Дарынды əрі жаңашыл ақын Сəбит Бексейіттің «Дүрия
дүние» жыр кітабына соңғы кезде жазған өлеңдері мен толғау-
дастандары топтастырылды.
Космологтар бүкіл ғаламды ұстап тұрған тылсымды тін-

ді «қара материя» десе, ақын оны поэтикалық тілмен «дүрия
дүние» дейді. Түрі мен мазмұны астасқан ол жырлардан уақыт
пен кеңістік, күнді айналу мен күлге айналудың арасындағы
лапылдаған өмір, күйіп-жанған ғалам, сырлы сұлулық пен

асыл шындыққа іңкəрлік, адамзат арманы туралы сыр шертетін
интеллектуалды поэзиямен сусындай аласыздар.
«Дүрия дүние» – ақынның ізденіске толы сан қырлы
шығармашылығын қамтитын жыр жинағы.

ББК 84 Қаз 7-5
ІSBN 978-601-254-238-7 © БЕКСЕЙІТ СƏБИТ, 2012

Армысың, Дүние дүрия!
Шуаққа бөлеп, нұр құя,
Жадыратасың жанымды,
Шақырып алдан бір қия...

Тірлікті кештім гүл жия,
Сәлемді бердім жымия.
Іздедім ізгі жандарды,
Пендеден безіп сұрқия.

Өзгеден артық бір күлкім,
Армансыз нұрды сімірдім.
Тым жақын, әттең, арасы
Ақ таң мен қызыл іңірдің.

Құлпырып дүрия матадай,
Қызылды-жасыл бар маңай.
Шетсіз де шексіз ғаламды
Танымақ болған арман-ай?!..

Ұстыны – қара материя,
Періште ұя, пері ұя.
Зерін сап Ақ зер әлемнің,
Кеудеме алдым шер жия.

Сəбит БЕКСЕЙІТ
Бүгінде жүрмін мұң кеше,
Созылмақ бұл күй жыл неше?
Жалғыз қап жапа шегемін,

Болса да шәрде мың көше.
Бармысың, Дүние дүрия!
Жоғалғым келмес зым-зия,
Жыр төгіп жүрмін жүректен,

Жүргем жоқ бойға шыр жия.
Бір тыным бермей жаныма,
Жалғанға айттым базына.
Әр жырым ақтық сөзімдей,

Жан сырым сыйған назыма.
Күн куә көкте, Ай куә:
Көк сия қалып жайына,
Қаламды малып жаздым мен,

Жүректің ыстық қанына...
Қабыл ал, Дүние дүрия!

Көңілім – көктем, жаным – жаз,
жырым – наз менің, әнім – наз.
Қос ғасыр жырлап келгенім:
аққу-қыз және гәкку-саз.

Өткенге өкінбе, қайтып келмейді.
Ал алда не болатынын тек Алла біледі.
Мұхаммед пайғамбар (ғ.с.с.)
Шықтым мен жолға тың ізбен,

Соқпақты соны құм түзген.
Адаспай түнде жүремін,
Бағдарлап жолды жұлдызбен.
Сонармен жолға шықтым мен,

Сүрлеуді соны шық түзген.
Кездесіп жолда сан бөгет,
Күрестім қатер мықтыңмен.
Сапардың басы – мейрам деп,

Дөңгелеп билеп айгөлек,
Кіршіксіз болды көңілім,
Болса да кіршең ақ көйлек.
Болсам да кейде ерке тым,

Ісім жоқ көрмес ел бетін.
Қиянат қылса біреулер,
Мейірім болды медетім.
Сайран деп сапар ортасы,

Баурады думан ордасы.
Жаманның болдым қас жауы,
Жақсының болдым жолдасы.
Төгілмей арым, ұятым,

Сəбит БЕКСЕЙІТ
Арандап қала жаздасам,
Сабырым – сардар тыятын.
Сапардың соңы – ойран ба,

Қайраңдар кеме қайраң ба?!
Сайран да қалды жайына,
Жайына қалды тайраң да.
Қалған жоқ кеміп айбатым,

Тойтарам дұшпан ғайбатын.
Қаламым қолдан түскен жоқ,
Қайраңда қуат – қайратым!
Арманға сапар – сонарым,

Айдынды көлім, шалқарым.
Тұлпар боп жүйткір жазығым,
Қыран боп самғар заңғарым.
Өткенге, жаным, өкінбе,

Салауат еткей бекін де.
Қанағат қылып бүгінге,
Аманат қалдыр ертеңге.
Мейірім – медет мейрамда,

Сабырым – сардар сайранда,
Қайратым – қуат қайраңда.
Жайраңда, жаным, жайраңда!
Ақынның асыл арманы –

Бақыттың қонар заманы.
Сағдидай ұзақ жол жүрген,
Бастайын Сонарнаманы…

Мол шуағын төгеді Күн анадай,
Мейір-нұрға қуанамыз баладай.
Көктем басы – Аналардың мейрамы,
Күлімдеген елдің көңілі даладай.

Ана десе теңселеді шың-құздар,
Ана десе тербеледі жұлдыздар.
Адамзаттың ардақ тұтар асылы –
Абзал ана, ару әйел, гүл-қыздар.

’’Жан анам!’’ деп тағзым етер сан адам,
Сол сөз қалған ақын, батыр, данадан.
Махаббат та, парасат та, қуат та
Бастау алған құдіретті Анадан!

Балаларға берейікші Жер шарын!
Назым Хикмет.
Жаз-әже жайып гүл-кілем,
Күн-ата күнде күлдірсін.

Тәтті ұйқы, күміс күлкімен
Жайраңдап өссін бүлдіршін.
Бал дәурен шақта – мың қызық,
Болмауға тиіс нала-мұң.

Шаттанып елдің ұл-қызы,
Жаңғыртсын тау мен даланы.
Тыңдаңдар, үлкен, ересек,
Тыңдаңдар, ата-аналар.

Сөйлейді бүгін келешек,
Сөйлейді бүгін балалар.

Орын жоқ соғыс, бүлікке.
Болған соң ортақ Күн, Аспан,
Һәм ортақ Бейбітшілік те.
Қылышты салып қынына,

Дамылда сен де, сақшы аға.
Айналсын бір күн жылына

Пабло Нерудаға
Өмір үшін өтті күнің күреспен,
Наркескендей ақын едің жыр ескен.
Қалғымадың қынабыңда жатып сен,

Кезеп оны жауларыңа тірескен!
Жаулар сені солдырмаққа асықты,
Жұлып гүлді көрсетті олар пасықтық.
Жалын болып қара түнді тілгілеп,

Барлығын да сенің, пысың басып тұр.
Куә болар арайлы таң, бұла түн,
Өлмейді екен мәңгі бақи ұлы ақын.
Өйткені ол семсер емес сынатын,

Өйткені ол гүл емес қой жұлатын!
06.04.74 ж.

Жанарымда бір сен және кең әлем,
Қос жаһанды сыйғызамын мен әрең.
Алатау мен Алматыға сүйсініп,
Ұлылық пен сұлулыққа кенелем.

Жанарыма қарашы,
Не нәрсеге толып кеткен шарасы?!
Көріппін де бетіңдегі меңіңді,
Көрмеппін мен

Жер бетінің жарасын…
Енді білдім
Жұмақ – Тозақ арасын,
Ұқтым және

ғашықтардың наласын.
Сырымды ұғып,
Нұрымды алғың келсе егер,
Жанарыма қарашы!

Жүрегімде бір сен және кең әлем,
Қос жаһанның шуағына бөленем.
Ақындар мен Аруларға сүйсініп,
Асып-тасып төгіледі кенерем.

Жүрегімді тыңдашы,
Кеткен бе осы көкейімді зіл басып?!
Сезіппін де сыңғырлаған күлкіңді,
Сезбеппін мен

Дүрия дүние
Енді білдім,
Күрестердің тынбасын,
Ұқтым және

шын ниетпен кім ғашық.
Жанымды ұғып,
Әнімді айтқың келсе егер,
Жүрегімді тыңдашы!

Мол шуағын төгіп тұрса Күн ыстық,
Бәрі де ыстық:
Қызға берген гүл ыстық,
Сарғайтса да

Сағындырған үн ыстық,
Тәтті ұйқыға
Кенелдірген түн ыстық,
Шаттық түгіл,

Егілдірген мұң ыстық.
Мың ыстықтың жалғасатын осылай,
Бір-ақ аты – Тыныштық.
Тымық кеште екі ғашық ұғысты,

Оның аты – Тыныштық.
Кемпір-шалдар қауқылдасып күлісті,
Оның аты – Тыныштық.
Екі көрші құда болып туысты,

Оның аты – Тыныштық.
Тоқтатыпты жау әскері ұрысты,
Оның аты – Тыныштық.
Керіскенмен қол алысып келіссем,

Оның аты – Тыныштық.
Қуанышты достарыммен бөліссем,
Оның аты – Тыныштық.
Жекжатыммен көп жыл өтіп көріссем,

Оның аты – Тыныштық.
Төрт түлігім шәйләп қайтса өрістен,
Оның аты – Тыныштық.
Мен іңкәр боп сүйген сол бір аққұба

Үш жүз және алпыс алты күн-түнің
Вахтасындай күрсініс пен күлкінің.
Тірлік болса соның көбі уәйімсіз,
Өміріңнен адам болып бір түңіл.

Түңіл, ақын, тумаса егер жыр дүрі,
Естілмесе жүрегіңнің дүрсілі.
Түңіл, диқан, тамшылардан дән күткен,
Үнсіз кетсе нажағайдың күркірі.

Сен де, атбегі, қалып қойса дүлдүлің,
Сен де, бағбан, сайрамаса бұлбұлың.
Түңіл, сұлу, тайса пірің сертінен,
Түңіл, жігіт, күлмей кетсе нұр күнің.

Түңіл, достым, кешсең тірлік бейбаян,
Шалыс басып, оңалмаса кей қадам.
Түңіл де, үңіл жүріп өткен жолыңа,
Бармақ тістеп жүрмеу үшін қайтадан!

Көрінбейтін қабырғасың, тыныштық,
Үнсіз ғана біздер дәйім ұғыстық.
Жүз күлдірер қуаныштан қытықшыл,
Тұнжыратып бір күрсінтер мұң ыстық.

Жаңғырығы сырларымның жасырын,
Сенсің, сенсің, тыныштығым – асылым.
Естілмейтін жаңғырыққа құлақ түр,
Тыныштыққа құштар шулы ғасырым!

Келдің бе, көктем көгілдір,
нұрыңды көктен төгілдір!
Көркіңмен арбап көңілді,
өрім-жыр болып өріл бір.

Көрген де бар-ау, көрмеген,
көктем-ай, неткен көркем ең?!
Үт болып енші үйіме,
құт болып келші өлкеме.

Көрем деп сені келгенде,
көлбеңде, көктем, көлбеңде!
Көбелек ұшқан белден де,
көгілдір жүзген көлден де.

Өткелсің, көктем, біз өткен,
өзің боп мені қыз өпкен.
Мөлдіреп кеше қарап ең,
қарайсың бүгін ізетпен.

Пендеге, шіркін, бір дәурен,
гүлдәурен сенсің, жырдәурен!
Кетсең де менен қанша алыс,
соншалық жақын жүр-ау де…

Тал-терек бүрледі…
Еседі ән лебі,
еседі жыр лебі.
Ес, алтын күрегім,

алып ұш, жүрегім.
Серіше тыныстап,
сергіді түр-өңім.
Қол бұлғап жастық шақ,

тұр алда – таныс бақ.
Бар болғыр Қыз-көктем
барады алыстап…

Көңілім – көктем, жаным – жаз,
жырым – наз менің, әнім – наз.
Қос ғасыр жырлап келгенім:
аққу-қыз және гәкку-саз.

Ғаламның түріп түңлігін,
қарсы алып тұрмын мен бүгін
мың мәрте келген Наурызды,
мәрттігін біліп, кеңдігін.

Жігіттер шықты жылмиып,
қыздар тұр, міне, қылмиып.
Жарасып сәні, сымбаты,
беймәлім сыры – тұңғиық…

Болғанмын мен де жалын жас,
бықсығандарға жаным қас.
Қиялға қанат біткенде
болмаған қамал алынбас.

Көңілім – көктем, жаз – жаным,
жиырмамда шындап маздадым.
Отызда от боп лапылдап,
өртеніп кете жаздадым.

Жүзімнен жылы әр таймай,
келемін, шүкір, қартаймай.
Өйткені менің Анам бар,
жортамын сосын тарпаңдай…

Сəбит БЕКСЕЙІТ
Ғасырлар мен мыңжылдықтар,
білетін ғажап шындық бар:
Жер жүзін қыздай жасартқан,

жасампаз айды Күн құптар.
Желкілдеп алтын айдары,
күлімдеп жүзі жайдары,
келіп тұр Наурыз шын достай,

шіркіннің көп-ау айтары…
Ай-жылдар, мейлі, зырласын,
қарсы жел, мейлі, тынбасын,
шау тартпай сен де келесің,

Наурызым – мәңгі Жыл басым.
Тұран мен Иран аңсаған,
сан белден асып, сан заман,
ұланы Күн-Падишаның –

хош келдің, Наурыз ханзадам!
Дүние шіркін боз жайнақ,
қарасаң, тоймас көз жайнап.
Нұр Наурыз салтанатына

ақындар айтқан сөз айғақ…
Алқызыл гүлдер солмасын,
Қыдыр кеп әр кез қолдасын.
Үкілі үміт жалғатып,

Жүр-жүрлейді кернейлетіп, сырнайлатып жыр даусы,
Жебеп жібер, демеп жібер hәйям, Хафиз, Фирдауси!
Күншығыстың күні туды мұнарланып бұлт басқан,
Кенеліп тұр, бөленіп тұр қуанышқа нұрлы аспан.

Дүниені аялаған Жаңа күннің нұрын көр,
Дүр сілкініп жасанады, гүл жайнайды жұмыр жер.
Мейрамын бұл сағыныштың, үзілмейтін үміттің,
Момын жұртым, күдер үзбей алпыс екі жыл күттің.

Шүкір, бүгін он екінші мәрте сені қарсы алып,
Шаттанамыз "Төрлет, Наурыз! Хош келдің!" – деп жар салып.
Кербез көктем, керім көктем – жақсылықтың нышаны,
Көтер, елім, еңсеңді бір жаңғырудан күш алып.

Жайсаң жазың – жанға шуақ, рақым, мейір анасы,
Жадырайды қунап, түлеп адамзаттың баласы.
Айтады елім ақ ниетін, арманы мен тілегін,
Ақиқат пен Әділетке ұсынады жүрегін.

Тыныштыққа, молшылыққа жеткіз, маусым киелі,
Тіршілікке, гүл өмірге жасашы өзің иелік!
Жас пен кәрі ұлыс күні құшақтасып көріскен,
Жаңа ағытқан қозылардай жамырасып өріскен.

Сəбит БЕКСЕЙІТ
“Кірсін жерге бәле-жала, сақтай гөр, – деп, – терістен",
"Кел, таза бақ, кел, төрлет",– деп қарттар бата беріскен.
Жүр жосылып шал мен кемпір, бозбала мен бойжеткен,

Жұрт біткенді желіктірген, еліктірген той неткен !
Наурыз деген – жалын жастық , үр сұлулық көктемі,
Нұрлы өлкенің мөлдір суы, қызғалдақты бөктері.
Сәукелеңді саудыратып шық , келіншек, керіліп,

Сері жігіт "Бір келіншек" әнін айтсын сені іліп.
Жаңа піскен алмадай боп шыққайсың, қыз, албырап,
Жанарыңның жалынына бозбала тұр балбырап.
Сұлушаштың көзіндей боп жүр Арқаның аруы,

Сәмбі талдай солқылдаған бойында Күн дәруі.
Келешекке тартты Наурыз айдарынан жел есіп,
Күтеді алдан жарқын жылдар, жауhар жырлар белесі.
"Ақ жарылқап, күн туғандай" риза халқым бұл шаққа,

Ақ жарқын боп күлімдейді гүл толтырып құшаққа.
Жалқын нұрын, мол шуағын төге берсін күміс күн,
Жасай берсін жылдың басы –

Мен болмасам, жігіттің көркемі кім?
Әсемдіктің өсетін өркені кім?
Танытқанмен салқын жүз, кіді мінез,
Мен бір нәзік жібек жыр өрнегімін.

Сатқаным жоқ арымды тірлік үшін,
Жыр-қайраққа жаныдым тілдің ұшын.
Сыртым сұрша болса да, жүз көрсетер
Ішкі әлемім арқылы нұрлы кісі!

Сәуір..,
сәуле…
соқпақ жол – жырға тиек,
сәлемімді барамын қырға тиеп.

Қақсоқтада ісің жоқ, аман-есен
жүруің де жер басып – бір ғанибет!
Бес бересім жоқ менің, алты аласым,
тұз жаласын қызғанса бақ таласым:

алшаң басып жүремін жер үстінде
аман болса һәманда Алты Алашым!

Табиғат жыршысы –
Тютчевке таңғалдым.
Табиғат заңғар тым
және де шым терең

екенін аңғардым.
Өмірдің жыршысы –
Дантеге құнықтым.
Өмірдің тұнық тым

және де тым лайсаң
екенін шын ұқтым.
Махаббат жыршысы –
Хафизге сүйсіндім.

Махаббат күй сынды
және де күйікті
екенін түйсіндім.
Таңғалып, сүйсініп,

өскен соң жыр жаттап,
сиқырлы ырғақтар
кетпесін кеудеден,
кетпесін құлақтан…

Құйрық атып құлия,
Түлкідей қашқан жымия.
Қараңды үзіп барасың,
Бізден де, қайран дүния!

Шәңгерей.
Ойна да күл, бойжеткен, ойна да күл, бозбала,
Нұрлана гөр, ақша жүз, мөлдірей гөр, көз қара!
Мәңгілігің – қас қағым, қас қағымың – мәңгілік,

Боз ғалам да барады шыр айналып, қозғала…
Биле, ән айт, бойжеткен, биле, ән айт, бозбала!
Білімпаз да жасампаз перзенті боп туғасын,
Дүниенің дидарын жасартам деу ұлға сын.

Бозғалам мен бозбала – бірі кәрі, бірі жас,
Екеуара сырласу ертелі-кеш тынбасын.
Көзбен көріп Әлемнің сомдау қиын тұлғасын.
Жұмбағы мол, сыры мол неткен ғажап жылы ұя?!

Құдыретті күш жоқ деп жүрміз, дүние дүрия.
Әулие ана Мария жүкті бопты қыз қалпы, –
Бұл немене, айтшы, дос: физика, әлде химия?..
Джоконда ару суреттен жымияды құпия…

Қалаларды Шыңғыс хан боп құлатып,
аруларды Дон Жуан боп жылатып,
сұм сұрқайлық сұлулықты қашанда
тұрады екен құрту үшін ұнатып.

Өтті Гитлер жарты әлемді қиратып,
адольфтер қазір де жүр "тир" атып.
Өтті Дантес әуелінде Пушкинді
дуэльде емес, оқты көзбен биде атып.

Не болады құлай берсе бұл әлем,
жылай берсе, қирай берсе гүл әлем?
Қара бұлттар тұтасса егер аспанда,
ұясына батады екен күн әрең...

Нұрлы өмірге біздер енді таяндық,
керегі не көлге аққулы шаянның?
Сикейрос бар, Пикассо бар әлемге
керегі не янкилер мен Даянның?!

Сәулетші жүр құлағанды тұрғызып,
мүсінші жүр жасаймын деп дүр қызын.
Ақындар жүр жылағанды жұбатып,
жас арудың туғызам деп жұлдызын.

Басы қатты кейпін көріп қаланың,
сәулетшінің көрді көзі моланы.
Қаусап қалған, қирап қалған сарайды,
біле алмады не нәрсеге баларын.

Сəбит БЕКСЕЙІТ
Жасаурады суретшінің жанары,
айыра алмай түсін мүлдем даланың.
Қыл қаламын біле алмады, шаршады,

бояуға ма, әлде қанға маларын.
Соғыс болып кетті сөзі баршаның,
винтовканы қойды орнына аршаның.
Гүл орнына амалсыздан оқ жонып,

мүсіншінің қолдары да шаршады.
Шаршады ақын, шаршады оның жүрегі,
ұштаспапты екі жастың тілегі.
Мөлдір жасқа толтырды қыз дәуітін,

солып қапты, кеше ғана гүл еді.
Бейбіт күнді неге соғыс қылады,
жанар нұрын жас қып неге бұлады?
Зерлі еді ғой зереніндей лотостың,

Қызыл теңіз қан боп неге тұнады?
Стадионды бекітті жау түрме ғып,
жанкүйердің қайда кеткен дүрмегі?!
Топ алдында тұр еді ғой сайрап-ақ,

Хараның да тілін әне күрмеді!..
Жалықпайды сұлулықты жасаудан, –
зергер тынбас тасты ұңғылап, қашаудан.
Жалықпайды ақын әсте жазудан,

тамырында атой салып асау қан.
Сомдайды әлі чилилік бір құрдасым
күрескердің ширық атқан тұлғасын.
Ал қалпына бүлінгенді келтіру –

Дүрия дүние
Қандай жаман ақындарға ерте өлген,
аяқтамай айтар сөзін ертеңге!
Кім жазады, қашан және қай ақын,

Неруданың от жырларын өртенген?!
Уақыт, саған ілесе алмас майтабан,
бәйгетөрге жетпей қалай жай табам?
Жалықпайды жаңғыртудан таланттар,

жалығады көшіруден қайтадан!
Сәуір, 1974.

Саттар Ерубаевқа
О, нұрлы өмір,
Жасайтұғын мәңгілік,
Өтетұғын жердің бетін ән қылып.

Мен өзіңді ескіре ме деуші едім,
Күннен күнге келе жатсың жаңғырып.
О, ұлы өмір, бойыңдағы паң қылық,
Өтер мені көз жұмғанша таң қылып.

Тұрғанымда ұйықтап кетпей біржола,
Қандай ғажап,
Неткен сұлу таңғы нұр!
Көпсінбеймін еш пенденің ғұмырын,

Қызғанбаймын ешбір жаннан күн нұрын.
Саған бірақ аз ғана өмір жасаған,
Сыйлап кетті сембейтұғын жыр гүлін!
… Немересі тәй-тәй басып барады,

Көзін сүзіп сүйсініп қарт қарады.
Мәңгілігін гүл өмірдің осынау,
Саттар болып жырлап өтсем жарады.
Өлмейді өмір өлгенменен бір адам,

Ол мәңгі деп айтам жанға сұраған.
Өлмейтұғын рухын көрдім ақынның,
Ертеңіне қалдырған мол мұрадан.

Дүрия дүние
Жиырма бес, жеттім мен, ал, тебірен,
Мәңгі өмірге құштарлық боп емірен!
Қайран шақта қайта айналып келмейтін,

Жазылу шарт өшпейтін бір шежірең.
Мәңгілік ет сәттеріңді қас қағым,
Досты мәз ғып, дұшпаныңды жасқағын.
Нұрлы өмірдің мәңгі екенін паш етіп,

Алма қыз да есімде, Раушан қыз да,
Армансыз да емеспін, аңсарсыз да.
Алма ағашы гүлдеді, бүр жарды гүл,
Аңғал басым, есіңнен танарсың ба?!

Бота қыз да есімде, Аққу қыз да,
Бақытсыз да емеспін, шаттықсыз да.
Бірі ертті көгілдір, бірі тайлақ, –
Байғұс тілім бал татқан, таттың тұз да.

Айдын қыз да есімде, Айым қыз да,
Қайғысыз да емеспін, уайымсыз да.
Айдын арна кеңейтті, ай толысты, –
Күлесің бе ал енді, жылайсың ба?..

Өзіңді іздеп, әсем қыз, шарладым көп…
қалармысың ғұмырлық арманым боп?
Сенің күміс күлкіңді есту үшін,
сол жатаққа

мен бірақ барғаным жоқ.
Тұрар мүмкін бұл өмір кешігуден,
сұлулыққа сұқтанып өшігуден?
Жоғалтумен жүрмін мен аруларды,

табылады
көңілдің хошы кімнен?
Қызғалдақ деп айтқам жоқ күздің гүлін,
күдерімді ездіктен үздім бүгін.

Көлгірсіген көңілдің терезесін,
кесімімен
шындықтың бұздым… түсін.
Іздеп әуре болғам жоқ жұлдызымды,

кешкіртіп-ақ жүрмін-ау күндізімді.
Ақын болып аруға сөз айтпақ ем,
ақымақтың қолымен
гүл де үзілді…

Жанарыңда сиқыр нұр бар, шуақ бар,
Көңілімді тартпас бұлай жұмақ та
Ғажап күйге бөленеді жан-жүрек,
Асып-тасып белгісіз бір қуаттан.

Арман болып кетті-ау бәрі ендігі,
Жүрегімді жұбатады енді кім?
Жанарыңда бәрі сыйып тұратын,
Қалай ұғам енді әлемнің кеңдігін?!

Ойламап ем кездесер деп – өмірі,
Ойламап ем жыр жазам деп төгіліп.
Сәрсенбінің сәтті күні көктемде,
Көріп сені тыншу тапты көңілім.

Тұр екенсің ортасында дәліздің,
Өзі құсап ертегінің, аңыздың.
Шақырып ем айтыңды айтып қол бұлғап,
Әз бейнеңді бұрмадың ғой, жан ізгі.

Аманбысың; айдай ардақ аяулым,
Жүрегімде жүрген мәңгі ояу мұң.
Қара көйлек ақ тәніңді бүркеген, –
Белгісі ме көңіліңнің қаяулы?..

Тіл қатпадың, айтшы көзбен бірдеңе,
Үнсіздіктен туады әсте жыр деген.
Не нәрсе екен құшақтарды бөгеген,
Не нәрсе екен тілімізді күрмеген?

Мен өмірді аңсау ғой деп түсінгем,
Сәттерім көп сені жоқтап күрсінген.
Көргем сені ақырғы рет өңімде,
Көрдім бүгін алғашқы рет түсімде…

Ұйықтап жатып түс көргенде түнде мен,
Қуанамын
табылғандай бірдеңем…
Табылады

табынатын сол бір жүз,
Сол бір шуақ, нұрлы жанар, гүл-денең…
Егілемін, ұйықтап жатып егілем,
Өзің жоқсың,

жыр жазып тек емінем.
Дүниені танымақ ем,
Өзіңді –
Махаббатты танымадым… Не білем?!..

Жасыратын сырым емес түсімде,
Мейлі түсін, мейлі мені түсінбе:
Көз жұмғанша сүйем сені, аяулым,
Өтем сені бейнелеп мен, мүсіндеп…

Жасыратын сырым емес өңімде,
Ғажап сурет тұрар дәйім көңілде:
Мен – шалқармын, еркелеткен еркемді,
Сен – шағала, көлбеп өткен көгімде.

… Өтті уақыт… сүйем сені мен әлі,
Ұмытылмас Ай жүзіңнің мең, әрі…
Мен жеңіске жете алмадым,
Алыс та,

Асыл бейнең – Махаббаттың медалі!
Өтсін уақыт!
Сүйем сені әлі мен,
Өтеді өмір өзінің мәз сәнімен…

Жарасымды сұхбаты аз ба жігіттің,
Ал Сен – менің қайталанбас Әнім ең!

Алдарқатпақ көңілді сайран қайбір,
Махаббат та, қызық та – армандай бір.
Мен де бәлкім жүз қызға ғашық болдым,
Әттең, бірақ жүректе ән қалмай жүр...

Із қалмай жүр, мысқалдай нұр қалмай жүр,
Бебеулеткен жанымда мұң қалмай жүр.
Күш алмай жүр еңсесі дүр сілкініп,
Ұша алмай жүр кеудемнен сұңқардай жыр.

Жан сарайым түтінмен ысталғандай,
Ой сандығым темірмен тысталғандай;
Сен есіме түспесең,
Күй кешемін

Арманым сол…
Аңсарым сол…
Арланы едім жалғанның қарсағы мол,
жортып жүрем күн сайын қарсы алып жол.

Жеті түнде адасып қалсам егер,
жол көрсетер жап-жарық таңсәрім бол.
Арманым сол…
Аңсарым сол…

Бұ дүниеде, қайтейін, бұйырмадың,
о дүниеде мәңгілік жан-жарым бол.
Арманым сол…
Аңсарым сол…

Орындалды тірлікте арманым қай, –
Медеу барсам, Меккеге барғанымдай?!
Естайыңдай өтейін жырлай-жырлай,
сен де мені ұмытпа Қорланымдай…

(Ностальгия)
Алатау мен Арқаның бақтарынан,
дастан болып, жыр болып ақтарылам,
әттең, бірақ орала алмаймын-ау,

сеніменен өткізген шақтарыма?!
Ыстық жанар өзгеге қаратылған,
асау жүрек өзгеге жаратылған;
гүл кешудің кешегі, жыр кешудің

қалған бүгін соңында қара тұман…
Сонда-дағы, сонда да, сонда-дағы,
көз алдымнан кетпейді алма бағы,
өкінішті, қайтейін, өкінішті –

ақ құсымның қолыма қонбағаны.
Естен кетпей қойды ғой сол қылығың,
ешкімде жоқ өзіңдік төл қылығың,
ақтарамын санамның киноархивін,

сол сәттегі сезімнің толқыны – мұң…
Сәре мұңмен басталып, сәске мұңмен,
көкіректен қыстығып жас төгілген,
өң-түсімді елес пе ең кезіп жүрген,

(жар назы)
… Мені жалғыз қалдырма,
Жол қаратып жанарымды талдырма.
Кең әлемді бөтен үйдей тар қылма,

Көп бөгелме, көп күттірме, тез орал,
Келмей кетіп көңілге кір шалдырма…
Мені жалғыз қалдырма.
… Мені жалғыз қалдырма,

Өгейсітіп, жат назарын салдырма.
Ақ тоқтыңды аш бөріге алдырма.
Сері серкем! Қасымда бол әрдайым, –
Алты ай қыста, аңызақта, жаңбырда…

Мені жалғыз қалдырма!
… Мені жалғыз қалдырма,
Өзім өпкен дидарыңа зар қылма.
Өзің жоқта мән қалмайды ән-жырда.

Мен сендікпін, сен мендіксің мәңгіге,
Бізге бөгет бола алмайды Тағдыр да!
Мені жалғыз қалдырма!

Стихи не пишутся – случаются.
А. Вознесенский.
Тым сирек түседі дәптерге жақұт жыр,
Жақұт жыр туады сәттерде бақытты.

Бақытты сәттерде бұлбұлың түгілі,
Құрқылдап шарқ ұрған кептер де шабытты.
Шақырса асқар тау, шақырса шырқау шың,
Шақырса кең дала, шақырса қыр даусы,

Саңқылдап жөнелем, күмбірлеп жөнелем,
Мүшәйра, айтыста ақынша жырлау – сын.
Тым сирек туатын тұлпар-жыр, сұңқар-жыр,
Жапанда, заңғарда зулап жүр, шырқап жүр.

Асау жыр, кіді жыр – тәкаппар сұлу жыр,
Қойды ғой ерте-кеш құмар ғып, іңкәр ғып!..
Ару күлкісіндей ұйқымды аш сыңғырлап,
Домбыра үніндей көбік шаш, күмбір қақ.

Мен сені аңсаумен, көксеумен келемін
Әлі ешкім таппаған соны ұйқас, тың ырғақ.
Жыр туса өткендей көзінен жүзіктің,
Құмбыл үн бұлбұлдың өзінен үздікпін.

Жауһар жыр дегенім, жақұт жыр дегенім:
Сезінем – жарық күн, сезінем – ыстық күн.
Туса егер ғайыптан бір тума ұлы өлең,
Жүрек пен жанарға нұр тұна жүрер ем.

Жасайды ұлы өлең санама төңкеріс,
Жасайды ұлы өлең ғұрпыма дүрбелең!

Ұлықбек Есдәулетке
Санамда – сапар,
Көк дөненнен де
жүйрік көңілім, маң далаға апар,

зымыраннан да
ұшқыр қиялым, сан қалаға апар.
Маған да таңсық,
саған да таңсық шаһарларды айтсам,

беріде – Герат,
әріде – Гуадалахара бар.
Сапарда – санам.
Жолсапар десем,

өрекпіп жүрек, лапылдап жанам,
ұшып мен жетем,
Құрлықтар, Елдер, қабылда! Барам.
Күндерде бір күн

Парижді көрсем, атташе достым,
түсімде көрген
көшесін табам, таң қалма маған!

алысқа тартам белімді буа,
ниетім түзу,
мақсатым ізгі – ақ жолым куә.
Ой тұңғиығын

меңзейді маған Тынық мұхиты,
Парасат шыңын
меңзейді маған Джомолунгма!

Қағажу көріп тұрмыстан,
Өтуде ғұмыр тым қысқа.
Жыр жазсам өмір хақында, –
Көшірме емес, түпнұсқа.

Талшыққа молдау бір мысқал,
Таласып көп жұрт қырқысқан.
Көк шыбын үйір оңайға,
Қиынға салса құмырсқа.

Қағажу көріп тұрмыстан,
Өтсе де ғұмыр тым қысқа,
Көз қимас жарық дүние –
Дидары жарқын Гүлстан!

Қағажу көрсем тұрмыстан,
Қағылсам нәсіп, ырыстан,
Тағдырды тілдеп таусылман,
Құрымдай қурап құрыспан.

Жігітке мою дұрыс па,
Не шығар бекер тұрыстан?!
Көтерер нарқын өмірдің
Өтеуі қымбат ұрыстар.

Қағажу көріп тұрмыстан,
Өтсе де ғұмыр тым қысқа,
Тіл жетпес тәтті тіршілік –
Сарқылып бітпес Жырстан!

Дүрия дүние
* * *
Мен жазбаған жұмбақ жыр түн сырында,
Мынау Әлем, Табиғат тылсымында.

Жаһанның жүрсең де бір бөлшегі боп,
Жалғыздықтан туады жыр шынында…
О, Айым, сенің бейнең әлі де әсем,
Тура болар түнгі аспан әрі десем.

Мен туған ақпан айдың ғаламшары,
Ұйқымды аша бермесең, танымас ем.
Тагор да ояу бұл түні, Уитмен де…
Жатыр ғой тек ұйықтап ұйып пенде.

Мұндай ғажап түнде мен тілдесемін
Ойы терең,
Өресі биіктермен.
(14.04.75)

Қылшылдаған қайдасың, қыршын кезім,
Буырқанған қайдасың, буыршын кезім?
Шым батырып түбіне тұңғиық ой,
Тілді байлап қойғандай тылсым сезім!

Жампоз-сөзден өрбітіп желмая-жыр,
Жоқ шығар-ақ деп едім енді аярым.
Желе жортып, лекітіп кетер шақта,
Жабы тірлік кешкендей мен саябыр.

Тоздыратын жүйкені құрсын төзім,
Жыршың да өзім, керексе – сыншың да өзім.
Оқырман да өзіммін ақыр соңы,
Ішім біліп отыр ғой – күрсінгенім…

Шабытсыз шақ бейне бір құрдым түнек,
Құр кіжініп бекерге, түрдім білек.
Жырдың түлеп, қанатын қомдауы үшін
Ұмтыл, Жүрек, тыншымай,

Жыр-зәмзамға,
Жыр-нәрге,
Жыр-шырынға
Күн шығын ба жұмсаған,

Жыл шығын ба?..
Бұйырғанға қалай бұл ұзақ ғұмыр,
Қиылғанға қалай бұл қыршынында?
Масыл тірлік күйттейді қара шыбын,

Іздемейді жан мен тән жарасымын.
Күні-түні шақ ұрған асыл іздеп,
Мен – поэзияның бал арасымын!
Нәрлі сөзді жинаймын омартама,

Шашып та алам, болған соң жомарт ара.
Сонарым бар өзге емес, өзім салған,
Қалмаспын деп сенемін жол ортада…

Тұрғыт Өзалды Алланың өзі алды,
оқыста үзілді, тұмантып көз алды.
Ал бізді кім алмақ: бір кәззап, бір жәллап,
жүреміз тірі біз әуе алмап, жер жалмап…

Өз ағам өлгенде жүрегім қозғалды,
Тәңір-ай, кім көрді жазмыштан озғанды?
Жаратқан, әрине, жақсыны алады,
жалғанда һәманда жамандар қалады.

Құт көкем кеткенде көңілім күрт түсті,
түсіне алмадым тылсымды үрдісті.
Улатып, шулатып түркінің ұл-қызын,
ақты да кетті ғой біртуар жұлдызы!..

Тумайды көптен тың саздар,
өйткені
жүдеу гүлзарлар,
сая жол күңгірт,

тұнжыр бақ,
айтпайды назын қыздар да…
Сая жол күңгірт, тұнжыр бақ,
тұрған жоқ көптен түн жырлап.

Аса алмай күйкі тірліктен,
түседі кейде ұнжырғам.
Емес пе кезім шын маздар,
қойды ғой тумай тың саздар.

Айналып жырға кетпес пе
қуаныш, шаттық, мұң, зар да.
Туар ед өлең бір наздан,
жоламай маған жүр жазған.

Торлап-ақ отыр әсем ой,
сезімсіз, жаным, жыр жазбан…
4-246

Бала жастан бауыр бастым Байронды,
Бозбала шақ Бодлер болып ойландым.
Бертін келе Беранже мен Бернске
Бейіл қойған өтті талай сайран күн.

Әттең шіркін, бола алмадым, не керек?!
Менің үшін Джордж Байрон – Эверест.
Өрт-жалынға күйсе де іңкәр көбелек,
Бәйтерекке өлсе де ынтық кебенек.

Жегі құрттай қу жанымды жеді мұң,
Жетпеді деп, жетпеді деп тебіндім:
Оноре де Бальзак болуға өнерім,
Семюэль Беккет болуға сенімім…

Байқаймысың, Б-лар жазған шедевр көп,
“Б” таңбасы түскен тасқа бедер боп.
Көсемсөзді Белинский болар ем,
Әттең бірақ, білім бар да, бедел жоқ.

Байрон, Бернстен жеттім Блокқа…
Блок – ұлы от.
Алдында оның үйірілер жыр-флот.
Қайда маған бұл жалғанда Ол болу,

Құр рәсуә мың сан қағаз, блокнот!..
Бәңгі болған бүйткен тірлік құрысын!
Бәрін қойып, пенде болған – дұрысы.
Жырсыз жүрген, бір ақынды білмейтін

Дүрия дүние
Жан сырымды білмек болсаң, кір үйге,
Жұмбақ кілті – Коперник пен Бруно.
Алып биім – Эйнштейн мен Фридман,

Әліп биім – протон, фотон, нейтрино.
Бөлмем суық, бүгжиемін бүрісіп,
Бойым дел-сал… бір суимын, бір ысып:
Ұлы Блок бола алмадым, қайтейін,

Болсам деймін тым болмаса Брюсов?!..
Қандырам деп құлақтардың құрышын,
Күрмегінен айырам деп күрішін,
Тауға да ұрдым,

Тасқа да ұрдым басымды,
Киелі де қасиетті Жыр үшін!

Жайлаған жер үстін
құбылма құбақан**.
Бермейді жеңістік,
қутыңдап қу надан.

Құбылып бағады
құрбы да, құрдас та.
Мұңын кеп шағады
сиқа да, сырлас та.

Құбылып бағады
жақын да, алыс та.
Кімге де жағады, –
сен дағы қалыспа…

Болса да мұрсатым,
қайтемін тым соза:
әсемпаз сырқаты –

_________
**құбақан – хамелеон

Мен түсінем ақынын бар халықтың,
Мұратым бір олармен, арманым бір.
Бәрі
Бесік жырынан бастау алып,

Бәрінің
жыры Анаға арналып тұр.
Өлең көшін,
Жыр көшін тежер қай күш,

Көшеді өлең,
Көшеді ежелгі айтыс.
Жырстаным – мәуелі Бәйтерегім,
Жапырағын,

Тамырын кенен жайсын!
Дәстүрім деп
Абай мен Жамбылды айттым,
Махамбеттей ақ семсер алғырды айттым.

Жаңашылдық дегенде, тосылмастан, –
Олжасты айттым,
Жұмекен, Қадырды айттым…
Жүрек сөзін айтқан бір жыр-ән туса,

Дүр сілкініп қаламыз қыран құсша!
Жазса дағы бенгалша дана Тагор,
Жазса дағы Рене Шар французша…
Ана тілін сыйлаймын әр ақынның,

Әрқайсысы өзінше дара, құнды.
Алайда мен ардақ тұтам ортақ тілін –
Жыр тілін.
Әлемдегі бар ақынның!

Сəбит БЕКСЕЙІТ
Құлай сүйсе Хафизді ұлы Гёте,
Жыр тілі оның болған ғой сұлу өте.
Мен де үніне тәнтімін Неруданың,

Тағзым етем сондықтан, құлдық етем.
Парсы тілі деп бөлмен, неміс тілі,
Таулық тілі деп бөлмен, теңіз тілі…
Межелайтис Расулды түсінеді,

Болмаса да екеуі егіз күлік.
Түрік тілі деп бөлмен, курд тілі деп,
Тайпа тілі деп бөлмен, ұлт тілі деп.
Әлемдегі бар жұртқа, бар ақынға

Түсінікті
Сөйлеймін жыр тілімен…

Жырлағанмын мен кеше Саттар жасын,
Мен де сол кез болғанмын оттарға асық.
Қас қағымға мәңгілік сыйса дедім,
Дарбазасын кеудемнің арманға ашып!

Маза берген Лермонтов жасы кімге,
Муза әлемі жоқтайды асылым деп.
Қыран-ғұмыр қасында самғап өткен,
Құзғын-тірлік кешерлік ғасырың не?!

Өтті жасы от болып Төлегеннің,
Өртеп өткен өзегін өлең лебі.
Қазақ жыры мың жасар емен болса,
Бір бұтағы еді ғой сол еменнің…

Таяп қалды, қорқамын, Пушкин жасы,
Мүскін басым қайтейін ышқынғасын?!
Жұлдыз болып Жер-көкте жанбасам да,
Өтсем еді тым құрса ұшқын шашып!..

Мұқағали жасы да тым жақында,
Сымбатым да жыр еді, қымбатым да.
Өзімді өзім туды сәт қамшылайтын,
Өлең жазып береді кім ақынға?!

Алыс емес, әне аулы, – Абай жасы,
Шығар алдан жас толқын “ағайласып”.
Қара шалдың жеткенмен сен жасына,
Дана шалша жазар ма ең, абайлашы?..

Сəбит БЕКСЕЙІТ
Үміттенсең, бар әлі Тагор жасы,
Арман тіптен сол жастың қақ ортасы!
Алғырын да, ұлысын, данасын да –

Тізбеледім Музаның когортасын.
Жасаса да қанша олар – ақын жасы,
Сезім жасы, ой жасы, ақыл жасы.
Дүниеден өтсе де ертелі-кеш,

Күнде жүрем бәрімен бақұлдасып.
Бір ғасырға парапар бір ғұмыры,
Қай-қайсы да табынар ұлы пірім.
Ақын жасы – толассыз өлең көші,

Фзули, Шәмси, Сәйхали,
Науаи, Сағди, Фердоуси,
Хожа Хафиз – бұ һәммәси
Мәдәт бер шағири фәрияд.

Абай.
Шығыстың жеті жұлдызы
Нұрлантып Муза аспанын,
Төгіпті кілең үр сұлу,

Рубаят, ғазал, дастанын.
Жеті жұлдыз дегенің –
Кәдімгі Жетіқарақшы,
Олардың құтты мекені –

Темірқазық – дара шың.
Жол торып тұр-ау жырақта,
Болар ма бұдан ауыр сын?
Қолдарында бірақ та…

Сұр жебе емес, қауырсын.
Жай тоспа емес, жыр тоспа,
Өткелі лира, музаның,
Беттемес надан, жылпос та,

Бітпесе жетер қу жаным!..
Тоспадан осы өтпек ем,
Арбалмай, яки қармалмай.
Шырмауға түстім әттеген,

Сəбит БЕКСЕЙІТ
Қолды болдым, шырмалдым,
Санамды арбап аулады,
Лапылдап келіп жыр-жалын

Жүрегімді жаулады!
Арбалмақшы енді кім,
Шарықта, жаным, шарықта,
Арбалған-ау мен түгіл,

Гётедей заңғар алып та!
Жетіқарақшы емес қой,
Дұрысы – Жетісарапшы.
Емеспін мен де әуесқой,

Сәкен екі тумайды деседі жұрт,
Туады екен… төнбесе кешегі бұлт.
Өшеді мұң көңілден кіреукелі, –
Бұлбұл құсым сайрайды, өседі гүл…

Кім естіпті ақынның үні өшкенін,
Тыншығанын кім көрген күрескердің?!
Бірге жасап келеді ұрпағыңмен
Сұлу бейнең, семсер сөз, жыр өркенің!

Ашқандығым емес бұл ақиқат тың,
Дара дарын – кеңдігі табиғаттың.
Сәкен – сұңқар,
Сәкен – сән,

Сәкен – аңыз –
Ел мен Жердің мақтаны –
Ақ иық ақын!
Замананың шыңдаған от-дауылы,

Жасқанбаған жатса да оқтар ұлып.
Бай-манаптың қас жауы, қас дұшпаны,
Жоқ-жітіктің жолдасы, дос, бауыры.
Мұндай ұлды Арқадай Дала туған,

Мұндай ұлды Жамалдай Ана туған.
Ақын Сәкен,

Сұлу Сәкен –
Дара көрік,

Дүрия дүние
Төнбейді енді ешқашан кешегі бұлт,
Бұлбұл құсым сайрайды, өседі гүл.
Атқарысып ақынның мүшелтойын,

Көшеді өлең өміршең, көшеді жыр.
Жасай берер көнермей жыр сұлуы,
Жүректерге шуақ боп нұрлы сыры.
Көз алдымда – сыр сандық сым пернелі,

Ғасырды ұққан ұмыта ма қайғыны,
тек күлкімен өте ме екен ай-күні,
бір тосылмай тылсымы мол заманда,
жұрттан аса бере ме екен айбыны?

Тек шаттық па аңсап жүрген бай ғұмыр,
кім иесі дүбірлі осы бәйгенің?
Бақытсыз ба ұқпай қойған тұстасы,
бақытты ма елге есімі әйгілі?

Кім-кімдерге тиесілі мәңгілік,
Қай-қайсысы көптен озған сәйгүлік?
Кімге табыт, кімге бесік бұл ғасыр?
Тілсіз жатыр Тынық мұхит айдыны.

(экспромт)
Жанарым нұрға,
Жүрегім жырға бөленді,
Жағаңда тұрып суырып салдым өлеңді.

Арманым менің,
желкен боп аппақ шақырды.
Сезімім менің толқын боп ерте жөнелді.
Көңілім – айдын,

Жүрегім – қайық, тербелді.
Шабытты шалқар, сезімді сергек
Сен бердің.
Бейнеңді, әттең, көшіру қиын,

өйткені
Шығармасысың,
Табиғат деген зергердің!

Жатырмысың сұқ көздерден жасымай,
Жарықтығым, жәрмеңкелі Жасыбай.
Жүрегімді жарып шыққан жырым-ай,
Жанарымда жасаураған жасым-ай!..

Жүз қаскүнем жазды есімін жартасқа,
Жанашырың жалқы болмас, марғасқам?!
Әлі есімде: саған барған сол жазда
Бір “жазғыштың” жағасына жармасқам…

Ғажап сурет!.. Санам, тағы үңілгей,
Естен кетпес кешегі күн – бүгіндей.
Текше-текше тастарың сол, шынында,
Сұлу қыздың жинап қойған жүгіндей.

Тың теңеулер кеткен сонда елестеп,
Махмұт-аға, түстің сонда сен еске.
Текше-текше осы тастар, тегінде, –
Қаттап қойған қолжазбалар емес пе?!

Баянтауға қарадым да үмітпен,
Сарыарқаның жаңбырындай жыр күткем.
Жасыл арша – қауырсынды қаламың,
Тас үстіне шаншыла кеп тік біткен.

Ұстап көрдім қаламыңның сабынан,
Кетпепті әлі шебер қолдың табы да.
Арша – қалам, жауын – сия, тас – қағаз,
Бәрі де әзір туар жырдың бағына!

Қолтаңбасын жазса пенде сыр, әкпен,
Қолтаңбасын жазады ақын жүрекпен.
Тоғышарлық – тасқа түскен шимайлар,
Азаматтық – сені әспеттер жыр-дәптер!

Оқырманым аз менің, тыңдаушым да,
Қалай ғана болмасын мұң даусымда:
Ана тілім бара ма ұмытылып,
Тағдыры әлде шәйірдің тұрлаусыз ба?..

Кішкене күн барда –
Аспан түнермейді,
Түңліктей аспаны бар күн өлмейді.
Аз да болса, халқы бар – өлмейді ақын,

Ақыны бар халықтың
Тілі өлмейді!

Ертең тағы таң атады арайлы,
Назеркешім Күнге күліп қарайды.
Күннің нұры қуат беріп бойына,
Шуақ болып жүрегіне тарайды.

Шындығында шолжың көп те, аз ерке,
Шынайы ерке, нағыз ерке – Назерке.
Көңіл күзін, өңір күзін жұмсартқан
Жаймашуақ жаз күніндей жазерке.

Келер әлі өмірге бұл сан ерке,
Кербез ерке, сылқым ерке, паң ерке.
Балбөбегім – Назеркешім ал менің, –
Жүрегіме соншама ыстық жанерке.

Сəбит БЕКСЕЙІТ
* * *
Беріде Шоу, әріде Шекспир, Эсхил…
Драманы қол көрген небір есті.

Поэзия әлемі – Тянь-Шань десек,
Трагедия – сол таудың Эвересті!

Қарашада өмір тұр…
Абай.
Қарашада… оңашада…
Ұқсағым кеп дана шалға,

Отырамын ойын қумай,
Мойын бұрмай тамашаға…
Бұл құдайдың құрғыр айы,
Қара суық ұрғылайды…

Балықшыдай ау құраған,
Қаудыраған жыр құраймын.
Жүген, ерді күзге бердім,
Менде хал жоқ қыз елерлік.

Шыбын жаным шырқырайды,
Сырқырайды тізелерім.
Болмасам да мен жалаңаш,
Болмасам да мен аш адым.

Жылу іздеп, қорек іздеп,
Жандәрмен боп жанталасам…
Киімім көк, тоқ тамағым,
Нан мен тонды жоқтамадым.

Шүкір, күйлі-қуаттымын:
Жалқын жүзім, от жанарым.
Киім емес иінге ерек,
Керек маған зейін зерек.

Түйір емес қарыныма,
Дарыныма түйін керек!

Сəбит БЕКСЕЙІТ
Қарашада, оңашада,
Ой келеді, о, жасаған!
Оңашалық – даралық қой,

Дара алып қой Олжас ағам.
Жалғыздықта туар сезім,
Бал қызықты қуар кезім:
Буар төзім бойда күшті,

Ойдағы істі суар, сөзім.
Жаным саяқ, оңашада,
Сезім ғажап, ой тамаша!
Ой мен сезім өскен сайын,

Бой да өседі тайталаса…
(Айтты деме еріккесін,
Бөсті деме зеріккесін.
Бойы тапал ақын құрдас

Олжекеме еліктесін…)
Ашықтым мен, тоңазыдым,
Нәр, от іздеп алағыздым.
Миыма кеп ұялар Ой,

Сен – талшығым, жан азығым!
Жыр-нәр, жыр-от – сағынышым,
Солар үшін сабылдым шын.
Жүрегімде туар сезім,

Отыз төрт жас…
От бүркер өрт-сезімім,
Көбік шашар қуатты өр теңізім,
Қарымыңды ойша мен шамалаймын,

Қала ма деп артымда ертең ізім…
Отыз төрт жас,
Өз шыңым, өз сеңгірім,
Аспандағы Ай, Күнмен өлшенгірім.

Отыз төрт жас дегенім (күнге шақсам) –
Он екі мың төрт жүз он сегіз күн.
Күн шығыпты сонша рет көктен күліп,
Көктен күліп, сонша рет төккен нұрын.

Күз ызғарын сездім мен, қыс аязын,
Жаз шуағын сездім мен, көктем буын.
Білем, біраз белеңнен асып кеттім,
Арынымды ірікпей, тасып… төктім.

Ашып бүгін қарасам сыр сандығын, –
Асылымды жинамай, шашып кеппін…
Жартысынан өмірдің көбі өтілді,
Жазмышымдай көргем бе бөгетімді:

“Құла!” десе дұшпаным, құлай саппын…
Соңғы айқас па?!.. Білмеймін, неге тұрдым.
Көз жасымды төксем де көл, теңіз ғып,
Қайта лаулап жанар ма өрт-сезімім?

Өмірзая боп кеткен – қайталанбас –
Он екі мың төрт жүз он сегіз күн!

Сəбит БЕКСЕЙІТ
Бұйырса ғой енді бір жиырма жыл,
Жыр-ғұмырдың көрер ем шиырларын.
Құйын-дарын бабына енді келсе, –

Болар еді сол ғана сыйынарым!..
Бар болғаны –
Жеті мың үш жүз бес күн,
Келер, Уақыт, өзіңмен кіл жүздескім.

Бұдан көбін беріп ең, аяма азын,
Өмір нәрін сыйласаң – ішкізбес кім?..
Тым болмаса, енді бір он жыл болса,
Зая етпес ем сонша асыл ғұмырды онша.

Бар арманым – мәуріттің сонша тапшы,
Әр сәтінде кеудеме бұлбұл қонса!
Бар күн –
Үш мың алты жүз елу екі,

Жоқ қой енді өмірге келу екі!
Мың бір ойды өрнектеп қалдыруға
Жетсе деймін рухымның әлеуеті!

Қара сұр бұлдыр дүние.
Дала сыр шашпай бұйыққан,
Қараймын мен де күйіне,
Шыға алмай түйткіл-тұйықтан.

Алас ұр, әлде тын іштен,
Қарарсыз тағдыр қатыгез.
Зәһардай ащы мұң ішкем,
Жалмайды келсе сәті кез.

Тұлдырдай жетім әр пенде,
Қылады талшық дәм-тұзын.
Кетпессің түбі нар теңдеп,
Жалғаннан жарық мән түсін.

Қара сұр бұлдыр дүние
Тымпиып мейлі қарасын.
Қайғы ие маған, мұң ие –
Жазылмас жүрек жарасы.

Үркітпес қара құрдым да,
Қорқытпас ақырзаманың.
Іздеймін жалпақ жұртымнан
Сыңарын ақыл-сананың…

Ұмытқам жоқ ел барын, ауыл барын,
Жиі еске алам сендерді, бауырларым.
Нөсер болып құюға асықпаңдар,
Туар әлі сендер бір зауылдар күн.

Ақша бұлттар – жаумаған жауындарым,
Інілерім – тынысым, бауырларым.
Жырды бірақ жазыңдар мен жазбаған,
Тек сендерге тілеймін дауыл-дарын!

(реквием)
Байсалды да сабырлы дос!
Желтоқсанда, Брежнев алаңында
болдың ба, әлде сырт көз боп қарадың ба?

Қызықтаушы ең бұрындар құр жібермей,
еңбекшілер шеруін де,
қызыләскер парадын да…
Әлде сенің шаруаң жоқ па мұнда,

(әсем өнер туралы тақпағың да) ?
Талғамайды қарсы мен жақтағанды:
жатыр бір оқ мылтықтың оқпанында…
Тыңда!

Бәрін, сен бейбақ, ұмыттың ба,
тірлік мәнін тәптіштеп шын ұқтың ба?
Тоңазытқыш – кеудеңе салып қойып
жүрегіңді біржола суыттың ба?

Геноцидке ұштасқан көлгірсуі,
масайтады тентектеу мөлдір суы;
түлкі бұлтақ, дәйексіз бүкіл ЖҮЙЕ
тұрғанда осы – оңай ма өмір сүру?!

Бүгін бетін береді, ертең өтін,
өзегіңді өкініш өртеп өтіп;
ертегі етіп жазады құбыжықты,
табылса игі шәйірің шер төгетін.

Сүйенбесе ширығып ер жігерге,
көк байрағы жығылмай желбірер ме?
«Система-анам» деп егер еміренсең,
ол да сені «ұлым» деп елжірер ме?!

Қай шындықты айтамын кекшіл ерге,
жалған айтсам жалтарып – тепсінер ме?
СИСТЕМА – ана емес қой, – ӨГЕЙ ШЕШЕ
жүргеніңді жер басып көпсінер де…

Сəбит БЕКСЕЙІТ
Қайран жұртым, талайсыз таланың ба –
қалдың ақыр танктің табанында.
Күні кеше, бүгін де көріп жүрсің

құланың да құқайын, аланың да.
Жаққан күйе әлемет, жапқан жала, –
басым түсті-ау, қайтейін, ақтан қара!
Күйіп кеткен нақақтан қандай жаман,

күңіренді тып-тыныш жатқан ДАЛА!!!
Тебе ме екен өкпеге өкпеліні,
жасқай ма екен күштінің өктем үні?
Боранды күн құтырып, ойнақ салып,

қызыл иттер талады көк бөріні!
Жауға атылған кезіңде барыс дедім,
жайрап жатқан кезіңде арыс дедім –
жеткізе алмай дағдарған өз ойларын

менің албырт ДЕКАБРИСТЕРІМ!..
Көрдім гүлдің бүршігін жармағанын,
ұлын жоқтап ананың зарлағанын!
Сенат алаңында да патша әскері

қыршын жастың төкпеген
ҚАР-ға ҚАН-ын…
Қасірет қой, қасірет, шын қасірет,
әзірлейді жауыздық мыңға шірет.

Арандатып алып ап – ең сұмдығы –
шыға келер «ұлтшыл» деп бір қара бет!
Кеткенің бе ажалдың аранында,
түгесіліп өренің, жараның да?

Түптің түбі Ақиқат сәті туса –
жауаптасар кез келер Ар алдында!
Желтоқсанда, Брежнев алаңында
қызыл қанға бөкті ұлан, нала-мұңға.

Жауыздар кеп жазықсыз жазаласа –
ТАР ҚАПАС боп көрінер ҒАЛАМЫҢ да!

/Полигон құрбанының монологі/
Жер иесі – уәй, Қамбар,
күйге түстім айғайлар:
қара жердің қазығы

қолыңда ма, пайғамбар?!
Кешіп бастан кемді күн,
күдіктенем ендігі.
Сен болмасаң, бұл жерге

болады ие енді кім?
Ұсынғанмен сұм ұлың,
қайтем оттың сұлуын?
Жетеді ғой пендеге

Күн нұрының жылуы!
Болмайды ешбір құт-қару,
атом нағыз жұт-қару.
От перісі – Исатай,

өз қолыңда құтқару!
Су патшасы – Сүлеймен,
арылмадық үрейден.
Күні-түні шығамыз

арпалысып дүлеймен.
Қарайлаймыз Қағбаға,
болмаған соң лаж тақа.
Аранын мол ашады

ядролық аждаһа!
6-246

Сəбит БЕКСЕЙІТ
Қорқып жейміз тамақты,
бір ашпаймыз қабақты.
Қырық жыл біз – тұтқынбыз,

ал полигон – абақты!
Сөйтіп жүріп «жетілдік»,
үйден бақты кетірдік.
Ата-жұртсыз ұрпаққа,

кім береді кепілдік?!
Тірі жетім көбейді,
«өндіреміз» өгейді.
Өгей әке-шешені,

кімдер келіп бөгейді?
Әкем жетім қалғанда,
шешем жетім қалғанда,
бізді тілеп құдайдан

алжасты ма жалғанда?..
Жалғызілік жүдетіп,
бастан қилы күн өтіп,
қосылды да қос жетім,

өсті әулеті дүр етіп.
Қайтейін-ау өскенін,
көзі тиді өзгенің.
Айтылмаған шығар-ау

«көп – шөп» деген сөз тегін?..
Отыратын күнұзын
талғажау ғып ризығын,
кетті-ау әкем көре алмай

Дүрия дүние
Сарбаз болып жүрген ед,
есін алды самолет.
Аты тосын – «Бэкфайр»*,

баламасы – Үлкен От.
Ұстап дерті баяғы,
жаман болды аяғы:
Кетті-ау інім арманда

бар білгенін зая ғып.
Бейдауа ауа, улы су –
тарылады тынысым.
Таңертең де, кешке де

болмай отыр тынышым!
Әйел ауру, мен ауру,
маңайдағы ел ауру.
Бір сау адам көргем жоқ,

құрып кетсе – белі ауру.
Шешей болса – сал ауру,
ең сұмдығы – бала ауру.
Қаны азайып, әлсіреп,

пысылдайды танау құр.
Қарындасым қапалы,
күйеу таппай опалы.
Бір сорлыға жолығып,

кішкентайы жоқ әлі.
___________
* ядролық отынмен ұшатын самолет.

Сəбит БЕКСЕЙІТ
Ана інімде бала жоқ,
мына інімде бала жоқ,
белсіз бе екен шынымен,

шетінен бір шала өзек.
Еріндері дірілдеп:

жүгінсе де келіндер,
ескермейді бірін де.
Тілсіз тылсым құтырды,
қорғансызбын бір түрлі…

Нәлет айтам мен саған,
қараң қалған қу тірлік!

(1986 жылғы тамыздың
6-сы. Қарқаралы.)
Көк мөлдір аспан тұнып тұр
ап-ашық зерде, санадай.

Төңірек мүлгіп, тынып тұр,
Құлаққа ұрған танадай.
Армия Кемел қой бағып жүр,
бейнетқор жан бір тынбайды.

Дэвид Каррел ой бағып бір,
Саққұлақ боп тың тыңдайды.
Жер сілкінісін тіркеді
сейсмограмма таспасы…

Бір қара бұлт бүркеді,
Қарқаралының тау-тасын.
Міне, ГЕОКАРДИОГРАММА –
Жер Жүрегінің Жазбасы!

Қаншама сынақ тұр алда,
Адамзат кешер аз ба сын?..
Жарылыс осы қас қағым,
сезілді қиян алыстан.

Американдық жас ғалым
өз ойымен арпалысқан.
Екіұдай бастан кешіп хәл,
былай бір сәт елжіреді:

Сəбит БЕКСЕЙІТ
Ядролық бұл жарылыс
алыста емес, жақында.
Алаңдап әр ұлт, әр ұлыс,

айтады апат хақында.
1700 мильде – Москва,
10 мың мильде – Вашингтон.
Жасамыс куә, жас куә,

бұл – қауіпті симптом!
Полигон қылар жазы-қыс
жазығы не бұл штаттың?
Қатерлі, жойқын жарылыс –

Жер-жүректегі сызат бұл!
Мәрмәр тастардан бәріміз
қашайық алып плакат:

Ардақ тұтар ұстаздарым
Қаби Лекеров пен
Төлеуғазы Әбжановқа
Көп адамның үмітін ақтамадық,

Бойдағы бар дарынды баптамадық.
Сол бір ұстаз шүбәсіз сенген саған,
Өкінді ме ертерек мақтап алып?..
"Сәбең" бола алмадым, Қаби аға,

Күйрек күйге душар боп қапияда.
Төке, сізге соншама ілеспейтін,
Тар болды ма пәлсафа тақияма?..
Дастан жазбай, бас жазған тұстарымда,

Кеткен ұшып өкпелеп құс-дарын да.
Сұс танытқан со кезде жақыным да.
Масаттанып жөн айтқан дұшпаным да.
Қош-қош айтып кеткен соң бұлбұл құсым,

Бастан кешкен бейсергек күнім құрсын.
Жылдар жылжып өткен соң... өкінем кеп,
ӨМІРЗАЯ боп кеткен ғұмыр-тылсым!

Жақсы жыр аңсап тек, күтіп тек,
өтті ғой қып-қысқа бар ғұмыр.
Жыл сайын өз-өзін түтіп жеп,
зарығып жүдеді зарлық ұл.

Әр пенде өзінен аспайды,
біреудің аңсары – жар сұлу.
Біреуге қыз түгіл, бас қайғы, –
өзінің ішінде жан сыры.

Біреуге уайым – мал-жаны,
біреудің баққаны – кәрі әже.
Біреуге уайым – мансабы,
біреудің аңсары – дәреже.

Біреудің мінгені – “Мерседес”,
біреудің көлігі – автобус.
Біреудің болса ылғи еңбегі еш,
Бір мықты жайлайды бақ-қоныс.

Өмірді өзгертпек түгілі,
тіпті оны таныта алмаса,
Қайтейін үмітті үкілі,
олақ жыр әншейін далбаса!

Жақсы жыр – қиынның қиыны,
жүректің өзіндей жұп-жұмыр.
Ой селі hәм сезім құйыны, –
тілсіз бір тылсым ғой жыр-ғұмыр!

Жұмыр жердің үстінде,
Жұмыр басты көп пенде:
әлсізің де, күштің де,
біртоға да, өктем де

қалт-құлт етіп келеді
секілденіп таразы.
Жазмыш бірін еледі,
ал біріне – наразы.

Оң иықта – періште,
сол иықта – сайтаны:
бірі бастап жеңіске,
қолдау сөзін айтады;

енді бірі түрткілеп
сор-бейнетке бастайды,
жасап демде түн-түнек,
айдалаға тастайды.

Жақсыға тән тасынбау,
періштесі тұр биік.
Перің тұрса басымдау,
салғызады қиғылық.

Өлшейтұғын салмақты
кір тасындай бұлар да,
қайсы кімді талғапты,
әркімге еге ұнар ма?

Оң жақ пенен сол жаққа
кезек-кезек салмақ сап,
әркім өзі болмаққа
ұмтылысқан жалбақтап.

Сəбит БЕКСЕЙІТ
қойқаң-қойқаң етеді.
Көп жеген ер таяқты
мақсатына жетеді.

Қол-аяғың талғанда,
періштең де түсінді.
Пенделер бар жалғанда
бір иығы түсіңкі:

періштең бе басымдау –
оң иығың шығыңқы,
сайтаның ба басымдау –
сол иығың шығыңқы.

Ойламай-ақ жан қамын
Таразы-Жан күнелткен,
өз құны мен салмағын
өлшеуменен күні өткен.

Өткен артық жалғаннан
қарапайым адам боп,
тойынғаннан, алғаннан
азып кеткен надан көп.

Алданбаңдар, байқаңдар,
зұлымдар бар мыстани:
адам ба, әлде сайтан ба
Гитлер мен Сталин?!

Дүниеден өтеді
періште боп ізгі жан,
сайтан болып өтеді
пәле қуған зұлым жан!

Масылды ұққан асыл деп,
асылды ұққан масыл деп,
кеңкелес елде қашанда
мияқы, миқұрт тасыр көп.

Қағазға түссе хас өрнек,
бұйырар жендет қаз ор деп.
Адалдың бағы тайғанда,
арамның кеткен тасы өрлеп.

Кеңкелес елдің қоры кім? –
пақырдың көнбіс соры мың.
Жақып боп біздер түс көрдік,
Жүсіп боп өзің жорыдың.

Сөйлесек егер жалғансыз,
тірлікті кештік талғамсыз.
Ес-түссіз біздер Өң-Түсті
айыра алмай қалғанбыз.

ҚаҺардан қорқып ығыппыз,
зәҺарға тойып бығыппыз.
«Ел құлымын» деп жүргенде,
делқұлы болып шығыппыз.

Ақ жүзін жасқап айбатпен,
пәк жанын былғап ғайбатпен,
Озбыр – топ тұтқын – ақынды
сабылтты тар жол, тайғақпен.

Сəбит БЕКСЕЙІТ
Шындықты, ақын, айта бер,
бөгетті бұзбас жайдақ ер.
Карцердей болып тарылды

Ресейдей сонша байтақ ел.
Масыл деп, жатыпішер деп,
арамтамақ деп кіл жерлеп,
Бекті құл етпек болды иттер,

аяғын, қолын шідерлеп.
Сотталып кете барды ақын,
кіршіксіз жаны – арлы ақын.
Өткеннің сызы қалған соң,

шығарды елдің тулағын.
Мерт болды сонда Мағжандар
Һәм талай аты шулы ақын.
Өткенді келсе барлағың,

мыңдарды жұтқан Қарлагың.
Тәлкекке түскен тағдырлар,
зарлағын, қане, зарлағын!
Бұлтара бермей айла- еппен

сөйлеші, төрем, жайлап, кең.
Миллион жұмыссыздарды
соттайсыңдар қай баппен?!

Болды да партия,
Ел іші жарылды.
Әуремін мен тыя
Дауың мен шарыңды.

Абай. 1898 ж.
Бәрің оң боп,
мен-ақ Теріс болайын,
келсін әбден ыңғайың мен қолайың.

Кете барсам теріс мініп есекке,
табысыңды көріп алдым толайым?!
Тындырғаның қыбыр іс пен жыбыр іс,
ирелеңдеп ысқырсаң да, ібіліс.

Анализге берсең салқын қаныңды:
+ + + + /4 +/ –
төрт плюсің – сифилис!
Тайқиды жұрт таяп кетсе тәнмерез,

қауіпті одан жаны сірі жанмерез.
Тұла бойы харам, былық боймерез,
былығырақ одан бірақ оймерез.
Көзге бірден түсіп тұрса тысмерез,

сұп-сұр болып сыр бермейді ішмерез!
Сенің пасық ойыңша бір іс біткен,
СЫРТТАН кетіп, бейіл қойдың ішкі итке.
өзегіңе құрт түскен соң бола ма:

+ + + + + /5 +/ –
бес плюсің – СПИД пе?!

Сəбит БЕКСЕЙІТ
Жиылып ап тоғыз плюс – тоңқылдақ,
бағытты да, бағдарды да оң қылмақ.
Шіңкілдек боп шіңкілдеп ем мен жалғыз, –

шыға келді солшылсың деп солқылдақ.
“Оң қанаттыларың” тың ба, қылқұртым,
оңдырды ма бір нәрсені кіл қыртың?..
Солшыл болсам тым сезімтал, тым кіді, –

тайсалмастан
шындықты айтып
шыңғырдым!
Көп плюсің белгісіндей сырқаттың:

/дәрігердің диагнозы тым қатты!/
Кәпірлердің моласында – сол таңба,
қара крест – фашистерге қымбатты.
Бәрің Плюс,

мен – Минус ем, ұнатпай,
түртпектеумен ығыстырдың шыдатпай.
Плюс – қара таңбасындай қарғыстың,
Минус – жүрегіме түскен сызаттай!

Сұрамай-ақ тегімді тұрсың біліп,
Көңіліңе көнетоз кір сіңдіріп.
Қасаң сенің қағидаң, ескі ережең
Күрт сындырып тастады, күрсіндіріп.

Құтты орынға қонғалы «ылайық» қып,
Қутың-қутың етесің тыңайып тым.
Қызықпай-ақ қойдым мен өлексеңе, –
Көп құзғынның ішінде бидайықпын.

Жақсылықтың шыбығын егіп өтем,
Әділеттің барына сеніп өтем.
Мәдименен ұстасса туысқаны,
Меніменен қастасты тегі бөтен.

Құлы екенсің жел-сөздің, тек өсектің,
Жазықсыздан мені сен неге сөктің?
Тырыссаң да бағамды кемітпек боп,
Дарабозбын ішінде көп есектің!

Бастан бағым, тақымнан тағым кетіп,
Барғаным жоқ дәп саған шағым етіп.
Тәңір берген, иншалла, нәсібім бар,
Хақ жолына дөп келіп ақ ниетім.

Ойлағам жоқ басым мен бақтың қамын,
Ойлағам жоқ тақым мен тақтың қамын.
Қияметтен өтемін Кием қолдап, –
Көп жабының ішінде АҚБУРАМЫН!!

Иран-Ғайып.
Елу деген келу ме жолортаға,
саған да, жас, осы "бақ" қонар, тоба!
Бақыттысың – арадай дамыл таппай,

бал жинап сен үлгірсең омартаға.
Жауға өкпелі біреулер, досқа өкпелі,
ойында жоқ тым ұзап көш кеткені.
Қиға қонып шыбынша шыбжыңдасаң,

жарты ғасыр ғұмырдың босқа өткені.
Жас ұқса да, жүре ме қартың ұқпай,
кеңге құлаш ұрғызған таршылық қай:
50 десе, сан көрем көзге қораш, –

0,5 литр жартылықтай.
Өтті өмірі талайдың жарты ішумен,
аяқталып әр кештің арты шумен.
Жарты ғасыр өтті ғой жанжал іздеп,

айтысумен жақ жаппай, тартысумен...
Елу – желу емес рас, айдан анық,
жортақтайсың өзіңше қайда лағып?
Қырық жаста қам жасап, қамба салып,

жүр бүгінде көп құрдас пайда тауып.
Елу – беру екені имандай шын,
берерімді берсем деп қиялдайсың.
Сол берерің жоқ болса – құр бос әуре,

Дүрия дүние
Елу – жеру екенін жасыра алман,
Қай кезде де қол бұлғар асыл арман.
Әр сұлуға ұрлана көз тастайсың,

отты жанар түйіссе жасып әрмән.
Елу – теру тірнектеп нәсібіңді,
үйде – тұрмыс, түзде күйттеу кәсібіңді.
Бар-жоғыңды төрт мүшел шашып келіп,

енді өзгерте қоймақсың рәсіміңді.
Елу десе еліріп, еңселеме,
ел ағасы сен десек, ел сене ме?
Елу – іштің желі мен көздің шелі,

еңсең түсіп, шау денең теңселе ме?
Алғырлық пен іскерлік арын сыйлар,
артық миың, кем десе, дарын сыйлар.
Жоқ дарынды тоққарын болдырмайды, –

артық қиың, көп болса, қарын сыйлар.
Елу – елер белес пе, кім айтады,
Қоштаған сөз көңілді тыңайтады.
Елер еңбек болмаса, елеу қиын, –

келемеж ғып кейбіреу сын айтады.
Орынды ғой мерейтой, болсаң лайық,
еленсе еңбек, шүкір деп жайраңдайық.
Елу бірақ өлу боп естілген соң, –

мәймөңкеге бармаған Иран-Ғайып!..
Елу – өлу дегенің әйбат қандай,
мысқыл бардай бұл сөзде, айбат бардай.
Елу – қанша дегенмен, – қызыл іңір,

ал Жиырма бес ағарып атқан таңдай.
Елу – көну, меніңше, кекселікке,
іштей бекіп жол бермеу көп желікке.
Елу – көну бұйырған жақсылыққа,

тәуба қылу қолда бар игілікке?!
7-246

Қайғым менің жүзімнен
білінбейтін тәрізді,
Жазды көріп күзімнен
күлімдейді кәрі ізгі:

дейді маған қол қысып. –
Көркің жасыл бөктердей,
келіп қалдым жол түсіп.
Саған сәлем бергенде,

қаламын бір жасарып.
Жастық гүлін тергендей,
кетер сезім бас алып.
Кеудең толы қуатты үн,

бір серпілтіп тасташы,
Жастық шақтың – жәннаттың
әсем әнін басташы!
Тұрған кезде күрсініп,

«бүйткен тірлік құрсын!» деп,
Жақсы сөзден нұр сіңіп,
соғар жүрек дүрсілдеп…

Майданнан қайтпаған
қыршын ерлер рухына

тылсым үн күбір етті,
Тұла бойды бір ызғар тітіретті.
Түн ішінде айтылған бұл өкініш,
Сондай суық һәм сондай құдыретті!

Жерден?
Көктен?
Боздаған үн келеді,
Түйе қомы салбырап түн келеді.

Ана қырдан көресің, мына қырдан,
Ботақанын іздеген мұңды енені.
Көкжиектен боздаған үн келеді,
Жаудыраған бота көз күн келеді.

Таңды таңға шаршаған ұластырып,
Көзін інген әзірде ілген еді…
Ботасы еді бір үйдің, бір ауылдың,
Кетті адасып ішінде сұр дауылдың.

Келеді үні боздаған қиян шеттен,
Түскеннен соң басына сұрапыл күн.
Аруана – Жер-Ана, батаң дарып,
Ақ нар болды кішкене ботақаның.

Атой салып аттанып ОТАН үшін,
Ана сүтін ақтады, ата қанын!

Әлемнен боздап өтті,
Адамзаттың жүрегін қозғап өтті.
Айтыңдаршы, оларды кім айтады:
Босқа келіп өмірге, босқа кетті?!

Он сегізде бөленген өрт-сезімге,
Өршілдігі ұқсайтын өр теңізге.
Түбіт мұрттай үп етіп жанып кетті,
Қалды артында отты іздер, өртең іздер!

Жыл думанды рәсуә, жыл базарлы,
Ұшқын тиіп лаулады жиырма-жалын!
Жыр мейрамы тосып тұр әлі күнге,
Әлі күнге тосып жүр құрбы ажарлы…

Жиырма жалын болса егер, отыз – оттын,
Ұрыстарға бастайтын полк, взводты.
Фашизмнің ордасын бұзды ақыры,

Жасады да жауына өрт ошағын,
Әзірледі жендетке көр-тозағын.
Жиырмада еді, әттең, ол жыр жазатын,
Отызда еді, әттең, ол өрде озатын!..

Зұлымдықты үрейге бөлеп өтті,
Ізгілікті ән етті, өлең етті.
Алапатпен қан кеше арпалысып,
Бар дауыспен оқыды «Кереметті».

Бұла таңның өзіндей өндір еді,
Жүрегінің қалауы – ЕРЛІК еді.

Поэзиям, ерлікті әспетте ерек,
Ер есімін өшпейтін қастерлеп өт.
Қыран сынды қияда мерт болды да,
ӘБДІРОВ боп

қалды олар,
ГАСТЕЛЛО боп!
Еш қылды олар Гитлердің «күресін» де,
Қақ бөлді олар свастика, кресін де.

Қиялидың тәрк етіп сандырағын, –
«Майн Камфты» тастады күресінге!
Қорқауларға дем берген «асқан текті»,
Адамзатқа Ницшелер бастан кекті.

Фашизнің сыпырып бет пердесін,
БАУБЕК сонда памфлет жазған лепті!
Тарихта олар қалды БРЕСТ ҚАМАЛЫ боп,
Полесьенің жап-жасыл жамалы боп.

Туған елдің тік ұшқан түтіні боп,
Туған жердің таңғы ескен самалы боп.
«ЖАС ГВАРДИЯ» боп қалды,

«ТАС ТҰҒЫР» боп,
Ұрпақтардың үлгі етер дәстүрі боп.
Он екіде бір гүлі ашылмаған,
Мәңгі бақи қалды олар

Сəбит БЕКСЕЙІТ
Елдің ОЛЕГ, ЗОЯДАЙ ұл-қызы көп,
Көктем сайын келеді жыл құсы боп!
Жарқырайды ӘЛИЯ, МӘНШҮК сынды,

Күншығыстың қос тана жұлдызы боп!
Тұлғасы асқақ, ал жүзі жарқын, керім,
Сол бір ерді көресің әр күн келіп:
Көтеріп тұр бүлдіршін неміс қызын,

АЗАТКЕР боп Трептов паркіндегі !
Бір минут үнсіздік.

еске алып тұр…
… Мың минут үнсіздік…

еске алып тұр…
… Миллион минут үнсіздік…

еске алып тұр…
… Миллиард минут үнсіздік…

Дүрия дүние
… Жалқы минуттан
миллиард минутқа ұласқан
сарқылмас сағыныш-ай,

үзілмес үміт-ай,
арзымас арман-ай!..
Жау күлкісін әңгүдік күмір етті,
Ер өмірін мәңгілік ғұмыр етті!

Жау сүйегін үгітіп сұр күл етті,
Ел өңірін жайқалтып нұр гүл етті!

Жер-Ана күбір етті,
Күн гүр етті тітіреп, гүл дір етті.
Мұңды күйге бөлейді дүниені
ЖАН АЗАСЫ – РЕКВИЕМ құдыретті…

Қоңырау боп әлемде жүрек қағар.
Ешбір қару оққағар болған емес,

* * *
Тәңірінің қай «дертіне» шалықтым,
Мылжың сөзден, езбе сөзден жалықтым.
Көк езулер ортасына түскенде, –

Безвременье вливало в нас водку.
В. Высоцкий.
Уайымды күлкіден басым етіп,
қарайламай барады ғасыр өтіп.

алмағайып дүние тағдырымен
астасады менің де қасіретім.
Жүрегіме зіл батпан жүк артқанда,
жан-жүйкемді қылдай ғып жұқартқанда,

Жұбата алмас ешкім де, ештеңе де,
көңіл кешін қуа алмас туар таң да.
Бәрін білмек болып ем Гильгамештей,
жансам деп ем маздап бір жылдам өшпей.

Өршеленбей кедергі кездескенде,
талабымды тәрк етіп қылғам ештей.
Кейде кешкен тірліктен шошынамын,
шалыс қадам бір өңкей, тосын адым.

Қоғам өзі дағдарып жатқан кезде
мен де қарап қалмадым – бошырадым.
Бейуақыттың зәһарын мелдектеген
балдай жұтып, ес қалмай елпектеп ем.

Ұят болды еңкейген қариядан,
ұят болды сәбиден еңбектеген.
Қырқа төмен жатыр-ау, белес төмен,
қайда менің Көктөбем елестеген.

Қарашығым тамыры теріс біткен –
теріс туған жұлдызым емес пе екен?..

Сəбит БЕКСЕЙІТ
Туған жердің көргенде құба таңын,
өзімді өзім кейде бір жұбатамын.
Атаң қазақ “үмітсіз шайтан” деген,

Пырақ жылын мен дағы ұнатамын.
Әл әзірде дұрыс қан айналысым,
үзілген жоқ Әлеммен байланысым.
Беймаза ми бір тыным берер емес,

сырттай жайраң қаққанмен, майдан ішім.
Майдан ішім!
Ойларым қақтығыста,
шырғалаңнан жол іздеп нақты, қысқа.

Ақтық ұстам таусылып, асығамын
көптен қалған үйіліп қат жұмысқа.
Ғасыр асыл болмаса, ері – масыл,
иті ойнақтап, салмайды бөрің асыр.

Асырғанмен жақсысын, дәтің барып
қалай ғана жаманын жасырасың?!
Асып-тасып тұрғандай айбары шын,
шарт-шұрт болып қаламыз кейде ар үшін.

Айтып-айтпай не керек, бір ақиқат:
Бейуақыттың болмайды Бейбарысы!
Бейуақытқа бейбақ боп рас ұрындым,
күйкілігін көрсетіп тасыр ұлдың.

Қарқаралы қаралы…
Арқадағы дара жұрт,
арқаланған айбыным.
Тарқамады қара бұлт,

тарқамады қайғы-мұң.
Қарқаралы қаралы…
әлі күнге сыр берер
Полигонның зардабы:

ауру меңдеп, шерленер
аяулысы, ардағы…
Бірінші һәм екінші
ұрпақ өтсе қан қақсап,

үшінші ұрпақ, бекінші,
жүре ала ма жан сақтап?!..
Қарқаралы қаралы…
Жаңаарқа жаралы…

Қара құрдым ішіне
қапияда түстік пе?
Алашымның Аралы
аһ ұрады түстікте…

Аз ба көрген құқайы
атың өшкір Атомнан?!
Түгел мейман ұпайы,
жұбатқансып шатылған.

Жоқ деп айтқан зияны
Петрушенко, Цыб кеше.

Сəбит БЕКСЕЙІТ
Қазақтың қай қияны
зар шекпеді, түптесе…
Жоқ ұрыс та, атыс та,

жым-жырт жатыр жазығым.
Гәп бар бірақ Батыста –
азынайды Азғырым!
Момынға үйір қайдағы:

шын сор – ғарыш айлағы,
желбіреген үстінде
бөтен елдің байрағы.
Құтылып ек Атомнан,

төнді көктен «Протон».
Ықпас мейман датымнан,
жіби қоймас сірә тоң.
Жұлдыз жауса бір сәрі,

жауын жауса бір сәрі,
бұршақ жауса бір сәрі.
У жауғаны не сұмдық!
Дерт жауғаны не сұмдық!!

Шер жауғаны не сұмдық!!!
Самұрық кеп төбемнен
саңғығаны неткені:
бастан Бақыт кеткені,

бастан Бақтың кеткені,
қолдан билік кеткені!!!
Кепсіз емес гептилі,
тыныс жолы кептеліп,

бас ауырып, мәңгіріп,
мүскін болды ел шектеліп.

Дүрия дүние
Қазағымның көп екен
шолжыңы мен еркесі,
ел бастайтын жоқ екен

ай мүйізді Серкесі.
Қонақ билеп есірді,
жи, жамиғат, есіңді.
Оттау емес бостекі,

ТОҚТАМ керек кесімді!
Шошқа аунаған шалшықта –
Атомкөлде қала алмас,
өкпелетіп алдық па,

келмейді енді Қарлығаш?!
Қарқылдап бір қарға жүр,
түгесілді әл-қажыр.
Таусылмайтын бейнеті

қазақ – Сизиф дәл қазір.
Сарқылғандай күнім де –
үрей толы үнімде.
САРЖАЙЛАУЫМ кешегі –

Адам қайғысы – заман қайғысы.
Халық мәтелі.
Заман илеп Адамды бүгілдірмек,
бір жылатып күніге, бір күлдірмек;

ит мінгізіп, ирек қамшылатып,
ерғашты ғып қайткенде түңілдірмек.
Түңілгенде пендеңе таяныш кім,
қолын қағар кім бар-ау жаналғыштың?

Қайда барсаң Қорқыттың көрі күткен –
аянышты қор халің, аянышты!
Күйің келмей, оңбаса үй тұрмысың,
қажисың рас тірліктен ит ырқылжың.

жөн сұрасаң,
мінберлерді босатпай би тұр мылжың.
Мен пәсейсем, ортаяр көңілде айдын,
мен жасысам, жоғалар өңімде айбын.

Адамыңның қайғысын заман қайтсін,
Заманыңның қайғысы – менің қайғым!

Нұрмахан Оразбековке
Басынан қанша өткізді налалы шағын,
Жетті мезгілі, тауысты дала шыдамын.
Кешегі ұрпақ алданды, бүгінгі ұрпақ

Бейуақыттың сілкілеп қағады шаңын!
Әр әскеридің алдында – дала картасы,
Атамекеннің жылайды жаралы әр тасы.
Алатауымның желкесін қиғалы тұр-ау

«Уран байытқыш» өзінің Қарабалтасы?..
Деміккен дала төсінде аш арық бала –
Өз түтініне өзі тұр шашалып қала.
Қарауың мүмкін Арқаның табиғатына

Дәрменсіз жандай көзіңе жас алып қана.
Ғарыш айлағын жұрт кеше жамырап ашқан,
Зымырандардан тұр бүгін қақырап аспан.
Жер-дүниенің шыққанда астан-кестені,

Жез киіктерім шошынып шашыла қашқан.
Жүреді барға көңліміз қашанғы көншіп,
Немқұрайдылық иектеп, енжарлық өршіп ?
Аралдың сорын қайнатса мақта мен күріш,

Балқаштың бағын байлады жасанды көлшік.
Семей тағдырын қойғандай теліп апатқа,
Толықтай жауап жоқ әлі «жетім» талапқа.
Үдере көшіп бар халқы, атына сай боп,

Сəбит БЕКСЕЙІТ
Қомағай ковш… ашылды араны тағы,
Көмір тиеген составтар барады маңып.
Жауынгер сынды қансырап ыңырсып жатқан,

Қарды дәке ғып жатыр жер жараны таңып.
Жалғанда жалғыз туған жер – дара тұрағы,
Төл перзент қана ол үшін ара тұрады.
Жазылып жатыр түтінмен, шаңмен, күйемен

Иосиф Бродскийдің
қазақстандық сыңарларына
Қарай көрші жазғанның сұрын мына, –
«Мыңның қамын ойлаған бір сұңғыла».

Қопаң-қопаң етеді креслода, –
Өз орнында отыр ма жұрынқұл, ә?!
Жүгіреді жалбақтап жандайшабы,
Қуанады жанғандай маңдай шамы.

Қан жүгіріп сұп-суық денесіне,
Бойын билеп жөнелді қандай шабыт?!
Мақауы мен сақауы таңдай қағып,
Жарамсақтар қарайды аңдай қалып.

Кержалқаулар керіліп есінейді,
Ақша десе желпілдеп жалбағайы.
Қалт-құлт етіп бергендей қалтасынан,
Жан кетеді мұп-мұздай жамбасынан.

Теңге есептеп тентіреп есі кетіп,
Іліп-шалып пұл жинар жан басынан.
Кісіақысын жегенде қоңая ма,
Қызыл қанға екі ұрты бояла ма?

Бойға құт па сезбестен алған соғым,
Жылымқұрттың көңілі тоғая ма?
Ермек болды оларға өлең деген,
«Ақын» болып әрқайсы көлеңдеген.

Әулекісі дәулеті шалқығандай,
Әуре болып мырзасып өңмеңдеген.
8-246

Сəбит БЕКСЕЙІТ
Серісініп, сергексіп алқашың да,
Құртын құрттап, езеді малтасын да.
Елден ішіп қалуды өнер санап,

Көк тиыны болмайды қалтасында.
Алағызып, қызынып айтып тақпақ,
Шатты-бұтты әрнені тантып шатпақ.
Ел қамы мен тіл қамын ойлаған боп,

Тойып алып сыраға шалқып жатпақ.
Әр кез дайын қолақы, жолақысы,
Дәріптеліп мәз болар олақ ісі.
Есерсоқтар болмаса елірмелеу,

Біртоғаның келмейді жолағысы.
Сән-салтанат бергендей көріктілік,
Өте шығар көлбеңдеп көлік мініп.
Қатал басшы болғансып мезгіл-мезгіл,

Қосшыларын алады бөріктіріп.
Орнын ойып алған соң бекзаданың,
Қызық көрмек, тартсын ба текке азабын.

Отырғанын қарашы ұйып қаным,
Дамылдағым келеді, ұйықтағым.
Киік-сағым қуатын қайран жастық,
Тұйықтамын мен бүгін, тұйықтамын.

Оңбасымды білгенмін әлдеқашан,
Шифр таппай өмір сейфін дәлдеп ашар.
Жақсыны да, жаманды да көріп жүріп,
Ойладым ба болам деп мен де нашар.

Кеше бала ем… есейіп қалыппын-ау,
Жылдар маған алайда налып тұр-ау?!..
Өйтпей қайтсін, шамалы бітіргенім,
Басым мең-зең… шала есті қалып мынау.

Жерлеуді қой өзіңді, жетер… жетер,
Тірлік деген бал ма екен, шекер ме екен!?
Талпынысы таусылған пенде ме едің,
Бекер келіп өмірге, бекер кетер?..

Бауырым Сәкенге
Шынында да,
адамға көп керек пе?..
Келер нәсіп мысқалдап, төкпелеп те.

Жарық жалған болған соң, оған сірә,
керегі жоқ ренжіп те, өкпелеп те.

ештеңенің елемей нарқы–құнын.
29 ақпанға сыйып тұр-ау,
өзіңді-өзің іздеген бар ғұмырың.
29 қыс көрдің, көктем емес,

саған күннің мол нұрын төккені – елес.
Жетсе адамның түбіне жетер, бәлкім,
көппен егес немесе Көкпен егес!
29 рет қана қар бастың да,

оңаша қап ажалмен арбастың да,
көз көрмеске жөнеліп кете бардың,
Жаналғыштың жалына жармастың да.
Үстімде – Көк, қара жер бар астымда,

жайраң қақтым жаhанмен жарастым да.
Сәуірде мен тәуір боп тұрмын міне,
ал сен қалдың ақпанда, қар астында.
Табанымда – қара жер, төбемде – Көк,

Сәуір айын бар айдан көрем бөлек.
Төремдейін күтер ем, келмедің ғой,
құт-қонағым, болды ма төтен себеп?

Дүрия дүние
Түгесілмей қалды ғой көп әңгіме,
біз отырған көктеді көгал, міне.
Бас қоспаймыз енді біз ешқашан да,

жан сырласым, ыстық сәт жоқ мәңгіге.
Көз жазып қап санамның сыңарынан,
тоғай-көңіл айрылды шынарынан.
Қара бұлтты мың мәрте қуса да Күн,

арылмадым мұң-қайғы мұнарынан.
Сағынады сыңарын саяқ санам,
Кешір, кейде рухыңды оятса ағаң.
Нысаналап Егіздер шоқжұлдызын,

күттім саған сапарлар сағатты алдан.
Сұңқар жан ең жаралған самғау үшін, –
Тәңір ала бере ме таңдаулысын?..
О дүниеден шақырсам бұ дүниеге, –

О дүние жоқ екенін білгелі,
жұрт секілді ойсыз-қамсыз күлмедім,
уайымның баттым түпсіз көліне,
ой-санамнан шықпай қойды күнде өлім.

Бала кезден уайымшыл боп ер жеттім,
сыртым күліп, ішім жылап шер шектім.
Ілгері оздым дей алам ба осымен,
сезіп тұрып, біліп тұрып кер кеттім.

Қайтейін мен өйтпегенде, жаным-ау,
мүмкін емес сұм өлімді танымау.
Қара жердің енгенімше қойнына,
берген шығар Тәңір маған саңылау.

Сұм өлімге қарсы тұрар әл қайда,
оны үркітпес зәрені алар айғай да.
Ақиқат деп өмірді емес, өлімді
мойындаған данышпан да, даңғой да!

Біле білсең, түк емес жорға мінген,
біле білсең, түк емес "Волга" мінген.
Менің үшін Әлемнің кереметі –
түспей жүрген кітаптар қолға мүлдем!

Көк теңіздің көргем жоқ кең кемерін,
мен көрмесем, достым-ау, сен не көрдің?
Әлди-әлди әндей бір алыстағы –
"Әлде-әлде" кітабы Кьеркегордің.

Жетті әйтеуір Джойстың "Улиссі" асыл,
Көрдім орыс тілінде гүл қиссасын.
Арабшасын жырғауда Мысыр елі,
енді бір күн көреміз зұлысшасын.

Кітап сүю дерті де жұқпалы ма,
бола ма осал Пушкинді ұққан ұлан?
О, кітаптар – Әлемнің кереметі,
сендер менің қолыма түспейсіңдер,

Ертелі-кеш базарда барын сатар,
қанар қабын арқалап алыпсатар.
Ит тірлігін олардың көрген Күн де
ұясына жалығып талып батар.

Мейлі, сатсын, сол болса – күнкөрісі.
жылжып кетсе жақсы ғой ілгері ісі.
Қорқатыным – алпауыт, шоң саудагер –
Алып Сатар қалыңдау тым терісі.

Жай саудагер біреуден алып сатар,
шақ сауда сол – ет сатар, балық сатар.
Алып Сатар саудасы – Ірі бизнес,
ойланбастан, керексе, Халық сатар.

Селт етпестен сатты олар Тіл мен Ділді,
зообаққа сатқандай піл мен зілді.
Әттең, қолы қысқалау, көңілшек деп
сатар еді көктегі күлген Күнді.

Сатқан кеше сынақтар полигонын,
ойламастан ағайын көші-қонын.
Зар илеген қалың ел отыр бүгін,
болжай алмай ертеңін, оңы-солын.

Сатқан кеше ғарыштың айлағын да,
желбіретіп Ресейдің байрағын да.
Арман болды аспанға алақтамай,
алаңдамай күн кешу байтағымда.

Дүрия дүние
Қаруды да сатты олар, ұшақты да,
ата мұра – алдаспан, пышақты да.
Аруды да арсыздар сатқан талай,

қиып сонша ып-ыстық құшақты да.
Құрышты да сатты олар, металды да,
елге тимей пайдасы, бет алдына.
Талай состав жөнеді қияндарға,

қуып оны кеденшің жете алды ма?
Ұртын майлап сатты олар уранды да,
ұмытып қап антты да, ұранды да.
Не аллаға сенбейді, не аруаққа,

пайда түссе сатады ’’Құранды’’ да.
Ұнайды екен бұларға ’’Фунай’’ мына,
міз бақпастан сатты олар мұнайды да.
Әттең, күшке ие емес құдыретті,

сатар еді ұстап ап Құдайды да.
Ел байлығы деп бірде қиналды ма,
алтынды да сатты олар, титанды да.
Тау да оларға түк емес, теңіз, көл де,

сахра түгіл, сатады жиһанды да!
Ақ маржанды сатты олар, ақ бидайды,
тер қинамас диқанды, бап қинайды.
Құмға сіңген судай боп есіл байлық

рәсуә боп, байлар ма бақ-талайды?
Мақта бұлдап сатам деп сатты Аралды,
Мырзашөлді сатты олар, Мақтааралды.
Терістік пен түстікте, шығыста да

Сəбит БЕКСЕЙІТ
Алып Сатар сатады анасын да,
жан-жарын да, керексе баласын да.
Қорықпайды құдайдан, сатар бір күн

ата-баба көзіндей даласын да.
Ар-ұяты, иманы жоқ жанында,
азаматтық намысы жоқ қанында,
Жерін сатқан бұл қулар күні ертеңдер

сатқын болып,
сатады Отанын да!

Қазақ неге қазақшыл емес?
Бұл жалпы қазаққа айтылған сөз емес, қазаққа
ақылшы боламын деп топ алдына жүгіре-жүгіре
шығып жүргендерге қаратып айтылған сөз.

(’’Қазақ әдебиеті’’ газетінен)
Зәру ме қазағың ақылға,
тілі бай өрнекті нақылға.
Кенде боп көрмеген данаға,

кенде боп көрмеген ақынға.
Зәрін ұқ, мейлің сен кәрін ұқ,
ақылшы көбейді. Бәрі – нық.
Қос ғасыр ’’ұлы’’ орыс ағаның

ақыл-кеңесіне жарыдық.
Ордамызды бұзып ордаңдап,
алдық басымызға сор таңдап.
Ата салт, туған тіл тәрк болып,

адырам қалдық қой қорбаңдап.
Айбалта орны боп шошала,
бошала, аңқау ел, бошала.
Әзәзіл кірме жүр тіл безеп,

Хан Кене жұртынан өш ала!..
Қазағым өзгеден кем неге, –
қалың жұрт ақылға кенде ме?
Ақылды тыңдағыш болса шын,

Сəбит БЕКСЕЙІТ
Бұлбұлың сайраса, тұр, қашпа,
ынтықпа сақау сандуғашқа.
Тілі бір болғанмен, діл басқа,

жүзі бір болғанмен, жыр басқа.
Беу, қазақ киіз туырлықты,
сан ұлың ашуға булықты.
Өзгенің ноянын қайтпексің,

Үкілі үмітпен оянбақ адам таң ата,
Күн бүгін шығардай ізгі бір хабар тарата.
Бөлме ішінде кезіп жүр бозамық сәуле,
Үстел үстінде – өміршең «Махабхарата».

Көне үндінің осы бір өлмес кітабы, –
Тап бір адамзат жадының сөнбес шырағы.
Неткен керемет!
Қалайша дәл келіп отыр

Бүгінгі таңда
Айтылған көп болжамдары?!
Ғасырлар асып, қыранша шырқап самғата,
Кешеден келдің

Бүгінге, «Махабхарата».
Әр жайды аңдата
Абызша сөйлеп отырсың,
Заманаларды саралап, талғап, толғата...

Судыр қаққанда әр парақ – сыр ақтарылар,
Біздің бүгінгі заманжай анық танылар.
Аң-таңмын... – өзіме етене жайттар,
Гөй-гөйлеп айтса тізбелеп, халық қамығар.

«Кедейшілікке ұшырап рухы биіктер,
Ұсқынсыз болып көрінер ұлы, сүйікті ер.
Байлыққа бөгіп күнәһар, кілең қылмыскер,
Өрде озып солар, тұрады ылғи күтіп төр.

Құрдымға кетіп әділдік, туы жығылып,
Аққа жақ болмай, шарасыз тұр ел булығып.

Сəбит БЕКСЕЙІТ
Заңсыздық етек жайып ап, құрып салтанат,
Әділет ығып,
Әбілет салды қиғылық.

Зар илетумен атқан соң сарыала таңы,
Қу кедейшілік қайткенде тұралатады.
Рухани кенен тұлғалар ғұмыры келте
Өмірзаядай тым ерте солып жатады...

Түйені жұтып түгімен, тоймай асайтын,
Жұтса да қанша, қақалып бір шашалмайтын,
Байлық қызығын көреді жарық жалғанда
Ақымақтар мен ашкөздер ұзақ жасайтын.

Кеще де болса, ажалсыз тажал Кащейдей,
Қашан да болса талдаңдай басар тасы өрлей.
Ел сиқы кетіп, болса да өңкей бір қиқым,
Масайрап жүрер,

марқайып жатар Хас Ердей.
Ақылды-есті айналды түгел қорқаққа,
«Ләббай-тақсырлап» жалпаңға үйір, жортаққа.
Үрейге бойын жеңдіріп алып көп мұндар,

Қалай түскенін білмей де қалды тор-қапқа.
Ұрлық пен қарлық,
Жемқорлық қоғамды жайлап,
Тоналды ел-жұрт тұттай боп, тоналды байтақ.

Қалт-құлт етіп күн кешсе қалың ел жарлы,
Дүниеқоңыз пенделер қоңданды жайнап.

Дүрия дүние
Қара деп ақты айтқан соң, ақ деп қараны,
Төтеп береді қай елдің өрен-жараны?!
Сенім атаулы жоғалып әбден тынған соң,

Қатыгездіктің ашылар тәбет-араны...»
Осылай дейді үндінің көне жазбасы,
Бұған теңесер қай елдің көмбе қазбасы?
Арғы да бергі дәуірге болжал айтады, –

Тап бір пәрменді замана сараптамасы.
Болжамың дұрыс,
Дәл шықты «Махабхарата»,
Санда ғана емес, болсын де адам санатта.

Адасқан ел-жұрт оң-солын тани алмаса,
«Махабхарата»,
Абыз боп Заман сарапта!
23.03.08 ж.

(Қаламдас досым А.Ж.Жанғожинге)
Қайшы келмей үкімет шешіміне,
құлақ аспай бұқара кесіміне,
мадақ етер қолында билік барды,

құлдық ұрып кеңсенің ресіміне.
Жорғалата жортақтар жай адыммен,
әр қимылмен дегендей «зиялың – мен».
Зайыбына: «Бәленгүл Түгеновна», –

деп, тіл қатар соншама биязы үнмен.
Әміршіге көрсетіп инабатын,
әспеттейді сыйы мен сияпатын.
Көрмейді елдің қиямет ит тірлігін,

сыр бермейді көрсе де шын михнатын.
Ауа райы секілді ашық, тымық,
жайлы жатып күн сайын, жақсы тұрып,
Көрген емес бірде бір қателесіп,

жөн-жосығы орнықты, мақсұты нық.
Қателеспес әрине сайтан ғана,
отырғам жоқ сондықтан жай таңғала.
Жымысқылық, сиқалық – бар болмысы,

бола қалсын әйтпесе қайдан дана?!
Мемcыйлықтан дәмелі көптен бері,
желпінеді соққандай көктем желі.
Өзгерткені болмаса мұқабасын,

Дүрия дүние
Жиілетіп барар жер – ел ордасы,
саңылауды іздейді берер нәсіп.
Сөйтіп, сарай ақыны сайран салып,

жалпағынан жалғанды келер басып...
Ақындарда сирек-ау талайлы жан,
жайраңдата бермеген арайлы таң.
Ұлы Пушкин дворян болса дағы,

таппады опа патшаның сарайынан.
Біздің қулар тұрса да соны біліп,
сарай көрсе ентелеп жүр ұмтылып.
Өлермендей өңмеңдеп өршеленер,

қарап тұрсаң ісіне – бір сілімтік!
Құриды ақын тілінен бал таматын,
жырлап өтсе сарайлар салтанатын.
Тек аярлар шындықты көрмейтұғын,

тек қорқақтар шындықтан жалтаратын!
Сонда лашық мүддесін қорғайды кім?
Көптің қамын ойласаң – орнайды мұң.
Аманында Ай, Күннің ойрандалса

Шаңырақ пен Бақайым – сорлайды мың.
Ортасына түсіріп шаңырақты,
талай үйді көк жаға қаңыратты.
Торуылдап лашықты бақай есеп,

баспанасыз қандасты аңыратты!
Осы ма еді азат боп көксегенім,
осы ма еді өркені өскен елім?!
Қолдан жасап алып ап бай-бағланды,

енді бүгін ісінен сескенемін.
9-246

Сəбит БЕКСЕЙІТ
Мен сондықтан сарайдан безінемін,
қадамым шалт екенін сезінемін.
Еске түссе бұқара мұң-мұқтажы,

егілемін, бордай боп езілемін.
Айтар сөз жоқ, ал, сарай ақынына,
ақыл қосып бермеспін ақылына.
Байлық қосып беретін байлығына,

бара берсін қол жайып жақынына!
11.05.08 ж.

Ғасырда тұрған не бар.
Баяғы Жаппас сол Жаппас.
Жайшылықта ауыз жаппас,
тойда ауыз ашпас.

Қай ғасырда болса да,
мейлі өткен, мейлі келер, мейлі осы,
өзгермейді кержалқаудың бейнесі.
Туса туар, шаруасы оның шамалы,

қазақтың бір Мағжаны,
немістің бір Гейнесі.
Жылда да тұрған не бар.
Баяғы Жаппас сол Жаппас.

Ұйқыдан бір бас алмайтын саппас,
ішіп алса – жатпас.
Қай жыл есік қақса да,
мейлі өткен, мейлі келер, мейлі бұл,

сескенбейді, сестенбейді бейпіл ұл.
Таусылмайды еріншектің ертеңі,
бүгін барсаң ертең дер,
ертең барсаң – ұялмай

бүрсігүні дейді қырт...
19.07.99 ж.

Сенен безе қоймас ем, Кедейшілік,
Алыс жолға төзбеді кемең шіріп.
Тастай қаштым сұлбаңды шұрық тесік,
Ақ шаңқан бір лайнерді керексініп.

Баяғыша ығар ел соққан желден,
Ойнамайды аш бала тоқ баламен.
Байдәулет пен Бейдәулет егеседі,
Жерді даулап су тегін жатқа берген.

Ашты көрсе қалар тоқ кереңсініп,
Шалшық көрген тоғандай тереңсініп.
Кеше ғана ортаңда болып едім,
Бүгін міне отырмын бөтенсініп.

Саған қарсы күресем, Кедейшілік,
Жек көремін тылсымды сендей былық.
Жайлаған соң аштық пен жалаңаштық,
Жұтатқан-ау Тәңірім шөлдей қылып!

Әр заманның кедейі әр алуан,
Ал жоқшылық қашанда – қара тұман.
Қарманумен келеді қанша ғасыр,
Талшық іздеп сабылған жаман-жұман.

Сұлтанмахмұт «Кедейі» оқымаған,
Нарық, салық ілімін тоқымаған.
Сауаты бар ал менің кедейімнің,
Сонда да ісі мандымай тоқыраған.

Дүрия дүние
Оның себеп-салдары шырмауықтай,
Салып қойған мойынға зіл қамыттай.
Жең ұшынан жалғасқан ұрлық-қарлық, –

Үдеріске бөгет боп, тұр дамытпай.
«Бас-басына би болған өңкей қиқым»,
Пай-пай шіркін, қарай гөр «дөкей» сиқын!?
Бұзған шырқын ел-жұрттың, қағанаттың, –

Кілең жемқор халқына өгей құзғын!
Сорып жатқан ел қанын нендей сүлік,
Тояр емес, тұмсығын дендей сұғып?!
Ұзақ қыстап қалған бір жұт қонақтай,

Сексендегі сергек қарт, ақын Гете,
серілік пен сейілге жақын өте.
Уыз қызға ғашық боп бір көргеннен,
сүйді, күйді, шіркін-ай, есі кете.

Бөгет болмай егде жас махаббатқа,
ғашықтық дерт ие етпей бар тағатқа,
ор болса да алпыс жыл арадағы,
жүректерді бөледі шапағатқа.

Ақиқаттан тәтті аңыз бас алыпты,
оқыған жан көзіне жас алыпты.
Ульрика қыз хас сұлу болғаннан соң,
жыр да сонша сұлу боп қашалыпты.

Өрілмесе өмірден жыр өрнегі,
сарқып беріп сезімін жүрер ме еді.
Жауһар жырға айналып бар шындығы,
ұмытылды қайғырып түнергені.

Өмірі мен өлеңі астаспаған,
жүрек қылын ақын көп тап баспаған.
Өтірікті шындай ғып сапырып кеп,
ауру әйелін ару дер саппас надан.

Қандай сұрқай, жексұрын сонда шындық,
талғамыңды бұзады ондай сұмдық.
Атаған жөн әрнені өз атымен,
солай айта білгенді қолдап тындық.

Дүрия дүние
Қағылады әлі де жаһан шаңы,
қарама-қайшылықтар – заман заңы.
Шайпау қатын ененің шашын жұлған –

лирикаң не, сатира ’’қаһарманы’’!
Сұлу көрсем нұрлы жүз, мінезі әйбат,
айтпайтынын білемін бір сөз ғайбат.
Сәлемінен бір жасап қаларың рас, –

Аласапыран заманның жаздым дастанын.
Көлгірсу жалған мүлдем жат табиғатыма, –
Жан-жүрегімнің бар сырын жайып тастадым.
Көкейден кетпес кешегі қатыбас халің,

Адасып қалың тұманда дабырласқаның.
Түлкі заманнан алданып, соққы көрсе де,
Жақсыдан үміт үзбеген

Сілкілеп шаңын, көңілдің жаңғырт аспанын.
Заманды қазақ жасайтын мезгіл туғандай,
Жасампаздыққа әзір тұр алғыр жастарым.
Кетісердей боп кектенсем – жақындасқаным,

қосқаным.
Қозғалған көшің көлікті, көрікті болсын,
Алдыңда – керім Келешек,

Ғасырға сырды ағыттым,
Қанатын қомдап шабыттың.
Ордалы ойдан іздедім
Ұясын бақтың, бақыттың.

сен дегенде үнім сергек,
әумесердің тастаймын тілін күрмеп.
Ізет етпей өзіңе кетіп барам,
қызықтаумен ғасырдың күнін дүрмек...

Несі көсем жүрмесе көпке әмірі,
сені мәңгі қолдасын КӨК ТӘҢІРІ!
Ақылмансың ТОНЫКӨК бабам сынды,
КҮЛТЕГІНДЕЙ алғырсың – бек тәуірі.

Ақ бас таулар жадымда, шандоз дала –
Көктеп өтер кеңістік жампоз ғана.
Жаңылмасын
Зәузаттық жадым менің,

ата тегін білген ер әр кез дана.
Түседі еске сен десем өткен-кеткен,
(сүйетұғын маусымым КӨКтем деп пе ең?..)
Сол көктемің, көкем-ау, кетті-ау өтіп,

ТҰРАНЫҢА күз келді (көркем неткен?!..)
Есейетін кез келді алашыңа,
(ұшырамай замана наласына).
Ырың-жырың күнұзақ дауға салмай,

қона ма бақ қазақтың даласына?!..
Ұяласа көңілге сәтке шуақ,
Мәз-мейрам боп қаламын "әп" деп қунап.
Танымасам қайтемін бейбақ болып,

Сəбит БЕКСЕЙІТ
Бүкіл кенен ТҮРКІнің дүниесі
абыз санар тиер деп жыр киесі.
Үйлесімнен түзілген тұла бойы,

сендік әлем бейне бір КҮН жүйесі.
Сен – Күн,
ал мен – айналған бір ғарағың,*
шуағыңмен толтырам жыр парағын.

Қияндағы ынтызар Плутондай
нұр мен жырға ұмтылып зыр қағамын...
АЗИЯТАНУ деймін мен “АЗ и Я” шын,
сенше сүйсін ұландар ӘЗ ҰЯсын.

ПАРАСАТ СӨЗДІГІ боп,
адамзаттың толтырсын қазынасын!
________
* ғарақ - планета (көне түрікше)

Мейрамында күн мен нұрдың,
Мейрамында гүл мен жырдың,
Мейрамында тіл мен ділдің –
Қозы-лақтай жамырасып,

Шын шаттанып күлген жұртым!
Ақ серкеміз қой бастасын,
Ақын жігіт той бастасын.
Ақ боз атты ару қыз бен

Көк боз атты сері жігіт
Топ алдында ойқастасын...
Шопан атаң қорғай гөрсін,
Қызыр атаң қолдай гөрсін.

Қой жылына – құтты қадам,
Оң сапар! – деп, қалың елім
Ақ тілегін жолдай берсін!

(Диқан монологі)
Көңілім менің аспанмен заңғар таласқан,
Қаншама дастан іздерім жатыр – Ар асқақ.
Төсінде қырдың қалқиды қызыл кемелер,

Теңіздей толқып егістік әйбат жарасқан!
Асығам тұсқа аспан мен дала астасқан,
Көз тігем шыңға, қыранмын көкпен достасқан.
Шыңдарға сонау қанатты қағып келемін,

Биіктер мендік!
Жан емен әсте бос тасқан.
Жасығым жайсаң,
Кестелі төбем,

Шөп шүйгін,
Аймағым асыл,
Егінді бітік көп сүйгін.
Көкмайса дала, көркіңе көзім тоймайды,

Өзіңді сірә таусылмас ырзық деп түйдім.
Түгесіп келем жазықты мынау өрлетіп,
Түсіріп келем дестелеп әсем өрнекті.
Із қалып жатыр ақ көбік толқын секілді,

Із қалып жатыр артымда менің көрнекті.
Туған жер, сенің жаңбырың болып жарқылдап,
Суардым сені,
Масақтар шыққа малшынған.

Нөсерлі жаным!
Маңдайдан аққан тамшы тер
Топырағыңда із болып жатыр... алтын дән.
Өмірдің әні,

Өмірдің сәні,
Өмірдің мәні – Алтын дән!

Дала... Диқан... Дән...
Ұлы үндестік осы бір
Орын тепкен жиһаннан!
Жаңбырлы жаз,

жарқын жаз, бол қонағым,
Жыр мазалап мен бүгін толғанамын.
Аспан-саба құятын нөсер-сусын,
Дарқан дала мейірі мол қанатын.

Далама бір қарашы, қандай керім!
Әсем көрік бермей тұр таңдайға ерік.
Жазирамнан көремін сіңген әбден
Егіншінің төгілген маңдай терін.

Жайсаң жігіт,
жомарт жан – жыр-дастаным,
Жарқылдаған кезіңде жолғасқанмын.
Шеру тартып барасың шабындықта,

Шағылып күнмен шалғың – алдаспаның.
Жүзің төсеп шілденің аптабына,
Жанқиярлық көрсеттің шақта мына.
Бүгін сені болады жыр етуге,

Бүгін сені болады мақтауыма.
Алтын орақ – жалын шағың, отты күнің,
Мәрт жандар, орындадың сертті бүгін!
Алтын дән – құт,

береке,
молшылығым,
Дәулет көзін тапқаның – тектілігің.

Сəбит БЕКСЕЙІТ
Алтын дән – бастауы бұл бар табыстың,
Алтын дән – жалауы бұл ар-намыстың.
Құт қамбаға

маржан дән құйылған шақ –
Мәресі бұл толағай арналы істің!

Мысль! Великое дело!
Что же и составляет величие
человека, как не мысль!
А. С. Пушкин.

Ми – реактор,
Отыны оның – Ой-атом,
әлсін-әлсін ұшқын атып қоятын.
Сол жойқын күш жүрегіме қозғау сап,

жібереді сезімімді оятып!
Ұлы істермен жасалады ұлы өмір,
дүрсілдейді генератор-Жүрегім.
Кеуде-залды кернеп Шабыт-кернеуім,

Өзім білем.
Мерген ғой кіл, епті ғой кіл
Жат көздер мен жат қолдар.
Аққу көктен құлап түсті,

Гүл де жерден жұлынды…
Неге? – дейсің…

Поэзияға керегі жақтаушылар емес,
шын сүйетіндер.
Ф.Г. Лорка.
Қала алмаймын томаға тұйықталып,

Һәм ұйықтай алмаймын ұйып қаным.
Адамзаттың бөлісем мұң-наласын,
“Интернационал” – ең сүйікті әнім!
Думан қалды жайына, жиын қалды,

Көзім талды демеймін, миым талды.
Құрлықтарды кеземін қиялыммен,
Кешем бастан әйбат хал, қиын халді.
Бір жасаса, жасайды тіл ғажапты,

Соны біліп ақындар жыр қашапты.
Дүниенің көтерем саулығы үшін –
Жеңіл шарап емес тек, зіл азапты.
Тумысынан КҮРЕСКЕ құштар ақын,

Сын-сынақта жарқылдар күш-таланты.
Шыңдалады шайқаста сөз семсері,
Жыр жебесі ұрыста ұшталады!
Кеудем де ашық Әлемге, жүрегім де,

Аппақ менің ниетім, тілегім де.
Тура Айдай аңқылдап сыр ақтарсам,
Тура Күндей жарқылдап күле білгем.
Өйткені мен

Әлемнің жанарымын,
Гүл жамалын аймалар самалымын.
Мен –

Сəбит БЕКСЕЙІТ
Әлемнің тілімін, құлағымын,
Мен –
Әлемнің жанашыр саналы ұлы.

Тұйықталғым келмейді, тұйықталғым,
Дауыл халді аңсаймын, құйын халді.
Ел қайғысы жүрегін езгілеген
Мен сол

Араб ақынын сүйіп қалдым.
Қарсы аламын деп едім күліп таңды,
Қуаныштың қақпасы құлыпталды.
Жанып кетті тағы бір аяулы ақын, –

Мұң мұнары жанарда тұнып қалды…
Аққу-қаздар қайтады өз көліне,
Туған көл деп тамшы жас көзге іліне.
Өз жұртына қайтуда киік, құлан,–

Білесің сен мұны да, өзгені де…
Туған жерге қайтар ма сенің елің,
Бақыт әнін айтар ма сенің елің?
Бұдан былай ол жәйлі біле алмайсың,

Сеніп едің сен бірақ, сеніп едің…
Босқан елің, панасыз Палестина,
Сені жоқтап жылаған ер естияр.
Жел үнінен ызыңдап, азынаған

Ән ести ме, жоқ әлде зар ести ме?
Муин Бсису, болғайсың сен де бақыл,
Уақыт қанша қақса да жел-қанатын,
Қамыменен қарақан қу басының

“Мен” деп емес,
өледі ЕЛ деп ақын!

(Заманға пародия)
... Күнің туды,
Ал ақын
Тізгініңді үз,

Ала қаш!
Шешін, қатын,
Көрдің бе?
Еркіндік те жалаңаш!

(О.Сүлейменов. ’’Жанар
менен анарға ақын елді
қаратқан’’).
... Шешінбе?

Шешінбе, әйел!
Есің кірсін!
Сені еркек тек түсінде
кешіп жүрсін …

(С.Ақсұңқарұлы.
’’Лондон.
Шешінбе, әйел!’’)
’’Шешін!’’ десе Олжас күндей күркіреп,

Сайқал саспас, хас перизат үркімек.
’’Шешінбе!’’ деп шыр-шыр етіп Серік жүр,
Қарап тұрып қыстығамын күлкі кеп.
Көңіл пәс қой, болмаған соң иін көк,

’’Киін’’ десең, киінетін киім жоқ.
’’Шешін’’ десең, батарея тұр мұздап,
Кетті қазір жағдай тіптен қиын боп.
Десек тағы ’’тізгініңді үз, ала қаш’’,

Әйел біткен онсыз дағы жалаңаш.
Шешіне ме, шешінбей ме – бәрібір,
Сұлулыққа сүйсіне ме адам аш?!
07.03.92 ж.

Тұғыр сөздер сүйретіліп зорға жүр,
Серке сөзге ілес қазір, Жорға жыр!
Өтіріктің нөпіріне бөгет боп,
Төтеп берер керек бізге мол қажыр.

Көнбеу үшін мазағына жазмыштың,
Өлмеу үшін у тілінен жазғыштың,
Ағытылып жөнел бүгін, сөз селі,
Ағытылып жөнел бүгін, тасқын-жыр!

Деп жүр едік: "Бұл да бір ел көсемі",
"Теке сақал ерек бітіп өседі".
Сөйткен саппас аржағынан мұхиттың:
Сақстанды "Зэкстан" деп бөседі.

Зэк-пайғамбар көз алартып жеріме,
Қожасынып қарап отыр еліре.
Отын оттап, суын сулап ол кеше,
Бүгін келіп шер қосады шеріме.

Атамекен, куә саған көкте Күн!
Сені бүгін теліп алып теп-тегін,
Үй иесін келген қонақ басынып, –
"Зэк елі" емес, Кек елі боп кетпегін?!

Ит жатады тойған жерін өңгеріп,
Елді қайтсін, тумаған соң ер болып?
Монарх-сымақ Солженицын жайғасып,
Торт бөлгендей отыр сырттан жер бөліп!

Сəбит БЕКСЕЙІТ
Орал жақты казактарға бөледі,
Сібір жақты тыңгерлерге бөледі.
“Қарлагтарды” зэктеріне береді,

Тоңмойынша, соған қазақ көнеді.
Түлкі бұлтақ саясатың – бір тылсым,
Сана-сезім серпілсін де, сілкінсін!
Тыңгерлер ме, тыңшылар ма қаптаған,