1873 года июня 3 дня мы, нижепоименованные Джавар-Караульской волости бии, быв сего числа на волостном съезде в уроч. Аю-байлаган, проверяли решение биев Бокотая Джолдина и Бюртубая Байгозина, состоявшееся в ноябре месяце 1872 года, по произведенной киргизом нашей волости Джузбаем Узде новым кражи лошади у бия Петропавловского уезда Чага-Барановской волости Укена Конаева, стоящей 80 руб. сереб., которую похитители закололи. По проверке оказалось: бии Бокотай Джолдин и Бюртубай Байгозин, получив личное сознание похитителей в краже той лошади и заколоте ее, открыв у них шкуру покраденной лошади и, кроме того, имея удостоверение одноаульцев их о действительной краже Узденевыми лошади, о том, что они постоянно занимаются кражами скота, люди поведения самого худого, вредные для общества, и выслушав словесную жалобу бия Укена Конаева, что лошадь его стоила 80 руб. серебром, при розыске которой и похитителя ее, Узденева, им понесено убытков более чем на 100 руб. именно на уплату открывателями воров и, кроме того, за изнурение 14 лошадей при разъездах, пока отыскивали лошадь, из коих одна от загона пала, и еще то, что когда табунщики уезжали из табуна за отысканием той лошади, то в то время в табуне съедено волками 7 лошадей; по собрании всех фактов, ясно изобличивших Узденева в краже у Конаева той лошади, они в присутствии волостного управителя Чабарова и всех одноаульцев того аула и прочих лиц определили: взыскать с киргиза Джузбая Узденева за покраденную у бня Укена Конаева лошадь три лошади и убытков положительно дознанных биями действительными, 56 руб. сереб., коими и удовлетворить просителя Укена Конаева, прочие же его убытки, как-то: изнурение 14 лошадей, из них одной павшей, съеденных волками 7 лошадей и другие, хотя также и действительны, оставить без удовлетворения в усомнении бедности ответчиков, биям в бийлик взыскать с виновников 9 руб. 80 коп. сер.; кроме сего, на основании киргизских обычаев, вместо наказания телесного или заключения в тюрьму полагается штраф, так называемый «кандалы», на каждого вора по одной лошади; в пользу волостного управителя и биев взыскать с Узденевых две лошади. Решения эти тогда же приведены в исполнение в присутствии одноаульцев похитителей, многих кир¬гизов, и уплата произведена следующим скотом по оценке общества, а именно: отдано за покраденную лошадь три лошади: 1-я — кобыла, 2-я — кунан кунана, т.е. лошадь трех лет, и тай-джабагы или жеребенок одного года, за 56 руб. убытков отдано три лошади, оцененные в 52 руб. серебром, а остальным — четыре рубля, выдана Узденевым шкура с заколотой у Конаева лошади; один кунан — лошадь по четвертому году, оцененная в 13 руб., взят биями за бийлик, причем сдано биям Узденевым три рубля двадцать коп. сереб. и в кандат две лошади; управителю Чабарову отдан жеребец гнедой, биям — жеребец мухортый, ко-торые и теперь находятся у них, а всего уплачено Узденевым по покраже у бия Укена Конаева им лошади девять голов скота, десятая лошадь самим Джузбаем Узденевым отдана после решения киргизу Кулшагамбету Жаманову за долг. Это было так: когда решение приводилось в исполнение, то Джузбай Узденев не велел им отдавать в уплату по этому решению одну из лошадей, объяснив, что она отдана-де ими за долг их киргизу Жаманову, и потому лошадь эта и оставлена у Узденевых, после отдана ими Жаманову, волостной же управитель Чабаров вовсе в это не вмешивался, и лошадь Жаманову не выдавал и выдавать не приказывал, даже и самого Жаманова в то время не видел, а так как главный вор Джузбай Узденев находился в бегах, то по отыскании его, дабы они в ночное время не бежали или не могли бы учинить другого более важного преступления, по желанию общества надевались на него железные путы. Во время проживания в ауле одноаульцы Узденевых снабжали, по киргизским обычаям, общество пищею по очереди, вследствие чего обществом заколоты у Узденевых два козла. Так как все выше прописанное нами, биями, бывшими сего числа на волостном нашем съезде, дознано лично через расспросы общества и других лиц и оказалось истиной, да и сам Джузбай Узденев не отвергал выше сказанное, во всем нам сознался, то мы постановили: 1) Означенное выше решение двух биев, Джолдина и Байгозина, признать правильным во всех пунктах кандата и также признать правильным потому, что, по киргизским обычаям, это есть одно из наилучших средств удерживать киргизов от воровства, иначе при степной киргизской жизни, где не запираются ни двери у юрт, ни замки у ящиков, стада пасутся по степи, часто без пастухов, могло бы развиваться до чрезвычайно сильных размеров, почему этот последний элемент, хотя и прибыльный по нашему пониманию, но для окончательного разъяснения его представить благоустроению и разглашению начальства, так как киргизские общества не желают изменять оставшегося от предков своих обычая, полезного в киргизской степной жизни, то дабы в следующий раз можно было знать, как постановлять решения по подобным делам, но как бии Джолдин и Байгозин получили штраф 10%, то кандатом пользоваться они уже не должны, который должны после давать одному из старших в роде. Управитель получил в кандатлошадь не по своему желанию, а так требовалось нашими обычаями, и они готовы ее возвратить, а потому из уважения к бедному состоянию семейства Узденевых две лошади, последовавших в кандат, возвратить семейству Узденевых. 2) Волостного управителя Чабарова как исполнителя решений мы от всякой ответственности по сему делу освобождаем, так как решение приведено им в исполнение законно, а за нанесенное ему оскорбление киргизом Джузбаем Узденевым, подачею ложной жалобы, будто бы Чабаров забрал у него скот самовольно, на основании § 138 временного положения о киргизах взыскать с Джузбая Узденева на удовлетворение Чабарова лошадь трех лет в 10 руб. серебром, это сделать так, чтобы Чабаров полученную в кандат лошадь, оцененную в 20 руб., оставил за собой, а Узденеву отдал деньгами десять руб. серебром, и наконец 3) Деньги (50 руб.), украденные будто бы у Узбаева киргизом Петропавловского уезда Чага-Барановской волости, предоставить Узбаеву самому искать от того киргиза, по месту его причисления, от дела сего особо. Настоящее решение на основа1нии § 154 положения о киргизах считать окончательным. В том приложили печати

Аю-байлағанда өткен болыстық съездің шешімі 1873 жылы 3 маусым күні біз — Жапар Қарауыл болысы билері Аю-байлаған шатқалында өткен болыстық билер съезінде 1872 жылы қараша айында қабылданған осы болыс тұрғыны — Жүзбай Үзденұлының Петропавл уезі Чоғабабан болысы биі Үкен Қонай ұлының құны 80 сом күміс атын ұрлап союы жөнінде билер Бекетай Жолдыұлы мен Бөртебай Байғозыұлыны шығарған шешімін тексерді Тексеру барысында мына жайлар анықталды: Бекетай Жолдыұлы мен Бөртебай Байғозыұлы ұрыларға атты ұрлағанын мойындатып, олардың үйінен ұрланған аттың терісін тапқан. Ұры мекендейтін ауыл тұрғындары Үзденұлының атты ұрлағанына, оның унемі мал ұрлаумен шұғылданатынына, мінезі нашар әpі қоғамға зиян екенін куәландырған соң би Үкен Қонайұлының ауызша шағымы тыңдалды, оның атының құны 80 сом күміс екені, Үзденұлының атты ұрлауы кесірінен сондай-ақ ұрланған атты іздеу барысында 100 сомнан аса шығын келтіргені белгілі болды. Атты іздеу кезінде қалжыраған 14 адамның біpeyі құлаған, жылқышылар атты іздеп үйірден алысқа кеткен кезде қасқырлар 7 атты жеп қойған. Барлық фактілер жиналып, Үзденұлының Қонайұлының атын ұрлағаны әшкереленген соң жоғарыда аталған екі би болыс басқарушысы Шабарұлының және ауылдың барлық тұрғындарының катысуымен өткен отырыста мынадай шешім шығарды: Жүзбай Үзденұлынан би Yкен Қонайұлының атын ұрлағаны үшін — 3 ат, билердің тергеуі кезінде анықталған, дәлелденген 14 аттың қалжырауы, біреуінің өлуі қасқырлардың 7 атты жеп қоюы және т.б. шығындар үшін 56 сом күміс өндіріледі. Жауапкердің кедейлігіне күмән қанағаттандырылмай, билік үшін айыпкерден 9 сом 80 тиын өндіріледі. Бұдан өзге қырғыздар (қазақтар) әдет-ғұрпына сәйкес тән жазасы немесе абақтыға жабудың орнына әр ұрыға біp ат «қандат» делінетін айып салынады. Үзденұлы екі ат — болыстық басқарушыға біp ат, билерге біp ат береді. Осы шешім сол уақытта айыпкерлер ауылдастарының және өзге де қатысуымен орындалған. Қауым мүшелерінің бағалауымен мынадай мал төленген: ұрланған атқа — үш ат бие, құнан, тайжабағы (құлын) берілген, қалған 4 сом үшін Үзденұлы Қонайұлының атының терісін берген. 13 сомға бағаланған 4 жасар құнанды билер билік үшін алған. Үзденұлы билерге сондай-ақ үш сом 20 тиын күміс және қандатқа 2 ат берген. Болыс басқарушысы Шабарұлына торы айғыр, билерге кер айғыр берілген. Олар қазір осы айғырларды мініп жүр. Үзденұлы би Үкен Қонайұлының атын ұрлағаны үшін барлығы 9 бас мал төлеген. Жүзбай Үзденұлы 10-атты шешімнен кейін қарызы үшін қырғыз (қазақ) Құлмағамбет Жаманұлына берді Шешімді орындау кезінде Жүзбай Үзденұлы осы шешімге сәйкес аттарының біpін төлеуден бас тартып, оны қарызы үшін Жаманұлына бергенімен түсіндірді. Болыс басқарушысы Шабарұлының бұл іcкe қатысы жоқ еді, Жаманұлына ат бермеген, беруге де бұйрық шығармаған, тіпті сол уақытта Жаманұлын көрмеген. Басты айыпкер Жүзбай Үзденұлы ұсталған кезде, түнде қашып кетпеуі және өзге іpі қылмыс жасауының алдын алу мақсатында қауым мүшелерінің шешімімен оның қолына кісен салынды. Ол ауылда тұрған кезде Үзденұлы жерлестері қырғыз (қазақ) әдет-ғұрпына сәйкес кезекпен оған ас дайындап бepіn отырған. Жоғарыда айтылғандай, біздер болыстық съезде қауым мүшелерін сұрастыру арқылы айыпкердің кінәлілігін дәлелдедік. Жүзбай Үзденұлы да тағылған айыпты теріске шығармай, мойындады. Нәтижеде біз мынадай шешімге келдік: 1. Билер Жолдыұлы мен Байғозыұлы жоғарыдағы шешімі қандаттың барлық бөлімі бойынша дұрыс деп танылды. Оның дұрыс екенінің өзге біp себeбі — қырғыз (қазақ) әдет-ғұрпына сәйкес, қырғыздардың (қазақтардың) ұрлық жасауының алдын алудың ең тиімді әдістерінің біpі. Өйткені, қырғыздың (қазақтың) далалық өмірінде олардың киіз үйі үнемі ашық болады, құлыпты пайдаланбайды, далада қойларды бағып жүрген қойшылар жоқ. Ұрлықтың етек жаюына жол бермеу үшін осы шешім маңызды. Дегенмен шешімнің мән-жайын толық ашу орайында шешім басшылыққа жеткізіледі. Қырғыз (қазақ) қоғамы қырғыздың (қазақтың) далалық өмір үшін пайдалы ата-бабаларынан қалған әдет-ғұрыпты өзгертуді қаламайды. Осындай іcтep жөнінде алдағы уақытта қандай шешім қабылдаудың белгілі болғаны да маңызды. Билер Жолдыұлы мен Байғозыұлы 10% билік ақысын алғандықтан қандатты қолдану құқығына ие емес. Оны ру ақсақалдарының біріне беру керек. Болыс басқарушысы қандатқа атты өзі ерік бойынша алған жоқ, біздің әдет-ғұрпымызға сәйкес алды. Олар Үзденұлының нашар тұрмысын ескеріп, Үзденұлы қандатқа берілген 2 атты Үзденұлы отбасына қайтаруға әзір. 2. Біз облыстық басқарушы Шабарұлын шешімді орындау үшін осы іcкe қатысты барлық жауапкершіліктен босатамыз. Қырғыз (қазақ) Жүзбай Үзденұлы Шабарұлы үстінен өз еркімен менің малымды тартып алды деп жалған шағым бepіп, оның намысына тіл тигізгендіктен уақытша қырғыз (қазақ) ережесіне сәйкес Шабарұлының пайдасына бағасы 10 сом күміс 3 жасар ат өндіріледі. Шабарұлы 20 сом бағаланған қандатқа берілген атты алып қалып, Үзденұлына 10 сом күміс қайтарып бepyі тиіc. 3.Үзбайұлының Петропавл yeзі Шаға-Баран болысы қырғызы (қазағы) 50 сом куміс ақша ұрлады деген дауына келсек, Үзбайұлы күдікті тіркелген жерге шағым бepyі керек. Осы шешім қырғыздар (қазақтар) жайлы ереженің 154- параграфына сәйкес түпкілікті, қайта қарауға жатпайды.

Постановление чрезвычайного съезда биев Тургайского уезда о причислении стоимости выморочного имущества казахов в уездную общественную кассу1

(14 января 1878 г., гор. Тургай) Мы, нижеподписавшиеся, приложившие тамги и печати на чрезвычайном съезде биев Тургайского уезда, вследствие подписи г-на начальника Тургайского уезда от 11 января за № 134 разобрали дело об оставшемся имуществе после смерти киргиза, проживавшего в ауле № 4 Кара-Кучинской волости, Нияза Беримкулова и решили, что из отношения начальника гор. Ташкента от 7 января минувшего года за № 115 видно, что названный выше Беримкулов никому не известен, и родственники его нигде не разысканы, а потому мы на основании §162 высочайше утвержденного Положения об управлении в степных областях постановили: имущество покойного киргиза, проданное уже с торгов, как и во¬обще все выморочное имущество киргизов, причислить в общественную кассу по Тургайскому уезду. В чем к подлинному приложили тамги и печати бии. Қазақтардың иесіз қалған мүлкін уездік қоғамдық кассаға аудару туралы Торғай уезінің билер съезінің шешімі

(Торғай қаласы, 1878 жылғы 14қаңтар) Біз, төменде мөр, таңба басушы Торғай yeзі төтенше билер съезіне қатысушылар Торғай yeзі бастығының 11 каңтар 134-ші номерлі хатына сәйкес, Қара-Кучин болысы №4 ауылында туратын қырғыз (қазақ) Нияз Берімқұлұлы өлімінен соң қалған мүлік ісін қарадық. Ташкент қаласы бастығының 7 қаңтар №115-ші хатына қарағанда Берімқұлұлының туыстары іздестірілмеген. Сондықтан біз далалық облыстарды басқару туралы «Ереженің» 162-ші параграфына сәйкес шешім қабылдадық: қырғыздың (қазақтың) саудаланған мүлкін сондай-ақ қырғыздардың (қазақтардың) барлық иесіз қалған мүлкін Торғай yeзі қоғамдық кассасына аударылсын. Түпнұсқаға мөр басып, қол қойдық.

Решение съезда биев Кураминского уезда Съездом биев Кураминского уезда рассмотрено дело по жалобе киргиза ayла Бай-Тойтюбинской волости Омара Атабаева на киргизов Джусугумской и Чар даринской волостей: Юнуса Каниева, Илбака Култабаева, Койлана Данапопа и еще других 17 киргизов, за убийство отца его Атабая. При разборе дела, в присутствии сторон, жалобщик на вопрос: «Имеет ли он свидетелей?», ответил, что имеет, и показал на Хайдара Давлатова и еще пять других свидетелей. Постановлено: если поименованные свидетели под присягою подтвердят жалобу Атабаева, то в пользу последнего взыскать с обвиняемых 580 тиллей аа кровь, 70 тиллей бийлык и 200 руб. штрафу; если же свидетели откажутся принять присягу, то жалобу считать незаслуживающей уважения. Вышепоименованные шесть свидетелей явились на заседание и готовились принять присягу; но ответчики, числом 20 человек, не решились допустить свидетелей до присяги, поэтому порешили: утвердить выше объясненное постановление; в удостоверение чего приложили печати. По обвинению вышепоименованных 20 киргизов в убийстве Атабая постановили: взыскать с них еще по три тилля с каждого обвиняемого, всего 60 тиллей в удостоверение этого бии приложили свои печати (1875 г.). Свидетели под присягою опрошены, которые не уличили в убийстве ответчика, почему определили отказать в иске истице. В чем бии Кашаган и Котпай приложили печати, причем был свидетелем мулла Бурантай. Решение это составлено разными руками, как оно видно, что написано тремя муллою.

Съезге қырғыз (қазақ) әйелі Момақан Сәлімбайқызы съезге қатысушы билерге болыс басқарушысы Жанжігіт пен оның 7 жолдасы үстінен күйеуі Сәлімбайды өлтіргені үшін құн өндіріп беру жөнінде шағым жасады. Момақан 10 куәгер бар екенін мәлімдеді. Осы куәгерлер ант берудің алдында сұраққа тартылғанда әр түрлі жауап берді, билер істі қарау барысында 4 қырғыздың (қазақтың) яғни Мірек, Ширебай, Жақұт пен Татабайдың ант беруін қабылдауға келісті Олар 26 маусым күні ант бepyі тиіс, ол үшін 3 күн мерзім белгіленді. Егер олар ант беруден бас тартса, жауапкерден талапкер пайдасына 100 бие және билікті қоса есептегенде 1000 сом өндіріледі. Осы шешімге жауапкер де, талапкер де кeліcіп, өз таңбаларын басты. Съезге катысушы билер: Тойшыбек, Байғоз, Уте-Тасу, Дулат, Жанғұт, Мұсабек, Туғанбай, Ордабай, Көтпай, Кашаған, Чаоматсий жэне Мірман мөрін басты. Куәгерлер ант берудің алдында сұралды, жауапкердің өлтірілгеніне айғақ жоқ. Сол себепті, талапкердің шағымы қабылданбайды. Қашаған және Көтпай билер оны куәландырып мөр басты, ал молда Бурантай куә болды.

19 джедди 1881 года чрезвычайным съездом биев разобрана жалоба киргизов Джелал-Тюбинской волости Джабаркула Адилова и Пиримкула Джабаркулова на киргизов Джитыкентской волости Сатубалды и Куша за убийство сына первого и брата второго, Карабая.

Обвиняемые Сатубалды и Куш виновными себя в убийстве Карабая не признали. У жалобщиков свидетелей не оказалось. Обвиняемые представили бумагу о том, что жалобщики, получив от них, в присутствии казия и биев Джитыкентской волости, 4 тилли и одну кобылу, дело это прекратили. Рассмотрев бумагу, нашли, что это была мировая по шариату. На основании того, что, по киргизскому адату, нельзя кончить кун человека 4 тиллями и 1 кобылою и что обвиняемые виновными себя не признали, назначили им четырех джанов из лиц, подчиненных вместе с ним одному старшине. С согласия жалобщиков были назначены: Отаб, Ходжаназар, Халбай и Пиримкул; срок был назначен на 28 джедди. 31 джедди 1881 года. Съезд биев с 28 по 31 джедди ждал поименованных четырех свидетелей. Обвиняемый Сатубалды явился и показал, что свидетелей этих он не мог привести для дачи показания, поэтому, согласно адату, съезд биев постановил: взыскать с обвиняемых Сатубалды и Куша в пользу Джабаркула и Пиримкула 700 тиллей, 70 тиллей бийлык.

1881 жылғы төтенше билер съезінің шешімі 1881 жылғы 19 джеддиде, төтенше билер съезінде Желолтөбе болысы қырғыздары (қазақтары) Жапарқұл Әділұлы мен Пірімқұл Жапарқұлұлы Жетікент болысы қырғыздары (қазақтары) Сатыбалды және Куш устінен тұңғыш баласы мен екінші ағасы Қорабайды олтірді деп шағымданды. Айыптаушылар Сатыбалды мен Куш Қарабай өліміне өздерін айыпты деп таныған жоқ. Шағымданушылардың кyәгepлepі болған жоқ Айыптаушылар шағымданушының қағазын көрсетті Осы қағазға сәйкес шағымданушылар Жетікент болысы қазысы және билерінің куәгерлерімен 4 тіллә мен біp бие алып, іс бітірілген екен. Қағазды оқып, біз мұның шариғат бойынша бітісу болғанын білдік. Қырғыз (қазақ) әдет-ғұрпына сәйкес адам құны 4 тіллә және біp биемен бітіру мүмкін болмағандықтан әpі айыптаушылар өздерін айыпты деп танымағандықтан олармен бірге біp старшинаға бағынған 4 жан беру белгіленді. Шағымдардың келісімімен Отоб, Кожанасыр, Калбай және Пірімқұл таңдалды. Жөн беру мерзімі 28 джедди күні деп белгіленді. 1881 жылғы 31 джедди. Төтенше билер съезіне қатысушылар 28 — 31 джедди аралығында аталған 4 куәгерді күгті. Айыпталушы Сатыбалды куәлік беру үшін куәгерлерді алып келе алмағанын айтты. Сол себептпі қырғыз (қазақ) әдет- ғұрпына сәйкес билер съезі мынадай шешім қабылдады: айыпталушы Сатыбалды мен Куштан Жапарқұл мен Пірілмқұлдың пайдасына 700 тіллә, билік үшін 70 тіллә өндіріледі. С решения волостного съезда народных судей Котуркульской волости Кокчетавского уезда, состоявшегося 14 октября 1905 года за № 37 Просители: Котуркульской волости киргиз Аманджол Сатиев и киргизка Ай- бала Байсалова.

Мы, нижеподписавшиеся киргизы, Аманджол Сатиев, Бекен и Баймукан Клычпаевы и киргизка Айбала Байсалова, дали сию подписку в том, что мы с обоюдного согласия изъявили желание, чтобы дело наше было решено в волостном съезде народных судей,.помимо единоличного судьи, в чем и подписуемся. Подписали: Аманджол Сатиев, Бекен Клычпаев, Баймукан Клычпаев и Айбала Байсалова (приложили тамги). Председатель съезда Клыпчай Джаманов (приложил должностную печать).

Волостной съезд народных судей Котуркульской волости, волостных судей Даута Айтенева, Сыздыка Дюсенбаева, Нурмагамбета Кокубаева, Джусупбека Джангожина и Сары Сулейменова, под председательством народного судьи Клыпчая Джамаиова, в присутствии волостного управителя Сатыбая Байгоше- ва разбирал дела: 1) по жалобе киргиза Аманджола Сатиева и киргизки Айбалы Байсаловой о нанесении им побоев киргизами Бекеном и Баймуканом Клычпаевыми в июле месяце сего года во время сенокошения и 2) по жалобе Бекена Клычпаева о нанесении ему побоев киргизом Аманджолом Сатиевым. По доставленным сторонами на суд данным и судя по оказавшимся на теле киргиза Аманджола Сатиева и киргизки Байсаловой следам от побоев, киргизы Бекен и Баймукан Клычпаевы признаны виновными в нанесении побоев киргизу Сатиеву и киргизке Байсаловой. Волостной съезд народных судей по народным обычаям постановил: киргиз Бекена и Баймукана Клычпаевых подвергнуть аресту при арестном доме на пятнадцать дней. Жалобу же киргиза Бекена Клычпаева о нанесении ему побоев киргизом Сатиевым оставить без последствий, и дело по сему предмету производством прекратить, о чем объявить тяжущимся. На подлинном приложили должностные печати: председатель съезда Клыпчай Джаманов, народные судьи: Даут Айтенев, Сыздык Дюсенбаев, Нурмагамбет Кокубаев, Джусупбек Джангожин и Сары Сулейменов.

Присутствовали: волостной управитель Байгошев.

Решение объявлено: Аманджол Сатиев, Айбала Байсалова, Бекен Клычпаев и Баймукан Клычпаев (приложили тамги).

Көкшетау уезінің Қотыркөл болысынын, халық; судьяларының болыстың съезінің шешімінен 14 қазан, 1905 жыл. № 37 1905 жылы 14 қазанда өткен Көкшетау yeзі Қотыркөл болысы халық судьялары болыстық съезінің № 37-ші шешімі. Шағымданушы: Қотыркөл болысы тұрғыны қырғыз (қазақ) Аманжол Сатыұлы және қырғыз (қазақ) әйелі — Айбала Байсалқызы. Жауапкерлер: Қотыркөл болысы қырғыздары (қазақтары) Бекен және Баймұқан Қылышпайұлдары.

Біз, төменде қол қоюшы қырғыздар (қазақтар) Аманжол Сатиұлы, Бекен және Баймұқан Қылышпайұлдары және қырғыз (қазақ) әйелі Айбала Байсалқызы өзара келісіп, біздің ісіміздің халық судьялары соттары болыстық съезінде қаралуына ықылас танытып, қолхат бердік әрі оған қол қойдық: Аманжол Сатиұлы, Бекен Қылышпайұлы, Баймұқан Қылышпайұлы және Айбала Байсалқызы (бармақ бастық). Съезд төрағасы Қылыпша Жаманұлы (қызмет мөрін басты).

Шешімнің мәні Қотыркөл болысы халық судьялары болыстық съезінің болыстық судьялары Дәуіт Айтенұлы, Сыздық Дүйсенбайұлы, Нұрмағанбет Көкібайұлы, Жүсіпбек Жанғожаұлы және Сары Сүлейменұлы халық судьясы Кылыпша Жаманұлының төрағалық етуімен мына істерді қарады: 1) қырғыз (қазақ) Аманжол Сатиұлы мен қырғыз (қазақ) әйелі Айбала Байсалқызының осы жылдың ішінде пішен шабу кезінде қырғыздар (қазақтар) Бекен және Баймұқан Қылышбайұлдарының ұрып-соғуы жайлы шағымы; 2) Бекен Қылышбайұлының қырғыз (қазақ) Аманжол Сатиұлы үстінен мені ұрып-соқты деген шағымы. Тараптар жауабы тыңдалып, қырғыз (қазақ) Аманжол Сатиұлы мен қырғыз (қазақ) әйелі Айбала Байсалқызы денесінде соққы іздері болғандықтан Бекен және Баймұқан Қылышбайұлдары қырғыз (қазақ) Сатиұлы мен қырғыз (қазақ) әйелі Байсалқызын ұрып-соққаны үшін айыпты деп танылды. Халық судьяларының болыстық съезі халыктық әдет-ғұрыпқа сүйеніп, қырғыздар (қазақтар) Бекен және Баймұқан Қылышбайұлдары 15 күн үй тұтқынында отыруы тиіс деген шешім шығарды. Қырғыз (қазақ) Бекен Қылышбайұлының мені қырғыз (қазақ) Сатиұлы ұрып-соқты деген шағымы қанағаттандырылмай, іс тоқтатылады әрі бұл жайында дауласушыларға жеткізіледі. Түпнұсқаға съезд төрағасы Қылыпша Жаманұлы, халық судьялары: Дәуіт Айтенұлы, Сыздық Дүйсенбайұлы, Нұрмағанбет Көкібайұлы, Жүсіпбек Жанғожаұлы және Сары Сүлейменұлы кызмет мөрін басты. Съезд жұмысына болыстық басқарушы Байғошұлы қатысты. Аманжол Сатиұлы, Айбала Байсалқызы, Бекен Қылышбайұлы, Баймұкан Қылышбайұлы шешімімен танысып бармақ басты. Түпнұсқа ақиқат: Қотыркөл болысы басқарушысы — Байғошұлы. Болыстық хатшы — Меньшиков.

Дело по надписи г. Кокчетавского уездного начальника с прошением киргиза Петропавловского уезда Бабасановской волости Чагонбая Ульмесова о покраже у него зятем киргизом Кошкулы-Баимбетевской волости Табакпаем Чуокбеневым двух лошадей.

Содержание решений биев: 1871 года января 29 дня мы, нижеприложившие своеручные тамги киргизы Бабасановской и Кошкулы-Баимбетевской волости Чагонбай Ульмесов и Табакпай Чуокбенев, дали сию миролюбивую подписку волостному управителю Актану Джолумбетеву в присутствии биев Ашима Богумбаева и Чоката Худайбергенова в том, что по данной от нас просьбе первым Его Высокоблагородию г. Кокчетавскому уездному начальнику о покраже двух лошадей мы между собою окончили миролюбиво, ибо мы претензий друг к другу не имеем, в чем приложили тамги.

Подписка составляется по сему предмету ... с делом представлена по принадлежности.

Дело по надписи г. Кокчетавского уездного начальника о взыскании киргизом Чоктубай-Есенбаевской волости Рысаем Сактогуловым с таковых же Кошкулы-Баимбетевской волости Кутмамбета Богумбаева и Джумабая Тлеубаева лошадей.

Мы, нижеприложившие свои должностные печати, бии Кошкулы-Баимбетевской волости Чокат Худайбергенев, Ашим Богумбаев, Джавлубай Чегенев, Кобе Конаков, Пишпай Маймаков, Корджун Доланов, Курумбай Кангожин в том, что мы приглашены просителем киргизом Чоктубай-Есенбаевской волости Рысаем Сактогуловым и таковыми же Кошкулы-Баимбетевской волости Кутмамбетем Богумбаевым и Мантаем Чувашпаевым для разбирательства дела о покраже Кутмамбетем Богумбаевым у первого Сактогулова лошади, по разбирательству коего дела мы волостным съездом определяем: хотя киргизец Чоктубай-Есенбаевской волости Рысай Сактогулов взыскивает лошадь с киргиза Кутмамбета Богумбаева, но сим последним, оказалось, она приобретена не от Мантая Чувашпаева, а от киргиза Петропавловского уезда Андагул-Рысай-Коймикской волости Калкабая Куштаева, с которым уже также прежде, по своим киргизским обычаям, рассчитались, посему за неправильное требование сказанной лошади Рысаем Сактогуловым с Богумбаева и как это есть его собственность от иску ему отказать и за ложное требование таковой и обременение начальства просьбами просить, через кого должно, наложить на него, Сактогулова, меры наказания, каковое решение наше привести в исполнение, в том и прилагаем печати.

Содержание дела:

Дело по надписи г. уездного начальника с прошением киргиза Канды-Ногаевской волости, аульного старшины Чокубека Кийкпаева, и киргиз Бибсалы Исимбаева и Каркынбаева о потраве на их зимовке до 3000 копен травы и о покраже кошм с юрты киргизами Кошкулы-Баимбетевской волости Топой Байбу- ловым, Тазаном Измайловым и Боданом Мамбаевым.

Мы, нижеприложившие свои должностные печати, бии Кошкулы-Баимбетевской волости Курумбай Кангожин и Пишпай Маймаков, в том, что мы приглашены для разбирательства дела о покраже у аульного старшины Кынды-Ногаевской волости Чокубека Кийкпаева и киргиз Бибсалы Исимбаева и Каркынбая Айдабулова на их зимовке травы до 3000 копен и о покраже кошм с юрты таковыми же Кошкулы-Баимбетевской волости Топой Байбуловым, Тазан Измайловым и Боданом Мынбаевым, по разбирательству коего мы определяем: так как по разбирательству сказанного обстоятельства в прошении просителей не сказано, что на 3000 копен потравленной травы ими было кому-либо объявлено, о потравлении ими свидетельствовано или составлен таковой акт, то настоящую потраву как бездоказательную оставляем без последствий. Относительно же покражи кошм с юрт, оставленных на зимовке, то проситель Каркынбай Айдабулов и доверенный Сынызбай Боктубаев избрал бы из трех выборных, т.е. 150 юрт ведения, 2 аульных старшин, одного человека на присягу в очищение невиновности ответчиков в краже кошм, которые не избрали по неудовольствию решения сего, таковая присяга должна быть в присутствии управителя в 16 ч.сего февраля, или карандаш сего 14 февраля, т.е. деньгами шесть руб. сер., если же не выполнится в сказанное число присяга, то ответчики должны отдать кошмы на юрту ... каковое решение наше привести в надлежащее исполнение, в том и приложили бии свои печати.

Содержание дела:

Дело по надписи г. Кокчетавского уездного начальника с прошением киргиза Кошкулы-Баимбетевской волости Амангула Атагозина о покраже таковым же одной с ним волости Кенжегорою Багозаковым двух лошадей.

Мы, нижеприложившие свои должностные печати, бии Кошкулы-Баимбетевской волости Курманбай Кангожин и Пишпай Маймаков, в том, что мы приглашены для разбирательства дела о покраже у киргиза Амангула Атагозина таковым же Кенжегорою Багозаковым двух лошадей, по разбирательству коего мы определили: так как бии Чоктубай-Есенбаевской волости определением своим, состоявшимся в 12 ч. минувшего 1870 г. хотя и сказали киргизу Амангулу Атагозину, чтобы он дела с киргизом одной с ним волости Кенжегорою Багозаковым о взыске двух лошадей, основываясь на том, что киргизом Чоктубай-Есенбаевской волости Ибраем Кожамбетевым куплены те две лошади у Кенжегоры Багозакова, и имея в виду предписание бывшего старшего султана Мусы Дилангарина, данное бывшему управителю Сарину, а равно основываясь и на данном г. Джангариным по-татарски писанном свидетельстве киргизу Кенжегоре Багозакову в 24 ч. июля 1870 года, что решение по сему предмету никогда не было в присутствии его в бытность старшим султаном, и для уличения Кенжегоры Багозакоза киргизец Ибрай Кожембетев к нему не явился, а равно и к управителю Дилосумбетеву тоже не явился, почему и находим... чтобы Ибрай Кожембетев явился бы в Кошкулы-Баимбетевскую волость к управителю Дилосумбетеву для уличения Багозакова; если же Кожембетев уличит Багозакова, то сей последний должен Амангулу Атагозину уплатить 2 лошадей с убытками, а если же не уличит в покупке сказанных лошадей, то Ибрай Кожембетев должен уплатить сказанное выше нами... и требовать, через кого должен, Кожембетева для сказанной надобности, каковое решение просим привести в исполнение, в том и приложили бии печати.

Содержание дела:

Дело по надписи г. Кокчетавского уездного начальника с прошением киргиза Кошкулы-Баимбетевской волости Ажимурата Ажибаева о взыскании им с киргиза одной с ним волости Киябека Чаукенева за покраденного жеребца денег 40 руб. и долгу 12 руб. 50 коп. сер.

Мы, нижеприложившие свои должностные печати, бии Кошкулы-Баимбетевской волости Курумбай Кангожин и Пишпай Маймаков, в том, что мы приглашены для разбирательства дела о покраже киргизом Киянбеком Чаукеневым жеребца и о неотдаче должных денег 12 руб. 50 коп. сер., по разбирательству коего мы определили: так как киргизец Киянбек Чаукенев отзывается, что он жеребца у киргиза Ажибаева не воровал, а украл такового киргизец Бекеш Каракжеков, что обязывается уличить его, а если не уличит, то должен за означенного жеребца заплатить сам, а за неотдачу денег 12 р. 50 коп. принял бы Киянбек Чаукенев сего числа присягу в очищение невиновности себя с согласия просителя, а если не примет, то должен заплатить те деньги сполна. Каковое решение наше привести в исполнение, в чем бии приложили печати.

Содержание дела:

Дело по надписи г. Кокчетавского уездного начальника с прошением киргиза Кошкулы-Баимбетевской волости Амангула Атыгожина о покраже таковым же одной с ним волости Кенжегорою Багозаковым двух лошадей.

Мы, нижеприложившие свои должностные печати, бии Кошкулы-Баимбетевской волости Ашим Богумбаев, Чокат Худайбергенев, Пишпай Маймаков, Корджун Доланов, Джавлубай Чегенев и Курумбай Кангожин, в том, что мы приглашены для разбирательства дела о покраже у киргиза Кошкулы-Баимбетевской волости Амангула Атыгожина таковым же одной с ним волости Кенжегорою Багозаковым двух лошадей и по обязательству сего последнего, согласно состоявшемуся решению биев в 14 ч. минувшего февраля м-ца, уличил бы киргиз Чоктубай-Есенбаевской волости Ибрай Кожембетев в покупке сказанных лошадей Багозакова, вследствие чего Кожембетев и был вытребован управителем Джолумбетевым через повестку, отосланную к управителю Чубекову при отношении от 15 февраля за № 109, который явился 28 ч. февраля, и было приступлено сего первого числа марта к разбирательству сего дела, но киргизец Ибрай Кожембетев по увещанию как управителем, так и нами, не дал избирательной подписки, коих он избирает со своей стороны биев для решения сего дела, который возвратился в свое местожительство и потом в Кокчетав с заявлением нам, для подачи просьбы Его Высокоблагородию г. Кокчетавскому уездному начальнику, а потому мы сим определяем: так как киргизец Ибрай Кожембетев не дал управителю Джолумбетеву, в присутствии нас и многих находящихся в сборе почетных киргиз, подписки в избрании им биев и недачи шаригата, равно и по соображении нами двух дел, присланных при ... Его Высо-коблагородию от 22 января за № 432-м при прошении киргиза Амангула Атагожина, что явно доказывает, (что) выкрал сказанных лошадей Ибрай Кожембетев (а не Кенжегора Багозаков), то киргизец Амангул Атагожин должен таковых получить в уплату с киргиза Кожембетева вместе с понесенными при розыске им убытками, а за недачу подписки и шаригата Кожембетевым, за упорство против властей закона просить, чрез кого будет следовать, о наложении на него строгого взыскания, что даже видно по подписке, данной Кожембетевым на татарском диалекте ... в присланном деле, что он уличит в покупке тех лошадей Кенжегору Багозакова, но по явке его сего исполнено не было, почему решение наше просим представить по принадлежности для отсылки к управителю Чубекову для приведения сего решения в надлежащее исполнение, в чем прилагаем печати бии.

Содержание дела:

Дело по надписи г. Кокчетавского уездного начальника о покраже у киргиза Петропавловского уезда Ишеналы-Киреевской волости Джангозы Токуша Байджанова таковым же Алекеем Джансариным 6 лошадей.

Мы, нижеприложившие свои должностные печати, бии Кошкулы-Баимбетевской волости Ашим Богумбаев, Чокат Худайбергенев, Джавлубай Чегенев и Пишпай Маймаков, в том, что мы приглашены для разбирательства дела о покраже у киргиза Петропавловского уезда Ишеналы-Киреевской волости Джангозы Токуша Байджанова таковым же Кошкулы-Баимбетевской волости Алекеем Джансариным 6 лошадей, по разбирательству коего мы сим определяем: так как киргизец Алекей Джансарин отозвался, что он пять лошадей, опознанных у него таковым же Байджановым, приобрел покупкою у киргиза Ишеналы-Киреевской волости Тлеули Бекбулатова, что и обязался Алекей Джансарин доказать свою покупку означенных лошадей; если же не докажет, то должен Джансарин уплатить с понесенными убытками тех лошадей, по которому определению нашему просим сделать надлежащее распоряжение, в том приложили бии печати.

Содержание дела:

Дело по надписи г. уездного начальника по прошении киргиза Кошкулы-Баимбетевской волости Адая Ментаева о покраже у него киргизами одной с ним волости Бектенем Косетевым и Батырбеком Акылбековым кобылы [и] о взыскании убытков 60 руб. сер.

Мы, нижеприложившие свои должностные печати, бии Кошкулы-Баимбетевской волости Джавлубай Чегенев и Ашим Богумбаев, в том, что мы приглашены по выбору просителем Утульбаем (а не Адай) для разбирательства дела о покраже у первого последним с товарищем кобылы и о взыскании убытков 60 руб. сер., по разбирательству коего мы сим определяем: киргизец Утульбай (а не Адай) Ментаев выбрал бы одного человека на присягу в очищение ответчиков из 50 юрт ведения аульного старшины Кашкамана Сантурунова, который избрал киргиза Уртелиша Иманова. Присяга должна выполниться в присутствии управителя Джалумбетева в 10 ч. сего марта м-ца с тем, что если присяга- тель не примет присягу, то ответчики должны уплатить натурою кобылу и убытки 60 руб. сер. или карандаш сего 5 числа получил бы проситель один Кунаджин байтал и деньгами шесть [десят?] руб. сер. и предоставляем на волю ответчиков, если же исполнится в сказанное число присяга, то Ментаев иску лишается, каковое решение просим привести в исполнение, в чем бии и приложили печати.

Содержание дела:

Дело по надписи г. уездного начальника с прошением выборного Кошкулы-Баимбетевской волости Мустафы Джанабатырева о покраже у отца его Джанабатыря лошади, двух быков таковыми же Бектаном Костановым и Клычпаем Айбасовым.

Мы, нижеприложившие своеручные тамги киргизы Кошкулы-Баимбетевской волости Мустафа Джанабатырев, Бектан Костанов и Клычпай Айбасов, дали сию миролюбивую подписку управителю Джалумбетеву в том, что по поданной от нас просьбе Его Высокоблагородию г. уездному начальнику относительно покражи лошади, двух быков мы между собою решили миролюбиво и более претензий друг на друга не имеем, и заведенное дело по сему предмету просим считать решенным, в чем и прилагаем своеручные тамги.

Содержание дела:

Дело по надписи г. уездного начальника с прошением киргиза Кошкулы-Баимбетевской волости Артыкпая Джимбетева о взыскании им удовлетворения с киргизов одной с ним волости Алекея Джансарина и Атыкпая Кобетпаева, уплаченного им киргизу Баштанпаю Сасыкову за украденную ими лошадь.

Мы, нижеприложившие свои должностные печати, бии Кошкулы-Баимбетевской волости Кобе Конаков, Джавлубай Чегенов, Корджун Доланов и Пишпай Маймаков, в том, что мы приглашены для разбирательства дела о взыскании киргизом Артыкпаем Джимбетевым с таковых же Алекея Джансарина, Атыкпая Кобетпаева удовлетворения за уплату им киргизу Баштанпаю Сасыкову за покраденную ими лошадь, по разбирательству коего дела мы сим определяем: так чтобы киргизец Артыкпай Джимбетев избрал бы одного человека на присягу из 50 юрт ведения волостного выборного Мукана Джолтобарова в очищение ответчиков, который избрал киргиза Мурзабека Истина, которая и должна быть в присутствии управителя Джолумбетева в 18 ч. сего марта, или карандаш в сказанное число лошадь ... и 10 руб. сер., что и предоставляем на волю ответчиков, каковое решение наше просим привести в исполнение.

Содержание дела:

Дело по надписи г. Кокчетавского уездного начальника о взыскании киргизом Кошкулы-Баимбетевской волости Акылбеком Ботаевым с такового же Косагала Кадырова украденной лошади.

Я, нижеприложивший своеручную тамгу киргизец Кошкулы-Баимбетевской волости Акылбек Ботаев, дал сию подписку и. д. волостного управителя Сасыкову в том, что на киргиза Косагала Кадырова положено уплатить мне лошадь за таковую же, у меня уворованную, в присутствии управителя я получил и более претензий не имею, в том и прилагаю тамгу.

Содержание дела:

Дело по надписи за отсутствием г. Кокчетавского уездного начальника с прошением киргиза Петропавловского уезда Бабасановской волости Тожука Кардакалова о покраже у него трех лошадей киргизом Кошкулы-Баимбетевской волости Сашенем Сутемгеневым.

Мы, нижеприложившие свои должностные печати, бии Чокат Худайбергенев и Джавлубай Чегенев, в том, что делали разбирательство по делу о покраже у киргиза Тожука Кардакалова трех лошадей таковым же Сашенем Сутемгеновым, по разбирательству коего мы определили так: чтобы Кардакалов избрал бы одного человека на присягу трех выборных, т.е. из 150 кибиток, и получил бы карандаш трех лошадей по 5 лет или деньгами 15 руб. сереб., который и согласился получить карандаш и в ... с ответчика 8 руб. сер., в чем бии приложили печати.

Содержание дела:

Дело по надписи г. уездного начальника с прошением киргиз Кынды-Ногаевской волости Чокубека Кийкпаева, Бибсалы Исильбаева и Каркамбая Айдабулова о потравле на зимовке их до 300 копен сена и о покраже кошм от кибитки киргизами Топой Байбуловым, Тазем Измайловым и Боданом Матбаевым.

Мы, нижеприложившие своеручные тамги киргизы Кынды-Ногаевской и Кошкулы-Баимбетевской волости Чокубек Кийкпаев, Бибсалы Исильбаев, Каркамбай Айдабулов, Топа Байбулов, Тазе Измайлов и Вода Мынбаев, дали сию подписку и. д. волостного управителя Токсанбаю Сасыкову в том, что по поданной нами первыми ... па последних просьб к г. Кокчетавскому уездному начальнику о покраже последними до 3000 копен травы и покраже кошм с юрты мы между собою решили миролюбиво и более претензий друг на друга не имеем и самое дело по сему предмету просим зарешить, в том и прилагаем печати.

Содержание дела:

Дело по надписи г. уездного начальника с прошением аульного старшины Кынды-Ногаевской волости Утегена Усенова и киргиза Семирбека Тлеуберди- на о покраже у них киргизами Айкынбаем и Чакыбаем четырех лошадей.

Мы, нижеприложившие своеручные тамги киргизы Кынды-Ногаевской и Кошкулы-Баимбетевской волости Темирбек Тлеубердин, Утеген Усенов, Айкынбай и Чакыбай Тюребаевы, дали сию миролюбивую подписку и. д. волостного управителя Таксанбаю Сасыкову в том, что по поданной из нас первыми на последних просьбе Его Высокоблагородию г. Кокчетавскому уездному начальнику о покраже четырех лошадей ... в присутствии сказанных ниже биев решили миролюбиво и более друг на друга претензий не имеем и самое ... заведенное по сему предмету просим зарешить, в том и прилагаем своеручные тамги.

Содержание дела:

Дело по надписи г. уездного начальника с прошением киргиза Кошкулы-Баимбетевской волости Увакпая Майлибаева о покраже у него таковым же одной с ним волости Худайбергенем Байгонаковым 5 лошадей.

Мы, нижеприложившие своеручные тамги киргизы Кошкулы-Баимбетевской волости Увакпай Майлибаев и Худайберген Байгонаков, дали сию миролюбивую подписку волостному управителю Токсанбаю Сасыкову в том, что по поданной от нас первым на последнего просьбе Его Высокоблагородию г-ну Кокчетавскому уездному начальнику о покраже 5 лошадей мы между собою решили миролюбиво и более претензий друг на друга не имеем и самое дело по сему предмету просим зарешить, в том прилагаем тамги.

Содержание дела:

По словесной просьбе киргиза Джакибая Бектурганова о покраже у него бегунца киргизами Джалтаем Кульчемачевым и Тленом Кочановым.

Мы, нижеприложившие свои должностные печати бии Ашим Богумбаев, Чокат Худайбергенов, Кобе Конаков и Джавлубай Чегенев, в том, что приглашены для разбирательства дела о покраже у киргиза Джакебая Бектурганова бегунца таковыми же Джолтаем Кульчемачевым, Тленом Кочановым, по разбирательству коего мы определили: взыскать на удовлетворение просителя Джакебая Бектурганова с ответчиков за бегунца две лошади по 5 лет и понесенных убытков 13 р. сер., каковое решение наше просим привести в исполнение, в том и прилагаем печати.

Петропавл уезі Бабасан болысы қырғызы (қазағы) Шағанбай Өлмесұлының күйеу балам Қошқұл Байымбет болысы қырғызы (қазағы) Табақпай Чуокбекұлы 2 атымды ұрлап әкетті деген шағымына орай істі Көкшетау уезі бастығы тапсырды.

Билер шешімі мазмуны: 1871 жылы 29 қаңтарда, біз, төменде маған басушылар Бабасынов және Қошқұл-Байымбет болысы қырғыздары (қазақтары) Шағанбай Өлмесұлы мен Табақпай Чуокбекұлы болыстық басқарушы Ақтан Жолымбетұлына билер Ашим Богунбайулы және Шоқат Құдайбергенұлының қатысуымен өзара келісімге келу қолхатын берді. Онда біз Көкшетау yeзі бастығының өтінішімен 2 аттың ұрлауына катысты істе өзара келісімге келдік, бір-бірімізге шағымға ие емеспіз. Әpі мұны куәландырып, бармақ бастық делінген.

Істің мазмұны:

Көкшетау yeзі бастығының Шоктубай Есенбай болысы қырғызы (қазағы) Рысай Сақтағұлұлының Қошқұл-Байымбет болысы қырғыздары Шорай Богембайұлы мен Жұмабай Илеубердіұлынан ат өндіріп беру жайлы шағымы.

Біз, төменде кызмет мөрін басушылар — Қошқұл-Байымбет билері Шоқат Құдайбергенұлы, Ашим Бөгембайұлы, Жаулубай Інгенулы, Кебе Қонақұлы, Пишпай Маймақұлы, Қоршын Доланұлы, Курумбай Қанағожаұлы Шоқтыбай Есенбайұлы болысы тұрғыны Рысай Сақтағұлұлы Қошқұл-Байымбет болысы тұрғындары Құтмалымбет Бөгембайұлы және Мұнтай Шувашпайұлы өтініштерімен Құтмамбет Бөгембайұлының Сақтағұлұлының атын ұрлауы ісін қарау үшін жиналдық. Істі қарау барысында біз мынаны анықтадық: Шоқтыбай Есенбай болысы қырғызы (қазағы) Рысай Сақтағұлұлы қырғыз (қазақ) Құтмамбет Бөгембайұлынан ұрланған атын қайтаруды талап еткенімен Құтмамбет Бегембайұлы осы атты Мұнтай Шувашпайұлының емес, Петропавл yeзі Андагүл Рысай Қоймық болысы қырғызы (қазағы) Қалқабай Құштайұлынан алып, онымен қырғыз (қазақ) әдет-ғұрпына сәйкес есептескені белгілі болды. Рысай Сақтағұлұлы аталған атты қайтаруды Бөгембайұлынан орынсыз талап еткендіктен, оның шағымы қанағаттандырылмайды, осындай жалған шағым беріп, басшылықтың уақытын орынсыз алғаны үшін басшылық Сақтағұлұлы жазалануы тиіс. Осы шешімнің орындалуы тиістігін куәландырып, мөр бастық:

Істің мазмұны:

Істі Көкшетау yeзі бастығы, Қынды-Ноғай болысы, ауыл старшинасы Шоқыбек Киікбайұлы, қырғыздар Бибсалы Исимбайұлы мен Қарқынбай Айдаболұлының өтінішіне яғни олардың Қошқұл-Байымбет болысы қырғыздары (қазақтары) Топай Байболұлы, Таза Исманұлы және Бодан Мыңбайұлы үстінен өздерінің қыстаудағы 3000 шөмеле шөбін таптап, киіз үйлерінен киіздерін ұрлауы шағымына байланысты тапсырды.

Біз төменде қызмет мөрін басушылар, Қошқұл-Байымбет болысы билері Курумбай Қанағожаұлы Пишбай Маймақұлы Қынды-Ноғай болысы ауыл старшинасы Шоқыбек Киікбайұлы, қырғыздар (қазақтар) Бибсалы Исимбайұлы мен Қарқынбай Айдаболұлының Қошқұл-Баймбет болысы тұрғындары Топай Байболұлы, Изманұлы және Бодан Мыңбайұлының үстінен қыстауда өздерінің 3000 шөмеле шөбі мен киіз үйлерінің киіздерін ұрлауы жөніндегі шағымын қарау үшін жиналдық. Істі қарау барысында мына жайларды анықтадық: шағымданушылардың өтіншінде олардың тапталған 300 шөмеле шөбі туралы ешкімге айтылмаған. Біpep-жарымға айтылғаны, шөптің тапталғаны жайлы акт жасалғандығы жөнінде сөз болмағандықтан, шөптің тапталуына катысты істі бұлтартпайтын айғақтың жоқтығына орай жабамыз. Ал, қыстауда қалған киіз үйдің киіздердің ұрлануы жайына келсек, шағымданушы Қарқынбай Айдаболұлы мен сенімді өіклі Сансызбай Боқтубайұлы 2 ауылдық старшинаның 150 үйінен жауапкерлердің киіздерді ұрлауына қатысы жоқ екеніне көз жеткізу үшін біp адамды ант беруге таңдауы тиіс.

Дегенмен олар осы шешімге риза болмай, ант беруші таңдаудан бас тартты. Осындай ант беру басқарушының қатысуымен осы күш сағат 16.00-де немесе 14 ақпан күш қарындас орын алуы тиіс, ақшалай есептегенде 6 сом күміс. Егер айтылған уақытта ант беру жүзеге аспаса, жауапкерлер киіз үй киіздерін қайтарып береді Осы шешімнің орындалуы қажеттігін куәландырып біз билер өз мөрімізді бастық.

Істің мазмұны:

Істі Көкшетау yeзі бастығы Қошқұл-Байымбет болысы қырғызы (қазағы) Амангүл Атағозинның осы болыс тұрғыны Кенжегерей Бағозақұлы үстінен 2 атымды ұрлады деген өтінішіне байланысты тапсырған.

Біз, төменде қызмет мөрін басушылар, Қошқұл-Байымбет болысы билері Құрманбай Қанғожаұлы және Пишбай Маймақұлы қырғыз (қазақ) Амангүл Атағозұлының және Кенжегерей Бағозақұлы үстінен 2 атымды ұрлады деген шағымын қарау үшін жиналдық Істі қарау барысында біз Шоқтыбай Есенбай болысы билері 1870 жылы 12 ақпанда бас қосып мынаны анықтадық Қырғыз (қазақ) Амангүл Атағозұлы өз болысы тұрғыны Кенжегерей Бағозақұлы үстінен 2 ат өндіріп беруді талап етуіне келсек, Шоқтыбай Есенбаев болысы қырғызы (қазағы) Ибрай Қожамбетұлы Кенжегерей Бағозақұлынан аталған 2 атты сатып алған. Бұрынғы үлкен сұлтан Муса Дилангорұлының бұрынғы болыстық басқарушы Саринге берген жазбасын ескеріп, Жангорұлынын қырғыз (қазақ) Кенжегерей Бағозақұлына 1870 жылы 24 шілдеде татар тілінде жазған қолхатына сүйендік. Оның сұлтандығы тұсында мұндай іc жөнінде шешім қабылданбаған. Ибрай Қожамбетұлы Кенжегерей Бағозакқұлының айыбын әшкерелеу үшін оған не басқарушы Ділесімбетұлына хабарласпаған. Демек Ибрай Қожамбетұлы Қошқұл-Байымбет болысына, басқарушы Ділесімбетулына Байғозақұлының айыбын мойнына қою үшін келуі тиіс. Егер Қожамбетұлы Бағозақұлының айыбын әшкерелесе, онда Бағозақұлы Амангүл Атағозұлына шығынымен қоса 2 ат төлеу керек, егер дәлелдей алмаса Ибрай Қожамбетұлы жоғарыда айтылған шығынның орнын толтырады. Шешімді орындау қажеттілігін куәландырып, мөр бастық.

Істің мазмұны:

Істі Көкшетау yeзі бастығы, Қошқұл-Байымбет болысы қырғызы (қазағы) Әжімұрат Ажыбайұлының осы болыс тұрғыны қырғыз (қазақ) Қиябек Шоқышұлы үстінен ұрланған айғыры үшін 40 сом және 12 сом 50 тиын күміс қарызын өндіріп беру жөніндегі өтінішіне байланысты тапсырған.

Біз, төменде қызмет мөрін басушы Қанғожаұлы мен Пишпай Маймақұлы қырғыз (қазақ) Қиялбек Шаукенұлының айғыр ұрлап және 12 сом 50 тиын бермеуі ісін қарау үшін бас қостық. Істі қарап, мынаны анықтадық: қырғыз (қазақ) Қиялбек Шаукенұлы қырғыз (қазақ) Әжібайұлының айғырын ұрламағанын, ал Әжібайұлының айғырын Бекеш Қарақжекұлының ұрлағанын, оны дәлелдеп беретінін, егер дәлелдей алмаса айғырды өзі төлейтінін, ал 12 сом 50 тиын күміс қарыздың қайтарылмағаны үшін шағымданушының кeліcімімeн осы күні өзінің ақтығын көрсету үшін ант беруге әзіp, кері жағдайда ақшаны толық қайтарады. Осы шешімнің орындалуы қажеттігін куәландырып мөр бастық.

Істің мазмұны:

Істі Көкшетау yeзі бастығы Қошқұл Байымбет болысы қырғызы (қазағы) Амангүл Атығожаұлының осы болыс тұрғыны Кенжегерей Бағозақұлы үстінен 2 атын ұрлауы жөніндегі шағымына орай тапсырған.

Біз, төменде қызмет мөрін басушы Қошқұл-Байымбет болысы билері, Әшім Бөгембайұлы, Шоқат Құдайбергенұлы, Пишпай Маймақұлы, Қоржын Доланұлы, Жаулубай Шегенұлы және Құрұмбай Қанғожаұлы Қошқұл-Байымбет болысы қырғызы (қазағы) Амангүл Атығожаұлының 2 атын осы болыс тұрғыны Кенжегерей Бағозақұлының ұрлауы жөніндегі шағымын қарастыру үшін жиналдық. 14 ақпан күні билер шешіміне сәйкес, Шоқтыбай Есенбай болысы қырғызы (қазағы) Ибрай Қожамбетұлы аталған аттарды Бағозақұлынан сатып алуы айыбын әшкерелеуі тиіс еді. Басқарушы Жолымбетұлы 15 ақпан күні басқарушы Шубекұлына № 109 шақыру қағазын жіберіп, Қожамбетұлының билер алдына әкелуді өтінді. Қожамбетұлы 28 ақпан күні келіп, бірінші наурыз күні істі қарау басталды. Дегенмен, қырғыз (қазақ) Ибрай Қожамбетұлы басқарушы мен біздердің кеңесімізге қарамастан өз тарапынан билерді таңдау үшін қолхат беруден бас тартты. Істі қарап, біз мынадай қорытындыға келдік: қырғыз (қазақ) Ибрай Қожамбетұлы біздің және өзге де құрметті қырғыздардың (қазақтардың) қатысуымен өткен отырыста Басқарушы Жолымбетке билерді таңдау үшін қолхат бермегендіктен Көкшетау yeзі бастығы 22 қаңтар күнгі № 432 хатында қырғыз (қазақ) Амангүл Атағожаұлы өтінішіне орай, оның атын Кенжегерей Бағозақұлы емес, Ибрай Қожамбетұлы ұрлағанын дәлелдейді. Қырғыз (қазақ) Амангүл Атағожаұлы өз аттары мен аттарын іздеу кезіндегі шығындарын қырғыз (қазақ) Қожамбетұлынан өндіріп алу тиіс. Қожамбетұлына қолхат беруден бас тартқаны, үкіметке қарсы қыңырлығы үшін оған қатаң шара қолданылсын. Қожамбетұлы іске тігілген татар диалектінде берген қолхатында аттарды Кенжегерей Бағозақұлының ұрлағанын мойнына қойып, әшкерелейтінін айтқан еді. Осы уәде cөзі де аяқсыз қалды. Біздің шешімімізді орындау үшін басқарушы Шубекұлына жіберуді сұраймыз әpі осы шешімге мөр бастық.

Істің мазмұны:

Істі Көкшетау yeзі бастығы, Петропавл yeзі Есеналы — Керей болысы қырғызы (қазағы) Жанғозы Тоқаш Байжанұлының Алек Жансарыұлы үстінен 6 атын ұрлауы жөніндегі шағымына орай тапсырған.

Біз, төменде қызмет мөрін басушылар Қошқұл-Байымбет болысы билері Әшім Бегембайұлы, Шоқат Құдайбергенұлы, Жаулубай Шегенұлы және Пішбай Маймақұлы Петропавл yeзі Есеналыкерей болысы қырғызы (қазағы) Жанғозы Тоқаш Байжанұлының Қошқұл-Байымбет болысы қырғызы (қазағы) Алек Жансарыұлы үстінен 6 атымды ұрлады деген шағымын қарау үшін жиналып, мынаны анықтадық: қырғыз (қазақ) Алек Жансарыұлының мәлімдеуімен Байжанұлы таныған 5 атты ол Есеналы — Керей болысы қырғызы қазағы) Тілеулі Бекболаттан сатып алған. Өз кезегінде ол Алек Жансарыұлына осы аттарды сатып алғанын дәлелдейтініне сез берген. Егер ол дәлелдей алмаса, Жансарыұлы аттарды шығындарымен қоса төлеуі тиіс. Осы шешімді куәландырып, мөр бастық.

Істің мазмұны:

Істі Көкшетау yeзі бастығы, Қошқұл-Байымбет болысы қырғызы (қазағы) Адай Ментайұлының осы болыс тұрғындары қырғыздар (қазақтар) Бектен Қосетұлы мен Батырбек Ақылбекұлы үстінен биесін ұрлағаны үшін 60 сом күміс шығын өндіріп беру жөніндегі шағымына орай тапсырған.

Біз, төменде қызмет мөрін басушы Қошқұл-Байымбет болысы билері Жаулыбай Шегенұлы мен Әшім Бөгембайұлы шағымданушы Ұтұлбайдың ұлының (Адай емес) жоғарыдағы ұрлық жайлы арызын қарастыру үшін жиналдық.

Істі қарау барысында мынаны анықтадық:

Қырғыз (қазақ) Ұтұлбай (Адай емес) Ментайұлы жауапкерлердің кінәзсіздігн көрсету үшін ауыл старшинасы Қошқаман Сатурунұлы қарамағындағы 50 үйден біp адамды ант беруге таңдалуы тиіс. Ол қырғыз (қазақ) Өртеліс Иманұлын таңдады. Ант беру басқарушы Жолумбетұлының қатысуымен наурыздың 10-ында жүзеге асуы тиіс. Егер ант беруші ант беруге келіспесе, жауапкерлер бие мен 60 сом күміс шығынды немесе наурыздың 5-шде шағымданушыға қарындас не құнажын қайтаруы керек. Оны таңдау еркіндігін жауапкерлерге бершеді Егер белгіленген мерзімде ант беру орындалмаса, Ментайұлының шағымы қанағаттандырылмайды. Осы шешімді куәландырып, оған мөр бастық.

Істің мазмұны:

Істі Көкшетау yeзі бастығы, Қошқұл-Байымбет болысы тұрғыны Мұстафа Жанбатырұлының әкecі Жанбатырдың аты мен 2 егізін Бектан Қостанұлы мен Қылышпай Айбасұлының ұрлауы жөніндегі шағымына байланысты тапсырған.

Біз, төменде өз бармағымызды басушы Қошқұл-Байымбет болысы қырғыздары Мұстафа Жанбатырұлы, Бектан Қостанұлы және Қылышбай Айбасұлы басқарушы Жолымбетұлына өзара бітімге келу қолхатын бердік. Біздің өтінішімізге орай уезд бастығы мәлімдеген ат пен 2 өгіздің ұрлануы ісін- де біз өзара бітімге келдік, бір-бірімізге шағымға ие емеспіз, осы орайда шешілді деп тануды өтініп, оған өз бармағымызды бастық.

Бітім қолхатына сәйкес шағымданушылар мен ісің осылай аяқталуына жауапкерлер риза болды.

Істі Көкшетау yeзі бастығы, Қошқұл-Байымбет болысы қырғызы (қазағы) Артықбай Жиембетұлының осы болыс тұрғындары Алек Жансарыұлы және Атықбай Көбетпайұлы үстінен олардың қырғыз (қазақ) Боштанбай Сасықұлына ұрланған ат үшін төлеген сомасын өндіріп алу жөніндегі шағымына орай тапсырған.

Біз, төменде қызмет мөрін басушы Қошқұл-Байымбет болысы билері Кебе Қонақұлы, Жаулыбай Шегенұлы, Қоржұн Доланұлы және Пишбай Маймақұлы қырғыз (қазақ) Артықбай Жиембетұлының Алек Жансарыұлы және Атықбай Кобетпайұлы үстінен олардың қырғыз (қазақ) Боштанбай Сасақұлына өздері ұрлаған ат үшін ақша өндіріп, беру ісін қарап, мынаны анықтадық: қырғыз (қазақ) Артықбай Жиембетұлы болыс басқарушысы Мұкан Жолтабарұлы қарамағындағы 50 үйден жауапкердің кінәсіздігін көрсету үшін ант беру үшін біp адам таңдауы тиіс. Ол қырғыз (қазақ) Мырзабек Истинді таңдады. Ол 18 наурыз күні Басқарушы Жолымбетұлының алдында ант бepyі керек неме- се ат пен 10 сом күміс қайтаруы тиіс (қарындас).

Істі Көкшетау yeзі бастығы, Қошқұл-Байымбет болысы қырғызы (қазағы) Ақылбек Ботайұлынан Қосағал Кадырұлы үстінен ол ұрлаған атты өндіріп беру жөніндегі шағымына орай тапсырған.

Мен, төменде өз бармағын басушы Қошқұл-Байымбет болысы қырғызы (қазағы) Ақылбек Ботайұлы болыстың басқарушы Сасықұлына қырғыз (қазақ) Қосағал Кадырұлының менен ұрлаған атты Басқарушы алдында маған қайтарып бергені және талапқа ие еместігім жөнінде қолхат бердім әpі бармақ бастым:

Істің мазмұны:

Істі Көкшетау yeзі бастығы, Петропавл yeзі Бабасан болысы қырғызы (қазағы) Тожук Қардақалұлының Қошқұл-Байымбет болысы қырғызы (қазағы) Сашен Сүтемгенұлы үстінен өзінің 3 атын ұрлауы жөніндегі шағымы негізінде тапсырылған.

Біз, төменде қызмет мөрін басушылар, билер Шоқат Құдайбергенұлы мен Жаулыбай Шегенұлы қырғыз (қазақ) Тожук Қардақалұлының Сашен Сүтемгенұлы үстінен өзінің үш атын ұрлауы жөніндегі шағымын қарастырып, мынаны анықтадық: Қардақалұлы 150 үйден ант беру үшін біp адам таңдауы тиіс немесе қарындасқа — 5 жасар 3 ат не 15 сом күміс ақша алуы керек. Ол жауапкерден қарындас ретінде 8 сом күміс ақша алуға келісті. Біз осыны куәландырып, мөр бастық.

Істің мазмұны:

Істі Көкшетау yeзі бастығы, Қынды-Ноғай болысы қырғыздар (қазақтар) Шөкібек Киікпайұлы, Бибісалы Есілбайұлы және Қарқамбай Айдаболұлының Топай Байболұлы, Таза Исманұлы және Бодан Мыңбайұлы үстінен өздерінің қыстаудағы 300 шөмеле пішенін таптап, үйлерінің киіздерін ұрлауы жөніндегі шағымына орай тапсырған.

Біз, төменде бармақ басушы, Қынды-Ноғай және Қошқұл-Байымбет болыстарының қырғыздары (қазақтары) Шөкібек Киікпайұлы, Бибісалы Есілбайұлы, Қарқамбай Айдаболұлы, Топай Байболұлы, Таза Исманұлы және Бодан Мыңбайұлы болыстық басқарушы Тоқсанбай Сасақұлына қолхат бердік. Көкшетау yeзі бастығына 3000 шөмеле пішен шөптің тапталуы мен киіз үйлер киіздерінің ұрлануы жөнінде берілген өтінішке байланысты біз істі өзара келісіп, бітімге келу арқылы шештік. Бір-бірімізге талапқа ие емеспіз. Істі осы орайда істі жабуды сұрап, мөр бастық.

Істің мазмұны:

Істі Көкшетау yeзі бастығы, Қынды-Ноғай болысы ауыл старшинасы Үстеген Үсенұлы және қырғыз (қазақ) Темірбек Тілеубердіұлының қырғыздар (қазақтар) Айқынбай және Шоқыбай Теребайұлдары үстінен өздерінің 4 атын ұрлау жөніндегі шағымы негізінде тапсырған.

Біз, төменде өз бармағын басушы, Қынды-Ноғай және Қошқұл-Байымбет болыстары қырғыздары (қазақтары) Темірбек Тілеубердіұлы, Үстеген Үсенұлы, Айқынбай және Шоқыбай Төребайұлдары болыстық басқарушы Тоқсанбай Сасақұлына қолхат бердік. Біз Көкшетау yeзі бастығына 4 атымыздың ұрлануы жөнінде шағым түсірген едік. Біз билер алдында істі бітімге келу арқылы шештік, әpі бір-бірімізге талапқа ие емеспіз, сондықтан осы істі жабуды өтініп, бармағымызды бастық.

Істің мазмұны:

Істі Көкшетау yeзі бастығы Қошқұл-Байымбет болысы қырғызы (қазағы) Уақпай Майлыбайұлының осы болыс тұрғыны Құдайберген Байғонақұлы үйінен өзінің 5 атын ұрлауы жөніндегі шағымына орай тапсырған.

Біз, төменде өз бармағын басушы Қошқұл-Байымбет болысы қырғыздары (қазақтары), Уақпай Майлыбайұлы мен Құдайберген Байғонақұлы болыстық басқарушы Тоқсанбай Сасықұлына өзара бітім қолхатын бердік. Біз Көкшетау уезі бастығына 5 аттың ұрлануы жөнінде шағым айтқан едік. Бәз осы істі бітімге келу арқылы шештік әpі бір-бірімізге талапқа ие емеспіз. Осы істі жабуды өтініп оған бармақ бастық.

Істің мазмұны: істі қырғыз (қазақ) Жақсыбай Бектұрғанұлының қырғыздар (қазақтар) Жалтай Күлшемашұлы мен Тілен Қошанұлы үстінен өзінің жүйрік атын ұрлауы жөнінде ауызша өтінішіне байланысты қозғалды.

Біз, төменде қызмет мөрін басушы билер — Әшім Бөгембайұлы, Шоқат Құдайбергенұлы, Кебе Қонақұлы және Жоулубай Шегенұлы қырғыз (қазақ) Жакебай Бектұрғанұлының Жолтай Күлшемашұлы, Тілек Қошанұлы үстінен өз атын ұрлауы шағымын қарау үшін шақырылдық. Істі қарау барысында мына шешім қабылданды: шағымданушы Жакебай Бектұрғанұлы талабы қанағаттандырылып, жауапкерлер жүйрік ат үшін 5 жасар 2 ат және келтірілген 1.4 сом күміс шығын төлейді. Осы шешімді орындауды өтініп, мөр бастық.

Перевод 1874 года ноября 9 дня. Мы, нижеприложившие печати бии Ак-Тугайского волостного съезда, слушали дело следующего содержания: киргиз Чибиндип ской волости аула № 2 Науруз Нысанов в жалобе своей заявляет, что 1872 года в апреле месяце киргизы Ак-Тугайской волости аула № 2 Баис Косиев и Каракульской волости Тилканбай Кабаков арестовали его родного брата по имс ни Арасбай, будто он занимается воровством. Полгода тому назад брат его по розыску нигде не оказывается, а лошадь, бывшую под его братом Аралбаем, он, Нысанов, опознал у киргизов Косиева и Кабакова, поэтому имеет подозрение, что брат его убит Косиевым и Кабаковым. На таковое заявление просителя Нысанова ответчики объяснили, что брат Нысанова по имени Арысбай за кражу трех верблюдов с двумя товарищами его догнали на Каракуме в ауле, опознали одного верблюда, а на обратном пути Кабакова встретили родственники Аралбая, отобрали верблюда у него. После того Кабаков с Косаевым приехали в Казалинск, увидели киргиза Аралбая с сыном в доме Сарта Берун и, засадив его там с сыном, сами отправились к уездному начальнику для объявления о случившемся, после возвращения их от уездного начальника видели, что Аралбай и сын его убежали неизвестно куда, после этого, уведомившись, что лошадь Аралбая находится в ауле Мис Турсуна, поймал оную лошадь, объявив об этом управителю, затем продал за 15 руб. При вторичном допросе ответчики подтверждают то же самое, говоря, что не убили его брата Аралбая, а он учинил побег неизвестно куда. Выслушав заявление просителя и показания ответчиков Кабакова и Косиева, мы, руководствуясь народными обычаями, определили: в справедливости своих показаний и объяснений Кабаков и Косиев должны доставить к присяге двух человек из 7-го колена или же принимать присягу со стороны просителя Нысанова, также из 7-го колена. Присяга предоставляется на волю просителя, если по выбору просителя Косиев и Кабаков к присяге не доставят двух человек в течение 7 дней, то должен платить просителю 2000 р., одного нара и одну лошадь. И случае принятия присяги со стороны ответчиков проситель претензию должен прекратить. Представляя сие управителю Ак-Тургайской волости, просим привести в исполнение и на основании § 186 взыскать в бийлык нам 10%. Актугайской волости судебный бий Тасбаек Чникин. Судебные бии: Кустамской волости — Байсанов, Курганчинской волости — Кулдасов, Чибикуинской волости — Туруситаев, Кустамской волости Кулинасибет Альманбетев, Ак-Тюбинской волости Шайман Конуков, Актюбинской волости Иргазы Кудабаев, Кустамской волости — старший судебный бий Алтынбек Урдабаев.

Біз, төменде мөр басушы Ақтоғай болыстық съезіне қатысушы билер, мына мазмұндағы істі қарадық: Шыбынды болысы № 2 ауыл қырғызы (қазагы) Наурыз Нысанұлы өз шағымында былай дейді 1872 жылы сәуір айында Ақтоғай болысы № 2 ауылы тұрғыны қырғыз (қазақ) Баис Қосыұлы мен Қаракөл болысы қырғызы (қазағы) Тілкенбай Қабақұлының өзінің туған бауыры Аралбайды ұрлық жасады деп ұстап алған. Қазір бауырының қайда екені белгісіз. Ал Мысынұлы Аралбай мінген атты Қосыұлы мен Қабақұлы малдары арасынан таныған. Сол себепті ол бауырын Қосыұлы мен Қабақұлы өлтірді деп күдіктенеді. Шағымданушы Нысанұлының арызына жауапкерлер мынадай түсініктеме берді: Олар Нысанұлының Аралбай есімді бауырын екі жолдасымен бірге үш түйе ұрлағаны үшін ізіне түсіп, Қарақұмда бір ауылда қуып жетіп, біp түйені танып қайтарып алған. Қайтар жолда Қабақұлын Аралбай туысқандары кездестіріп, одан әлгі түйені тартып алған. Осы оқиғадан соң Қабақұлы Қосыұлымен бірге Қазалыға келеді. Осында Сарт Беріннің үйінде Аралбайды ұлымен бірге көріп, оларды сол жерде отырғызып қойып, өздері болған оқиғаны айту үшін болыстық басқарушыға барады. Қайтып келгенде Аралбай мен ұлының қашып кеткенін естиді. Олар Аралбайдың аты Мис Тұрсынның ауылында екенін естіп, болыстық басқарушыға ескертіп, атты ұстап алады. Кейін осы атты 15 сом күміске сатады. Екінші рет сұрау кезінде де жауапкерлер Аралбайды өлтірмегенін, оның қашып кеткенін мәлімдеді. Біз шағымданушының арызын, жауапкерлер Қабақұлы мен Қосыұлының жауабын тыңдап, халық әдет-ғұрпына сүйеніп, мына шешімге келдік Қабақұлы мен Қосыұлы өз жауаптарының рас екенін дәлелдеу үшін 7-аталасына дейін екі адамды ант беруге әкелуі тиіс немесе шағымданушы Нысанұлы тарапына 7- аталасына дейін ант қабылдауы керек. Ант беру шағымданушының қалауымен ұсынылады. Шағымданушының таңдауымен Қабақұлы мен Қосыұлы 7 кун ішінде ант беруге екі адамды әкеле алмаса, онда шағымданушыға 2000 сом, біp нар және біp ат төлейді. Жауапкерлер тарапынан ант қабылданған жағдайда шағымданушы өз арызын кері қайтарып алады. Ақтоғай болысы басқарушысынан осы шешімді орындауды әpі 136-параграфка сәйкес билік ақысы 10%-ды өндіріп алуды өтінеміз. Ақтоғай болысы сот биі — Тасбаек Чникин. Сот билері: Қостам болысы биі — Байсанұлы, Қорғаншы болысы биі — Қолдасұлы, Шыбақ болысы биі — Тұрысытай, Қостам болысы биі — Құлынасыбет Алманбетұлы, Ақтөбе болысы биі — Шайман Қонықұлы, Ақтөбе болысы биі — Ырғазы Құдабайұлы, Қостам болысының аға биі — Алтынбек Ордабай. Копия постановления суда биев Таинчинской волости Петропавловского уезда, состоявшегося 19 марта сего 1891 года

Просители: киргизы Полуденской волости Малдыбай Шаукенев и Таинчинской волости Ахмет Таныкулов и Байгабыл Копабаев.

Ответчик: киргиз Таинчинской волости Елюбай Тюлемисов.

Мы, нижеподписавшиеся, бии Таинчинской волости, бывшие на съезде в г. Петропавловске, где волостной управитель Бердалин передал нам для решения дело киргиз Полуденской волости Малдыбая Шаукенева и Таинчинской полости Ахмета Таныкулова и Байгабыла Копабаева о потере ими: Шаукеневым— пяти коров, Ахметом Таныкуловым — четырех лошадей и Байгабылом Копабаевым — одной коровы, в числе этого скота еще потерялись в одно и то ко время у киргиза Полуденской волости Джамуша Мусина две лошади; в крала: этого скота Таныкулов, Шаукенев и Копабаев имеют подозрение на киргиза Гаинтинской волости Елюбая Тюлемисова с сыном Айтчаном Елюбаевым; при разбирательстве этого дела оказалось: киргизы Ахмет Таныкулов, Малдыбай Шаукенев и Байгабыл Копабаев показали, что они имели скот в одном месте и в иоловине октября месяца потерялись у них шесть лошадей и шесть коров. Одно время вслед за ними киргизы Джамыш Мусин и Уралбай Баянтаев поехали для розыска потерянного скота по направлению в аул Елюбая Тюлемисова, насчет которого они ранее имели сомнение; аул его стоял близ дерев¬ни Бороновки ... Джамыш Мусин и Уралбай Баянтаев, заехав к Тюлемисову, объявили ему о потере 12 штук скота, причем просили его, чтобы отдал им только двух лошадей, а об остальных сказали, что они не их и они настаивать о них мс: будут. Тюлемисов сказал им, чтобы они ехали в Красноярскую волость, где его лошади эти на объявке. Они, послушав Тюлемисова, поехали в Красноярскую волость, где одна из просимых двух лошадей, серо-пегая, найдена и согласно погонной выдана, а другой не оказалось, поэтому они вынуждены были воротиться к Тюлемисову и спросить его о другой лошади, на что он ответил, что через три дня придете, тогда и эта лошадь найдется, которая в настоящее время далеко. Поверя Тюлемисову и через три дня возвратясь к нему, спросили его о другой лошади, на это он сказал им, что лошадь эта на объявке в деревне Кустовой, они тотчас же поехали в эту деревню, где наша лошадь — конь рыжий — действительно найдена п выдана. Вследствие этого киргизы Малдыбай Шаукенев, Ахмет Таныкулов и Байгабыл Копабаев имеют прямое подозрение в краже остальных десяти штук скота единственно потому, что скот потерян в одну ночь и из одного табуна. Елюбай Тюлемисов показал, что он киргизам Джамышу Мусину и Уралбаю Наянтаеву о двух лошадях ничего не говорил и не указывал им, где они находятся, а также и сам не воровал, а что они показали — это неправильно и с их показаниями он не согласен. Сообразив показания тяжущих сторон, бии, по народному киргизскому обычаю, решили так: что если он не говорил киргизам Джамышу Мусину и Уралбаю Наянтаеву, что лошади его — серо-пегая в волости Красноярской на объявке, а другая в деревне Кустовой, также на объявке, а остальные 10 скотин не воровал, то приняли бы за него два человека, выбранные истцами, присягу, от жителей аула № 8 с тем, что если избранные лица примут за Тюлемисова в этом отношении присягу, то он от дела этого должен быть свободным. В противном случае он должен заплатить за четырех лошадей и шесть рогатых деньгами двести руб. и расходов 85 руб., если же согласятся на карандаш, то должен заплатить деньгами сто руб. и убытков 42 руб. 50 коп.; принятие присяги назначается 1 мая у волостного муллы, об решении на карандаш должны заявить волостному управителю 25 апреля с.г., если же Елюбай Тюлемисов окажется виновным, то и сын его Айтчан должен участвовать с ним как родной сын, живущий нераздель но, тем более, что отец его Елюбай предъявил суду, что сын его Айтчан дол¬жен быть с ним нераздельно. Затем с виновной стороны взыскать в бийлик 28 руб. 50 к. В том удостоверяю подписи биев Камрык Маки,Мандай Сексембай, Косум Мужикпаев, Омар Тюнсуков, Утель Бердалин, Джусуп Бийгелев, Иска Маймаков. Решение это нам объявлено 19 марта 1891 года, решением этим остаюсь доволен Малдабай Шаукенев, решением этим остаюсь доволен киргиз Ахмет Таныкулов, решением доволен киргиз Байгабыл Копабаев, Елюбай Тюлемисов недоволен, для принятия присяги избран Джакып Аузбаев и Тайжан Тлепов, Малдыбай Шаукенев приложил печать.

С подлинным верно: Таинчинский волостной управитель Бердалин (печать). Копия эта выдана киргизу Елюбаю Тюлемисову вследствие словесной его просьбы 20 марта 1891 года.

Шағымданушылар мен жауапкерлердің аттары мен фамилиялары: Шағымданушылар Полуден болысы қырғызы (қазағы) Молдыбай Шаукепұлы мен Тайынша болысы қырғыздары (қазақтары) Ахмет Танықұл мен Байғабыл Көпабайұлы.

Жауапкер — Тайынша болысы қырғызы (қазағы) Елубай Төлемісұлы. Біз, төменде қол қоюшылар, Тайынша болысы билері, Петропавл қаласында өткен съезге қатыстық. Болыстық басқарушы Бегалыұлы бізге Полуден болысы қырғызы (қазағы) Молдыбай Шаукенұлы мен Тайынша болысы қырғыздары (қазақтары) Ахмет Танықұл мен Байғабыл Көпабайұлы ісін қарауды тапсырды. Молдыбай Шаукенұлының 5 сиыры, Ахмет Танықұлының 4 аты және Байғабыл Көпабайұлының біp аты ұрланған. Сондай-ақ осы кезде Полуден болысы қырғызы (қазағы) Жамуш Мұсаұлының 2 аты жоғалған. Шаукенұлы, Танықұл мен Көпабайұлы Тайынша болысы қырғызы (қазағы) Елубай Төлемісұлы мен оның ұлы Айжан Елубайұлынан күдіктенеді. Істі қарау барысында қырғыздар (қазақтар) Молдыбай Шаукенұлы, Ахмет Танықұл мен Байғабыл Көпбай мал- дарымыз жоғалды деп мәлімдеді. Олардың ізінен қырғыздар (қазақтар) Жамуш Мұсаұлы мен Оралбай Баянтайұлы жоғалған атты іздеп өздері күдіктенген Елубай Төлемісұлы тұратын ауылға аттанады. Оның ауылы Бороновка ауылына жақын жерде еді. Оралбай Баянтайұлы Елубай Төлемісұлына жолығып, 12 аттың жоғалғанын, оның ішінде 2 аттың өздерінікі екенін, сондықтан осы екі атты тауып берсе, өзге аттармен ісі жоқ екенін айтады. Төлемісұлы оларға Краснояр болысына барыңдар деп жол көрсетеді. Біз Төлемісұлын тыңдап, Краснояр болысына бардық. Екі аттың бірі — сұр атты таптық, ал екіншісі жоқ екен. Сондықтан біз Төлемісұлына қайта келіп екінші ат жайын сұрадық. Ол үш күннен кейін келіңдер, сол кезде табылады. Қазіргі уақытта алыс жерде деп жауап берді. Төлемісұлына сеніп үш күннен кейін оған қайта келіп, екінші атты сұрағанымызда ол екінші аттың Кустовой ауылында екенін айтты. Біз аталған ауылға келіп, екінші ат — жирен атты таптық. Сол себепті Молдыбай Шаукенұлы, Ахмет Танықұл мен Байғабыл Қопабайұлы мал бір үйірден бір түнде ұрланғандықтан қалған он малды да Елубай Төлемісұлы ұрлаған деп күдіктенеді. Елубай Төлемісұлы болса, мен қырғыздар (казактар) Жамұш Мұсаұлы мен Оралбай Баянтайұлына екі ат, олардың қайда екені жөнінде ештеңе айтқан емеспін, олардың айтқандары жалған ері менің мал ұрлығына қатысым жоқ деп мәлімдеді. Дауласушы тараптар жауаптарын тыңдап біз — билер қырғыз (казак) әдет-ғұрып құқығына сәйкес шешім қабылдадық: егер Елубай Төлемісұлы қырғыздар (казактар) Жамуш Мұсаұлы мен Оралбай Баянтайұлына олардың сұр аты Краснояр болысында, ал жирен аты Кустовой ауылында екенін айтылған және өзге 10 малды ұрламаған болса, онда ол үшін № 8 ауыл тұрғындарынан шағымданушылар таңдаған екі адам ант беруі тиіс, егер олар Төлемісұлы үшін ант берсе ол ақталады. Кері жағдайда 4 ат пен 6 ірі қара үшін 200 сом және келтірілген шығындар үшін 85 сом төлеуі керек. Егер қарындасқа келіссе — 100 сом және келтірілген шығын үшін 42 сом 50 тиын төлейді. Ант қабылдау 4 мамырда болыстық молданың үйінде өтуі тиіс. Қарындасқа келісу жөніндегі шешім 25 сәуірге дейін болыстық басқарушыға айтылуы тиіс. Егер Елубай Төлемісұлы айыпты деп танылса онда оның ұлы Айжан онымен бірге тұратын туған ұлы ретінде қарастырылуы тиіс. Өйткені, Елубай Төлемісұлы сотқа ұлым Айжанды осы істе бөліп қарауға болмайды деп жариялады. Кейін айыпты тараптан билік үшін 28 сом 50 тиын өндіріледі. Осы шешімге билер — Қамрық — Мақы, Маңдай Сексембай, Қосым Мұжықбай, Омар Таңсық, Үтел Бердалыұлы, Жүсіп Бигелдіұлы, Исқа Маймақұлы. Қол қойып куәландырды. Осы шешім 1891 жылы жарияланды. Шешімге қырғыздар (казактар) Молдыбай Шаукенұлы, Ахмет Танықұл мен Байғабыл Қопабайұлы риза, ал Елубай Төлемісұлы наразы болды. Ант қабылдауға Жақып Әузбай, Тайжан Тілепұлы таңдалып, Молдыбай Шаукенұлы мөрін басты. Түпнұсқамен бірдей —Тайынша болыстық басқарушысы Бердалыұлы қолы. Шешімнің көшірмесі 1891 жылы 20 наурызда Елубай Төлемісұлының ауызына өтінішімен оған берілді.

Тайынша болыстық басқарушысы — Бердалыұлы (қолы).

Перевод решения из книги Верненского чрезвычайного съезда биев № 114 (кн. ч. ІІ) 1891 г. 4 ноября киргиз Восточно-Кастекской волости Джантай Андасов жаловался на киргиза Бакайской волости Бекботу Чалова о краже трех верблюдов, причем объяснил, что он 29 октября с. г., получив от уездного начальника погонную, с которой разыскивал, из числа трех верблюдов признал двух у киргиза Чалова и получил обратно. При этом показал погонную, в которой записаны приметы выкраденных верблюдов. Аульный старшина (в ауле которого состоит Чалов), Аккула Кусепов, обязался доставить Чалова на настоящий съезд к 9-му сего ноября с тем, что если не доставит к сроку, то сам ответит за Чалова на суде съезда.

Старшина Аккула Кусепов приложил печать. 9 ноября при разбирательстве дела Кусепов не доставил Чалова или не оправдал его, а потому съезд биев определил: так как при сличении примет доставленных истцом на съезд верблюдов (которых он признал и получил обратно) с погонною жалоба Андасова подтвердилась, и Чалов признается вором, он, Бекбота Чалов, должен уплатить истцу по четырем разделам 22 верблюда в срок до 16 ноября, а за поступок посадить Чалова в тюрьму на 12 месяцев.

Шығыс Қастек болысының қырғызы (қазағы) Жантай Андасұлы Бақай болысының қырғызы (қазағы) Бекбот Шалұлының үстінен 3 түйесін ұрлағаны жөнінде шағым жасады. Оның айтуынша, 29 қазан күні уезд бастығынан қағаз алып. З түйесінің екеуін қырғыз (қазақ) Бекбот Шалұлының тауып, кepі қайтарып алған әpі ұрланған түйелердің белгілері жазылған қағазды көрсеткен. Шалұлы тұратын ауыл старшинасы Аққұл Күсепұлы Шалұлын 9 қарашадағы съезге әкелуге міндеттеме қабылдады. Егер оны белгіленген мерзімде әкеле алмаса, Шалұлы үшін өзі съезд сотында жауап береді

Старшина Аққұл Күсепұлы мөрін басты. 9 қарашада істі қарау кезінде Күсепұлы Шалұлын сотқа әкеле алған жоқ әpі оны ақтай алмады. Сондықтан съезге катысушы билер шешім қабылдады: шағымданушының кері қайтарып алған екі түйесінің белгілері салыстырылғанда Лидасұлының арызы расталып, Шалұлы айыпты деп танылды. Ол шағымданушыға 16 қарашаға дейін 4 тарау (раздел) бойынша 22 түйе төлеуі тиіс әpі Бекбот Шал 12 айға түрмеге жабылады. Копия с книги волостного съезда биев Чернаковской волости 30 декабря 1891 года

Согласно прошению и надписи господина Омского уездного начальника от 13 декабря 1891 года за № ... по иску им с киргиз Чермаковской волости 1 Наина Джейкындырова, Абиша Бекпулатова, Аяппергена Сурюкпенева, Тепебека Богаева, Серикпая Елюбитаева, Бениша Джикенева, Муратпая Сатпапова, Тонажара Топанова и др. 22 лошади из приметавшихся во время осени 6 косяков к их аулу, оставшие найдены, а 22 лошади не оказалось, впоследствии дознано, что все 22 лошади вышесказанные оказались приклонными, что и просит присудить с похитителей, а также и расходы его проситель Байсу манов. По расходу тяжущихся оказалось, что проситель Дженсары Байгуманов жалобу свою подтвердил, а ответчики Шаин Джейкындыров, Тенебек Бога ев, Серекпай Елюбитаев, Бениш Джикенев, Муратпай Сатпанов, Тоиажар Топаиов и др. по опросу судом биев к оправданию себя доказательств не представили, а потому мы, волостные бии, по обсуждении обстоятельстн дела пришли к одному заключению: так как все эти вышепоименованные ответчики как люди все неодобрительные, а жалобу просителя Байгуманова признали заслуживающей уважения и по личному убеждению определили: киргизы Шаин Джейкындыров, Абиш Бекпулатов, Аяпперген Сюрекпенев, Тонажар Топанов, Куаныш Сатыбеков, Мукон Бийтенов, Сарсенбай Сасык- паев с одноаульцами приметавших к их аулу 22 лошади Байгумановых, как видно, прирезали, а потому, если не очистят невиновность свою присягой одним из аула № 8 , кроме родственников Байгуманова, 20 кибитковладельцев, то Агаин Каримдас обязан уплатить Байгуманову жеребца за жеребца, коня за коня, кобылу за кобылу, а в случае неуплаты скотом, то деньгами за семь меринов и жеребца — цо 20 руб., шесть кобыл — по 14 руб., пять кунанов — по 10 руб., один тай — 8 руб., две джебаги — по 5 руб. и расход 115 руб., в бийский доход 44 р. 53 коп.

Решение окончательное и сторонам объявлено.

Решением доволен Дженгоры Байсуманов, решением недовольны ответчики Тенебек Богаев, Куаныш Сатыбеков,... Бийтенов, Сосыкпай Саргенбаев, Шолеп Джалкылдаров, Сарсенбе Топанов. При постановлении решения находились понятые, свидетели киргизы Ианберды Дженгужин, Сюйлекпай Мачанов ... Мананов, бии Караман Арастунгулов, Дженгазий Норолин, Айтчан Байтиесов, Темиржок Тектерин, Ахмет Тайтынов, Мукаш Бийсенбаев. При постановлении решения присутствовал управитель Черенеевской волости Тонбаев.

1891 жылғы 30 желтоқсан, № 6 шешім Чернаков болысы қырғызы (қазағы) Байғыманұлының (ол әpі би) іcі. Іc Омск yeзі бастығының 1891 жылғы 13 желтоқсандагы өтінішімен қозғалды. Чернаков болысы қырғыздары (қазақтары) Шайын Жейкындырұлы, Әбіш Бекболатұлы, Аяпберген Сүрікпенұлы, Тенебек Бөгейұлы, Серікбай Елубітейұлы, Бешіш Жікенұлы, Мұратбай Сапанұлы, Таңажар Топанұлы және т.б. күзде оның 6 үйірінен 22 атты ұрлаған, сондықтан ұрылардан аттарды, келтірілген шығынды қайтарып беруін өтінеді Дауласушы тараптар тергелгенде шағымданушылар өз арызын қайталады, ал жауапкерлер Шайын Жейкындырұлы, Тенебек Бөгейұлы, Серікбай Елубітейұлы, Бешіш Жікенұлы, Мұратбай Сапанұлы, Таңажар Топанұлы және т.б. билердің алдында өздерін ақтайтын дәлел келтіре алмады. Сондықтан біз — билер істі қарап, қорытындыға келдік: жауапкерлер өздерін ақтай алмағандықтан Жансары Байғыманұлының шағымы қанағаттандырылады. Чернаков болысы қырғыздары (қазақтары) Шайын Жейкындырұлы, Әбіш Бекболатұлы, Аяпберген Сүрікпенұлы, Тенебек Бөгейұлы, Таңажар Топанұлы, Қуаныш Сатыбекұлы, Мұқан Бийтенұлы, Сәрсенбай Сасықбайұлы ауылдастарымен бірге Жансары Байғыманұлының өздерінің ауылына жақын жерде жайылып келген 22 атын сойған. Байғыманұлы туысқандарынан өзге № 8 ауылдың 20 үш ант беріп, ақ екеніне куәлік бермесе, онда олар Байғыманұлына айғыры үшін айғыр, аты үшін ат, биесі үшін бие төлейді, егер малмен қайтармаса 7 айғыр үшін 20 сомнан, 6 бие үшін 14 сомнан, 5 құнан үшін 10 сомнан, 1 тай үшін 8 сом, 2 жабағы үшін 5 сомнан, келтірілген шығындар үшін 115 сом, билік үшін 44 сом 53 тиын төлейді Шешім түпкілікті, қайта қарауға жатпайды, екі тарапқа да жарияланды. Шешімге Жансары Байғыманұлы риза, ал жауапкерлер Тенебек Бөгейұлы, Қуаныш Сатыбекұлы, Мұқан Бийтенұлы, Сәрсенбай Сіргенбайұлы, Шолып Жалкылдарұлы, Сәрсенбі Топанұлы және т.б. наразы болды.

Копия решения Сусок-Тюбинского чрезвычайного съезда биев 1893 года августа 28-го дня на Сусок-Тюбинском чрезвычайном съезде киргиз Толгарской волости Сулейман Джакубов обратился с жалобой на киргиза Кызыл-Бурковской волости Чаргына Джайчибекова, прося о присуждении семи лошадей. На Алматинском чрезвычайном съезде, бывшем в 1891 году, он, жалобщик, был приговорен заочно к уплате пятидесяти лошадей. По приказанию начальства это дело передано для нового разбирательства на этот чрезвычайный съезд. А потому это дело разбиралось на первом съезде. Сулейман Джакубов приложил печать. Ответчик Чаргай Джайчибеков тоже приложил печать. В справедливость того, что ответчик предложил разобрать это дело биям съезда, Кызылбурковский волостной управитель приложил печать. Бии, приложившие ниже печати, разобрали настоящее дело и нашли, что на съезде, бывшем в 1891 году, доказчиком являлся киргиз Капгутинской волости Сикым Адильбеков. По сему делу доказчик Сикым, который приложил печать, удостоверитель сего, волостной управитель Капгутинской волости Ногайбаев Белькоджа, приложил печать. Ввиду того, что доказчик, киргиз Капгутинской волости Сикым, удостоверяет действительность кражи, то постановили: избрать из волости Калгутинской четырех присягателей: Ногайбая, Кожамберды, Алказая и Буркушбая, которые сего 9 августа должны исполнить присягу, и тогда Чаргын подвергнется платежу 56 лошадей, и если не будет исполнена присяга, то Чаргына оправдать.

Печати биев.

В назначенный биями срок, а именно 9 августа, присягатели: Ногайбай, Кожамберды, Буркушбай и Алказай в качестве биев определили: взыскать с Чаргына 28 лошадей. Печати присягателей. Кроме этого бии приговорили заключить в тюрьму на один год. Печати.

1893 жылғы 28 тамыз Сасықтөбе төтенше билер съезіне Талғар болысы қырғызы (қазағы) Сүлеймен Жақыпұлы Қызылбұрқа болысы қырғызы (қазағы) Шарғын Жайшыбекұлы үстінен одан 7 ат алып біреуді өтініп, жүгінді 1891 жылы өткен Алматы төтенше сьезінде Шарғын Жайшыбекулы сырттай 50 ат төлеуге келісілген еді Басшылықтың бұйрығымен істі қайта қарау үшін осы төтенше съезге ұсынылды. Сондықтан осы бірінші съезде қаралды. Сүлеймен Жақыпұлы мен жауапкер Шарғын Жайшыбекұлы мөр басты. Жауапкер осы істін билер съезінде қаралуын қуаттады. Қызылбұрқа болысы басқарушысы да мөр басты. Төменде мөрін басқан билер істі қарап шықты. 1891 жылы осы іске Калгут болысы қырғызы (қазағы) Сиқым Әділбекұлы куәгер болып, өз сезін растап мөр басқан, сондай-ақ осы болыс басқарушысы Ноғайбай Белқожа да мөр басқан. Куәгер Калгут болысы қырғызы (қазағы) Сиқым Әділбекұлы ұрлықтың орын алғанын растап отырғандықтан біз шешім қабылдадық: Калгут болысынан ант беру үшін 4 адам - Ноғазбай, Қожамберді, Алқазы, Бүркітбай таңдалды. Олар 9 тамыз күні ант берсе, Шарғын Жайшыбекұлы 56 ат төлейді. Егер ант беру жүзеге аспаса, Шарғын ақталады.

Билер мөpі.

Билер белгіленеген мерзімде, атап айтқанда ант берушілер: Ноғазбай, Қожамберді, Алқазы, Бүркітбай билер ретінде Шарғын Жайшыбекұлынан

ат өндірілуі тиіс деп шешті.

Ант берушілердің мөpі. Бұдан өзге айыпкерді біp жыл абақтыға жабуға кесті. Мөрлер.

1896 года октября 10-го дня, киргиз Ан-Арчинской волости Назамбек Назар-Ходжин принес жалобу на киргиза одной с ним волости Каная Найманова, обвиняя его в краже пяти лошадей. Передав настоящее дело на рассмотрение волостного съезда биев, потерпевший Назар-Ходжин приложил тамгу. В действительности сего аульный старшина его приложил доверенностную печать. Обвиняемый Канай Найманов за неимением с собой печати приложил тамгу, а по безграмотству его и личной просьбе расписался мулла Курпеш и аульный старшина Дралымамбет Малдыбаев, засвидетельствовав печатью. Разобрав настоящее дело и принимая во внимание заявление обвиняемого Найманова о том, что он в краже этой не виновен, мы, бии волостного съезда, постановили: для оправдания от сего дела Найманова привести с его старшинства к присяге одного человека, который если через день в присутствии биев примет присягу, то Найманова от ответственности освободить, а в противном случае признать его виновным, взыскать с него в пользу потерпевшего 15 лошадей и заключить его за кражу на пятнадцать месяцев в тюрьму. В том бии 9 чел. приложили печати. Присягателем избран киргиз Кыштаубай Абулымензов. Присягатель Абулымензов, явившись к биям съезда, заявил, что он по сему делу присягу не примет. В том по безграмотству его и личной просьбе расписался мулла Курпеш Вутаханов. В действительность сего бии съезда 9 человек приложили печати.

1896 жылғы 10 қазан күні Анаршын болысы қырғызы (қазағы) Назамбек Назар-Ходрин осы болыс тұрғыны қырғыз (қазағы) Қанай Найманұлының үстінен өзінің 5 атын ұрлағаны жөнінде шағым жасады. Осы істі болыстық билер съезіне тапсырған шағымданушы Назар-Ходрин таңба басты.

Ауыл старшинасы да ұрлықтың орын алғанын растап мөр басқан.

Айыпталушы Қанай Найманұлы мөpі болмағандықтан таңба басты. Хат танымайтын болғандықтан оның өтініш бойынша молда Көрпеш қол қойды, ал ауыл старшинасы Дралымембет Малдыбайұлы куәландырып мөр басты. Істі қарап, айыпталушы Қанай Найманұлының ұрлыққа жоқ екені жайлы түсініктемесін басшылыққа алып біз — болыстық съезге қатысушы билер шешім қабылдадық: Қанай Найманұлының айыпты емес екенін дәлелдеу үшін оның ауылынан біp адам ант беруі тиіс. Егер ол билердің алдында ант берсе Тайманұлы жауапкершіліктен босатылады. Кері жағдайда, ол айыпты деп танылып одан шағымданушының пайдасына 15 ат өндіріледі әpі ұрлық жасағаны үшін 15 айға абақтыға жабылады.

Билер съезіне келген ант беруге таңдалған Қыштаубай Абулымензаұлы осы іc бойынша ант бермейтінін мәлімдеді. Хат танымайтындықтан оның өтінішімен оның атынан молда Көрпеш Ботаханұлы қол қойды. Мұны куәландырып съезге қатысушы 9 би мөр басты.

Аударылды (қолы).

Копия из книги для записи решений волостного съезда народных судей Сарыузенской волости Акмолинского уезда

№ 2, 1899 г.1 Словесная жалоба киргиз Сарыузенской волости: Есмагамбета Баймагаметева о взыскании с Абая Кошанова трех лошадей, Рахмета Сарымсакова о взыскании с Абая Кошанова двух лошадей, Машраима Каражанова о взыскании с Абая Кошанова трех лошадей. Все учинены воровством. Управитель Д. Кантувов приложил печать. Проситель и ответчик согласились решиться на волостном съезде без отвода судей, в том и рукоприкладствуем: Есмагамбет Баймагаметев, Абай Кошанов, Рахмет Сарымсаков приложили тамги, Машраим Каражанов подписался.

1899 года 15 дня июля народные судьи волостного съезда Сарыузенской волости на чрезвычайном съезде, волостным съездом, в присутствии волостного управителя разбирали жалобы киргиз сей волости: Есмагамбета Баймагамбетева о взыскании с Абая Кошанова трех лошадей, Рахмета Сарымсакова о взыскании с Абая Кошанова двух лошадей, Машраима Каражанова о взыскании с Абая Кошанова трех лошадей. Просители заявили, что скот этот произведен воровством. При спросе Абай Кошанов показал: 1.Есмагамбет Баймагамбетев о трех лошадях объяснил, что их он зарезал, которые были взяты не воровски, а по-свойски. 2.Рахмет Сарымсаков о двух лошадях отозвался, что лошади эти были взяты за работу. 3.Машраим Каражанов о трех лошадях отозвался, что лошадей тех он купил у Каражанова.

По разбирательству нашему найдено о краже: 1.Есмагамбетом Баймагамбетевым трех лошадей дознано чрез свидетелей, что лошади эти действительно уворованы. 2.Рахметом Сарымсаковым двух лошадей дознано, что лошади эти действительно выкрадены. 3.По жалобе Машраима Каражанова о трех лошадях дознано, что лошади те у Каражанова Абаем Кошановым куплены, но деньги не уплачены, а потому мы определили: Есмагамбету Баймагамбетеву за кражу трех лошадей Абай Кошанов должен уплатить 3 кобылы (4 лет), Рахмету Сарымсакову за кражу двух лошадей уплатить 1 лошадь, 1 кунана, Машраиму Каражанову за трех лошадей уплатить 1 лошадь пяти лет, 1 кунана, 1 тая. За учиненное воровство Абая Кошанова приговорили заключить в тюрьму на три месяца, а бийлык 15 руб., решение окончательно. На подлинном: председатель Джомарт Балгабаев. Народные судьи Аскар Мамеиев, Ермекпай Байжаров, Сарсен Казыгулов, Коржунбай Макачев.

Есмагамбет Баймагамбетев, Рахмет Сарымсаков пр. тамги. Машраим Каражанов подписался.

Сарыузенский управитель Д. Кантувов (две печати).

Ақмола уезінің Сарыөзен болысының халық судьялары болыстық съезі шешімінің жазба кітабынан көшірме № 2,1899 ж. Сарыөзен болысы қырғыздары (қазақтары) Есмағамбет Баймағаметұлының Абай Қошанұлынан 3 ат, Рахмет Сарымсақұлының Абай Қошанұлынан 2 ат, Машраим Қадыражанұлының Абай Қошанұлынан 3 ат өндіріп алу жөніндегі ауызшa шағымы. Барлық жағдайда да ұрлық жасау орын алған. Басқарушы Д. Кантунов мөр басты. Шағымданушы мен жауапкер болыстық билер съезінде істі өзара бірігу жолы мен шешуге келісіп, шешімге Есмағамбет Баймағаметұлы, Абай Қошанұлы, Рахмет Сарымсақұлы таңба басты, ал Машраим Қаражанұлы қол қойды.

1899 жылы 15 шілдеде Сарыөзен болысы төтенше болыстық съезінде халықтық судьялар болыстық басқарушының қатысуымен осы болыс қырғыздары (қазақтары) Есмағамбет Баймағаметұлының Абай Қошанұлынан 3 ат Рахмет Сарымсақұлының Абай Қошанұлынан 2 ат, Машраим Қаражанұлының Абай Қошанұлынан 3 ат өндіріп алу жайлы шағымын қарастырдық. Шағымданушылар осы малдардың ұрланғанын мәлімдеді. Тергеу барысында Абай Қошанұлы былай деді 1.Есмағамбет Баймағаметұлының 3 атын ұрлаған жоқпын, өзіне той деп алып сойдым.

1.Есмағамбет Баймағаметұлының 3 атының ұрланғаны куәгерлер арқылы дәлелденді.

2.Рахмет Сарымсақұлының 2 атының ұрланғаны да дәлелденді. 3.Машраим Қаражанұлы шағымында айтылған 3 атты Абай Қошанұлы Қаражанұлынан сатып алған біраз ақшасын төлемеген. Сондықтан біз шешім қабылдадық: Есмағамбет Баймағаметұлының 3 атын ұрланған үшін Абай Қошанұлы 3 бие (4 жасар), Рахмет Сарымсақұлының 2 атын ұрлағаны үшін 5 жасар 1 ат, Машраим Қаражанұлының 3 атын ұрлағаны үшін 5 жасар 1 ат, 1 құнан, 1 тай төлеуі тиіс. Абай Қошанұлы ұрлық жасағаны үшін 3 ай абақтыға жабылады. Бие не ақысы 15 сом. Шешім қайта қарауға жатпайды. Түпнұсқаға төраға Жомарт Балғабайұлы, халықтық судьялар — Асқар Маменұлы, Ермекбай Байжарұлы, Сәрсен Қазығұлұлы, Қоржынбай Мақашұлы мөр басты.

Болыстық басқарушы Кантувов қатысты.

Осы шешіммен танысып, шешімге риза болдық. Есмағамбет Баймағаметұлы мен Рахмет Сарымсақұлы таңба басты, ал Машраим Қаражанұлы қол қойды.

Сарыөзен болыстық басқарушысы Д. Кантувов (2 мөр).

Постановление чрезвычайного съезда биев Петропавловского, Тургайского и Николаевского уездов

Чрезвычайный съезд биев Петропавловского, Тургайского и Николаевского уездов, созданный на основании § 156 положения об управлении в степных областях, в вышеупомянутом урочище, 19 сего августа, для решения дела о краже у киргиз Павлодарского уезда Аксувской волости Мамлята Саманбетева и Карауткелской волости Журинбая Туманулова в 1879 году 35 лошадей киргизами Петропавловского уезда Пресновской волости: Беккулой Караменевым, Траном Байтулиным, Бигабулом Мырзабаевым, Атыгаем Джанбулатовым, Кушмурунской волости: Узакбаем Байдалиным, Николаевского уезда, Аманкарагайской волости: Атыгаем Куянкузевым, Мурзалой Тасибековым, Жайлыбаем Токбулатовым и Тургайского уезда 2-й Наурзумской волости: Сарсенбаем Тайчиным, рассмотрев переданное съезду дело, нашел, что все выше обвиняемые киргизы доставлены на съезд местными властями и находятся налицо, но просители, как видно из дела, хотя были своевременно извещены о явке на съезд, не явились до сегодняшнего дня и уважительных к тому причин не представили. Ввиду чего съезд биев, не имея сведений, следуют ли они, просители, на съезд или же пребывают в месте своего жительства, отстоящего от Жекекуля на расстоянии около 1500 верст, съезд биев не находит возможным ожидать далее на- тайных просителей, тем более ждать их неопределенное время, имея дела по прямым своим служебным обязанностям. А потому чрезвычайный съезд биев постановил: дело это, за неявкою просителей, дальнейшим производством прекратить с предоставлением им, Саманбетеву и Туманулову, права отыскивать с виновных удовлетворения особо от настоящего дела. Что же касается взыскания с виновных, поясненных в Указе Акмолинского областного правления к Петропавловскому уездному начальнику от 24 января 1884 г. за № 1022, денег 18 р. 90 коп., то таковые, как казенные, съезд полага¬ет сложить со счетов в силу высочайшего Манифеста от 15 мая 1883 года, если только такое заключение съезда будет признано областным правлением подхо¬дящим под категорию того Манифеста. Постановление это вместе с делом управитель Пресиовской волости должен представить к г. Петропавловскому уездному начальнику для надлежащих распоряжений, а копию вручить присутствующим на съезде письмоводителям уездных управлений: Тургайского — г. Оссовскому и Николаевского — г. Карджасову. Содержание сего постановления объявить прибывшим на съезд обвиняемым киргизам. К подлинному подписались и приложили печати бии чрезвычайного съезда: Петропавловского уезда Пресновской волости: Артыкпай Асрепов, Сарыбай Бопешев, Шаймерден Исельбаев, Тургайского уезда Наурзумской волости: Мийсык Амантаев, Бокай Тюлебаев и Байгужа Борлукбаев и Николаевского уезда Аман-Карагайской волости: Кулбай Игибаев, Есен Даиров, Джусуп Коржин, Убаганской волости: Сарыбек Бекбергеиев. На съезде присутствовали письмоводители уездных управлений: Тургайского — Оссовский и Николаевского — Карджасов. С подлинным верно: Председатель чрезвычайного съезда судебный бий 2-й Наурзумской волости Миймык Амантаев.

Петропавл, Торғай және Николаевск уездерінің төтенше билер съезі жоғарыда аталған төбеде Далалық облыстардағы басқару туралы ереженің § 156 негізінде өткізілді. Бұл съезде Петропавл уезі Ақсу болысының қырғыздары Мәмлат Саманбетұлы мен Қараөткел болысының қырғыздары Жүрімбай Тұманұлы 1879 жылы Преснов болысының Петропавл уезінің қырғыздары: Бекқұл Қараменұлы, Тран Байтулин, Биғабыл Мырзабаев, Атығай Жанболатаевтың, Құсмұрын болысының қырғыздары Ұзақбай Байдалин, Аманқарағай болысының Николаев уезінің қырғыздары: Атығай Қоянкезов, Мұрзалай Тасибеков, Тойлыбай Тоқболатов және Торғай уезінің 2 Наурызым болысының қырғыздардың Сәрсенбай Тайшин 35 жылқы туралы съезге берілген істі қарастырып, жоғарыда айыпталған қырғыздардың жергілікті биліктің сотқа жеткізшуі нәтижесінде даугерлердің іске қарағанда сотқа уақытында шақырылғанымен, осы күнге дейін келмегенін және оған орынды себептердің болмағаны көрінеді. Билер соты бұл даугерлердің биі тура съезге келу-келмеуі немесе өз ауылдарында жатуы туралы мәліметтің жоқтығынан оларды әpі қарай күтпеу туралы шешімге келеді Сондықтан төтенше билер соты қаулы етті: бұл істі даугерлердің келмеуін есепке ала отырып, оларға Самонбетев пен Жұмағұловқа бұл істе кінәлілерден қанағаттандыру құқығын бере отырып, тоқтату қажет деп есептейміз. Ал, 1884 жылғы 24 каңтардағы №1022 Ақмола облыстық басқармасының Петропавл уезінің бастығына берген жарлығында кінәлілерден 18 сом 90 тиын өндіру туралы және бұл шешім 1883 жылғы 18 майдағы Жоғарғы манифеске сәйкес келетіндіктен бекітілді. Бұл қаулыны Преснов болысының управителінің ісімен бірге Петропавл уездік начальнигіне тиісті нұсқаулар үшін беру қажет, ал оның көшірмесін съезден уезд басқармаларының жазу жұмыстарын жүргізушілер: Торғайда — Ассовский мырзаға, Николаевскще — Кдржасов мырзаға берілді

Бұл қаулының мазмұнын съезге келген айыпталушы қырғыздарға жариялау қажет. Түпнұсқаға қолдарын қойып, мөрлерін басқан төтенше съездің билері Преснов болысының Петропавл yезінің билері: Артықбай Арсенов, Сарыбай Беиешов, Шаймерден Исельбаев; Торғай уезінің Науырызым болысының билері: Мисық Амантаев, Боқай Төлебаев және Байғожа Барлұқбаев және Николаевск уезінің Аман-Кдрагай болысының билерін Кулбай Ипбаев, Есен Даныров, Жүсіп Қоржин, Обаған болысының биі Сарыбек Бекбергенов. Съезде уезд басқармаларының жазу жұмыстарын жүргізушілер: Торғайдан — Ассовский және Николаевсктен — Кдржасов қатысты.

Перевод подлинного решения народных судей Алматинского чрезвычайного съезда из первой книги за 1903 г. № 382

Обратился с жалобою киргиз Ботпельской волости Кенду Байторин и заявил: * Ответчик Нижне-Илийской волости Есмурат Джаксыболин украл у меня одну мошадь. Передаю на разбор съезда народных судей». В чем по безграмотству п просьбе истца Кенду расписался Омарджан Буланов. Ответчики Сейтмурат Джаксыболин и Джаксыбала Байгозин убежали после того, как им было объявлено о явке на съезд. В чем аульный старшина Тулкыбай Тентаев расписался. .' (асвидетельствовал волостной управитель Мамут своею подписью. 18 сентября мы, судьи съезда, расспросив и разобрав дело, принимая во внимание, что ответчики Есмурат Джаксыболин и Джаксыбала Байгозин - известные народу воры, и свидетельствование волостного управителя и старшины, определили взыскать в пользу истца Кенду Байторина с ответчиков Есмурата Джаксыболина и Джаксыбалы Байгозина, согласно эреже, по 4 разделам 6 лошадей и заключить в тюрьму на восемнадцать месяцев. Решение постановлено заочно по случаю бегства. В чем народные судьи и председатель съезда Сагит приложили печати.

Переводил письменный переводчик Б. Чалымбеков.

В начале записи жалобы истца «ответчик Сейтмурат» в подлинном решении зачеркнут. Переводчик Б. Чалымбеков.

Бөтпел болысының қырғызы Кенду Байторин шағымданып, келесідей арызын айтты: Жауапкер төменгі Іле болысының қырғызы Есмұрат Жақсыболин менің біp жылқымды ұрлап алды. Ол істі халық судьяларының съезінің қарауына берді. Жауапкер Кендудің өтініші бойынша және өзінің сауатсыздығынан Омаржан Воланов қол қойды. Жауапкерлер Сейтмұрат және Есмұр;и Жақсыболиндер съезге шақырту алған соң қашып кеткен еді Оны ауыл старшинасы Түлкібай Тентаев куәландырып, қол қойды. Болыстық управитель Мамин мұны куәландырып қол қойды. 18 қыркүйекте біз, съездің судьялары, істі тергеп және тексеріп, жауапкерлер Есмұрат Жақсыбалин мен Жақсыбала Байғозин — халыққа белгілі ұрылар екендігін және болыс управителі мен старшинаның куәландыруын ескере отырып, жауапкерлер Есмұрат Жақсыбалин мен Жақсыбала Байғозинадан таланкер Кенду Байтериннің пайдасына, ережеге сәйкес 4 бөліктен құралған 6 жылқы өндіріп алу және 18 айға түрмеге қамауға анықтайды. Шешім жауапкердің қашып кетуіне қарай сырттай қабылданады. Мұны халық судьялары мен съездің төрағасы Сағит куәландырып қол қойды.

Жазбаша аударған аудармашы — Б. Шалымбеков.

Талапкердің шығынынын басында «жауапкер Сейтмұрат» деген сөздер сызылып тасталған.

Обратился с жалобою Чамалганской волости Ибраим Джаныбеков и заявил: «Ответчик Больше-Алматинской волости Джарас Идрисов украл у меня трех лошадей в апреле месяце 1904 года. Для разбирательства передал народным судьям съезда».

Истец Ибраим Джаныбеков.

Ответчик Джарас Идрисов уехал в Андижан, здесь его нет, уехал в мае месяце. Засвидетельствовал волостной управитель Байбосун приложением должностной печати. 18 сего октября мы, судьи съезда, расспросив и разобрав дело, принимая во внимание, что ответчик Джарас Идрисов не явился к нам и в списке волостным управителем было отмечено, что ему объявлено, а потому он не явился к нам судьям, услышав свой список, уехал по объявлении ему, определили: заочно взыскать, согласно эреже, 18 лошадей по 4 разделам и заключить в тюрьму на (семнадцать месяцев. Согласно ст. 19 Манифеста государя императора шесть месяцев прощается, а остальные двенадцать месяцев Джарас Идрисов должен отсидеть.

11ародные судьи съезда приложили печати.

Истец Ибраим Джаныбеков получил копию 18 октября сего года. Ибраим Джаныбеков расписался. Председатель съезда Кожманбет Кийсыбаев приложил именную печать. Переводил письменный переводчик, коллеж, секретарь. Б. Чалымбеков. Кіші Алматы төтенше съезі халық судьяларының шешімінің аудармасы № 2 кітаптан алынды1

1904 жылғы, 18 қазан Шамалған болысынан шыққан Ибраим Жаныбеков шағымданып, келесідей шешім айтты: Үлкен Алматы болысының жауапкері Жарас Идрисов 1904 жылы сәyіp айында менен 3 жылқы ұрлап алды. Істі қарау үшін съездің халық судьяларына берді

Талапкер — Ибраиым Жаныбеков.

Жауапкер Жарас Идрисов, мамыр айында ол Әндіжанға кетіп қалды. Оны болыстық управитель Байбосын лауазымдық мөрін қойып, куәландырған болатын. 18 қазан күні біз, съездің судьялары, жауапкер Жарас Ыдырысовтың сотқа келмегендігін ескере отырып, мұның болыстық управительдің тізімінде көрсетілгендігін, жауапкердің хабардар екендігін есепке ала отырып, қаулы еттік: ережеге сәйкес, сырттай түрде 18 жылқыны 4-ке бөліп өндіріп алу және 18 ай мерзімге түрмеге жабылсын. Император Ағзамның Манифесінің 19-бабына сәйкес 6 ай мерзімге кешірім жасалады, ал қалған 12 ай мерзімді Жарас Идрисов отыруы тиіс.

Съездің халық судьялары өз мөрлерін қойды.

Талапкер Ибраим Жаныбеков осы жылдың 18 қазан күні сот шешімінің көшірмесін алды.

Съездің төрағасы Қожманбет Қисыбаев аты-жөні бар мөрін қойды. Копия с копии решения волостного съезда народных судей Котуркульской волости Кокчетавского уезда, состоявшегося 11 октября 1905 г. за № 331

Мы, нижеподписавшиеся киргизы Джандос Альдекеев и Шамжан Даненбаеп, дали сию подписку в том, что изъявили свое согласие, чтобы дело наше было решено в волостном съезде народных судей, помимо единоличного судьи, в чем и подписуемся.

Волостной съезд народных судей Котуркульской волости в составе судей: Да ута Айтенева, Сыздыка Дюсенбаева, Джусуппека Джангожина и Сары Сулейменева, под председательством народного судьи Клычпая Джаманова, в присутст вии волостного управителя Сатыбая Байгошева разбирал словесную жалобу киргиза Джандоса Альдекеева о краже у него пяти баранов киргизом Шамжа ном Даненбаевым. На судоговорении проситель Альдекеев заявил, что кражу у него пяти баранов Даненбаевым может доказать киргиз Магдыгарап Джунусои. Ответчик Даненбаев не признал себя виновным в краже баранов. Спрошенный по сему делу свидетель Магдыгарап Джунусов показал, что он действительно видел ответчика Даненбаева во время угона баранов ночью, но полагал, что угоняемые бараны принадлежат ему, Даненбаеву. Признав ответчика Даненбаева виновным в краже пяти баранов у Альдекеева, суд, по народным обычаям, постановил: взыскать с ответчика Даненбаева в пользу просителя за баранов тридцать рублей и на пополнение убыт ков десять руб. и в положение четыре рубля. За поступок подвергнуть его, Даненбаева, тюремному заключению на два месяца, о чем объявить тяжу щимся. На подлинном приложил должностные казенные печати. Председатель Клычпай Джаманов, народные судьи: Даут Айтенев, Сыздык Дюйсенбаев, Джусуппек Джангожин и Сары Сулейменев.

Присутствовал волостной управитель Байгошев.

Решение объявлено: Джандос Альдекеев (приложил тамгу), Шамжан Данен-Гтгп (расписался). С копией верно:

Крестьянский начальник 1-го участка Кокчетавского уезда.

Көкшетау yeзі, Қотыркөл болысы халық судьялары болыствқ съезінің 1905 жылғы 11 қазандағы № 33 шешімінің көшірмесі

Біз, төменде қол қойған Жандос Әлдекеев және Шамжан Дөненбаев қырғыздар бұл қолхатты беру себебіміз, біздің даулы ісіміз халық судьяларының болыстық съезіне қаралуына келген білдіретінімізді куәландырып, қол қоямыз.

Шешімнің мәні:

Коркуль болысының халық судьяларының болыстық съезі келесідей құрамда: Даута Әйтенев, Сыздық Дүйсенбаев, Жүсіпбек Жанғожин және Сары Сүлейменев — халық судьясы Қылышбай Жамановтың төрағалық етуімен болыс управителі Сетібай Байғошаевтың қатысуымен қырғыз Жандос Әлдекеевтің оның 5 қойын қырғыз Шамжан Дөненбаевтың ұрлағаны туралы ауызша шағымын тергеді. Сотта Әлдекеев оның 5 қойын Дөненбаевтың ұрлағанын Мағдығарап Жүнісов дәлелдей алатындығын айтты. Жауапкер Дөненбаев қылмысты мойындаған жоқ. Бұл іc бойынша сұрастырылған Мағдығарап Жүнісов өзінің шынымен жауапкер Дөненбаевты сол түні қой айдап бара жатқанын көргенін, бірақ ол қойларды оныкі екен деп ойлағанын айтты. Жауапкер Дөненбаевты Әлдекеевтен 5 қой ұрлағаны себебінен кінәлі деп тауып, Сот халықтық дәстүрлер бойынша қаулы етті: Жауапкер Дөненбаевтан сұраушының есебше қойлар 30 сом және шығындарды өтеу үшін 10 сом және ереже бойынша 4 сом айып төлеуге өндірілсін. Құқық бұзушылығы үшін Дөненбаевты 2 ай мерзімге түрмеге қамау қажет. Түпнұсқаға қатысушылар өздерінің лауазымдық қазыналық мөрлерін басты. Төраға — Қылышбай Жаманов, халық судьялары — Дәуіт Айтенов, Сыздық Дүйсенбаев, Жүнісбек Жанғожин және Сары Сулейменов.

Болыс управителі Байғошаев қатысты.

Шешім жарияланды: Жандос Әлдекеев (тамғасын қойды), Шамжан Дөненбаев (қолын қойды).

Копия с решения чрезвычайного съезда народных судей от 4 декабря 1906 г. за № 214 Просители: киргизы Кызылкакской волости Абуталип Торегельдин, Покровской волости татарин Суюмбаев, Беген Едилеев, Апсят Джакупов, Николаевской волости Кудайкул Жакабаев и Аубакир Бейсенбаев.

Ответчик: киргиз Кызылкакской волости Садвакас Даулетов.

Дело № 562. О похищении трех лошадей у киргиза Абуталипа Торегельдина таковым же Садвакасом Давлетовым и о проч. На судоговорении киргиз Апсят Джакупов, явившийся в съезд в лице доверенного от киргиза Абуталипа Торегельдина, заявил, что 12 августа с. г. у доверителя его были выкрадены три лошади ценою по 40 руб. заподозренным в том киргизом Садвакасом Даулетовым и переданы им конокрадам Павлодарского уезда Карамолинской волости Касыкпаю. Садыку и Усе, джигитам киргиза аула № 10 Карамолинской волости Галия Мулсузбаева; упомянутые конокрады в то время находились у Даулетова, одновременно также похищены Садвакасом Даулетовым у верителей Джакупова киргиз Покровской волости:

4)Абубакира Бейсембаева — 3 лошади-мерины по 35 руб. каждая — 105 руб. и наконец у самого Апсята Джакупова 2 лошади, из них 1 мерин в 60 руб. и одна кобылица в 30 руб., а всего 12 лошадей общей стоимостью 485 руб. Доверенный Джакупов добавил, что похититель означенных лошадей киргиз Садвакас Даулетов находится в дружбе с названными конокрадами Карамолинской волости: получил от них в подарок бегунца — рыжего мерина, седла с приборами в серебряной оправе и проч. Даулетов, в свою очередь, в отдарки передает своим друзьям-конокрадам краденных им лошадей. В подтверждение сего последнего обстоятельства указал на народного судью Покровской волости Торежана Байгожина. Спрошенный народный судья Торежан Байгожин объяснил, что в конце января с.г. брат Садвакаса Даулетова Мамбет ночевал у Байгожина и, между прочим, говорил, что к брату его Садвакасу Даулетову приехали друзья его конокрады — киргизы Павлодарского уезда Карамолинской волости. Причем Байгожин подтвердил факт получения Садвакасом Даулетовым от назначенных конокрадов рыжего мерина, седла с приборами. Из этого ясно видно, что Садвакас Даулетов имеет дружбу с конокрадами и дает повод признать его, Даулетова, виновным в похищении лошадей у просителей, перевод оных конокрадам-друзьям в другой уезд. Ответчик Садвакас Даулетов оповещен о явке на съезд и дал в том подписку, но не явился и доверенного вместо себя не прислал. Из удостоверения одно- аульцев Даулетова, присланного в съезд, видно, что Даулетов болен и не может явиться на съезд. Признано означенное удостоверение составленным не в надлежащей форме, т.е. нет на нем своеручных тамгов и подписей, лишь перечислены имена и фамилии одноаульцев Даулетова. А потому мы, народные судьи чрезвычайного съезда, заочно определили: киргиз Садвакас Даулетов в очищение своей невиновности в похищении 12 лошадей у просителей, по обычному праву нашему, должен выдать одного человека на присягу по выбору просителей из всего аульного общества без исключения, находящегося в ведении аульного старшины аула № 1 Кызылкакской волости Жунуса. Если избранное лицо примет присягу в очищение невиновности Даулетова, то последнего считать по суду оправданным, в противном случае, т.е. если избранное лицо не примет присягу, то ответчик Садвакас Даулетов должен и обязан уплатить просителям, именно: 6) Абубакиру Бисембаеву трех лошадей, стоящих по 35 руб. каждая, 12 лошадей общей стоимостью 485 руб. и в возмещение убытков 40 руб. в пользу Джакупова. Кроме того, ответчика Садвакаса Даулетова, в случае неочищения его присягой, признать виновным в краже означенных лошадей и подвергнуть его на основании ст. 219 пол. Турк. края тюремному заключению на два месяца, ответчика Даулетова за неявку в съезд подвергнуть штрафу в десять руб. в капитал на устройство мест заключения в Омском уезде. Взыскать бийлику с Даулетова 52 руб., о чем объявить Даулетову. Присяга должна быть в г. Омске в соборной мечети 5 февраля 1907 года.

1906 жылғы 4 желтоқсан № 214 халық судьяларының төтенше съезі шешімінің көшірмесі1 Сұраушылар: Қызылқақ болысының қырғыздары Әбутәлип Төргельдин, Покровск болысының татары Сүимбаев, Беген Едінеев, Әпсәт Джакупов, Николаевск болысынан Құдайкұл Жакабаев және Әубәкір Бейсенбаев.

Жауапкер: Қызылқақ болысының қырғызы Сәдуәқас Даулетов. № 562 іc. Сәдуәқас Даулетовтың Әбутәлип Төргельдиинен 3 жылқы ұрлағандығы т.б. туралы. Соттық істі қарау кезңнде Әбутәліп Төргельдиннің сенімді адамы ретінде сотқа келген Әпсәт Джакупов 12-тамыз күні Төргельдиннің әрқайсысы 40 сомнан тұратын 3 жылқысы ұрланғандығын және Сәдуәқас Даулетовтың күдікті екендігін және оның жылқыларды Павлодар уезінің Қарамола болысының жылқы ұрлаушылары Қаспақбайға, Садыққа және Үсеге, яғни Қарамола болысының № 10 ауылының қырғызы Ралия Мүлсүзбаеваға беріп аталмыш жылқы ұрлаушылар ол кезде Даулетовте еді, сонымен бірге Покровск болысының қырғызы Джакуповтың айтуынша Сәдуәқас Даулетовтың ұрлағандарына:

3)Құдайқұл Жақабаевтан 50 сом тұратын бір жылқы және 40 сом тұратын 1 құлын; 4)Әубәкір Бейсенбаевтан әрқайсысы 35 сом тұратын 3 жылқы, сонда барлығы 105 сомға түседі ал Әпсәт Джакуповтан 2 жылқы және 30 сомнан тұратын 1 құлын ұрланған. Сонда барлығы 12 жылқы, жалпы құны 485 сом. Джакупов бұган қоса, жылқы ұрлаушы қырғыз Сәдуәқас Даулетовпен Карамола болысының аталмыш жылқы ұрлаушыларының дос екендігін, олардан жүйрік арғымақ, күмістелген ер-тұрман т.б. сыйлықтар алғанын айтты. Даулетов, өз кезеңінде өзінің жылқы ұрлаушы достарына ұрлаған жылқыларын береді Бұл мән-жайды Покровск болысының халық судьясы Төрежан Байғожин растайды. Сұрау алған халық судьясы Төрежан Байғожин осы жылдың қаңтар айының аяғында Сәдуәқас Даулетовтың ағайыны Мәмбет Байғожиннің үйінде түнеп, өзінің ағайыны Сәдуәқас Даулетовтың үйіне оның жылқы ұрлаушы достары Павлодар уезінің Қарамола болысының қырғыздары Қосықпай, Садық қонаққа келгендігін айтып берген. Сондай-ақ Байғожин аталымыш жылқы ұрлаушылардан Сәдуәқас Даулетовтың жылқы, керек-жарағымен ер-тұрман алғандығын да растады. Бұдан айқын көрнекті Сәдуәқас Даулетов жылқы ұрлаушылармен достық қатынастарда және бұл жағдай Даулетовты жылқы ұрлауда кінәлі деп табуға және оның жылқыларды басқа уезден достарына жіберді деуге негіз болады. Жауапкер Сәдуәқас Даулетов съезге келу туралы хабардар етілген және бұл жөнніде қолхат берген, бірақ, өзі де келген жоқ және өзінің орнына сенімді адамын да жіберген жоқ. Даулетовтың съезге келген ауылдастарының айтуы бойынша Даулетов ауырып жатыр және съезге келе алмайды. Бірақ бұл куәландырудын тиісті формада жасалмағандығы, яғни онда мөрлер мен қойылған қолдардың жоқтығын, оның тек қана Даулетовтың ауылдастарының аты-жөндері ғана айтылғандығын ескерту қажет. Сондықтан, біз төтенше съездің халық судьялары сырттай шешім қабылданып қырғыз Сәдуәқас Даулетов 12 жылқыны ұрламағандығын куәландырып, әдет-ғұрып құқығы бойынша Қызылқақ болысының №1 ауылының ауыл старшинасы Жүністің қарамағындағы бүкіл ауылдық қауымның ішінен ант беруші таңдап алуы және ол ант беруін Даулетовтын кінәсіздігін дәлелдеп ант бepyі тиіс. Ал егер ант беруші ант бермесе, немесе айыптап ант берсе Сәдуәқас Даулетов даулаушыларға, яғни: Яғни жалпы алғанда 485 сомды құрайтын 12 жылқы телеуі және Жақыповтың пайдасына шығындардың орнын толтыру үшін төлеуі тиіс. Сонымен біpгe егер Сәдуәқас Даулетовтың ант арқылы кінәсі дәлелденбесе, ұрлық жасауда кінәлі деп тауып, Түркістан өлкесінің ережесінің 219-бабына негізделе отырып 2 айға түрмеге қамауға жазалауға болады. Жауапкер Даулетовке съезге келмегені үшін 10 сомға айып салу қажет. Ал осы 10 сом айыпты Омск уезіндегі қамау орындарының құрылысына жіберу қажет. Даулетовке айта отырып, одан 52 сом биеақы өндіріп алынсын. Ант беру 1907 жылы 5 ақпан күні Омск қаласындағы мешітте өтуі тиіс.