Endurance horse racing) — БАӘ-де де, халықаралық деңгейде де танымал спорт түрі. Бұл жылқы үшін де, шабандоз үшін де сынақ тәжірибесі, жарыстар көптеген сағаттарға созылады. 2012 жылы маған Ұлыбританияда өткен Әлем чемпионатында жеңіске жету бақыты бұйырды, бұл мен үшін үлкен мәртебе және қол жеткізу үшін көп еңбектенген жеңіс болды.
Бұл ұзақ қашықтыққа ат жарысы елдің солтүстігінде тұрақсыз ауа райында ұйымдастырылды. Қатысушылар әлемнің түкпір-түкпірінен келді: АҚШ, Ұлыбритания, Австралия, Жапония, Таяу Шығыс және бірнеше Еуропа елдері. Барлығы 38 елден 150 шабандоз болды. Жылқылар өз тұқымының ең жақсысы және ең күштісі еді. Шабандоздар кәсіби спортшылар мен жаттықтырушылар болды. Мұның бәрі шиеленісті арттырды, әсіресе мен кәсіби шабандоз емеспін және бұл спортпен тек хобби ретінде айналысамын. Дегенмен, мен атқа мінуді жақсы көремін және атымды және оның мүмкіндіктерін жақсы білдім.
Мен таңдау үшін төрт жылқыны ұсындым және менің соңғы таңдауым бұрын-соңды мұндай ауқымды жарысқа қатыспаған жылқы болды. Мен оны алты жыл бұрын шағын фермадан салыстырмалы түрде қарапайым сомаға сатып алған едім. Мен оны бір ай бұрын Италиядағы шағын жарыста сынап көрдім және дәл сол кезде оның мүмкіндіктерін аштым. Мен дәл осы атқа бәс тіге алатынымды білдім, өйткені ипподромның жер бедері тауларға көтерілу және түсу үшін үлкен қабілеттілікті қажет етті.
Жарыстың басында ауа райы өте тұрақсыз болды, бұл бізді жаңбырмен, қатты суықпен және желмен күресуге мәжбүр етті. Төзімділік жарысында сіз үнемі жоспарыңызды атыңыздың мүмкіндіктеріне, сондай-ақ жер бедері мен жарыстың ұзақтығына қарай бейімдеп отырасыз, сонымен бірге басқаларға ілесуге тырысасыз. Атыңызды асықтыру оны шаршатады, ал қарқынын бәсеңдету сізді артта қалдырады. Егер алда тау болса, жалғастырмас бұрын атыңызды демалдыруыңыз керек; егер жазық болса, жағдайды пайдаланып алға жылжи аласыз және т.б. Қиындық осы айнымалылардың барлығын теңестіруде болды, бірақ Құдайдың көмегімен мен осы халықаралық жарыста бірінші болып келіп, елімнің беделін көтеріп, үйге алтын медаль алып қайттым.
Мен кез келген спорт түрінен әлем чемпионы атағына қол жеткізгісі келетіндерге кеңес беру үшін өзімнің қарапайым тәжірибемді пайдаланғым келеді, өйткені адамдар айтқандай, басқаларды үйрету арқылы сіз өз біліміңізді кеңейтесіз.
Менің бірінші кеңесім — білім алу. Сіз білім жағынан басқалардан асып түсуіңіз керек, өйткені білім — спортта да жеңіске жетудің ең қысқа жолы. Өз мүмкіндігіңізді біліңіз. Атыңыздың мүмкіндігін біліңіз. Қарсыластарыңыздың мүмкіндіктерін біліңіз және зерттеңіз. Ипподромның жер бедерін біліңіз. Оның егжей-тегжейлерін жатқа біліңіз. Атыңыздың анатомиясының әрбір бөлігін және оның ипподроммен қалай әрекеттесетінін біліңіз. Білім жағынан қарсыластарыңыздан неғұрлым асып түссеңіз, оларды екінші орынға қалдыруға соғұрлым жақындайсыз.
Жарыс шайқас сияқты. Мұнда мен әйгілі қытай философы, «Соғыс өнері» әскери трактатының авторы Сунь Цзының сөзін келтіремін: «Егер сіз жауыңызды білсеңіз және өзіңізді білсеңіз, жүз шайқаста да қауіп төмбейді; егер сіз өзіңізді біліп, бірақ жауыңызды білмесеңіз, біреуінде жеңіп, біреуінде жеңілесіз; егер сіз жауыңызды да, өзіңізді де білмесеңіз, әрбір шайқаста қауіп төнеді». Мен мынаны қосқым келеді: ұрыс алаңыңызды біліңіз — өйткені білім қабілеттен де маңыздырақ.
- Менің екінші кеңесім — жаттығу, жаттығу және тағы да жаттығу. Мен кәсіби спортшы емеспін, бірақ мен бұл жарысқа жақсы
- дайындалдым. Мен денемді жол бойында жаттықтырдым. Мен атымды төзімділігін арттыруға үйреттім. Мен мәре сызығына жету
- үшін әртүрлі стратегияларды құруға машықтандым. Жаттығу сіздің әлсіз жақтарыңызды ашады, өзіңізге деген сенімділікті
- арттырады және сізді жеңіске бір қадам жақындатады.
Менің үшінші кеңесім — Құдайға және өзіңізге сену және оптимист болу. Бұл психологиялық элементтер бәрінен де маңызды болуы мүмкін, өйткені олар сізді қарсыластарыңыздан ерекшелейді. Тәкаппарлық сезінбей немесе қарсыласыңызды бағаламай, өзіңізге сеніңіз. Оптимист болыңыз, бірақ жеңісіңізді қамтамасыз ететін ең кішкентай бөлшектерді де назардан тыс қалдырмаңыз. Ең бастысы, Құдайға сеніңіз, өйткені сәттілік беретін — Құдай.
Әрине, барлық нәрсені Құдай жақсы біледі. Дегенмен, спорттағы қарапайым тәжірибемнен алған осы бірнеше кеңес менің әріптес спортшыларыма пайдалы болады деп шын жүректен үміттенемін.
23. Бақыт
Жақсы басқару — бақыт орнатудан басқа ештеңе емес. Бұл шынымен де қарапайым.
Үкіметтің жұмысы — адамдар үшін бақытқа қол жеткізу. Шынында да, біздің күнделікті жұмысымыз адамдар үшін бақытқа қол жеткізуге бағытталған.
Үкіметтер дамып, адамдардың өмірін жеңілдету үшін қызметтерді дамытқанда, олар адамдардың жайлылығы мен бақытына үлес қосады. Үкіметтер адамдарға мүмкіндіктер жасағанда, бұл оларды бақытты етеді. Үкіметтер ең жақсы білім беруді ұсынғанда, олар жастарды болашағын құруға және сол арқылы өз бақытына қол жеткізуге дайындайды. Үкіметтер тамаша денсаулық сақтау қызметін ұсынғанда, пациенттер одан асқан бақытты бола алмайды. Үкіметтер инфрақұрылымды дамытқанда, олар жолға кететін уақытты қысқартады, бұл сөзсіз адамдардың бақыты мен жайлылығына үлес қосады. Әділдік орнағанда, бүкіл қоғам риза және тыныш болады.
Адамдардың жүрегіне қуаныш сыйлаудан асқан әдемі нәрсе жоқ. Бұл қызметтерді дамытудағы және ең жақсы мемлекеттік тәжірибелерді ашудағы біздің мақсатымыз. Біз адамдарды бақытты еткіміз келеді және Құдайдан біздің ізденісімізге көмектесуін сұраймыз.
Кез келген шенеунік осы мақсатқа ден қойғанда, оның күндері, шешімдері, жобалары және тіпті адамдармен қарым-қатынасы мүлдем өзгереді. Ол мыңдаған адамдардың бақытына үлес қосып жатқанын білгенде, оның өзіне деген қанағаттануы да айтарлықтай жақсарады.
Бұл біздің негізін қалаушы әкелерімізден үйренген нәрсеміз, олардың жалғыз уайымы өз халқын қиыншылық өмірден жайлылық пен әл-ауқатқа толы жаңа өмірге жетелеу болды.
БАӘ-нің жалпы табысы небәрі 40 жыл ішінде 190 еседен астам өскенін елестете аласыз ба? Сондай-ақ, 1971 жылы БАӘ-де бар болғаны 74 мемлекеттік және жекеменшік мектеп болған? Бүгінде бізде 1200-ден астам мектеп бар. 1971 жылы елде 7-ден аспайтын аурухана болса, бүгінде мемлекеттік және жеке секторларда 90 аурухана және 2000-нан астам алғашқы медициналық-санитарлық көмек орталықтары бар. 1971 жылы елде 40-тан аспайтын түлек болды және университеттер жоқ еді, бірақ түлектерді қажет ететін мыңдаған жұмыс орындары болды; бүгінде бізде ондаған мың студенті бар 73 колледж бен университет бар. Осының бәрі және тағы басқалар.
Маған негізін қалаушы әкелеріміздің тынымсыз еңбегінің қозғаушы күші адамдарға ұнамды болу және олардың жайлылығын қамтамасыз етуден басқа ештеңе емес екені анық. Осылайша, біздің басшыларымыз ұлт құруда табысқа жетті, ал басқа жерлерде қалыптасқан елдер басқа басымдықтарды басшылыққа алған көшбасшылардың кесірінен қирады. Біздің басшыларымыз әрқашан халыққа ұнамды болуды және олардың әл-ауқатына үлес қосуды мақсат етті және олар бұған қол жеткізді. Сондықтан халық оларды жақсы көреді және ризашылықтарын білдіреді.
Біз бақытты көптеген идеяларымыз бен саясатымыздың негізі деп қарастыра аламыз. Шынында да, кейбір халықаралық институттар азаматтардың бақыты мен қанағаттануын дамудың ғылыми көрсеткіштері ретінде қабылдады.
Біз үкіметті қоғамның белсенді бөлігі ретінде көреміз, ешқашан бөлек немесе оқшауланған нәрсе ретінде емес. Үкімет халық үшін жұмыс істейді, өз мақсаттарына халық арқылы жетеді және табысын олардың қанағаттануымен өлшейді. Үкімет — билік, бірақ ол халықтың үстінен қарайтын билік емес, халыққа қызмет ететін билік. Оның миссиясы — оларды қуанту және балалары үшін жарқын болашақ құру.
24. Dubai World Expo 2020
Dubai World Expo 2020 «Ойларды біріктіру, болашақты құру» тақырыбы аясында әр ұлттан 25 миллион адамды жинайды.
Өткенге тым көп үңілу қауіпті болуы мүмкін — біздің назарымыз бен әлеуетімізді өткен емес, болашақ ұстап тұр. Дегенмен табиғат бізді екеуінің арасына қояды: өткен шақ біздің бүгін кім екенімізді анықтаса, болашақ егер біз әлеуетіміз бен қасиеттерімізді пайдалана алсақ, кім бола алатынымызды анықтайды. Dubai World Expo 2020 бай және маңызды дәстүрге негізделген, сонымен бірге ол біздің кім бола алатынымыз туралы.
1200 жылдан астам уақыт бұрын, Еуропа қараңғы ғасырларда болған кезде, мұсылман әлемін жер шарының түкпір-түкпірінен еркін ой мен шығармашылықты қабылдаған ислам басшыларының әулеті басқарды. Тарих бұрын-соңды Аббасид халифаларының билігі кезіндегідей мәдени ашықтық пен симбиозы куә болған емес. Олар «Бәйт әл-Хикма» («Даналық үйі») деп аталатын әлемдегі алғашқы университетті салып, оның кітапханасын адамзатқа белгілі ең жақсы мәдени, ғылыми және әдеби туындылармен толтырды.
Тоғызыншы ғасырдың өзінде-ақ, Халифа әл-Мамунның тұсында Бағдат әлемнің ғылым және мәдениет астанасына айналды. Қала барлық нәсілдер мен діндерді қабылдауымен танымал болды. Ол Шығыс пен Батыстың зиялылары, еркін ойшылдары және жаңашылдары үшін магнитке айналды. Оның халқы адамзаттың бақытқа ұмтылысының барлық жемістерін жинауға құмар болды. Адам шығармашылығының бұл мерекесі бес ғасырдан астам уақытқа созылып, Еуропалық Ренессансқа жол ашты.
Бүгінгі Таяу Шығысқа және оның қиындықтарына қарап, сол бір алыс уақытқа деген сағынышпен ислам мәдениетінің алтын ғасырын еске алу қызықтырады. Бірақ әл-Мамунның көзқарасы ежелгі тарихтан да артық. Бұл сондай-ақ қазіргі және болашақ үшін шешім — біз дәл қазір белсенді түрде қайта құрып жатқан үлгі.
Менің елім — Біріккен Араб Әмірліктері — бүгінгі таңда осы деңгейде тұр, өйткені біз құрылғаннан бері адам ақылына барынша басымдық бердік. Біздің жеріміз әрқашан ұлы ойшылдар үшін қауіпсіз айлақ болды. Біз жаңашыл ойларды қарсы алдық және оларға жасауға еркіндік бердік. Бірлесіп жұмыс істеу арқылы БАӘ мен әлемнің түкпір-түкпірінен келген мыңдаған сарапшылар мен мамандар Дубайда әлемдегі ең көрнекті ғимараттар мен ең жылдам дамып келе жатқан бизнестерді құрды. Астанамыз Абу-Дабиде олар жаңартылатын энергияға арналған озық зерттеу нысандары бар әлемдегі ең үлкен көміртегісіз қаланы салды. Ұлы өнер және мәдениет қайраткерлері ең үлкен халықаралық мұражайлары бар кең мәдени және көркем қаланы салу үшін ынтымақтасуда.
Дубай мұнайға емес, саудаға негізделген. Бүгінде қала әлемдегі ең көп жұмыс істейтін және ең үлкен әуежайлардың мекені. Біз әлемдегі жетекші авиакомпаниялардың бірі Emirates және тиімді халықаралық байланыс желілері қолдайтын жаһандық желінің орталығында отырмыз. Дубай порттары арқылы миллиондаған тонна жүк өтеді және жыл сайын қала арқылы ондаған миллион адам өтеді.
Біз саудамызды жүргізу және қоғамдастықтарымызға идеялар, шабыт және инновация әкелу үшін әлемнің теңіздері мен аспанын шарлаймыз. Біз 220-дан астам ұлт өкілдерінің үйіміз, мәдениеттің, шығармашылықтың және инновацияның бай ресурсымыз. Осыдан біз жаһандық ынтымақтастық рухын дамытамыз және миллиондаған адамдар үшін сақталатын байланыстар орнатамыз.
Dubai World Expo 2020 энергия және сумен жабдықтау сияқты өзекті мәселелерді шешудің өнертапқыш жолдарын бөлісу үшін сарапшы ойшылдарды біріктіреді. Ұлы ақыл-ойлар көлік, тұрақтылық және жаһандық экономикалық тұрақтылық үшін ақылды шешімдермен бөлісу үшін бас қосады.
Біз әлемдегі ең үлкен мәдени іс-шараны өткізуді ұсынғанда, әлемді таң қалдыруға уәде бердік. Бүгін біз ұранымызға жан бітіруге уәде береміз: біз жақсы болашақ үшін ақыл-ойларды біріктіреміз.
Біз үш маңызды хабарламаны жеткізу үшін осы халықаралық іс-шараны 2020 жылы өткізуді ұсындық.
Біздің бірінші хабарламамыз — әлемге Таяу Шығыс қақтығыстар, соғыс және шиеленіс аймағы емес екенін айту. Оның тарихы мен географиясы бұл мәдениеттер мен өркениеттер тоғысатын және инновация гүлденетін аймақ екенін дәлелдейді. Expo 2020 сияқты бастамалар әлемге қонақжайлылық көрсету, оның әртүрлі мәдениеттерімен оң және ашық қарым-қатынас жасау, идеяларды қабылдау және барлық адамдармен өзара әрекеттесу арқылы осы рөлді қалпына келтіруге мүмкіндік береді. Біз әлемнің жүрегіндеміз. Әлем халқының үштен екісі сегіз сағаттан аз қашықтықта тұрады. Біз адамзаттың кездесу нүктесі және адамзатқа таңғажайып инновациялар мен туындылар беретін мәдениеттер мен өркениеттердің қайнаған қазаны болуға жазылғанбыз.
Біздің екінші хабарламамыз — қақтығыстар мен шиеленістерден шаршаған біздің аймақтың халқына арналады. Біз оларға бізде ортақ мәдениет, дін және тіл бар екенін айтамыз: егер әртүрлі мәдениеттер арасындағы қарым-қатынас жақсы болашаққа әкелсе, біздің барлық ортақ тұстарымызбен біз үшін не істей алатынын елестетіп көріңіз. Біз алты онжылдықтан астам уақыт бойы аймағымызда оң қарым-қатынас орнатуға және өзара әрекеттесуге тырысып келеміз. Біз әрқашан байланыстар, нақты байланыстар орнатуды, аймағымыздың халқы мен әсіресе жастары үшін жақсы болашақ құруды қаладық. Біздің аймақтың тарих пен өркениеттегі рөлін қайтарып алатын уақыты келді. Біздің тарихымыз бен мәдениетіміз бізді ұлылыққа жетеледі және біздің болашағымыз осы тағдырды көрсетуі керек.
Біз бізге қолдау көрсеткен елдерге ризамыз; және әлем халқына біздің хабарламамыз — махаббат пен бейбітшілік. Біздің ұранымыз әрқашан ақыл-ойларды біріктіру жақсы болашақты құрайды деген болады. Бұл Халифа әл-Мамун мақтан тұтатын ұран болар еді.
25. Ислам экономикасындағы мүмкіндіктер
Исламның шығармашылығы, сұлулығы және бейбітшілігі әділдік, турашылдық және теңдік қағидаттарына негізделген шынайы жаһандық экономикалық мүмкіндіктің негізін қалайды.
Ислам экономикасы идеясы біздің сеніміміздің өзегі болып табылатын әлеуметтік жауапкершілік пен әділдік қағидаттарына негізделген. Бұл қағидаттар өмірдің барлық салаларына әсер етеді, сондықтан ислам экономикасына деген көзқарасымыз тек шариғатқа сәйкес қаржыландыру мен халал тағам туралы ғана емес. Ол сондай-ақ туризм, ойын-сауық, өнер және дизайн сияқты салалардағы исламдық идеяларға негізделеді.
Ислам экономикасының құны 6 триллион доллардан асады — бұл кез келген стандарт бойынша үлкен мүмкіндік. Бірақ ол басқа себептермен де тартымды. Ислам қағидаттарынан туындайтындықтан сапасы жағынан ерекшеленетін тауарлармен, идеялармен және өнімдермен сауда жасау идеясы маған өте тартымды көрінеді.
2013 жылдың қаңтар айында мен Дубайды ислам экономикасының жаһандық астанасы ретінде құру стратегиясын белгіледім, ол жеті тірекке топтастырылған 46 стратегиялық бастаманы қамтиды: қаржы; халал тағам; отбасылық туризм; цифрлық экономика; сән, өнер және дизайн; экономикалық білім беру; және стандарттар мен сертификаттау.
Бұл тіректер бірге исламдық басқаруға және мұсылмандардың ғана емес, исламдық өмір салтының аспектілерін тартымды деп санайтындардың да қажеттіліктерін қанағаттандыратын бірқатар инновацияларға, қызметтерге және ұсыныстарға нұсқаулық береді.
Керемет каллиграфияны немесе әдемі дайындалған халал тағамды бағалау үшін мұсылман болудың қажеті жоқ. Және сукукке — исламдық қаржы құралына — инвестиция салу үшін мұсылман болудың қажеті жоқ, шын мәнінде, көптеген батыс банктері исламдық қаржы өнімдерін шығаруда және бұл нарық жылдам өсуді сақтап отыр.
«Керемет каллиграфияны немесе әдемі дайындалған халал тағамды бағалау үшін мұсылман болудың қажеті жоқ».
Сондықтан нарық мүмкіндігі одан әрі, кең әлемге қарай ұмтылады. Дубай бұл мүмкіндікті өсіру үшін тамаша жағдайда, өйткені біз тек батыс нарықтарына ғана емес, сонымен қатар Малайзия сияқты үлкен және маңызды мұсылман халқы бар Азия нарықтарына да жүгіне аламыз.
Бұл ғана емес, бұл бізге — мұсылмандар ретінде — исламның шығармашылығын, сұлулығын және бейбітшілігін басқа адамдарға көрсетуге мүмкіндік береді. Бұл өршіл мақсат шығар, бірақ Дубай өршіл мақсаттарға негізделген және мен үкіметтегі командама осы мақсатты қойғанымды мақтан тұтамын.
26. Өнімділік
Біз жұмыста қатып қалған қағидалармен шектелмеуіміз керек. Оң өзгерістерге жету үшін шығармашылықты сақтап, тәуекелге баруымыз қажет.
Өнімділікті бақылау — табысты үкіметтің ең маңызды тіректерінің бірі. Біз мемлекеттік шенеуніктерге өкілеттік береміз, билік береміз және бюджеттерді сеніп тапсырамыз. Сонымен бірге, біз оларды бақылаймыз және олардың жұмысы үшін жауапқа тартамыз. Сонымен, шенеунік қателік жібергенде немесе кемшілікке жол бергенде не болады? Оған қанша мүмкіндік берілуі керек? Мен бұл сұрақты үкіметтегі өнімділікті басқару және реттеу үшін қолданатын жүйелер тұрғысынан да, жеке деңгейдегі қателіктерге төзімділік жөніндегі жеке философияма қатысты да қарастырамын.
Бақылаудың бірінші деңгейі стратегиялық жоспарға сәйкес өнімділікті өлшеуден тұрады. Біз министрліктердің жетістіктерін олардың жоспарларына сәйкес өлшеуге арналған мыңдаған өнімділік көрсеткіштерін қамтитын кешенді электрондық жүйені қолданамыз. Осылайша, мен осы министрліктердің жұмысын тікелей қадағалай аламын. Әрбір министр өз министрлігінің көрсеткіштерін тексере алады. Біз әртүрлі министрліктерге кез келген кемшіліктер туралы есептер жібереміз, олар орын алған кезде оларды түзете алады.
Екінші деңгей — далалық бақылау, яғни тұтынушыларға қызмет көрсету деңгейін бақылау. Бізде «құпия сатып алушылар» және жыл сайын министрліктерге мыңдаған рет баратын тұтынушылар бар. Олар тұтынушыларға қызмет көрсету туралы есептер дайындайды, олар тиісті министрге қарауға жіберіледі және кез келген кемшіліктерді түзету үшін қолданылады. Біз де бұл есептердің көшірмелерін аламыз, бірақ мен шешімдерімді тек соларға негіздемеймін; сондықтан бақылаудың үшінші деңгейі бар, ол бойынша мен мемлекеттік мекемелерге жеке өзім барамын. Мен олардың жобаларын қадағалаймын, кейбір мемлекеттік органдарда енгізілген сәтті үлгілерді тексеремін және екінші және үшінші деңгейдегі менеджерлермен кездесіп, оларды тыңдаймын. Мен өнімділікті тек кеңседен бақылауға сенбеймін. Далалық бақылау қызметтер деңгейі мен саясаттың жүзеге асырылуы туралы жақсырақ түсінік береді, сондықтан практикалық шешімдер үшін маңызды негіз болады.
Одан бөлек, біз тәуелсіз сыртқы тексерулер мен аудиттердің деңгейлері арқылы есеп береміз. Өйткені, түптеп келгенде, бәріміз бір ұлттық көзқарастың айналасына бірігеміз — бұл халқымыздың бақыты мен лайықты өмірін қамтамасыз ету.
Қателесу — адамға тән қасиет және біз бәріміз кейде жұмысымызда кемшіліктер жібереміз; бірақ ең бастысы — немқұрайлы болмау немесе қателіктерді әдейі жасамау. Мысалы, шенеунікті жұмыстан шығармас бұрын оған қанша мүмкіндік беру керектігін қарастырғанда, біздің ойлауымызға бағыт беретін тұжырымдама осы.
Адам қателік жасау арқылы үйренеді. Егер адам құласа, ол құлаған жерінен емес, бірнеше қадам алға жылжып тұрады. Сол сияқты, қателескен адам өз қателігінің нәтижесінде білім мен тәжірибе жинақтайды. Бұл біз қателіктерге жеңіл қараймыз дегенді білдірмейді, бірақ біз адал және еңбекқор қызметкерлерге белгілі бір икемділік танытамыз, өйткені қайталаймын: қателесу — адамға тән.
Мен қателік жасайтын адамдарға жұмсақ қарауым мүмкін, бірақ ешқандай күш салмайтын адамдарға ешқашан жұмсақ қарамаймын. Мен шенеуніктеріміздің қателіктерден шектен тыс қорқуын қаламаймын. Мұндай қорқыныш шығармашылыққа, инновацияға және өзгерістерге кедергі келтіреді. Өнімді жұмыс істейтін адамның жіберген бірнеше қателігі жалқаулық немесе қорқыныштан сал болып қалған адамнан әлдеқайда арзанға түседі.
27. Жоғалтатын уақыт жоқ
Егер сіз ертеңге қалдыруға болатын нәрсені бүгін орындасаңыз, ертең одан да көп нәрсеге қол жеткізуге бос боласыз. Уақытты неге босқа өткізу керек?
Адамдар менің жобаларды орындауға үнемі асығатынымды айтқанда, мен болашақ ертең емес, бүгін басталады деп жауап беремін. Адамдар «Неге бәрін қазір қалайсыз?» деп сұрағанда, мен «Неге қаламасқа?» деп жауап беремін. Күтудің қажеті жоқ. Егер біз ертеңге дейін күтсек, біз мәңгілікке кейінге қалдырамыз. Сондықтан жобаның халқымызға қызмет ететінін, экономикамызды дамытатынын және елімізді алға жылжытатынын сезген кезде, біз оны кідіріссіз қолға аламыз.
БАӘ төрт қысқа онжылдықта құрғақ шөлден жаһандық сахнадағы дамыған ұлтқа айналды. Бізде ешқашан уақыт молшылығы болған емес. Біз ешқашан өзімізді күтуге дағдыландырған емеспіз. Біз даму жобаларын орындауға асығамыз, өйткені экономикалық қуаты бар мемлекет саяси биліктің де пайдасын көреді деп сенеміз.
Еліміздің жетістіктерінің ешқайсысы Абу-Дабиден Фуджейраға дейінгі әрбір әмірліктің жұмыс топтарының күш-жігерінсіз; немесе Президенттен бастап ең төменгі дәрежелі қызметкерге дейінгі әрбір адамымыздың қатысуынсыз мүмкін болмас еді.
Болашақ екіұдай адамдарды күтпейді. Біз неғұрлым көп нәрсеге қол жеткізсек, соғұрлым көп нәрсеге қол жеткізе алатынымызды түсінеміз.
Мұнда мен жеке бір оқиғаны айтып бергім келеді. Мен жыл сайын қасиетті Рамазан айында кешкі намаздан кейін БАҚ өкілдерін кешкі асқа шақыруды әдетке айналдырдым. Осы уақыттарда біз әртүрлі әлеуметтік мәселелер мен жаңалықтарды талқылауға мүмкіндік аламыз. Бірнеше жыл бұрын осындай кешкі астардың бірінде бір журналист маған келіп, мынадай сұрақ қойды: «Сіз осы уақытқа дейін өз көзқарасыңыздың қанша бөлігіне қол жеткіздіңіз?» Ол пайыздық көрсеткішті білгісі келді. Мен сұрақтан жалтаруға тырыстым, бірақ нәтиже болмады. Сондықтан біраз ойланғаннан кейін мен оған біздің амбицияларымыз үлкен екенін, халқымыздың үміті де сондай екенін және біз көзқарасымыздың шамамен 10 пайызын орындағанымызды айттым.
Екі жылдан кейін, жылдың сол мезгілінде және сол жерде, сол журналист маған келіп, сол сұрақты қойды. Біз жақында Бурдж Халифаны аяқтадық, Дубай метросын іске қостық және Мейдан Ситиді аштық, сонымен қатар басқа да көптеген әсерлі жобаларды жүзеге асырдық. Оның сұрағын ой елегінен өткізгеннен кейін — ол тағы да пайызды сұрады — мен оған көзқарасымыздың шамамен жеті пайызын орындағанымызды айттым. Таң қалған ол: «Бірақ сіздің жауабыңыз екі жыл бұрын 10 пайыз болған еді!» — деп дауыстады. Мен оған былай деп жауап бердім: «Әрине — өйткені біздің жетістіктеріміз неғұрлым көп болса, көзқарасымыз соғұрлым кеңейеді, көкжиегіміз соғұрлым кеңейеді және қабылдауымыз соғұрлым айқын болады».
«Уақыт халқымыздың армандары мен үміттерін кейінге қалдыруға жұмсау үшін тым қымбат».
Бұл — мәре сызығы жоқ өмірлік сапар. Біз бір кезеңді аяқтаған сайын, көз алдымызда жаңа мүмкіндіктер ашылады. Біз тоқтаусыз немесе демалыссыз жалғастырамыз, өйткені тоқтау — уақытты босқа өткізу. Біз алауды келесі ұрпақтарға табыстаймыз. Біз Құдайдан осы елде ізімізді қалдыруға және оған барынша қызмет етуге көмектесуін сұраймыз.
Тақырыбымызға оралсақ, біздің мақсатымыз — халқымызды бақытты ету және бақытты кейінге қалдыруға болмайды. Уақыт халқымыздың армандары мен үміттерін кейінге қалдыруға жұмсау үшін тым қымбат. Кейінге қалдыру арқылы босқа кеткен жылдарды есептеу үшін кешіктірілген күндерді адамдар санына көбейту жеткілікті. Неліктен халқымыздың өмірінің миллиондаған күндерін екіұдайлық пен күтуге жұмсауымыз керек? Неліктен халқымыздың сән-салтанатын, бақыты мен жайлылығын кейінге қалдыруымыз керек?
Адамдар асығу — табысты көшбасшылардың қасиеті, өйткені олардың уақыты қымбат дейді. Ал мен асығу — уақытқа тиісті мән беретін және өтіп жатқан күндерге тиісті баға беретін табысты ұлттардың қасиеті дер едім.
Табысты ұлт айналасындағы жағдайға сүйенбей, табысқа жетудің өз жолын салады. Табысты ұлт болашақты күтпейді, керісінше білегін сыбанып, болашақты жасайды. Табысты ұлт бүгінгі жұмысты ертеңге қалдырмайды, ертеңгі жұмысты бүгін бастайды.
28. Ақыл-ойдың қайта оралуы
Әлемнің түкпір-түкпірінен ең жақсы таланттарды тарту арқылы біз инновациялар мен өркендеуді қамтамасыз ететін жанды және әртүрлі қоғам құра аламыз — бұл өз кезегінде одан да көп таланттарды тартады.
1968 жылы Ұлыбританиядағы Монс офицерлік кадет мектебінде оқып жүргенімде маған ауруханаға бару керек болды. Онда мен араб тілінде еркін сөйлейтін дәрігерді кездестірдім, бұл мені таң қалдырды. Мен оның Ұлыбританияға жаңадан келгенін білдім, сондықтан одан ұзақ уақыт қалуды немесе үйіне қайтуды жоспарлап отырғанын сұрадым. Ол маған араб мақалымен жауап берді: «Менің үйім — нан таба алатын жерім».
Сол дәрігердің сөздері менің жадымда көп жылдар бойы сақталды, өйткені олар біздің «үй» туралы идеалдандырылған көзқарасымыз бен дарынды адамдарды кетуге итермелейтін өмірдің қатал шындығы арасындағы қайшылықты көрсетті.
Дәрігер дамушы елдерді ондаған жылдар бойы мазалап келе жатқан «ақыл-ойдың жылыстауы» (brain drain) құбылысының классикалық мысалы болды. Бұл елдер дәрігерлерді, инженерлерді және ғалымдарды оқытуға тапшы ресурстарды жұмсайды, олар өркендеудің қозғалтқышы болады деп үміттенеді. Содан кейін біз олардың Батысқа қоныс аударып, өз таланттарының үмітін алып кеткенін қынжылыспен бақылаймыз.
Әрине, әлемнің кез келген жерінде жақсы өмірді таңдау — әркімнің құқығы. Біз олардың неге кететінін түсінеміз. Талант мүмкіндікке магнит сияқты тартылады.
Алайда артта қалған елдер үшін бұл шексіз тұйық шеңбер сияқты сезіледі: оларға мүмкіндік жасау үшін талант қажет; бірақ мүмкіндік болмаса, талант Батыстың жарқын шамдарына тартылады. Шынында да, Біріккен Ұлттар Ұйымы мен ЭЫДҰ (OECD) жұмыс мақсатындағы миграцияның 2000 жылдан бері үштен бірге өскенін хабарлайды. Африкадан шыққан тоғыз университет түлегінің бірі қазір Батыста тұрады және жұмыс істейді. Көбісі қайтып оралмайды: білікті жұмысшылардың сыртта қалу ықтималдығы алты есе жоғары.
Бірақ қазір таңқаларлық нәрсе болып жатыр: кейбір елдерде ақыл-ойдың жылыстауы кері бағытқа өзгерді. Себептері өте қызықты және тұйық шеңберді бұзып, дамушы және дамыған экономикалар арасындағы үміт пен мүмкіндік тепе-теңдігін өзгертуге болатынына оптимистік қарауға негіз бар.
Әлемдегі ең ірі кәсіби желі және жұмысқа қабылдау платформасы LinkedIn жүргізген зерттеу өз мүшелері арасындағы таланттардың таза халықаралық қозғалысын өлшеді. Таланттар баратын жер ретінде тізімнің басында менің елім — Біріккен Араб Әмірліктері тұр, 2013 жылы жұмыс күшінің 1,3 пайызын құрайтын таза талант өсімі болды. Басқа таза «талант магниттеріне» Сауд Арабиясы, Нигерия, Оңтүстік Африка, Үндістан және Бразилия кіреді.
Ең қызығы, таза талант импорттаушылардың үштен бірінен азы дамыған елдер. Шын мәнінде, осы зерттеудегі ең ірі талант экспорттаушылар — Испания, Ұлыбритания, Франция, АҚШ, Италия және Ирландия. Жақында ғана біздің ең жарқын ақыл-ойларымызды қызықтырып келген бай елдер енді бізге өздерінің ақыл-ойларын жіберуде.
Әрине, бұл тек бір зерттеу және көптеген кедей елдер әлі де созылмалы таланттардың кетуінен зардап шегуде. ЭЫДҰ деректері Африка мен Латын Америкасындағы көптеген елдерде түлектердің миграция деңгейі 50 пайыздан асатынын көрсетеді.
Біз ақыл-ойдың жылыстауы көбінесе экономикалық мүмкіндіктер сияқты қауіпсіздік пен қорғанысқа да байланысты екенін білеміз. Қақтығыстар мен тұрақсыздыққа тап болған Таяу Шығыс елдеріндегі қайғылы жағдайдың бір бөлігі — егер олардың ең дарынды ұлдары мен қыздары өз дағдыларын үйде қолдана алса, олар шешімнің бір бөлігі болар еді: даму арқылы бейбітшілік агенттері. Бұл кейбір дамушы елдердің сыртқа ағынды қалай сәтті кері қайтарғанын зерттеуді одан сайын маңызды етеді.
Негізгі ингредиент — мүмкіндік. Талант экономикалық өсу үшін орта қалыптастыратын; кәсіпкерлік үшін өмірді жеңілдететін; инвестиция тартатын және қарсы алатын; және жетістік мәдениетін тәрбиелейтін елдерге табиғи түрде ағылады. Дағдылар қиындықтар мен мүмкіндіктерге тартылады.
Мұндай ауқымдағы мүмкіндік Батыстың көптеген бөліктерінде тапшы тауарға айналуда. Дамушы әлемде олай емес — кем дегенде күшті басқаруды қолдануға және бәсекеге қабілеттілігін үнемі арттыруға ынтасы мен шешімі бар елдер арасында.
Екіншіден, өмір сапасы өте маңызды. Бір ұрпақ бұрын көптеген дарынды адамдар Батыстан тыс жерде жұмыс істеуді «қиын қызмет» деп санайтын. Бүгінгі таңда, мысалы, БАӘ-дегі өмір сүру деңгейі әлемдегі ең жоғары деңгейлердің бірі. Біз ақыл-ойдың жылыстауын кері қайтару ісі сонымен қатар азаматтар мен тұрғындар үшін жақсы өмір құру ісі екенін көрсеттік. Бақыт құру, сайып келгенде, барлық жердегі жақсы үкіметтің негізгі ісі.
Біздікі — әсіресе қақтығыстар мен үмітсіздік ұрпақтары сыртқа миграцияның жоғары деңгейін тудырған Таяу Шығыс үшін үлкен үміт тарихы. Мен әрқашан жақсы басқарудан басқа, араб әлеміндегі алауыздық пен жанжалдың ең жақсы шешімдері қарапайым халықты дамыту мен экономикалық мүмкіндіктерде жатыр деп дәлелдеп келемін. Енді біз ең дарынды жастарымызды қуып жіберген күштерді кері қайтаруға болатынын көрсеттік.
Үміттің тағы бір көзі: бұл өзгеріс таңқаларлықтай тез болуы мүмкін. Зерттеулер көрсеткендей, шағын елдер ақыл-ойдың жылыстауынан пропорционалды емес түрде зардап шегеді. Бірақ біз БАӘ сияқты шағын ел үшін де, тіпті қақтығыстармен бөлінген аймақта да мүмкіндіктер аралын құруға тұрарлық екенін көрсеттік.
Бірақ ашық айтайын: ақыл-ойдың жылыстауын кері қайтару — бұл жай ғана ағып кетуді тоқтату емес. Бұл тұйық шеңберді ізгі шеңберге айналдыру дегенді білдіреді. Әлемнің түкпір-түкпірінен ең жақсы таланттарды тарту арқылы біз инновациялар мен өркендеуді қамтамасыз ететін жанды және әртүрлі қоғам құра аламыз — бұл өз кезегінде одан да көп таланттарды тартады.
Бұл жұмыс істеуі үшін біз адамдарға сенуіміз керек. Адамдар — олардың идеялары, инновациялары, армандары және байланыстары — болашақтың капиталы. Бұл тұрғыдан алғанда, «ақыл-ойдың қайта оралуы» (brain regain) өз алдына жетістік емес, дамудың жетекші көрсеткіші болып табылады, өйткені ұлы ақыл-ойлар бүгін қайда барса, ертең сол жерде ұлы істер болады.
29. Командаларды тәрбиелеу
Ұлы көзқарасқа тек ұлы команда ғана қол жеткізе алады. Бұл әлемдік деңгейдегі бизнестер үшін күнделікті шындық және әлемдік деңгейдегі үкіметтер үшін де солай.
Кез келген кәсіпорын адамдарға инвестиция салу, оларды ынталандыру және дамыту, олардың таланттарын барынша пайдалану және оларға табысқа жетуге және ең жақсы нәтижелерге қол жеткізуге көмектесу сияқты бірдей қиындықтарға тап болады. Бұл еш жерде үкіметтегідей қиын емес. БАӘ үкіметіндегі реформалар процесін жүргізу барысында біз ең маңызды тәсіл жазалауға немесе сынға емес, инвестиция мен тәрбиелеуге негізделгенін түсінеміз. Өткен жылдың өзінде біз 55 000-нан астам федералды үкімет қызметкерлерін оқытуға 1,3 миллион сағаттан астам уақыт бөлдік.
Біз екінші және үшінші деңгейдегі басшыларға арналған көшбасшылық бағдарламасын іске қостық және қызметкерлерімізге үздік марапаттарын бердік, өйткені қызметкерлер арасындағы бәсекелестік олардың ең жақсы қасиеттерін ашады. Біз қызметте жоғарылату және жұмысқа қабылдау кезіндегі өтіл критерийін құзыреттілік қағидатымен алмастырдық. Бүгінгі таңда құзыреттілік пен жетістік басымдыққа ие.
Менің мемлекеттік қызметшілерге арналған үш кеңесім бар.
Біріншіден, көшбасшы сияқты әрекет етіңіз, өйткені шынайы көшбасшылық лауазымда емес, ойлау және әрекет ету тәсілінде: ол мақсаттар мен міндеттердің асылдығында. Нағыз көшбасшы халыққа қызмет етеді, олардың мүдделері үшін әрекет етеді және олардың бақыты үшін жұмыс істейді. Нағыз көшбасшы өзін жұмысына арнау, жетістікке жету және жаңалық енгізу үшін қадағалауды қажет етпейді. Оның бірінші орыннан кем емес орынға ұмтылуға итермелейтін ішкі серпіні болуы керек.
Нағыз көшбасшы күш-қуатты өз лауазымынан емес, этикасынан, адамдардың оған деген сүйіспеншілігінен және білімінен, тәрбиесінен және жұмыс саласындағы шеберлігінен алады. Барлық мемлекеттік қызметкерлерге мен былай деймін: сіздердің барлығыңыз көшбасшысыздар, сондықтан сіздер барлық үміттерден асып түсулеріңіз керек.
- Екіншіден, егер сіз мемлекеттік қызметке жай ғана жұмыс ретінде қарасаңыз, сіз жай ғана қызметкер боласыз. Сіз
- қызметкер емес, көшбасшысыз және бұл рөл жұмыстан да артық, бұл сонымен қатар мүмкіндік. Бұл сіздің таланттарыңыз бен
- қабілеттеріңізді көрсету мүмкіндігі, қоғамыңызға жаңа құндылық қосу мүмкіндігі. Бұл айналаңыздағылардың барлығын
- шабыттандыру және оларға әсер ету мүмкіндігі. Одан да маңыздысы, бұл еліңіздің тарихын жасауға үлес қосу мүмкіндігі.
- Сондықтан жұмысыңызды қызметкер ретінде емес, елін сүйетін көшбасшы ретінде, өз кәсібіне құмар шебер ретінде және өз
- өнерінде озат суретші ретінде атқарыңыз. Біз сізден бұдан кем емес нәрсені күтеміз.
Үшіншіден, қабілеттеріңізді үздіксіз дамытыңыз, біліміңізді кеңейтіңіз және көкжиегіңізді кеңейтіңіз, жұмысыңыздан ешқашан бас тартпаңыз. Табандылық зияткерліктен әлдеқайда маңызды. Жұмысыңызды кез келген жақсарту, қаншалықты аз болса да, керемет нәтижелерге әкелуі мүмкін. Сондықтан өзіңізді дамытуды ешқашан тоқтатпаңыз және ешқашан артқа қарамаңыз. Әрқашан бірінші орынға және еліңіз бен қоғамыңызға қызмет етуге ұмтылыңыз.
«Нағыз көшбасшы халыққа қызмет етеді, олардың мүдделері үшін әрекет етеді және олардың бақыты үшін жұмыс істейді».
Біз үнемі мемлекеттік шенеуніктерді көбірек жетістікке жетуге ынталандырамыз. Біз жергілікті жерде де, шетелде де оқыту, дамыту және білім мен тәжірибе алмасу мүмкіндіктерін үздіксіз ұсынамыз. Біз шенеуніктерге өздерін дамытуға бірінен соң бірі мүмкіндік береміз — бірақ шексіз емес. Шенеунікке жұмысы үшін алғыс айтып, мекемелерімізге жаңа қан құю үшін басқа біреуге мүмкіндік беретін уақыт келеді. Өмір сондай, үкімет ісі де сондай.
Тек өзгерістерге ілесе алатын және қиындықтарды қабылдауға және өз командаларының ең жақсы қасиеттерін ашуға дайын жетістікке жетушілер ғана қалады. Тек кең ой-өрісі, үлкен табандылығы, позитивті энергиясы және оптимизмі бар жаңашыл және шығармашыл шенеуніктер ғана қалады. Әрбір шенеунік өзін біледі және түптеп келгенде, біздің жетістіктерімізге куә болатын — халық. Сондықтан мен соттаушы болмауым керек. Олар өз әрекеттері үшін өздерінің және халықтың алдында жауапты болсын.
Құдай баршамызға еліміз бен халқымызға қызмет етуде және БАӘ беделін көтеру миссиямызда сәттілік берсін.
30. Болашақ үкіметі
Біз өзгерістерге қарсы тұратын және халқын тыңдамайтын үкіметтерге не болатынын көрдік. Халқымызға қызмет ету арқылы біз олардың сеніміне ие боламыз.
Болашақта үкімет қандай болады? Тақырыпқа тереңдемес бұрын, біз болашақ үкіметі туралы айтқанда, саяси құрылымдарға емес, қызметтерді көрсетуге назар аударатынымызды атап өткім келеді. Әртүрлі елдерде басқарудың әртүрлі формалары бар. Дегенмен, олардың барлығы бір мақсатқа — азаматтарға қызмет етуге жұмыс істеуі керек.
Үкімет өз халқына қалай жақын, жылдам, жақсы және қызметтерін ұсынуда неғұрлым жауапты бола алады? Бұл менің бірінші және ең басты уайымым және бұл БАӘ-дегі даму күш-жігеріміздің негізгі бағыты.
Біраз уақыт бұрын біз Жапония үкіметінен делегация қабылдадық. Олар біздің белгілі бір мемлекеттік қызметті: жер және мүлікті тіркеуді ұсыну тәжірибемізден үйренгісі келді. Кейбір елдерде бұл айларға немесе тіпті жылдарға созылуы мүмкін күрделі процесс. Мен әріптестерімнің біріне сапар туралы айтқанымда, ол Жапония сияқты дамыған елдер үлгі алғысы келетіндей тиімді жүйені құрудағы жетістігімізге таң қалды. «Менің ойымша, сіз мәре сызығына жеттіңіз, мәртебелім», - деді ол. «Сіздің командаларыңыз осындай таңғажайып сәттіліктен кейін тойлауға және демалуға лайық».
Мен келіспедім. Менің табысқа жету рецептім — мақсаттарымызға жеткен сайын межені үнемі көтеріп отыру. Мұндай жетістіктермен мақтану дұрыс, бірақ біз ешқашан тоқмейілсуді сезінбеуіміз керек. Біз амбициямызды сақтау және жетістікке жету үшін әрқашан жоғарыға ұмтылуымыз керек. Сондықтан мен былай деп жауап бердім: «Біздің табыс туралы анықтамамыз өзгерді. Біз енді үкіметтердің келесі буынына қарауымыз керек».
Сонымен, болашақ үкіметі қандай болады?
Қызметке бағытталған Болашақ үкіметі жыл бойы тәулік бойы қызмет көрсетуге ашық. Жеке сектор бизнес үшін ашық болса, неге мемлекеттік сектор ашық болмасқа? Біз үкіметіміздің авиакомпания сияқты — тәулік бойы қолжетімді болғанын қалаймыз.
Іскер Болашақ үкіметі қызмет сапасы бойынша жеке сектормен бәсекелеседі және одан асып түседі. Біз үкіметіміздің тұтынушыларды қонақүйлерден гөрі кәсіби түрде қарсы алғанын қалаймыз; біз үкіметіміздің процестерді банктерден гөрі жақсырақ басқарғанын қалаймыз.
Байланысқан Болашақ үкіметі байланысқан. Азаматтар кез келген мемлекеттік қызмет көрсету орталығында кез келген мемлекеттік транзакцияны аяқтай алуы керек. Біріктірілген қызмет көрсету орталықтары азаматтарды бір мекемеден екіншісіне ұзақ сапарлардан құтқарады.
Қолжетімді Болашақ үкіметі барлық жерде қолжетімді. Біз мемлекеттік қызметтерді смартфондарға ауыстырғымыз келеді, сонда тұтынушылар мобильді құрылғыларды пайдалана отырып, өздеріне ыңғайлы уақытта транзакцияларды тапсырып, қадағалай алады.
Инновациялық Болашақ үкіметі инновациялық және үнемі идеялар тудыруға қабілетті. 2012 жылы БАӘ үкіметі өз қызметтерін жеңілдету және жақсарту үшін 20 000-нан астам жаңа идеяларды тудыра алды. Біздің мақсатымыз — адамдарды инновациялық идеялар тудыруға, оларды жүзеге асыруға және олардың тиімділігін үнемі өлшеуге ынталандыратын орта құру. Инновация — болашақтың капиталы.
Ақылды Болашақ үкіметі — интеграцияланған және тиімді техникалық жүйелері бар ақылды үкімет. Ақылды үкімет транзакциялардың әртүрлі түрлерін аяқтауда әлдеқайда жылдам.
Біз осы идеялардың көпшілігімен жұмыс істеуді бастадық және алдағы жылдарда адамдар күнделікті өмірлерінде оның пайдасын сезіне бастайды. Сол кезде біз мемлекеттік қызметтерді көрсетудегі табыстың жаңа анықтамасын қарастыра бастаймыз.
31. Әлемге көмек
Бізден гөрі жағдайы төмен адамдарға көмектесу — өзіміз пайдаланып отырған өмір сыйлықтарына алғыс білдірудің қасиетті мүмкіндігі.
БАӘ-нің басқа елдердегі зардап шеккен, мұқтаж немесе басқаша жағдайы бізден төмен адамдарға көмек көрсетуде мақтанарлық тарихы бар. 1971 жылы құрылғаннан бері БАӘ шамамен 160 миллиард дирхам (шамамен 43 миллиард АҚШ доллары) көлемінде шетелдік көмек көрсетті. Жыл сайынғы шетелдік көмек біздің жалпы ұлттық табысымыздың шамамен бір пайызына тең. Бұл көрсеткіштер бізді дүние жүзі бойынша шетелдік көмек көрсетуде алдыңғы қатарға қояды.
Басқаларға көмектескеніміз туралы мақтану біздің әдет-ғұрпымыз бен моральдық қағидаларымызға қайшы келеді, бірақ мен шетелдік көмекке деген көзқарасымызды және оның қозғаушы күштерін тарих үшін де, басқа елдер мен болашақ ұрпақтарға үлгі болу үшін де түсіндіру қажеттілігін сезінемін.
Мұның бәрі Ұлтымыздың Әкесінен басталды. Шейх Заид біздің жомарт табиғатымыздың түп-тамырында тұр және оның есімі шынайы қайырымдылықтың синониміне айналды.
Шейх Заид біздің куәлігімізге мұқтаж емес, өйткені Палестина қалалары, Пәкістан қыраттары, Марокко мен Мысыр жазықтары, Йемен бөгеттері, Бангладеш ауылдары және басқа да көптеген жерлер оның жомарттығына куә. Тіпті қасиетті Иерусалим жері мен оның төңірегі де оның игі істеріне куә.
Жүрегімізге қайырымдылық ұялатып, беру қағидаттарын үйреткен және бізді жақсылық жасауға дағдыландырған — Шейх Заид, Құдай оның жанын жарылқасын.
Табиғатынан жомарт және жүрегі мейірімді — біздің Президентіміз Шейх Халифа осындай. Бір жыл ішінде БАӘ-нің шетелдік көмегінің жартысынан көбі бір көзден, Шейх Халифаның нұсқауымен Абу-Даби даму қорынан келгені таңқаларлық емес. Бұл қордың өзі бір жыл ішінде БАӘ-нің шетелдік көмегіне 4,9 миллиард дирхам (шамамен 1,3 миллиард АҚШ доллары) қосты, бұл Халифа қорын және тікелей Шейх Халифаның қарамағында жұмыс істейтін басқа да қайырымдылық ұйымдарын есептемегенде.
Әмірліктер халқы сән-салтанатта және айналасындағы әлемнен оқшауланған жағдайда өмір сүрмейді. Керісінше, біз сергек халықпыз, біз басқалардың қайғысына ортақтасамыз. Біз олардың ауыртпалығын жеңілдетуге, мұқтаж жандарға көмектесуге және жер бетіндегі кедейлікпен, аштықпен және аурумен күресуге оң үлес қосамыз.
Біз екіленбестен береміз. 2008 жылы әлемді жаһандық қаржы дағдарысы жайлап, көптеген елдер қайырымдылық және гуманитарлық көмектерін қысқартқан кезде, БАӘ ағысқа қарсы жүзіп, шетелдік көмегін іс жүзінде арттырды.
Біз берудің шегі жоқ деп есептейміз. Осылайша, біздің көмегіміздің 95 пайызы жағдайы төмен елдердің экономикасына ауыртпалық түсірмеу үшін қайтарымсыз беріледі.
Біз сондай-ақ шартсыз береміз. Біздің мақсатымыз — саяси күн тәртібінен, географиялық шекаралардан немесе этникалық, нәсілдік немесе діни кемсітушіліктен ада, қатаң түрде гуманитарлық.
Біз халықаралық гуманитарлық астана және барлық мұқтаж жандар үшін үміт шамы болуға ұмтыламыз. БАӘ тек қаржылық және экономикалық ядро емес, сонымен қатар жай ғана туризм орталығы емес: біз сондай-ақ жаһандық гуманитарлық жұмыстың жүйке орталығымыз.
Біз әрқашан бауырларымыз бен достарымызға, панасыз және мұқтаж жандарға, олар қай жерде болса да, көмек қолын созуға дайын боламыз. Бұл біздің әлемге жолдауымыз.
32. Демократия
БАӘ-нің басқару жүйесі тек тиімді ғана емес, сонымен қатар жоғары деңгейде есеп береді.
Менен кейде біздің басқару жүйеміз және неге бізде демократия жоқ екендігі туралы сұрайды. Сұрақ көбінесе демократия — бұл су құбыры немесе білім беру сияқты әрбір дамыған елде болуы керек заманауи ыңғайлылық деген болжамды қамтитын сияқты. Мен бұл болжамға күмәнмен қараймын.
Диалог біздің қоғам үшін өте маңызды, бұл тек білім мен мәдени сәйкестікті жас ұрпаққа жеткізу жолы ретінде ғана емес, сонымен қатар мақсаттарымызды бірге зерттеу және келіспеушіліктерімізді шешу жолы ретінде де маңызды. Тыңдау, диалог, қатысу және есеп беру — әмірліктер қоғамының терең тамыр жайған қағидаттары. Олар — мәдени институттар.
Демократия — бұл халықты олардың әл-ауқатына қызмет ететін басқару ісіне тартуға арналған көптеген саяси жүйелердің бірі. БАӘ сол қағидатқа қызмет ететін басқа саяси жүйені дамытты. Ол ерте заманда, бұл аймақ көшпелі тайпалар мен шағын сауда қауымдастықтарының мекені болған кезде пайда болды. Қауымдастық ішінен көшбасшы табылды, ол қауымдастықтың қажеттіліктеріне қызмет ететініне бәрі сенетін адам болды.
Бізде керемет институт — Мәжіліс бар, бұл дәстүрлі ашық форум, онда басшылар өз халқының шағымдарын, мәселелерін, идеялары мен тілектерін тыңдайды. Билеушіге қол жеткізудің бұл кепілдігі адамдарға өмірде қиындықтарға тап болған кезде әділдік, турашылдық және өтемақы іздеуге мүмкіндік береді. Адамдар мәжіліске ұсыныстармен, пікірлермен және мүмкіндіктермен келеді. Қазіргі әлемде адамдар мұны «краудсорсинг» деп атайды. Бұл әрқашан біздің қауымдастық пен қоғамның негізгі элементі болды.
«Біртұтас халықтың игілігі үшін әрекет ететін күшті билеуші үлкен жылдамдықпен ұлы істерге қол жеткізе алады».
Әкемнің қоғамдық мәжілісі Дубайдың ескі Шиндаға ауданындағы үйінің сыртындағы орындықта өтетін. Ол прогресті бағыттай алды және Дубайдың дамуына тікелей қатысы бар адамдардың кеңесін алды. Ол дауларды шешіп, қоғамдастық ұстанатын қағидаттарды белгілей отырып, жалпы халықтың қажеттіліктерін ескере отырып басқарды. Қоғамға қызмет ету идеясын есте сақтау маңызды.
Тек мәжіліс арқылы басқару енді мүмкін емес: біздің қазіргі әлеміміз тым күрделі; бүгінгі ұлтымыздың ауқымы тым үлкен. Бізде соттар мен реттеушілерден бастап үкіметті халықпен байланыстыратын Федералды Ұлттық Кеңеске дейін халқымызға күнделікті өмірінің барлық салаларында қызмет етуге көмектесетін көптеген институттар бар.
Есеп беру және қызмет көрсету қағидаттары біздің басқару жүйемізге енгізілген. Билеуші әрқашан өз халқының әл-ауқаты мен игілігін ойлайды. Бұл артықшылықты лауазым емес, қызмет пен жауапкершілік лауазымы. Мұндай жүйеде билеуші батыс үлгісіндегі демократиядағы саясаткерден кем емес есеп береді.
Біртұтас халықтың игілігі үшін әрекет ететін күшті билеуші үлкен жылдамдықпен ұлы істерге қол жеткізе алады. Біз шексіз пікірталастарға батпаймыз — алға бастар жол айқын. Дегенмен, біз өз іс-әрекеттеріміз бен шешімдеріміз үшін Құдайдың және халқымыздың алдында жауаптымыз.
33. Баланың арманы
Атқа міну өнері — көшбасшының ең жақсы қасиеттерін ашатын асыл мұрат.
Бірде кішкентай бала менен қалай мен сияқты шабандоз бола алатынын сұрады.
Мен оған бұл сұрақты қою арқылы ол дұрыс жолдағы алғашқы қадамды жасағанын айттым, өйткені сұрақтар адам білімінің жартысын құрайды делінеді. Атқа міну — жай ғана спорт емес; ол жоғары моральды, тектілікті, рыцарлықты және кемелдікті білдіреді. Атқа міну ішкі дүниеден басталады.
Мен бұл балаға атқа мінудің бірінші сабағы — ата-анасын жақсы көру және оларға бағыну, мектепте үздік оқу, үлкендерді құрметтеу және басқалармен қатар шабандозға тән қайрат пен рыцарлық қасиеттерге ие болу екенін айттым. Тек осындай қасиеттерді бойына сіңіргенде және ата-анасы, мұғалімдері және айналасындағы адамдар оның жоғары моральдық қасиеттеріне риза болғанда ғана, клубтарда және басқа да жаттығу орындарында атқа мінуді үйренудің оңай бөлігі басталады.
Баланың атқа мінуге деген сүйіспеншілігі оның жоғары амбициялары мен үлкен табандылығын білдіреді. Мен әрқашан кішкентайларымызды атқа мінуге шақырамын, өйткені мен бұл спорттың оларға тигізетін үлкен әсерін көрдім. Шамамен 1400 жыл бұрын Исламдағы төрт әділетті халифаның бірі Омар ибн әл-Хаттаб: «Балаларыңызға жүзуді, садақ атуды және атқа мінуді үйретіңіздер», - деген. Ол араб шабандозы, дана басшы және тарихтағы ең ұлы тұлғалардың бірі болды. Сондықтан оның атқа мінуге қатысты кеңесі жоқ жерден шыққан жоқ; керісінше, ол атқа міну мен қадір-қасиет, мақтаныш, рыцарлық және жоғары мораль арасында берік байланыс орнатады.
Атқа міну шабандоз мен оның аты арасындағы күшті байланысты, сондай-ақ шабандоздың қимылдары мен жылқының қозғалысы арасындағы үйлесімділікті бейнелейді. Ол шабандозға шыдамдылықты, күшті, бақылауды және жылдамдықты үйретеді — бұл біздің балаларымыздың бойында өсуі керек қасиеттер. Ішкі мораль сыртқы қасиеттермен үйлеседі, дәл өзіне деген сенімділік қозғалыс жылдамдығымен және күшпен үйлесетіні сияқты. Шабандозды атымен байланыстыратын эмоциялардың күші дамитын төзімділік пен шыдамдылық қасиеттерінен көрінеді.
Әмірліктер халқының жылқыларға қарым-қатынасы біздің түпнұсқа араб тамырымыздан бастау алады және бұл ата-бабаларымыздың спортын мәңгілік етеді. Бүгінгі таңда атқа міну біздің араб және исламдық болмысымызды, мұрамызбен мақтануымызды және жас ұрпақтың бойына сіңіріп жатқан жоғары моральдық қасиеттерімізді білдіреді. Жылқыдан тек жақсылық келеді; Пайғамбарымыз (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) айтқандай: «Жақсылық Қиямет күніне дейін жылқының кекіліне байланған». Атқа міну — мәңгілік спорт. Тек жақсы адамдар жылқыларға мейірімділікпен қарайды және тек ұлы рухтар атқа мінуге ұмтылады және айналысады.
34. Сау денедегі сау көшбасшы
Тек тәні, ақылы және рухы сау адамдар ғана басқаларды басқаруға шынайы ұмтыла алады.
Бірде менен көшбасшылық пен спортпен шұғылдану арасында қандай да бір байланыс бар ма деп сұрады. Менің жауабым: «Сіз жалқау немесе белсенді емес көшбасшыны елестете аласыз ба?» болды. Көшбасшы сымбатты, дені сау және спортшы болуы керек. Ол ақыл-ой жағынан да, физикалық жағынан да белсенді болуы керек. Оның дене бітімі мықты және ақылы өткір болуы керек. Сондықтан мен «сау денедегі сау көшбасшы» деймін.
Жеке өзім үшін спорт — күнделікті кестесінің маңызды бөлігі. Егер мен өзім толық қуатты және сау болмасам, командамды қозғалысқа келтіре алмаймын. Спорт тек дене бұлшықеттерін дамытып қана қоймайды, сонымен қатар ақыл-ой бұлшықеттерін де қалыптастырады. Мен күніне кемінде үш шақырым, аптасына бір рет 10 шақырым және екі аптада бір рет 20 шақырым жүремін. Үнемі серуендеуден басқа, мен атқа міну және велосипед тебу сияқты әртүрлі хоббилермен айналысамын. Менің күнделікті жаттығуым өнімділігіме ешқандай кедергі келтірмейді, өйткені мен жаттығу кезінде жұмысымды телефон арқылы жүргіземін.
Менің баршаға кеңесім — спортпен жүйелі түрде айналысу, өйткені өміріңіздің сапасы денсаулығыңыздың сапасына байланысты, ал өмірдегі жетістік деңгейіңіз өзіңізді қаншалықты қуатты және белсенді сезінетініңізге байланысты. Денсаулық — зор байлық делінеді; ал мен егер уақыт өмір болса, онда денсаулық уақытымызға мағына береді және өмірге дәм қосады дер едім.
Қозғалыстың аздығынан жүрек-қан тамырлары аурулары, гипертония және қант диабеті жағдайларының көптігі туралы есту, көру және оқу мені мазалайды. Біздің қазіргі сәнді өміріміз барлық түрдегі тәттілер мен ләззаттарды ұсынады. Біздің ата-бабаларымыз бүгінде кең таралған аурулардан зардап шеккен жоқ, оның басты себебі олардың белсенді өмірі мен жұмысының табиғаты болды.
Кейде мен жаттығу жасау үшін серуендеп жүрген әйелдер тобын кездестіремін. Мұны көргенде қатты қуанатыным сонша, бір сәт тоқтап, оларды осы игі әдетті жалғастыруға жігерлендіремін және бір-екі ауыз сөз алмасамын. Бірде мен осындай сәттер туралы, сондай-ақ жаттығу мен тамақтанудағы өзі-өзіңді ұстай білудің маңызы жайлы әңгімелескен едім. Мен сөйлесіп тұрған адам өзінің тамақтан бас тарта алмайтынын және жаттығу жасауға да мойынсұна алмайтынын айтты.
Мен: "Өз нәпсісін тізгіндей алатындар, өзін-өзі ұстай алмайтындарға қарағанда, айналасындағы әлемді басқара алады", —
деп жауап қаттым.
деп жауап қаттым.
Кейбіреулер жұмыс кестесінің тығыздығын жаттығу жасамауға сылтау етеді; егер денсаулығы сыр берсе, жиған ақшасының оларға қандай пайдасы болар екен деп таңғаламын. Басқалары ізденуді, оқуды және білім алуды сылтау етеді; денсаулық болмаса, білімнің оларға пайдасы тиер ме екен. Өміріңіздегі ешнәрсе, тіпті отбасыңызбен өткізетін сапалы уақыттың өзі, зор денсаулықсыз толыққанды бола алмайды.
Сонымен, ең қарапайым кеңеспен аяқтаймын: өміріңізден жаттығуға уақыт бөліңіз, өйткені бұл – денсаулыққа, болашаққа және бақытқа жасалған ең сенімді инвестиция.
35
Өмір сыйы
Өмірдің байлығы мен сұлулығын сезінуге уақыт бөліңіз.
Өмір – кейбір адамдар бағаламайтын ғажап сый. Әрбір тыныс пен хош иісте, әрбір түйсіну мен көзқараста бізге жаңа тәжірибе және сол тәжірибенің байлығын сезіну мүмкіндігі сыйға тартылған. Құстың сайраған үнінен бастап, ашулы дауыстың қатқылдығына дейін біз еститін әрбір дыбыс – бір ғанибет.
Кейде бұл сыйдың қуанышын есте сақтау қиынға соғады. Уайымға салынғанда немесе жағдайлар тығырыққа тірегенде, әдетте таңданыс пен рахат сыйлайтын нәрселерге сезім мүшелерімізді жауып тастау оңай. Оның орнына біз қандай себеп болса да, өзімізді шатастыратын жағымсыз нәрселерге назар аударамыз.
Мен қиындықтың кілті – балама шешімдер іздеу арқылы оны қарсы алу және одан үстем түсу екенін жиі байқадым. Егер айналаңыздағының бәрінен оқшауланып алсаңыз, мұны істеу қиынырақ болады. Бұл – жағымсыздық пен үмітсіздікке апаратын жол. Әрқайсымызға берілген сыйды есте сақтау маңызды. Көзі ашық, көкірегі ояу, жаңа идеялар мен тәжірибелерге ашық болыңыз – қолыңызды созыңыз және бар өмірдің рахатын көріңіз. Маған сеніңіз, сонда проблемаларыңыздың шешімі оңайырақ табылады.
Мен Құдайға сенім сыйы үшін де алғыс айтамын. Мен Ислам дінінде тәрбиелендім, ол маған өмір жолын көрсетеді және өміріме айқын құндылықтар мен бағыт-бағдар береді. Қысқы шөлдің тыныштығы мен оңашалығында отырып, ойыңды Құдайға арнау – мен үшін бәрінен биік тұратын тәжірибе. Бұл сәтте әлемнің проблемалары артта қалып, адам өзін шын мәнінде тірі сезінеді. Өмірлік қиындықтар әрқашан өз орнын табады: олар өмір сыйының ұлылығымен салыстырғанда түкке тұрғысыз.
"Көзі ашық, көкірегі ояу, жаңа идеялар мен тәжірибелерге ашық болыңыз – қолыңызды созыңыз және бар өмірдің рахатын көріңіз".
Біздің талантымызды жасауға, өсіруге және дамытуға мүмкіндік беретін тұрақты, қауіпсіз ортада өмір сүру қабілеті бүгінгі таңда әлемде көптеген адамдарға өкінішке орай бұйырмаған. Мен көшбасшы ретінде өз халқыма осыны ұсына алатынымды мақтанышпен айта аламын.
Пікірлер (0)
Пікір жазу үшін аккаунтқа кіріңіз. Кіру