Ағуз [1] бисмилла [2] бар сөз басында,
Жатпайды қисық ағаш тез қасында.
Ла илаһа Илла алла[3] білдім хақты,
Таныдым бір Алланы бір жасымда.

Екеу деп ойламадым екі жаста,
Көңіліме төгілген нұр әуел баста.
Хабибім[4] хақ Мухаммед, дінім - Ислам
Иманның жөнін білдім басқа-басқа

Үшеу деп ойламадым үш жасымда,
Атамның отырушы ем жамбасында (жанбасында).
"Жан алла, иа, пірім... алла, һу-һу[5] хақ!"- деп,
Жүгірдім жақсылардың ортасында.

Төрт жасқа келіп қалдым сөйтіп жүріп,
Жүгірдім мен атамның соңына еріп.
Қуанған ата-анам, аға-інім,
Молдаға оқытуға мені беріп.

Бес жаста ауызға алдым: "Бисмилланы!"
һаптиек құран оқып, білдім мәні!!
Иассауи қожа Ахмет хикметінен
Көңіліме төгілді нұр хош кәләми[6].

Келгенде алты жасқа алдым сабақ,
Шарх - кітап[7] - оқығаным, панахим [8] - хақ.
Парсыға сол мезгілде болдым тәуір,
Болсам да мен бишара, зейінім[зеһинім] шақ.

Жетіге енді шықтым желе шауып,
Оқуға кетті менің көңілім ауып.
Атам сонда ойлады жақсы ниет,
Беруге ғылымы жақсы молда тауып.

Жетіден өте шықтым,сегізге айдап,
Барады сол мезгілде ішім қайнап.
Ғылымы сарф [9] фатеден алдым сабақ,
Хазіретті келтіріп Құдай айдап.

Толғандым тоғызымда томағадай,
Ұмтылдым, көрсем оқу сарышадай.
Мұхтасар[10] шарх Ғабдолла (қабат) бидан оқып,
Талпындым бала кұстай өрге қарай.

Құдай деп соныменен шықтым онға,
Бір Алла мені салды тура жолға.
Аузымнан сөз, қолымнан өнер шашып,
Кәнеки, тұра алсамшы қолдан-қолға!

Құдайым өнер берген он жасымнан,
Имамның себеп болған дұғасынан.
Дүние-ай, өтіп кеттің ойын болып,
Артық (ортақ) түстім тең құрбы, құрдасымнан,

Ақылды мен ойладым он бірімде,
Белгілі Мәшһүр болдым өз жерімде.
Сөзге шешен, жауапқа көсем болып,
Отырдым он екімде жұрт төрінде.

Таянды сол уақытта он үш маған,
Қас жаман қысылғанда болыспаған.
Қыран кұс, қолға тұрмас болдым лашын,
Секілді ұясынан жаңа ұстаған.

Он төртке келіп қалдым сөйтіп-бүйтіп,
Жіберген бір қолдаушы мені түртіп.
Қараттым бір аузыма талапкерді,
Шәкіртті үлкен-кіші соңыма ертіп.

Шүкірлік, бергеніңе, Құдай патша!
Он бесте шаптым жеке жүйрік атша.
Бір ұйықтап сақар уақыты жатқанымда,
Кеудеме өлең толған сызған хатша.

Ғылым сарф Haxy[11], пақидан алдым хабар,
Көңіліме түсті жарық, ей, ағалар!
Кәлам таухид[12] ғатайд мантық[13] расул [14],
Парайыз хадис[15] тәпсірлері[16] болған қарар.

Кәнеки, тұра алсамшы шыдап тілім,
Сайрадым бұлбұл кұстай, болмай гүлім!
Демедім ащы-тұщы, аға бердім,
Уай, дүние, қайтып келмес сол бір күнім!

Кім болған біздей шешен қызыл тілге,
Сөз жаздым үлгі қылып тамам елге.
Бір дария орнаған соң көтере алмай,
Ағалар, он алтымда шықтым шөлге!

Екі жыл ел ішінде бала оқыттым,
Атамның бір насихат сөзін тұттым.
Бейһуда ғұмырымды бекер жойып,
Он жеті - дер шағымнан сөйтіп өттім.

Он сегіз міндім атқа шыдай алмай,
Жақсыны жаман менен сынай алмай
Мейрамның бес баласын араладым,
Алысқа жас болған соң ұзай алмай.

Қуандық, Сүйіндік, Шегендік, Бегендікті,
Атасы Қаракесек басқа текті.
Сырым, Найман, Тарақты,Бәсентиін,
Атығай, Керей,Уақ көрдім көпті.

Әр жерде жақсылармен болдым таныс,
Арғын,Найман,Қоңырат пен Қыпшақ жарыс.
Орыс, қазақ, араб, парсы - бірдей білген,
Бозбала, қалай екен аяқ алыс?!

Он тоғыз, жиырма менен жиырма бір,
Жағалап жиырма екі қай жақта жүр?
Көрінбес өткен ғұмыр бір сағаттай ,
Не ілдім бұ дүниеден, сен мені көр!

Қан жирен тер шыққан соң, күрең болды,
Ақыл-ой түпсіз дария терең болды.
Есепке өткен жасты алып едім,
Баршасы жиырма ауыз өлең болды.

Жігітке жиырма екен —жастың шеті,
Сол кезде шапса қылыш, қайтпас беті.
Шығарым-шықпасымды Құдай білер,
Тұра гөр тілеулес боп жиырма екі!

Жарасар бозбалаға сұлу жирен,
Дін күтсең, балшық болып аяққа илен!
Жобасы сол оқудың не болады?-
Білмесең, өзің бала, бізден үйрен.

Оқыдың әуел басы әліп биді,
Жұм менен ха — бір ноқаттан және хиді.
Дәл менен зәл, ран, син менен шин,
Сәт пен зат, біле білсең, ти мен зиді.

Ғайын, айын, кәфке, фа менен лам,
Мим, нон, уау, ләм, әлиф иа-мен тамам.
Абжат һуаз, хыти, бар кәләмін
Сағыфаз карашат тынызина ол зазым.

Онан соң һаптиек бар еже сүре,
Оларды үйренерсің жүре-жүре.
Оқытар түркі кітап баспа-жазба,
Білерсің басың қатып көре-көре.

Қырық парыз, исламда бес, иман жеті,
Намаз да анық парыз: біл он екі.
Ғұсылда[17]- үш, таһаратта[18]- төрт, таямда[19]-':
Нифаста[20] хайыз[21] илан бар дүр екі.

Тағы бар: Әмір мағрүф[22],Нәһи мүңісір[23],
Бірі оның ғылымда дүр, қылдым зікір
Тағы бір және бар уәжіп[24] дін исламда ,
Қылғанға асани[25], соны қылғыл шүкір!

Сүннәт[26] бар Мұстахаббен[27] адаб[28] хәйә[29],
Харам[30] макруһи[31] мүстәні[32] қылмажия.
Мүбах[33] деген нәрседен тарт бойыңды,
Тәкәппар ғажап хасты қылма рия[34].

Нәрсеге Мұбах деген қадам ұрма,
Жақсы бол біз секілді, жаман болма!
Құдай - бір, пайғамбар-ақ, құран - шын біл!
Жолынан шариғаттың мойын бұрма!

Әзәзіл, шайтан малғұн тіліне ерме,
Көзің жұм, не мақұрымның жүзін көрме.
Қайыр бер, бейшараға, ас пенен тон,
Дүниеде бір сағатлық ғапыл жүрме!

Ұрлық, өтірік, ойнасты - өнер білме,
Біреуге ғайбат[35] сөйлеп, сырттан күлме.
Тілей бер құдайыңнан өз бағынды,
Біреудің хақысына көңіл бөлме!

Көңілінде түт жаратқан құдайыңды!
Сыйлап күт ата-анаң мен жұбайыңды!
Адамға жала жаппа,қастық қылма,
Махшарда тартпан десең уайымды.

Руза[36] мен намазыңды қылма қаза,
Сақтағыл өз бойыңды судай таза.
Мойныңа пенде хақын жүктеп кетпе,
Сабыр қыл келсе пәле, болма наза!

Аспанның дәл ортасы - Темірқазық,
Көкті биік жаратқан, жерді жазық.
Еркің барда ерікпей ғибадат[37] қыл,
Ғазірейіл өз пейілінен кетті жазып.

Шүкір қыл Алла берген нығметіне,
Разы бол, берсе қаза, құдіретіне.
Мал мен бас, қатын-бала,- бәрі дұшпан,
Дүниенің алданбағың дәулетіне!

Бұйрығын шариғаттың әр кез қойма,
Ас жиын, шақырмаған барма тойға!
Іс қылсаң құдай үшін қыл ниетпен,
Риямен өз ісіңді өзің жойма!

Жан қинап хақ бұйрығын ай лағыл сап,
Істерден құдай сүймес жүргіл аулақ!
Бозбалалық, боқшылық ғадет қылма,
Күлкі, сықақ, жел сөзге жоламай бақ!

Алданып баяны жоқ дүние малға,
Ақшаға, алтын, күміс назар салма!
Жалғанда жаманшылық жанға залал,
Махшарда қаулап тұрған отқа жанба!

Жылқы, қой , ара түспес, сиыр, түйе,
Жатарсың жазаң болса, отқа күйе.
Бермейді жәрдем саған қатын-бала,
Болмаса жарылқаушы Жаббар[38] ие.

Жігіттер, айта берсем, таусылмас сөз,
Бұл жалған бәрімізден өтеді тез.
Дүниенің қанша жиған, бәрі қалар,
Бұйырар ораздыға үш қабат бөз.

Әзәзіл аздырмаққа буар белін,
Жігіттер, берме қолдан иман гүлін!
Шамасы ғибадатқа келмеген соң,
Безеген Мәшһүр Жүсіп қызыл тілін.

Насихат сөз айтамын, салсаң құлақ,
Азық ал: барар жерің алыс-жырақ.
Жүк ауыр, жеңілте гөр, қылып амал(ғамал),
Бұл өлім қас пен көзден жақынырақ.

Бұл өлім бірдей келер бар мен жоққа,
Бір күн аш, қанағат қыл бір күн тоққа!
Қай күн килігерің болжаусыз ғой,
Құрулы сарыжадай атқан оққа!

Сол нәпсі жігіттікте тыйылмайды,
Дүние қандай тәтті, қиылмайды.
Жисаң да дүние малын түк шығармай,
Үш қабат бөзден басқа бұйырмайды.

Су емес мейірің қанар, дүние сағым,
Сөйлеп қал осындайда тіл мен жағым.
Дүниенің опасызын көзім көріп,
Бар болса аянбайтын келді шағым.

Коп күнә харап қылар талай ерді,
Шайтанның нәпсі дұшпан тіліне ерді.
Алтыннан сарай салсаң, пайдасы жоқ,
Бұйырса артық сарай қазған көрді.

Жатарсың мекен қылып қара жерді,
Бағзыға[39] бұйырмайды кебін көрді,
Жаныңды әзірейіл алып кетер,
Қойсаң да күзетшіге жүз мың ерді.

Жаныңды әзірейіл алып кетер,
Астында қара жердің зар еңіретер.
Айбатлы Мүңкір-Нәңкүр[40] келсе жетіп,
Бишара, дәрмені жоқ пенде не етер?!

Артық бақ: қойса халқың таза жуып,
Кебіндеп салып көрге, жіпсіз буып.
Басынды сол көтеріп алғанында,
Жүрегің қорқады-мыс мұздай болып.

Ах, дүние, қалса жетіп ата-анаң,
Жан ауыртқан тірлікте қатын-балаң.
Ағайын, жақындасып, тамырласың,-
Бармайды біреуі де, не дүр шараң?!

Қасыңа шақырсаң да, бармас бірі,
Қысылар, пенде, жаның келді жері!
Пұл беріп: "Мені қой!"- деп, жалынар тасы,
Қолыңа түспес қатқан жарты тері!

Дүниеге келмеді ме ата-анаң?!
Кәнеки, ардақтаған қатын-балаң?!
Жалғыздық өз басыңа түскеннен соң,
Бишара болдың сорлы, күнің қараң!

Айтқаным осы емес пе: "Ауыр жол!" деп,
Сен мұнан құтыласың қалайша ептеп?!
Періште Мүңкір-Нәңкүр бек айбатты,
Сұрайды сонда сенен. "Ман рәббик!"[41] - деп.

Ал, жауап періштеге беріп қара,
Сұм дүние қандай екен, білдің жаңа!
Иманды болсаң түсер сонда есіңе,
Жаратқан жоқтан бар ғып Хақ тағала!

Табылмас хасыл, мақсат жан қиналмай,
Дүниені шағындап жи, көп жинамай.
"Несіне енді бүгін бөгелдің?!- дер,-
Жалғанда кетіп едің мені ойламай!"

Қиындық алдыңызда сондай күн бар,
Атпас таң біз сорлыға, шықпас түн бар!
Алладан сондай пәрмен жауап келсе,
Айтпаған: "Сонда табар енді нең бар?!"

Ғажайып сусағанда көрдім бір ша,
Ағалар, іш күйгеннен қыламын aha!
"Мен раббик!"- деген шақта Мәңкүр-Нәңкүр,
Тіліме жәрдем бергіл, Раббым Алла!

Ғылым мен ғамал жолдас оған серік,
һидаят[42] жігітлікте таупық беріп.
Қолынан малғұн шайтан халас айлап,
Нәсіп қыл түзелмекті жолға кіріп!

Бақыт, дәулет сағадат[43] нәсіп айла,
Көрсеткіл тұғыры жолды жанға пайда!
Атың бар Ғафур[44], Рахым[45]- ғасырларға,
Лa шарик[46] сенің кебиі патша қайда?!

Л а ташти, уа, назира - сенсің рахмат,
Білмедім, білдірмедің, сенсің - хамид[47].
Білемін би шакуне, би намуне
Болмайды бір Аллаға күфуан ахад[48]

Бұл өлім бірдей келер бар мен жоққа,
Бір күн аш, қанағат қыл - бір күн тоққа!
Қай күп килігерің болжаусыз ғой,
Құрулы сарыжадай атқан оққа!

Сол нәпсі жігіттікте тыйылмайды,
Дүние қандай тәтті, қиылмайды.
Жисаң да дүние малын түк шығармай,
Үш қабат бөзден басқа бұйырмайды.

Су емес мейірің қанар, дүние - сағым,
Сөйлеп қал осындайда тіл мен жағым.
Дүниенің опасызын көзім көріп,
Бар болса аянбайтын келді шағым.

Көп күнә харап қылар талай ерді,
Шайтанның нәпсі дұшпан тіліне ерді.
Алтыннан сарай салсаң, пайдасы жоқ,
Бұйырса артық сарай қазған көрді.

Жатарсың мекен қылып қара жерді,
Бағзыға[39] бұйырмайды кебін көрді,
Жаныңды әзірейіл алып кетер,
Қойсаң да күзетшіге жүз мың ерді.

Жаныңды әзірейіл алып кетер,
Астында қара жердің зар еңіретер.
Айбатлы Мүңкір-Нәңкүр[40] келсе жетіп,
Бишара, дәрмені жоқ пенде не етер?!

Артық бақ: қойса халқың таза жуып,
Кебіндеп салып көрге, жіпсіз буып.
Басынды сол көтеріп алғаныңда,
Жүрегің қорқады-мыс мұздай болып.

Ах, дүние, қалса жетіп ата-анаң,
Жан ауыртқан тірлікте қатын-балаң.
Ағайын, жақындастың, тамырласың,

Қасыңа шақырсаң да, бармас бірі,
Қысылар, пенде, жаның - келді жері!
Пұл беріп: "Мені қой!"- деп, жалынар ғасы,
Қолыңа түспес қатқан жарты тері!

Дүниеге келмеді ме ата-анаң?!
Кәнеки, ардақтаған қатын-балаң?!
Жалғыздық өз басыңа түскеннен соң,
Бишара болдың сорлы, күнің қараң!

Айтқаным осы емес пе: "Ауыр жол!" деп,
Сен мұнан құтыласың қалайша ептеп?!
Періште Мүңкір-нәңкір бек айбатлы,
Сұрайды сонда сенен. "Ман рәббик!"[41] - деп.

Ал, жауап періштеге беріп қара,
Сұм дүние қандай екен, білдің жаңа!
Иманды болсаң түсер сонда есіңе,
Жаратқан жоқтан бар ғып Хақ тағала!

Табылмас хасыл, мақсат жан қиналмай,
Дүниені шағындап жи, көп жинамай.
"Несіне енді бүгін бөгелдің?!- дер,

Қиындық алдыңызда сондай күн бар,
Атпас таң біз сорлыға, шықпас түн бар!
Алладан сондай пәрмен жауап келсе,
Айт маған: "Сонда табар енді нең бар?!"

Ғажайып сусағанда көрдім бір ша,
Ағалар, іш күйгеннен қыламын aha!
"Мен раббик!"- деген шақта Мәңкүр-Нәңкүр,
Тіліме жәрдем бергіл, Раббым Алла!

Ғылым мен ғамал жолдас оған серік,
һидаят[42] жігітлікте таупық беріп.
Қолынан малғұн шайтан халас айлап,
Нәсіп қыл түзелмекті жолға кіріп!

Бақыт, дәулет сағадат[43] нәсіп айла,
Көрсеткіл тұғыры жолды жанға пайда!
Атың бар Ғафур[44], Рахым[45]- ғасыларға,
Лa шарик[46] сенің кебиі патша қайда?!

Ла ташти, уа, назира - сенсің рахмат,
Білмедім, білдірмедің, сенсің - хамид[47].
Білемін би шакуне, би намуне
Болмайды бір Аллаға күфуан ахад[48]

Жараттың фазылыңменен жанның мүлкін,
Тамұқта түрлі ғазап ащы, шіркін!
Салсаң да қайсысына пенделерді,
Иа, Раббы, білдір оның нең, бар дүр еркің?!

Еш нәрсе құдіретіңнен басқа болмас,
Дауалап ойлай берсем, көңілім тұрмас.
Сиратіл[53] мәуіттен аман сақта,
Құдайға, қыла көрші иман жолдас!

Раббым Алла, нәбиім[54] — хақ Мухаммед!
Дінім - ислам: руза, намаз - бізге міндет!
Періште Мүңкір-Нәңкүр, менде нең бар,
Мәзһабым[55] улфа сізден ізгі милләт[56]!

Бар ма ақың алар сенің тағы менде,
Үмбетімін Мұхаммедке, Хаққа пенде.
Арман жоқ онан басқа бұ жалғаннан:
Осылай жауап берсем сол бір күнде!

Алланың өзі жалғыз, құдіреті кең,
Бір ғайып аты бар дүр, заһары — мың.
Таурат, Інжіл, Забурда тоғыз жүзі,
Құранда тоқсан тоғыз аты бар шын.

Бір атын біледі екен пайғамбарлар,
Білмейді онан басқа ешбір жандар.
Сипаты зат та, ғайрид[57] емес,
Иа мекен тұрағы жоқ, ай, жаранлар.

Алды, арты, асты, үсті, оң, солы жоқ,
Ауыз, мұрын,аяқ, бас, көз, қолы жоқ.
Еш нәрсе ұқсамайды, ол еш нәрсеге,
Кітаптың айтқанынан ойлама көп.

Жоқ деп біл бір Аллада — ата-ана,
Және жоқ деп біліңіз қатын-бала.
Барлығы бір Алланың құдіретінде,
Ешкімге мұқтаж емес Хақ тағала.

Білгіші, есіткіші һәм көргіші,
Барды жоқ, нажа жоқты бар қылушы.
Тірік дүр, өлмес қадір, болмас ғажіз,
Сөйлетуші, не тілесе,ол білуші!

Серік жоқ, кемшілік жоқ және айып,
Біле алман Хикмет сырын бізге ғайып.
Мақал бар: "Аз сөз - алтын"- машайықтан.
Сөйлейін бір аз ғана жұртқа жайып.

Кім білер әуел-ахыр хақтың сырын,
Нәрсе жоқ бір езінен басқа бұрын.
Ғаламға өзін заһар қылмақ үшін,
Жаратты Мұхаммедтің әуел нұрын.

Тауыстың мысалында қылды нұрды,
Қандалға [58] нұрдан болған орнатылды.
Алдында - ұят айна: нұрдан болып,
Құдайға көріп өзін, шүкір қылды.

Ұялып жалғыздықтан аққан тері,
Сол терден жаратылған иман нұры.
Бес жолы сәжде қылып, нұр ғалы нұр,
Бес намаз әуел парыз болған жері.

Құранда бір аят бар бұған дәліл,
Айтуға айырып бәрін зейінім залил[59|.
"Алла нұр ассамауат уаларзиң - деген аят,
Ғафу қыл болса қате, ая, жалил[60].

Көктерде, уа, жерлерде болушы нұр,
Нұр қылған иа, Раббым Хақ: құдіретін көр.
"Мысалы менің нұрым - бір тау!"- дейді,
Ол тауда нұрдан болған бір қандал түр.

Ол нұрдың жаратылған қандал анық,
Бар екен ол қандалда ақ (ат) нұрдан жарық.
"Фаиннама каукаб [61] дүррүй," - деп,
Бұйырған мадақында: Калам-шариф[62].

Онда бар жаратылған нұрдан ағаш,
Майы бар, ол ағаштың нұрға жанас.
Тағы да өз нұрымен өзі жанып,
Машриқ[63], мағриб[64]та емес, тұрған ағаш.

Шын анық: Қандал нұр, жарықта нұр!
Бір нұрдың жанғандығы май болып түр.
Сол нұрдан бес сәждеге бес нұр болып,
Сол екен мазкур[65] болған нұр-ғалиы[66] нұр.

Кезгендер хакиқаты көп сөйлеген:
"Тау дүние, ол - рух қандал"- деп сөйлеген.
"Көрінген жарық болып көңіл,"- деген,
Әр түрлі әрқайсысы сөз сөйлеген.

Ол ағаш нәпсі(нәфіс) деген құдысия
Май деген Алла берген медет хия.
От тимей жанбақлығы — кереметтен,
Аз ғақыл естуімше алдым жия.

Ол нұрдың бірі - Құдыс, бірі - Ысхад,
Бірі - заһыр, біреуі - мытлақ білиат.
һидаят оның бәрі хақтан болған,
Пендесін өзі сүйген қылады шат.

Екінші кітап алған бір кеңеске,
Адам тау, көкірек қандал: сол емес пе?!
Болғанда жарық иман ол ағашы,
Ғақылды оған қосқан май демес пе?!

Бұл нұрды мысал қылған Мұхаммедтен,
Көкірегің - тау, көңілін қандал еткен.
Ассалүт, набути жарық болып,
"Ағаш асылы мүғжиза [67]май"- деп кеткен.

Әр түрлі имамдардан бар-ды кеңес,
Мен өзім тәпсір білген ғалым емес.
Сөйледім естуімше ұстазымнан
Естіген көргенменен бірдей емес.

Сонда нұрдың терінен жаратты хақ:
Ғаршы[68], күрсі[69],- баршасын: тамұқ, ұжмақ.
Сәулесінен сол нұрдың жаратыпты:
Рухы, әнбиелер барша мұтлақ,

Көп сөз бар мұнан кейін, тұра тұрсын,
Аз дәурен пенде, шіркін, құра тұрсын!
Мысалды(мәністі) адамзаттан баян қылып,
Бозбала, қандырайын құлақ құрышын!

Жаратты қайғыменен жанның бәрін,
Барсың ғой сол жиында баршаларың!
Қандал нұрда пайғамбар рухы тұрып,
Көрсетті тамам рухқа Хақ (шын) дидарын.

Фаннау иаратын келді жауап,
Рух біткен пайғамбарды қылды тауап.
Басын көрген дүниеде султан болып,
Қолын көрген ғаділ боп, тапты сауап.

Кеудесін көрген жанлар ғалым болды,
Әр мүшесі әркімге мағлұм болды.
Сонда мақрұм көре алмай қалған жандар,
Жалған дүние жүзінде залым болды.

Жаратқан бәрінен де әуел нұрды,
Құдайға жетпіс мың жыл жылап тұрды.
Суретін пайғамбардың жасатқан соң,
Жүз мың жыл және отырып шүкір қылды.

Жаратты артық қылып нұрды әне,
Мақсатым, жаным құрбан айтқан жерде.
Үш жүз мың ғаламның жылдардан соң
Жаратты сонда он екі нұрға перде.

Перденің бірі - құдірет, бірі - қызмет,
Бірі рахмат[70] болғанда, бірі - минат[71].
Сағадат, керемет пен ғажап (нәубат) нәбуат,
һидаят, шапағат пен рахат, киғбат.

Құдіреттің пердесінде нұр толыпты,
Он екі мың жыл сонда орнатыпты.
Қызметте он бір мың жыл мекен қылып,
Минатта және он мың жыл тұрыпты.

Рахматта тоғыз мың жыл харар етіп,
Сегіз мың жыл сағадат (рүкүғ ғып) хажатта[72]
Керемет манзилатга[73] он үш мың жыл,
һидаятта бес мың жылдай оны күтіп.

Торт мың жыл Набауатта[74] мекен етті,
Осылай жаратыпты әуел нұрды,
Жаратқан тәннен бұрын ақыл-ойды.
Ерітіп жасыл гауһар сонда ағызып,

Ғаршыны жаратпаққа жарлық қылды.
Көтеріп ол ғаршыны суға қойды,
Ол суды жел көтеріп буға қойды.
Сақтады құдіретімен сонда желді,

Нұрына Мухаммедтің ғалам тойды.
Басқышы , тірегі жоқ ғаршы қылды,
Хисапсыз сол ғаршыға аяқ берді.
Саны жоқ мөлшерінің тарау-тарау,

Сыйғызды бір өзіне талай жерді.
Арасы аяқлардың сондай алас,
Құс ұшса, отыз мың жыл қылып жарыс.
Жүйрік ат отыз мың жыл шапса, жетпес,

Кітаптың айтқанынан қылман алыс.
Әр күнде құбылады жетпіс мың жол,
Жасады алты жүз мың перде оған мол.
Періште іші толған сәжде қылып,

Бәрі де болып тұрған Құдайға құл.
Көтерген төрт періште бұйрық алып,
Бек сасқан көтере алмай қайран қалып.
Әскері қасындағы сегіз жүз мың

Су аққан терлерінен шырқ айналып.
Құдайға сонда қылған көп мінажат,
Көтерген құдіретімен хасил[80] мажат[81].
Сонда аққан періштенің терлерінен

Жаратты бір дарияны бахыр[82] ухиат.
Үйретті Сүбхан Алла[83] кәлимасын[84],
Сәждеге көп періште қойды басын.
Көтерілді сонда Ғаршы құдіретімен

Жасады Зәбіржаттан [85] лаухи тақтай,
Қойыпты сонда жазып мал мен бақты-ай!
Жаратты одан кейін рух рауан [86]
Өтіпті оның асылын адам таппай.

Үш мың жыл рахиғатта[75] тұрып кетті.
Екі мың жыл һибаттан[76] өткеннен соң,
Тақитына[77] шапағаттың келіп жетті.
Тахитында шапағаттың мың жыл тұрды,

Үстіне Ғарыш төсеп, күрсі құрды.
Лаухи[78] қалам жаннатты жаратқан соң,
Орынлы, салтанатлы патша болды.

Жебірейіл , Мекайіл мен жаратты екеу,
Исрафил, Ғазірайіл мен қылып төртеу.
Бірін - желге, біреуін суға қойып,
Жұмақ - сегіз болғанда, тамұқ - жетеу.

Жаннаттың бірі - Ғадін[87]: нығыметі[88]көп,
Айтады : "Дарис салам[89] Дарил қырар[90], Фирдаус"[91]-деп,
Жаннат Алмауи[92] қылды, жаннат - Нағим[93].
Осылай Дарил қарар[94] жаралған жұп .

Жаннаттың жаратыпты жерін биік,
Өзгеден ол Ғадінді артық сүйіп.
Бірі - алтын кірпішінің, бірі - күміс,
Балшығын маски[95] ғанбер[96] қосып түйіп.

Есігін алтын қылды, тысы - иакүт(жақұт),
Топырағын таза жауһар, жайды бар қып.
Ғақықтан - рамкасы бар: гауһар шыны,
Кірерміз, иншалла, болса бақыт.

Төрт бұлақ,ақты: бірі,- бар - Салсабил[97],
Кафур[98] тасыным біреуін біл - зәнжабил[99]
Сүт пен бал, шекер шәрбат сулары бар,
Ғанна [100 ]фиһа тусамма[101]- аят далил[102].

Тақ құрды, салды төсек ақ, жасылдан,
Қызыл, көк түрлендірді саф асылдан.
Не түгел керек десең, сонда даяр,
Кіреді Құдай жазса, дін мұсылман.

Көкте бар жетінші қат түп ағашы,
Жүмақтың сонда толған айналасы.
Хор қызы бір кісіге тиер жетпіс,
Және жетпіс мың қыз бар — сыбағасы.

Пырақ бар: бес жүз жылдық жолды басқан,
Ер тоқым өңшең абзал асыл тастан.
Әр түрлі әр мүшесі құбылып тур,
Тағы бар түрлі нығымат онан басқан.

Тиеді бір кісіге жетпіс шаһар,
Әр шаһарда жетпіс мың сарайлар бар.
Бөлмесі әр сарайдың - жетпіс мың үй,
Әр үйде жетпіс мың тақ асыл баһар.

Әр тақытның үстінде жетпіс төсек,
Көрпе, жастық қанша бар,- қылма есеп.
Алтын, атлас торғыннан жайып қойған,
Күнәһар боп кетеміз пәлен десек.

Әр төсекте отырған бір хор қызы,
Гауһар тәжді, күн көзді, айдай жүзді.
Лағыл баде, лептері - шырын, шәрбат,
Бал мен қант ләззатындай - сөйлер сөзі.

Қараса егер солар Ай мен Күнге,
Ай мен күн ұялғаннан болады өңге.
Тісі бар маржан, жақұт, лұлу иек,
Хисапсыз шашбауына таққан теңге.

Қолдары хор қызының сым күмістей,
Таларсың келбетіне көзің түспей.
Шын мақсат барсаң сонда, табылады,
Бұл дүние - түбі шолақ, көрген түстей.

Жұмақтың асты да —алтын, үсті де алтын,
Ішіне кірген жанның жүзі жарқын.
Дүниенің бар қағазын жисам-дағы,
Мен сөйлеп бітіре алман оның қалпын.

"Имансыз сол жұмақты көрмес!"- дейді,
"Бір Құдай имансызды сүймес!"- дейді.
Бір Алла қаламында аян қылды:
"Адамдар сегіз түрлі кірмес!"- дейді.

Әуелі бір Құдайға серік қосқан,
Екінші, ұрлық қылып жолды тосқан.
Үшінші, кісі өлтірген нақақ (нехах) жерде
Төртінші, зинашы дүр, дінге дұшпан.

Бесінші - ел ішінде өсек айтқан,
Алтыншы - күншілдік қып, діннен кайтқан.
Жетінші - залымдар дүр, рақымы жоқ,
Ғайбат айтып, әрқашан күнәсі артқан!

Сегізінші, әрдайым арақ ішкен,
Әрқашан жаманшылық күні кешкен.
Осылар дүр жұмаққа кіре алмайтын,
Тәубе қылмай, дүниеден, болса көшкен!

Құдая, күнәһардан бізді қылма,
Құдайға, пенде болсаң, қарап тұрма!
Егер де тайып кетсең жазатайым,
Түсерсің жеті тозақ, жайған торға.

Құлдықтан(Қолымнан) келсе шамам, аянбайын,
Азырақ жан барында аяңдайын.
Құданың қаһарынан қорыққан үшін,
Сипатын жеті тозақ баяндайын.

Жаратты ол тозақты қылып жеті,
Жаһаннам[103] Жаһим[104], Сақыр[105], Сижжил[106] төрті.
һадилазад[107] пенен Хатм [108]- тамұқ,
Құйылар жазалының өзіне оты.

Төрт бұлақ акты: бірі,- бар Салсабил[97],
Кафур[98] тасыным біреуін біл зәнжабил[99]
Сүт пен бал, шекер шәрбат сулары бар,
Ғанна [100 ] фиһатуеамма[101]- аят далил[102].

Тақ құрды, салды төсек ақ, жасылдан,
Қызыл, көк түрлендірді саф асылдан.
Не түгел керек десең, сонда даяр,
Кіреді Қудай жазса, дін мұсылман.

Көкте бар жетінші қат түп ағашы,
Жұмақтың сонда толған айналасы.
Хор қызы бір кісіге тиер жетпіс,
Және жетпіс мың қыз бар — сыбағасы.

Пырақ бар: бес жүз жылдық жолды басқан,
Ер тоқым өңшең абзал асыл тастан.
Әр түрлі әр мүшесі құбылып түр,
Тағы бар түрлі нығымат онан басқаң.

Тиеді бір кісіге жетпіс шаһар,
Әр шаһарда жетпіс мың сарайлар бар.
Бөлмесі әр сарайдың - жетпіс мың үй,
Әр үйде жетпіс мың тақ асыл баһар.

Әр тақытның үстінде жетпіс төсек,
Көрпе, жастық қанша бар,- қылма есеп.
Алтын, атлас торғыннан жайып қойған,
Күнәһар боп кетеміз пәлен десек.

Әр төсекте отырған бір хор қызы,
Гауһар тәжді, күн көзді, айдай жүзді.
Лағыл баде, лептері - шырын, шәрбат,
Бал мен қант ләззатындай - сөйлер сөзі.

Қараса егер солар Ай мен Күнге,
Ай мен күн ұялғаннан болады өңге.
Тісі бар маржан, жақұт, лұлу иек,
Қисапсыз шашбауына таққан теңге.

Қолдары хор қызының сым күмістей,
Таларсың келбетіне көзің түспей.
Шын мақсат барсаң сонда, табылады,
Бұл дүние - түбі шолақ, көрген түстей.

Жұмақтың асты да — алтын, үсті де - алтын,
Ішіне кірген жанның жүзі жарқын.
Дүниенің бар қағазын жисам-дағы,
Мен сөйлеп бітіре алман оның қалпын.

"Имансыз сол жұмақты көрмес!"- дейді,
"Бір Құдай имансызды сүймес!"- дейді.
Бір Алла қаламында аян қылды:
"Адамдар сегіз түрлі кірмес!"- дейді.

Әуелі бір Құдайға серік қосқан,
Екінші, ұрлық қылып жолды тосқан.
Үшінші, кісі өлтірген нақақ (нехах) жерде
Төртінші, зинашы дүр, дінге дұшпан.

Бесінші - ел ішінде өсек айтқан,
Алтыншы - күншілдік қып, діннен қайтқан.
Жетінші - залымдар дүр, рақымы жоқ,
Ғайбат айтып, әрқашан күнәсы артқан!

Сегізінші, әрдайым арақ ішкен,
Әрқашан жаманшылық күні кешкен.
Осылар дүр жұмаққа кіре алмайтын,
Тәубе қылмай, дүниеден, болса көшкен!

Құдая, күнәһардан бізді қылма,
Құдайға, пенде болсаң, қарап тұрма!
Егер де тайып кетсең жазатайым,
Түсерсің жеті тозақ, жайған торға

Құлдықтан(Қолымнан) келсе шамам, аянбайын,
Азырақ жан барында аянбайын.
Құданың қаһарынан қорыққан үшін,
Сипатын жеті тозақ баяндайын.

Жаратты ол тозақты қылып жеті,
Жаһаннам[103] Жаһим[104], Сакыр[105], Сижжил[106]төргі.
һадилазад[107] пенен Хатм [108]- тамұқ,
Құйылар жазалының өзіне оты.

Тозақтың ғазабы бар тастан қатты,
От жанып, қайнатады адамзатты.
Отыны адам мен тас ол тамұқтың,
Құранда мазқор болған көр аятты.

Құлдық қыл, қалма ғапіл,ай, бейшара,
Аят бар: "Ууку һаннас уалхажара" [109].
Кітаптан бір қиссасын естігенде,
Жүрегім болды қорқып пара-пара.

"Таусылып тозақ оты бітпес!"- дейді.
"Жазалы және жанып кетпес!"- дейді.
"Тамұғының тереңдігі сондай алыс,
Мың жылда тастаған тас жетпес!"- дейді.

Тамұқта бір шұңқыр бар: аты - Палақ[110],
Сен содан құтыларға қылшы талап.
Бір тау бар ол шұқырда: аты - Уайл [111],
Болады оған түскен пенде халак [112].

Сол таудың тасы, жері бәрі де оттан,
Тез екен қыздырмағы пароходтан.
Бір шаһар әлгі тауға оттан салған,
Хисабын біле алмадым қағып шоттан.

Көше бар сол шаһарда жетпіс жүз мың,
Әр көшеде үйлер бар һәм жетпіс мың.
Әр үйдің жетпіс мыңнан бөлмесі бар,
Жаралған бәрі де оттан,- бұл сөзім - шын!

Ішінде әр бөлменің жетпіс орын,
Қайнатар оған кірген жанның сорын.
Әр орында жетпіс мыңнан жыландар бар,
Жаралған һаммалары соның бұрын.

Ғазап бар, заһар, зақым бәрі де анық,
Жазалы дамыл-дамыл жатар жанып.
Сол жыланның бір демі шықса титтей,
Бүл дүние бір сағатта кетер жанып.

Сонда бар жыландардың заһарлысы,
Бар екен әрбірінің жүз мың тісі.
Құдая, мұсылманды жолықтырма,
Не болар соған душар болған кісі?!

Әр түрлі ғазабы бар мұнан жаман,
Болғанда заһар сусын, зақұм - тағам.
Осындай қиындық бар қияметте,
Күн бұрын сақтанып қал, келсе шамаң!

Құдай - бір, пайғамбар - хақ, құран - біл шын,
Бұйырған шариғаттың қылса ісін.
Айтқанын ғалымдардың қылсаң түзу,
Көрмессің, иншалла [113], соның түсін!

Темір арқан болғанда, темір кебіс,
Темір белбеу, темір тон,- бәрі от тегіс.
Іші —тысы бәрі де отпен толар,
Өзіңді құтқар сонан қылып бір іс!

Мұнымен жеті тозақ тұра тұрсын,
Мұсылман құтылатын қамын қылсын.
Жеті жер, тоғыз палақ қалай болған?

Бар Құдай салды назар сонда суға,
Су қайнап, айналасы толды буға.
Буынан сол дарияның көкті жасап,
Білдірді құдіретін жас пен қуға.

Ол судан және тасып, көбік шықты,
Сол көбіктен жеті қат жерді қыпты.
Сол жерді жеті қылып, және созып,
Тау мен тас, ағаш, жеміс, қылған шөпті.

Екі күн —жер, екі күн көк жаратты,
Торт күнде бір-біріне жұп жаратты.
Бір сағатта қылуға құдіреті бар,
"Пендеме ғибрат болсын!"- деп жаратты.

Біткені алты күнде белгілі анық,
Бітірген құдіретімен Жаббар - Халық.
"Ған саиа-ти айамин"[114] - деген аят,
Көрсеткен осылай деп Калам Шариф.

Әуелгі көкті қылды Зәбіржаттан,
Аты дүр қаза(қиха) оның білсең хаттан.
Суреті мысалы бақыр періштелер
Бос тұрар, білсең, әне адамзаттан.

Екінші көкті қылды бәрі жақұт,
Аты қадым[115], ол көктің орны сахит[116].
Үшінші көктің атын: "Мағун"[117]- қойып,
Асылын оның Алла қылған артық,

Төртінші көк жаралған ақ күмістен,
"Арықлұн",- осылайша атын дескен.
Бесінші жаралған: "Заникд" - аты,
Нәрсе емес: аз, көп дейтін өлшеп-пішкен.

Жаралған ақ інжуден алтыншы көк,
Ат берген оған Алла : "Рафға"[118] - деп.
Жетінші көктің аты "Ғарифа"[119] дүр,
Қып-қызыл алтын қылған жиып-теріп.

Қойыпты жеті көкке жеті есікші,
Өтірік айтар кісі емес, мен өсекші.
Бәрін[ің] де атын саған баяндайын,
Шотқа қақ: нешеу екен? Кел, есепші.

Исмағұл, Михаил мен Сағдайыл бар,
Калкайіл, Салсайыл мен Самайыл бар.
Рафайыл - жетіншіде мекен еткен
Бәрінен орны биік Жебірейіл бар.

Жетінші көкте ағаш бар, ол Мынтаһа,
Аят бар; "Әліф, ләм, иасин таһа".
Жебірейіл сол арада мекен қылтан,
Астағфирулла[120] Алла ла иллаһа, илла Алла.

Осылай естуімше өңшең ерден,
Емеспін соның бәрін өзім көрген.
Жеті көк, тоғыз палақ былай тұрсын,
Құрайын тағы кеңес жеті жерден.

Әуелгі жердің аты Дамқа болған,
Жел есіп Рих ғақым[121] онда тұрған.
Жетпіс мың біреуінің арқаны бар,
Бір Мәлік[122] әр арқанға ие болған.

Ғад қаумын халак қылды сол желменен,
Қанша адам қырылыпты көп елменен.
Бірталай Бошым онда халық көп бар,
Ісі жоқ обал, сауап ешкімменен.

Екінші жердің аты "Халдетұрұр",
Қаумы бар Тамас атты бір-бірін жер.
Ғазап бар неше түрлі ол орында,
Нанбасаң, "Мұхамедия" кітабын көр.

Үшінші жердің аты болған Ғарқа,
Шаян бар неше түрлі тарқа-парқа.
Заһар[123] бар біреуінде үш жүз алпыс,
Дүниені бірі шақса, қылар шарқа.

Қаумы бар "Қабыс"- деген өз алдына,
Жүреді шаяндардың кез алдына.
Құдайым құдіретімен сақтар өзі,
Тамсанып шыға берме сөз алдына.

Төртінші жердің аты: "Жырба" дейтін,
Ол жерде айдаһар бар адам жейтін.
Халқы бар өз алдына "Жалһам"- деген,
Көзсіз, қолсыз, аяқсыз қалың жойқын.

Бұлардың ұшып жүрер бар ғадаты,
"Малша"екен — сол бесінші жердің аты.
"Мыхта" атты қаумы бар оның тағы,
Бірін-бірі жеп қылар харапаты.

Алтыншы жердің аты - Шахынайдос,
Қаумының аты - Қитат, суреті - құс.
Құдайға құлдық қылар баршалары,
Дәптері тозатының сонда дүр бос.

Жетінші жердің аты: "Ғажба",- деген,
Жер жоқ-ты сегізінші мұнан төмен.
Мекені Ғазазілдің сол арада,
Қаумы бар "Жытма" атты тізген көген.

Жеті жер жаратылды осылайша,
Бұл сөзім болар кеңес жұртқа жайса.
Қап тауы жаратылды зәмір тастан,
Бар екен шамасы оның, білгіл қанша?!

Айналған бүл дүниені жеті фасыл[124],
Өзінің тастары бар өңшең жасыл.
Дүниеде тау шаһарлар, сыхре қалға.
Тамыры Қап тауына болар уасыл[125].

Мекайіл бір періште Қап тауында,
Аспанның, тиген басы, жақтауына.
Сондай тау қуласа да жан сақтарсың,
Құдайдың тура келсең (сақтауына).

Артында Қап тауының бір-ақ жер бар,
Дүниедей отыз есе сондай кең бар.
Жаралған бір түрлі жан сол арада,
һаммасы тағат қылған, онда нең бар?!

Сөйлейін бір аз ғана хикаятын,
Құдайдың, қараңызлар, құдіретін!
Артында сол ақ жердің жетпіс жер бар,
Біріне жаратылған бірі жақын.

Оның тағы артында жетпіс жер бар,
Кәпірден жаратыпты деген "Паруар"[126].
Кендігі бұл дүниеше жетпіс есе,
Ар жағында жетпіс жер тағы да бар.

Оның тағы ар жағы жетпіс мың жер,
Бәрін алтын жаратқан құдіретін көр.
Ар жағында Тимеш бәрінің жаратылған,
Жетпіс қабат дүниедей күмістен жер.

Және бар онан әрі жетпіс мың жер,
Сол жердің жаратылған бәрі темір.
Оның арғы жағында қанша ғалам,
Жаратты періштелер беріп ғұмыр.

Бұлар білмес Ғазазіл кім екенін,
Адамзаттың тағы да ніл екенін.
Құдайды - бір, пайғамбарды - хақ біледі,
Не білер: тура жаһил[127] дін екенін.

Онан әрі жаратқан жеті теңіз,
Мақлұқ бар әр дарияда ұшан-теңіз.
Көп ел бар арасында ешкім білмес,
Онда бар тексеретін біздің неміз?!

Ол елдің кім екенін білмес адам,
Бұрынғы әулиелер біле алмаған.
Жанлық жәбірін баһар қылса,
Ат қойған: "Аһлу хикмет [128]" оған тамам.

Көкке ұшса, талмайды канаттары,
Отқа түссе, жанбайды ғадаттары.
Теңіздерде жүреді суға батпай,
Әрқашан қабыл болған қажеттері.

Осылай пайғамбардан рауат[129] салған,
Сөз еді ұстазымнан естіп алған.
Кәнеки, тағы бір сөз қозғайын да,
Алланың жаратқанын тауыса алман.

Жеті көк, жеті қат жер — бәрі бітті,
Ішінде айтылмаған көбі кетті.
Ғаршыны, сол көтерген дарияны,
Өзінің құдіретімен бөлек етті.

Бірі астында Ғаршының Бахыр лахият[130],
Бірін жердің астына қойды таяп.
Сол дарияның суынан қылды берін
Дәлелім бар: бүл сөзге келген аят.

Ал, жаратты аспанға ай менен күн,
Әуел баста екеуін қылыпты тең.
Айдан алып Жебірейіл, күнге беріп,
Күнге күндіз жаратты, ал Айға —түн.

Жер менен көк жаралды ма түзу болып,
Өр түрлі өтіп кеткен мақұлық толып.
Ал, сізді Байтул мағмур[131] орнатылды,
Кетейін онан бір аз кеңес құрып.

Жаһанда шаһар да жоқ, үй де жоқ-ты,
Бостан-бос бұл тұл дүние тұрған тіпті.
Қағбаның осы күнгі дәл орнына,
Бір үйді қызыл жақұт орнатыпты.

Құданың құдіретімен біткен екен,
Топан су көк жүзіне жеткен екен.
"Суға қарық болмасын!"- деп, періштелер,
Көтеріп көк жүзіне кеткен екен.

Періште жердің жүзін алып кетті,
Ғазәзіл оттан белбеу буып кетті.
Құдайға неше мың жыл құлдық қылып,
Мүлкіне сегіз жұмақ барып жетті.

Тамамы періштеге патша болды,
Сол күнде: "Ғазәзіл",- деп ат қойылды.
Жеті көк, жеті жерді жалғыз ұстап,
Биледі періштені оңды-солды.

Қойыпты патша Құдай қылып еркін,
Беріпті билігіне дүние мүлкін.
Ғаршының есігінде бір жазуды,
Жиылған көп періште көрді бір күн.

Қорықты періштелер: "Бұл не хал?!"- деп,
Жазыпты: "Көрген пендем, ұғып ал!"- деп.
"Үшбу жүрген мүлкімде бір құлыма

Періште бәрі тегіс шошып кетті,
Патшасы Ғазәзілге келіп жетті.

Қорқыстық, дұға қылғыл, тақсыр!- депті.
Ғазәзіл сонда тұрып, дұға қылған:

Қылмады: "Өзін сақта!"- деп сол уақытта,
Әр істі жақсы-жаман Құдай қылған.

Бір достым бар, жаратсам керек, соны,
Жер жүзінде болады мекен жөні.
Шығындар, періштелер, бұ дүниеден,
Жаратсам керек Адам қылып оны.

Біздер тәсбих[133], таһлил[134]айтамыз ғой!
Жаралса адам ұғлы, күнә қылар!
Шығыңдар, періштелер, тілімді алып,
Ғажаппен болған тағат күйер жанып.

"Қала инси агламу уа ма ла тағламун!" [135] - деп
Шығарды бәрін тегіс Жаббар Халиқ[136].
Әуел баста болмағы нұрдан екен,
Нұр билеп соның бәрін тұрған екен.

Жебірейіл, бұйырамын саған!- дейді.
Бардағы Мағриб, Машрих ортасынан,
Бір уыс топырақ ап кел маған!- дейді.
Жебірейіл жарлықпенен келді жерге,

Сонда Жер құдіретімен келді тілге.
Мен келдім сенен топырақ алмақ үшін,
Қарныңа уысымды салмақ үшін.
Құданың жарлығымен сатан келдім,

Бір уыс топырақ алып бармақ үшін.
Имансыз қыл көпірден жығылады,
Жаралған жер ортасы қыбыларды.
Бір уыс менен топырақ алып барып,

Құдайым ол топырақтан не қылады?
Құдайдың білмен сырын тамам,- дейді,
Жаратар топырақтан Адам!- дейді.
Көбейіп Адам ұғлы таралған соң,

Бұзықтық қылар олар жаман!- дейді.
Асаннан амал сайын жауған қар ма,
Не қылса Паруардігер шарам бар ма?!
Кәнеки, Жебірейіл, баян қылып,

Сарт, ноғай, шүршіт, орыс, өзбек, қазақ.
Егер де күнәсынан тергеу алса,
Қарныңа салып сенің, қылар ғазап!
Жебірейіл, олай болса, алма менен,

Өзімнен жаралған соң, менің денем.
Тағы да салып маған ғазап қылса,
Болармын шыдай алмай мұнан төмен.
Ол менен жаралған соң, балам болар,

Тегіс жақсы болмаса жаман болар.
Өз қарынымда балама ғазап қылса,
Уа,Алла, минох[137]күнім қараң болар!
Жебірейіл рахымы көп, кетті қайтып,

Жіберді Мекайілді жарлық етіп.
Жер тағы осындай сөз айтқаннан соң,
О дағы ала алмады бойын тартып.
Онан соң жіберіпті Исрафилды,

Бәрінен темен жатқан жер пақырды!
Жердің айтқанын естіген соң,
Тоқтатып, ала алмады, о да ақылды.
Төртінші Ғазірейілге келді жарлық,

Кеңлігі жоқ, мінезі, бәрі - тарлық.
Жердің олай-бұлайын тыңдамастан,
Ғазірейіл салды аямай күшін барлық.
Ортасы Машриқ, Мағриб - осы тұсты,

Ғазірейіл рақымсыздану қолы күшті.
Бір уыс топырақ алған уақытында,
Қырық кары, жеті қат Жер төмен түсті.
Құданың құдіретіне барған алып,

Қай жұмыс бітпейтұғын мұнан қалып?!
Басында себеп болып алып келсең,
Ал!- дейді,- жанын тағы!- Жаббар Халиқ.
Жаралған Адам пенде қинамаққа,

Ойласын: "Келдім,- деп, сынамаққа."
"Бәрекелді, рақымың аз екен!"- деді,
Қойыпты Ғазірейілді жан алмаққа.
Топырақты суға иледі лай қылғалы,

От өртеп, жел естірді май қылғалы.
Әртүрлі топырақ қосты ащы-тұщы,
Біреуді - жоқ, біреуді бай қылғалы.
Топырақты құдіретімен екі бөлді,

Бірін отқа, біреуін нұрға берді.
Және де бәрін қосып, сурет қылып:
Жараттым абзал(азалы) қылып орнын!- дейді.
"Кунту күзаз махфиан" [138]- келді жауап,

Суретін тамам қылды қырық күн санап.
Жатқызды қырық жыл жерде дене қылып,
Пісірді дене қылып кұмға орап.
Жатқызды сахараның даласында,

Тайфаның Мекке менен арасында.
Бір күні Ғазірейіл келіп көрді,
Дарияның жатыр екен жағасында.
Жел есіп кеткен екен ішін тесіп,

Малғұн жүр күншілдік қып ерегесіп.
"Егер мұның билігін маған берсе,
Таза қоймай, алар едім басын кесіп".

"Мені бұған қаратам!"- десе Құдай,
Уа, Алла, мойын сұнған!- депті дейді.
Әзәзіл жансыз барып сонда көрген,
Байқады құр денесін жатқан жерден.

Адамның жетекшілін сонда білген.
Құдайым о і құдіреті қылған, әне,
Жасаған құдірет қолмен үш нәрсені.
Бірі - Таурат, бірі - Адам, бірі - Ғадін,

Екі жүз жыл кірместен тұрды жаны.
Кір, жан, саған дем алыс бердім ерік!
Ғақыл, көңіл, әлһам нұр көрік беріп.
Желкесінен екі жүз жыл айналып,

Көзіне жан кірген соң, өзін көрді,
Жаралған топырақтан жүзін көрді.
"Өзінің неден болған жөнін көріп,
Асылын танысын!"- деп ғақыл берді.

Көзден соң мұрынына жан беріпті,
Жыбырлап сонда мұрын түшкіріпті.
Аузына жан барған соң, хамд[139] айтып,
Дегенде: "Әлхамдулилла!"[140] - тіріліпті.

Ирхамгі Құдайынан жауап келген,
Имамдар мұны айтпақты сауап білген.
Аяқ, қол, кеуде, бөксе,- жеті мүше,
Аралап бір шыбын жан бәрін кезген.

Кәнеки, тұра келді: "Бисмилла!"- деп,
Үстінен қатқан балшық төгілді көп.
Қалыпты сол үстінде тырнақ (сүйек) болып,
Онан соң бұйырады: "Құдай не?!"- деп.

Адам тандап бәрінен ақылды алған,
Ақыл тұрған жеріне иман барған.
Сол иманның соңынан ұят еріп,
Үшеуі бір араға орнатылған.

Басына - тәж, беліне қамар[141] қосты,
Түрлендірді киімін ішті-тысты.
"Адам көркі - шүберек",- деген мақал,
Астына пырақ[142] берді, кұстай ұшты.

Қуантып сонда көңілін сүйіндірді,
Тазадан өңшең асыл киіндірді.
Жұмаққа періштелер алып кірді,
Аттарын әр нәрсенің һәм білдірді.

Қасындағы жиылған періштеден,
Аттарын әр нәрсенің сұра!- дейді.
Адамның асып бағы, кеткен үдеп,
Ғазәзіл жүр сол күндеп, көңілі жүдеп.

Сұрайды әр нәрсені басқа-басқа,
"Бұлардың, періштелер, аты не?"- деп.
Құдайым білдірмеген әуел баста,
Періште бірін білмей қалды босқа.

" Уа ғалламал адама ал асма-у"[144],
Құдая, білуші жоқ сенен басқа.
Сонда Адам қалың топты жарып айтты,
Аттарын әр нәрсенің - бәрін айтты.

Бәрінен жалғыз Адам ғалым болды,
Ал, енді періштелер үйге қайтты!
Өткізді шаттықпенен айт пен тойын,
Жақсының жүрген жері мәжіліс, ойын.

Халалым - ақыл, әне, ағылым тура келіп,
Бәрі де хақ әміріне қойды мойын.
Көрген соң періштелер қалды таңға,
Сайлады сонда Адамды бәрі ханға.

"Фасжуду лиадама"[145] - аят келіп,
Бұйырды: "Сәжде қыл,- деп, сонда - адамға!"
Сәждеге көп періште қойды басын,
Адамның Құдай артық қылған жасын.

Ғазәзіл мойын сұнбай, тұрып қалды,
Түсіріп хақ мойнына тауқы тасын.
Бастарын періштелер көтеріпті,
Ғазәзіл бір сұмдыққа килігіпті.

Қорыққаннан періштелер: "Сақтай гөр!"- деп,
Сәждеге және екінші илігіпті.
Ғазәзіл болды наумыз[146]сол бір кезде,
"Ібіліс" —деп, ат қойылды тағы да өзге.

Сәжденің бірі парыз, бірі уәжіп,
Екеу боп, сол себепті қалды бізге.
Басына тауқы лағынет жетті дейді,
Құдайым оған қаһар етті дейді.

Бір мінез тәкаппарлық қыламын деп,
Қуылып дәргаһынан[147] кетті дейді.
Ағузу биллах[148] кәрім[149] Рахман [150],
Қорқынышым көп, қыламын ахлу ағлам.[151]

"Рахман атқа түспен", - деп, қылып иағлан (әні һылан),
Ат қойды сонда өзіне: "Ібіліс шайтан".
Ағузу биллахы минаш шайтан[152],
Мұңымды хақтан басқа кімге айтам?!

Қалайша Хауа ананы жаратыпты,
Аз ғана мазмұнынан қалам тартам.
Көздінің, кеңес десе, аңырмаған,
Тәубеден жан барында жаңылмаған.

Адамнан Хауа ананы - алған екен,
Ішінен сол жақтағы қабырғадан.
Білмейді ауырып жанға батқанын да,
Көз ашып көрген екен баққанын да.

"Қалсын - деп,- білмей",- тәңірім жаратыпты,
Сол адам ұйқылы-ояу жатқанында.
Көзін ашса, қасында отыр біреу,
Жатқанда жалғыз еді, оянса - екеу.

Куәлік(ке) періштелер келген төртеу.
Құдайым көңіліне кұйып қойған,
Алланың жарлығына ұйып қойған.
Көңіліне жақындықтың мейірі түсіп,

Аты кім, не себептен қойған солай,
Жақындар бар ма бұған пиғылың?- дейді.

Құдайым тауып берген жерігімді.
Тіріктен тірік қылып жаратқан соң,
Аты: "Хауа!",- солай деп ат берілді.

Бірімізге біріміз ұнамақшы.
Пәруардігер қойыпты жұпты қылып,
Бір Құдайдан басқадан тақты тапшы!
Түбінде топ(түп) ағаштың тойы болған,

Сымбатты екеуінің бойы болған.
Екеуі қосылған соң серік болып,
Бірінде - ғақыл, бірінде - ойы болған.

Өзіңді жақсы күтіп, жақсы сақта!
Ішіп-же, көңілің сүйсе, ойна да күл,
Жалғыз-ақ жақын барма бидай жаққа!
Жебірейіл хұтпа оқыды, бар дүр аят,

Маһоры [153] - Мұхаммедке он салауат.
Хадис бар: "Кулли жәди ләзиз"[154]- деген,
Қылыпты ойын-күлкі ғишы фар ағат[155].
Жұмақта Адам, Хауа жүреді олар(алар),

Айтады мадақсына періштелер.
"Қалайша мұны азғырып шығарам?"- деп,
Далада жүріп шайтан назаланар.
Жұмақтың есіктерін аңдып тұрды,

Періште енем десе қақ басқа ұрды.
Бір Тауыс сейіл қылып шыққан екен,
Ібіліске сол арада душар болды.

Мен – ғақылшы, біліп ал, білмес болсаң.
Келбетің келген екен армансыз-ақ,
Тіпті жақсы болар ең өлмес болсаң!

Жан кетсе, қаран сенің күнің !- деген.
Тауыс келіп жыланға ақылдасты,
Далада шайтан жүріп күлімдеген.
Жылан сонда жұмақта жүреді екен,

Жақсы менен жаманды көреді екен.
Төрт аяқты, шудалы сары атандай,
Өрге шығып, ой жерге кіреді екен.

Соны білген - өлместі біле ме екен?
Біз сонан сұрайық! - деп, бұлар келген.

Көрсетейін, мені алып кіремісің?
Ендеше көрсет бізге, жұмаққа жүр,
Жасырып кіргізейін аузыма кір!
Тауыс, жылан шайтанмен ақылдасып,

Жұмаққа кіріп кетті үшеуі бір.
Бұларды тастап кетті алдап-сулап,
Адам жүр: дәулетке мас, аунап-қунап.
Жылады қастарына келіп шайтан,

Адам, Ай, дүние, өтпей тұрса, осы заман!
Жан кетсе, дене шіркін қалар босқа,
Өлместің лажын қып, келсе шамаң!
Есітіп Адам, Хауа күйініпті,

Ібіліс сонда ішінен сүйініпті.
Хауа ана жетіп келіп сұрайды-мыс:

Мен айтсам да, екі жас, ұқпайсыңдар,
Әлі бір күн бүл күнді жоқтайсыңдар.
Бидайдың (бұғдайдың) ағашынан жалғыз татсаң,
Өлмейсің, ғұмырында шықпайсыңдар!

Ақылы мұның бізден артқан екен!
Жақпаса,бір күн айдап жібергелі
"Жеме!"- деп, бізге сонан айтқан екен.
Барады Хауа ананың жегісі кеп,

Жоламай Адам ата отырды көп.
Екі үзіп, өзі жеді Хауа анамыз:

Жемеске өзін Хауа тия алмады,
Енді айтсам, мен пайданы, тіл алмады.
Көрген соң, Хауа ананы сондай жақсы,
Адам да оның сөзін қия алмады.

Екі үзіп сол бидайдан Хауа жеді,
Бір үзіп атамызға алып берді.
Аузына адам ата салған шақта,
Шошынып өне бойы дірілдеді.

Еркектен азғырылды қатын бұрын,
Бастан - тәж, маңдайдан бақ, алды нұрын.
Екеуі жап-жалаңаш болып қалды,
Басыпты қолдарымен абыройын.

Сасқаннан Адам ата жұға алмады,
Түйін боп тамағында қалды!- дейді.
Ұялып Адам ата, ол Хауа ана,
Ағаштар жапырағын бермес және.

Қия алмай мен Хауаның тілін алдым.
"Қатынның тіліне ерген қатын!"- деген,
Хауа айтты:

Тауыс тағы ілінді бір тісінен,
Бәріне бір құдайдан жарлық жетті:

Басыңа пайда етем деп, залал еттің.
Қан көру, бала табу өз тілеуің,
Қалдың ғой ортасында көп бейнеттің!
Мирас, ғақыл, дінде, сен кем боларсың!

Екеуің бір еркекке тең боларсың.
Сауаптың ерге - мыңы, саған - бірі,
Өлгенше өзіңе-өзің мін боларсың!
Иа, жылан, аяғыңды алдым қайырып,

Жатарсың жер бауырлап, мойның қайырып.
Көрген жан басыңды езіп, әлек қылып,
Тастасын екі бөліп, жағынды айырып.
Иа, Тауыс, бүл кеңеске неге кірдің?

Ібіліске жылан менен елші жүрдің.
Дайым сенің тартқаның күйік болсын,
Кәнеки, сен не пайда мұнан көрдің?!
Иа, Ібіліс, сен Адамның алдың бағын,

Дамылсыз періштеге қуғызармын!
Әбден-ақ рахматымнан наумид [156] малтүн [157],
Көрмегіл мұнан былай жұмақ маңын!
Жіберді құдіретімен бәрін айдап,

Сәрондит[158] тауына Адам келді жайлап.
Бір тауға Жоууа (Жыдда) деген Хауа түсіп,
Айырылған бір-бірінен соры қайнап.
Жылан түсті Аспомен[159] деген жерге,

Солтүстікке түсіпті Тауыс бірге.
Құдайға ғасы болып қуылмақты
Тілеймін, иа, Раббым хақ, бізге берме!
Үш жүз жыл Адам ата жүрді жылап,

Көзінен аққан жасы - дария бұлақ.
Иа, Раббына замина анқисина
Зарланды қылып тәубе, медет сұрап.
Сол күнде қараңғыда жүрген еді,

Ашылды сегіз бейіш, жұмақ нұры.
Жазулы Мұхаммедтің атын көріп,

Өзі және сол сенің зүриятың.
Олай болса, күнаһым ғафу [160] айла,
Достың болған Мұхаммед сақтап хақын!
Күнаһиын Хақ тағала қабыл етті,

Қараңғы дүние жарық болып кетті.
Шүкірлік екі ракағат намаз оқып,
Сол памдат, [161]намаз бізге парыз етті.
Ал енді Құдайына шүкір қылды,

Қанша сөз түгел айтып болмас болды.
Табысып Ғарафатта [162] Хауа анаға
Сол жерде мақсат тауып, көңіл тынды..
Хауа ана сонда белі мұзға тиді,

Тізесі Адам ата сызға тиді.
Бір бұлақ ақ су ағып, дария түсіп,
Жаралды сол асылдан балық дейді.
Ит кіндіктен жаралған, мысық өттен,

Сол себептен адамға жақын еткен.
Адам ата, Хауа ана қосылған соң,
Ұл мен қыз егіз тауып, бала біткен.
Бір егіздің сыңарын біріне қосқан,

Бір сұлу қыз Қабылмен бір туысқан.
Соны барып һәбілге қосқаннан соң,
Қабыл тұрып, һәбілге болды дұшпан.
Ал, екеуі келіспей араз болып,

Бара жатыр кеңеске ішім толып.
Бір кеңес әлімсақтан айтсам керек,
Қиссасын һәбіл, Қабыл қоя тұрып.
Сайраңдап тау басына Адам шықты,

Сол жерде көп періште жиылыпты.
"Бұл қалай кеп болды,- деп, - маған түскен?"
Шошыған Адам ата қорқып тіпті.
Әуелде көрген тауды, тасты дейді.

Қорыққаннан өңі жаман қашты дейді.
Періште Жебірейіл хақтан келіп,
Жүрегін қолыменен басты дейді:

Бұрылып оң жағыңа қара!- дейді.
Сонда Адам көзді оңға салған екен,
Артына қарап, демді алған екен.
"Оң" дегеннің мәнісі: "бұрын" — деген,

Бұрын қарап, "он" сонан қалған екен.
Ақ нұры бар, ақ рухы бар, ақ туы бар,
Балқытқан қара тасты һәм буы бар,- Мұхаммед,
Мұстафаның нұры шықты:

Өзімді, әулетімді жарылқай гөр!
Артынан тағы шықты көп нәбилер
Шаһриар [163], табиғинлар [164] һәм уалилар [165].
Рухы муминларының [166] ақ киімді,

Бәрі де оң жағында орнатылар.
Халиқин һуа Алладан келді хабар,
Жаннатты бұлар үшін қылды даяр.
Қуанып Адам ата күлді дейді:

Болғаймыз біз, ғариблар [167], сол жиында,
Құдайға, сондай қылса, іс қиын ба?!
Өзіміз кім екен біле алмаспыз,
Жалғанда жан өзіміз бір тиынға.

Арқасын бір сипады Құдірет Алла,
Не хүкім[168] көрсетеді Құдауанда?!

Қараса, бір түрлі жан, қалды таңға.
Киімі, өңі, түсі - бәрі қара,
Басшы екен бәріне де Қабыл және.
Жылайды соны көріп, Адам ата:

Көрмеді еркін қарап, бұларды анық,
Жараттым үш буларға арнап тамұқ!
Хақында Мухаммедтің барша үмбеті,
Сақтай гөр тозағыңнан Жаббар халық!

Сол жерде тамам рух жыладылар,
Сол топта сізлер де бар, бізлер де бар.
Аласат бір бакім емес нәжіс,
Тәңіріңіз мен - сізлердің, ай, пенделер!

Жіберсем пайғамбарлар кітаптармен!
Шаһадат [170] біз тұтамыз — айтқан сөзің,
Қыламыз қыдыр Жаббар бәлі өзің.
"Алмасақ уахуал ахидул" [171],

Сол екен хақ мұсылман болған кезің.
Сол күнде хаққа бердің куәлікті,

Сираттан қашан өтіп алғаныңша,
Жігіттер, көтергенің ауыр жүкті.
Адамнан қанша тұқым бала туды,
Бірі - пысық, біреуі шала туды.

Біреу —бай, біреу - жарлы, біреу - мұңды.
Жақсылық жамандықты ала туды.
Қабыл тұрып, білді өлтіріпті,
Қырық күн Адам отырып зар қылыпты.

Тиштен Шиш есімлі бала туып,
Құдайым жүзін нұрлы келтіріпті.
Баласын Адам сапа жиып алған,
Бәріңе дін үйретіп жолға салған.

Он кітап келген екен сонда өзіне,
Өзгесі кетіп, орыны Шишта қалған.

Естісін өзлеріңнің балаларың.
Қиямет қайымғаша зүриятыма

Бірі - бұлдыр дүниеге көңіл қойма,
Не болдым: құмар болған мені - ойла.
Жаннатта тұрғанымда ойлаймын деп,
Ақырда түсіп кеттім терең ойға.

Екінші - қатындардың алма тілін,
Мен алам деп тәрік қылдым жұмақ нұрын.
Үшінші - не іс қылсаң, ойла соңын,
Мен ойламай іс қылдым, көрдім, мұңын!

Төртінші - жөнін білмей, істі қылма!
Білмей,сірә, іс қылам деп, бұзып алма!
Бесінші - біреуменен ақылдас қыл,
Кеңессем маған мұндай бала бар ма?!

Кеңеспей іс қылам деп, көрдім бейнет.
Нығметтен кәне суға кеттім (сондай қалдым) нәубет.
Үшбу сөз —менен қалған бір өсиет,
Ұлыңның - ұлы, қызыңның қызына үйрет.

Сіздерге мұнан басқа нені айтайын,
"Әлиф" мен әуел баста "бині" айтайын.
Мухаммед үмбетінің торт орында:
Жері бар бізден асқан, соны айтайын.

Әуелі кінәм Меккеде кешілгені,
Әзелден артық болмас пішілгені.
Мухаммед үмбеттері күнә қылса,
Қай жерде тәубе қылса, шешілгені.

Екінші - хаққа жәрдем тонымды алды,
Мың ділда, жүз жылқылық құнымды алды.
Мухаммед үмбеттері ғасы болса,
Үстіне тәубе тонын жаба салды.

Үшінші – халалымнан [172] мені айырды,
Күшімді таудан қайтпас жел қайырды.
Мухаммед үмбетіне айырылмақ жоқ,
Қылса да қанша күнаһи,- деп жайылды.

Төртінші - жұмақта мен жүргенімде,
Шығарды бір күнәмен көргенімде.
Олар дүние жүзінде күнә қылса,
Бейішке кіргізеді өлгенінде.

Сол Адам ғұмыр(өмір) сүріп мыңға жетті,
Баласы Шишты орнына қойып кетті.
Беріпті елу кітап Шиш нәбиге,
Солайша бұл дүниеден олар да өтті.

Дүниеден Шиш өтіпті жеті жүзде,
Баласы Ануш(Әнес) кірген кеңес сөзге.
Ануш өтіп, баласы Қинан қалып,
Адам ұғлы көбейді сол бір кезде.

Қинан өліп, Михайл(Миһласил) артта қалды,
Михаилдың тағы орнын Иарид (Ирада) алды.
Иаридтан хат жазушы Ыдырыс туып,
Жұмаққа өнерімен тура (тірі) барды.

Ыдырыс екен әуелі киім тіккен,
Хат жазып, қалам,сия,қағаз біткен.
Жемеді он алты жыл, ұйықтамай,
Жұмаққа тірі барып, тура кеткен.

Өзіне беріліпті кітап отыз,
Дүниеде жыл есебі (хисабы) тұрған төрт жүз.
Артынан Нұх пайғамбар қуа шытып,
Елу жыл ғұмыр сүрген һәм тоғыз жүз.

Нұхтан қалды үш ұғлы: Иафас,һам,Сам,
Жарық дүние көрінер даулап жансам.
һуд нәби, Салых нәби - олар да өтті,
Бұл дүние баянсыз ғой, хабар алсам.

Ибраһим өтті және Халиалла,
Отқа атқан Намард [173]
Лағын [174] кәпір сонда
Жанар күні:

Бұйырған отқа сүй деп Құдауанда[175].
Тіл білген жетпіс екі, өнері асып,
Қалыпты әр түрлі тіл сонан кәсіп.
Ысмағүл, Ысқақ туды, онан

Хазіреті Жақыптан туған Жүсіп(Иосиф),
Айтады кітаптарда "нәби" десіп.
Айуб нәби, Шұғайып, Мұса қалам,
Өңшең нәби айтайын желдей есіп.

Қолына ол Мұсаның Таурат берген,
Үмбетін Мұхаммедтің сонда білген.

Жылады оқиғасын, көрген жерден.
Өтіпті жұбайымен һарон(Арын), Мұса,
Келіпті Иошых (Иұшығы), Ілияс оған қоса.
Қолында Забуры бар Дәуіт нәби,

Айтайын қайсы бірін ,- бәрі қисса.
Үмбетін Мұхаммедтің о да білді,
Кітаптан Забур атты оқып көрді.
Шаһар салып, Сүлеймен дүниені алған,

Дәуітке сондай абзал бала берді.
Жел мен күс, қаратыпты: пері, жынды,
Сонда да Мұхаммедті арз [176] қылды.
Болғанда Хызыр нәби, Жаннан - ғалым,

Тағы да хакім Лұқман шыға келді.
Аят бар: "Уа ма дүния гайруһа[177] пан",
Жігіттер, жалғаны жоқ сөзіме нан.
Басына патшалықтан мүйіз біткен,

Нәбиін алып кетті Ескендір хан.
Ғұзайыр, Жерхыс өтті және Рүмия,
Даниял нәби,3ікірия һәм Иахия.
Ғайсаға "Інжіл" атты кітап келіп,

О дағы өтпеді ме жұртын жия?!
Сөзімді естігендер шын дейтұғын,
"Құдайдан басқада көп мін",- дейтұғын.
Бағзылар есеп (хисап) қылып санағанда,

Екі жүз жиырма төрт мың жыл дейтұғын.
Сөйтсе де хисап қылу жарамайды,
Үшеу деп санамаңыз Күн мен Айды.
"Айтқан бар, айтпаған бар,- Құран шын!- деп,

Өтіпті нәби Мурсал [178[ хисабы жоқ,
Өніпті сол Ысхақтан зүрияты көп.
Ысмағұл тұқымынан хақ Мухаммед,
Шығыпты жалғыз өзі бір кісі боп.

Нұр келді нәбиі туған тұқымына,
Мәканынан[179] шытып, түсіп мәканына.
Күллиат[180] Құрайышқа шейін келіп,
Құйылды Ғабдол менен Шұқырына.

Батырдан Ғабдолманап — туды һашым (Әшім),
һашымда тасыпты нұр онан басым.
Енді Ғабдолманап сау қалсын ба,
Құдай артық жаратқан айналасын.

Тоғыз ұлдың кенжесі Ғабдолла атты(атлы),
Жүз түйе қылды құрбан салтанатлы.
Әмина халал жұпты буаз болып,
Мәдина, Мекке шаһары нұрға батты.

Атасы тумасынан бұрын білді,
Әмина сол құданың нұрын көрді.
Оң жұлдыз, ізгі сағат, сәтті күні,
Мухаммед, айналайын, сонда туды.

Кағба келіп бас қойды аяғына,
Шіркеу неше бұт-бұрқан жығылды енді.
Қағбаның төрт бұрышынан дауыс шықты:
Бір нәби, Ғаламға нұр келді!- депті.

Тұрыпты бұтхана боп Қағба мың жыл,
Қырылып лак болған Асхап пен піл.
Меккеден — ай, күн туып Мәдинадан,
Сондай не ғып жұлдызы болған оң жыл!

Рабиғала әуел айында он екі күн,
Күндіз де толғатыпты, туыпты түн.
Қуанған аталары, аналары:
"Иа,Раббы, бүл не деген сағадат күн?!"

Туған соң дүниені жарық қаптап,
Болды енді шайтандарды оқпен атпақ.
Шайтандар енді көкке шықпас болды,
Жерге илеп періштелер кетті таптап.

Мұхаммед, айналайын, жанға сая,
Жараттың қандай күні, бар Құдая?
Емізбей емшек сүтін, сақтайын!- деп,
Іздейді емізуші(асыраушы) оған дая.

Бір қатын Халима атты сақтап күткен,
Құдайым оның сүтін халал еткен.
Көрмеді ешкім оның былғанышын,
Құдайым әуел бастан тап-таза еткен.

Екі жыл төрт айдан соң атасы өлді,
Жеткенде жасы алтыға анасы өлді.
Сегіз жасқа жеткенде, тақсыр нәби,
Әкесінің әкесі тағы да өлді.

Атасы Әбутәліп асырап күтті,
Әр түрлі өнерлерден үміт етті.
Сүйікті һәм көрікті, жомарт, ғаділ,
Бұзықлық онда болмас зәра тіпті.

Сөйлесе, қаламы бар шекер, балдай,
Жүзі бар сондай сұлу шырын жандай.
Сипаты бүл жалғанда - Жүсіп нәби,
Көрген жан тұра алмайды ғақыл танбай.

Мінезі қызыл жібек, бек мүләйім,
Мархамат кәріптерге (ғарыпларға) іші дайым.
Ата-ана һәм бабасы өлгеннен соң,
Жетімдік сол күндерде болды уайым.

Он екі жасқа жетті Мұхаммедім,
Болғанда - өзі нашар, өзі жетім.
"Беруге бұған қалың малым жоқ!"- деп,
Ойланды Әбутәліп шын ниетін.

Нәсілі - Құрайыштан, сондай таза,
Жалғанда малсыз болсаң, жоқ-ты маза.
Жер тамақ, киер киім болмаған соң,
Болады үйде отырып жігіт наза.

Хадиша-бай һабылдың жалғыз қызы,
Түсінде Мұхаммедті көрген өзі.
"Мухаммед туса, соған тиемін!"- деп,
Ізденіп сол Меккеге келген кезі.

Хадиша сұлу екен көңіл ашар,
Мухаммед болады оған қашан душар?!
Жиылған кызметіне тамақ үшін,
Мекке мен Мәдинада кәріп-қасер.

Жалдайды оз алдына піркәншікті,
Мың бес жүз қара нарға қояр жүкті.
"Інімді қызметіне жалдайын!"- деп,
Бір күні Әбутәліп ниет қыпты.

Хадиша келген жерден жақсы күтті,
Асылды таныған соң құрмет етті.
Болаттан ағып түскен құрышым-ай,
Не жұмыс келгеніңіз, айтшы?- депті.

Ойлаушы ем ер міндетін алмайын деп.
Бір нашар жетім болған бар еді інім,
Келіп ем соны сізге жалдайын деп.
Нәсілің сенің таза ақ болады,

Жан шықса, екі көзің жұмылады.
Ініңді өзі жетім, өксітесің,
Ол ақың өйтіп алған не болады?
Ақысын жейін деп мен ойыма алман,

Қайтейін, мұндай күнді Құдай салған.
Өзіне қалың беріп қояр едім,
Бір тиын болса пұлы ақыға алған.

Танимын көрмесем де мен затыңды.
Кісіге жалдап өмірін өксіткенше,
Мен тауып берейін бір бай қатынды.

Жауап бер сен, мені өзің сықақ қылмай.
Бай қатын дәулетіне мас болған соң,
Ініме өзі жетім жолай ма, ойбай?!
Әбутәліп сөзі қатты, білді қатын,

Сен күшін жас баланың қайдан білдің?
Отқа, суға жұмсама, тегі жас,
Тағы да жұмысын айт, не бұйырдың?

Кетпесін жастау бала өңі жүдеп.
Ертең мен жіберемін Шам, Румға,
Барсын да керуенмен түйеші боп.
Сөйлесіп Әбутәліп задатка алды,

Үйіне уайым қып ренжіп барды.
Кеткен соң жалдап өзі ылажсыздан,
Көзінен ақырындап жас шығарды.
Мақал бар: "Жетпес деген жоққа жүйрік"

Бір дәмін айдайды той Құдай бұйырып.
Апасы отыр екен Ғатқа атты,
Үйінде пайда үшін ұршық үйіріп.
Құдай-ау, асыл қылдың затымызды,

"Құрайыш - кінәна"- деп атымызды.
Жалданды жалғыз інім жалшылыққа,
Бересің қашан біздің датымызды?!
Деп жылап қыз бейшара төкті жасын,

Нe болам ата-анам жоқ, сорлы басым.
Көпірге жалшы болды-ау, әттең, дүние-ай!
Құдайым қор қылмасын ердің басын.
Мухаммед қайғырады өз күйіне,

Аяндап Хадишаның келді үйіне.
Ренжітпей Мухаммедті ұстаңыз!- деп,
Тапсырды керуенбасы бір биіне.
Жүк қойды өңшең таза қара нарға:

Қайтқанда сүйіншіге мұны жібер,
Солай!- деп, тапсырады барша жанға.
Әбубәкір, Әбужаһил басшысы бар,
Шаһардан керуендер жөнелділер.

Мухаммед түйеші боп жөнелгенде,
Болғандай ақыр заман күйінділер.

Баласын шығарып сап кайтар бәрі.
Менің жоқ атам, анам қарап қалар!-
Деп сонда қатты болған қайғы-зары.
Жалшылық шын болды ма, киген киім?

Балалар үйінде жүр менің теңім.
Қарайды өзге жұрттың ата-анасы,
Артымнан қарап қалар менің кімім?!
Жетімлік, көрдім сенен ынтызарлық,

Киім менен тамақтан көрдім тарлық.
Жетектеп жаяу түйе жөнелгенде,
Шықты ғой менің зықым сонда барлық.
Атамның атасы шықты бірге,

Ата-анам қалды шықпай жатып көрде!-
Зарлығын Мухаммедтің естігенде,
Жылапты жан-жануар көк пен жерде.
Төгіпті көп періште көзден жасын:

"Шынымен құл болды ма ғазиз басың?"
Ғаламның он сегіз мың бәрі күйініп,
Аспанның, қан толыпты, айналасын.
Дүние ай, сондай сенің күнің бар-ды,

Әрқашан кәріптерге (ғаріплерге) Құдай жар-ды.
Басына бір ақ бұлт сая болып,
Жебірейіл өзін түзу жолға салды.
Көп керуен Шамға қарай жүріп кетті,

Үйіне бір рахибының [181]келіп жетті.
Алыстан ақ бұлтты көзі көріп,
"Бар ғой,- деп, мұнда әулие!"- үміт етті.
Керуенді сол үмітпен қонақ қылды,

Түйеші келе алмайтын бір жетім бар,
Жан жоқ,- деп,- онан басқа!- жауап берді.
Ендеше о да келсін, шақыр! - дейді,
Таусылмас асым толып жатыр,- дейді.

Ішінде осы топтың болмады ма?
Пайғамбар ол заманы ақыр!- дейді.
Жетелеп алып келді өзі барып,
Ақ бұлт басында жүр шыр айналып.

Жұрттан бөлек бір өзін құрмет қылды,
"Менің күтер кісім!"- деп, бек шаттанып.
Жоғары оз төріне алып шықты,
Алдына неше түрлі қызмет қыпты:

Көрмеңіз сіздер мұны ондай-мұндай.
Хақына Мұхаммедтің керуендерді,
Жіберді бір сыйлап рахиб солай.
Шам шаһар ортасына барып кірді,

Саудасын енді керуен қыла берді.
Базарын жүһүдтердің тамаша етіп,
Мұхаммед тақсыр барып қарап көрді.
Мухаммед ол шаһарға кірген екен,

Бұт борқандар бұзылып қалды тектен.
Теміршінің темірі балқып кетіп,
Бір сұмдықтың басын сонда білген екен.
Патшасы осы кепті есітіпті,

Өзінің ғалымдарын жинатыпты.
Ғалымлар естіген соң, кітап ашып,
Таурат, Інжіл барлығын ақтарыпты.

Нәсілі ол "Құрайыш кінә надан".
Бәни Хашим [182]тұқымы, ол - Мухаммед,
Бар шығар пайғамбары ақыр заман.
Қарасып коп жүһүдлар іздеп барды,

Айтыпты Әбужаһил дін дұшпаны.
Керуендер өстіп елге аяңдаған,
Жұһудтер іздесе де, таба алмаған.
Әбубәкір сол уақытта қапқа салып,

Тезек терген кісі боп аяңдаған.
Іздеп жүрген жүһұдтер оны көрген:

Кәпірлер қалжың соз деп жүре берген.
Кеткен соң Мұхаммедті түсіріпті,

Иә, Құдай, салшы мені шын жолыңа!
Егер де ұжмақ маған несіп болса,
Алайын әуел сені оң қолыма.
Мұсылман болған әуел Әбубәкір,

Ал енді Мәдинаға келе жатыр.
Бір түйе жүк көтермес шабан екен,
Болғанда өзі - қотыр, жүні тақыр.
Шаһарға Мухаммедті жүргізіпті,

Әлгі қотыр түйені мінгізіпті.
Арық түйе сол жерде семіз болып,
Тамашасын көп жұртқа білгізіпті.
Қарап тұр, ей, халайық, тамашаны,

Алдырдым тоғызымда томашаны.
Бұрын жалғыз жүрмеген жас бала ғой,
Түн қатып келе жатса, адасады.
Жол білмей түн ішінде көп сандалды,

Алдынан біреу келіп ұстай алды.
Түйесін ыңғайланды шөгергелі,
Ойланды қашып жаяу жөнелгелі.
Періште Жебірейіл жеткен екен,

Сол салып түзу жолға жібергелі.
Түйесін алып келіп жолға салды,
Жер екен он күншілік бір түн барды.
Шаһардың қақпасына жеткен жерде,

Түйесі мінген шақта қотыр екен,
Семірді исмағыты(мағызы) оқыр екен.
"Мұхаммед сүйіншіге келе ме?"- деп,
Хадиша сыртқа шығып отыр екен.

Мухаммед жетіп келді, көрді көзі,
Балқиды қуанғаннан айдай жүзі.
Сүйіншіге бір түйе жүкті беріп,
Сол екен Хадишаның сүйген кезі.

Бір түйе алтын алып үйге барды,
Аз күнде соңғы керуен келіп қалды.
Ақысын Мухаммедтің алайын деп,
Тұрды да Әбутәліп ойына алды.

Інімді көп ұялтып сен жүдеттің.
Мақтанба - малым бар!"- деп, бізге олайша,
Сен мұнша таситын кімнен өттің?!

Сіздердің бетіңді кім қайырады?!
Алғанмен алты теңге не болады,
Қай қатын ол ақыңа табылады?
Ағаке, шын хақиқат сөзіме нан,

Жаныма залал қылып айтпан жалған.
І иейін Мұхаммедке менің өзім,
Табылар іздер болса дүние жалған.
Өзінің ойлап жүрген ісін айтты,

Оң жақта жатып көрген түсін айтты.
"Сен соған халал жұпты боласың!"- деп,
Өзінің жорып қойған түсін айтты.
Қуанып Әбутәліп үйге қайтты,

Сырының ішіндегі бәрін айтты.
"Киінер киім жоқ - деп - күйеу болсам!"
Ол тақсыр қапаланып енді қатты.
Есітіп Әбубәкір сонда келді,

Бір несіп бергелі тұр Құдай сізге.
Өзі ашық(ғашық) сипатыңа болып тұр
Тиеді саған өзі келмей сөзге.
Жақсының асар бақыты күннен күнге,

Салады қалтасына алты теңге.
Киініп Әбубәкір үйлерінен
Екеуі жетіп барған қарсы түнге.
Хадиша үйден шытып амандасты,

Құдай түр оңға бастап екі жасты.
Сол келген Мұхаммедтің құрметіне
Шығарып алтын, гауһар шашу шашты.
Тастады үй ішіне кілем жайып,

Мұхаммед жалғыз түнде қалды байып.
Ал шымылдық, алаша, құрып төсек,
Ізеті (Ғизаты) бір-біріне болды лайық.
Оқыды Әбубәкір хұтпа ғақа [184],

Қуанып дастарханға шашты жақұт.
Жігітке Құдай берсе қиын ба екен,
Құралды болып бақыт, алтын тахыт.
Тағам жеп Әбубәкір шығып кетті,

Мухаммед жалғыз қалып өзін елітті.
"Мехнаттың [185] түбі - рақат"деген сөз бар,
Мұратқа екі ғашық сонда жетті.
Бар мақсат мұратымды етсең (айлаң) хасыл,

Сонымен тұра тұрсын бұл бір пасыл.
Алху [186] һамма [187]жанды қуантқызып,
Ғашығын мақсатына қылғыл уасыл.
Бай болды Хадишаны алғаннан соң,

Терілер несіп шағы болғаннан соң.
Алладан келер уахи [188] шағы болды,
Жастары қырыққа жетіп қалғаннан соң.
Хадишадан туыпты жеті бала,

Бесеуі - қыз, екеуі - еркек бала.
Фатима, әм Гүлсім, Зейнеп, Рақия,
Қасым, Таһыр, Махбүбі - гауһар дана.
Бірін - Ғалы, екеуін Ғұсман алды,

Екеуі және (жаңа) орынды жерге барды.
Екі бала жасында өліп қалып,
Жалғыз-ақ Фатимадан нәсіл қалды.

Жаралған Мұхаммедтің нұрдан жисімі [189],
Оқығыл жаратушы хақтың есімі.
"Иа аиухал мудасир"[190] сүресімен,
Аят дүр әуел келген: "Икра бисми"[191].

Хадиша білген екен дана қатын,
Білмейді: не деп айтқан ол аятын.

Айтыпты жаратушы хақтың атын.
Онан соң бірте-бірте келе берген,
Әйтеуір үйреткен соң, біле берген.
Әуелі дінге кірген - Әбубәкір

Әйелден Хадиша еді бұрын кірген.
Сонан соң Ғалы, Ғүсман,Ғүмар кірген,
Енді дін бұлармен көтерілген.
"Уалзың мағаға" аятында

Жеткенде қырық жасына Құран келді,
Екенін хақ пайғамбар ғалам білді.
Жас бала жеті жасар ойнап жүрген,
Жүгіріп бір күн Ғайша жетіп келді.

Пайғамбар сол уақытта жыл қырық үшті,
Балаға ойнап жүрген көзі түсті.

Алмасын жеуге менің көңілім түсті.
Жүгіріп атасына бала келді,
Сәлемін хақ Расулдің ала келді.

Кім есер болады ол : "өсті" десе.
Ойлаймын: "Пісер кезі болған жоқ", - деп –
Жей қойсын, егер алма пісті!- десе.

Пісті десе, жей қойсын, тақсыр!" дейді.
Пайғамбар мұны естіп көңілі тынды,
Жеті жаста Ғайшаға никам (неке) қылды.
Тоғыз жаста шариғат ісін қылып,

Жиырма жыл екеуі бірге тұрды.
Он жеті жерде өзі ұрыс қылды,
Көпірді қойдай қырды Хайбар сынды.
Зұлпықар, Қамқам, Самсам және Дүлдүл,

Ғалыға бұл төрт нәрсе хақтан келді.
Ғұмардың және ер жеткен қызын алды,
Исшынхын (сыйлығын) сол екеуі бөліп (болып) қалды,
Асыда (ашыда) аят бар: "Ғали акбар"[192].

Қолдады батыр Ғұмар пайғамбарды.
Ғұсманға екі бірдей берген қызын,
Өзі - нұр, уа Алла нұрайын - көрсең жүзін.
Рухама расма биһум мадағы бар,

Жігіттер, жалған деме Құран сөзін.
Ақыры шаһариарының - батыр Ғалы,
Алыпты халалдыққа Фатиманы.
"Тара кәм ракаға сужуда"[193]- деп,

Иад[194] қылған Құран ішінде тәңірім,әні,
Мәлікәждар, Әбулһажин, Садуақас,
Мұхтасам, Үмүдкараб, Миғтып, Ениас,
"Ибғшон фанхасламен Аллаң - аятында

Құданың құлдары дүр ол хас Әнхас.
Хасен бірлан Хұсайын,- шаһзадалар,
Бір Ғалының өзінде он жеті ұл бар.
Пайғамбардың - Ибраһим жалғыз ұғлы

Әуелі бисмиллада сөзім басы,
Тыйылмас булықса да көздің жасы.
Миғражын[195] ән хазіретінің тамаша қып,
Сөйлеген ақын Мәшһүр хикаясы.

Құдайым жарылқай ма көптен, аздан?!
Ойым бар келсе күшім, Кағба қажыдан.
Жарандар, құлақ салып тыңдасаңыз,
Азырақ сөз қоз тайын Миғраждан.

Жасына кейін қалған қайта бардым,
Келгенде осы араға демімді алдым.
Қылма айып: - Үзіп, созып сөйледі!- деп,
Кеңестің екпінімен кетіп қалдым.

Расулат, үнбуат қырық та келді,
Өтіпті бұл ортада бір жыл енді.
Қайғырып сырын айтар жан табылмай,
Күндерде тұрып бір күн бүгілді енді.

Ош болып Әбужаһил оқпен атты,
Көпірлер ренжітіпті Мұхаммедті.
"Мұңымды кімге айтамын іштегі?"- деп,
Қасына кадим диуар [196] барып жатты.

Айтамын мен мұңымды бүл кімге енді,
Таппадым тура кісі халал дінді.
Таянып құптан уақыты жеткен шақта,
Періште Жебірейіл хақтан келді:

Жіберді хилло[197] мен тәж, пырақ саған.
Өзіменен сырласып, мұңдассын!- деп,

Кеудем жарып, жүрегім суырып алды,
Бір алтын легенге оны малды.
Легеннің іші толған ғылым - хикмат,
Тазалап орны-орнына кайта салды.

Жебірейіл: Жай тұр!- деді, тұрды, міндім,
Жөнелді алып мені, құстай ұшты.
Сол жерге көзі түскен басар аяқ,
Оңымнан дауыс шықты жақын таяп.

Солымнан бір шыңғырған дауыс шықты,
Қайырылмай өтіп кеттім қарамай-ақ,
Алдымнан жетіп келді бір келіншек:

Болмадым, тілін алмай, мен еріншек.
Тыңдамай сөзін оның жүре бердім,
Алдымда —Жебірейіл ,соған ердім.
Бісмилланың мимінде кеш пе, ерте ме?!

Алдына мешіт Ақса жетіп келдім.
Пырақты байлай салып, үйге кірдім,
Ішіне Кудус Шаріп[198] сәлем бердім.

Үмбеттен,бәрекелді, айрылмадың!
Қарасаң үмбет жұһүд болар еді,
Қайырылып көңілін оның жай қылмадың.
Солдан келген дауысты қылайын кеп,

Қолдады осы жолда Құдайың көп.
Егерде мойын бұрсаң ол дауысқа,
Қалады тамам үмбет насара [199] боп.

Құп жақсы, бәрекелді, қылдың! - дейді.
Әкелді екі кесе маған шарап,
Шараптың біреуі - сүт, біреуі – арақ [ғарақ].
Сүтті іштім сол арада арақты алмай,

Тозаққа күймес енді үмбет жанып.
Арақты ішсең, ғасы боп, махшар[200] күнде
Үмбетің жүрер еді назаланып.
Құддыста жан-жануар бәрі келді,

Әнбия Мұрсаллардың жаны келді.
Бүл не түн, қыдыр түн бе, бір айт па,
Саруары[201] екі дүние ханы келді.
Алдынан пайғамбардың шықты бәрі,

Бұрынғы өңшең өткен мұрсал нәби.
Сол жерде екі рақағат намаз оқып,
Бәрінің тақсыр Расул болды имамы.
Алдынан сәлем берген ислам мен дін,

Жеті көк ұжмақ, тамұқ һәфт зәмин [202]
Харамнан ол Ақсаға барған жерін
Нанбасаң көрсетейін аятпенен...
Осындай мазмұнына аят түсті,

Шабамын қандай дәлел мұнан күшті?!
Періште туамыт моқарап туамыт, жағында;
Бұл ретпен пайғамбарды алып ұшты.
Һәм Ақсадан жоғары алып кетті,

Соған шейін ол пырақ қызмет етті.
"Миғраж"- деген жарық нұр пайда болып,
Сонымен Мұхаммедті аспанға елітті.
Жебірейіл айғайлады:

Болайық жазса Құдай,біздер де үмбет!
Ашылды әуелгі көк - аспан төрі,
Тұр екен Адам ата тұтып құрмет.
Сол жерде мен Адамға сәлем бердім,

Тоқталмай өтіп онан жүре бердім.
Мен міндім Мекаиілдің енді үстіне,
Мінгеннен соң Мекаиіл жүрмесін бе?!
Екінші көкке жеттік, ашылды есік,

Періште онда тұрған бір кішкене.
Басын көрдім, аяғын көре алмадым,
Мекаиіл қалды сонда, жүре алмадым.
Үстіне Исрафилдің мінгенімде,

Қанеки, енді тоқтап тура алмадым.
Үшінші көкте Жақия мен Ғайса тұрған,
Мен сәлем берген шақта мойнын бұрған.

Жүруге енді Исрафил ыңғайланған.
Төртінші жетіп қалдық біздер көкке,
Тұр екен Жүсіп нәби сонда текке.
Ол жерде Ғазірейілге мініп алып,

Тағы да бет қойдық біз жөнелмекке.
Бесінші көкке және жетіп қалдық,
Түр екен Ыдырыс сонда: хабар алдық.
Бесіншіде жолықтық біз һарұнға

Алтыншы көкте Мұсаға жаңа бардық.
Жылады, көріп бізді Мұса нәби:

Соң қылып бәрімізден шығарса да,
Оң қылып, абзал қылды Құдай сені!
Мұхаммед, үмбетің көп, уайымың жоқ"
Мен айттым:- Деме, тақсыр, бұлайша!- деп.

Үстіне Жебірейілдің мінгенімде,
Ашылды айқын болып жетінші көк.
Есік ашты, мен барып тура кірдім,
Нәби бар:Ибраһимге сәлем бердім.

Сиратул-Мунтаһаға[203] жетіп келдім.
Жемісі, жапырағы бәрі де зор,
Төрт өзен сонан аққан бір сатым нұр.
Екеуі сарқырайды қайнап ағып,

Екеуі қалай аққан білінбей тұр.
Сарқырап екі бұлақ ағады, біл,
Болғанда бірі - Пірат, біреуі - Ніл.
Екеуі ол ұжмаққа барып құяр,

Болғанда бірі - Жайхун, біреуі - Жер.
Палақ дая болғанда, періште - күл,
Бәрі де қызметінде қусырған қол.
Сыдираға[204] барғанда келді төсек,

Өзі алтын, түсі қызыл, сипаты бұл.
Көтерген ол төсекті және кейін,
Бас та жоқ, аяқ та жоқ, жалғыз иін.
Болғанда түсі - жасыл, сипаты - асыл,

Асылын Хақ біледі, мен не дейін?!
Жебірейіл енді кейін қала берді,
Жүре алмасын мұнан әрі енді білді.
"Шын жаяу қалдым ба?"- деп, сасқанында,

Бір иін тосып, иініне ала берді.
Иінге қуанғаннан сонда міндім,
Алдымда Жебірейіл бар соған ердім.
Алты жүз канаты бар, бәрісі - зор,

Өзінің сипатын да жаңа көрдім.
Жебірейіл:

Қанатым күйер мұнан артық ұшсам,
Бар,тақсыр, талабыңнан қалма!- дейді.
"Мен еліттім Мұхаммедті"- деген екен,
Құдайым сол ниетін білген екен.

Сол түнде тақсыр Расул пайғамбарым,
Үстіне бес нәрсенің мінген екен.
Бірі - пырақ, біреуі - Миғраж нұры,
Біреуі - төрт періште:дүние гүлі.

Бірі - төсек, біреуі - жасыл иін,
Қонаққа осылайша барған жері.
Тамаша көп көргені жолда қалды,
Жүре алмай Жебірейіл сонда қалды.

Ғаршы - күрсі лауһидан лезде өтіп,
Құданың дәргаһына жақын барды.
Әр жерде бас та қалды, аяқ қалды,
Әр жерде кебіс қалды, таяқ қалды.

Пердеден жетпіс қабат тегіс өтіп,
Құданың құдіретіне таяп барды.
Ғаламның он сегіз мың бәрін басты,
Неше мың мақамлардан жоғары асты.

Мысалы, жайдың екі тұтқасындай,
Бәлки онан жақынырақ жақындасты.
Аят бар: "Сумма дана Фатад аллаһу [205],
Факаана қаба, хаусаин - ауадна"[206].

Неміз бар біздің одан әрі барар?!
Кітаптың айтқан сөзін тыңда, сыла.
Сол жолда бір жолбарыс көрген екен,
Қорыққаннан сақинасын берген екен.

Жерлерге би нехаят аяқ басып,
Құдайдың қонақ үйіне келген екен.
Ішінде қонақүйдің шымылдық бар,
Жайылған түрлі-түрлі дастарқандар.

"Әт-тахияту лилләһи уас салауату уат таибат"[207],
Сәлем берген деп хаққа:- Ай, жаранлар!
Сәлемін алған Құдай сонда не деп:

Тағы да Рахматулла[210] береке істе,
Бәрі де болсын саған хисапсыз көп.
Құдайдың бүл сәлемін: Қиын!- дейді,

Алсалам ғалиына, иа, Раббым Хақ,
Және ізгі құлдарға болсын!- дейді.

Пайғамбар ізгі құлды қосаққа алар.
"Ат қосақсыз жүгірмес"- деген мақал,
Шаһадат берген сонда періштелер.
Пайғамбар мұны тауып айтқанында,

Уа әшһаду әннә Мұхаммәдәр Расулулла![211]
Жер тағам, әзір қойған, бұған арнап,
Отырды созбай қолын біраз барлап.
Ішінен шымылдықтың бір қол шығып,

Майсыз шам жарық болып жағулы тұр,
Сауытқа күміс қасық малулы тұр.
Баяғы жолда қалған сақинасы,
Қараса әлгі қолда салулы тұр.

Пайғамбар мұны көріп, ғажаптанған,
Әлгі қол тағам жейді дастарқаннан.

Иа, болмаса, болды ма сөзің жалған?!
Сонда не деп пайғамбар жауап айтты:

Раббана уа ла тахмил ғалайна асран [213],
Бұрынғы үмбетлердей қылмағыл сен!
Нәрсеге шамаң келмес күштей көрме,
Бір қажет даргаһыңнан сұраймын мен.

Ғапу қыл, жарылқағыр бер, күнәһымды,
Қабыл қыл даргаһыңа бұл ақымды.
Тозақтың отын сөндір үмбетіме,
Сақтадың нешік оттан Ибраһимді.

Топаннан Нұх нәбиге бердің фидих [214],
Қабыл қыл , қылса үмбетім көп мінажат.
Үстінен қыл көпірдің кеме бергіл,
Өтегіл егер бізден болса қажет.

Көк қошқар Смағұлға құрбан бердің,
Жүністі үш зұлматтан халас қылдың.
Жүсіпке құдық түбін бостан қылып,
Ғайсаға "Інжіл" атты кітап бердің.

Мұсаға "Таурат" бердің, маған қайда?
Билеттің жер мен суды Сүлейменге.
Дәуітке "Забур" бердің - үлкен кітап,
Аюпқа саламаттық қылдың пайда.

Адамға жаннат, ғылым,аят бердің,
Қызырға өлместей қаят бердің.
Не бердің маған сондай, на, иллаһим [215]?!
Қарным аш дәргаһыңа тоймай келдім.

Бір ауыз үмбетіңе демеймін соз.
Үмбетің кең дүниеде күнә қылса,
Кешіріп біз жаннатқа кіргізерміз.
Кемені Нухқа берсем топан суда,

Жиылар үмбеттерің жасыл туға.
Маңдайы тиген жерді көпір қылдым,
Үстінде тар сираттың жас пен қуға.
Жоқ қылсам Ибраһимға намард отын,

Сөндірем үмбетіңе тамұқ отын.
Смағұл өкшесінен шықса зәмзәм,
Үмбетіңе кәусар бердім, қор құдіретім.
Көк қошқар Смағұлға берген болсам,

Мен оны құрбан беріп қойған болсам.
Жолына үмбетіңнің пида қылып,
Иақұд пен насараны құрбан қылсам.
Мұсамен мен сөйлессем Түр тауында,

Сенімен жолықтым ғой нұр тауында.
Таурат үшін аятыл күрсі бердім,
Оқыса болар пайда көп қауымға.
Жүністі халас қылсам үш зұлматтан,

Балық қарны қараңғы түнде жатқан.
Үш жерде үмбетіңді сақтайын да:
Қабірде, қияметте һәм сираттан.
Қызырға берген болсам мәңгі суын,

Көтерер үмбетіңнің ол һәм туын.
Мұхаммед, үмбетіңе махшар күнде,
Салсабил, ішкізейін, ұжмақ суын.
Исаға " Інжіл" берсем, сен де жоқ па?!

Інжілден сүре ықласы кем болып па?
Дәуітке "Забур" берсем, саған "Ясин",
Ясинге басқа кітап тең болып па?!
Бәрінен артық саған бердім, әні!

Әм артық өз қасымда көрдім сені!
Кім оқыса, тамұқтан азат қылдым,
Анасы һамма сүре - Фатиқаны.
Не Інжіл, не Таурат,Забурде жоқ,

Жын-пері Сүлейменге қараса көп.
Періште қызметіңе тұрмады ма?!
Солардан қалғаның ба осал-ақ боп?!

Атың бар Ғафур, Рақым және Кәрім.
Болмаса бір өзіңнен жарылқаушы,
Әйтеуір, күнәсі көп пенделерің.
Арамыз алыстамас, жақындасар,

Құр қалмас құдіретімнен кәріп-қасер.
Жаратқан, тамаша қыл ғаламымды,
Болсын да бір аз ғана көңіл ашар.
Сол жерде Құдіретпен шын сөйлескен,

Құдайға онан басқа кім сөйлескен?!
Айтайын қайсыбірін мен - бейшара,
Тоғыз жүз және тоқсан мың сөйлескен.
Ал, тамаша қылады Жаратқанын,

Екі қылмас Құдайдың, сірә, айтқанын!
Бәрі бірдей қағазға сыя бермес,
Және баян қылайын бір айтқанын:

Алладан пырақ келіп мінгенімде.
Кілттеулі бір үй көрдім сондай үлкен,
Балқыды өне бойым көргенімде.
Сол үйдің іші де асыл, тысы да асыл,

Бұл үйде болар ма екен мақсат хасыл?!
Кілт болса, ашып ішін көрейін!- деп,

Мұхаммед-расулулла! [216]- деп,
Ашылар, кәлиманы айтыңыз көп.
Есітіп қалиманы аузыма алдым,
Ашылды, әлгі есікке қайран қалдым.

Қарасам, үйдің іші жойқын дария,
"Иа, Раббы, бұл қалай?!"- деп ғажаптандым.
Дүниеден үлкендігі жетпіс есе,
Қанарсың ішсең суынан жалғыз кесе.

Құдайдың бірлігіне іңкәр болып,
Күнәкар болар егер бекер десе.
Ішінде сол дарияның жалғыз ағаш,
Бұтағы, миуасы жоқ, жап-жалаңаш.

Басында сол ағаштың бір құс отыр,
Не торғай, не жарқанат, не қарлығаш.
Торғайдың тұмсығында зарре [217] тозаң,
Шөп шықпас тақыр жерге ащы созаң.

Жапырақ зор ма иа, аташ, иа құс зор ма?
Иа, тозаң үлкен дүр ме,- хатқа жазам.

Рахметім - дариясы дүр мынау тұрған.
Дүниедегі алды-арты жоқ жалғыз ағаш,
Барлығы үмбетіңнің бір күс болған.
Оның барлық күнәсі тозаң дейді,

Еш нәрсе бұйырғаннан оза алмайды.
Қайсысы көп: рахмет пе, я күнә ма?!
Ақылшы бүл арада сөз андайды.
Рахмет дария болғанда, дүние - ағаш,

Үмбет - бір күс мысалы, тұрған жанас.
Бір зәредей қасында болса күнә,
Көрген соң көп рахметті карымын аш.

"Лa, илаһа, илла-алла!"- деген жанды,
Махшарда жанған отқа салман!- депті.
Бес намаз, оразамен бар зекет, қаж (қажы),
Оқырсың өзің үшін, нәпіл[218] намаз.

Кәләм бар неше түрлі аят ахпар,
Үмбетке ғибрат қалсын, қағазға жаз.
Аралап сегіз бейіш, бәрін көрген,
Бәріне назар салмай өте берген.

Хор қызы үйден шығып зейнетленіп,
Әрқайсы неше түрлі түрге кірген.
Біріне хақ пайғамбар көз салмады,
Менсініп назарына бір алмады.

Құдайым, бақытымызды оңғармады!-
Солайша шуласады тамам хорлар,
Пайғамбар тұра қалып, сөзін тыңдар:

Жақсы деген үмбетің әлде қандай?!
Біздерді біреуіне бағыштаңыз,
Біздер де қуанайық намард қалмай.
Пайғамбар бір сағатта Миғраж асқан,

Пырақ бар алты айшылық жолды басқан.
Сиратіл Мунтаһаға[219] жеткен кезде,
Бір дауыс қатты естілді тау мен тастан.
Көк күркіреп, жеті жер, теңселді көк,

Аспанда періштелер шулаған көп.
Шошыпты пайғамбарым сол уақытта:
"Япырмау, заман ақыр болды ма?!"- деп.
Көңілдің Алла десе, хошы деген,

Тықыры кебісінің - осы!- деген!
Қадамды тақсыр Біләл басқан екен,
Басқадан шарапаты асқан екен.
Ізінің мунтаһаға дыбысы барып,

Жын-шайтан тықырынан қашқан екен.
Өзгеден ол Біләлді сүйіп алған,
Бұл сөзім кітапта бар, емес жалған.

Хорларға пайғамбарым айта салған.
Хорлар сонда не дейді бүл қорлыққа:

Қазанның күйесіндей Біләліңіз,
Қой, тақсыр, онан басқа үмбет жоқ па?
Пайғамбар тоқталмайды қыз сөзінен:

Сыртынан билеп оны айта салдым,
Сұрайын мен Біләлдің дәл өзінен.
Ашылды сегіз бейіш жұмақ төрі,
Түсіпті Мұхаммедтің жерге нұры:

Иа, Біләл, басың көтер, қара бері!
Алдайтын адамзатты қу тіл екен,
Белгісіз көрінбейтін су түбі екен.
Құптанның жаңа азанын айтып болып,

Ол Біләл бата қылып отыр екен.
Қарады жоғарыға көзін ашып,

Қайтесің: аласың ба, қоясың ба?
Мен тұрмын сырттан билеп саудаласып.

Алмаймын сегіз ұжмақ мүлкін!- депті.
Жігіттер, бар ма жақсы бұл қалыпты?!
Есітіп хор қыздары ұялыпты.
Қиямет, қайымғаша ғашық болып,

Таласып хор қыздары құр қалыпты.
Адам жоқ бүл жаһанда Біләлға тең,
Құданың рахметі мол, құдіреті кең.
Таласып хор қыздары Махшар күні,

Қылады сол қарасын бетіне мең.
Балшықшы құс жаманы - шағала-ды,
Бір көлді жалғыз тырна жағалады.
Қарасын хор қыздары әкеткен соң,

Сол күні Біләл тақсыр ағарады.
Хор болса, Хақ қасында, мал-мүлкі жоқ,
Сол Біләл жетпес еді сондай болып.
Байлықтан кісі хаққа жағар болса,

Ол Қарын өлмес еді қоңыз болып.
Ғаламның он сегіз мың бәрін кезді,
Артық бақ Мұхаммедке тәңірім берді.
Қапалы ғаріптердің көңілі өссін деп,

Аз ғана Мәшһүр-Жүсіп , інжу терді.
Баяғы мунтаһаға келді қайтып,
Жерінің көрген-білген бәрін айтып.
Рухы түр жетпіс перде әр жағында,

Мақамы өзге жұрттан сондай артық.
Неше орын, неше жерге жүріп барды,
Аз дәурен екі ортада құрып барды.
Иіні екен Ғаушыл ағзам хазіретінің

Әлгі иін сол мақамда тұрып қалды.
Мухаммед, бұл өзіңнің үмбетіңнен,
Аты - Ғаушыл, айырылмас сүндетіңнен.
Шығады біраздан соң жұрттан асып.

Осының келіп қалдың қызметімен.
Олай болса, Құдайым, сені сүйсін,
Саған көңіл қоймаған жанып күйсін.
Иініңе тиді аяғым, Ғаушыл балам,

Басқаның аяғына иіні тисін.
Солай деп бата берген пайғамбарым,
Сондай қып жаратады жанның бәрін!
Үйіне қайтып келіп ол түн жатып,

Иә, Ғалы, қолыңменен алшы!- депті.
Сонда Ғалы тісінен күрішті алған,
Күрішті алып, аузына қағып салған.
Сол күріштің қасиеті - қуатымен,

Хасен менен Хұсайын пайда болған.
Пайғамбар адам бармас орында жүр,
Әрқашан Әбубәкір соңында жүр.
Баяғы жолда қалған сақинасы,

Қай жерге осы түнде бардың?- депті.
Емес қой бұл сақина өзіңдікі,
Баян қыл, білсең, балам, маған кепті!

Жібердім желге ұшырып, бір-ақ түйіп.
Данаға жас та бол сам да тең едім ғой,
Сіз дарқан болғанда, мен кен едім ғой.
Ішінен шымылдықтың қол ұзатқан,

Иә, баба, себебің де мен едім ғой.
Қуанды мұны естіп сақабалар,
Бәрі де бүл Миғражға иландылар.

Есігі - Ғалы деген - хақ пайғамбар.
Арытты бұрынғыдан Расул түрі,
Көркейді күннен-күнге ісләм нары.
Шаһариар сақабалар барша нанды,

Қапелім шек қылса да қалмай бірі.
Әуелі жолығыпты Әбужаһил,
Көп жанға залал тиіп қылған батыл.
Ақырда пайғамбарым сөзі шын боп,

Қылышпен нанбағанды қылды қатыл.
Жад қылдым әуел хақты сөз басында ,
Берген-ді жәрдем себеп біз ғасыға.
Рухын ол зат пәктің тербеткелі,

Иләһи [220] махбудларға [221] саруар болған
Пейіштен ол ғаршыға барып қонған.
Көрсеткіл үмбетіңе гөзал жүзің,
Мунтазар [222] жамалыңа барша тұрған.

Пердесін дүние - ақырет жүзіңнен ал,
Үмбетке ғасы болған назарың сал!
Жүзің менен мысалы хылапы жоқ,
Иа, Рахман, ирани кітабың бар!

Қалдырдың жұртты қайран бармағыңмен,
Тоқталған ғаршы, күрсі салмағыңмен.
Бұл жерде қосының қылды мені тұтқын,
Өртендім қасірет отқа жанбағыммен.

Үмбетім бар дүр менің шапағаттан,
Медет бер дүниеде һәм ақыреттен!
Дәулетке жетер шексіз күмәні жоқ,
Суынан шапағаттың қатыра татқан.

Көрген жан несіп болып Хақтың нұрын,
Не қылсын дүние ақырет жарықтығын?!
Таухидің раузасынан сөз есітіп,
Кетірдім ғами дүние көңіл мұңын.

Болғанда сөзің хикмет, ділің - иман,
Болғанда жүзің - рахмат, нұрың - рахман.
Дауа қыл бұл жалғанда, һәм махшарда,
Өзіңсің: дауасы жоқ - дертке дәрмен!

Баршадан ізгі бақыт - ұлы биік,
Жаратқан мақсат ағлы сені сүйіп.
Жарығын дүние - ақырет жақ ішіме,
Жын-шайтан, нәпсі - һәм кетсін күйіп!

(Рида) Таж ләуләк [223] болғанда, ғұмырың - таж,
Тахусыңмен аласың хорлардан баж.
Мен - жалаңаш: қына тоның жап үстіме,
Болар дүр қаму шаһлар саған мұқтаж!

Ей, көңіл, білсең, шол дүр жұртқа раһбар,
Болғанда нәби мұрсал, һәм пайғамбар.
Қулағың екі бірдей тұт сөзіне,
Мухаммед дүр, ол - саруар, Алла акбар[224]!

Қандай көз бір-ақ қабат көрер, әні!
Өлігін хаттап келген лән тараны.
Жолыңа жаным құрбан, тәнім пида,
Жоқ оған етер менде [нан] арманы.

Нияз[225] ишра көңілімді қойдым Хаққа,
Жүзімді төседім ғой топыраққа!
Сахарда дауыс келді кулагыма:

Көңілімді естіген соң, Хаққа қойдым,
Мухаммед, Мухдис [226] сипатыңа қашан тойдым.
Сол дауыста бір сөз бар: "Дүниеден без!"
Соны естіп бәдғул [227], бәрін жойдым.

"Саллиалла [228], Ғалайхис саләм [229]!"- деп,
Ертенді-кеш мен айтсам салауат көп.
Сенері бин алнур жансам даулап,
Ғашықтық дариясында болмасам деп.

Аз мадақ естуімше алдым жия,
Оқыдым ұстазымнан мұны самағия [230].
Мен тізсем барлығынша мадақтарын,
Тыңдаңыз, ай, жаранлар, қылма рия.

Тәубені қылатұғын осы кезім,
Кірпатны бейшарамын менің өзім.
Мақал бар: "Аз сөз - алтын,көп сөз - көмір",
Айтайын пайғамбардың хадис сөзін.

Айтайын аз насихат тыңдап тұрсаң,
Қазақтың һәм қария сөзін сұрасаң (сұрасаң).
Үш ауыз пайғамбардан насихат бар,
Кішкене құлақ салып, мойын бұрсаң.

Жиылды сахабалар[231] сонда бір күн,
Болса да қанша жұлдыз,жарымас түн.
Бұйырды пайғамбарым иа, азамат,
Мен айтайын: " Бер!" — деп, - сен қолыңды жұм!

Киімді жамауы жоқ, қыл жаңадан,
Дария жоқ түбі терең мұнан жаман.
Азық ал таусылмастай ішіп-жеуге,
Жол ұзақ, барар жерің алыстаған.

Қыл ықылас , ғамалынды көңіл беріп,
"Кім бар?!"- деп тұрғанды Құдай көріп.
Таулар бар: асқар сондай, асуы жоқ,
Жеңіл қыл сен жүгінді өлмей тұрып.

Кемесі сынық болған суға кетер,
Азығы аз адамға бейнет жетер.
Ықылассыз қылған ғамал құр қиналу,
Ауыр жүкті (жүклі), таулардан қайтіп өтер?!

Есітіп жұрттың мейірі (маһары) қанған екен,
Иманды адам айтқанға нанған екен.
Осы айтылған төрт сөзді пайғамбарым,
Төрт мың сөзден шығарып алған екен.

Тағы да тіркес келді — екінші сөз,
Мен айтайын, жамағат, естісеңіз.
Естісек те дүниеге көңіл қойған
Сөйтіп Хақ күл болған біз - пендеміз!

Ғамал қыл ақыретің үшін болғаныңша,
Дүниеде өлшеп өзің тұрғаныңша,
Ғамал қыл ақыретің үшін арнап,
Жеткендей қып махшарда оз халыңша!

Ғамал қыл Аллаң үшін онша-мұнша,
Сонша қыл Хақта қажетің болса қанша!
Қажетің болмаса, ғамал қылма,
Бұ дүние өтіп кетер жиналғанша!

Мұнда қинал, өлгенде, қиналғанша,
Сұм дүние өтіп кетер көз жұмғанша.
Тамұқтың оты үшін қылғыл амал,
Өзіңнің отқа шығар сырың қанша?!

Табылар қанша мақсат бүл торт сөзден,
Адам жоқ бүл дүниеден тіпті безген.
Барасың Құдай жазса, көр-кебінге,
Бар болса кештік ғұмыр, түстік ізден!

"Бар,- дейді, жазалыға жеті тозақ",
Ақырет өзі —бақи, ғұмыры ұзақ.
Не қылсаң ақырет үшін қылғы ғамал,
"Қылма!"- деп, құрар Ібіліс жолға тұзақ.

Басында бір Құдайдан қажетің көп,
Құдайсыз не қыласың, алданып тек?!
Көп қылғыл Құдай үшін ғамалыңды,
Патшаңа қарап тұрған көрінбей жек.

Болғанда тәубе қорған, ықылас - қамал,
Жел жоқ болса, ыстықта түсер самал.
Жалғыз шоқ тиіп кетсе, шыдамайсың,
Сол отқа жолатпастай қылғыл амал!

Бозбала, осы сөздің бар ма міні?!
Зарлатты мені Құдай түні-күні.
Ғұмарұғлы бұйырған Ғабдоллаға,
Тағы да бір насихат келді шыны.

Дүниеде болғыл пұлсыз,ғаріп, сан,[232]
Самарканд отын тұтқыл Бұхарадан.
"Бұл дүние тұрады",- деп ғапыл алма,
Өзіңді біл: жол жүрген керуеннен сан.

Мысалы, бір есіктен кірдің, өттің,
Тоқтамай бір есіктен шығып кеттің.
Бойыңа түк жұға ма бұл дүниеден,
Қалмағыл ортасында көп бейнеттің.

Өзіңді біл: қабірде жатқан жандай,
Өтіпті, ата-анаң,- олар қандай?!
Өлмеймін деп ойлама, қаза жетсе,
Әзірейіл қояр ма енді жаныңды алмай?!

Алды-арты — жанып сөнген пеш сықылды,
Қараңғы, жарығы жоқ кеш сықылды.
Несіне алданасың уайым жеп (мағрұр болып),
Бұл дүние түнде көрген түс сықылды.

Шайтанға билік бермен денім сауда,
Шүкірлік, сақта, Құдай, берме жауға!
Жастықта тәубе қылсаң, көндігерсің,
Жігіттер бұзылмастай , қылғыл тәубе!

Күн ауса, болар бесін, шаршы түстен,
Сауапқа иманды құл анық піскен.
Тәубені шын қылам деп, ойласаңыз,
Қайтыңыз, ғапіл болмай, жеті істен.

Көңіліңіз болса,ескер адамдықты (адамлықты),
Асылы, қыла көрме харамдықты.
Біреуі бүл жетінің ғылым оқу,
Тастаңыз енді ойдан надандықты!

Бұл өлім келер ата-анаңызға!
Жалғыз біз ғапіл болып жатамыз ба?!
Екіншісі бұл болар сол жетінің,
Тәубе қыл - күні-түні қатеңізге!

Тәубе қыл күнә деген ауыр жүкке,
Бұл нәпсің, қайырмасаң, жетер түпке.
Үшіншісі бүл болар сол жетінің,
Қайтыңыз үлкендіктен кішілікке.

Жолдары бүл жетінің тіпті басқа,
Сөз айтсаң, қабыл алмас, ғауам [233] насқа.
Төртіншісі бұл болар сол жетінің,
Қайтыңыз риядан ықыласқа!

Жаратқан құлдық үшін Құдай бізді,
Көрсін деп берген бізге екі көзді.
Бесіншісін айтайын тағы да оның,
Рас сөйлеп, тастаңыз жалған сөзді.

Кірмейді әнбиелер неге түске?!
Кіреді әулиелер әр күн кешке.
Алтыншысын айтайын білгенімше:
Харамды қойып, ұмтылғыл халал іске!

Иманды адам - кішіклік, көңілі сынық,
Ниеті молдаларға болар жуық.
Біреуі күн шыққанша ұйықтап жатпай,
Құдайдан тілек тіле, сахар[234] тұрып.

Хадис бар: қатын алмақ жарым тәубе,
Құс қонар ағаш сайын қонақтауға.
Бір сөз бар: пайғамбардан мысал қылған,
Ағалар, соны айтайын денім сауда.

Кәпірге тозақ оты сөнері жоқ,
Құдайдан жақсылықты көрері жоқ
Тақуалығы болмас ғалымдардың,
Үлкен шаһар бостан дүр, жемісі жоқ.

Сықылды үлкен шарбақ - қауыны жоқ,
Бір ақ боз үй секілді - сауыны жоқ.
Ғаділдігі болмаса хакімдердің,
Қара бұлт сықылды — жауыны жоқ.

Иманды адам тауапқа бұрын көнген,
Бұл сөзім қырық хадистен баян берген.
Сабырлығы болмаса әр пақырдың,
Майы жоқ шам сықылды жанып сөнген.

Өлген жан кайта тіріліп келгені жоқ.
Иманды кісі хақын жегені жоқ.
Еш тәубесі болмаған жас жігіттің
Бір асау ат сықылды жүгені жоқ.

Жан, шіркін, неге керек қиналмаған?!
Болғанда, шіркін, ажал кімді алмаған?!
Ар-ұяты болмаса жас қатынның

Қызығы бұл дүниенің - ойын-күлкі,
Немене ойнамаған жанның көркі?!
Жақсылығы болмаса қыз балада,
Не керек құр қызарған беттің көркі?!

Алланың разы болған қазасына,
Сабыр қыл - келсе пәле, жазасына.
Шүкір қыл - аз-көп болсын нығыметіне,
Болмаса, тұрма жер - көк арасына.

Пендесің, бейшарасың байғұс ғаріп,
Дүниеге әзер келдің ашып-жарып.
Өзіңнің , жақпаған соң, Құдайыңа
Сыясың қашып енді, қайда барып?!

Жер жоқ қой бір Құдайдан бөлек басқа,
Өзінің үкімі бар тау мен тасқа!
Өзіңнен шыққан жауға амалың не,
Еркің жоқ салса Қудай, шыдамасқа?!

Болғанда қиямет күн, тіл байланар,
Әр жерден топ-топ болып, кісі айдалар.
Қол,аяқ куә болып кунәһыңа,
Жазалы жанарыңа ыңғайланар.

Падиша әуел ахыр-заһыр батын [235],
Жияды жын, пері мен адамзатын.
Сол күнде бүйірінен суырып берер,
Біреудің алған болса, біреу хақын (ақысын).

Бұл күнгі патшалықта жоқ әділдік
Дүниеден Хасен өтті аз жыл тұрып.
Хұсайын нәсіл қалған әулетінен,
О да етті Кербалада шаһит болып.

Фатима өткен, Заһира, Ғайша анамыз,
Дүниеден не қылғанды біз қаламыз?!
Күнә бар таудан үлкен, тастан ауыр,
Иа, Раббы, біз не қылсақ, оңаламыз?!

Сахаба өтіп кетті отыз үш мың,
Өтіпті табиғилар олардан соң.
Төрт имамның абзалы - имам Ағзам,
О да өтті, бұ дүниеден қалады кім?!

Әулие Ғауинт, Алағзам, - олар да өтті,
Нақшыбанды, Баһауаддин,- олар да өтті.
Қожа Ахмет Түркістанды қылып отан,
Дүниеден сондай ерлер өтіп кетті.

Ғұмар, Нәсхи, ғұлама Таптазаны,
Ғазалы, ол Мірсейіт, Шәріп кәні?!
Маснип, Умшахилар, - бәрі де өтті,
Дариға, көрмей қалдық біздер, әні!

Әнбия, әулиеден бірі қалмай,
Дүниеге бәрі де өтті назар салмай.
Патша Жамшид, Баһыраб, Балқұн, Фарзуз,

Баһадүр Рүстем, Зымак, Сахып қыран,
Қаһарман: Дәл менен Зәл, ол - Қатиран.
Аспандияр, Уақсыбад, Шам, Нұриман,
Кеше өткен Тасыр, Хысырау, Ойран,Тұран.

Сейітбаттал, баһадүр Әмір Темір,
Патша өткен ғаділетті Баһрам гүр.
Дүниеден солар да өтті: "Өтпепсіз!"- деп,
Алданып қоршылықпен өткен өмір.

Хан қайда ғаділ болған Наушеруандай?!
Дүниеде жомарт қайда Атымтайдай?!
Шыңғыс, Жошы төреден тегі шыққан,
Есім, Тәуке, ер қайда Абылайдай?!

Хан Абылай қазаққа тұлға болған,
Сол үш жүзді бір өзі билеп тұрған.
Кешегі қара қазақ заманында,
Төренің орта жүзге құты қонған.

Сағымнан пайда болған Шыңғыс ханды,
Өскен соң патша болып дүниені алды.
Жеті ұлын жеті ықылымға патша қойып,
Тұқымы патшалардың сонан қалды.

Баласы Шыңғысханның Гүрстан (Көшім сұлтан),
Кенжесі Жошы хан дүр жұртқа дастан.
Жиырма торт атаға тура келіп,
Кеше Абылай қазақпенен араласқан.

Нұх нәби нағашы атам өткен бабам,
Шежірем бар ол Ғақаша сахабадан.
Тамамдап сымға тартқан ақ күмістей,
Түп-түзу апарайын сары жайдан.

Арқада ақыл таппай қазақ қалған,
Хандығын Жәнібек өліп, Өзбек алған.
Алла тірегі, хадис, құран мен үмбеті,
Дәлелім бар ол Расул пайғамбардан.

Болғанда: "Сарт - садағам, өзбек - ағам",
Халқым бар : тоқсан баулы, тонды жағам!
Ұлы жүз: Үйсін өрде жатыр толып,
Орта жүз: Қоңырат, Қыпшақ, Арғын бабам.

Біреуі төрт арыстың - батыр Найман,
Керей, Уақ, Тарақты келген қайдан?!
"Жеті арыс",- деп сөйлейді кірмесімен
Кіші жүз: айтам Алшын, сөз Адайдан.

Қазақ жоқ санасаң да Қыпшақтан көп,
Бір Қоңыраты баласы бәріне жүк.
Шалқып жатыр бұл Найман қалың шетте,
Бір Арғынның баласы он екі жұп.

Төрт арыс - Орта жүздің шын баласы,
Арқаның толған екен сары даласы.
Арғыннан Қарақожа бабам шығып,
Дәулетке сонда толған айналасы.

Онан соң Мейрам сопы бабам өткен,
Қуандық,Сүйіндік,Бегендік, Шегендік пен.
"Бес баласы Мейрамның"- деп атанған,
Қаракесек - анасы басқа тектен.

Қуандықтың баласы - алтау болған,
Тінәлі, Темеш, Тоқа, Алтай тұрған.
"Арғын болсаң, Алтай бол!"- деген сөз бар,
Әр пенде өз жөнінен кеңес құрған.

Сүйіндіктен тарайды бір-бір (санап) санат
Мәжік пен өткен бабам ер Шуманақ.
Бір халқым Малай, Жәдігер жатыр өрде,
Қойыпты Құлболдыны Құдай қалап.

Құлболды сол бабамыз әулие өткен,
Айдабол, Күлік, Тұлпар,- онан біткен.
Үшеу бар тоқалынан бәрі мәлім,
Қақсал, Қозған - Бегендік, Шегендіктен.

Жанболды Құлболдыны көп ренжіткен,
Жасы үлкен ағасы екен бір ер жеткен.
"Жанболдыға жар кешу болады",- деп,
Ақбоз атпен сол ағып Сырға жеткен.

Құлболды бабамызға дуа қонған,
Дәулеті оз шағында қалың тұрған.
Назары Құлболдының қабыл болып,
Баласы Жанболдының азып туған.

Құлболды заманында төре келген,
Көп қожа Қаратаудан ере келген.
Шаһардан ишан, молда,- бәрі шығып,
Құлболды бабамызды көре келген.

Өзіне адам екен дуа тиген,
Жан екен қайырымды Құдай сүйген,
Меккеге:"Тауап үшін барамын!"- деп,
Өлген соң сүйегі ұшып кеткен үйден.

Төрелердің асыл ғой арғы тегі,
Төре хан болған шақта қазақ бегі.
Дін ислам бір миллата болғаннан соң,
Жоқ екен бәрінің де бөтендігі.

Хан болып Кіші жүзге Бөкей өткен,
Хан Абылай Орта жүзді билеп (түзеп) кеткен.
Хан Жамантай, Уәли хан, Әбілхайыр,
Өңшең төре шығыпты асыл тектен.

Есім хан жалғыз барып Ташкентті алған,
Құтсадақ, Құдайменде жетім қалған.
Туыпты Қасым ханнан өңшең батыр:
Наурызбай, Кенесары, Ержан, Саржан.

Наурызбай батырлығы асқан жұрттан,
Кәнеки, "Кенесары елді кұртқан?!"
Ер Саржан тартқан жағын өткізіпті,
Қатарлап қойған темір жеті шоттан.

Алашта патша болған хан Абылай,
Қалмақты жылда шапқан дамыл алмай.
Құтсадақ, Құдайменде төре шығып,
Өтіпті о да жұртқа тыныштық салмай.

Шобалай Сүйіндікте болып өткен,
Төлебай мал мен басқа толын өткен.
"Тұсымда(тусам да) олардан кем болмаймын!
Екі иінін Пістен тентек жұлып өткен.

Төреден кеше Саржан науан болған,
Қоңырқұлжа төреге дәулет қонған.
Уәлихан Көкшетауға дуан салып,
Баласы Шыңғыс сұлтан тірі тұрған.

Баласы Бөкейханның Жәңгір өткен,
Хан болған, Абайда қайда кеткен?"
Қырғызға Кенесары дамыл бермей,
"Қынға қас өткір пышақ" түпке жеткен.

Арына өткір пышақ түпке жеткен,
Не пайда нақақ қанды жүктемектен?!
Кәпір мен мұсылманды парық қылмай,
Үр да жық, ұзын сойыл, күшке кеткен.

Ақырда өз ісімен өзі кетті,
Найықсыз аңғал қайрат істемектен.
Ғабылар бұл кітаптан әрбір нұсқа,
Аз сөзбен аз мағына, жазған қыса

Баршасы өлген шақта болатын хал,
Ішілсін деп, қарындасы біз байғұсқа.
Тұрсынбай Айдаболда бай болыпты,
Ақылға Шоң мен Шорман жай болыпты.

Жай ғана мырзалықпен жұрттан асып,
Азнабай шылқып жатқан май болыпты.
Үйсінде би Төле өткен тілге шешен,
Уақытында би Едіге болған көсем.

Билігін Едіге бидің мен айтайын,
Боланы оның Едіге не себептен.
Коп ақыл би Едіге білген екен,
Жүгіне бір-екі адам келген екен.

Екеуінің таласы —жалғыз түйе,
Құнажын тік өркешті інген екен.
Бірі айтады:

Қайда оған, мұндай түйе біткен жоқ деп.
Екі кісі талассаң бір түйеге,
Сыйынып соз айтайын мен Иеге:
Қақ бөліп екеуіңе берер едім,

Түспейді олай қылсам, сөз жүйеге.
Ботанды сен жоғалтсаң, бар ма енесі?
Ұқсар ма сол түйеге бір денесі?!

Адамзат білесің ғой көргеніңді.
Екеуің де алып кел енелерін,
Сонан соң мен айтайын білгенімді.
Екеуі екі інгенді алып келді,

Түйені екеуіне салып көрді.
"Малға —мал, жанға —жан ұқсар",- деген
Сипаты екеуіне бірдей келді.

Біреуіңнен біреуіңе алып берсем.
Білмей берген төреден жаман іс жоқ,
Маған қиын болды ғой мұны білсем.
Жоқ болды молда, қожа жөнін сұрар,

Енді би бұл төреге не іс қылар?
Жіберіп екі інгенді екі жаққа,
Түйені ортасында ұстап тұрар.
Іс қылған шариғатсыз жарамайды,

Қанеки, бақырталық - деп қарайды.
Қылбұрау тақымына салды дейді,
Бақырып демін түйе алды дейді,
Түйесі бота күнде жоғалғанның

Дауысын танып енесі барды дейді.
Келгенін баласына көрді дейді,
Хайуан танып баласын білді дейді.

Түйені иесіне берді дейді.
Қаңғырып тауып алған жайға қалды,
Бірталай өз мойнына айып салды.
Билігі осылайша болған екен,

Кітапқа қылған ісі тіпті ұнамды.
Ар жақта аты шыққан Нұрекен бай,
Байсейіт бес анада Нұралым-ай!
Сейтен - болыс, Тайжан қазы болып,

Он жеті мың жылқы айдаған Азнабай.
Би болып Едігеден туған Шоң-ды,
О дағы ақылға мол диқан болды.
Тауына Баян-аула дуан салып,

Хан болып аға сұлтан билеп тұрды.
Орыстың империясы атын білген,
Мақтаулы император қағаз берген.
Таласып бір балаға екі жасар,

Дауласып екі қатын оған келген.
Бірі айтады:

Бірі жалған қылады оның сөзін.
Баланы өзім таптым һәм асырадым,
Ұқсайды екеуіне де көрсең жүзін.
Балаға екі қатын таласады,

Бақсылар біле алмайды бал ашады.
Бұл қалай адам жөні қиын болды,
Төрені қалай берсем, жарасады?!
Би айтар:

Біріне көнбес бірі, қанша айтса да:
Пайда мен залалына бірдей бол!- деп.

Баланы алып кел, қылышпен шабам!- дейді.
Біреуі отыр тіпті болмай назаланып,

Бірі айтады: - Ай, тақсыр, мынаған бер!,
Тұтсақ та бұл бала тек өлмесін!- деп.
Шоң би сонда ақылмен білді дейді:

Қатынды: "Бөлші!"- деген текке тастап,
Дегенге:"Бала өлмесін!"- берді дейді.
Дауласар күр көкірек ернін жимай,
Барады кеудесіне ыза сыймай.

Өз анасы: "Өлмесін!"- деп ойлаған,
Өлуге, алмаса да, іші қимай!
Қайты ойлап, тәні тітіреп, жаны қорқар,
Ынсап аз байқап тұрсақ, осы тұста.

Демейміз жалпақ жұрттың бәрі - жаһил,
Шаһбаз [238]бар ғой талай талмаға ұста.
Сөйтсе де көзбен көріп, қолмен (білеп) [ұста],
Шыққанлар көп емес пе үйден тысқа?!

Біз де сол шыққанның біреуіміз,
"Алтын" деп, баға беріп жүрген мысқа.
Баянсыз пәни дүние өткінші жел,
Желікпе желге, достар, айтқанға кел!

Бұл түкті ойламай жүргенменен,
Алдында аз ара (һазара) су, соны біл!
Жігіттер, кесірленіп, жүрме шалыс!
Азық ал: атың - арық,жолың - алыс.

"Құдайдың,талапты ерге, нұры жауар!"-
Деген сөз —пайғамбардан қалған хадис.
Басында бітімінің жаманынан,
Жанады суда тұрып қалың қамыс.

Дәл менен за, иа-дан хабары жоқ,
Ауысы ендігінің жүрмек қалыс.

Ай, жаным бүл дүниеде еш опа жоқ,
Кімді алдап өткізбейді дүние боқ?!
Өлгенше дүние қамы таусылмайды,
Әр пенде өтіл кетер арманда боп.

Біз жүрміз тағат қылмай дүние қуып,
Ғазапқа болдық лайық белді буып.
Ажалға кадам басқан жақындаймыз,
Тұрады соның үшін күнім суып.

Қалады, ажал жетсе, қатын-бала,
Қылмайды ажал рақым жалынса да
Қалмайсың қара жүзлі халық алдында
Қылыңыз жанның қамын не қылса да.

Қалады қаза келсе мал мен мүлік,
Аз күнгі дәурен өтер ойнап-күліп.
Ажалдың, хабары жоқ, белгісі жоқ.
Тәубесіз өте көрме ғапыл жүріп.

Түсіпсіз ғапілдікпен қате жолға,
Кетіппіз бір қарамай оң мен солға.
Пәлеге кімді нәпсі кез қылмайды,
Сол үшін қыран бүркіт түсер торға.

Дария - ғылым екен аққан судай,
Жарасқан айдын көлге қонған құдай.
Кімде кім ғылым күткен қор болмайды,
Көтерген махшар күні жасыл тудай.

Тілеңіз ғибадат, тауап халің жетсе,
Расулының рузасын көр, несіп етсе.
Не пайда қатын-бала,- баршасынан,
Бір күні кәріп (ғариб) басың өтіп кетсе.

Беріңіз халал малға қайыр, зекет
Болмайды харам малда еш берекет.
Өзі: "Кемімеске кепілмін!"- деп,
Жолықпас халал малға еш әрекет.

Беруге зекетті келген аят,
Әр кісі өзін-өзі жүрсе аяп.
Махшарда жазуымен мінер құлдар,
Не лаж (ғылаж) жамандық сонша таяп?!

" Уа иакумус салату"[239] — деп, аят келген,
Намаздың парызлығын ғалам білген.
Қалайша оқу, қалайша таһарат алу,
Пайғамбар, Жебірейілден үйретілген.

Бір Алла Жебірейілге қылды, жарлық: -
Таһаратны пайғамбарға үйрет барып!
Жебірейіл көктен әзір (хазир) келгеннен соң,
Пайғамбар қарап турды қайран қалып.

Жебірейіл жарлық бірлан келді жерге,
Мен жаздым үйренсін деп, пендесіне.
Үмбеті пайғамбарға амандасып,
Қанатын сол арада соқты жерге.

Қанатын соққан жерден бұлақ ақты,
Адамша суретімен таһарат апты.
Мұнан соң таһарат алып, намаз оқып,
Біздерге парыз болып сонан қапты.

Пайғамбар сонан кейін таһарат алған,
Біздерге таһарат алмақ содан қалған.
Намаз оқу - құданың бір парызы,
Пендеге дін-мұсылман мойынға алған.

Қырық парыздан мен айтайын Исламды,
Бес иманды үйрен, оқы намазды ертелі-кеш.
Ораза тұт, қажы қылғыл, бергіл зекет
Ынсапқа малың толса, қалдырма еш (һеш).

Қырық парыздан: жеті парыз - иманда бар,
Иман келтір Аллаға, ай, жаранлар!
Құран кітап - Алланың сөзі деп біл,
Періштеге иман келтір, һәм пайғамбар.

Иланғыл: қияметтің келмегі хақ,
Таратып, баяндауға зейінім шақ.
Болуың жақсы, жаман бір Құдайдан,
Өлген соң тірілу бар, сен бутан бақ.

Қырық парыздан: намазда тағы да он екі,
Пак сумен таһарат алып, намаз оқы.
Екінші - жақсы жайда намаз оқы,
Болмасын киіміңнің есіл боғы.

Уақытында оқы, Ниет қыл, құбыла намаз,
Бұл алтауы намаздың тысындағы.
Алтының бірі қалса, намаз емес,
Әйтеуір Алла қабыл қылсын-дағы!

Ішіндегі: парыз - және де алты,
Болмасын намазыңның ешбір қалты.
Құлақ қағу, қыраат [240] рукүғ [241] сәжде,
Ақырғы үтір (отыр) суы, соңғы - арты.

Осымен он екінші болды тамам,
Намазды қалдырмағыл, оқы әман (һәман).
Намазды жорта қойса кәпір болар,
Ғазабы қиямет күн болар жаман.

Ғұсылда қырық парыздан үш парыз бар,
Ауыз, мұрын таза жу,ай,пірәдар!
Үшіншісі - жуылсын барша тәнің.
Жуылмаса, көрерсің [не] зарарлар!

Жу нәпсінің, және парыз, ыстахасы,
Ғаділ қылмай, Аллаға болма ғасы!
"Уа ин кунтум жунубан фатаһһир"[242],- аяты
Суға түспес пенденің шермендесі.

Таһаратта төрт парыз бар: іні,аға,
Жүзіңді жу, қолыңды тағы және.
Үшіншісі басыңа масих [243] қылғыл,
Су құйғыл - төртіншісі - аяғыңа!

Төрт парыз - су жоқта қылсаң да мыбиы,
Ниет қылмақ қолыңды суық жер жынысы.
Бір ұрып сипау үшін екі қолды,
Жүзің үшін екінші ұрғыл енді!

Үйрену парыз, ғайызының хүкімлерін,
Балхы болған қыз-қатын тұқымларын.
Нәпсінің және парыз бар хүкімі,
Айтылған парыз деп тұсылдарын.

Ізгілерге бұйырмақ арамдықтан,
[Керек қой] қолды тыю жамандықтан.
Тыя алмасаң көңіліңнен, ұнатпағыл:
" Құдая, сақтай гөр,- деп,- жаманлықтан!"

Парыз дүр және қылмақ халал кәсіп,
Ғылым - парыз: сен оқы, болса несіп.
Бұл екеуі баршадан артық деп біл,
Сұраумен, сұранудан жүргің қашып.

Осымен қырық парыз болар тамам,
Ораза, Мекке парыз ирөр болма алаң.
Еркек болсын, ұрғашы, - баршамызға,
Бала емес, жынды емес, ақылды адам.

БІР ЖАРАТҚАН АЛЛАНЫҢ — СЕГІЗ СИПАТ[ЫН] БІРЛАН ТАНЫМ
Бір Алла — серігі жоқ, жалғыз өзі,
Оның жоқ ата-ана, ұғлы-қызы.
Тумайды, өзі ешкімнен туылмады,

Осылай "Қул һуа Алла"[244] - Құран сөзі
Ол Алла жасим [245] жауһар - ғариз [246] емес,
Боларға басқа-басқа бөлектенбес.
Алланы еш нәрсеге сатуға

Еш нәрсе оған ұқсап, жөні келмес!
Дүниеде еш нәрсе жоқ теңдес оған,
Өзінің зақымынан қаиум [247] тұрған.
Болмайды мысал қылып еш нәрсеге

Меңземес еш нәрсеге жатқан, тұрған.
Өзі жалғыз,мұқтажсыз, мұңсыз Құдай,
Барша мұқтаж өзіне болған оңай.
Сипаты: ғызы емес, ғари да емес.

Өзінің ретіменен болған солай.
Тіріклік бір сипаты - құдіретінің:
Өзінің не тілесе, құдіретімен.
Сіздердей тіріклігі жанмен емес,

Бөлек түр тіріклігі өз затының.
Ғылым түр - бір сипаты, білмен анық
Құдайға ешбір нәрсе емес танық.
Тықырын құмырсқаның тасқа басқан,

Біледі құдіретімен соны танып.
Құдірет - бір сипаты - күші жетер,
Нәрсенің қылам деген , бәрін етер.
Сипаты, заты бірлан, қайым ирөр,

Нәрсе жоқ оның күші келмей кетер.
Жасар дүр бір сипаты - көрмегі хақ,
Көрмегі көзбен емес, сен бұған бақ.
Өзінің көрмеклігі құдіретімен,

Көмескі, жазымы жоқ - көрмегі нақ.
Самиғ [248] дүр - бір сипаты — есітеді,
Әрқашан естуменен іс етеді.
Құпия сөз естілместей сыбырлаған,

Ол құдірет құлағына тез жетеді.
Ради [249] — бір сипаты ол Алланың,
Өзінің тілегені болады оның (аның).
Бір тал шөп қимылдамас ретсіз (радасыз),

Кеудеңде, сен ұғарсың, болса жаның.
Әр істі қылам десе, қылады ол,
Талмайды ешбір шаршап, құдіреті мол.
Бір тікен бір жеріңе қадалғаны,

Құдайдан ретсіз (радасыз) болмайды сол.
Тоулидин [250] дүр - бір сипаты - жаратпағы,
Жан беріп, мақұлықатын қаратпағы.
Бәріне ол жанлардың ырзық беріп,

Әркімді оз мүлкіне қаратпағы.
Мақұлықта ырзық оның атын.
Алланың ешкім біліп жетпес затын.
Әркімнің несібесі өз алдына

Жаратқан осылай қылып мақұлықатын.
Сипаты сегіз болған: бірі - қалам,
Сөйлейді құдіретімен Алла тағалам.
Сөйлеуі біздей тілмен, жақпен емес.

Тіл, жаққа мұқтаж емес секілді адам.
Сөзінде әріп (хариб) пенен дауыс жоқ-ты,
"Жалған",- деп, Хақтың сөзін айтпа тіпті.
Уа каллама Аллаһу Мұса![251] - деп,

Мұсаға Тор тауында сөйлесіпті.
Сипаты азалы ( аз әлі) дүр тұрған қаиум,
Өзінің затыменен болған дайым.
Дәлелім бұған - "Далил Құл-һуа-Алла",

Білерсің хат оқыған болсаң молда.
...Екі сабиа (сылбия) сипаты — білгіл мұны,
Ғайыбы шарикни нақ саннан пак дүр Алла.
Бар Құдай көкте де емес, жерде де емес.

Мекенін бір Алланың ешкім білмес.
Иаусыма (иа осы ма) аусы - төрт жақтан - пак
Мүминнің Алла деген көңілінде емес.

Иа, Раббы, тіл-жағыма бергіл жәрдем (жардам),
Қылмағыл біз кәріпті (ғарыпты) ғасылардан.
Сөйлейін естігенге ғибрат үшін.
Болатын өлген шақта әрбір халдан.

Жігітлер, ықыласпен мұны есіт,
Халіміз өлер шақта болар нешік?!
Азырақ сол халдардан (халлардан) баян қылсам,
Тәубеге келер ме екен денем шошып?!

Ахмад есімі, сипатлы намаз қыл!- деп,
Бұйырған құлдарына сол тағаты.
Тек тұрмақ қиялдағы мысал алып,
Рукуғыныңша секілді пенде кәріп (ғарып):

Сәждедегі жатпағың - мысалы мим,
Домалақ бас-аяғың, қылсаң байып.
Отырысқа "дәл" секілді отырмағың,
Намаз қылсаң, ғазаптан құтылғаның.

Өлмей тұрып Құданың әмірін тұт,
Қонақ дүр —дүниедегі бүл тұрғаның.
Бір есімі - Мұхаммед дүр пайғамбарым,
Құрметі үшін жарата барша жанын.

Мухаммед есімді суреті жаратылған,
Фаһим [253] тып қарасаңыз барша тәнің.
"Мим" секілді домалақ бас формың,
"Хой" секілді иілген екі қолың.

Құрсағың іші тесік - екінші"мим".
Аяғың "дәл" —ше қайқы, мұны көрің (көргін).
Жаралдың пайғамбардың құрметінде,
Тамұқтың пенде жанбас сол отына.

Ғазап қылмақ тілесе ғасы құлға,
Доңыздың айналдырар суретіне.
Әркім сол өз қылғанын өзі табар,
Пендеге залым қылмас паруардігер.

Дүниеге келмек болса пенде кәріп (ғарып),
Тілесе жаратпаққа Жаббар халиқ,
Адамның арқасынан мәни [254] суы
Ананың құрсағына түссе барып.

Кіл бір періште жүрер оған,
Дүниеге келетұғын болса адам.
Жерінен сонда апарып жататұғын.
Топырақ қосып жаратар татпа бірлан.

Жерінен өлетұғын топырақ алып,
Пенденің кіндігінен кірген Мәлік.
Періште натпа бірла(н) топырақты
Ауыстырар құрсағында тәрбиелеп.

Жан салса, ол балаға Құдауанда,
Ағзасы[255] кәміл[256] болғаш тоқтар пенде.
Дүниеде неше медет жүріп-жүріп,
Сол жерге барып жатар ақырында.

Әрқашан алмақ болса құлдың жанын,
Ғазірейіл ол пендеге келер жақын.
"Жанын сол аламын!"- деп, келген шақта
Жан айтар Ғазірейілге сонда тағың:

"Алғыл!"- деп, әмір қылса саған Жалил.
Ғаламат хақтан алған белгің бар ма,
Сенуге маған керек сенен дәлил!
Ғазірейіл айтар екен сонда оған:

Іздесе сізден белгі Жаннат барғыл,
"Рахман"[257] есімім жазылған бар дүр алмам!
Ғазірейіл сол уақытта Жаннат еніп,
Алманы көргізеді алып келіп.

Пендеге сол алманы иіскетсе,
Жаны сол кетеді екен сонда еріп(іріп).
Көрсетсе сізге біреу қияпатты,
Әуелі сәлемнама жазар хатты.

"Қонаққа рақым ет!"- деп, сізге айтар,
Алланың сол алмасы қан сипатты.
Шақырар қызметкерін:
"Мұнда келші!

Бар-дағы пәленшеге хатты берші!"
Ізгі пенде жанларын Алла алар,
Ғазірейіл - хат ап келген бізге елші.
Өлімге даярланса пенде ғазиз,

Ғазірейіл бұйрық бірлан оған барұр.
Жанын сол кеудесіне алып келсе,
"Тоқта!"- деп, сонда Алла қылғай әмір!
Жаны бұл бұғазына келсе жақын,

Тәніне жанын оның өзім салғам.
Қалайша салғанымды білесің бе,
Мүлкімді салған жерден өзім алам!
Сүйікті, жанын алар, пендесінің,