Ішіңдегі алып күшті оят
TONY ROBBINS
Жазылымсыз режим: 20-беттен кейін жазылым беті ашылады, әрі қарай әр 10 бет сайын (ең көбі 5 рет).
20 px
1.85
0.30 px
0.95 em
Осы жобаның ауқымы туралы ойланғанда, есіме ойынның соңғы ширегінде алаңға атып шығып, топпен кеңесіп, содан кейін шепке сенімді түрде барып, жеңіс ұпайын жинау үшін допты елу ярд жерге дәл лақтырған атақты кватербекті (америкалық футболдағы шабуылды бағыттаушы ойыншы) түсіреді! Жанкүйерлер ұрандатады, жаттықтырушылар мәз болады, ал кватербек ойындағы жеңістің салтанатына бөленеді. Бірақ бұл — командалық жұмыс еді. Кватербек — халықтың қаһарманы; алайда, өмірдегі кез келген ойында тасада қалған көптеген қаһармандар болады және бұл істе де олар аз болмады.
Менің сөзге келгенде ешқашан мүдірмейтінім белгілі, бірақ осынау адал әрі жанқияр отбасы мүшелеріне, достарыма және әріптестеріме деген сезімімді қағазға түсіре бастағанда, толқыныстан басым айналды. Мұнда иерархия (сатылы жүйе) құру қиын, өйткені бұл басынан бастап нағыз командалық еңбек болды.
Жұбайым Беккиге, анама және төрт балам — Джайрекке, Джошқа, Джолиге және Тайлерге: сіздердің махаббаттарыңыз — менің күшім. Мен үшін бұдан маңызды ештеңе жоқ. Күйеулері мен балаларынан жырақта түні бойы ұйықтамай, тіпті бүкіл ел бойынша соңымнан еріп, әрдайым жарқын жүзбен қолдау көрсеткен, ісіміздің маңыздылығына сенген Дина Таттл мен Карен Риш есімді екі керемет көмекшіме алғыс айтамын. Олардың мызғымас адалдығынсыз бұл кітап аяқталмас еді.
Семинар залдарының толы болуы үшін күн сайын далада жұмыс істейтін Сату өкілдері мен менеджерлеріне, сондай-ақ видео-семинарлардың тиімділігін дәлелдеуге көмектескен франчайзилеріме — Жеке даму жөніндегі кеңесшілерге батылдықтары мен берілгендіктері үшін рақмет айтамын.
Robbins Research International компаниясындағы тұтынушыларды әрекет етуге және жаңа деңгейге көтерілуге шабыттандыратын Тұтынушыларға қызмет көрсету өкілдеріне шексіз ризамын. Сан-Диегодағы кеңседе менің идеяларымды жүзеге асыру және ортақ мақсаттың тұтастығын сақтау үшін тынымсыз еңбек ететін барлық командама құрмет көрсетемін. Anthony Robbins Companies-тың барлық серіктестері мен әріптестеріне, әсіресе Fortune Management-тегі қымбатты достарыма, менің тығыз кестемді түсініп, сезімталдық танытқандарыңыз үшін алғыс айтамын.
Семинарларыма қатысқан адамдардан көп нәрсе үйрендім және осы еңбекке қосқан үлестеріңізді бағалаймын. Әсіресе, осы кітапты уақытында аяқтауым үшін екі апта бойы түнімен жұмыс істегенде мені қолдаған 1991 жылғы Сертификаттау сыныбына ерекше алғыс.
Маған керекті ресурстарды табу мен сақтауға тәулік бойы дайын тұрған Эрл Стрэмпеллге, маған шығармашылық еркіндік сыйлағаны үшін рақмет. Досым, доктор Роберт Бейске, қиын сәттерде ақылымен демеп, әрдайым құнды кеңес бергені үшін мәңгілік ризамын.
Викки Сент-Джорджға, нағыз дос ретінде алғыс айтамын. Майкл Хатчисонға, өзіне жоғары талап қоя білгені үшін рақмет, біздің қарым-қатынасымыз мен үшін бақыт. Ең жақын досым Майкл Кизге әзіл-қалжыңы, жанашырлығы мен қолдауы үшін рақмет. Алан, Линда және Джош Ханға шабыт пен достықтарыңыз үшін алғыс; бізді алда ұзақ әрі қызықты болашақ күтіп тұр. «Қорған командасына», әсіресе Тереза Ланнон мен Элизабет Кэлфиге, әлемдегі ең үздік қолдау жүйесі болғандарыңыз үшін рақмет.
Guthy-Renker Corporation-тегі жақсы достарым Грег Ренкерге, Билл Гатиге, Ленни Либерманға, Джон Шульбергке және Джон Заходиге, сондай-ақ Cassette Productions ұжымына соңғы екі жылдың ішінде менің «Жеке күш» пәлсапам жазылған 7 миллионнан астам аудиокассетаны бүкіл әлемге таратуға көмектескендері үшін алғыс айтамын. Біздің достығымызды жоғары бағалаймын.
Питер Губерге жігерлендіретін қоңыраулары мен қолдауы үшін ризамын. Кен мен Мардж Бланшарға, Бекки екеумізбен тоқсан сайынғы кездесулеріңіз әрқашан сиқырлы әрі өзара құрметке толы. Мартин мен Джанет Шинге құштарлықтың, адалдық пен жауапкершіліктің керемет үлгісі болғандарыңыз үшін рақмет.
Anthony Robbins Foundation қорының барлық еріктілеріне алғыс: баспанасыздар, тұтқындар, балалар мен қарттардың өмірі сіздердің қажырлы еңбектеріңіздің арқасында өзгерді. Сіздер шынымен де әлемді өзгерттіңіздер!
Роберт Чалдиниге, Стью Миттлманға, Фил Маффетонға, Пол Пилзерге және Джон Роббинске, осы кітапқа қосқан үлестеріңіз адамдардың өмір сүру сапасына зор әсер етеді. Тхэквондо бойынша ұлы шебер Джун Риге тұрақты қолдауы мен білімі үшін тағзым етемін.
Фиджидегі Намале плантациясы шипажайының қызметкерлеріне, Вивилл мен Нади ауылдарының тұрғындарына өмірдің сый әрі қуаныш екенін, ал бақыт — өмір сүрудің жалғыз жолы екенін өз үлгілеріңізбен көрсеткендеріңіз үшін рақмет. Джан Миллер мен оның шебер ұжымына, осы ерекше баспа бизнесіндегі сенімді серіктестеріме құрметімді білдіремін. Дик Снайдерге, Боб Асахинаға және Сара Бэйлисске маған тағы да сенім артқандары үшін рақмет.
Мен сүйенетін алыптарға, менің пәлсапамды, стратегияларымды және дағдыларымды қалыптастырған ұстаздарыма «Шексіз күш» кітабында алғыс айтқан болатынмын, тағы да құрметімді білдіремін.
Соңында, сахна сыртында қолдау көрсеткен барлық адамдарға, соның ішінде: Кэти Меллерге, Сюзи Гонзалеске, Джоан Менгке, Нэнси Минкусқа, Шари Уилсонға, Мэри Кентке, Валери Фелтске, Ли Лендзианға, Дейв Полциноға, Шеррелл Тарантиноға, Марк Ламмға, көркемдеу жұмыстары үшін Роберт Моттқа және Нью-Йорктегі Franklin Type жігіттеріне рақмет. Бұл адамдар ешқашан «мүмкін емес» дегенді қабылдамады. Біз бұл сапарымызда кереметтер болады деп күттік және оларды көрдік, соның барысында бәріміз өсіп, кемелдене түстік.
Сіздердің бәріңіз менің өмірімдегі алыптарсыңдар.
Сіздің ішіңізде бұйығып жатқан шексіз қуатқа арналады. Оның бұдан былай қалғуына жол бермеңіз.
Жұбайым Беккиге, ол — шынайы махаббат пен қолдаудың жанды үлгісі. Мен сені жақсы көремін, жаным.
АЛҒЫ СӨЗ
Нью-Йорк қаласындағы Бельвю ауруханасының бас психологы ретінде мен адамдардың көптеген қасіретін көремін. Бұл тек біз емдейтін психикалық ауруы бар емделушілерге ғана емес, сонымен бірге оларды емдейтін «қалыпты», «сау» қызметкерлерге де қатысты. Мен сондай-ақ өзімнің жеке практикамдағы табысты адамдардың бойынан да осындай бақытсыздықты байқаймын.
Көбінесе бұл ауырсыну мен қасірет қажетсіз болып келеді. Адамдар өз өмірлерін өзгерту үшін өздерінің наным-сенімдерін, сезімдері мен әрекеттерін қолға алғанда, бұл қиындықтар аяқталады. Өкінішке орай, көп жағдайда олар бұлай істемейді. Олар күтеді, сосын нашар нәтижені өзгертуге тырысады немесе психологқа келіп, сұмдық өмірлеріне шағымданады немесе біреудің оларды «жөндеп» бергенін қалайды.
Адамдарға өз өмірлерінің нәтижесін өздері анықтайтынын түсіндіру әрдайым оңай емес. Шын мәнінде, бұл өте қиын міндет. Сондықтан мен ауруханада және жеке емделушілеріме ұсыну үшін әрқашан жаңа әдістер мен технологияларды іздедім.
Осыдан бес жыл бұрын Тони Роббинстің жұмысы туралы алғаш рет естіп, Нью-Йорктегі семинарларының біріне қатыстым. Мен ерекше кеш болады деп күткен едім және солай болды да. Мені таңғалдырғаны — Тонидің адам мінез-құлқы мен қарым-қатынас саласындағы данышпандығы. Сол кеште мен Тонидің «кез келген сау адам өз өмірін қолға алып, оны толыққанды сүре алады» деген сенімімді бөлісетінін түсіндім.
Көп ұзамай мен Тонидің екі апталық Сертификаттау курсына қатыстым және ол жерде үйренгендерімді әріптестерім мен емделушілеріме жеткіздім. Мен бұл курсты «өмірге арналған негізгі дайындық» деп атадым. Содан кейін оның аудиокассеталары мен оның алғашқы «Шексіз күш» атты кітабын ұсына бастадым.
Кейбір әріптестерім менің академиялық дәрежесі жоқ мұндай жас жігіттің еңбектерін ұсынғаныма шамданса немесе таңғалса да, Тониді оқыған немесе тыңдаған адамдар менімен келіседі. Толық әрі сапалы ақпараттан бөлек, Тонидің материалды тез түсінуге мүмкіндік беретін таланты мен тартымды стилі бар.
Ақыр соңында, әйелім екеуміз Date With Destiny™ курсына қатыстық, онда Тонидің соңғы «Ішіңдегі алыпты оят» еңбегіндегі көптеген тұжырымдамалар қамтылған. Сол демалыс күндері бізге өз құндылықтарымызды, ережелерімізді және бақылауымызды өзгертуге мүмкіндік берді. Соңғы екі жылда бұл біздің өмірімізді әлдеқайда жемісті әрі мағыналы ете түсті.
Мен Тониді өмір ойынындағы ұлы жаттықтырушы ретінде көремін. Оның дәлдігі, интеллектісі, құштарлығы мен берілгендігі әрқашан сезіледі және шабыттандырады. Бұл кітапты оқу — Тонимен бетпе-бет отырып, қызықты әрі әсерлі әңгімелесумен бірдей. Өмір жаңа сынақ ұсынғанда немесе бағытты өзгерту қажет болғанда, бұл кітапқа қолданушы нұсқаулығы сияқты қайта-қайта жүгіну керек. Ол тұрақты өзгерістер үшін құралдар арсеналын, сондай-ақ өмір сапасын байыту үшін сабақтар береді.
Шын мәнінде, егер бұл кітапты жеткілікті адам оқып, оның ілімін шын жүректен қолданса, бұл мені және көптеген әріптестерімді жұмыссыз қалдыруы мүмкін.
ФРЕДЕРИК Л. КОВАН, Ph.D.
БІРІНШІ БӨЛІМ. ӨЗ ҚУАТЫҢДЫ ПАЙДАЛАН
1. ТАҒДЫР АРМАНДАРЫ
«Тұрақты адам тағдырға сенеді, құбылмалы адам кездейсоқтыққа сенеді». — БЕНДЖАМИН ДИЗРАЭЛИ
Бәріміздің де арманымыз бар... Бәріміз де жанымыздың түкпірінде өзіміздің ерекше дарынымыз бар екеніне, өзгеріс енгізе алатынымызға, өзгелердің жүрегіне ерекше жол таба алатынымызға және әлемді жақсырақ ете алатынымызға сенгіміз келеді.
Өміріміздің бір кезеңінде бәріміз де өзіміз қалайтын және лайықты өмір сапасы туралы армандағанбыз. Дегенмен, көбіміз үшін бұл армандар күнделікті өмірдің күйбеңі мен сәтсіздіктеріне көміліп, оларды жүзеге асыруға тырысуды да қойдық. Көптеген адамдар үшін арман сейіліп кетті, ал онымен бірге тағдырымызды қалыптастыруға деген ерік-жігеріміз де жоғалды. Көпшілік жеңімпазға тән артықшылық сыйлайтын сенімділік сезімін жоғалтып алды.
Менің өмірлік мақсатым — сол арманды тірілтіп, оны шындыққа айналдыру, әрқайсымыздың ішімізде ұйықтап жатқан шексіз қуатты еске түсіру және пайдалану.
Өз арманыммен өмір сүріп жатқанымды шын түсінген күнімді ешқашан ұмытпаймын. Мен Лос-Анджелестегі іскерлік кездесуден өз тікұшағыммен Оранж округіне, семинарларымның біріне бара жатқан едім. Глендейл қаласының үстінен ұшып бара жатып, кенеттен бір үлкен ғимаратты танып қалдым, тікұшақты тоқтатып, оның үстінде қалықтап тұрдым. Төменге қарағанымда, бұл осыдан небәрі он екі жыл бұрын мен дворник (ғимарат тазалаушы) болып жұмыс істеген ғимарат екенін түсіндім!
Ол кездері менің 1960 жылғы «Фольксваген» көлігім жұмысқа дейінгі 30 минуттық жолға шыдай ма деп уайымдайтынмын. Менің өмірім қалай аман қалуға бағытталған еді; мен өзімді қорқынышты және жалғыз сезінетінмін. Бірақ сол күні аспанда қалықтап тұрып: «Он жылдың ішінде қандай үлкен өзгеріс болды! » — деп ойладым. Менің ол кезде де армандарым болған, бірақ олар ешқашан орындалмайтындай көрінетін. Алайда бүгін мен барлық өткен сәтсіздіктерім мен реніштерім шын мәнінде мен қазір рахаттанып отырған өмірдің жаңа деңгейіне негіз қалағанына сенемін.
Жағалау бойымен оңтүстікке қарай ұшуымды жалғастыра отырып, толқындар арасында серферлермен бірге ойнап жүрген дельфиндерді көрдім. Бұл — менің жұбайым Бекки екеуміз өмірдің ерекше сыйы ретінде бағалайтын көрініс. Ақыры Ирвайнге жеттім. Төменге қарап, семинарыма апаратын жолдың бір мильден астам қашықтыққа созылған көлік кептелісіне толы екенін көріп, сәл мазасыздандым. Ішімнен: «Осы кеште өтіп жатқан басқа шара тезірек басталса екен, сонда менің семинарыма келе жатқан адамдар уақытында жетеді», — деп ойладым.
Бірақ тікұшақ алаңына қонған кезде жаңа көріністі көрдім: мен қонатын жерде мыңдаған адамды күзет ұстап тұр екен. Кенеттен шындықты түсіндім: көлік кептелісін менің шарамна келе жатқан адамдар тудырған екен!
Біз шамамен 2000 адам келеді деп күткен едік, бірақ мені 7000 адамнан тұратын топ күтіп тұрды — ал зал тек 5000 адамға ғана арналған болатын! Алаңнан залға кіргенімде, мені құшақтап, менің жұмысым олардың өміріне қалай оң әсер еткенін айтқысы келген жүздеген адам қоршап алды. Олар айтқан оқиғалар сенгісіз еді.
Бір ана маған «гиперактивті» және «оқуға қабілетсіз» деп танылған ұлын таныстырды. Осы кітапта сипатталған күйді басқару (адамның сезімдері мен физиологиясын белгілі бір мақсатқа сай реттеу) принциптерін қолдана отырып, ол ұлын Риталин препаратынан құтқарып қана қоймай, Калифорнияға көшкеннен кейін ұлы қайта тексеріліп, оның данышпан екені анықталған! Анасы оның жаңа мәртебесі туралы айтқанда баланың жүзін көру керек еді.
Бір мырза осы кітаптан үйренетін табысқа бейімделу (жетістікке жетуді әдетке айналдыру үшін жүйке жүйесін жаттықтыру) әдістері арқылы кокаинге тәуелділіктен қалай арылғанын айтып берді. Елуден асқан ерлі-зайыптылар он бес жылдық некеден кейін ажырасудың аз-ақ алдында тұрғанын, бірақ жеке ережелер (адамның өмірлік құндылықтары мен шешімдерін айқындайтын ішкі қағидалар) туралы білгеннен кейін қарым-қатынастарын сақтап қалғанын жеткізді.
Бір сатушы өзінің айлық табысы небәрі алты айдың ішінде 2000 доллардан 12000 долларға дейін қалай өскенін айтты. Ал бір кәсіпкер сапалы сұрақтар (зейінді дұрыс бағытқа бұрып, тиімді шешім табуға көмектесетін сұрақтар) және эмоциялық басқару принциптерін қолдану арқылы корпоративтік кірісті он сегіз айда 3 миллион доллардан астамға арттырғанын баяндады. Бір сүйкімді жас келіншек осы кітапта егжей-тегжейлі сипатталған ықпал ету күші (өзгеріс жасау үшін қолданылатын психологиялық «рычаг» немесе негізгі қозғаушы күш) принциптерін қолданып, елу екі фунт (шамамен 23 кг) салмақ тастағанға дейінгі суретін көрсетті.
Сол залдан сезілген эмоциялар мені қатты толқытты, тіпті алғашында сөйлей алмай қалдым. Тыңдаушыларыма қарап, 5000 күлімдеген, қолдау көрсеткен жүздерді көргенде, мен өз арманыммен өмір сүріп жатқанымды түсіндім! Бұл адамдардың кез келгеніне өздері қалаған өзгерістерді жасауға көмектесетін ақпарат, стратегия, пәлсапа мен дағдылардың менде бар екенін білу — қандай керемет сезім!
Көз алдыма көптеген бейнелер мен эмоциялар келді. Осыдан бірнеше жыл бұрын Калифорнияның Венис қаласындағы 400 шаршы футтық (шамамен 37 м²) бакалавр пәтерімде жалғыз отырып, Нил Даймондтың әнін тыңдап жылағаным есіме түсті: «Мен бармын, дедім ешкім жоқ жерде. Және ешкім естімеді, тіпті орындық та. Мен бармын, деп айғайладым. Мен бармын, дедім мен. Мен адастым, тіпті неге екенін де айта алмаймын, әлі де жалғызбын».
Өмірімнің еш мәні жоқтай, әлемдегі оқиғалар мені басқарып отырғандай сезінгенім есімде. Сондай-ақ өмірім өзгерген сәтті де ұмытпаймын, сол сәтте мен: «Болды, жетер! Менің қазіргі ақыл-ой, эмоциялық және физикалық күйімнен әлдеқайда көп нәрсеге қабілетті екенімді білемін», — дедім. Сол сәтте мен өмірімді мәңгілікке өзгертетін шешім қабылдадым. Өмірімнің барлық аспектілерін өзгертуге бекіндім. Мен бұдан былай өзім қол жеткізе алатын нәрседен азға ешқашан қанағаттанбаймын деп шештім.
Бұл шешім мені осындай ғажайып сәтке әкеледі деп кім ойлаған? Сол кеште семинарда бар күшімді салдым, ал аудиториядан шыққанда, адамдар мені шығарып салу үшін тікұшаққа дейін соңымнан ерді. Бұл тәжірибенің маған қаншалықты терең әсер еткенін сөзбен айтып жеткізу мүмкін емес.
Жаратушыға осы ғажайып сыйлары үшін алғыс айтып, жанарыма жас алдым. Шөп үстінен көтеріліп, айлы аспанға ұшқанда, өзімді шымшып көрдім. Бұл шындық па? Мен сегіз жыл бұрын қиналған, тауы шағылған, өзін жалғыз және дәрменсіз сезінген сол жігітпін бе? Семіз, көк тиынсыз және аман қаламын ба деп уайымдаған сол адам ба? Мен сияқты тек орта мектепті бітірген жас бала мұндай түбегейлі өзгерістерді қалай жасады?
Менің жауабым қарапайым: мен қазір қуаттың шоғырлануы (барлық ресурстарды бір мақсатқа бағыттау принципі) деп атайтын принципті қолдануды үйрендім. Көптеген адамдар өміріміздің бір саласын игеруге барлық ресурстарымызды жұмсағанда, бірден қандай үлкен мүмкіндіктерге ие болатынымызды елестете де алмайды. Басқарылатын зейін — сізді тоқтатып тұрған кез келген нәрсені кесіп өтетін лазер сәулесі сияқты. Кез келген салада үнемі жақсаруға назар аударғанда, біз сол саланы қалай жақсарту керектігі туралы ерекше түсініктерді дамытамыз.
Көбіміздің шын қалаған нәрсемізге қол жеткізе алмауымыздың бір себебі — біз зейінімізді ешқашан бағыттамаймыз; біз өз қуатымызды шоғырландырмаймыз. Көптеген адамдар өмір бойы белгілі бір нәрсені меңгеруге шешім қабылдамай, әр нәрсенің басын бір шалып жүре береді. Шын мәнінде, менің ойымша, көптеген адамдар өмірде маңызсыз нәрселерге тым көп көңіл бөлгендіктен сәтсіздікке ұшырайды.
Өмірдің басты сабақтарының бірі — бізді белгілі бір әрекеттерге не итермелейтінін түсіну. Адам мінез-құлқын не қалыптастырады? Бұл сұрақтың жауаптары өз тағдырыңызды қалыптастырудың негізгі кілттері болып табылады.
Менің бүкіл өмірім бір ғана маңызды сұраққа бағытталған: Адамдардың өмір сүру сапасындағы айырмашылықты не тудырады? Қалайша қарапайым отбасынан шыққан және қиын жағдайда өскен адамдар соның бәріне қарамастан бізді шабыттандыратын өмір құра алады?
Керісінше, неліктен артықшылықтарға ие ортада туып, табысқа жетудің барлық мүмкіндіктері алдында тұрғандардың көбі семіздікке бой алдырып, көңілі қалып, жиі химиялық тәуелділікке (есірткі не дәрі-дәрмекке) салынып кетеді?
Неліктен кейбір адамдардың өмірі өнегеге, ал басқаларыныкі ескертуге айналады?
Көптеген адамдардың өмірін жалынды, бақытты әрі ризашылыққа толы ететін құпия не, ал басқалары үшін өмірдің мәні: «Бар болғаны осы ма? » деген өкінішпен шектеледі?
Менің асқақ арманым қарапайым сұрақтардан басталды: «Өз өмірімді дереу бақылауға қалай аламын? Өзіме және басқаларға өз тағдырымызды қалыптастыруға көмектесетін қандай қадамды мен дәл бүгін жасай аламын? Өз білімімді қалай кеңейтіп, үйреніп, дамып, сол білімді басқалармен мағыналы әрі қызықты түрде қалай бөлісе аламын? »
Мен өте ерте жастан-ақ бәріміз бұл дүниеге ерекше бір үлес қосу үшін келгенімізге, әрқайсымыздың ішімізде ерекше бір қабілет жатқанына сендім.
Шындығында, мен әрқайсымыздың ішімізде ұйықтап жатқан алып бар екеніне кәміл сенемін. Әрқайсымыздың бойымызда ашылуын күтіп тұрған талантымыз, сыйымыз немесе өзіндік данышпандығымыз бар.
Бұл өнерге немесе музыкаға деген қабілет болуы мүмкін. Бұл жақын адамдарыңызбен қарым-қатынас орнатудың ерекше тәсілі болуы мүмкін. Мүмкін, бұл сауда жасау, инновация енгізу немесе бизнестегі, мансаптағы жетістікке жету қабілеті шығар. Мен Жаратушының ешкімді алаламайтынына, бәрімізді ерекше етіп жаратқанына және өмірді толыққанды сезіну үшін бәрімізге тең мүмкіндік бергеніне сенуді жөн көремін.
Осыдан көп жыл бұрын мен өмірімді өзімнен кейін де қалатын маңызды нәрсеге арнауды ұйғардым. Мен өзім бұл дүниеден өткеннен кейін де өмір сүретін қандай да бір үлес қосуым керек деп шештім.
Бүгінде мен өз кітаптарым, аудиожазбаларым және телешоуларым арқылы миллиондаған адамдармен ойларым мен сезімдерімді бөлісудің бақытына ие болдым. Соңғы бірнеше жылдың ішінде ғана мен жеке өзім ширек миллионнан астам адаммен жұмыс істедім. Мен Конгресс мүшелеріне, бас директорларға, компаниялар мен елдердің президенттеріне, менеджерлер мен аналарға, сатушыларға, есепшілерге, заңгерлерге, дәрігерлерге, психиатрларға, кеңесшілер мен кәсіби спортшыларға көмек бердім.
Мен фобтармен (белгілі бір нәрседен шектен тыс қорқатын адамдар), клиникалық депрессияға ұшырағандармен, көптік тұлғалық бұзылысы барлармен және «менде мүлде мінез жоқ» деп ойлайтындармен жұмыс істедім. Енді мен үйренген ең жақсы дүниелерімді сізбен бөлісу бақытына ие болып отырмын және бұл мүмкіндікке шын жүректен ризамын әрі қуаныштымын.
Осының бәрі арқылы мен адамның өз өміріндегі кез келген нәрсені қас қағым сәтте өзгерте алатын күшін тануды жалғастырдым. Армандарымызды шындыққа айналдыру үшін қажетті ресурстар өз ішімізде екенін, олар тек оянып, өз құқығымызды талап ететін күнді күтіп тұрғанын білдім.
Мен бұл кітапты бір-ақ себеппен жаздым: ол өмірден көбірек нәрсе алғысы келетін және Құдай берген қуатын пайдалануға бел буған жандарды оятатын «дабыл қоңырауы» болсын дедім. Бұл кітапта өзіңізде және өзгелерде нақты, өлшенетін әрі ұзақ мерзімді өзгерістер жасауға көмектесетін идеялар мен стратегиялар бар.
Мен сіздің кім екеніңізді білетініме сенемін. Сіз бен мен рухтас жандар болуымыз керек. Сіздің дамуға деген ұмтылысыңыз сізді осы кітапқа алып келді. Бұл сізге жол көрсеткен көзге көрінбейтін қол. Өміріңіздің қай кезеңінде болсаңыз да, сіз көбірек нәрсені қалайтыныңызды білемін!
Қазір қаншалықты табысты болсаңыз да немесе қандай қиындыққа тап болсаңыз да, іштей өмірлік тәжірибеңіз қазіргіден әлдеқайда жоғары болатынына және болуы тиіс екеніне сенесіз. Сіз мейлі кәсіби маман, мұғалім, кәсіпкер немесе ата-ана болсаңыз да, өзіндік ерекше ұлылыққа жетуге лайықтысыз.
Ең бастысы, сіз бұған сеніп қана қоймай, әрекет еттіңіз. Сіз бұл кітапты сатып алып қана қоймай, қазір өте сирек кездесетін істі жасап жатырсыз — оны оқып отырсыз! Статистика бойынша, кітап сатып алған адамдардың 10 пайызынан азы ғана бірінші тараудан әрі қарай оқиды екен. Бұл неткен ысырап!
Бұл — өміріңізде зор нәтижелерге қол жеткізу үшін пайдалануға болатын алып кітап. Сіз жай ғана «қызық көруші» емес, нақты нәтижеге ұмтылатын адам екеніңіз анық. Осы кітаптың әрбір тарауын жүйелі түрде пайдалану арқылы сіз өз әлеуетіңізді барынша арттыру мүмкіндігіне ие боласыз.
Мен сізге бұл кітапты (тастап кететін көпшілікке ұқсамай) соңына дейін оқып қана қоймай, үйренгеніңізді күн сайын қарапайым жолдармен қолдануға шақырамын. Бұл — сіз көздеген нәтижелерге жету үшін қажетті ең маңызды қадам.
ТҰРАҚТЫ ӨЗГЕРІСТІ ҚАЛАЙ ЖАСАУҒА БОЛАДЫ
Өзгерістердің шынайы құндылығы болуы үшін олар тұрақты әрі жүйелі болуы тиіс. Бәріміз де бір сәттік өзгерісті бастан өткеріп, соңында көңіліміз қалып, түңілген кездеріміз болды. Шындығында, көптеген адамдар өзгеріске қорқынышпен қарайды, өйткені олар бейсаналы түрде бұл өзгерістер тек уақытша болады деп сенеді.
Бұған айқын мысал — диета бастау керек адамның оны кейінге қалдыра беруі. Ол өзгеріс үшін шыдайтын кез келген қиындығы тек қысқа мерзімді сый әкелетінін іштей сезеді.
Өмірімнің көп бөлігін мен тұрақты өзгерістердің ұйымдастырушылық принциптерін зерттеуге арнадым. Сіз олардың көбін келесі беттерде үйренесіз. Ал әзірше, өмірімізді өзгерту үшін дереу қолдануға болатын үш қарапайым принциппен бөліскім келеді.
Бұл принциптер қарапайым болғанымен, шебер қолданылса, өте қуатты. Бұл — жеке адамның өзін өзгертуі үшін, компанияның өз әлеуетін арттыруы үшін және елдің әлемдегі өз орнын алуы үшін жасауы тиіс нақты қадамдар.
БІРІНШІ ҚАДАМ: Стандарттарыңызды көтеріңіз
Қандай да бір өзгеріс жасағыңыз келсе, ең алдымен стандарттарыңызды (өзіңізге қоятын талаптарыңызды) көтеруіңіз керек. Адамдар менен осыдан сегіз жыл бұрын өмірімді не өзгерткенін сұрағанда, мен ең маңыздысы — өзімнен талап ететін нәрселерді өзгерткенім екенін айтамын. Мен өмірімде бұдан былай қабылдамайтын, шыдамайтын барлық нәрселерді және қол жеткізгім келетін мақсаттарымды жазып шықтым.
Стандарттарын көтеріп, соған сәйкес әрекет еткен, бұдан төменге келіспеймін деп шешкен ерлер мен әйелдердің тарихта қандай із қалдырғанын ойлаңызшы. Тарих Леонардо да Винчи, Авраам Линкольн, Хелен Келлер, Махатма Ганди, Мартин Лютер Кинг, Роза Паркс, Альберт Эйнштейн, Сесар Чавес, Соитиро Хонда және басқа да көптеген тұлғалардың стандарттарын көтеру арқылы жасаған ұлы қадамдарына куә.
Оларға қолжетімді болған сол күш сізге де қолжетімді, егер оны иемденуге батылыңыз жетсе. Ұйымды, компанияны, елді немесе әлемді өзгерту өзіңізді өзгертуден басталатын қарапайым қадамнан тұрады.
ЕКІНШІ ҚАДАМ: Сізді шектейтін сенімдеріңізді өзгертіңіз
Егер сіз стандарттарыңызды көтерсеңіз, бірақ оларға жете алатыныңызға шын жүректен сенбесеңіз, сіз өзіңізге өзіңіз кедергі жасап тұрсыз. Сіз тіпті әрекет те етпейсіз. Сенімдер — бұл заттардың қандай екенін, не мүмкін, не мүмкін емес екенін, не істей алатынымызды және істей алмайтынымызды айтатын сөзсіз бұйрықтар сияқты.
Біздің сенімдер жүйемізді өзгерту — өміріміздегі кез келген шынайы әрі тұрақты өзгеріс жасаудың өзегі. Біз жаңа стандарттарға қол жеткізбес бұрын, оған жете алатынымызға және жететінімізге толық сенімді болуымыз керек.
Ганди зорлық-зомбылықсыз қарсыласу күшіне жан-тәнімен сенбегенде, қаншалықты жетістікке жетер еді? Оның сенімдерінің беріктігі оған ішкі ресурстарын пайдалануға және кез келген басқа адамды тайдыратын қиындықтарға төтеп беруге мүмкіндік берді. Қуат беретін сенімдер — бұл тарихтағы кез келген ұлы жетістіктің артында тұрған күш.
ҮШІНШІ ҚАДАМ: Стратегияңызды өзгертіңіз
Мақсатыңызға жету үшін сізге нәтиже беретін ең жақсы стратегиялар (іс-қимыл жоспары) қажет. Менің негізгі сенімдерімнің бірі — егер сіз жоғары стандарт орнатып, оған жететініңізге сенсеңіз, онда стратегияларды міндетті түрде табасыз. Сіз жай ғана жолын табасыз.
Кез келген жағдайда ең жақсы стратегия — рольдік модель (сіз қалаған нәтижеге қол жеткізіп қойған адам) тауып, оның білімін пайдалану. Олардың не істейтінін, не нәрсеге сенетінін және қалай ойлайтынын үйреніңіз. Бұл сіздің тиімділігіңізді арттырып қана қоймай, уақытыңызды да үнемдейді, өйткені сізге «дөңгелекті қайта ойлап табудың» қажеті болмайды.
Өмірде көптеген адамдар не істеу керектігін біледі, бірақ аз ғана адам білгенін іске асырады. Білу ғана жеткіліксіз! Сіз әрекет етуіңіз керек.
СІЗДІҢ ЖЕКЕ ЖАТТЫҚТЫРУШЫҢЫЗ
Егер маған мүмкіндік берсеңіз, осы кітап арқылы мен сіздің жеке жаттықтырушыңыз боламын. Жаттықтырушылар не істейді? Біріншіден, олар сізге бей-жай қарамайды. Олар белгілі бір саланы зерттеуге жылдарын жұмсады және нәтижеге қалай тезірек жетуге болатыны туралы маңызды айырмашылықтарды анықтады.
Кейде жаттықтырушы сізге жаңа ештеңе айтпайды, тек бұрыннан білетін нәрсеңізді есіңізге салып, соны орындауға мәжбүрлейді. Рұқсатыңыз болса, мен сіз үшін осы рөлді атқарамын.
Біз өмірдің бізге ең көп әсер ететін бес саласын меңгеруге назар аударамыз:
Эмоционалдық шеберлік Осы сабақтың өзін меңгеру сізді қалған төртеуін меңгеруге айтарлықтай жақындатады! Ойланып көріңізші, неліктен арықтағыңыз келеді? Тек денеңізде май аз болсын деген ниет пе? Әлде сол артық салмақтан арылғанда өзіңізді қалай сезінетініңізге байланысты ма?
Біздің іс-әрекеттеріміздің бәрі дерлік сезімдерімізді өзгертуге бағытталған, бірақ көбімізде мұны тез әрі тиімді жасау дағдысы жоқ. Көбіміз эмоцияларымызды бақылаудың орнына, оларды сыртқы оқиғалардың еркіне қалдырамыз.
Америка Құрама Штаттарында әлем халқының 5 пайыздан азы тұрса да, біз әлемдегі кокаиннің 50 пайыздан астамын тұтынатынымызды қалай түсіндіруге болады? Немесе жыл сайын 15 миллион американдыққа клиникалық депрессия диагнозы қойылатынын?
Бұл кітапта сіз өзіңізді не итермелейтінін және жиі сезінетін эмоцияларыңыздың себептерін білесіз. Сізге қай эмоциялар күш беретінін, қайсысы әлсірететінін анықтауға және оларды өз пайдаңызға қалай қолдануға болатынын көрсететін кезең-кезеңімен берілген жоспар ұсынылады.
Физикалық шеберлік Барлық арманыңыз орындалып, бірақ одан ләззат алатын денсаулығыңыз болмаса, оның мәні бар ма? Әр таңертең қуатты әрі жаңа күнге дайын болып оянасыз ба, әлде кешегіден де шаршап тұрасыз ба?
XVII ғасырдағы дәрігер Томас Моффеттің сөзімен айтқанда, біз майлы әрі құнарсыз тағамдарды жеп, денелерімізді шылыммен, алкогольмен және есірткімен улап, теледидар алдында қозғалмай отырып, «өзіміздің қабірімізді өз тістерімізбен қазып жатырмыз».
Бұл екінші сабақ физикалық денсаулығыңызды бақылауға көмектеседі, сонда сіз тек жақсы көрініп қана қоймай, өзіңізді жақсы сезінетін боласыз.
Қарым-қатынас шеберлігі Өз эмоцияларыңыз бен физикалық денсаулығыңызды меңгеруден кейін, қарым-қатынасты — романтикалық, отбасылық, іскерлік және әлеуметтік — меңгеруден маңызды ештеңе жоқ деп ойлаймын. Ақыр соңында, кім жалғыз өзі табысты әрі бақытты болғысы келеді?
Бұл бөлім сапалы қарым-қатынас орнатудың құпияларын ашады. Сіз өзіңіз үшін не маңызды екенін, күтулеріңіз қандай екенін және өмір ойынының ережелерін түсінесіз. Бұл шеберлік сізге басқа адамдармен терең деңгейде байланыс орнатуға мүмкіндік береді.
Қаржылық шеберлік 65 жасқа келгенде американдықтардың көбі не кедей, не дүниеден өткен болады! Бұл адамдардың зейнет жасы туралы арманына мүлде ұқсамайды. Қаржылық әл-ауқатқа лайықты екеніңізге сенбейінше және нақты жоспарыңыз болмайынша, арманыңызды қалай шындыққа айналдырасыз?
Мәселе тек байлыққа ұмтылуда емес, ол туралы сенімдеріңіз бен көзқарасыңызды өзгертуде. Ақшаны бақыттың соңғы нүктесі емес, үлес қосудың құралы ретінде көруді үйренесіз. Сіз өміріңіздегі тапшылықтың себептерін өзгертуді және байлықты сақтап, арттыруға қажетті құндылықтарды қалыптастыруды үйренесіз.
Уақытты меңгеру Жауһар туындылар уақытты қажет етеді. Бірақ қайсымыз уақытты дұрыс пайдалана аламыз? Мен уақытты басқару (time management) туралы айтып тұрған жоқпын; мен уақытты өз пайдаңызға айналдыру туралы айтып отырмын.
Сіз нақты шешім қабылдауды және қас қағым сәттегі қанағаттануды (instantaneous gratification) қалай басқаруды үйренесіз. Бұл сіздің идеяларыңыз бен әлеуетіңіздің толық пісіп-жетілуіне мүмкіндік береді. Уақытты меңгерген соң, мына сөздің қаншалықты шындық екенін түсінесіз: «Көп адамдар бір жылда не істей алатынын асыра бағалайды, бірақ он жылда неге қол жеткізе алатынын жете бағаламайды! »
Мен бұл сабақтарды барлық сұрақтың жауабы менде немесе өмірім мінсіз болды деп айту үшін бөлісіп отырған жоқпын. Менің де қиын кездерім болды. Бірақ мен үйренуді, табандылық танытуды және табысқа жетуді жалғастырдым. Әрбір қиындық мені жаңа деңгейге көтерді.
Мен бұл кітапты әрекет ету нұсқаулығы — өмір сапасын арттыруға және одан ләззат алуға арналған оқулық ретінде жаздым. Бұл кітап сіздің өміріңізді келесі деңгейге көтеретін жаңа әрі ерекше қуат береді деп сенемін.
Қайталау — ілімнің анасы. Сондықтан бұл кітапты қайта-қайта оқиды деп үміттенемін. Оқып отырып, бәріне бірдей сенуіңіз немесе бәрін бірдей қолдануыңыз шарт емес. Өзіңізге пайдалы деп тапқан нәрселерді алып, оларды дереу іске асырыңыз. Үлкен өзгерістер жасау үшін барлық стратегияларды бірден енгізудің қажеті жоқ. Әрқайсысының жекелей де өміріңізді өзгертуге әлеуеті бар, ал бірге қолданылса, олар жойқын нәтиже береді.
Бұл кітап біздің мәдениетіміздегі ең қуатты әрі қызықты адамдардан алынған принциптерге толы. Мен Норман Казинстен Майкл Джексонға дейін, жаттықтырушы Джон Вуденнен қаржы данышпаны Джон Темплтонға дейін, индустрия алпауыттарынан такси жүргізушілеріне дейінгі көптеген адамдармен кездесіп, олардан үлгі алу мүмкіндігіне ие болдым.
Келесі беттерде сіз тек менің жеке тәжірибемнің пайдасын ғана емес, сонымен бірге өмірімнің соңғы он жылында жинақтаған мыңдаған кітаптардың, аудиожазбалардың, семинарлар мен сұхбаттардың жемісін табасыз. Мен күн сайын аздап болса да жаңа нәрсені үйреніп, өсуге бағытталған қызықты да үздіксіз ізденісімді жалғастырып келемін.
Бұл кітаптың мақсаты — сізге өміріңіздегі бір ғана өзгерісті жасауға көмектесу емес, керісінше, бүкіл өміріңізді жаңа деңгейге көтеруге септігін тигізетін <span data-term="true">тірек нүктесі</span> (аз күш жұмсап, үлкен нәтижеге қол жеткізуге мүмкіндік беретін маңызды тұс) болу.
Бұл кітаптың негізгі назары жаһандық өзгерістер жасауға бағытталған.
Мен бұл арқылы нені меңзеп отырмын?
Өміріңізде белгілі бір өзгерістер жасауды үйренуге болады — қорқыныш пен фобияны жеңу, қарым-қатынас сапасын арттыру немесе істі кейінге қалдыру әдетінен арылу.
Мұның бәрі өте құнды дағдылар, егер сіз «Шексіз билік» (Unlimited Power) кітабын оқыған болсаңыз, олардың көбін меңгеріп үлгердіңіз.
Дегенмен, келесі беттерді оқи отырып, өміріңізде бір ғана кішкентай өзгеріс жасау арқылы оның барлық қырларын түбегейлі өзгертетін негізгі тірек нүктелері бар екенін байқайсыз.
Бұл кітап сізге қазір тек қиялдап жүрген өміріңізді құруға, сүруге және одан ләззат алуға көмектесетін стратегияларды ұсыну үшін жасалған.
Бұл кітапта кез келген қиындықтың себебін анықтауға және оны ең аз күш жұмсап өзгертуге арналған қарапайым әрі нақты стратегиялар сериясын үйренесіз.
Мысалы, әдеттегі сөздік қорыңыздағы бір ғана сөзді өзгерту арқылы өмір бойғы эмоционалдық үлгілеріңізді бірден өзгерте алатыныңызға сену қиын болуы мүмкін.
Немесе өзіңізге саналы немесе санасыз түрде қоятын тұрақты сұрақтарыңызды өзгерту арқылы назарыңызды және сол арқылы күнделікті іс-әрекеттеріңізді лезде өзгерте аласыз.
Немесе бір ғана сенімді өзгерту арқылы бақыт деңгейіңізді айтарлықтай көтере аласыз.
Дегенмен, келесі тарауларда сіз осы әдістерді және қалаған өзгерістеріңізге қол жеткізуге арналған басқа да көптеген тәсілдерді меңгеруді үйренесіз.
Сондықтан, мен сізбен осы қарым-қатынасты үлкен құрметпен бастаймын, біз бірге өзіміздің ең терең және шынайы әлеуетімізді ашу мен жүзеге асыру саяхатына аттанамыз.
Өмір — бұл сыйлық, ол бізге өзімізді дамыту арқылы әлемге бір нәрсе беруге мүмкіндік, артықшылық және жауапкершілік ұсынады.
Ендеше, саяхатымызды зерттеуден бастайық...
2 ШЕШІМДЕР: ҚУАТҚА АПАРАТЫН ЖОЛ
«Адам өмір сүруге дайындалу үшін емес, өмір сүру үшін туады». — БОРИС ПАСТЕРНАК
Джимми Картер әлі АҚШ президенті болып тұрған, «Империя соққы береді» фильмі шыққан, Йода мен Пакман сәнде болған, ал Брук Шилдс пен оның «Кельвиндерінің» (джинсы) арасына ештеңе түсе алмайтын кездер есіңізде ме?
Аятолла Хомейни Иранда билікке келіп, біздің отандастарымызды кепілде ұстаған еді.
Польшада Гданьск верфінің Лех Валенса есімді электригі ойға келмейтін нәрсе жасады: ол коммунистік билікке қарсы тұруға шешім қабылдады.
Ол әріптестерін ереуілге бастап шықты, ал оны жұмыс орнына кіргізбей қойғанда, ол жай ғана қабырғадан асып түсті.
Содан бері көптеген қабырғалар құлады, солай емес пе?
Джон Леннонның өлтірілгені туралы хабарды естігеніңіз есіңізде ме?
Сент-Хеленс жанартауы атылып, 150 шаршы миль жерді тегістеп жібергені есіңізде ме?
АҚШ-тың хоккей командасы КСРО-ны жеңіп, Олимпиада алтынын алғанда қуандыңыз ба?
Бұл 1980 жыл болатын, он жылдан сәл астам уақыт бұрын.
Бір сәт ойланыңыз.
Сол кезде қайда болдыңыз?
Қандай едіңіз?
Достарыңыз кім болды?
Үміттеріңіз бен армандарыңыз қандай еді?
Егер біреу сізден: «Он-он бес жылдан кейін қайда боласыз? » — деп сұраса, не айтар едіңіз?
Сіз бүгін сол кезде армандаған жеріңіздесіз бе?
Он жыл тез өтіп кетеді, солай емес пе?
Ең бастысы, өзімізден былай деп сұрауымыз керек шығар: «Өмірімнің келесі он жылын қалай өткіземін?
Мен мақсат еткен ертеңгі күнді құру үшін бүгін қалай өмір сүруім керек?
Бұдан былай мен не үшін күресемін?
Дәл қазір мен үшін не маңызды және ұзақ мерзімді перспективада не маңызды болады?
Менің түпкі тағдырымды қалыптастыратын қандай әрекеттерді бүгін жасай аламын? »
Көріп отырғаныңыздай, он жылдан кейін сіз бір жерге міндетті түрде жетесіз. Сауал мынада: қайда?
Сіз кім боласыз?
Қалай өмір сүресіз?
Қандай үлес қосасыз?
Қазір — өміріңіздің келесі он жылын жоспарлайтын уақыт, ол аяқталған соң емес.
Біз сәтті пайдаланып қалуымыз керек.
Біз жаңа онжылдықтың басындамыз және жиырмасыншы ғасырдың соңғы жылдарына аяқ бастық!
Көп ұзамай жиырма бірінші ғасырға, жаңа мыңжылдыққа өтеміз.
2000 жыл сіз ойлағаннан да тез келеді, ал небәрі он жылдан кейін сіз осы күнге 1980 жылға қарағандай қарайтын боласыз.
Тоқсаныншы жылдарға көз тастағанда риза боласыз ба, әлде ренжисіз бе? Қуанасыз ба, әлде қынжыласыз ба?
1980 жылдың басында мен он тоғыз жастағы бала едім. Өзімді жалғыз әрі дәрменсіз сезінетінмін. Менде ешқандай қаржылық ресурстар болмады. Маған көмектесетін табыс коучтары, табысты достарым немесе тәлімгерлерім, нақты мақсаттарым болған жоқ. Мен абдырап қалған әрі толық едім.
Дегенмен, бірнеше жылдың ішінде мен өмірімнің барлық саласын өзгерту үшін қолданған күшті таптым. Оны меңгерген соң, бір жылға жетпейтін уақыт ішінде өмірімді түбегейлі өзгерттім.
Бұл менің сенімділік деңгейімді күрт арттыруға, демек, әрекет ету қабілетіме және нақты нәтижелерге қол жеткізуіме көмектескен құрал болды.
Сондай-ақ, мен оны физикалық жағдайымды бақылауға алу және 38 фунт (шамамен 17 кг) артық салмақтан біржола арылу үшін пайдаландым. Ол арқылы мен арманымдағы әйелді жолықтырып, үйлендім және қалаған отбасымды құрдым.
Мен бұл күшті табысымды күнкөріс деңгейінен жылына 1 миллион доллардан астамға дейін көтеру үшін пайдаландым. Ол мені ас үйі болмағандықтан ыдыс-аяқты ваннада жуатын кішкентай пәтерімнен қазіргі отбасылық үйімізге — Дель Мар сарайына көшірді.
Бұл бір ғана айырмашылық менің өзімді жалғыз әрі елеусіз сезінуден бүкіл әлемдегі миллиондаған адамдарға үлес қосудың жаңа мүмкіндіктеріне риза болу сезіміне ауыстырды. Және бұл менің жеке тағдырымды қалыптастыру үшін күн сайын қолданатын күшім.
«Шексіз билік» кітабында мен өмірімізді қалыптастырудың ең тиімді жолы — өзімізді әрекет етуге мәжбүрлеу екенін анық айттым.
Адамдардың нәтижелеріндегі айырмашылық — олардың бірдей жағдайда басқалардан ерекше не істегеніне байланысты. Әртүрлі әрекеттер әртүрлі нәтиже береді.
Неліктен? Өйткені кез келген әрекет — бұл қозғалысқа келтірілген себеп, ал оның салдары бізді белгілі бір бағытқа жетелеу үшін өткен нәтижелерге негізделеді. Әрбір бағыт түпкі мақсатқа — біздің тағдырымызға апарады.
Негізінде, егер біз өмірімізді бағыттағымыз келсе, тұрақты әрекеттерімізді бақылауға алуымыз керек. Біздің өмірімізді анда-санда істейтін ісіміз емес, үнемі істейтін әрекеттеріміз қалыптастырады.
Олай болса, ең басты сұрақ: біздің барлық әрекеттерімізден бұрын не тұрады? Қандай әрекет жасайтынымызды, демек, кім болатынымызды және өмірдегі түпкі мақсатымызды не анықтайды? Әрекеттің атасы не?
Жауап, әрине, мен бағанадан бері айтып келе жатқан нәрсе: шешім қабылдау күші.
Өміріңізде болатын барлық нәрсе — сізді қуантатын да, қинайтын да жағдайлар — шешімнен басталды. Менің сенімімше, сіздің тағдырыңыз шешім қабылдаған сәттерде қалыптасады.
Дәл қазір, күн сайын қабылдап жатқан шешімдеріңіз бүгінгі көңіл-күйіңізді, сондай-ақ тоқсаныншы жылдары және одан кейін кім болатыныңызды айқындайды.
Өткен он жылға көз жүгіртсеңіз, басқаша қабылданған шешім өміріңізді жақсы немесе жаман жаққа түбегейлі өзгертетін сәттер болды ма?
Мүмкін, мысалы, сіз өміріңізді өзгерткен мансаптық шешім қабылдадыңыз. Немесе оны қабылдай алмадыңыз.
Мүмкін соңғы он жылда үйленуге немесе ажырасуға шешім қабылдаған шығарсыз. Мүмкін аудиожазба, кітап сатып алдыңыз немесе семинарға қатыстыңыз, нәтижесінде сенімдеріңіз бен әрекеттеріңіз өзгерді.
Мүмкін сіз балалы болуды немесе мансап жолында оны кейінге қалдыруды ұйғардыңыз. Бәлкім, үйге немесе бизнеске инвестиция салуды шешкен боларсыз. Мүмкін жаттығу жасауды бастауға немесе оны тастауға шешім қабылдадыңыз. Шылым шегуді қоюды ұйғарған боларсыз. Елдің басқа бөлігіне көшуге немесе дүниежүзілік саяхатқа шығуға шешім қабылдаған шығарсыз.
Бұл шешімдер сізді өміріңіздің осы нүктесіне қалай әкелді?
Өткен онжылдықта трагедия мен көңіл қалуды, әділетсіздікті немесе үмітсіздікті сезіндіңіз бе? Менде солай болғаны анық. Егер солай болса, сіз ол туралы не істеуге шешім қабылдадыңыз? Шегіңізден асып түстіңіз бе, әлде жай ғана берілдіңіз бе? Бұл шешімдер қазіргі өмір жолыңызды қалай қалыптастырды?
«Адам — жағдайдың құлы емес; жағдайлар — адамдардың туындысы». — БЕНДЖАМИН ДИЗРАЭЛИ
Бәрінен бұрын, менің сенімімше, біздің тағдырымызды өміріміздің жағдайлары емес, шешімдеріміз анықтайды.
Сіз де, мен де артықшылықтармен туылған адамдарды білеміз: олардың генетикалық, экологиялық, отбасылық немесе қарым-қатынас артықшылықтары болды.
Дегенмен, біз барлық қиындықтарға қарамастан, өз өмірімен не істеу керектігі туралы жаңа шешімдер қабылдау арқылы өз жағдайларының шектеулерінен асып түскен адамдарды үнемі кездестіреміз, олар туралы оқимыз және естиміз. Олар адам рухының шексіз күшінің үлгісіне айналды.
Егер шешім қабылдасақ, сіз бен біз де өмірімізді осындай шабыттандыратын үлгілердің біріне айналдыра аламыз.
Қалай? Тек бүгін тоқсаныншы жылдары және одан кейін қалай өмір сүретініміз туралы шешім қабылдау арқылы.
Егер сіз қалай өмір сүретініңіз туралы шешім қабылдамасаңыз, онда сіз қазірдің өзінде шешім қабылдадыңыз, солай емес пе? Сіз өз тағдырыңызды қалыптастырудың орнына, қоршаған ортаның жетегінде жүруді таңдадыңыз.
Менің бүкіл өмірім бір күнде өзгерді — мен өмірімде тек не нәрсеге ие болғым келетінін немесе кім болғым келетінін ғана емес, кім болуға және өмірімде не болуына міндеттеме алған күні. Бұл қарапайым, бірақ өте маңызды айырмашылық.
«Тоқтаңыз! Тоқтаңыз! Мені тыңдаңыз! ... біз жай ғана қой болуымыз шарт емес! »
Бір сәт ойланыңыз. Бір нәрсеге қызығушылық таныту мен оған міндеттеме алудың арасында айырмашылық бар ма?
Әрине бар! Көп жағдайда адамдар: «Ой, мен көбірек ақша тапқым келеді» немесе «Балаларыма жақын болғым келеді» немесе «Білесіз бе, мен әлемге пайда тигізгім келеді» сияқты сөздер айтады. Бірақ мұндай мәлімдеме міндеттеме емес.
Бұл жай ғана қалауды білдіру, яғни «Егер маған ештеңе істеу керек болмаса, осының орындалғанына қызығамын» деген сөз. Бұл — күш емес! Бұл тіпті сенімсіз айтылған әлсіз тілек қана.
Сіз қандай нәтижелерге қол жеткізуге міндеттеме алып қана қоймай, сонымен бірге қандай адам болуға міндеттеме алатыныңызды да шешуіңіз керек.
1-тарауда талқылағанымыздай, сіз өзіңіз үшін қолайлы мінез-құлық стандарттарын белгілеуіңіз керек және жақын адамдарыңыздан не күтетініңізді шешуіңіз керек.
Егер сіз өміріңізде қабылдайтын базалық стандартты белгілемесеңіз, сізге лайықты деңгейден әлдеқайда төмен мінез-құлық пен көзқарасқа немесе өмір сапасына түсіп кету оңай екенін байқайсыз.
Өміріңізде не болса да, осы стандарттарды орнатып, солармен өмір сүруіңіз керек. Бәрі теріс кетсе де, жоспарыңыз іске аспаса да, қор биржасы құласа да, сүйіктіңіз сізді тастап кетсе де, ешкім сізге қолдау көрсетпесе де, сіз өз өміріңізді ең жоғары деңгейде сүремін деген шешіміңізге адал болуыңыз керек.
Өкінішке орай, адамдардың көбі мұны ешқашан істемейді, өйткені олар сылтау айтумен тым бос емес. Олардың мақсаттарына жете алмауының немесе қалаған өмірін сүре алмауының себебі — ата-анасының оларға деген қарым-қатынасы, немесе жастық шағындағы мүмкіндіктердің аздығы, немесе білім алмауы, немесе тым кәрі немесе тым жас болуы.
Бұл сылтаулардың бәрі B. S. (Belief Systems) (сенім жүйелері — адамның өзін шектейтін қасаң қағидалары) ғана! Және олар тек шектеуші ғана емес, сонымен бірге жойқын.
Шешім қабылдау күшін пайдалану сізге кез келген сылтауды жеңіп, өміріңіздің кез келген бөлігін бір сәтте өзгертуге мүмкіндік береді. Ол сіздің қарым-қатынасыңызды, жұмыс ортаңызды, физикалық дайындық деңгейіңізді, табысыңызды және эмоционалдық күйіңізді өзгерте алады. Ол сіздің бақытты немесе мұңды болуыңызды, көңіліңіз қалуын немесе толқуын, жағдайдың құлы болуыңызды немесе бостандығыңызды білдіруіңізді анықтай алады.
Бұл жеке адамның, отбасының, қоғамдастықтың, қоғамның және біздің әлемнің ішіндегі өзгерістердің қайнар көзі.
Соңғы бірнеше жылда Шығыс Еуропада бәрін өзгерткен не? Ондағы адамдар — сіз бен біз сияқты адамдар — олар не үшін күресетіні, олар үшін не қабылдауға болатыны және нені бұдан былай көтермейтіні туралы жаңа шешімдер қабылдады. Әрине, Горбачевтің шешімдері жол ашуға көмектесті, бірақ Лех Валенсаның табандылығы мен жоғары стандартқа деген адалдығы ауқымды экономикалық және саяси өзгерістерге жол салды.
Мен жұмысына шағымданатын адамдардан жиі: «Бүгін неге жұмысқа бардыңыз? » — деп сұраймын. Олардың жауабы әдетте: «Өйткені баруым керек болды», — болады.
Сіз бен мен бір нәрсені есте сақтауымыз керек: бұл елде біз істеуге тиіс ештеңе жоқ десе де болады. Сіз жұмысқа баруға міндетті емессіз. Мұнда емес! Және сіз белгілі бір күні белгілі бір жерде жұмыс істеуге де міндетті емессіз. Америкада емес!
Сіз соңғы он жылда істеген ісіңізді жалғастыруға міндетті емессіз. Сіз бүгін басқа нәрсе, жаңа нәрсе істеуге шешім қабылдай аласыз.
Дәл қазір сіз шешім қабылдай аласыз: оқуға қайта баруға, билеуді немесе ән айтуды меңгеруге, қаржыңызды бақылауға алуға, тікұшақ басқаруды үйренуге, денеңізді шабыт көзіне айналдыруға, медитация бастауға, баллдық билерге жазылуға, НАСА-ның ғарыштық лагеріне баруға, француз тілін үйренуге, балаларыңызға көбірек кітап оқып беруге, бақшада көбірек уақыт өткізуге, тіпті Фиджиге ұшып барып, аралда тұруға.
Егер сіз шынымен шешсеңіз, кез келген нәрсені істей аласыз. Сондықтан, егер қазіргі қарым-қатынасыңыз ұнамаса, оны өзгерту туралы шешімді қазір қабылдаңыз. Егер қазіргі жұмысыңыз ұнамаса, оны өзгертіңіз. Егер өзіңізді сезінуіңіз ұнамаса, оны өзгертіңіз. Егер сіз жоғары физикалық қуат пен денсаулықты қаласаңыз, оны қазір өзгерте аласыз. Бір сәтте сіз тарихты қалыптастырған дәл сол күшті иелене аласыз.
Мен бұл кітапты сізді шешім қабылдаудың алып күшін оятуға және шексіз билікке, жарқыраған өмірлік қуатқа және сізге тиесілі қуанышты құштарлыққа ие болуға шақыру үшін жаздым!
Сіз дәл қазір өміріңізді бірден өзгертетін жаңа шешім қабылдай алатыныңызды білуіңіз керек — бұл сіз өзгертетін әдет немесе меңгеретін дағды, немесе адамдарға қалай қарайтыныңыз, немесе бірнеше жыл бойы сөйлеспеген адамға қазір қоңырау шалу туралы шешім болуы мүмкін.
Мүмкін сіздің мансабыңызды келесі деңгейге көтеру үшін хабарласуыңыз керек біреу бар шығар. Мүмкін сіз дәл қазір күнделікті сезінуге лайықты ең жағымды эмоциялардан ләззат алу және оларды дамыту туралы шешім қабылдай аласыз. Көбірек қуанышты немесе көбірек көңіл көтеруді, немесе көбірек сенімділік пен жан тыныштығын таңдауыңыз мүмкін бе?
Тіпті бетті аудармай тұрып-ақ, бойыңызда бар күшті пайдалана аласыз. Сізді өсу мен бақытқа жетелейтін жаңа, позитивті және қуатты бағытқа жіберетін шешімді қазір қабылдаңыз.
«Өз мақсаты үшін тіпті өмірін бәске тігетін адам еркіне ештеңе қарсы тұра алмайды». — БЕНДЖАМИН ДИЗРАЭЛИ
Өміріңіз жаңа, <span data-term="true">конгруэнтті</span> (ішкі ниет пен сыртқы әрекеттің толық үйлесуі) және табанды шешім қабылдаған сәтте өзгереді.
Кәсіби заңгер, ұстанымы бойынша пацифист, қарапайым да жуас адамның табандылығы мен сенімі алып империяны құлатуға күші жетеді деп кім ойлаған? Дегенмен, Махатма Гандидің Үндістанды Британ билігінен азат ету туралы мызғымас шешімі әлемдік билік тепе-теңдігін мәңгілікке өзгертетін оқиғалар тізбегін қозғалысқа келтірген нағыз «оқ-дәрі» болды. Адамдар оның өз мақсаттарына қалай жететінін көрмеді, бірақ ол өз ар-ұжданына сәйкес әрекет етуден басқа таңдау қалдырмады. Ол жай ғана басқа мүмкіндікті қабылдамады.
Кубалық зымыран дағдарысы кезінде Никита Хрущевпен бетпе-бет келіп, Үшінші дүниежүзілік соғыстың алдын алған Джон Ф. Кеннедидің күш-қуатының қайнар көзі — шешім еді.
Мартин Лютер Кингтің күш-қуатының қайнар көзі — бұдан былай шеттетілуге көнбейтін халықтың өкініші мен арманын шешендікпен жеткізіп, әлемді назар аударуға мәжбүрлеген шешімі еді.
Дональд Трамптың қаржы әлемінің шыңына тез көтерілуінің, сондай-ақ оның күйреуінің де көзі — шешім болатын.
Бұл Пит Роузға өзінің физикалық қабілеттерін Даңқ залы деңгейіне дейін арттыруға, содан кейін өз өмірінің арманын жоюға мүмкіндік берген күш.
Шешімдер проблемалардың да, керемет қуаныштар мен мүмкіндіктердің де көзі болып табылады. Бұл — көрінбейтінді көрінетінге айналдыру процесін тұтандыратын күш. Нағыз шешімдер армандарымызды шындыққа айналдырудың катализаторы болып табылады.
Бұл күштің, бұл қуаттың ең қызықтысы — ол сіздің бойыңызда қазірдің өзінде бар. Шешімнің жарылғыш серпіні тек тиісті құжаттары немесе ақшасы, немесе отбасылық тегі бар таңдаулыларға ғана тән нәрсе емес. Ол қарапайым жұмысшыға да, патшаға да қолжетімді. Ол осы кітапты қолыңызға ұстап отырған сізге де қазір қолжетімді. Келесі сәтте сіз бойыңызда күтіп тұрған осы құдіретті күшті пайдалана аласыз, егер оған ие болу үшін батылдық танытсаңыз.
Бүгінгі күн — сіз өзіңіздің тұлға ретінде бұрын көрсеткеніңізден әлдеқайда жоғары екеніңізді шешетін күн бола ма? Бүгін — өміріңізді рухыңыздың сапасына сәйкес етуге біржола шешім қабылдайтын күн бола ма? Онда былай деп мәлімдеуден бастаңыз: «Мен осындаймын. Менің өмірім осы туралы. Және мен осыны істеймін. Ештеңе менің тағдырыма жетуіме кедергі болмайды. Мен алған бетімнен қайтпаймын! »
Өз намысын бәрінен биік қойған Роза Паркс есімді әйелді елестетіңіз. Ол 1955 жылы бір күні Монтгомериде (Алабама штаты) автобусқа мініп, заң талап еткендей, ақ нәсілді адамға өз орнын беруден бас тартты. Оның азаматтық бағынбаушылық танытқан бір ғана үнсіз әрекеті үлкен дау-дамай тудырып, келесі ұрпақтар үшін символға айналды. Бұл нәсіліне, сеніміне немесе жынысына қарамастан барлық америкалықтар үшін теңдік, мүмкіндік және әділеттілік мағынасын қайта анықтап жатқан бүгінгі күнде де біз күресіп жатқан сананы ояту қозғалысының — азаматтық құқықтар қозғалысының басы еді.
Роза Паркс сол автобуста өз орнын беруден бас тартқанда болашақ туралы ойлады ма? Оның қоғам құрылымын қалай өзгертетіні туралы илаһи жоспары болды ма? Мүмкін. Бірақ оның өзін жоғары стандартта ұстау туралы шешімі оны әрекет етуге мәжбүр еткені шындыққа жанасымдырақ. Бір әйелдің шешімі қандай ауқымды әсер етті!
Егер сіз: «Мен де сондай шешімдер қабылдағым келеді, бірақ басымнан нағыз трагедиялар өтті», — деп ойласаңыз, маған Эд Робертстің мысалын келтіруге рұқсат етіңіз. Ол — мүгедектер арбасына таңылған «қарапайым» адам, ол өзінің айқын шектеулерінен тыс әрекет ету туралы шешімі арқылы ерекше тұлғаға айналды.
Эд он төрт жасынан бастап мойыннан төмен қарай сал болып қалған. Ол күндіз «қалыпты» өмір сүру үшін үлкен қиындықтармен меңгерген тыныс алу құрылғысын пайдаланады, ал әр түнді «темір өкпеде» (жасанды тыныс алу аппараты) өткізеді. Полиомиелитпен күресіп, бірнеше рет өмірімен қоштаса жаздаған ол, әрине, өз ауруына назар аударуды таңдауына болар еді, бірақ ол басқаларға пайда тигізуді таңдады.
Ол не істей алды? Соңғы он бес жыл ішінде оның өзіне мүсіркеп қарайтын әлемге қарсы күресу туралы шешімі мүмкіндігі шектеулі жандардың өмір сапасын көптеген жақсартуларға әкелді. Мүмкіндігі шектеулі жандардың қабілеттері туралы көптеген аңыздарға қарсы тұра отырып, Эд халыққа білім берді және мүгедектер арбасына арналған пандустар мен арнайы тұрақ орындарынан бастап, тіреуіш тұтқаларға дейін бәрін енгізуге мұрындық болды.
Ол Берклидегі Калифорния университетін бітірген алғашқы <span data-term="true">квадриплегик</span> (төрт аяқ-қолы сал болған адам) болды және соңында Калифорния штатының Реабилитация департаментінің директоры қызметін атқарды, бұл лауазымда да мүмкіндігі шектеулі жандар үшін жол бастаушы атанды.
Эд Робертс — бұл өмірді қай жерден бастағаныңыз емес, қай жерге жетуге бел буғаныңыз туралы қабылдаған шешімдеріңіз маңызды екенінің айқын дәлелі.
Оның барлық іс-әрекеттері бір ғана қуатты, батыл шешім сәтіне негізделген еді.
Егер сіз шынымен шешім қабылдасаңыз, өз өміріңізбен не істей алар едіңіз?
Көптеген адамдар: «Мен де сондай шешім қабылдағым келеді, бірақ өмірімді қалай өзгерте аларыма сенімді емеспін», — дейді.
Олар армандарын шындыққа қалай айналдыру керектігін нақты білмегендіктен, қорқыныштан «сал болып» қалады. Нәтижесінде, олар өз өмірлерін лайықты шедеврге айналдыра алатын шешімдерді ешқашан қабылдамайды.
Мен сізге айтайын: нәтижеге қалай қол жеткізетініңізді басында білу маңызды емес. Ең бастысы — не болса да, жол табамын деп шешім қабылдау.
«Шексіз қуат» (Unlimited Power) кітабында мен сізді қалаған жеріңізге жеткізетін қарапайым процесс — «Жоғарғы табыс формуласын» (жетістікке жетудің төрт қадамдық алгоритмі) сипаттадым:
Не қалайтыныңызды шешіңіз; Әрекет етіңіз; Не істеп жатқанын немесе істемей жатқанын байқаңыз; Қалағаныңызға жеткенше әдіс-тәсілдеріңізді өзгертіңіз.
Нәтиже шығаруға шешім қабылдау оқиғалардың тізбегін іске қосады. Егер сіз жай ғана не қалайтыныңызды шешіп, әрекет етсеңіз, одан сабақ алып, тәсіліңізді өзгертсеңіз, онда сіз нәтижеге жету үшін қажетті қарқынды (momentum) тудырасыз.
Бірдеңені іске асыруға шынымен бел буған сәтте, «қалай» деген сұрақтың жауабы өзінен-өзі ашылады.
«Барлық бастамалар мен шығармашылық актілерге қатысты бір қарапайым шындық бар: адам өзіне нақты міндеттеме алған сәтте, Жаратушы ие (Providence – илаһи қолдау) де әрекет ете бастайды». — ИОГАНН ВОЛЬФГАНГ ФОН ГЕТЕ
Егер шешім қабылдау осындай қарапайым әрі қуатты болса, неге көп адамдар Nike компаниясының «Just Do It» («Жай ғана жаса») деген кеңесіне құлақ аспайды?
Меніңше, ең қарапайым себептердің бірі — көбіміз нақты шешім қабылдаудың не екенін түсінбейміз. Біз шынайы, батыл шешім тудыратын өзгеріс күшін сезінбейміз.
Мәселенің бір бөлігі — көбіміз «шешім» терминін ұзақ уақыт бойы «тілектер тізімі» сияқты еркін қолданып келдік. Шешім қабылдаудың орнына, біз жай ғана өз қалауларымызды айтумен шектелеміз.
Шынайы шешім қабылдау — «Мен шылым шегуді тастағым келеді» деп айтудан айырмашылығы, басқа кез келген мүмкіндікті кесіп тастау. Шын мәнінде, «шешім» (decision) сөзі латынның de — «... дан» және caedere — «кесу» деген түбірлерінен шыққан.
Нақты шешім қабылдау — нәтижеге жетуге бел буу және өзіңізді басқа кез келген мүмкіндіктен шектеу (кесіп тастау). Егер сіз «мен енді ешқашан шылым шекпеймін» деп шешсеңіз — бітті! Мәселе жабылды. Сіз тіпті шылым шегу мүмкіндігін қарастырмайсыз да.
Маскүнем адам, тіпті көп жылдар бойы салауатты өмір сүрсе де, егер өзін «бір стақан ішуге болады» деп алдаса, бәрін қайтадан бастауға мәжбүр болатынын біледі.
Шынайы шешім қабылдағаннан кейін, тіпті ол қиын болса да, көбіміз жеңілдеп қаламыз. Біз ақыры екіұдай күйден шықтық! Айқын, күмәнсіз мақсаттың болуы қандай керемет сезім екенін бәріміз білеміз.
Мұндай айқындық сізге күш береді. Айқындық арқылы сіз өз өміріңіз үшін шынымен қалайтын нәтижелерге қол жеткізе аласыз.
Көбіміз үшін басты қиындық — шешім қабылдамағалы соншалықты ұзақ уақыт болды, тіпті оның қандай сезім екенін ұмытып қалдық. Біздің шешім қабылдау «бұлшықеттеріміз» босаңсып кеткен! Кейбір адамдарға тіпті кешкі асқа не жейтінін шешу қиынға соғады.
Бұл бұлшықеттерді қалай нығайтамыз? Оларға жаттығу жасатыңыз!
Жақсырақ шешім қабылдаудың жолы — оларды жиірек қабылдау. Содан кейін әрқайсысынан сабақ алыңыз, тіпті қысқа мерзімде нәтиже бермегендерінен де: олар болашақта жақсырақ бағалау мен шешім жасау үшін құнды дистинкциялар (ақпаратты талдау кезіндегі маңызды ерекшелік немесе нәзік айырмашылық) береді.
Шешім қабылдау, сіз жетілдіруге тырысатын кез келген дағды сияқты, оны неғұрлым жиі жасасаңыз, соғұрлым жақсара түседі. Неғұрлым жиі шешім қабылдасаңыз, өміріңізді шынымен бақылауда ұстап отырғаныңызды соғұрлым анық сезінесіз.
Сіз болашақ сынақтарды асыға күтетін боласыз және оларды жаңа ерекшеліктерді (дистинкцияларды) меңгеру мен өміріңізді келесі деңгейге көтеру мүмкіндігі ретінде көресіз.
Мен өміріңіздің бағытын өзгерту үшін қолдануға болатын бір ғана маңызды дистинкцияның — бір ғана ақпарат түйірінің күші мен құндылығын тым жоғары бағалай алмаймын. Ақпарат іс-әрекетке айналғанда ғана күшке ие болады және менің шынайы шешімге қоятын критерийлерімнің бірі — одан іс-әрекеттің туындауы.
Ең қызығы — оны қашан алатыныңызды ешқашан білмейсіз! Менің 700-ден астам кітап оқуымның, таспаларды тыңдауымның және көптеген семинарларға баруымның себебі — бір ғана маңызды ерекшеліктің күшін түсінгенімде. Ол осы кітаптың келесі бетінде немесе келесі тарауында болуы мүмкін.
Тіпті бұл сіз білетін нәрсе болуы мүмкін. Бірақ қандай да бір себеппен, дәл осы жолы ол санаңызға жетіп, сіз оны қолдана бастайсыз. Есіңізде болсын, қайталау — дағдының анасы.
Дистинкциялар бізге жақсырақ шешім қабылдауға мүмкіндік береді, демек, өзіміз қалайтын нәтижелерге қол жеткізеді. Белгілі бір ерекшеліктерді (дистинкцияларды) білмеу үлкен ауырсынуға әкелуі мүмкін.
Мысалы, біздің мәдениетіміздегі көптеген танымал адамдар өз армандарына жетті, бірақ бұған қалай қуану керектігін әлі таба алмады. Олар көбіне есірткіге жүгінеді, өйткені өздерін бақытсыз сезінеді. Бұл олардың мақсатқа жету мен құндылықтармен өмір сүру арасындағы айырмашылықты (дистинкцияны) түсінбегендіктен болады.
Кейде белгілі бір ерекшелікті білмеу сізге бәрін жоғалтуға әкелуі мүмкін. Мысалы, қатты жүгіріп, бірақ майлы тағамдарды жеуді жалғастыратын адамдар артерияларын бітеп, инфаркт қаупіне бас тігеді.
Өмірімнің көп бөлігінде мен танымал бизнес-сарапшы доктор У. Эдвардс Деминг «терең білім» (profound knowledge – іргелі әрі жүйелі түсінік) деп атаған нәрсеге ұмтылдым. Мен үшін терең білім — бұл кез келген қарапайым ерекшелік (дистинкция), стратегия, сенім, дағды немесе құрал, біз оны түсінген бойда өміріміздің сапасын бірден арттыру үшін қолдана аламыз.
Мен осы білімді адамдарға олардың интеллектуалдық, эмоционалдық, физикалық және қаржылық тағдырларын жақсартуға мүмкіндік беретін жолдармен жеткізуді үнемі ойлап табамын.
«Дәл шешім қабылдаған сәттеріңізде тағдырыңыз қалыптасады». — ЭНТОНИ РОББИНС
Өміріңіздің әр сәтінде қабылдайтын үш шешім сіздің тағдырыңызды бақылайды. Осы үш шешім сіздің нені байқайтыныңызды, өзіңізді қалай сезінетініңізді, не істейтініңізді және соңында кім болатыныңызды анықтайды.
Егер сіз осы үш шешімді бақыламасаңыз, сіз жай ғана өз өміріңізді бақыламайсыз деген сөз. Оларды бақылауға алған кезде, сіз өз тәжірибеңізді мүсіндей бастайсыз.
Тағдырыңызды басқаратын үш шешім: Нені назарда ұстау керектігі туралы шешімдеріңіз. Оқиғалардың сіз үшін қандай мағына беретіні туралы шешімдеріңіз. Қалаған нәтижелеріңізге жету үшін не істеу керектігі туралы шешімдеріңіз.
Кім болатыныңызды қазіргі жағдайыңыз немесе өткеніңіз анықтамайды. Керісінше, сіздің тағдырыңызды — не нәрсеге назар аударатыныңыз, оған қандай мағына беретініңіз және соған байланысты не істейтініңіз туралы шешімдеріңіз анықтайды.
Эд Робертс өз жағдайындағы көптеген адамдардан өзгеше нәрсеге назар аударуды таңдады. Ол қалай пайдалы бола алатынына назар аударды. Оның физикалық қиындықтары ол үшін «сынақ» дегенді білдірді. Ол өзі сияқты жандардың өмір сүру сапасын жақсартатын кез келген нәрсені істеуге шешім қабылдады.
«Мен үшін адамның саналы күш-жігері арқылы өз өмірін жоғарылата алуының күмәнсіз қабілетінен артық жігерлендіретін факт жоқ». — ГЕНРИ ДЭВИД ТОРО
Көбіміз шешімдеріміздің көпшілігін, әсіресе осы үш маңызды шешімді саналы түрде қабылдамаймыз; осылайша біз үлкен шығынға батамыз. Шын мәнінде, адамдардың көбі мен «Ниагара синдромы» деп атайтын күйде өмір сүреді.
Меніңше, өмір — өзен сияқты, және көптеген адамдар қайда барып тоқтайтынын шешпестен өмір өзеніне секіреді. Осылайша, аз уақыт ішінде олар ағысқа — ағымдағы оқиғаларға, қорқыныштарға, сынақтарға ілесіп кетеді. Өзен айырықтарына келгенде, олар қайда барғысы келетінін немесе қай бағыт дұрыс екенін саналы түрде шешпейді. Олар жай ғана «ағыспен жүреді».
Олар өз құндылықтарымен емес, қоршаған ортамен басқарылатын тобырдың бір бөлігіне айналады. Соның салдарынан олар бақылауды жоғалтқандай сезінеді. Олар бір күні аққан судың шуылы оятқанша осы ес-түссіз күйде қалады және кенеттен Ниагара сарқырамасына бес-ақ метр қалғанын, ал қолдарында ескек жоқ екенін байқайды. Бұл кезде бәрі кеш, олар құлайды.
Кейде бұл эмоционалдық құлдырау, кейде физикалық немесе қаржылық құлдырау болады. Қазіргі өміріңіздегі кез келген сынақты өзеннің жоғарғы жағында жақсырақ шешімдер қабылдау арқылы болдырмауға болар еді.
Егер біз асау өзеннің ағысында қалсақ, жағдайды қалай түзейміз? Не екі ескекті де суға салып, жаңа бағытқа қарай барынша есу керек, немесе алдын ала жоспарлау керек. Қайда барғыңыз келетінін анықтап, жол бойында сапалы шешімдер қабылдау үшін жоспар немесе карта құрыңыз.
Сіз бұл туралы ешқашан ойламаған боларсыз, бірақ сіздің миыңыз шешім қабылдаудың ішкі жүйесін құрастырып қойған. Бұл жүйе көрінбейтін күш сияқты, сіз өмір сүрген әрбір сәттегі барлық ойларыңызды, әрекеттеріңізді және сезімдеріңізді бағыттайды.
Қорқыныштысы — адамдардың көбі бұл жүйені ешқашан саналы түрде орнатпаған. Оның орнына ол жылдар бойы ата-ана, құрдастар, мұғалімдер, теледидар, жарнама және жалпы мәдениет сияқты әртүрлі дереккөздер арқылы орнатылған.
Бұл жүйе бес компоненттен тұрады:
Сіздің негізгі сенімдеріңіз бен бейсаналы ережелеріңіз; Өмірлік құндылықтарыңыз; Сіздің референцияларыңыз (біздің сенімдерімізді растайтын өткен тәжірибелер немесе деректер); Өзіңізге қоятын үйреншікті сұрақтарыңыз; Әр сәтте бастан кешіретін эмоционалдық күйлеріңіз.
Осы бес элементтің кез келгенін өзгерту арқылы — мейлі ол сенім, ереже, құндылық немесе сұрақ болсын — сіз өз өміріңізде бірден қуатты әрі өлшенетін өзгеріс тудыра аласыз.
Егер сіз үнемі артық тамақ ішіп жүрсеңіз, оның нақты себебі көбінесе тағамның өзі емес, құндылықтар немесе сенімдер мәселесі болып табылады.
«Менің сағым сынбайды, өйткені әрбір қате талпыныс — бұл алға жасалған тағы бір қадам». — ТОМАС ЭДИСОН
Шешім қабылдау күшін толық пайдалануға кедергі болатын тағы бір нәрсе бар. Ол — қате шешім қабылдаудан қорқу. Күмәнсіз, сіз өз өміріңізде қате шешімдер қабылдайсыз. Сіз қателесесіз!
Мен қандай шешім қабылдасам да, икемді болуға, салдарын көруге, олардан сабақ алуға және сол сабақтарды болашақта жақсырақ шешімдер қабылдау үшін пайдалануға бел будым. Есіңізде болсын: Табыс — дұрыс пайымдаудың нәтижесі. Дұрыс пайымдау — тәжірибенің нәтижесі, ал тәжірибе көбінесе қате пайымдаудың нәтижесі!
Адамдар жетістікке жеткенде көңіл көтереді; ал сәтсіздікке ұшырағанда ойланады және олар өз өмірлерінің сапасын арттыратын жаңа ерекшеліктерді (дистинкцияларды) жасай бастайды. Біз өзімізді жазғырудың орнына, қателіктерімізден сабақ алуға міндеттіміз.
Жеке тәжірибе қаншалықты маңызды болса, алдыңыздан өткен және сізге дұрыс карта бере алатын рольдік модельдің (үлгі тұтар тұлға) болуы да соншалықты баға жетпес. Олар сізді жылдар бойғы ауырсынудан және сарқырамадан құлаудан сақтай алады.
Шын мәнінде, сіз кездестіретін кез келген өте табысты адам — егер олар адал болса — сізге табысты болуының себебі сізге қарағанда көбірек қате шешім қабылдағандығында екенін айтады.
Мен өте жақсы шешен болдым, өйткені аптасына бір рет емес, күніне үш рет сөйлеуге уақыт белгіледім. Басқалар жылына 48 рет сөйлесе, мен екі аптаның ішінде сонша рет сөйлейтінмін. Бір айдың ішінде мен екі жылдық тәжірибе жинадым. Бір жылдың ішінде он жылдық өсуге қол жеткіздім. Әріптестерім менің «тума талантым» бар деп айтатын. Бірақ мен оларға қазір сізге айтып жатқан нәрсені айттым: шеберлік сіз қалағанша уақытты алады.
Өмір өзенінде болсаңыз, бірнеше тасқа соғылатыныңызға кепілдік беремін. Бұл пессимизм емес, бұл шындық. Ең бастысы — сәтсіздікке ұшырағанда өзіңізді кінәлаудың орнына, өмірде сәтсіздіктер жоқ екенін, тек нәтижелер ғана бар екенін есте сақтаңыз.
«Біз не жол табамыз, не оны өзіміз жасаймыз». — ГАННИБАЛ
Ұзақ мерзімді бақытыңызды қамтамасыз ету үшін қабылдайтын ең маңызды шешімдердің бірі — өмірдің кез келген сәтте бергенін пайдалануға шешім қабылдау.
Менің сүйікті оқиғаларымның бірі — Соичиро Хонда мырза, Honda корпорациясының негізін қалаушы. 1938 жылы Хонда мырза қолындағы барлық нәрсені кішкентай шеберханаға салып, поршеньді сақина тұжырымдамасын жасай бастады. Ол өз өнімін Toyota-ға сатқысы келді, сондықтан күндіз-түні жұмыс істеді. Тіпті бизнесін сақтап қалу үшін әйелінің зергерлік бұйымдарын кепілге қойды.
Бірақ ол поршеньді сақиналарды аяқтап, Toyota-ға ұсынғанда, оған өнімнің олардың стандарттарына сай еместігі айтылды. Ол тағы екі жыл оқуға жіберілді, онда мұғалімдері мен курстастары оның жобаларының қаншалықты күлкілі екенін айтып келемеждеді.
Бірақ ол қиындыққа емес, өз мақсатына назар аударды. Ақыры, тағы екі жылдан кейін Toyota онымен келісімшарт жасасты. Оның құштарлығы мен сенімі ақталды, өйткені ол не қалайтынын білді, әрекет етті және қалағанын алғанша тәсілін өзгертті.
Содан кейін жаңа мәселе туындады. Жапония үкіметі соғысқа дайындалып жатқандықтан, оған зауыт салу үшін қажетті бетонды беруден бас тартты. Ол осы жерде тоқтады ма? Жоқ. Ол және оның командасы өз бетондарын жасау процесін ойлап тауып, зауытты салды.
Соғыс кезінде зауыт екі рет бомбаланып, қирады. Хонданың жауабы қандай болды? Ол дереу командасын жинап, АҚШ жойғыштары тастап кеткен жанармай канистрлерін жинады. Ол оларды «Президент Трумэннің сыйлықтары» деп атады, өйткені олар оған өндіріс процесіне қажетті шикізат берді. Ақыры, мұның бәрінен аман қалғанда, жер сілкінісі оның зауытын тегістеп тастады. Хонда өз поршеньдік операциясын Toyota-ға сатуға шешім қабылдады.
Бұл — табысқа жету үшін батыл шешімдер қабылдаған адамның айқын мысалы. Ол өзінің ісіне деген құштарлық пен сенімге ие болды. Оның керемет стратегиясы болды. Ол ауқымды іс-қимылдар жасады. Ол өз әдіс-тәсілдерін үнемі өзгертіп отырды, бірақ сонда да ол өзі алдына қойған нәтижелерге қол жеткізе алмады. Дегенмен, ол табандылық танытуға бел буды.
Соғыстан кейін Жапонияда жанармайдың қатты тапшылығы орын алды, тіпті Хонда мырза отбасына тамақ әкелу үшін көлігін де жүргізе алмай қалды. Соңында, амалы таусылған ол велосипедіне кішкентай қозғалтқыш орнатты. Көп ұзамай-ақ көршілері одан өздеріне де осындай «моторлы велосипед» жасап беруін сұрай бастады. Бірінен соң бірі адамдар бұл bandwagon (көпшілікке ілесу — белгілі бір трендке жаппай қосылу) үрдісіне қосылғаны соншалық, оның қолындағы қозғалтқыштар таусылып қалды.
Ол өзінің жаңа өнертабысы үшін қозғалтқыштар шығаратын зауыт салуға шешім қабылдады, бірақ, өкінішке орай, оның капиталы болмады. Бұрынғыдай, ол не болса да жол табу керек деген шешімге келді! Оның шешімі Жапониядағы 18 000 велосипед дүкенінің иелеріне жеке хат жазып, оларға үндеу тастау болды. Ол оларға бұл өнертабыс ұсынатын ұтқырлық арқылы Жапонияны жаңғыртуға қалай үлес қоса алатындарын айтып, олардың 5 000-ын өзіне қажетті капиталды алдын ала төлеуге көндірді.
Дегенмен, оның мотоциклі тым үлкен әрі ауыр болғандықтан, ол тек ең жанкешті велосипед жанкүйерлеріне ғана сатылды. Сондықтан ол соңғы түзетуін енгізіп, өзінің мотоциклінің әлдеқайда жеңіл, шағын нұсқасын жасап шығарды. Ол оны «The Super Cub» деп атады және бұл өнім «бір түнде» зор табысқа кенеліп, оған Императордың марапатын алып берді.
Кейінірек ол өз мотоциклдерін Еуропа мен АҚШ-тың baby boomers (нәрестелер буыны — Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін туу көрсеткіші күрт өскен кезеңдегі ұрпақ) өкілдеріне экспорттай бастады, ал жетпісінші жылдары қазіргі уақытта өте танымал болған автокөліктермен жалғастырды. Бүгінгі таңда Honda корпорациясы АҚШ пен Жапонияда 100 000-нан астам адамды жұмыспен қамтып отыр және Жапониядағы ең ірі автокөлік империяларының бірі болып саналады, ол АҚШ-та тек Toyota-дан кейін екінші орында тұр. Ол табысқа жетті, өйткені бір адам кез келген жағдайға қарамастан, үздіксіз түрде жүзеге асырылатын, шын мәніндегі батыл шешімнің құдіретін түсінді.
БОЛЖАМ ШЫНЫ ШЫТЫНАДЫ...
Төменде әйгілі және керемет табысты кітаптарға қатысты алынған нақты бас тарту хаттары берілген.
Джордж Оруэллдің «Жануарлар фермасы» «АҚШ-та жануарлар туралы хикаяларды сату мүмкін емес».
Анна Франктың «Анна Франктың күнделігі» «Меніңше, бұл қызда бұл кітапты «қызыққұмарлық» деңгейінен жоғары көтеретін ерекше қабылдау немесе сезім жоқ сияқты».
Уильям Голдингтің «Шыбындар иесі» «Сіздің перспективалы идеяңызды жүзеге асыруда толық табысқа жеткеніңіз бізге көрінбейді».
Д. Г. Лоуренстің «Леди Чаттерлейдің сүйіктісі» «Өзіңіздің игілігіңіз үшін бұл кітапты басып шығармаңыз».
Ирвинг Стоунның «Өмірге құштарлық» «Суретші туралы ұзақ әрі іш пыстырарлық роман».
Хонда шешім қабылдап, іс-қимыл жасағанда, қысқа мерзімді перспективада бұл нәтиже бермейтіндей көрінуі мүмкін екенін жақсы білді. Табысқа жету үшін сізде ұзақ мерзімді фокус болуы керек.
Біздің жеке өміріміздегі қиындықтардың көбісі — үнемі шамадан тыс тамақтану, ішімдік ішу немесе темекі шегуден бастап, дәрменсіздік сезімі мен армандарымыздан бас тартуға дейін — қысқа мерзімді фокустың нәтижесі. Табыс пен сәтсіздік бір күнде болатын нәрсе емес.
Адамдардың сәтсіздікке ұшырауына жол бойындағы барлық ұсақ шешімдер себеп болады. Бұл — істі соңына дейін жеткізбеу. Бұл — әрекет етпеу. Бұл — табандылық танытпау. Бұл — өзіміздің психикалық және эмоционалдық күйімізді басқара алмау. Бұл — назарымызды бақылай алмау.
Керісінше, табыс — бұл кішігірім шешімдер қабылдаудың нәтижесі: өзіңізді жоғары стандартқа сай ұстау туралы шешім, үлес қосу туралы шешім, қоршаған ортаның сізді бақылауына жол бермей, ақылыңызды нәрлендіру туралы шешім — осы кішкентай шешімдер біз табыс деп атайтын өмірлік тәжірибені қалыптастырады.
Табысқа жеткен ешбір жеке тұлға немесе ұйым бұған қысқа мерзімді фокуспен қол жеткізген жоқ. Ұлттық деңгейде де біз қазір бастан кешіп жатқан қиындықтардың көбісі қабылдаған шешімдеріміздің ықтимал зардаптары туралы ойланбауымыздың нәтижесі болып табылады. Біздің дағдарыстарымыз — S&L scandal (жинақ және несие дауы — АҚШ-тағы 80-90 жылдардағы қаржылық дағдарыс), сауда балансындағы қиындықтар, бюджет тапшылығы, білім берудегі тоқырау, есірткі және алкоголь проблемалары — мұның бәрі қысқа мерзімді ойлаудың нәтижесі.
Бұл — Niagara Syndrome (Ниагара синдромы — өмір ағысымен бақылаусыз жүзіп, соңында «сарқырамадан» құлау қаупі) өзінің ең күшті кезеңінде. Сіз өзен бойымен ағып бара жатып, алдыңыздағы соғылуыңыз мүмкін келесі жартасқа назар аударғанда, сарқырамадан қашып құтылу үшін алдыңызды жеткілікті деңгейде көре алмайсыз.
Қоғам ретінде біз тез арада ләззат алуға сондай назар аударғанымыз соншалық, біздің қысқа мерзімді шешімдеріміз жиі ұзақ мерзімді мәселелерге айналады. Біздің балаларымыз мектепте ойлану, есте сақтау және үйрену үшін зейінін ұзақ уақыт бойы жинақтай алмайды, себебі олар бейнеойындар, теледидарлық жарнамалар және MTV сияқты нәрселердің тұрақты әсерінен тез арада ләззат алуға тәуелді болып қалды. Ұлт ретінде бізде тарихымыздағы ең көп артық салмақты балалар бар, өйткені біз тез шешімдерге ұмтыламыз: фастфуд, дайын пудингтер және микротолқынды пеште пісетін браунилер.
Бизнесте де мұндай қысқа мерзімді фокус өлімге әкелуі мүмкін. Exxon Valdez апатына қатысты барлық дау-дамайды бір кішкентай шешім қабылдау арқылы болдырмауға болар еді. Exxon өз танкерлерін қос қабырғалы корпуспен жабдықтай алар еді, бұл соқтығыс болған жағдайда мұнайдың төгілуін болдырмайтын белсенді шешім болар еді. Бірақ мұнай компаниясы өз пайдасына ұзақ мерзімді емес, жедел әсер етуді көздеп, бұдан бас тартты. Апат пен одан кейінгі мұнай төгілуінен кейін Exxon келтірілген жойқын экономикалық залал үшін өтемақы ретінде 1,1 миллиард доллар төлеуге жауапты болды, Аляска мен оның айналасындағы аймақтардың экологиясына келген өлшеусіз зиянды айтпағанда.
Қысқа мерзімді түзетулерге емес, ұзақ мерзімді нәтижелерге ұмтылу туралы шешім қабылдау — сіздің өміріңіздегі кез келген маңызды шешіммен бірдей. Мұны істей алмау тек үлкен қаржылық немесе әлеуметтік қайғыға ғана емес, кейде тіпті ең ауыр жеке қайғыға да әкелуі мүмкін.
Сіз естіген боларсыз, бір жас жігіт танымал музыкант болу арманын жүзеге асыруды бұдан әрі күткісі келмейтіндіктен, жоғары мектепті тастап кеткен. Бірақ бұл арман тез арада шындыққа айнала қоймады. Шын мәнінде, ол жиырма екі жасқа келгенде, ол дұрыс емес шешім қабылдадым ба деп қорықты және оның музыкасын ешкім ешқашан жақсы көрмейді деп ойлады. Ол пианино барларында ойнап жүрді және ол мүлдем ақшасыз қалды, үйі болмағандықтан кір жуатын орындарда (laundromats) ұйықтады. Оны ұстап тұрған жалғыз нәрсе — оның романтикалық қарым-қатынасы еді. Кейін оның сүйіктісі оны тастап кетуге шешім қабылдады, ал бұл жағдай оны тығырыққа тіреді.
Ол бірден одан асқан сұлу әйелді ешқашан таба алмайтынына назар аударды. Бұл ол үшін өмірінің аяқталғанын білдірді, сондықтан ол өз-өзіне қол жұмсауға бел байлады. Бақытқа орай, мұны жасамас бұрын, ол өз нұсқаларын қайта қарастырып, орнына психикалық ауруханаға жатуды шешті. Онда өткізген уақыты оған нағыз проблемалардың не екені туралы жаңа түсініктер берді. Ол кейінірек: «О, мен ешқашан мұндай төмен күйге түспеймін», — деп айтқанын еске алады.
Ол қазір былай дейді: «Бұл менің жасаған ең жақсы істерімнің бірі болды, өйткені не болса да, мен ешқашан өзіме өкінген емеспін. Содан бері кез келген мәселе басқа адамдардың басынан өткен қиындықтармен салыстырғанда түкке тұрғысыз». Өзінің міндеттемесін жаңартып, ұзақ мерзімді арманына ергендіктен, ол соңында өзі қалағанның бәріне қол жеткізді. Оның есімі кім дейсіз бе? Билли Джоэл .
Миллиондаған жанкүйерлер жақсы көретін және супермодель Кристи Бринкли тұрмысқа шыққан осы адам кезінде өзінің музыкасының сапасына немесе бұрынғы сүйіктісі сияқты сұлу әйел табуға алаңдады деп елестете аласыз ба? Есте сақтайтын басты нәрсе — қысқа мерзімді перспективада мүмкін емес болып көрінген нәрсе ұзақ мерзімді перспективада табыс пен бақыттың ғажайып үлгісіне айналды.
Билли Джоэл біздің өміріміздің әр сәтінде бақылайтын үш шешімді бағыттау арқылы өзін депрессиядан шығара алды: не нәрсеге назар аудару керек, нәрселердің мағынасы неде және бізді шектейтіндей көрінетін қиындықтарға қарамастан не істеу керек. Ол өз стандарттарын көтеріп, оларды жаңа сенімдермен нығайтты және өзі білетін стратегияларды жүзеге асырды.
Мені өте ауыр кезеңдерден өткізу үшін қалыптасқан бір сенімім — бұл жай ғана: Құдайдың кешіктіруі Құдайдың бас тартуы емес . Жиі қысқа мерзімде мүмкін емес болып көрінетін нәрсе, егер сіз табандылық танытсаңыз, ұзақ мерзімде әбден мүмкін болады. Табысқа жету үшін біз өзімізді үнемі ұзақ мерзімді ойлауға үйретуіміз керек.
Мен мұны өзіме еске салу үшін қолданатын метафора — өмірдің өрлеуі мен құлдырауын жыл мезгілдерінің ауысуымен салыстыру. Ешбір мезгіл мәңгілікке созылмайды, өйткені бүкіл өмір — егу, жинау, демалу және жаңару циклі. Қыс шексіз емес: тіпті бүгін қиындықтарға тап болсаңыз да, сіз көктемнің келуінен ешқашан үміт үзбеуіңіз керек. Кейбір адамдар үшін қыс — ұйқыға кету дегенді білдірсе, басқалары үшін бұл — бобслей және тау шаңғысымен сырғанау дегенді білдіреді! Сіз әрқашан мезгілдің өтуін күте аласыз, бірақ неге оны есте қалатын уақытқа айналдырмасқа?
ШЕШІМ ҚАБЫЛДАУ ҚҰДІРЕТІН ПАЙДАЛАНЫҢЫЗ
Шолу ретінде, өміріңіздің әр сәтінде тәжірибеңізді қалыптастыратын шешім қабылдау құдіретін пайдалануға көмектесетін алты қысқа кілтті берейін:
Шешім қабылдаудың нағыз құдіретін есте сақтаңыз . Бұл — бүкіл өміріңізді өзгерту үшін кез келген сәтте қолдануға болатын құрал. Жаңа шешім қабылдаған сәтте сіз өміріңіз үшін жаңа себеп-салдарды, бағытты және мақсатты қозғалысқа келтіресіз. Сіз жаңа шешім қабылдаған сәтте өміріңізді тура мағынасында өзгерте бастайсыз. Есіңізде болсын, сіз өзіңізді дәрменсіз сезінгенде немесе таңдауыңыз жоқ сияқты көрінгенде, немесе оқиғалар сізге қарсы болып жатқанда, егер сіз жай ғана тоқтап, солай етуге шешім қабылдасаңыз, бәрін өзгерте аласыз. Есіңізде болсын, нағыз шешім сіздің жаңа әрекет жасағаныңызбен өлшенеді. Егер әрекет болмаса, сіз әлі нақты шешім қабылдаған жоқсыз.
Кез келген жетістікке жетудегі ең қиын қадам — шынайы міндеттеме алу, яғни нағыз шешім қабылдау екенін түсініңіз . Өз міндеттемеңізді орындау көбінесе шешімнің өзіне қарағанда әлдеқайда оңай, сондықтан шешімдеріңізді ақылмен қабылдаңыз, бірақ оларды тез қабылдаңыз. Мұны қалай немесе істей аламын ба деген сұраққа мәңгілік бас қатырмаңыз. Зерттеулер көрсеткендей, ең табысты адамдар шешімдерді тез қабылдайды, өйткені олар өз құндылықтары мен өмірлерінен не қалайтындарын анық біледі. Сол зерттеулер олардың өз шешімдерін өзгертуге келгенде өте баяу екенін (тіпті өзгертпейтінін) көрсетеді. Екінші жағынан, сәтсіздікке ұшырайтын адамдар әдетте шешімдерді баяу қабылдайды және өз ойларын тез өзгертеді, үнемі ары-бері толқып жүреді. Тек шешім қабылдаңыз! Шешім қабылдаудың өзі бір әрекет екенін түсініңіз, сондықтан шешімнің жақсы анықтамасы «іске асырылған ақпарат» болуы мүмкін. Сіз іс-қимыл басталғанда нағыз шешім қабылдағаныңызды білесіз. Ол қозғалысқа келтірілген себепке айналады. Көбінесе шешім қабылдаудың әсері үлкенірек мақсатқа жетуге көмектеседі. Мен өзім үшін қабылдаған маңызды ереже — шешім қабылданған жерден оны жүзеге асыруға бағытталған нақты бір әрекет жасамайынша кетпеу.
Жиі шешім қабылдаңыз . Неғұрлым көп шешім қабылдасаңыз, соғұрлым оларды қабылдауға шебер бола түсесіз. Бұлшықеттер қолданылған сайын күшейеді, сіздің шешім қабылдау бұлшықеттеріңіз де дәл солай. Осы уақытқа дейін кейінге қалдырып келген кейбір шешімдерді қабылдау арқылы дәл қазір өз күшіңізді босатыңыз. Ол сіздің өміріңізде қаншалықты энергия мен толқу тудыратынына сенбейсіз!
Шешімдеріңізден сабақ алыңыз . Бұдан қашып құтыла алмайсыз. Кейде не істесеңіз де қателесесіз. Ал болмай қоймайтын жағдай орын алғанда, өзіңізді жерге соға бермей, бірдеңе үйреніңіз. Өзіңізден сұраңыз: «Мұның несі жақсы? Бұдан не үйрене аламын?» Бұл «сәтсіздік», егер сіз оны болашақта жақсырақ шешімдер қабылдау үшін пайдалансаңыз, жасырын келген керемет сый болуы мүмкін. Қысқа мерзімді сәтсіздікке назар аударғанша, сіздің уақытыңызды, ақшаңызды немесе ауырсынуды үнемдейтін және болашақта табысқа жету мүмкіндігін беретін сабақтарды үйренуді таңдаңыз.
Өз шешімдеріңізге адал болыңыз, бірақ тәсілдеріңізде икемді болыңыз . Мысалы, қандай адам болғыңыз келетінін шешкеннен кейін, оған жету жолдарына байланып қалмаңыз. Сізге керегі — түпкі нәтиже. Адамдар өз өмірінен не қалайтынын шешкенде, көбінесе сол уақытта білетін ең жақсы жолын таңдайды — карта сызады — бірақ содан кейін балама бағыттарға ашық болмайды. Тәсілдеріңізде қасаң болмаңыз. Икемділік өнерін дамытыңыз.
Шешім қабылдаудан ләззат алыңыз . Кез келген сәтте қабылдаған шешіміңіз өміріңіздің бағытын мәңгілікке өзгерте алатынын білуіңіз керек: кезекте артыңызда тұрған немесе ұшақта қасыңызда отырған келесі адам, келесі қоңырау, келесі көрген фильміңіз немесе оқыған кітабыңыз, немесе парақтаған келесі бетіңіз барлық есіктерді ашып, сіз күткен нәрселердің бәрі өз орнына келуіне себеп болатын жалғыз нәрсе болуы мүмкін. Егер сіз шынымен өміріңіздің құмарлыққа толы болғанын қаласаңыз, осындай күту сезімімен өмір сүруіңіз керек.
Осыдан бірнеше жыл бұрын мен кішкентай болып көрінген шешім қабылдадым және ол менің өмірімді қатты өзгертті. Мен Денверде (Колорадо) семинар өткізуге шешім қабылдадым. Бұл шешім менің Бекки есімді ханыммен танысуыма себеп болды. Қазір оның тегі Роббинс, және ол сөзсіз менің өмірімдегі ең үлкен сыйлардың бірі. Сол сапарда мен алғашқы кітабымды жазуға бел будым, ол қазір бүкіл әлем бойынша он бір тілде басылып шықты.
Бірнеше күннен кейін мен Техаста семинар өткізуге шешім қабылдадым және өз бағдарламамды толтыру үшін бір апта жұмыс істегеннен кейін, промоутер маған іс-шара үшін ақы төлемей, қаладан қашып кетті. Сөйлесетін айқын адам ол жалдаған қоғаммен байланыс жөніндегі агент еді, ол әйелдің де басында осындай қиындықтар болған екен. Сол әйел менің әдеби агентім болды және сол алғашқы кітаптың жарық көруіне көмектесті. Нәтижесінде, бүгін менің осы оқиғаны сізбен бөлісу мәртебем бар.
Бір кездері мен бизнес серіктес алуға да шешім қабылдадым. Оның мінез-құлқын алдын ала зерттемеу менің тарапымнан нашар шешім болды. Бір жыл ішінде ол ширек миллион долларды жымқырып, мен жолда жүріп 200-ден астам семинар өткізген кезімде корпорациямды 758 000 доллар қарызға батырды. Бақытқа орай, мен өзімнің нашар шешімімнен сабақ алып, жақсырақ шешім қабылдадым. Айналамдағы барлық сарапшылардың аман қалудың жалғыз жолы банкроттық деп жариялау деген кеңестеріне қарамастан, мен жағдайды түзеудің жолын табуды ұйғардым және өмірімдегі ең үлкен табыстардың бірін жасадым.
Мен компаниямды мүлдем жаңа деңгейге көтердім және сол тәжірибеден үйренгендерім менің ұзақ мерзімді бизнес табысымды ғана емес, сонымен қатар осы кітапта үйренетін <span data-term="true"> Neuro-Associative Conditioning™ </span> (Нейро-ассоциативті кондициялау) және <span data-term="true"> Destiny Technologies™ </span> (Тағдыр технологиялары) үшін көптеген ерекшеліктерді де қамтамасыз етті.
«Өмір — не батыл шытырман оқиға, не ештеңе емес». — ХЕЛЕН КЕЛЛЕР
Сонымен, осы тараудан алынатын ең маңызды ерекшелік қандай? Тағдырыңызды жағдайларыңыз емес, шешімдеріңіз айқындайтынын біліңіз. Өміріңіздің әр күнінде қалай ойлайтыныңызды және қалай сезінетініңізді өзгерту технологиясын үйренбес бұрын, мен сіздің мынаны есте сақтауыңызды қалаймын: соңғы есепте, бұл кітапта оқығандарыңыздың бәрі түкке тұрғысыз... сіз оқыған кез келген басқа кітап, тыңдаған таспаңыз немесе қатысқан семинарыңыз түкке тұрғысыз... егер сіз оны қолдануды шешпесеңіз.
Есіңізде болсын, шын мәніндегі батыл шешім — бұл өміріңізді өзгертетін күш. Егер сіз оны пайдалануды шешсеңіз, бұл күш кез келген сәтте сізге қолжетімді. Өзіңізге қазір шешім қабылдағаныңызды дәлелдеңіз. Осы уақытқа дейін кейінге қалдырып келген бір-екі шешім қабылдаңыз: біреуі оңай шешім, екіншісі сәл қиынырақ. Не істей алатыныңызды өзіңізге көрсетіңіз.
Дәл қазір тоқтаңыз. Осы уақытқа дейін кейінге қалдырып келген кем дегенде бір нақты шешім қабылдаңыз — оны орындауға бағытталған алғашқы әрекетті жасаңыз — және соған берік болыңыз! Осылайша, сіз бүкіл өміріңізді өзгертуге ерік беретін бұлшықетті дамытасыз.
Болашақта қиындықтар болатынын сіз де, мен де білеміз. Бірақ Лех Валенса мен Шығыс Еуропа халқы үйренгендей, егер сіз қабырғалардан өтуге бел бусаңыз, сіз олардың үстінен өте аласыз, оларды бұзып өте аласыз, астынан туннель қаза аласыз немесе есік таба аласыз. Қабырға қанша уақыт тұрса да, оның ешқайсысы ол құлағанша табандылық танытуға бел буған адамдардың үздіксіз күшіне қарсы тұра алмайды.
Адам рухы шын мәнінде жеңілмейді. Бірақ жеңіске деген ерік, табысқа жету, өз өмірін қалыптастыру, бақылауды қолға алу еркі тек сіз не қалайтыныңызды шешкенде және ешқандай қиындық, ешқандай мәселе, ешқандай кедергі сізді одан тоқтата алмайтынына сенгенде ғана іске қосылады. Өміріңіз соңында жағдайлармен емес, шешімдеріңізбен қалыптасады деп шешкенде, сол сәтте өміріңіз мәңгілікке өзгереді және сіз бақылауды қолға алуға күш аласыз...
- Осы жазбаны жазу кезінде Exxon бұл соманы арттыруы мүмкін тиісті заңды мәселелерді шешу үшін әлі де сотта жүр. 2. Шефф, Дэвид және Виктория, «Playboy интервьюі: Билли Джоэл», Чикаго: Playboy, мамыр 1982 жыл.
3. ӨМІРІҢІЗДІ ҚАЛЫПТАСТЫРАТЫН КҮШ
«Адамдар әзіл мен құмарлықтың егемендігі астында парасаттылық аралықтарымен өмір сүреді». — СЭР ТОМАС БРАУН
Оқиға орын алғанда, оның жүгірумен айналысып жатқанына жарты сағат қана болған еді. Кенеттен ондаған жас бала оның бағытына қарай жүгіре бастады. Ол не болып жатқанын түсініп үлгергенше, олар оған тап беріп, бұталардың арасына сүйреп апарып, қорғасын құбырмен ұра бастады. Бір бала оның бетінен қан аққанша тоқтамай тепкіледі. Содан кейін олар оны зорлап, азаптап, өлім аузында қалдырып кетті.
Бірнеше жыл бұрын Орталық саябақта (Central Park) болған осы қайғылы, ақылға сыйымсыз қылмыс туралы естіген боларсыз. Оқиға болған түні мен Нью-Йорк қаласында болдым. Мені тек шабуылдың жауыздығы ғана емес, сонымен қатар шабуылдаушылардың кім екенін естігенім одан бетер таңғалдырды. Олар 14-тен 17 жасқа дейінгі балалар еді. Стереотиптерге қарамастан, олар кедей де емес, қатыгез отбасылардан да шықпаған. Олар жеке мектептердің оқушылары, Кіші лига ойыншылары, туба сабақтарын алатын балалар еді. Бұл балаларды есірткі де есінен адастырған жоқ, олардың әрекеті нәсілдік себептермен де байланысты емес еді. Олар осы 28 жастағы әйелге бір ғана себеппен шабуыл жасады және оны өлтіруі де мүмкін еді: көңіл көтеру үшін. Олар тіпті жасаған әрекеттеріне ат та қойған; оны «wilding» (уайлдинг — жастар тобының көшеде кездейсоқ адамдарға көңіл көтеру үшін шабуыл жасауы) деп атады.
Елордамыздан 250 миль қашықтықта емес жерде, қарлы боран кезінде Ұлттық әуежайдан ұшып шыққан реактивті ұшақ апатқа ұшырады. Ол қозғалыс ең көп уақытта Потомак көпіріне соғылды. Көлік кептелісі тоқтап қалғанда, оқиға орнына жедел құтқару қызметтері жіберілді, ал көпір хаос пен дүрбелеңнің сұмдығына айналды. Өрт сөндірушілер мен парамедиктер қирандылардан есеңгіреп, апат құрбандарын құтқару үшін Потомакқа қайта-қайта сүңгіді. Бір адам құтқару шеңберін үнемі басқаларға беріп отырды. Ол көптеген адамдардың өмірін сақтап қалды, бірақ өз өмірін сақтай алмады. Құтқару тікұшағы соңында оған жеткенде, ол судың мұздай бетінің астына батып кеткен еді.
Бұл адам мүлдем бейтаныс адамдардың өмірін сақтау үшін өз өмірін қиды! Оны басқа адамдардың өміріне — өзі тіпті танымайтын адамдарға — осындай жоғары құндылық беруге және сол жолда өз өмірін қиюға не итермеледі? «Жақсы ортадан» шыққан адамды неге соншалықты жауыз және өкінбейтіндей етеді, ал басқасы бейтаныс адамдарды құтқару үшін өз өмірін береді? Не нәрсе кейіпкерді, оңбағанды, қылмыскерді немесе игі іс жасаушыны қалыптастырады? Адам іс-әрекеттеріндегі айырмашылықты не анықтайды?
Өмір бойы мен осы сұрақтардың жауабын құштарлықпен іздедім. Маған бір нәрсе анық: адамдар кездейсоқ жаратылыстар емес; біз не істесек те, оны белгілі бір себеппен істейміз. Біз бұл себепті саналы түрде білмеуіміз мүмкін, бірақ бүкіл адам мінез-құлқының артында сөзсіз бір ғана қозғаушы күш тұр. Бұл күш біздің қарым-қатынасымыз бен қаржымыздан бастап, денеміз бен миымызға дейін өміріміздің әрбір қырына әсер етеді. Дәл қазір сізді бақылап отырған және өміріңіздің соңына дейін солай ете беретін бұл күш не?
АУЫРСЫНУ және ЛӘЗЗАТ! Сіз бен мен не істесек те, оны не ауырсынудан қашу қажеттілігінен, не ләззат алу қалауынан жасаймыз.
Мен адамдардың өз өміріне енгізгісі келетін өзгерістері туралы айтқанын жиі естимін. Бірақ олар сол ниетін соңына дейін жеткізе алмайды. Олар түңіледі, шарасыздыққа бой алдырады, тіпті өздеріне ашуланады, өйткені әрекет ету керек екенін біле тұра, өздерін мәжбүрлей алмайды.
Мұның бір қарапайым себебі бар: олар мәселенің <span data-term="true"> себебімен </span> (ішкі қозғаушы күшпен) айналысудың орнына, оның <span data-term="true"> салдары </span> болып табылатын мінез-құлқын өзгертуге тырысады.
Азап пен ләззат күштерін түсіну және пайдалану сізге өзіңіз бен жақындарыңыз үшін қалаған тұрақты өзгерістер мен жақсартуларды біржола жасауға мүмкіндік береді. Бұл күшті түсінбеу сізді жануар немесе машина сияқты тек сыртқы жағдайларға жауап қатып өмір сүретін болашаққа итермелейді.
Мүмкін бұл тым қарапайым болып көрінер, бірақ ойланып көріңізші. Неліктен сіз істеу керек екенін білетін кейбір нәрселерді жасамайсыз? Ақыр соңында, прокрастинация (істі негізсіз кейінге қалдыру) дегеніміз не? Бұл бір нәрсені істеуіңіз керек екенін біле тұра, оны әлі де істемеуіңіз.
Неге олай? Жауабы қарапайым: санаңыздың бір деңгейінде сіз дәл қазір әрекет етуді оны кейінге қалдырудан гөрі азаптырақ деп есептейсіз.
Дегенмен, сізде бір істі ұзақ уақытқа шегеріп, кенеттен оны орындауға, бітіруге қатты қысым сезінген кездер болды ма? Не болды? Сіз азап пен ләззатты байланыстыратын нәрселерді өзгерттіңіз. Кенеттен әрекет етпеу — істі кейінге қалдырудан да азаптырақ болып көрінді. Бұл көптеген американдықтардың 14 сәуірде (салық төлеу мерзімі қарсаңында) басынан кешетін үйреншікті жағдайы!
«Қажеттілік туындамай тұрып азап шегетін адам, қажет болғаннан да көбірек азап шегеді». — СЕНЕКА
Сізге армандаған адамыңызға жақындауға не кедергі? Жылдар бойы жоспарлап жүрген жаңа бизнесіңізді бастауға не кедергі? Неліктен диетаны кейінге қалдыра бересіз? Неге диссертацияңызды аяқтаудан қашасыз? Неліктен қаржылық инвестициялық портфеліңізді бақылауға алмайсыз? Өміріңізді өзіңіз армандағандай ету үшін қажетті қадамдарды жасауға не кедергі болып тұр?
Осы әрекеттердің бәрі сізге пайда әкелетінін, өміріңізге ләззат сыйлайтынын білсеңіз де, сіз әрекет етпейсіз. Себебі сол сәтте сіз мүмкіндікті жіберіп алудан гөрі, қажетті істі істеуді көбірек азаппен байланыстырасыз.
Ақыр соңында: «Егер мен сол адамға барсам, ол мені менсінбесе ше? Жаңа бизнес бастап, бірақ сәтсіздікке ұшырап, қазіргі жұмысымдағы қауіпсіздігімнен айырылсам ше? Диета бастап, аш жүру азабын кешіп, соңында бәрібір салмақты қайта қосып алсам ше? Инвестиция жасап, ақшамнан айырылсам ше? » деген ойлар келеді. Онда неге тырысу керек?
Көптеген адамдар үшін айырылып қалу қорқынышы, ие болу қалауынан әлдеқайда жоғары. Сізді не көбірек ынталандырады: соңғы бес жылда тапқан 100,000 долларыңызды ұрыдан қорғап қалу ма, әлде алдағы бес жылда 100,000 доллар табу мүмкіндігі ме? Шындығында, адамдардың көбі өз өмірлерінен шын мәнінде қалаған нәрсеге қол жеткізу үшін тәуекелге барғаннан көрі, барын сақтап қалу үшін әлдеқайда қатты жұмыс істейді.
«Жетістіктің құпиясы — азап пен ләззаттың сізді басқаруына жол бермей, оларды қалай пайдалану керектігін үйренуде. Егер сіз осыны істей алсаңыз, өз өміріңізді бақылайсыз. Егер істей алмасаңыз, өмір сізді бақылайды». — ЭНТОНИ РОББИНС
Бізді алға жетелейтін осы қос күш туралы талқылауларда жиі бір қызық сұрақ туындайды: Неліктен адамдар азап шексе де, өзгере алмайды? Өйткені олар әлі жеткілікті деңгейде азап шекпеген; олар мен эмоционалдық шек (адамның шыдамы таусылатын нүктесі) деп атайтын деңгейге жетпеген.
Егер сіз бұрын-соңды зиянды қарым-қатынаста болып, соңында жеке күш-жігеріңізді жинап, шешім қабылдап, өміріңізді өзгерткен болсаңыз, бұл сіздің бұдан былай төзуге болмайтын азап деңгейіне жеткеніңізден болды. Біз бәріміз өмірімізде: «Болды, жетер, бұдан былай ешқашан, бұл қазір өзгеруі керек» деген сәттерді бастан өткердік.
Бұл — азап біздің досымызға айналатын сиқырлы сәт. Ол бізді жаңа әрекеттер жасауға және жаңа нәтижелер шығаруға итермелейді. Егер біз дәл сол сәтте өзгерудің өмірімізге қаншалықты үлкен ләззат әкелетінін де сезіне бастасақ, әрекет етуге деген құлшынысымыз одан сайын арта түседі.
Бұл процесс тек қарым-қатынастармен шектелмейді. Мүмкін сіз өзіңіздің физикалық күйіңізге қатысты осындай шекке жеткен боларсыз: ұшақ орындығына сыймай, киімдеріңіз тарылып, баспалдақпен көтерілгенде демігіп қалғанда төзіміңіз таусылған шығар. Соңында сіз: «Болды, жетер! » дедіңіз және шешім қабылдадыңыз.
Бұл шешімге не түрткі болды? Бұл өміріңізден азапты алып тастап, қайтадан ләззат орнату қалауы еді: мақтаныш ләззаты, жайлылық ләззаты, өзін-өзі құрметтеу ләззаты және өміріңізді өзіңіз қалағандай сүру ләззаты.
Әрине, азап пен ләззаттың көптеген деңгейлері бар. Мысалы, қорлану сезімі — бұл эмоционалдық азаптың өте қарқынды түрі. Қолайсыздық сезімі де — азап. Іш пысу да солай. Әрине, бұлардың кейбірінің қарқындылығы төменірек, бірақ олар бәрібір шешім қабылдау теңдеуіне әсер етеді.
Сол сияқты, ләззат та бұл процеске салмақ қосады. Біздің өмірге деген құлшынысымыздың көп бөлігі әрекеттеріміз тартымды болашаққа алып келеді, бүгінгі еңбегіміз ақталады және ләззат сыйы жақын деген үміттен туындайды.
Ләззаттың да көптеген деңгейлері бар. Мысалы, экстаз (асқан қуаныш) ләззаты өте күшті болғанымен, кейде жайлылық ләззаты одан асып түсуі мүмкін. Барлығы адамның көзқарасына байланысты.
Мысалы, сіз түскі үзіліс кезінде Бетховен симфониясы ойналып жатқан саябақтың жанынан өтіп бара жатырсыз делік. Тоқтап тыңдайсыз ба? Бұл, ең алдымен, сіздің классикалық музыкаға қандай мағына беретініңізге байланысты. Кейбір адамдар «Героикалық симфонияның» айбынды әуендерін тыңдау үшін бәрін тастай салады; олар үшін Бетховен — таза ләззат. Ал басқалары үшін классикалық музыка тыңдау — кеуіп жатқан бояуға қарап тұрғанмен бірдей жалықтырғыш. Музыкаға төзу олар үшін азап болар еді, сондықтан олар саябақтың жанынан тезірек өтіп, жұмысқа асығады.
Тіпті классикалық музыканы жақсы көретін кейбір адамдар да тоқтап тыңдамауы мүмкін. Мүмкін жұмысқа кешігуден келетін азап, таныс әуендерді тыңдаудан алатын ләззаттан басым болар. Немесе олар түстен кейін музыка тыңдап тұру — қымбат уақытты босқа өткізу деп сенетін шығар, сондықтан орынсыз нәрсемен айналысу азабы музыка әкелетін ләззаттан жоғары болады.
Күн сайын біздің өміріміз осындай ішкі «келіссөздерге» толы. Біз үнемі жоспарлаған әрекеттеріміз бен олардың бізге тигізетін әсерін таразылап отырамыз.
ӨМІРДІҢ ЕҢ МАҢЫЗДЫ САБАҒЫ
Дональд Трамп пен Тереза ананы бірдей күш алға жетелейді. Сіздің: «Есіңнен адастың ба, Тони? Олар бір-біріне мүлдем ұқсамайды ғой! » деп жатқаныңызды естіп тұрмын. Олардың құндылықтары спектрдің екі шетінде екені рас, бірақ екеуін де азап пен ләззат алға сүйрейді. Олардың өмірлері неден ләззат алуды және неден азап шегуді үйренгендеріне қарай қалыптасты.
Өмірде біз үйренетін ең маңызды сабақ — біз үшін не азап, не ләззат тудыратынын түсіну. Бұл сабақ әрқайсымыз үшін әртүрлі, сондықтан мінез-құлқымыз да әртүрлі.
Дональд Трампты өмір бойы не алға жетеледі? Ол ең үлкен және ең қымбат яхталарға ие болу, ең керемет ғимараттарды сатып алу, ең тиімді мәмілелер жасау — қысқасы, ең үлкен және ең жақсы «ойыншықтарды» жинау арқылы ләззат алуды үйренді.
Ол азапты немен байланыстырды? Сұхбаттарында ол өмірдегі ең үлкен азабы — кез келген нәрседе екінші болу екенін айтқан, ол мұны сәтсіздікпен теңестіреді. Шындығында, оның жетістікке деген ең үлкен ұмтылысы осы азаптан қашудан туындайды. Бұл ләззат алу қалауынан әлдеқайда күшті мотив.
Ал Тереза ананы алайық. Бұл әйел адамдардың азап шегіп жатқанын көргенде, өзі де қатты қиналатын. Касталық жүйенің әділетсіздігі оның жанын жаралады. Ол сол адамдарға көмектесу үшін әрекет еткенде, олардың азабы да, өзінің азабы да жоғалатынын түсінді.
Тереза ана үшін өмірдің ең жоғарғы мәні Калькуттаның ең кедей аудандарында, аш және ауру босқындарға толы «Қуаныш қаласында» табылды. Ол үшін ләззат — кішкентай денелері тырысқақ пен дизентериядан зардап шеккен сәбилер мен балаларға көмектесу үшін тізеден келетін балшық пен қоқысты кешіп өту болуы мүмкін. Оны басқалардың қасіретін жеңілдету өз азабын жеңілдетуге көмектеседі деген сезім алға жетелейді. Басқалардың өмірін жақсартып, оларға ләззат сыйлау арқылы ол өзі де ләззат алады. Ол өзін басқалар үшін құрбан ету — ең жоғарғы игілік екенін түсінді; бұл оның өміріне шынайы мән берді.
Тереза ананың кішіпейілділігі мен Дональд Трамптың материализмін салыстыру біртүрлі көрінгенімен, бұл екі тұлға да өз тағдырларын азап пен ләззатты немен байланыстырғандарына қарай қалыптастырғанын есте сақтау өте маңызды. Әрине, олардың шыққан ортасы мен жағдайлары таңдауларына әсер етті, бірақ соңында олар өздерін не үшін марапаттайтыны немесе жазалайтыны туралы саналы шешім қабылдады.
АЗАП ПЕН ЛӘЗЗАТТЫ НЕМЕН БАЙЛАНЫСТЫРАТЫНЫҢЫЗ ТАҒДЫРЫҢЫЗДЫ ҚАЛЫПТАСТЫРАДЫ
Менің өмірімнің сапасына үлкен әсер еткен бір шешім — ерте жастан бастап оқуды керемет ләззатпен байланыстыруым. Мен адамның мінез-құлқы мен эмоциясын қалыптастыруға көмектесетін идеялар мен стратегияларды ашу маған өмірде қалағанның бәрін бере алатынын түсіндім. Бұл мені азаптан құтқарып, ләззатқа бөлейтін еді.
Біздің әрекеттеріміздің құпиясын ашуды үйрену маған денсаулығымды жақсартуға, физикалық тұрғыдан жақсы сезінуге және жақын адамдарыммен тереңірек байланыс орнатуға көмектесті. Оқу маған айналамдағыларға құнды нәрсе беруге мүмкіндік берді. Бұл маған қуаныш пен қанағаттану сезімін сыйлады. Сонымен қатар, мен ләззаттың бұдан да күшті түрін таптым — ол үйренгендерімді басқалармен ынтамен бөлісу еді. Мен бөліскен нәрселер адамдардың өмір сапасын жақсартуға көмектесетінін көргенде, ләззаттың ең жоғарғы деңгейін сезіндім! Осылайша менің өмірімнің мақсаты қалыптаса бастады.
Сіздің өміріңізді қалыптастырған азап пен ләззат тәжірибелері қандай? Мысалы, есірткіні азаппен немесе ләззатпен байланыстыруыңыз сіздің тағдырыңызға сөзсіз әсер етті. Сонымен қатар темекі, алкоголь, қарым-қатынастар, тіпті жомарттық немесе сенім сияқты ұғымдарға қатысты қалыптасқан эмоцияларыңыз да маңызды.
Егер сіз дәрігер болсаңыз, осыдан көп жыл бұрын медициналық мансапты таңдауыңызға дәрігер болу өзіңізді жақсы сезінуге мүмкіндік береді деген сеніміңіз түрткі болғаны рас емес пе? Мен сөйлескен әрбір дәрігер адамдарға көмектесуді, азапты тоқтатуды, ауруды емдеуді және өмірді сақтап қалуды үлкен ләззатпен байланыстырады. Көбінесе қоғамның сыйлы мүшесі болу мақтанышы қосымша ынталандырушы болды.
Музыканттар өз өнеріне берілген, өйткені ешбір нәрсе оларға дәл сондай ләззат бере алмайды. Ал ірі ұйымдардың басшылары бірегей нәрсе жасауға және адамдардың өміріне үлес қосуға мүмкіндік беретін маңызды шешімдер қабылдауды ләззатпен байланыстыруды үйренді.
Джон Белуши, Фредди Принц, Джими Хендрикс, Элвис Пресли, Дженис Джоплин және Джим Моррисонның азап пен ләззат туралы шектеулі түсініктері туралы ойланыңызшы. Олардың есірткіні азаптан қашудың, уақытша ләззат алудың жолы ретінде көруі олардың түбіне жетті. Олар өз ойлары мен эмоцияларын басқармағаны үшін ең жоғары бағаны (өмірлерін) төледі. Олардың миллиондаған жанкүйерлеріне қандай үлгі көрсеткенін ойлаңыз.
Мен ешқашан есірткі немесе алкоголь тұтынуды үйренген емеспін. Бұл менің өте данышпан болғанымнан ба? Жоқ, бұл менің жолым болғандықтан. Менің ішімдік ішпеуімнің бір себебі — бала кезімде отбасымда ішкенде өте жағымсыз әрекеттер жасайтын адамдар болды, сондықтан мен алкоголь ішуді қатты азаппен байланыстырдым.
Бір айқын естелік — ең жақын досымның анасы. Ол өте семіз еді, салмағы 130 келіден асатын және үнемі ішетін. Ішіп алғанда мені құшақтап, үстіме сілекейін ағызғысы келетін. Осы күнге дейін біреудің аузынан шыққан ішімдік иісі менің жүрегімді айнытады.
Бірақ сыраның жөні басқа еді. Он бір-он екі жаста болғанымда, мен оны алкогольді сусын деп санамадым. Әкем сыра ішетін, бірақ ол «жағымсыз» немесе жиіркенішті болмайтын. Керісінше, бірнеше сыра ішкенде ол көңілдірек көрінетін. Сонымен қатар, мен сыра ішуді ләззатпен байланыстырдым, өйткені әкеме ұқсағым келді.
Сыра ішу мені шынымен әкеме ұқсата ма? Жоқ, бірақ біз жүйке жүйемізде (нйро-ассоциациялар) не азап, не ләззат әкелетіні туралы жиі қате түсініктер қалыптастырамыз. Бір күні мен анамнан сыра сұрадым. Ол оның маған пайдалы емес екенін айтып, дауласа бастады. Бірақ менің көз алдымдағы әкемнің үлгісі оның сөздеріне қайшы келгендіктен, ол мені көндіре алмады. Біз естігенімізге емес, көргенімізге сенеміз — мен сол күні сыра ішуді ер жетудің келесі қадамы деп сендім.
Соңында анам, егер маған ұмытылмас тәжірибе бермесе, менің бәрібір басқа жерден барып ішетінімді түсінді. Ол менің сыра туралы түсінігімді өзгерту керек екенін білді. Ол: «Жақсы, сыра ішіп, әкең сияқты болғың келе ме? Онда сен оны дәл әкең сияқты ішуің керек», — деді. Мен: «Ол қалай? » — деп сұрадым. Ол: «Сен тұтас бір алтылықты (6 банка) ішуің керек», — деді. Мен: «Оқасы жоқ», — дедім. Ол: «Оны дәл осы жерде ішесің», — деді.
Бірінші жұтымда-ақ оның дәмі жиіркенішті болды. Бірақ мен намысымды жібермей, тағы бірнеше жұтым іштім. Бірінші банканы бітіргенде: «Апа, қарным тоқ», — дедім. Ол: «Жоқ, міне тағы біреуі», — деп келесісін ашты. Үшінші немесе төртінші банкадан кейін асқазаным ауыра бастады. Соңында не болғанын өзіңіз де сезіп тұрған боларсыз: мен өзімнің де, ас үй үстелінің де үстін былғап, құсып жібердім. Бұл жиіркенішті болды! Мен бірден сыраның иісін құсықпен және сұмдық сезімдермен байланыстырдым.
Енді менде сыра ішу туралы интеллектуалдық түсінік емес, жүйке жүйемде орныққан нейро-ассоциация (эмоционалдық байланыс) пайда болды. Содан бері мен сыраның бір жұтымын да татып көрген емеспін!
Біздің азап пен ләззат байланыстарымыз өмірімізде «тізбекті әсер» тудыра ала ма? Әрине. Сыраға деген бұл теріс нейро-ассоциация менің өмірімдегі көптеген шешімдерге әсер етті. Ол мектепте кіммен араласатынымды, қалай ләззат алатынымды анықтады. Мен алкогольді емес, оқуды, күлкіні, спортты пайдаландым. Мен басқа адамдарға көмектесудің керемет сезім сыйлайтынын түсіндім, сондықтан мектепте бәрі өз проблемаларымен маған келетін болды.
Мен есірткіні де осындай тәжірибеге байланысты ешқашан қолданбадым: үшінші немесе төртінші сыныпта оқып жүргенімде, полиция бөлімі мектебімізге келіп, есірткінің салдары туралы фильмдер көрсетті. Мен адамдардың ине салғанын, есінен танғанын және терезеден секіріп кеткенін көрдім. Кішкентай кезімнен есірткіні өліммен және ұсқынсыздықпен байланыстырдым. Бақытыма орай, полиция маған есірткі туралы ойдың өзін азапты ететін нейро-ассоциация қалыптастыруға көмектесті.
Бұдан не үйренуге болады? Егер біз кез келген мінез-құлықты немесе эмоцияны қатты азаппен байланыстырсақ, одан кез келген жолмен қашамыз. Біз бұл түсінікті прокрастинациядан бастап, есірткіге дейінгі өміріміздегі кез келген нәрсені өзгерту үшін пайдалана аламыз.
Мұны қалай істейміз? Мысалы, балаларыңызды есірткіден аулақ ұстағыңыз келеді делік. Олар біреуден «есірткі — бұл ләззат» деген қате түсінік алмай тұрып, оларға әсер ету керек. Әйелім Бекки екеуміз балаларымыздың есірткіні ешқашан қолданбауын қамтамасыз етудің ең күшті жолы — олардың санасында есірткі мен сұмдық азапты байланыстыру деп шештік.
Осы мақсатта мен ескі досым, Құтқару армиясының капитаны Джон Рондонды көмекке шақырдым. Ол менің балаларымды адам рухына есірткінің не істейтінін көрсететін, олар ешқашан ұмытпайтын турға апарды. Ол егеуқұйрықтар қаптаған, шіріп жатқан ғимараттан басталды. Біз ішке кірген бойда балаларым жағымсыз иістен, есірткі салып жатқан адамдардан, жас жезөкшелерден және жылаған балалардың дауысынан шошыды.
Менің балаларым есірткіні менталдық, эмоционалдық және физикалық күйреумен байланыстыруды үйренді. Бұл оқиға осыдан төрт жарым жыл бұрын болған. Содан бері олардың алдынан есірткі талай рет шықса да, олар оған ешқашан жоламады. Бұл күшті нейро-ассоциациялар олардың тағдырын айтарлықтай қалыптастырды.
«Егер сізді сыртқы нәрсе мазаласа, азап сол нәрсенің өзінен емес, сіздің ол туралы бағалауыңыздан туындайды; ал бұны кез келген сәтте өзгертуге күшіңіз жетеді». — МАРК АВРЕЛИЙ
Біз — бұл планетадағы ішкі әлемі бай жалғыз тіршілік иесіміз, біз үшін оқиғалардың өзі емес, сол оқиғаларды қалай түсіндіретініміз маңызды. Осы қабілетіміз арқылы біз өзіміз туралы не ойлайтынымызды және болашақта қалай әрекет ететінімізді анықтаймыз. Біздің ең басты ерекшелігіміз — бейімделу, өзгерту және өмірлік тәжірибемізден әркімдікіне ұқсамайтын мағыналар әлемін жасау.
Тек адам баласы ғана физикалық азапты ләззатқа айналдыра алады (немесе керісінше). Түрмедегі аштық жариялаған адамды еске түсіріңізші. Ол өз мақсаты үшін отыз күн тамақсыз өмір сүреді. Ол сезінетін физикалық азап өте ауыр, бірақ бұл бүкіл әлемнің назарын өз мәселесіне аударудан алатын ләззат пен мақтаныш сезімімен өтеледі.
Өз денесін шыңдау үшін қарқынды физикалық режимдерді ұстанатын адамдар жеке деңгейде физикалық күш жұмсаудың «ауырсынуын» зор рақат сезімімен байланыстырып үйренген. Олар тәртіптің қолайсыздығын тұлғалық өсудің қанағаттануына айналдырды. Міне, сондықтан олардың мінез-құлқы да, нәтижелері де тұрақты!
Ерік-жігеріміздің күші арқылы біз ашығудың физикалық ауырсынуын өз идеалдарымыздан бас тартудың психологиялық ауырсынуымен салыстыра аламыз. Біз жоғары мағына жасай аламыз; біз «Скиннер қорабынан» (жануарлардың мінез-құлқын зерттеуге арналған эксперименттік камера) шығып, бақылауды өз қолымызға ала аламыз.
Бірақ егер біз ауырсыну мен рақатқа деген өз ассоциацияларымызды бағыттай алмасақ, біз жануарлардан немесе машиналардан артық өмір сүрмейміз, үнемі қоршаған ортаға реакция беріп, өміріміздің бағыты мен сапасын кездейсоқ жағдайлардың анықтауына жол береміз. Біз қайтадан қорапқа түсеміз.
Біз көптеген әуесқой бағдарламашылар еркін кіре алатын ортақ компьютер сияқтымыз! Біздің саналы және санадан тыс мінез-құлқымыз көптеген көздерден: балалық шақтағы құрдастардан, әке-шешеден, мұғалімдерден, жаттықтырушылардан, кино және теледидар кейіпкерлерінен келетін ауырсыну мен рақат арқылы реттелген.
Бағдарламалау мен шартты рефлекстің қашан орын алғанын нақты білуіңіз немесе білмеуіңіз мүмкін. Бұл біреудің айтқан сөзі, мектептегі оқиға, марапатқа ие болған спорттық шара, ыңғайсыз сәт, күнделіктегі үздік бағалар немесе, бәлкім, нашар бағалар болуы мүмкін. Осының бәрі сіздің бүгінгі тұлға болып қалыптасуыңызға ықпал етті.
Мен мынаны баса айтқым келеді: сіздің ауырсыну мен рақатты немен байланыстыратыныңыз сіздің тағдырыңызды айқындайды.
Өз өміріңізге шолу жасай отырып, сіздің нейро-ассоциацияларыңызды қалыптастырған және осылайша сізді бүгінгі жерге әкелген себеп-салдар тізбегін іске қосқан тәжірибелерді еске түсіре аласыз ба? Заттарға қандай мағына бересіз? Егер сіз бойдақ болсаңыз, некеге өмірлік серігіңізбен бірге болатын қуанышты оқиға ретінде қарайсыз ба, әлде одан ауыр жүк ретінде қорқасыз ба? Бүгін кешкі асқа отырғанда, тамақты денеңізді қуаттандыру мүмкіндігі ретінде ғана қабылдайсыз ба, әлде оны жалғыз рақат көзі ретінде жейсіз бе?
«Еркектер де, әйелдер де ақыл-ойынан гөрі жүрегіне көбірек ереді». — ЛОРД ЧЕСТЕРФИЛД
Біз оны жоққа шығарғымыз келсе де, шындық мынада: біздің мінез-құлқымызды қозғайтын нәрсе — интеллектуалды есептеу емес, ауырсыну мен рақатқа инстинктивті реакция. Интеллектуалды тұрғыдан біз шоколад жеудің зиян екеніне сенуіміз мүмкін, бірақ біз бәрібір оған қол созамыз. Неге? Өйткені бізді интеллектуалды біліміміз емес, керісінше жүйке жүйемізде ауырсыну мен рақатты немен байланыстырып үйренгеніміз алға итермелейді.
Бұл біздің нейро-ассоциацияларымыз (жүйке жүйесінде қалыптасқан мағыналық байланыстар) — біздің не істейтінімізді солар анықтайды. Бізді интеллектуалды ақыл-ой қозғайды деп сенгіміз келсе де, көп жағдайда бізді шынайы басқаратын нәрсе — эмоцияларымыз (біздің ойларымызбен байланыстыратын сезімдеріміз).
Көп жағдайда біз жүйені айналып өтуге тырысамыз. Біраз уақыт диета ұстаймыз; бізде ауырсыну көп болғандықтан, ақыры өзімізді шектен шығарамыз. Біз мәселені сол сәтте шешкен болармыз, бірақ егер мәселенің себебін жоймасақ, ол қайтадан шығады. Сайып келгенде, өзгеріс тұрақты болуы үшін біз ескі мінез-құлқымызды ауырсынумен, ал жаңа мінез-құлқымызды рақатпен байланыстыруымыз керек және оны тұрақты болғанша қалыптастыруымыз қажет.
Есіңізде болсын, бәріміз де рақатқа қол жеткізгеннен гөрі, ауырсынудан қашу үшін көбірек әрекет жасаймыз. Диетаға отыру және таза ерік-жігермен қысқа мерзімді ауырсынуды жеңу ешқашан ұзаққа созылмайды, өйткені біз семіртетін тағамдардан бас тартуды әлі де ауырсынумен байланыстырамыз. Бұл өзгеріс ұзақ мерзімді болуы үшін, біз сол тағамдарды жеуді ауырсынумен байланыстыруымыз керек, осылайша біз оларды тіпті қаламайтын боламыз, ал бізді нәрлендіретін тағамдарды жеуді рақатпен байланыстыруымыз қажет.
Сымбатты әрі дені сау адамдар үшін арық болу сезімінен артық дәмді ештеңе жоқ! Және олар өздерін нәрлендіретін тағамдарды жақсы көреді. Шындығында, олар көбінесе табақта тамақ тұрса да, оны итеріп тастауды рақатпен байланыстырады. Бұл олар үшін өз өмірлерін бақылап отырғанының символы.
Шындық мынада, біз санамызды, денемізді және эмоцияларымызды өзіміз таңдаған кез келген нәрсені ауырсынумен немесе рақатпен байланыстыруға үйрете аламыз. Ауырсыну мен рақатты немен байланыстыратынымызды өзгерту арқылы біз мінез-құлқымызды лезде өзгертеміз.
Темекі шегуді мысалға алсақ, сізге тек темекі шегуді жеткілікті ауырсынумен, ал тастауды жеткілікті рақатпен байланыстыру керек. Сізде мұны дәл қазір жасау мүмкіндігі бар, бірақ сіз бұл қабілетті қолданбауыңыз мүмкін, өйткені сіз денеңізді темекі шегуден рақат алуға үйреткенсіз немесе тастау тым ауыр болады деп қорқасыз. Дегенмен, темекіні тастаған кез келген адамды жолықтырсаңыз, бұл мінез-құлық бір күнде өзгергенін байқайсыз: олар темекі шегудің мағынасын шынымен өзгерткен күні.
ЕГЕР СІЗДІҢ ӨЗ ӨМІРІҢІЗГЕ АРНАЛҒАН ЖОСПАРЫҢЫЗ БОЛМАСА, ОЛ ӨЗГЕ БІРЕУДЕ БАР
Madison Avenue-дің (Нью-Йорктегі АҚШ жарнама индустриясының символына айналған көше) мақсаты — біздің ауырсыну мен рақатты немен байланыстыратынымызға әсер ету. Жарнамашылар бізді қозғайтын нәрсе интеллектуалды ақыл-ойымыз емес, олардың өнімдерімен байланыстыратын сезімдеріміз екенін жақсы түсінеді.
Нәтижесінде олар бізді белгілі бір эмоциялық күйге түсіру үшін әсерлі немесе тыныштандыратын музыканы, жылдам немесе талғампаз бейнелерді, ашық немесе басыңқы түстерді және басқа да көптеген элементтерді пайдаланудың сарапшысы болды; содан кейін, біздің эмоцияларымыз шыңына жеткенде, сезімдер ең күшті болғанда, олар өз өнімдерінің бейнесін біз оны осы қалаған сезімдермен байланыстырғанша үнемі көрсетіп отырады.
Pepsi бұл стратегияны өзінің негізгі бәсекелесі Coca-Cola-дан сусындар нарығының үлкен үлесін тартып алу үшін шебер қолданды. Pepsi бүкіл өмірін даусы, денесі, жүзі және қимыл-қозғалысы арқылы адамдардың эмоциясын қалай көтеруді үйренуге жұмсаған жас жігіт Майкл Джексонның феноменалды табысын бақылады.
Майкл көптеген адамдарды керемет сезімге бөлейтіндей ән айтып, биледі, сондықтан олар сол сезімді қайта сезіну үшін оның альбомдарының бірін сатып алатын. Pepsi: «Біз бұл сезімдерді өз өнімімізге қалай көшіре аламыз? » деп сұрады. Олардың қисыны бойынша, егер адамдар Pepsi-ді Майкл Джексонмен байланысты рақат сезімдерімен ұштастырса, олар оның альбомдарын сатып алғандай, Pepsi-ді де сатып алады.
Жаңа сезімдерді өнімге немесе идеяға бекіту процесі негізгі қалыптастыру үшін қажетті маңызды тасымалдау болып табылады, бұл туралы сіз 6-тарауда Нейро-ассоциативті қалыптастыру ғылымын зерттегенде көбірек білетін боласыз. Бірақ әзірге мынаны ескеріңіз: кез келген уақытта біз күшті эмоциялық күйде болсақ, ауырсынудың немесе рақаттың күшті сезімдерін сезінгенде, үнемі орын алатын кез келген бірегей нәрсе нейрологиялық түрде байланысады. Сондықтан, болашақта сол бірегей нәрсе қайталанған сайын, эмоциялық күй оралады.
Сіз ХІХ ғасырдың аяғында шартты рефлекс эксперименттерін жүргізген орыс ғалымы Иван Павлов туралы естіген боларсыз. Оның ең танымал эксперименті — итке тамақ берерде қоңырау соғып, осылайша иттің сілекей бөлуін қоздырып, иттің сезімін қоңырау дыбысымен байланыстыруы еді. Қалыптастыруды жеткілікті түрде қайталағаннан кейін, Павлов тек қоңырау соғудың өзі иттің сілекейін бөлетінін анықтады — тіпті тамақ берілмеген кезде де.
Павловтың Pepsi-ге қандай қатысы бар? Біріншіден, Pepsi бізді ең жоғарғы эмоциялық күйге жеткізу үшін Майкл Джексонды пайдаланды. Содан кейін, дәл сол сәтте олар өнімді көрсетті. Мұны үздіксіз қайталау Джексонның миллиондаған жанкүйерлері үшін эмоциялық байланыс орнатты. Шындығында, Майкл Джексон Pepsi ішпейді де! Және ол тіпті камера алдында қолына бос Pepsi банкісін де ұстамайтын еді!
Сіз: «Бұл компания жынды емес пе? Олар өз өнімін тіпті қолына ұстамайтын және оны істемейтінін бәріне айтатын адамды 15 миллион долларға жалдады! Бұл қандай өкіл? Қандай ақылсыз идея! » деп таңғалуыңыз мүмкін. Іс жүзінде бұл керемет идея болды. Сауда көкке көтерілді — соншалықты жоғары болғаны, L. A. Gear кейін Майклды өз өнімдерін таныстыру үшін 20 миллион долларға жалдады.
Бүгінде ол адамдардың сезімін өзгерте алатын қабілеті үшін (мен оны «күйді қоздырушы» (адамның эмоциялық күйін жылдам өзгерте алатын тұлға) деп атаймын), Sony/CBS-пен құны 1 миллиард доллардан асатын 10 жылдық жазба келісімшартына қол қойды. Оның адамдардың эмоциялық күйін өзгерту қабілеті оны құнды етеді. Біздің түсінетініміз — мұның бәрі рақат сезімдерін нақты мінез-құлықпен байланыстыруға негізделген. Бұл өнімді қолдансақ, өз қиялдарымызда өмір сүреміз деген идея.
Жарнамашылар бәрімізге үйретті: егер сіз BMW айдасаңыз, онда сіз ерекше талғамы бар айрықша адамсыз. Егер Hyundai айдасаңыз — сіз ақылды әрі үнемшілсіз. Егер Pontiac айдасаңыз — сізде толқу болады. Егер Toyota айдасаңыз — қандай сезімде боласыз! Сізге Obsession одеколонын сепсеңіз, көп ұзамай андрогиндік оргияның құшағында болатыныңыз үйретіледі. Егер Pepsi ішсеңіз — сіз M. C. Hammer-мен бірге заманауи стильдің шыңында боласыз. Егер сіз «жақсы» ана болғыңыз келсе, балаларыңызға Hostess жеміс бәліштерін, кекстерін және Twinkies бересіз.
Жарнамашылар егер жеткілікті рақат тудыру мүмкін болса, тұтынушылар көбінесе ауырсыну қорқынышына мән бермейтінін байқады. Жарнамада «секс сатады» деген қағида бар және баспасөзде немесе теледидарда сексті пайдалану арқылы жасалған рақат ассоциациялары өз ісін атқаратынына күмән жоқ.
Көк джинсы сатудағы үрдіске қараңыз. Негізі көк джинсы дегеніміз не? Олар бұрын жұмыс шалбары болған: функционалды, ұсқынсыз. Олар бүгін қалай сатылады? Олар сексуалды, сәнді және жастық шақтың халықаралық символына айналды. Сіз Levi’s 501 джинсы жарнамасын көріп пе едіңіз? Сіз маған соның бірін түсіндіріп бере аласыз ба? Олардың мағынасы жоқ, солай емес пе? Олар мүлдем түсініксіз. Бірақ соңында сізде сексуалдылық жақын жерде болған сияқты айқын әсер қалады. Мұндай стратегия шынымен көк джинсы сата ма? Әрине! Levi — бүгінде Америкадағы көк джинсы шығаратын бірінші нөмірлі өндіруші.
Бұл қалыптастыру күші тек сусындар, автомобильдер мен көк джинсы сияқты өнімдермен шектеле ме? Әрине жоқ. Мысалға, қарапайым мейізді алайық. Сіз 1986 жылы Калифорния мейіз жөніндегі консультативтік кеңесі үлкен өнім күткенін, бірақ сонда да үрейлене бастағанын білесіз бе? Жылдан-жылға олар өз саудасының жыл сайын 1 пайызға төмендеп бара жатқанын көрді.
Амалсыздықтан олар жарнама агенттігіне жүгініп, не істей алатындарын сұрады. Шешім қарапайым болды: оларға адамдардың мейіз туралы сезімін өзгерту керек болды. Мейіз кеңесінің бұрынғы директоры Роберт Финнидің айтуынша, адамдардың көбі мейізді әлсіз, жалғыз және жалықтыратын нәрсе деп санайтын. 2 Міндет айқын еді: кептірілген жеміске эмоциялық тартымдылықтың сау дозасын енгізу. Адамдар қалайтын сезімдерді байланыстыру.
«Кепкен» және «кептірілген» — бұл адамдардың өмірі туралы жақсы сезіммен байланыстыратын сезімдері емес. Мейіз өсірушілер: «Адамдар оны шынымен сатып алғысы келетіндей мейізбен нені байланыстыра аламыз? » деп ойлай берді. Ол кезде ескі Motown хиті бүкіл елде қайта жанданып жатқан еді: «I Heard It Through the Grapevine». Мейіз өсірушілер: «Егер біз көптеген адамдарға жақсы сезім сыйлайтын осы сезімдерді алып, оларды мейізге байланыстырып, оны заманауи етіп көрсетсек қайтеді? » деп ойлады. Олар Уилл Винтон атты инновациялық аниматорды жалдады, ол Motown әніне билейтін, әрқайсысының өзіндік мінезі бар отызға жуық саздан жасалған мейіз мүсіншелерін жасады.
Сол сәтте «California Raisins» дүниеге келді. Олардың алғашқы жарнамалық науқаны лезде сенсация тудырып, мейіз өсірушілер үміттенген сезімдерді сәтті байланыстырды. Адамдар билеп жатқан заманауи кішкентай мейіздерді көргенде, олар бұрынғы жалықтыратын жеміспен көңіл көтеру, әзіл және рақат сезімдерін ұштастырды. Мейіз Калифорнияның салқындығының мәні ретінде қайта ойлап табылды және осы жарнамалардың әрқайсысының астарлы хабары мынау болды: егер сіз оларды жесеңіз, сіз де заманауи боласыз. Нәтижесінде мейіз өнеркәсібі сауданың құлдырауынан құтқарылып, жыл сайын 20 пайыздық өсімге қол жеткізді. Мейіз өсірушілер адамдардың ассоциацияларын өзгерте алды: жемісті жалықтырумен байланыстырудың орнына, тұтынушылар толқу мен көңіл көтеру сезімдерін байланыстырып үйренді!
Әрине, қалыптастыру нысаны ретінде жарнаманы пайдалану тек физикалық өнімдермен шектелмейді. Жақсы ма, жаман ба, біз теледидар мен радионың саяси процестегі кандидаттармен байланыстыратын ассоциацияларымызды өзгерту құралы ретінде пайдаланылатынын үнемі көреміз. Мұны Рональд Рейганның 1984 жылы Уолтер Мондейлге қарсы сәтті науқанының негізгі элементтеріне жауапты болған және 1988 жылы Джордж Буштың Майкл Дукакиске қарсы сәтті науқанын басқарған шебер саяси талдаушы және қоғамдық пікірді қалыптастырушы Роджер Эйлстен артық ешкім білмейді.
Эйлс Дукакис туралы үш нақты теріс хабарламаны — оның қорғанысқа, қоршаған ортаға және қылмысқа келгенде әлсіз екенін жеткізу және адамдардың онымен ауырсыну сезімін байланыстыруына мәжбүрлеу стратегиясын жасады. Бір жарнама Дукакисті танктегі «соғыс ойнап жүрген бала» ретінде көрсетті; екіншісі Бостон гаванының ластануына оны кінәлайтын сияқты көрінді. Ең танымал жарнамада Массачусетс түрмелерінен қылмыскерлердің айналмалы есік арқылы босатылып жатқаны көрсетілді және бүкіл елдегі «Уилли Хортон оқиғасынан» туындаған теріс қоғамдық пікірді пайдаланды. Адам өлтіргені үшін сотталған Уилли Хортон Дукакистің туған штатындағы даулы демалыс бағдарламасы аясында түрмеден босатылып, қайтып оралмаған және он айдан кейін жас жұпты қорқытып, әйелді зорлап, ер адамға шабуыл жасағаны үшін тұтқындалған еді.
Көптеген адамдар бұл жарнамалардың теріс фокусына қарсы шықты. Жеке өзім оларды өте манипулятивті деп таптым. Бірақ адамдардың рақатқа қол жеткізгеннен гөрі, ауырсынудан қашу үшін көбірек әрекет жасайтынына негізделген олардың табыстылық деңгейімен дауласу қиын. Көптеген адамдарға науқанның жүргізілу жолы ұнамады — және Джордж Буш та сондай адамдардың бірі болды — бірақ ауырсыну адамдардың мінез-құлқын қалыптастыруда өте күшті мотиватор болғанымен келіспеу қиын. Эйлс айтқандай: «Жағымсыз жарнамалар тезірек жетеді. Адамдар мұндай жарнамаларға көбірек назар аударады. Адамдар тас жолдың бойындағы әдемі көрініске қарау үшін жылдамдықты бәсеңдетуі немесе бәсеңдетпеуі мүмкін. Бірақ жол апатына бәрі қарайды». 3
Эйлстің стратегиясының тиімділігіне күмән жоқ. Буш халық дауысының айқын көпшілігін жеңіп алды және сайлау алқасы тарихындағы ең үлкен жеңістердің бірінде Дукакисті күйрете жеңді.
Әлемдік пікір мен тұтынушылардың сатып алу әдеттерін қалыптастыратын күш — біздің барлық іс-әрекеттерімізді де қалыптастыратын күш. Бұл күшті бақылауға алу және өз іс-әрекеттеріміз туралы саналы түрде шешім қабылдау сіз бен маған байланысты, өйткені егер біз өз ойларымызды бағыттамасақ, бізді өздері қалағандай ұстауға баулитындардың ықпалына түсеміз. Кейде бұл әрекеттер біз бәрібір таңдайтын нәрселер болуы мүмкін; кейде олай емес.
Жарнамашылар өз өнімдерімен байланыстыратын сезімдерімізді өзгерту арқылы біздің ауырсыну мен рақатты немен байланыстыратынымызды қалай өзгерту керектігін түсінеді. Егер біз өз өмірімізді бақылауға алғымыз келсе, біз өз санамызда «жарнама жасауды» үйренуіміз керек — және біз мұны бір сәтте жасай аламыз. Қалай? Тек біз тоқтатқымыз келетін мінез-құлықты эмоциялық қарқындылықтың жоғары деңгейіндегі ауырсынумен байланыстыру арқылы, біз ол мінез-құлықты тіпті қарастырмайтын боламыз.
Сіз ешқашан істемейтін нәрселер бар емес пе? Солармен байланыстыратын сезімдеріңіз туралы ойланыңыз. Егер сіз дәл сол сезімдер мен түйсіктерді аулақ болғыңыз келетін мінез-құлықпен байланыстырсаңыз, оларды ешқашан қайталамайсыз. Содан кейін, өзіңіз қалайтын жаңа мінез-құлықты жай ғана рақатпен байланыстырыңыз. Қайталау және эмоциялық қарқындылық арқылы сіз бұл мінез-құлықтарды автоматты болғанға дейін қалыптастыра аласыз.
Сонымен, өзгеріс жасаудың бірінші қадамы қандай? Бірінші қадам — ауырсыну мен рақаттың біз қабылдайтын әрбір шешімімізге, демек, әрбір іс-әрекетімізге тигізетін күшін түсіну. Білу өнері — идеялар, сөздер, бейнелер, дыбыстар мен ауырсыну мен рақат сезімдері арасындағы бұл байланыстардың үнемі болып жатқанын түсіну.
«Егер соңы үлкенірек ауырсынуға әкелетін болса, рақаттан қашу керек, ал егер соңы үлкенірек рақатпен аяқталатын болса, ауырсынуды қалау керек деп есептеймін». — МИШЕЛЬ ДЕ МОНТЕНЬ
Мәселе мынада, көбіміз не істеу керектігі туралы шешімімізді ұзақ мерзімді емес, қысқа мерзімді перспективада ауырсыну немесе рақат әкелетін нәрсеге негіздейміз. Дегенмен, табысқа жету үшін біз бағалайтын нәрселердің көбі ұзақ мерзімді рақат алу үшін қысқа мерзімді ауырсыну қабырғасын бұзып өтуді талап етеді. Сіз өткінші қорқыныш пен арбау сәттерін жинап қойып, ұзақ мерзімді перспективада ең маңызды нәрсеге: құндылықтарыңыз бен жеке стандарттарыңызға назар аударуыңыз керек.
Сондай-ақ мынаны ескеріңіз: бізді қозғайтын нақты ауырсыну емес, бірдеңенің ауырсынуға әкелетінінен қорқуымыз. Және бізді қозғайтын нақты рақат емес, біздің сеніміміз — белгілі бір әрекетті жасау қандай да бір жолмен рақатқа әкелетініне деген сенімділік сезіміміз. Бізді шындық емес, шындықты қабылдауымыз қозғайды. Адамдардың көбі қысқа мерзімде ауырсынудан қалай құтылуға және рақат алуға болатынына назар аударады, осылайша өздеріне ұзақ мерзімді ауырсыну тудырады.
Бір мысалды қарастырайық. Біреу бірнеше артық фунт тастағысы келеді делік. Бір жағынан, бұл адам салмақ тастаудың көптеген тамаша себептерін келтіреді: олар өздерін сау және жігерлі сезінеді; киімдері жақсы жарасады; қарама-қарсы жыныс өкілдерінің арасында өздеріне сенімдірек болады. Бірақ екінші жағынан, салмақ тастаудан қашудың да көптеген себептері бар: олар диетаға отыруы керек; үнемі аштық сезінеді; семіртетін тағамдарды жеуге деген құштарлығын тежеуі керек; оның үстіне, неге мерекелерден кейін күтпеске?
Себептер осылай теңгерілгенде, көптеген адамдар істі кейінге қалдыру пайдасына шешім қабылдайды — сымбатты мүсіннің әлеуетті рақаты диеталық шектеудің қысқа мерзімді ауырсынуынан әлсіз болып шығады. Қысқа мерзімде біз аштық сезімін сезінуден қашамыз және оның орнына бірнеше картоп чипсысын жеу арқылы өзімізге тез арада рақат сыйлаймыз, бірақ бұл ұзаққа созылмайды. Ұзақ мерзімді перспективада біз өзімізді нашар сезінеміз, оның үстіне бұл денсаулығымыздың нашарлауына әкеледі.
Есіңізде болсын, сіз қалайтын кез келген құнды нәрсе ұзақ мерзімді рақат алу үшін қысқа мерзімді ауырсынуды жеңуді талап етеді. Егер сізге керемет дене керек болса, сіз сол денені қалыпқа келтіруіңіз керек, бұл қысқа мерзімді ауырсынуды бұзып өтуді талап етеді. Мұны жеткілікті рет жасағаннан кейін, жаттығу рақатқа айналады. Диета да дәл солай жұмыс істейді. Кез келген тәртіп түрі ауырсынуды жеңуді талап етеді: бизнестегі, қарым-қатынастағы, жеке сенімділіктегі, фитнестегі және қаржыдағы тәртіп.
Қолайсыздықты қалай жеңуге және мақсаттарыңызға жету үшін қарқынды қалай жасауға болады? Оны жеңу туралы шешім қабылдаудан бастаңыз. Біз кез келген уақытта сол сәттегі ауырсынуды басу туралы шешім қабылдай аламыз, одан да жақсысы — өзімізді қалыптастыру, бұл туралы біз 6-тарауда егжей-тегжейлі тоқталамыз.
Бұл қысқа мерзімді фокустың бәрімізді қалай құлдыратуы мүмкін екенінің айқын мысалы (Ниагара сарқырамасы сияқты) — қазіргі жинақ-несие дағдарысы, бұл біздің үкімет тарихындағы ең үлкен қаржылық қателік болуы мүмкін. Болжамдар бойынша, бұл салық төлеушілерге 500 миллиард доллардан астам шығын келтіруі мүмкін, бірақ американдықтардың көбі оған не себеп болғанын білмейді. 4 Бұл мәселе осы елдегі әрбір еркек, әйел және бала үшін, бәлкім, ұрпақтар бойы ауырсынудың — кем дегенде экономикалық ауырсынудың — көзі болады.
Резолюциялық траст корпорациясының және Федералдық депозиттерді сақтандыру корпорациясының төрағасы Л. Уильям Сайдманмен болған әңгімеде ол маған: «Біз осындай үлкен қателіктен аман қалатындай бай жалғыз халықпыз», — деді. Бұл қаржылық былықты не тудырды?
Бұл — мәселені шешу арқылы ауырсынуды жоюға тырысып, сонымен бірге оның себебін ушықтырудың классикалық мысалы.
Бәрі жетпісінші жылдардың соңы мен сексенінші жылдардың басында пайда болған <span data-term="true">жинақ және несие (S&L)</span> (тұрғын үй ипотекасына маманданған қаржы институттары) қиындықтарынан басталды.
Банктер мен S&L мекемелері өз бизнесін негізінен корпоративтік және тұтынушылық нарыққа құрған болатын.
Банк пайда табуы үшін несие беруі керек, ал ол несиелердің пайыздық мөлшерлемесі салымшыларға төлейтін пайыздан жоғары болуы тиіс.
Мәселенің алғашқы кезеңдерінде банктер бірнеше бағытта қиындықтарға тап болды.
Біріншіден, корпорациялар бұрын тек банктердің иелігінде болған салаға — несие беруге араласқанда, банктер қатты соққы алды.
Ірі компаниялар бір-біріне несие беру арқылы пайыздан айтарлықтай үнемдейтінін түсініп, қазіргі уақытта <span data-term="true">коммерциялық қағаздар нарығы</span> (компаниялардың банктерді айналып өтіп, қысқа мерзімді қарыз алу жүйесі) деп аталатын жүйені дамытты.
Бұл әрекеттің сәтті болғаны соншалық, ол көптеген банктердің табыс көздерін іс жүзінде жойып жіберді.
Сонымен қатар, американдық тұтынушылар нарығында да жаңа өзгерістер орын алды.
Дәстүрлі түрде тұтынушылар банктегі несие маманымен кездесіп, автокөлік немесе ірі тұрмыстық техника сатып алу үшін жуастықпен несие сұрауды ұнатпайтын.
Көптеген адамдар үшін бұл қаржылық тексеруден өтуді талап ететін ауыр тәжірибе болды деп айта аламыз.
Олар әдетте көптеген банктерде өздерін «құнды тұтынушы» ретінде сезінбейтін.
Автокөлік компаниялары мұны дер кезінде байқап, өз тұтынушыларына несие ұсына бастады, осылайша өздері үшін жаңа табыс көзін ашты.
Олар автокөлікті сатудан тапқан пайдадай ақшаны қаржыландырудан да табуға болатынын және тұтынушыға үлкен қолайлылық пен төмен пайыздық мөлшерлемелер бере алатынын көрді.
Олардың көзқарасы, әрине, банкирлерден мүлдем басқаша болды — олар тұтынушының несие алғанына тікелей мүдделі еді.
Көп ұзамай тұтынушылар қолайлылықты, икемділікті және төмен қаржыландыру төлемдерін жоғары бағалап, дәстүрлі әдістен көрі ішкі қаржыландыруды жөн көрді.
Бәрі бір жерде, олармен жұмыс істегісі келетін сыпайы адам тарапынан ресімделді.
Соның нәтижесінде General Motors Acceptance Corporation (GMAC) тез арада елдегі ең ірі автокөлікті қаржыландыру компанияларының біріне айналды.
Банк несиелерінің соңғы бекіністерінің бірі жылжымайтын мүлік нарығы болды, бірақ пайыздық мөлшерлемелер мен инфляция бір жылда 18 пайызға дейін көтеріліп кетті.
Нәтижесінде, мұндай пайыздық мөлшерлемемен несиеге қызмет көрсету үшін талап етілетін ай сайынғы төлемдерді ешкімнің қалтасы көтермеді.
Өздеріңіз елестете алғандай, жылжымайтын мүлік несиелері мүлдем тоқтап қалды.
Бұл уақытқа қарай банктер өздерінің корпоративтік клиенттерін жаппай жоғалтты, автокөлік несиелері нарығының үлкен бөлігінен айырылды және үй несиелерін де жоғалта бастады.
Банктерге жасалған соңғы соққы — салымшылар инфляцияға жауап ретінде жоғары кірісті талап етті, ал банктер әлі де айтарлықтай төмен пайыздық мөлшерлеме беретін несиелерді ұстап отырған еді.
Күн сайын банктер ақша жоғалтып жатты; олар өздерінің аман қалуына қауіп төнгенін көріп, екі нәрсені істеуге бел байлады.
Біріншіден, олар несие алатын тұтынушыларға қойылатын талаптарды төмендетті.
Неліктен?
Өйткені олар стандарттарды төмендетпесе, несие беретін ешкім қалмайды деп сенді.
Ал егер олар несие бермесе, пайда таба алмайды және бұл олар үшін анық ауырсыну болар еді.
Алайда, егер олар ақшаны қайтара алатын біреуге несие берсе, олар ләззат алар еді.
Оның үстіне, қауіп өте аз болды.
Егер олар ақша беріп, несие алушы міндеттемесін орындамаса, салық төлеушілер, яғни сіз бен біз, бәрібір оларды құтқарып алар еді.
Сонымен, қорытындысында, ауырсынудан қорқу сезімі өте аз болды, ал өз (біздің? ) капиталын «тәуекелге тігуге» деген ынта орасан зор еді.
Бұл банктер мен S&L мекемелері Конгресске өздерінің банкротқа ұшырамауы үшін қысым жасады және бірқатар өзгерістер орын алды.
Ірі банктер капиталға мұқтаж шет елдерге ақша бере алатынын түсінді.
Несие берушілер таңғы ас кезінде бір елге 50 миллион доллардан астам қаражат бөлуге болатынын ұқты.
Оларға дәл осындай соманы несиеге беру үшін миллиондаған тұтынушымен жұмыс істеудің қажеті болмады, ал бұл ірі несиелерден түсетін пайда қомақты еді.
Банк менеджерлері мен несие мамандарына көбіне олар берген несиелердің көлемі мен санына қарай бонустар берілетін.
Банктер енді несиенің сапасына назар аудармайтын болды.
Олардың назары Бразилия сияқты елдің несиені қайтара алатын-алмайтынында емес еді, шынын айтқанда, көбі бұған аса алаңдаған да жоқ.
Неліктен?
Олар біз үйреткен нәрсені істеді: біз оларды Федералдық салымдарды сақтандыру жүйесі арқылы құмар ойыншы болуға итермеледік, егер олар жеңсе — үлкен олжаға кенелетініне, ал егер жеңілсе — шығынды біз өтейтінімізге уәде бердік.
Бұл сценарийде банкир үшін ауырсыну тым аз болды.
Шет елдерге несие беруге ресурстары жетпеген кішігірім банктер, ең дұрыс жол — АҚШ-тағы коммерциялық құрылыс салушыларға несие беру деп шешті.
Олар да стандарттарды төмендеткені соншалық, құрылыс салушылар дәстүрлі 20 пайыздың орнына ешқандай бастапқы жарнасыз қарыз ала алды.
Құрылыс салушылардың реакциясы қандай болды?
Олар ештеңе жоғалтпайтын еді, тек өзгенің ақшасын пайдаланды, сонымен бірге Конгресс коммерциялық құрылысқа сондай жоғары салықтық жеңілдіктер жасады, тіпті құрылысшылардың жоғалтатын ештеңесі болмады.
Олар енді нарықтың дайындығын немесе ғимараттың орналасуы мен көлемінің дұрыстығын талдаудың қажеті жоқ деп есептеді.
Құрылыс салушылардың жалғыз «теріс жағы» — олардың өміріндегі ең керемет салықтық есептен шығару мүмкіндігі болды.
Нәтижесінде, құрылысшылар ессіздей құрылыс салып, нарықта артық ұсыныс тудырды.
Ұсыныс сұраныстан әлдеқайда асып кеткенде, нарық құлады.
Құрылыс салушылар банктерге барып: «Біз төлей алмаймыз», — деді, ал банктер салық төлеушілерге бұрылып: «Біз төлей алмаймыз», — деді.
Өкінішке орай, біздің жүгінетін ешкіміміз жоқ.
Ең сорақысы, адамдар бұл елдегі қиянатты көрді және қазір «кез келген бай адам біреуді алдап кеткен болуы керек» деген түсінік қалыптасты.
Бұл американдықтардың армандарының орындалуына мүмкіндік беретін жұмыс орындарын ашып отырған бизнес өкілдеріне деген теріс көзқарасты тудыруда.
Бұл бүкіл былық біздің ауырсыну-ләззат динамикасын түсінбеуімізді және ұзақ мерзімді мәселелерді қысқа мерзімді шешімдермен жеңуге тырысудың дұрыс еместігін көрсетеді.
Ауырсыну мен ләззат — жаһандық драманың сахна артындағы режиссерлері.
Жылдар бойы біз КСРО-мен қарулану жарысын бастан өткердік.
Екі ел үнемі қару-жарақты көбейтті, бұл соңғы қауіп ретінде қолданылды: «Егер сен бізге зиян тигізуге тырыссаң, біз кек алып, саған одан да жаман зиян тигіземіз».
Бұл текетірес біздің қару-жараққа секундына 15 000 доллар жұмсайтын деңгейімізге дейін жетті.
Горбачевті қаруды қысқарту туралы келіссөздерді кенеттен қайта бастауға не итермеледі?
Жауап — ауырсыну.
Ол біздің әскери қарулануымызбен бәсекелесу идеясын орасан зор ауырсынумен байланыстыра бастады.
Қаржылық тұрғыдан бұл мүмкін емес еді; ол тіпті өз халқын асырай алмады!
Адамдар аш болғанда, олар мылтықтан гөрі өз асқазандарын көбірек ойлайды.
Олар елдің қарулануынан гөрі өз қоймаларын толтыруға көбірек мүдделі.
Олар ақшаның босқа жұмсалып жатқанына сене бастайды және өзгерісті талап етеді.
Горбачев өз ұстанымын керемет адам болғандықтан өзгертті ме?
Мүмкін.
Бірақ бір нәрсе анық: оның басқа таңдауы болмады.
«Табиғат адамзатты екі егемен иесінің — ауырсыну мен ләззаттың билігіне берді... Олар біздің әрбір ісімізді, сөзімізді және ойымызды басқарады: бұл бағыныштылықтан құтылуға тырысқан кез келген әрекетіміз оны тек дәлелдеп, бекіте түседі». — ДЖЕРЕМИ БЕНТАМ
Неліктен адамдар қанағаттандырмайтын қарым-қатынасты жалғастыра береді, шешім табуға немесе оны тоқтатып, алға жылжуға құлықсыз болады?
Өйткені олар өзгеріс белгісіздікке әкелетінін біледі, ал адамдардың көбі белгісіздік қазіргі бастан кешіп жатқан жағдайдан әлдеқайда ауыр болады деп сенеді.
Бұл ескі мәтелдердегідей: «Таныс жын таныс емес жыннан жақсы», «Қолдағы бір құс бұтадағы екіден артық».
Бұл негізгі сенімдер біздің өмірімізді өзгерте алатын әрекеттер жасауымызға кедергі болады.
Егер біз жақын қарым-қатынаста болғымыз келсе, онда біз қабылданбау және қорғансыздық қорқынышын жеңуіміз керек.
Егер біз бизнес бастауды жоспарласақ, бұл істі жүзеге асыру үшін қауіпсіздікті жоғалту қорқынышын жеңуге дайын болуымыз керек.
Шын мәнінде, біздің өміріміздегі құнды нәрселердің көбі бізден жүйке жүйеміздің негізгі шартты рефлекстеріне қарсы шығуды талап етеді.
Біз осы алдын ала бағдарламаланған жауаптар жиынтығынан аттап өту арқылы қорқыныштарымызды басқаруымыз керек және көп жағдайда сол қорқынышты күшке айналдыруымыз қажет.
Көп жағдайда біздің өзімізді басқаруға мүмкіндік беріп жүрген қорқынышымыз ешқашан шындыққа айналмайды.
Мысалы, адамдар логикалық себеп болмаса да, ұшақпен ұшуды ауырсынумен байланыстыруы мүмкін.
Олар өткендегі ауыр тәжірибеге немесе тіпті қиялдағы болашаққа жауап беріп жатыр.
Олар газеттерден ұшақ апаттары туралы оқыған болуы мүмкін, енді олар ұшаққа мінуден қашады: олар бұл қорқыныштың өздерін басқаруына жол беріп отыр.
Біз өз өмірімізді осы шақта сүріп жатқанымызға және бір кездері болған немесе бір күні болуы мүмкін қорқыныштарға емес, нақты нәрселерге жауап беретінімізге сенімді болуымыз керек.
Есте сақтайтын басты нәрсе — біз нақты ауырсынудан қашпаймыз; біз **ауырсынуға әкеледі деп сенетін** нәрседен қашамыз.
ҚАЗІРДЕН БАСТАП ӨЗГЕРІСТЕР ЖАСАЙЫҚ
Біріншіден, сіз жасауыңыз керек, бірақ кейінге қалдырып жүрген төрт әрекетті жазыңыз. Мүмкін сізге салмақ тастау керек шығар. Мүмкін темекі шегуді тоқтату керек болар. Мүмкін сізге ренжісіп қалған адаммен сөйлесу немесе сіз үшін маңызды біреумен байланысты қайта орнату қажет шығар. Екіншіден, осы әрекеттердің әрқайсысының астына мына сұрақтардың жауабын жазыңыз: Неліктен мен әрекет етпедім? Өткенде бұл әрекетті жасауды қандай ауырсынумен байланыстырдым? Бұл сұрақтарға жауап беру сізге мынаны түсінуге көмектеседі: сізді тежеп тұрған нәрсе — әрекет етпеуге қарағанда, әрекет етуді үлкенірек ауырсынумен байланыстырғаныңыз. Өзіңізге адал болыңыз. Егер сіз: «Мен мұны ешқандай ауырсынумен байланыстырмаймын», — деп ойласаңыз, тағы да тереңірек ойланыңыз. Мүмкін ауырсыну қарапайым шығар: мүмкін бұл сіздің тығыз жұмыс кестеңізден уақыт бөлу ауырсынуы болар. Үшіншіден, өткен уақытта осы теріс әдетке бой алдыру арқылы алған барлық ләззаттарыңызды жазыңыз. Мысалы, егер сіз салмақ тастауым керек деп ойласаңыз, неліктен таба-таба брауни жеп, үлкен пакет чипсыларды тауысып, газдалған сусындарды ішуді жалғастырдыңыз? Иә, сіз өзіңізді шектеу ауырсынуынан қашып жатырсыз және сонымен бірге мұны істеп жатқаныңыздың себебі — бұл дәл қазір сізге жақсы сезім сыйлайды. Ол сізге ләззат береді! Лезде болатын ләззат! Мұндай сезімдерден ешкім де бас тартқысы келмейді! Тұрақты өзгеріс жасау үшін бізге ешқандай жағымсыз салдарсыз дәл сондай ләззат алудың жаңа жолын табу керек. Сіз алып жүрген ләззатты анықтау сіздің мақсатыңызды білуге көмектеседі. Төртіншіден, егер сіз **дәл қазір өзгермесеңіз**, бұл сізге неге соғатынын жазыңыз. Егер сіз соншалықты көп қант пен май жеуді тоқтатпасаңыз не болады? Егер темекі шегуді қоймасаңыз ше? Егер жасауыңыз керек екенін білетін сол телефон қоңырауын жасамасаңыз ше? Егер күн сайын тұрақты түрде жаттығу жасауды бастамасаңыз ше? Өзіңізге адал болыңыз. Бұл сізге алдағы екі, үш, төрт, бес жылда неге соғады? Бұл сізге эмоционалды түрде неге соғады? Бұл сіздің өзіңіз туралы бейнеңізге (self-image) қалай әсер етеді? Бұл сіздің физикалық энергияңыздың деңгейіне қалай әсер етеді? Бұл сіздің өзін-өзі құрметтеу сезіміңізге қалай әсер етеді? Қаржылық жағынан не жоғалтасыз? Сіз үшін ең маңызды адамдармен қарым-қатынасыңызға қалай әсер етеді? Бұл сізді қандай күйге түсіреді? Тек қана «бұл маған ақшаға соғады» немесе «мен семіз боламын» деп айтпаңыз. Бұл жеткіліксіз. Бізді қозғалысқа келтіретін нәрсе — біздің эмоцияларымыз екенін есте сақтаңыз. Сондықтан бұны сезініңіз және ауырсынуды өз досыңыз ретінде пайдаланыңыз, ол сізді табыстың жаңа деңгейіне жетелейтін күш болсын. Соңғы қадам — осы әрекеттердің әрқайсысын **дәл қазір** жасау арқылы алатын барлық ләззаттарыңызды жазыңыз. Сізді эмоционалды түрде қозғалысқа келтіретін, шынымен де жігерлендіретін үлкен тізім жасаңыз: «Мен өз өмірімді шынымен бақылауда ұстау, бәріне өзім жауапты екенімді білу сезіміне ие боламын. Мен өзіме деген сенімділіктің жаңа деңгейіне жетемін. Мен физикалық сергектік пен денсаулыққа ие боламын. Мен барлық қарым-қатынастарымды нығайта аламын. Мен өмірімнің кез келген саласында қолдана алатын ерік-жігерімді дамытамын. Менің өмірім қазір осы жақтардан жақсара түседі. Алдағы екі, үш, төрт, бес жылда да. Осы әрекетті жасау арқылы мен өз арманыммен өмір сүретін боламын». Қазіргі және ұзақ мерзімді барлық жағымсыз әсерлерді көз алдыңызға елестетіңіз.
Мен сізді осы жаттығуды орындауға **қазір** уақыт бөлуге және осы кітапты оқу барысында жинақтаған үлкен серпініңізді пайдалануға шақырамын. Carpe diem! Сәтті пайдаланып қал! Осы шақтан артық уақыт жоқ.
Бірақ егер сіз келесі тарауға көшкенше тағы бір секунд күте алмасаңыз, әрине, солай істеңіз. Тек кейінірек осы жаттығуға міндетті түрде оралып, ауырсыну мен ләззаттың егіз күшін қалай басқара алатыныңызды өзіңізге дәлелдеңіз.
Бұл тарау біздің ауырсыну мен ләззатты немен байланыстыратынымыз өміріміздің әрбір аспектісін қалыптастыратынын және бізде осы байланыстарды, демек, өз іс-әрекеттеріміз бен тағдырымызды өзгертуге күшіміз бар екенін қайта-қайта көрсетті. Бірақ мұны істеу үшін біз мынаны түсінуіміз керек...
- Б. Ф. Скиннер, бихевиористика ғылымының әйгілі пионері, сонымен бірге қызын өмірінің алғашқы он бір айында қамап ұстаған бесік көлеміндегі қорабымен де танымал. Ол мұны қолайлылық пен ғылым жолында жасады, бұл оның стимул-реакция мінез-құлқы туралы теорияларын нығайтты. 2. Hillkirk, John, and Gary Jacobson, Grit, Guts and Genius, Boston: Houghton Mifflin Company, ©1990. 3. Hillkirk, Grit, Guts and Genius. 4. Егер сіз S&L дағдарысының себептерін тереңірек түсінгіңіз келсе, мен досым Пол Пилзердің «Other People’s Money» атты кітабын оқуға кеңес беремін.
Пікірлер (0)
Пікір жазу үшін аккаунтқа кіріңіз. Кіру